NOS Nieuws - Algemeen

De zoon van de Noorse kroonprinses Mette-Marit is gisteren door de politie opgepakt. Marius Borg Høiby wordt verdacht van mishandeling, bedreiging met een mes en het overtreden van een contactverbod.

De misdrijven hebben volgens de politie dit weekend plaatsgevonden. Høiby blijft vier weken in voorlopige hechtenis zitten vanwege het risico op herhaling, heeft de rechtbank in Oslo vanmiddag besloten.

De arrestatie komt een dag voor het begin van een grote rechtszaak tegen Høiby, de oudste zoon van prinses Mette-Marit en stiefzoon van kroonprins Haakon. Er lopen in totaal 38 aanklachten tegen hem, onder meer voor verkrachting, mishandeling en bedreiging.

Contactverbod

De nieuwe aanklachten zouden volgens Noorse media te maken hebben met zijn ex-vriendin, maar meer details zijn niet bekendgemaakt. Twee jaar geleden bekende de 29-jarige Høiby dat hij onder invloed van drank en cocaïne zijn toenmalige vriendin had mishandeld en haar appartement in Frogner had vernield.

Ondanks het contactverbod zagen ze elkaar de laatste tijd meerdere keren, schrijven Noorse media. Haar advocaat zei eerder dat de vrouw het contactverbod wil laten opheffen, maar volgens de Noorse politie blijft dat van kracht om haar te beschermen.

Advocaten van de veroordeelde Corné H. vinden dat hij direct moet worden opgenomen in een tbs-kliniek. H. gijzelde in 2024 medewerkers van een café in Ede en zit sindsdien vast in de gevangenis in Vught. Volgens zijn advocaten is H. een gevaar voor zichzelf en zijn omgeving. Ze eisen in een kort geding, dat aankomende vrijdag dient, dat hij met voorrang wordt geplaatst.

De advocaten van H. maken zich zorgen en zijn bang voor meer slachtoffers. "Afgelopen december gijzelde hij medewerkers van de PI in Vught", zegt een van zijn advocaten, Petra Breukink, tegen de NOS. "H. is onberekenbaar, mede door zijn autisme is hij niet te lezen voor derden. Hij heeft scheermesjes ingeslikt, zijn onderbeen in brand gestoken en een bewaarder aangevallen. Ook hoort hij stemmen in zijn hoofd."

Op dit moment staan er 270 veroordeelden op de wachtlijst voor een plek in een tbs-kliniek. Dat aantal is de afgelopen jaren fors gestegen. Doordat het gevangenissysteem overvol is, kunnen veroordeelden niet meteen terecht in een kliniek. De advocaten van H. vinden dat hij een uitzonderlijk geval is en dat zijn situatie "gevaarlijk en uitzichtloos" is.

Onwenselijke situatie

"Dit is natuurlijk een signaal dat de druk op de tbs-capaciteit toeneemt, dat is een onwenselijke situatie", zegt het ministerie van Justitie en Veiligheid in een reactie. "Wachtlijsten zijn onder meer zo lang omdat tbs'ers niet altijd kunnen uitstromen vanwege onder meer de woningnood, waardoor mensen soms onnodig lang in tbs blijven."

"Wij werken er hard aan om de tbs-capaciteit te vergroten door het aantal beschikbare plaatsen uit te breiden en de doorstroom naar lagere beveiligingsniveaus te verbeteren, zodat wachttijden structureel kunnen worden teruggebracht."

Penitentiair Psychiatrisch Centrum

Corné H. zit momenteel vast in het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) van de gevangenis in Vught. Hij zit daar in Unit 3, wat betekent dat hij vrijwel de hele dag in zijn cel zit en alleen onder zware beveiliging bijvoorbeeld even mag sporten. In Unit 3 zitten patiënten met zware stoornissen.

"De PPC is geen therapeutisch behandelklimaat", zegt Breukink. Volgens haar heeft H. dat wel nodig, omwille van de specialistische zorg die hij moet krijgen, ook voor zijn autisme. "Het is een utopie om te denken dat hij in de tbs geen gevaar meer is. Maar daar is wel specialistische hulp en zwaardere beveiliging." Volgens Breukink heeft "zelfs het 'boeienregime' in Vught" niet kunnen voorkomen dat hij opnieuw mensen kon gijzelen.

Behandeling in de PPC is ook gericht op zorg en stabilisatie, maar is niet te vergelijken met de behandeling in een tbs-kliniek.

Wachttijden

Corné H. wacht sinds eind 2024 op een plek in de tbs. Toen kreeg hij negen maanden cel en tbs opgelegd. "De rechter zei: 'Deze jongen moet zo snel mogelijk geplaatst worden'", zegt Breukink. "We zijn nu in februari 2026 en hij wacht nog steeds." Volgens de advocaat is de gemiddelde wachttijd een tot anderhalf jaar.

Volgens zijn advocaat wil H. zelf ook graag een plek in een kliniek, want "hij heeft zichzelf niet in de hand".

"Het is een treurige constatering dat er met hem nog heel veel gedetineerden wachten op tbs en wij als Nederlandse Staat ze niet kunnen plaatsen en geen behandeling kunnen geven." Iedere twee jaar wordt de situatie van tbs-veroordeelden opnieuw beoordeeld door een rechter. "Soms worden cliënten besproken die nog niet eens in de kliniek zitten, het is absurd", aldus Breukink.

Volgens Jan-Jesse Lieftink, de andere advocaat van H., is er in Nederland sprake van een "tbs-wanbeleid". In de plannen van het toekomstige minderheidskabinet staat dat er 100 miljoen wordt geïnvesteerd in het gevangeniswezen, "maar ik lees niets over de tbs, schandalig", zegt Lieftink tegen het AD.

Jongerius, de grootste biologische plantenkwekerij van Nederland, is gered. Het bedrijf in Houten ging eind vorig jaar failliet, maar ondernemer Wim Beelen meldt nu een akkoord te hebben gesloten met de curator voor een doorstart.

Larendael, de investeringsmaatschappij van Beelen, koopt zowel de plantenkwekerij als machines, productielijnen en installaties op. Jongerius kweekt hier planten, die na de eerste groeifase worden verkocht aan tuinders. Het gaat met name om biologische groenten.

De oorzaak van het faillissement is nog steeds niet bekend. De directie reageerde nooit op vragen van de NOS.

30 personeelsleden

Toen de kweker failliet ging werkten er nog zo'n dertig mensen. In een persbericht zegt Larendael in gesprek te gaan met het personeel, om "gezamenlijk te verkennen hoe in de toekomst kan worden gewerkt aan de opbouw van een duurzaam en vooruitstrevend bedrijf".

Ondernemer Beelen bouwde zijn vermogen op met het sloop- en recyclingbedrijf Beelen Groep, dat hij in 2020 verkocht. Sindsdien koopt en saneert hij bedrijventerreinen.

Zo kocht hij in 2020 het ADM-terrein in het Westelijk Havengebied in Amsterdam, om dat te verbouwen tot scheepswerf voor superjachten. Daarover ontstond een jarenlange juridische strijd met de gemeente Amsterdam, die op de voormalige werf woningen wilde laten bouwen. In september kocht de gemeente het voor 165 miljoen euro terug.

De A30 tussen Barneveld en Lunteren is sinds vrijdagavond voor vijf maanden afgesloten voor groot onderhoud. Verkeer moet rekening houden met een uur extra reistijd, waarschuwt Rijkswaterstaat.

De A30, die de A1 bij Barneveld verbindt met de A12 bij Ede, is volgens Rijkswaterstaat aan het einde van zijn levensduur. Daarom krijgt de snelweg een nieuwe fundering, wordt het waterafvoersysteem aangepakt en gaat het asfalt volledig op de schop.

Tijdens de werkzaamheden is de A30 op verschillende momenten in zuidelijke of noordelijke richting afgesloten tussen de aansluiting met de A1 tot aan Ede-Noord. Tijdens de werkzaamheden, die tot eind juli duren, wordt veel verkeershinder verwacht. Rijkswaterstaat adviseert mensen om thuis te werken, buiten de spits te reizen, of het openbaar vervoer te pakken.

Tientallen kilometers extra

Ondernemers langs de A30 probeerden de werkzaamheden nog tegen te houden. Volgens hen zijn de gevolgen voor de bereikbaarheid en omzet buitenproportioneel. Verkeer zou moeten omrijden via andere snelwegen of door dorpen. Dat betekent soms tientallen kilometers extra.

Zij pleitten daarom vorig jaar bij Rijkswaterstaat voor een gefaseerde aanpak, zodat grotere delen van de weg open zouden blijven en omliggende dorpen minder verkeer te verwerken krijgen.

Via de rechter probeerden de ondernemers de werkzaamheden tegen te houden. Maar die stelde Rijkswaterstaat vorige week in het gelijk en oordeelde dat de wegafsluiting door mocht gaan.

Volgens Rijkswaterstaat is een volledige afsluiting nodig om verkeersproblemen en onveilige situaties te voorkomen. "Als we de A30 slechts deels zouden afsluiten, raakt het onderliggende wegennet overbelast", laat een woordvoerder weten aan Omroep Gelderland. "Daarom is in overleg met gemeenten, provincie en hulpdiensten besloten de snelweg helemaal af te sluiten."

Druk en krap

De gekozen aanpak leidt tot grote zorgen in omliggende gemeenten. Het gemeentebestuur van Ede erkent dat onderhoud nodig is, maar maakt zich zorgen over de lange duur en het afsluiten van een volledige rijrichting.

Ook in Barneveld leeft onrust. Volgens Gert Hein Kevelam van lokale partij Lokaal Belang Barneveld ontbreekt een werkbaar alternatief. "Er blijft weinig anders over dan verkeer door de dorpen te leiden, met name door Barneveld. En in Barneveld is het al druk en krap. Dat wordt dramatisch."

De gevolgen raken volgens Kevelam niet alleen inwoners, maar ook de regionale economie. "Hier liggen grote industrieterreinen. Zwaar transport moet straks via dorpen naar klanten en leveranciers. Dat is geen mooi vooruitzicht, zeker niet voor een periode van een half jaar." Hij is bang dat Barneveld een doorstroomroute wordt. "Ook Lunteren en Renswoude krijgen het extreem druk", zegt hij. "Alles stapelt zich op."

Toch benadrukt Kevelam dat hij niet tegen de werkzaamheden is. "Onderhoud aan wegen moet gebeuren. Maar we moeten wel blijven monitoren hoe de overlast zo beperkt mogelijk kan blijven."

2026 moet het jaar worden van de digitale euro, als het aan Europa ligt. De Europese Centrale Bank is er al jaren mee bezig en dit jaar moeten de benodigde wetten door Brussel geloodst worden. Naast de fysieke euro moet de digitale variant het groeiende aantal digitale betalingen ook onder de publieke paraplu brengen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Op dit moment staat vrijwel al ons geld namelijk bij commerciële banken, vertelt financieel journalist bij Follow The Money Thomas Bollen in podcast De Dag. Hij schreef het boek Geld genoeg, maar niet voor jou en schetst hoe het feit dat we minder contant betalen grote gevolgen heeft voor het hele financiële systeem. Maar een digitale euro is geen oplossing voor banken. Er dreigt een waterig compromis als oplossing.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ulrike Nagel

Het koningspaar viert hun 25-jarig huwelijk en het 25-jarig bestaan van het Oranje Fonds volgend jaar met een groot feest in stadion Gelredome in Arnhem. Dat hebben koning Willem-Alexander en koningin Máxima bekendgemaakt op hun trouwdag, vandaag zijn ze 24 jaar getrouwd.

Het fonds werd opgericht ter gelegenheid van hun huwelijk in 2002. Ze kregen het cadeau namens de Nederlandse bevolking. Het feest in Arnhem is bedoeld om alle initiatiefnemers en vrijwilligers te bedanken en te vieren wat er in die 25 jaar is bereikt.

Het wordt gegeven op 30 januari 2027, de zaterdag voor hun 25-jarig huwelijk. Het is meteen de publieke viering daarvan. Het paar maakte de plannen bekend bij hun 250e bezoek aan een activiteit van het Oranje Fonds, in het Wijkpaleis in Rotterdam-West. Dat is een ontmoetingscentrum voor de wijk.

Belang van verbinding

"Het was onze liefste wens, een cadeau niet voor ons, maar voor de samenleving", zei Willem-Alexander vanochtend. Hij benoemde het succes van de missie van het fonds, dat actief is op "plekken waar mensen elkaar ontmoeten, elkaar steunen en samen in actie komen om problemen aan te pakken en hun buurt en hun gemeenschap sterker te maken".

Het Oranje Fonds heeft tot nu toe meer dan 600 miljoen euro uitgegeven aan projecten als burendagen, NLdoet en Cariben Doet. Bijna 30.000 projecten krijgen reguliere steun en 72 organisaties kregen een Appeltje van Oranje, een prijs voor bijzondere projecten op het gebied van verbinding.

Ontmoetingsplekken

In de Gelredome kunnen 35.000 mensen bij het feest zijn en het wordt live uitgezonden door de NOS. De koning benadrukte dat het feest ook in het Caribisch gebied wordt gevierd.

Koningin Máxima voegde eraan toe dat het Oranje Fonds tot nu toe 260.000 initiatieven en activiteiten heeft gesteund. "Initiatieven die laten zien hoe belangrijk en onmisbaar gemeenschapszin is." Omdat dat een steun in de rug verdient, wordt bij de viering een speciaal jubileumfonds voor ontmoetingsplekken opgericht, met de naam Vier de Verbinding, maakte Máxima bekend.

In 2027 en 2028 kunnen ontmoetingsplekken een aanvraag indienen en het idee is om zeker duizend van dit soort plekken een financiële bijdrage te geven, zei Máxima. Dat kan variëren van het opknappen van een koffiecorner tot het bijeenbrengen van mensen van verschillende culturen. "Gewoon wat het hardst nodig is of de meeste meerwaarde heeft in je buurt."

Iran heeft de Europese ambassadeurs in Teheran ontboden omdat de EU vorige week heeft besloten de Islamitische Revolutionaire Garde (IRG) op de terrorismelijst te zetten. Dat besluit was een reactie op het bloedig neerslaan van de massale protesten vorige maand, waarbij vermoedelijk duizenden betogers zijn omgekomen.

Volgens een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken betreft het een "minimale maatregel". De ambassadeurs van EU-landen, waaronder Nederland, zijn opgeroepen naar het ministerie te komen om een verklaring af te leggen.

Het Iraanse regime zegt dat er binnenkort meer vergeldingsmaatregelen volgen. Zo dreigt Teheran militairen uit EU-landen als "terroristen" aan te merken.

De Revolutionaire Garde is een machtige en invloedrijke organisatie binnen Iran, zowel op militair, politiek als economisch vlak. De ordetroepen hebben de massale protesten tegen het autoritaire regime hardhandig neergeslagen.

Beelden van protesten in januari:

De EU besloot de Revolutionaire Garde ook op de terrorismelijst te plaatsen vanwege de bredere rol die het korps speelt in de destabilisatie van de regio. Daarbij gaat het om militaire acties in Syrië en steun aan groepen als Hezbollah in Libanon. De Revolutionaire Garde wordt daarnaast verantwoordelijk gehouden voor het aanwakkeren van extremisme en het ondersteunen van gewapende milities in andere landen.

Te midden van de diplomatieke spanningen met de EU wordt in Iran ook gewerkt aan de relatie met de Verenigde Staten. Volgens de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken is het opbouwen van vertrouwen essentieel voor een nieuw onderhandelingsproces.

De Iraanse regering hoopt via onderhandelingen de strenge internationale sancties opgeheven te krijgen. De recente demonstraties, die eind december begonnen, begonnen door onvrede over de zware economische crisis. Daarna breidden de protesten zich uit tot een politieke opstand tegen het regime.

In een interview met CNN zei minister Araghtschi dat Iran zijn vertrouwen in de VS als onderhandelingspartner verloren heeft, maar dat Teheran bereid is het wantrouwen te overwinnen.

Aanvallen VS en Israël

De VS heeft de afgelopen weken zijn militaire aanwezigheid uitgebreid in de regio. De Amerikaanse president Trump heeft gedreigd met aanvallen op Iran als het doden van demonstranten niet stopt en het nucleaire programma niet wordt beëindigd.

Onderhandelingen tussen Washington en Teheran over het omstreden Iraanse kernprogramma liepen vorig jaar op niets uit. Israël viel Iran aan, uit vrees dat het land in theorie voldoende verrijkt uranium had voor de ontwikkeling van atoombommen. Daarna volgden Amerikaanse bombardementen op centrale atoominstallaties.

De betonschade aan een viaduct op de A28 is ontstaan door corrosie van de stalen wapening in het beton. Vorige week vielen er bij knooppunt Lankhorst, in Overijssel, stukjes beton van het viaduct op de weg. Na de ontdekking afgelopen donderdag werden uit voorzorg delen van de weg afgesloten.

De constructie is onderzocht en daaruit is gebleken dat de betonschade is ontstaan doordat de stalen wapening van het viaduct is gaan roesten. "De roest drukt het beton weg, waardoor het beton losraakt en uiteindelijk kan afbreken", aldus Rijkswaterstaat.

De betonschade wordt morgenavond gerepareerd. Verkeer op de A28 kan in er de avondspits vandaag en morgen nog last van hebben. Voor de veiligheid blijft een rijstrook van de A28 van Zwolle in de richting van Meppel afgesloten.

Groter onderhoud

Ook de verbindingsweg van de A32 richting Hoogeveen blijft dicht totdat de reparaties zijn uitgevoerd. Reizigers moeten rekening houden met vertraging en verkeer dat via de verbindingsweg van de A32 naar de A28 wil, wordt tijdelijk omgeleid.

Naar verwachting zijn de reparaties in de nacht van dinsdag op woensdag klaar. Een woordvoerder van Rijkswaterstaat laat aan RTV Drenthe weten dat er op een later moment nog groter onderhoud zal plaatsvinden.

"Eerst gaan we veiligheidsreparaties uitvoeren, zodat er geen beton meer naar beneden kan vallen", zegt hij. "Zodat de rijstroken zo snel en zo veilig mogelijk weer open kunnen."

De man die terechtstaat voor de moord op Lisa in Duivendrecht, vorig jaar op 20 augustus, en voor verkrachting van een vrouw in Amsterdam, wordt nu ook verdacht van een poging tot verkrachting, ook van een vrouw in Amsterdam.

Eerder werd al bekend dat er een incident werd onderzocht dat in dezelfde periode had plaatsgevonden.

De verkrachting was op 15 augustus op de Weesperzijde in Amsterdam. Dat was op het deel van de Weesperzijde dat niet langs de Amstel, maar richting Diemen loopt en waar voornamelijk sportvelden en bedrijven liggen.

De poging tot verkrachting die nog werd onderzocht, was op 10 augustus ook op de Weesperzijde in hetzelfde gebied. Aanvankelijk ging de politie uit van een poging tot straatroof. Uit onderzoek is gebleken dat bloed dat op een schoen zat die vermoedelijk van de verdachte is, van het slachtoffer van de verkrachtingspoging is. Dat meldt het Openbaar Ministerie.

Dit was de plek op de Weesperzijde waar de verkrachting van 15 augustus plaatsvond. Duivendrecht, waar Lisa later werd vermoord, ligt er niet ver vandaan:

Eind november was er een eerste zitting in de zaak van de moord op Lisa en de verkrachting. Daarin werd de poging tot verkrachting nog niet behandeld. Dat gebeurt wel op de volgende zitting, op 11 februari.

De verdachte heeft als naam Chris Jude opgegeven en die naam wordt ook door justitie aangehouden, maar zijn werkelijke naam is niet bekend. Hij zegt dat hij uit Nigeria komt, maar heeft geen identiteitsbewijs. Hij zou ongeveer 22 jaar zijn.

De man werd op 21 augustus aangehouden in een asielzoekersopvang in Amsterdam, in eerste instantie voor de verkrachting op 15 augustus. Later werd een verband gevonden met de dood van Lisa.

Universiteiten en hogescholen moeten "duidelijker, vaker en publiekelijk" opkomen voor Joodse studenten en medewerkers die zich onveilig voelen. Dat is de oproep van een taskforce die in opdracht van het kabinet-Schoof onderzoek heeft gedaan naar pro-Palestijnse demonstraties op universiteiten en hogescholen.

"Het recht om te demonstreren is een groot goed, ook tegen het beleid van Israël", zegt Jaap Smit, voorzitter van de taskforce en voormalig commissaris van de Koning in Zuid-Holland. "Dit mag echter niet ten koste gaan van onze algemene veiligheid en die van de Joodse gemeenschap in het bijzonder. Hier was te weinig oog voor."

De onderzoekers raden onderwijsbestuurders aan om voortaan consequenter op te treden tegen mensen die op onderwijsinstellingen voor onveiligheid zorgen, sneller kwetsende teksten op spandoeken te verwijderen en ervoor te zorgen dat Joodse activiteiten kunnen doorgaan.

Onder druk gezet

Nadat Hamas Israël op 7 oktober 2023 binnenviel en de daaropvolgende Israëlische bombardementen op Gaza, was er op veel hogescholen en universiteiten grote onrust. Studenten eisten dat de opleidingen hun banden met Israëlische onderwijsinstellingen zouden verbreken.

Het merendeel van de protesten verliep vreedzaam, maar op meerdere plekken werden er onderwijsgebouwen bezet en liepen de protesten uit de hand. Op sommige plekken hingen kwetsende spandoeken, met bijvoorbeeld teksten als "Get rid of zionist scum".

Het zorgde voor gevoelens van grote onveiligheid bij de naar schatting 2000 tot 3000 Joodse mensen die in het hoger onderwijs studeren of werken, concluderen de onderzoekers van de taskforce. Het zionisme betekent voor veel van hen dat ze het land Israël historisch zien als een veilig toevluchtsoord. Daarmee steunen ze niet automatisch het optreden van de Israëlische regering, aldus de onderzoekers.

'Kindermoordenaar en kankerzionist'

Na 7 oktober werden Joodse studenten en wetenschappers onder druk gezet om de Israëlische bombardementen met de 'juiste' woorden te veroordelen, bijvoorbeeld door te verklaren dat ze antizionistisch zijn. "Hiermee worden Joden guilty by association", zeggen de onderzoekers. "Hun Joods-zijn alleen is al reden om hen verdacht te maken."

Joodse studenten zeggen voor 'kindermoordenaar' of 'kankerzionist' te zijn uitgemaakt. Joodse medewerkers vertellen dat ze opeens genegeerd werden door hun collega's en niet meer mee mochten lunchen. Volgens de onderzoekers zitten zo'n tien medewerkers sinds het Gaza-conflict ziek thuis omdat ze een onveilige werksfeer ervaren.

"De ervaringen van deze Joodse studenten en medewerkers zijn aangrijpend", zegt Caspar van den Berg, voorzitter Universiteiten van Nederland in een reactie. "Het is voor universiteiten onacceptabel als zij zich onveilig of ongewenst voelen."

Taskforce sprak met 120 mensen

De Taskforce Antisemitisme sprak met zo'n 120 mensen. Het gaat onder meer om onderwijsbestuurders, studenten, docenten, medewerkers en burgemeesters. De leden schrijven moeite te hebben met de naam van de taskforce, omdat daardoor "ten onrechte" de indruk kan ontstaan dat ze de protestacties associëren met antisemitisme.

In de taskforce zaten naast Jaap Smit ook bijvoorbeeld Chanan Hertzberger, voorzitter van het Centraal Joods Overleg, Tineke Cleiren, emeritus hoogleraar straf- en procesrecht en tot december Rianne Letschert, bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht en informateur. Ze deden naast de onderwijsprotesten ook onderzoek naar sit-ins op treinstations.

De onderzoekers benadrukken dat de protesten op zichzelf niet antisemitisch waren. Maar dat een actie niet strafbaar is, betekent niet dat die niet als antisemitisch ervaren kan worden. Sommige demonstranten leken bewust de grens op te zoeken van wat toelaatbaar is bij demonstraties.

Volgens de taskforce krijgt antizionisme "een antisemitisch karakter" als daarmee het zelfbeschikkingsrecht van Joodse mensen wordt ontkend. De omstreden leuze 'From the river to the sea', die ook door de politieke partij Denk in de Tweede Kamer wordt gebruikt, kan volgens hen in een aantal gevallen dienen als "een hondenfluitje" of "dekmantel voor antisemitisme".

Tijdens de demonstraties moesten onderwijsbestuurders, die vaak geen ervaring hadden met openbare orde en veiligheid, afwegen wat wel en niet toelaatbaar was. Intussen werden ze ook zelf bedreigd door de demonstranten.

Betere huisregels op universiteiten en hogescholen zouden kunnen helpen, is de conclusie van de onderzoekers. Ook raden ze onderwijsbestuurders aan om het contact met de burgermeester, politie en justitie te verbeteren. Daarnaast adviseren ze om Joden gelijkwaardig onderdeel te maken van het diversiteitsbeleid op onderwijsinstellingen. "Dit is nog niet overal het geval", is de conclusie.

De universiteiten laten weten al veel veranderingen te hebben doorgevoerd, maar "waar nodig" willen ze nog aanvullende maatregelen nemen.

Smartphones. Windmolens. Auto's. Computers. Straaljagers. MRI-scanners. Oorlogsschepen. Drones. Zeldzame aardmetalen zitten in bijna alles wat een moderne samenleving nodig heeft. De afgelopen jaren hebben deze grondstoffen daarom een hoofdrol gekregen in de geopolitiek. De wereld kijkt steeds meer naar Australië om te voorzien in die cruciale grondstoffen.

Zeldzame aardmetalen zijn niet zo zeldzaam als de naam doet vermoeden. Op veel plekken in de wereld komen deze grondstoffen met namen als neodymium, praseodymium, cerium en terbium voor. Alleen vaak slechts in kleine hoeveelheden, waardoor ze moeilijk te delven zijn.

Dat is geen probleem in de woestijn van Australië. Op ruim twee uur vliegen van Perth in West-Australië ligt de Mount Weld-mijn, een van de belangrijkste bronnen van zeldzame aardmetalen buiten China.

Kostbaar en tijdrovend

"We hebben veel geluk in Australië. We hebben hier de vierde grootste bronnen van kritieke mineralen ter wereld. Het ligt klaar voor ons om op te graven", zegt Anita Logiudice van de Chamber of Minerals and Energy, de koepelorganisatie voor de mijnbouwindustrie. Ze staat aan de rand van de gigantische mijnput. De aardlagen zijn alle kleuren rood en grijs. Hier wordt 24 uur per dag gegraven naar de bodemschatten.

Maar tot nu toe zit 80 procent van de kritieke mineralen die Australië rijk is nog in de grond. Want het delven en vooral het verwerken is kostbaar, tijdrovend en vervuilend. Australië zit vol geologische schatten. Het land werd rijk dankzij het ijzererts, steenkool en gas. Lang achtte men het daarom niet nodig om ook in te zetten op het delven van zeldzame aardmetalen. Wat er wel werd opgegraven, werd meestal naar China verscheept voor de verwerking.

Want China heeft zich de afgelopen decennia ontpopt tot wereldleider als het gaat om zeldzame aardmetalen. Het land verwerkt 90 procent van de wereldwijde grondstoffen. Maar sinds de handelsoorlog met de Verenigde Staten is opgeleefd, is duidelijk geworden dat het land de monopoliepositie steeds vaker als politiek drukmiddel gebruikt. Peking controleert de prijs en de beschikbaarheid van de cruciale metalen.

Deals met VS en EU

Dus is er een wereldwijde race om deze grondstoffen in handen te krijgen. De Amerikaanse president Trump heeft mede daardoor zijn zinnen gezet op Groenland. Onlangs kwamen de ministers van Financiën van G7-landen, waaronder Australië, de Europese Unie en India, bij elkaar in Washington om te praten over het belang van de grondstoffen.

En in oktober vorig jaar sloot de VS een miljardendeal met Australië om de Australische aardmetalenindustrie verder te ontwikkelen. "Dit is een gamechanger voor de Australische mijnbouwindustrie", zegt Logiudice. Ook andere landen tonen interesse in de Australische bodemschatten. De Australische regering is in gesprek over soortgelijke overeenkomsten met onder meer de Europese Unie, Japan, Zuid-Korea en Singapore.

Ernstige vervuiling

Maar er zijn nog wel wat obstakels voordat Australië zich met recht een supermacht op het gebied van zeldzame aardmetalen mag noemen. Vooral het scheiden van de aardmetalen is een complex proces met honderden stappen. Er zijn meerdere chemische behandelingen nodig, waarbij het erts wordt vermalen en met zuren wordt behandeld. Daarbij kan ook radioactief materiaal vrijkomen. In China heeft de raffinage van zeldzame aardmetalen al geleid tot ernstige milieuvervuiling. Bovendien is er een gigantische hoeveelheid water voor nodig.

Toch belooft de Australische mijnbouwindustrie dat het hier veilig kan. In West-Australië wordt een raffinaderij gebouwd, met behulp van een lening van ruim 1,2 miljard Australische dollar (ongeveer 670 miljoen euro) van de regering. Eind dit jaar moet de eerste Australische raffinaderij klaar zijn.

Hoewel er nog een lange weg te gaan is voordat Australië echt met China kan concurreren, heeft men hier al dollartekens in de ogen. "We hebben een unieke kans om hiervan te profiteren en een supermacht te worden", aldus Logiudice.

Toeristen in Rome moeten vanaf vandaag twee euro betalen om de wereldberoemde Trevifontein van dichtbij te kunnen bekijken. Daarmee wil het stadsbestuur de bezoekersstroom onder controle houden en het bouwwerk beschermen. Van een afstandje is de fontein nog wel gratis te zien.

De Trevifontein is een van de grote trekpleisters van de Italiaanse hoofdstad, met dagelijks tienduizenden bezoekers die zich verdringen om de beste selfies te kunnen maken. Ook worden er munten in het water gegooid. De legende is dat iemand die met gesloten ogen een munt met de rechterhand over de linkerschouder gooit, nog eens zal terugkeren naar Rome.

La dolce vita

Het monument van de Italiaanse architect Nicola Salvi werd gebouwd in de late barok. Het bouwen duurde dertig jaar, van 1732 tot 1762. Het ontwerp was al een halve eeuw eerder gemaakt door Gian Lorenzo Bernini.

De fontein werd mede bekend door de beroemde filmscène met de Zweedse actrice Anita Ekberg in de klassieker La dolce vita van regisseur Federico Fellini uit 1960.

De toegang geldt van 09.00 tot 22.00 uur, alleen op maandag en vrijdag pas vanaf 11.30 uur. Voor inwoners van de stad blijft de toegang gratis. Bezoekers kunnen vooraf online een kaartje kopen, maar er is ook een loket bij het plein. Ook toeristeninformatiebureaus verkopen tickets. De toegang is gratis voor kinderen en mensen met een beperking. Sinds de restauratie van de fontein in 2024 was de toegang al beperkt tot 400 mensen tegelijkertijd.

Ook voor vijf andere grote attracties, waaronder musea, moet vanaf nu toegang worden betaald. De opbrengst gaat naar het stadsbestuur, in tegenstelling tot de munten in de fonteinen. Dat geld gaat naar goede doelen.

De grensovergang bij Rafah, in het zuiden van Gaza, is deels heropend. Dat melden Egyptische en Israëlische veiligheidsfunctionarissen. De grensovergang is voor de Palestijnen cruciaal omdat het de belangrijkste verbinding is met de buitenwereld voor Gaza.

Een Egyptische functionaris zegt tegen persbureau AP dat vijftig Palestijnen in beide richtingen de grens mogen oversteken. Israël wil hen allemaal controleren en goederen en humanitaire hulp mogen nog steeds niet de grens over.

Vorige week werd aangekondigd dat de grens gisteren weer deels open zou gaan, maar volgens Israël is de zondag gebruikt om te testen of de grensovergang goed functioneert. In de loop van deze ochtend zijn er volgens AP nog geen mensen de grens overgestoken.

Bij de grensovergang staan volgens de Egyptische minister van Volksgezondheid zo'n 300 ambulances klaar om de Palestijnse patiënten te vervoeren naar 150 ziekenhuizen in het land. 12.000 artsen en 30 medische teams zijn aangewezen om de zieken en gewonden die de grens de komende periode oversteken te verzorgen.

Symbolisch

Volgens Palestijnse gezondheidsfunctionarissen hebben zo'n 20.000 zieke en gewonde Palestijnen dringend hulp in het buitenland nodig. In het tempo dat Israël voor ogen heeft zal het maanden duren voordat zij allemaal Gaza kunnen verlaten. De gedeeltelijke heropening wordt door critici dan ook vooral als symbolisch gezien.

De heropening is een van de punten uit het omstreden twintigpuntenplan van de Amerikaanse president Trump.

Israël houdt de grens sinds mei 2024 potdicht en die is sindsdien maar een keer open geweest. Begin vorig jaar was de grens tijdelijk open voor Palestijnse patiënten die dringend hulp nodig hadden.

Correspondent Israël en de Palestijnse Gebieden Nasrah Habiballah:

"Zoals het er nu uitziet worden dus alleen zieken en gewonden met hun begeleiders in hele beperkte aantallen de grens over gelaten. En goederen helemaal niet. Dat betekent dat de impact van deze gedeeltelijke opening van de grens heel beperkt zal zijn.

Het zal de humanitaire situatie, die nog steeds heel slecht is, niet echt verbeteren. Tot teleurstelling van veel hulporganisaties en Palestijnen, die snakken naar meer hulpgoederen."

De Noorse prinses Mette-Marit, de vrouw van kroonprins Haakon, ligt onder vuur vanwege e-mailverkeer dat is opgedoken tussen haar en de veroordeelde Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein. De correspondentie, tussen 2011 en 2014, komt naar buiten in de recent vrijgegeven documenten in de zaak-Epstein. Ook de Noorse premier heeft nu gereageerd op de ophef.

Uit de e-mails blijkt dat de prinses contact had met Epstein nadat hij in 2008 al was veroordeeld voor seksueel misbruik. De prinses komt honderden keren voor in recent vrijgekomen documenten.

Hieruit blijkt dat Mette-Marit in januari 2013 vier dagen in Epsteins huis in Palm Beach in Florida heeft doorgebracht. En in een e-mail die ze stuurde vanaf haar officiële e-mailaccount vroeg ze of het ongepast is als "een moeder twee naakte vrouwen met een surfplank voorstelt als telefoonbeginscherm van haar 15-jarige zoon".

De e-mail:

Mette-Marit heeft in een verklaring gezegd dat ze "een verkeerde inschatting" heeft gemaakt door met Epstein contact te onderhouden. Ze gaf aan dat ze het "ten zeerste betreurt" en beschreef de situatie als "gewoonweg gênant." De prinses bood haar "diepe medeleven en solidariteit" aan met de slachtoffers van Epstein.

De Noorse premier Jonas Gahr Støre heeft tegen Noorse media gezegd dat hij zich achter de verklaring van kroonprinses Mette schaart. Dat een zittende premier zich zo expliciet uitlaat over het handelen van een lid van het koningshuis wordt in Noorwegen als uitzonderlijk gezien.

Støre zei in de verklaring over de kroonprinses ook dat hij vindt dat oud-premier Thorbjørn Jagland een vergelijkbare fout gemaakt heeft. Jagland bleek namelijk ooit een familievakantie op Epsteins privé-eiland te hebben gepland, een reis die uiteindelijk niet doorging.

Sjamaan

De onthullingen over de prinses en haar contacten met Epstein vallen bovendien in een periode waarin de Noorse koninklijke familie al te maken heeft met andere schandalen. De zoon van Mette-Marit, Marius Borg Høiby, staat vanaf morgen terecht voor een reeks ernstige beschuldigingen, waaronder verkrachting en mishandeling.

Behalve die rechtszaak heeft ook het recente huwelijk van prinses Märtha Louise, de zus van de kroonprins, tot opschudding geleid. Ze trouwde recent met een Amerikaanse zelfbenoemde "sjamaan". De echtgenoot van Märtha Louise beweert kanker te kunnen genezen en heeft gezegd dat de twee elkaar al kenden uit een vorig leven in het oude Egypte, waarbij hij de farao was en zij de koningin.

Toekomstig koningin

Prinses Mette-Marit is getrouwd met de Noorse kroonprins Haakon. Haar zoon Marius, die ze kreeg uit een eerdere relatie, was vier jaar toen ze met Haakon trouwde. Ze wordt koningin van Noorwegen als haar echtgenoot de troon bestijgt.

Tussen Amsterdam en Utrecht rijden ook vandaag minder treinen vanwege twee kapotte wissels bij Duivendrecht. Het herstellen van de wissels is ingewikkeld, zegt spoorbeheerder ProRail.

De problemen ontstonden donderdag. Een wissel werd afgekeurd, daar konden de treinen niet meer overheen rijden. Het tweede wissel kan nog wel gepasseerd worden, maar met een lagere snelheid.

Vrijdag werd het afgekeurde wissel aangepast waardoor die weer, op lagere snelheid, bereden kon worden. De snelheidsverlaging zal volgens ProRail nog tot zeker zondag duren. Ondertussen wordt uitgezocht welke onderdelen van de wissels kapot zijn en hoe de reparaties het beste kunnen worden aangepakt.

Het advies is om voor vertrek de reisplanner te raadplegen.

Goedemorgen! Vandaag gaat de grensovergang bij Rafah in het zuiden van Gaza weer deels open voor Palestijnen. Verder komt de taskforce antisemitismebestrijding met een rapport over de veiligheid van Joodse studenten op universiteiten en hoge scholen.

Eerst het weer: Veel bewolking en vooral vanmorgen af en toe regen. In het noorden ook ijzel met plaatselijke gladheid. Maxima rond -1 in Groningen tot 8 graden in het zuiden van het land.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Britse zangeres Olivia Dean (26) is bij de uitreiking van de Grammy Awards in Los Angeles uitgeroepen tot beste nieuwe artiest. De prestigieuze Amerikaanse muziekprijzen werden voor de 68e keer uitgereikt.

De prijs voor beste hiphopalbum ging naar Kendrick Lamar voor zijn album GNX. "Het is een eer om hier te zijn", zei hij in zijn dankwoord. "Hiphop zal er altijd zijn. We zullen de cultuur met ons meedragen."

Lamar heeft het record van Jay-Z verbroken: hij is de rapper met de meeste gewonnen Grammy's ooit. Jay-Z heeft er 25, maar de teller van Lamar staat nu op 26. Vorig jaar was Kendrick Lamar ook een van de grote winnaars.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de crosswereld wordt met bewondering gereageerd op Mathieu van der Poel, die zijn achtste wereldtitel veldrijden veroverde. Ook koning Willem-Alexander sprak van een "magistrale" prestatie:

Fijne maandag!

De Britse zangeres Olivia Dean (26) is uitgeroepen tot beste nieuwe artiest. In Los Angeles mocht zij afgelopen nacht de Grammy in ontvangst nemen. De prestigieuze Amerikaanse muziekprijzen werden voor de 68e keer uitgereikt.

De prijs voor beste rapalbum ging naar Kendrick Lamar voor zijn album GNX. "Het is een eer om hier te zijn", zei hij in zijn dankwoord. "Hiphop zal altijd hier zijn. We zullen de cultuur met ons meedragen." Daarnaast won de rapper een Grammy voor zijn plaat Luther. De Nederlandse producer Roselilah won daarmee ook een award voor haar bijdrage aan de hit.

Lamar heeft het record van Jay-Z verbroken en is de rapper met de meeste Grammy's ooit. Jay-Z heeft er 25, maar de teller van Lamar staat nu op 27. Vorig jaar was Lamar ook een van de grote winnaars.

De Puerto Ricaanse zanger en rapper Bad Bunny kreeg twee awards voor zijn album Debí Tirar Más Fotos, wat betekent: "Ik had meer foto's moeten nemen". Het is voor het eerst dat een Spaanstalig album uitgeroepen is tot Beste Album. Billie Eilish won de prijs voor Beste Nummer met Wildflower.

Onvrede over Trump

Het gala ging niet voorbij zonder de aandacht ook te vestigen op de onvrede over Trump en de Amerikaanse immigratiedienst ICE. Zo opende de host van het gala, comedian Trevor Noah, de avond met enkele sneren naar Trump. "Er is een nieuw drankspel in de VS", grapte hij. "Elke keer dat je het nieuws aanzet, moet je drinken." Hij zei ook dat Anxiety, een nummer van rapper en Grammy-winnaar Doechii, het nieuwe volkslied is.

President Trump heeft op zijn platform Truth Social al boos gereageerd op de grappen. Hij noemt de Grammy's verschrikkelijk en haalt uit naar host Noah. "Presentator Trevor Noah, wie hij ook mag zijn, is bijna net zo erg als Jimmy Kimmel bij de Oscars. [...] Noah, een complete loser, kan maar beter zijn feiten op een rijtje krijgen, en wel snel." Verder schrijft Trump dat hij zijn advocaten afstuurt op de "arme, zielige en talentloze" comedian. "Dat kan hem nog flink geld gaan kosten."

Net als bij de Golden Globes vorige maand droegen ook afgelopen nacht verschillende aanwezigen speldjes met de tekst "ICE Out". Billie Eilish was een van hen.

Ook lieten verschillende artiesten van zich horen in hun speeches, onder wie Bad Bunny:

Olivia Dean vertelde dat ze de kleindochter van een immigrant is. Billie Eilish zei dat "niemand illegaal is op gestolen land".

De dalai lama, een K-pop-nummer en Steven Spielberg wonnen voor het eerst een Grammy. De prijs voor het beste audioboek ging naar de dalai lama, de spiritueel leider van de Tibetaanse boeddhisten. Het boek heet Meditations: The Reflections Of His Holiness The Dalai Lama.

Hieronder een selectie van de feestelijke outfits van de aanwezigen:

Verder won Steven Spielberg voor het eerst een Grammy in de categorie Best Music Film. Zijn documentaire Music for John Williams, over een van de bekendste componisten van filmmuziek, viel in de prijzen.

Dan was er ook een Grammy voor het K-popnummer Golden uit animatiefilm KPop Demon Hunters. De film won vorige maand ook twee Golden Globes.

Alle winnaars

Er zijn in totaal 95 verschillende categorieën. Alle winnaars bekijken? Die zijn hier te vinden.

Daarnaast gingen er twee Grammy's naar de Britse band The Cure, voor hun nummer Alone, in de categorie beste alternatieve muziekoptreden, en voor hun album Songs of a Lost World. De Britse rockmuzikant Yungblud won zijn eerste Grammy voor beste rockoptreden met een cover van de band Black Sabbath, uitgevoerd tijdens het laatste concert van Ozzy Osbourne. Het album Raíces van de Cubaanse zangeres Gloria Estefan werd bekroond als Best Tropical Latin Album.

En zoals gebruikelijk bij de Grammy Awards traden er veel artiesten op. Zo stonden onder andere Sabrina Carpenter, Justin Bieber, Lola Young, Bruno Mars, Rosé, Lady Gaga en Katseye op het programma.

Ook vanochtend geldt er in het noorden en noordoosten een waarschuwing voor gladheid. Daar is plaatselijk kans op ijzel. Het kan ook glad worden door neerslag op een bevroren ondergrond.

"Deze gladheid kan verraderlijk zijn omdat ijzel slecht te zien is", meldt het KNMI. Gisteravond was code geel ook al van kracht, maar ook vanochtend kan het op meerdere plaatsen erg glad zijn. "Er is kans op ongelukken door gladde wegen, fietspaden, voetpaden en bruggen."

Ongelukken

Gisteren gebeurden er op de A7 tussen Groningen en Scheemda door de gladheid al meerdere ongelukken. De weg was daardoor ook enige tijd dicht, maar die is inmiddels weer open.

Ook onder meer op de N33 bij Gieten was het gisteravond raak. De bestuurder is naar het ziekenhuis gebracht, meldt een fotojournalist ter plaatse.

De verwachting is dat de gladheid op de meeste plaatsen vanmiddag weer voorbij zal zijn.

Op diverse plekken langs de A7 in de provincie Groningen raakten auto's van de weg of botsten ze op elkaar:

De douane heeft bij een controle in Rotterdam een partij cocaïne ontdekt in een container met mango's. Het gaat om bijna 500 kilo cocaïne: 463 pakketten van een kilo.

De container kwam uit Peru en was via Panama naar Rotterdam verscheept. Vanuit Rotterdam was de container onderweg naar een bedrijf in Moerdijk. Vanuit daar zou de partij naar Duitsland gaan. Volgens het OM lijkt het erop dat de bedrijven in Moerdijk en Duitsland niets met de smokkel te maken hebben.

"Tijdens de controle troffen de douaniers 14 balen aan achter de containerdeuren", meldt het Openbaar Ministerie. De drugs zijn inmiddels vernietigd.

Het HARC-team, een samenwerking van de douane, FIOD, zeehavenpolitie en het Rotterdamse OM, onderzoekt de zaak.

Vaker en innovatiever

Vorige week werd een van de grootste drugsvangsten ooit gedaan. Toen ging het ook om cocaïne die van Zuid-Amerika via Rotterdam naar Moerdijk vervoerd werd. De douane vond bijna 5000 kilo. De pakketten waren verstopt bij elektrische magneten.

In een nieuw rapport waarschuwde Europol vorige week ook dat internationale criminelen steeds vaker en op steeds innovatievere wijze cocaïne Europa in smokkelen.

Vorige maand bleek dat het aantal kilo's cocaïne dat in Nederlandse havens wordt onderschept vorig jaar afnam. Er waren minder cocaïnevondsten in zowel de havens van Rotterdam en Vlissingen als op Schiphol. De douane onderschepte vorig jaar 24.500 kilo cocaïne, dat is ruim een derde minder dan in 2024.

Vanaf vanavond is er in het noorden en noordoosten van het land kans op plaatselijke gladheid door ijzel. In de provincies Groningen, Drenthe en Friesland en op de Wadden geldt code geel, meldt het KNMI.

Ook maandagochtend moeten weggebruikers voorzichtig zijn. De weerdienst waarschuwt dat de gladheid verraderlijk kan zijn, omdat ijzel slecht zichtbaar is.

Op de A7 tussen Groningen en Scheemda zijn door de gladheid al meerdere ongelukken gebeurd. De weg is daar spiegelglad, meldt RTV Noord.

Tussen Zuidbroek en Scheemda gleed een auto van de weg en kwam in een sloot terecht. Bij Sappemeer, in de richting van Groningen, botsten vier auto's op elkaar. Hulpdiensten zijn ter plaatse.

Ook bij Kolham raakten drie auto's betrokken bij een ongeluk; de voertuigen staan inmiddels op de vluchtstrook. Een man en een vrouw zijn ter controle nagekeken door ambulancepersoneel.

Een deel van de A7 is vanwege de ongelukken afgesloten.