NOS Nieuws - Algemeen

Voor het tweede jaar op rij is het aantal asielaanvragen in Nederland gedaald. Toch duren asielprocedures steeds langer. "Te veel mensen wachten veel te lang op een beslissing", erkent de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Afgelopen jaar vroegen zo'n 24.000 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland, blijkt uit cijfers van de IND. Al eerder in het jaar bleek dat er veel minder aanvragen waren dan in de jaren ervoor. Maar die afname vertaalt zich vooralsnog niet in een snellere procedure. Volgens Trouw, die het nieuws vanochtend als eerste bracht, was de wachttijd voor een beslissing op een asielaanvraag nog nooit zo lang als nu.

Meer dan twee jaar

Op een eerste gesprek met de IND moeten mensen al zeventien weken wachten. Daarna volgt nog een tweede gesprek. De gemiddelde wachttijd daarvoor is op dit moment negentig weken. Bij elkaar is dat dus ruim twee jaar.

In de praktijk is het nog langer, want de aanvragen die volgens de IND nu aan de beurt komen, zijn van voor september 2023. Tienduizenden mensen hebben in de ruim twee jaar daarna hun aanvraag gedaan. Volgens de wet moet de IND binnen een half jaar over een aanvraag beslissen.

In een reactie zegt de IND dat het oplopen van de wachttijden te maken heeft "met de veranderende situatie in de wereld om ons heen". Als voorbeeld wordt Syrië genoemd. Waar Syriërs voorheen bijna automatisch asiel kregen, is dat nu niet meer zo. "Dat betekent dat de beoordeling van aanvragen meer tijd kost."

De IND kwam vorig jaar dan ook tot veel minder beslissingen op asielverzoeken. Het waren er ongeveer 1500 per maand. Dat zouden er ruim 3300 moeten zijn, is de opdracht van het Rijk.

Meer afwijzingen

Tegenwoordig worden meer aanvragen afgewezen. Afgelopen jaar werd ongeveer een derde van de eerste asielverzoeken ingewilligd; een jaar eerder was dat nog ruim de helft. Een afwijzing kost veel meer tijd, omdat die uitgebreid gemotiveerd moet worden.

Omdat het werk ingewikkeld is, duurt het ook langer voordat nieuw IND-personeel is ingewerkt. Het aannemen van nieuwe medewerkers heeft dus niet direct een zichtbaar effect op het verkorten van de wachttijden, meldt de dienst. Er worden ook medewerkers aangenomen die bijvoorbeeld de administratie van beslismedewerkers kunnen overnemen, zodat die meer tijd hebben voor hun kerntaken.

Nieuwe asielwetten

De Eerste Kamer behandelt binnenkort de nieuwe asielwetten. Het stokpaardje van oud-minister Faber (PVV) kwam vlak voor kerst alsnog door de Tweede Kamer, nu het helpen van mensen die illegaal in Nederland zijn niet meer strafbaar wordt.

Op de wetsvoorstellen kwam veel kritiek, om te beginnen vanuit de IND zelf. Die voorzag juist veel méér werk. Bijvoorbeeld doordat de dienst allerlei nieuwe criteria voor nareizigers moet toetsen. En door de maatregel om de duur van een verblijfsvergunning te verkorten van vijf naar drie jaar, moet de IND vaker met een nieuwe beoordeling komen.

Ook de Nationale ombudsman, de Kinderombudsman, de Raad van State, het COA en Vluchtelingenwerk zijn niet enthousiast. Veel organisaties voorzien een verdere opstapeling van problemen. In een raming van het ministerie van Asiel en Migratie staat dan ook dat het aantal opvangplekken dat nodig is, voorlopig waarschijnlijk blijft stijgen.

Het lichaam van de laatste Israëlische gijzelaar is gevonden in Gaza, meldt het Israëlische leger. Gisteren zei premier Netanyahu dat er op een begraafplaats in Noord-Gaza werd gezocht naar de stoffelijke resten van Ran Gvili. Die zijn nu gevonden.

Het terughalen van alle gijzelaars, levend of overleden, is een belangrijk onderdeel van de eerste fase van het staakt-het-vuren. De familie van Gvili drong er bij de Israëlische regering op aan pas door te gaan naar de volgende fase als zijn resten waren gevonden en teruggebracht.

De 24-jarige Gvili werkte voor de politie en werd volgens Israël bij de terroristische aanslag van Hamas op 7 oktober 2023 gedood in gevecht met Hamasstrijders. Zijn lichaam werd meegenomen naar Gaza.

Netanyahu noemt de vondst van zijn lichaam een "ongelofelijke prestatie" van het leger. "Ik heb beloofd dat we iedereen thuis zouden brengen en dat hebben we gedaan."

Er werd onder anderen een team van experts met speciale graafapparatuur ingezet. Twee maanden geleden werd voor het laatst een lichaam van een gijzelaar door Hamas overgedragen aan Israël. Hamas en Israël wijzen naar elkaar om de schuld waardoor het bij Gvili zo lang kon duren.

Israël en Hamas worden door bemiddelaars, waaronder de VS, onder druk gezet om snel over te gaan op de tweede fase van het staakt-het-vuren. Daarin moet onder meer worden gewerkt aan een internationale stabilisatiemacht, een tijdelijke Palestijnse regering en het ontwapenen van Hamas.

De regering zei gisteren dat Israël de grensovergang bij Rafah, tussen Gaza en Egypte, pas wil openen als de zoektocht naar Gvili was afgerond. Die overgang geldt voor Palestijnen in Gaza als een belangrijke verbinding met de buitenwereld en is sinds mei 2024 grotendeels gesloten.

Ondertussen zijn volgens de autoriteiten in Gaza sinds de start van het staakt-het-vuren op 10 oktober 480 Palestijnen gedood door Israëlisch vuur.

Vrije toegang pers

Die cijfers zijn voor journalisten moeilijk te controleren, omdat het Israëlische leger geen pers toelaat tot Gaza. Het Israëlische hooggerechtshof buigt zich nu over een verzoek om internationale journalisten vrije toegang te geven tot het gebied. Daarvoor pleit de Foreign Press Association (FPA). Sinds de aanslag op 7 oktober houdt Israël de grens nagenoeg gesloten voor onafhankelijke pers.

Advocaten van de FPA zeiden tegen de rechters dat de beperkingen niet te rechtvaardigen zijn. Ze stelden dat als hulpverleners Gaza in en uit kunnen reizen, journalisten dat ook moeten kunnen.

De rechtbank in Zwolle keurt de procesafspraken goed die het Openbaar Ministerie heeft gemaakt met de oudste zoon van Ridouan Taghi. Zoon Faissal krijgt zes jaar gevangenisstraf.

De rechtbank acht bewezen dat hij werd opgeleid om zijn vader waar te nemen en op te volgen in drugshandel. Een aantal zakenpartners van Taghi namen hem onder hun hoede om hem de kneepjes van het vak te leren.

Zo was Faissal Taghi volgens de rechtbank betrokken bij cocaïnetransporten, bij het witwassen van miljoenen aan drugsgeld en bij plannen voor een gewelddadige ontsnapping van zijn vader uit de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught.

Toch had hij zelf niet de touwtjes in handen, benadrukte de rechtbank. "De beslissingen werden door anderen genomen. De verdachte trad op als intermediair en handelde in opdracht van zijn vader via berichten die de EBI uit werden gesmokkeld."

Niet terugbetalen

Het Openbaar Ministerie kwam met de advocaten van Taghi een gevangenisstraf van zes jaar overeen. In ruil daarvoor zagen zij af van een uitgebreide verdediging en een hoger beroep.

De rechtbank vond dit een gepast voorstel, omdat Faissal Taghi een blanco strafblad heeft en een relatief kleine rol had binnen de criminele organisatie van zijn vader. Met andere leden zijn eerder ook procesafspraken gemaakt. Wel verbaasde het de rechters dat hij van het OM geen misdaadwinst terug hoeft te betalen.

Te makkelijk

De VVD toonde zich vandaag kritisch op deals met "grote criminelen". Volgens de partij komen die er nu te makkelijk vanaf. De VVD wil daarom dat het OM stopt met afspraken maken in grote drugszaken.

Maar het OM ziet juist voordelen. Een gewone rechtszaak kan jaren duren en kost veel capaciteit. Bovendien worden ook dan niet altijd hoge straffen opgelegd, merkt justitie. Procesafspraken worden daarom steeds vaker gemaakt in Nederland.

De rechtbank zei vandaag zich te kunnen voorstellen dat de opgelegde straf van zes jaar tot verbazing kan leiden. Zeker omdat de 25-jarige zoon van Taghi zelf ook in de EBI zit. "Maar de belangen van zowel verdachte als maatschappij zijn met dit voorstel gewaarborgd", aldus de rechtbank.

Twee kinderen hebben gisteren in het Franciscus Vlietland ziekenhuis in Schiedam een ravage aangericht. Volgens de politie hebben de jongens van 10 en 11 jaar meubels vernield, met verf gespoten en papier gegooid door de gangen.

De kinderen hielden huis op de vierde etage van het ziekenhuis. De vernielingen werden ontdekt door medewerkers van het ziekenhuis.

"Wat een vreselijke bende, schandalig", laat een woordvoerder van het ziekenhuis weten aan streekomroep Twee. "Het personeel is meteen gaan opruimen, schoonmaken en de schade opnemen. Mogelijk volgen ook meteen herstelwerkzaamheden."

Gesprekken met ouders

De politie werd ingeschakeld, en die heeft bij de jongens ook een tuinschaar, mes, zaag en twee bussen spuitverf aangetroffen. Vanwege de jonge leeftijd van de daders wil de politie niet veel kwijt. Hoe de politie de verdachten op het spoor is gekomen, en waarom de kinderen de vernielingen aanrichtten, is niet bekend.

De politie meldt op Instagram dat de foto's slechts een klein deel van de schade laten zien. "De jongens zijn het ziekenhuis binnengegaan en hebben daar een ravage aangericht", aldus een politiewoordvoerder. De twee waren er geen patiënt.

Omdat het tweetal jonger is dan 12 jaar, kunnen ze niet strafrechtelijk vervolgd worden. Daarom zijn ze ook niet aangehouden, aldus de politie. In plaats daarvan zijn de agenten bij de ouders van de daders langs geweest, en hebben ze "stevige gesprekken" gevoerd. Ook is een jeugdhulporganisatie ingeschakeld.

De Europese Commissie is een onderzoek gestart naar online platform X vanwege mogelijke overtredingen van de Europese digitale wetgeving. Daarbij wordt specifiek gekeken naar AI-chatbot Grok van X.

Volgens de Commissie heeft X mogelijk de risico's van Grok voor gebruikers onvoldoende onderzocht. Het gaat onder meer om de verspreiding van illegale content, zoals gemanipuleerde seksueel expliciete beelden. Sommige van die beelden komen mogelijk neer op materiaal over seksueel misbruik van kinderen, aldus de commissie.

X ligt wereldwijd onder vuur vanwege het op grote schaal genereren van seksuele nepbeelden van vrouwen en minderjarigen. Zo konden gebruikers met Grok foto's van bestaande mensen 'uitkleden' en ze bijvoorbeeld in bikini laten afbeelden.

Wel of geen risicobeoordeling

Volgens Eurocommissaris Henna Virkkunen zijn seksuele deepfakes "een onaanvaardbare en gewelddadige vorm van misbruik", en moet worden vastgesteld of X de rechten van Europese burgers voldoende beschermt.

In het onderzoek van de commissie wordt beoordeeld of X voldoet aan zijn wettelijke verplichtingen om systemische risico's tijdig te identificeren en aan te pakken. Daarbij gaat het om illegale inhoud, maar ook om mogelijk negatieve gevolgen zoals gendergerelateerd geweld en schade aan het fysieke en mentale welzijn van gebruikers.

Daarnaast onderzoekt de Commissie of X voordat Grok werd geïntroduceerd een verplichte risicobeoordeling heeft uitgevoerd en gedeeld. Dat is namelijk bepaald in de Digital Services Act (DSA), de Europese wet die grote techbedrijven moet reguleren.

Boete van 120 miljoen

Ook wordt een al lopend onderzoek naar de aanbevelingssystemen van X uitgebreid, mede vanwege de recente overstap naar een op Grok gebaseerd aanbevelingssysteem. De Commissie benadrukt dat de opening van het onderzoek nog geen definitief oordeel inhoudt, maar dat de zaak wel met voorrang wordt uitgevoerd.

De Commissie kan tijdens het onderzoek aanvullende informatie opvragen, inspecties uitvoeren en in uitzonderlijke gevallen voorlopige maatregelen opleggen. Uiteindelijk kan dit leiden tot een besluit dat X de regels niet naleeft, al kan het bedrijf ook toezeggingen doen om de problemen te verhelpen.

X ligt al langer onder vuur van Brussel. In december 2025 kreeg het platform een boete van 120 miljoen euro wegens eerdere overtredingen van de DSA, onder meer vanwege het misleidende 'blauwe vinkje', gebrekkige transparantie van reclame en onvoldoende toegang tot data voor onderzoekers.

Een 33-jarige man uit Amsterdam is veroordeeld tot 18 jaar cel en tbs met dwangverpleging voor het aanranden en doden van een 75-jarige vrouw uit het Brabantse Halsteren. Elias M. randde het slachtoffer in oktober 2023 aan en wurgde haar daarna.

De vrouw wandelde op 10 oktober in de bossen buiten Halsteren. Haar man was net iets eerder afgehaakt en ging alvast naar huis. Toen ze de verdachte passeerde, viel hij haar aan. M. randde de vrouw aan en doodde haar door haar te wurgen.

Daarna heeft hij haar lichaam dieper het bos in gesleept en geprobeerd te verstoppen door het te bedekken met bladeren en takken. Na enkele dagen kon de politie hem opsporen, dankzij het DNA dat hij achterliet op het lichaam van het slachtoffer.

Verkrachting niet bewezen

M. verbleef destijds in een ggz-instelling op een aangrenzend terrein. Hij was in 2022 al veroordeeld tot tbs met dwangverpleging voor een verkrachting in zijn woonplaats Amsterdam. Na die veroordeling leek het goed met hem te gaan. Het gerechtshof bepaalde dat hij met beperkte vrijheid alvast behandeld mocht worden in de ggz-kliniek in Halsteren, meldt Omroep Brabant.

De rechtbank acht bewezen dat M. de vrouw heeft aangerand en gedood. Hij is veroordeeld voor gekwalificeerde doodslag, dat wil zeggen dat M. het slachtoffer heeft gedood om de aanranding te verhullen.

De straf valt iets lager uit dan de eis van het Openbaar Ministerie, dat vorige maand om een gevangenisstraf van 20 jaar en tbs met dwangverpleging vroeg. Volgens het OM had de verdachte de vrouw verkracht, maar de rechtbank stelt dat er voor verkrachting te weinig bewijs is.

'Slachtoffer heeft ongekende angst en pijn moeten doorstaan'

De rechtbank oordeelt dat de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar is. Hij leed aan schizofrenie en heeft antisociale trekken, wat volgens de rechtbank zijn handelen heeft beïnvloed.

De rechtbank neemt het de verdachte kwalijk dat hij niks heeft verteld over wat er precies is gebeurd, ook niet na aandringen van de nabestaanden. M. zei vaak dat hij een verklaring ging afleggen, maar deed dat steeds niet. De rechtbankvoorzitter noemde die houding "manipulatief en berekenend".

Volgens de rechtbank heeft de vrouw "ongekende angst en pijn" moeten doorstaan toen ze M. tegenkwam. "Dat heeft de laatste minuten van haar leven verschrikkelijk gemaakt. De verdachte heeft haar naasten onherstelbaar groot leed aangedaan." Naast de celstraf moet M. ook een schadevergoeding aan de partner van het slachtoffer betalen.

De concurrentie tussen bedrijven in Nederland is de afgelopen jaren steeds verder afgenomen, stelt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) in de Staat van de Markt. De waakhond maakt zich zorgen en wil daarom nieuwe bevoegdheden om eerder te kunnen ingrijpen.

"Concurrentie is geen doel op zich, maar een belangrijk instrument om markten beter te laten werken", zegt bestuursvoorzitter Martijn Snoep. Concurrentie is er wanneer meerdere bedrijven met dezelfde soort klanten op een markt actief zijn.

Hoe minder bedrijven een markt bedienen, hoe meer lagere prijzen en de kwaliteit van producten en diensten onder druk komen te staan. Ook zijn bedrijven daardoor minder geneigd om te innoveren. Consumenten worden daarvan de dupe.

Van drankindustrie tot dierenartsenpraktijken

In de afgelopen jaren zag de ACM dat er steeds minder nieuwe bedrijven zijn toegetreden tot de markt en ook minder bedrijven zijn uitgestroomd.

Volgens de waakhond speelt dat met name in 'sterk geconcentreerde sectoren'. "Je ziet in Nederland die geconcentreerde sectoren bijvoorbeeld bij de drankindustrie, de telecomsector en de elektronische industrie, waarvan ASML een onderdeel is", zegt Snoep. Een klein aantal bedrijven in een sector hoeft in eerste instantie niet te leiden tot oneerlijke prijzen, maar kan volgens Snoep wel een aanwijzing zijn.

Als concreet voorbeeld noemt Snoep de dierenartsensector, waar de ACM de afgelopen tijd al onderzoek naar deed. Veel praktijken zijn de afgelopen jaren overgenomen door commerciële ketens. De prijs van behandelingen gaat dan meestal omhoog.

Afhankelijkheid VS

Hoewel de ACM nog niet specifiek heeft onderzocht waarom die concurrentie is afgenomen, kan het te maken hebben met technologische veranderingen en een andere houding van bedrijven. Zo ziet de ACM dat er meer fusies en overnames plaatsvonden de afgelopen jaren, waarin grotere spelers de kleinere bedrijven overnamen die voor hen een uitdaging vormden. Vaak wordt een succesvolle start-up dan van de markt gehaald door een groter bedrijf.

De komende tijd gaat de ACM vooral kijken naar markten waarin de geopolitieke ontwikkelingen een grote rol speelt. "Die ontwikkelingen, zoals in Amerika, maken het nog urgenter", zegt Snoep. Zo is de afhankelijkheid van het bedrijfsleven en de overheid van niet-Europese clouddiensten erg groot en wil de ACM op zoek naar alternatieven om die afhankelijkheid te verkleinen.

Nieuwe bevoegdheden

Om het tij te keren, wil de ACM 'extra gereedschap' om in te kunnen grijpen bij problemen waar ze nu nog niets aan kan doen. Momenteel controleert de ACM al bedrijven met een omzet in Nederland boven 30 miljoen en met deze nieuwe bevoegdheid wil de toezichthouder ook kleinere overnames kunnen beoordelen.

Daar bovenop wil de ACM, als zij na een marktonderzoek ziet dat er te weinig sprake is van concurrentie, maatregelen kunnen opleggen in specifieke markten.

De bevoegdheid om kleinere overnames te beoordelen ligt op dit moment als wetsvoorstel bij de Tweede Kamer.

In Venezuela zijn afgelopen weekend opnieuw ruim honderd politieke gevangenen vrijgelaten. Dat meldt mensenrechtenorganisatie Foro Penal, die de vrijlatingen bijhoudt. De Venezolaanse autoriteiten zeggen niet wie het zijn.

Interim-leider Rodríguez claimt dat inmiddels ruim 600 mensen zijn vrijgelaten. Ook zei ze contact op te willen nemen met VN-mensenrechtenchef Volker Türk om de cijfers te laten verifiëren.

"Het zou ideaal zijn als de overheid een lijst publiceert van de vrijlatingen", schrijft Alfredo Romero, directeur van Foro Penal op X.

Bevrijd maar 'niet vrij'

"Ze worden vrijgelaten, maar zijn niet vrij", zegt Foro Penal tegen de NOS. Velen mogen Venezuela niet verlaten en moeten zich wekelijks melden bij de autoriteiten. Als ze niet akkoord gaan met een lange lijst van voorwaarden, kunnen ze zo weer meegenomen worden. Zo zouden ze ook niets over hun gevangenschap mogen vertellen.

De aanklachten tegen de vrijgelaten gevangenen zijn ook niet ingetrokken, zegt Foro Penal. Onderzoeken tegen hen lopen nog, waardoor het regime hen en hun familie nog nauw in de gaten houdt, zegt de organisatie.

Buiten El Helicoide, een beruchte martelgevangenis in de hoofdstad Caracas, staan familieleden dag en nacht te wachten op hun dierbaren, nadat de voorzitter van het parlement had aangekondigd dat er een "substantieel aantal" mensen zou worden vrijgelaten. De term 'politieke gevangenen' viel niet, het regime ontkent dat het burgers wegens politieke doeleinden vasthoudt.

Onder de nieuw vrijgelaten gevangenen zitten veel mensen die na de presidentsverkiezingen van 2024 zijn opgepakt. Onder hen ook Kennedy Tejeda, die als advocaat werkte voor Foro Penal. Hij zat al anderhalf jaar vast in de Tocoron-gevangenis in het noorden van het land. Afgelopen week eiste Amnesty International zijn vrijlating en die van de nog ruim 700 mensen die vastzitten.

Sinds de Amerikaanse aanvallen begin deze maand is het opvallend stil in Venezuela. Na de ontvoering van Maduro ontstond een klopjacht op 'verraders', waardoor veel Venezolanen zich niet durven uit te spreken. Ook is de zorg om in de dagelijkse levensbehoeften te voorzien, zoals voedsel, nog altijd groot. De angst is ook groot voor de colectivos, gewelddadige gewapende groepen die nog steeds de dienst uitmaken.

Maar het regime schetst een andere realiteit. Regelmatig organiseert het demonstraties om de vrijlating van president Maduro te eisen. Ook zijn er grote posters opgehangen in de hoofdstad, waarop de oud-leider en zijn vrouw te zien zijn.

In ruil voor aanwezigheid bij de demonstraties krijgen burgers toegang tot voedselpakketten van de staat.

Klaar met bevelen uit Washington

Interim-leider Rodríguez lijkt zich niets aan te trekken van een eventuele Amerikaanse overname van het land. Bij een toespraak gisteren uitte ze zich fel richting de Verenigde Staten. "Het is klaar met buitenlandse inmenging," zei ze tegenover oliearbeiders. Ook sprak ze over grote hervormingen in de olie- en gasindustrie.

Eerder deze maand sprak ze zich ook al kritisch uit. Als ze ooit als interim-leider naar Washington zou moeten, dan "doe ik dat staand of lopend, niet gesleept", zei Rodríguez.

Of er na de ontvoering van president Maduro binnen het dictatoriale regime een andere wind is gaan waaien, is nog de vraag. Het regime lijkt onder Rodríquez vooral de rust in het land te willen bewaken, maar structurele veranderingen blijven uit. Volgens de Venezolaanse grondwet moesten er binnen dertig dagen verkiezingen worden uitgeroepen. Voor Venezolanen in het binnen- en buitenland, blijft het afwachten of dat gebeurt.

De musical Soldaat van Oranje wordt op 12 juli voor het laatst opgevoerd, heeft de producent bekendgemaakt. Daarmee komt er na bijna zestien jaar een eind aan de langstlopende musical van Nederland.

De musical gaat over de oorlogsjaren van verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema, die in 2007 overleed. De reeks voorstellingen ging van start in oktober 2010 en werd meermaals verlengd. De musical is straks zo'n 4000 keer opgevoerd, met 29 verschillende casts.

Grappen

De makers verzekeren dat de musical in de TheaterHangaar van Katwijk na zondag 12 juli echt niet meer terugkomt. "Er zijn heel veel grappen over gemaakt, maar wij hebben nooit gezegd dat we zouden stoppen", zegt investeerder Alex Mulder in Het Parool. "Wat we keer op keer hebben gemeld, is dat de kaartverkoop was verlengd, maar we hebben nooit gezegd dat we zouden stoppen. Nu wel."

Mulder nam het initiatief voor het project na een ontmoeting met Hazelhoff Roelfzema. "Ik ben eigenlijk helemaal geen musicalliefhebber", zegt hij in de krant, "maar Erik vertelde zo overtuigend dat hij zijn verhaal graag op een andere manier wilde doorgeven, ook aan jonge mensen. Korte tijd later overleed hij."

Nieuwsuur maakte in 2024 deze reportage over Erik Hazelhoff Roelfzema en zijn archief:

Hazelhoff Roelfzema gaf Mulder het gevoel dat hij in actie moest komen. Hij stelde 112.500 euro beschikbaar, zodat producent Fred Boot, regisseur Theu Boermans en scenarist Edwin de Vries de mogelijkheden konden onderzoeken. "Dat was best veel geld, maar ze kwamen met een prachtig plan."

Omdat de makers geen zin hadden om steeds weer naar een ander theater te verkassen, werd voor voormalig militair vliegveld Valkenburg gekozen. Daar kreeg de musical in een leegstaande hal zijn vaste speelplek. Op 30 oktober 2010 ging het stuk in première.

Al heel snel was duidelijk dat de musical een groot succes zou worden. De recensies waren lovend en de kaartjes niet aan te slepen. In 2015 doorbrak 'de Soldaat' met de 1.863.083ste bezoekers het toenmalige bezoekersrecord van Phantom of the Opera uit 1996.

Hoogtepunt

Gevraagd waarom de musical binnenkort eindigt, zegt Mulder tegen het Parool dat hij op het hoogtepunt wil stoppen. "Als je een avondje uit bent, wil je in een volle zaal zitten, zodat je weet dat je een goede keus hebt gemaakt."

Over de laatste voorstelling zegt hij dat het een galavoorstelling moet worden. "Ik hoop dat prinses Beatrix er weer bij is, want zij heeft het theater ook geopend."

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft celstraffen van 8 tot 16 jaar geëist tegen drie mannen die verdacht worden van betrokkenheid bij een woningexplosie in het Brabantse Nieuwkuijk. De hoogste strafeis, 16 jaar, is voor de vermeende opdrachtgever Othman H. (32) uit Den Bosch.

Volgens het OM zette hij Max V. (57) uit Rosmalen onder druk om mee te werken en leverde hij het explosief. Tegen Max V. werd 12 jaar geëist. Hij zou de zwaar verslaafde Gerrit de J. (33) uit Den Bosch hebben ingeschakeld om de klus uiteindelijk te klaren. Tegen Gerrit de J. eiste het OM 8 jaar cel en tbs met dwangverpleging, omdat gedragsdeskundigen hem als verminderd toerekeningsvatbaar zien.

Bij de aanslag in de nacht van 15 op 16 november 2024 verloor de 50-jarige bewoonster van het pand een been. Aan haar andere been liep ze zwaar letsel op. "Ze heeft de aanslag ternauwernood overleefd. De prijs die ze daarvoor moet betalen is onvoorstelbaar hoog", zei de officier van justitie.

Het OM vindt dat er sprake is van poging tot moord en dat maakt deze zaak uniek en onvergelijkbaar met andere zaken, zei hij. "Ze heeft de dood in de ogen gekeken."

Vergisaanslag

Justitie denkt dat het gaat om een 'vergisaanslag' en dat het explosief eigenlijk bedoeld was voor de buren. In dezelfde straat woont de nieuwe partner van de ex van de vermeende opdrachtgever.

Othman H. en zijn ex hebben samen een dochter en kregen ruzie over de omgangsregeling. Eerdere conflicten tussen de twee leidden al tot strafrechtelijke vervolgingen en veroordelingen van H.

Hij heeft tot dusver altijd ontkend dat hij iets te maken had met de explosie in Nieuwkuijk.

Slachtoffer confronteerde verdachten

Op een eerdere zitting confronteerde het slachtoffer de drie verdachten met foto's van het zware letsel dat zij door de explosie opliep. "Kijk maar eens wat jullie mij hebben aangedaan", zei de vrouw afgelopen donderdag tijdens een indringende slachtofferverklaring bij de inhoudelijke behandeling.

Ze vertelde hoe ze zwaargewond werd aangetroffen in de woning en hoe haar gezin eerste hulp moest verlenen toen zij door de explosie een been verloor. "Ze hebben met broeksriemen mijn benen afgebonden. Moet je je voorstellen dat je kinderen hun moeder zo reddeloos moeten zien", aldus het slachtoffer.

De rechtbank doet op 3 maart uitspraak.

Het dodental als gevolg van de aardverschuiving die West-Java dit weekend trof, is opgelopen naar zeventien. Tientallen mensen worden nog steeds vermist, meldt de Indonesische rampenbestrijdingsdienst.

De aardverschuiving was zaterdag in Pasir Langu, een dorp 50 kilometer ten westen van Bandung. Meer dan dertig huizen werden bedolven onder modder, rotsen en bomen.

De oorzaak ervan was hevige regenval die de dag ervoor was begonnen. Het lokale weerinstituut heeft gewaarschuwd dat regenval in deze en andere regio's nog een week zou kunnen aanhouden.

Daardoor verloopt het reddingswerk moeizaam. Er worden nog 73 mensen vermist. De rampenbestrijdingsdienst meldde gisteren dat een kleinere aardverschuiving in combinatie met slecht weer de zoekactie belemmerde.

Op satellietbeelden voor en na de aardverschuiving is het getroffen gebied goed te zien:

Vorige week werden andere delen van Indonesië, waaronder ook in West-Java en de hoofdstad Jakarta, getroffen door natuurgeweld. Toen ging het om overstromingen, waardoor mensen hun huis moesten verlaten en naar hoger gelegen gebieden moesten vluchten.

Vorige maand kwamen er bij zware overstromingen en aardverschuivingen zeker 1200 mensen om het leven op het westelijke eiland Sumatra. Meer dan 7000 mensen raakten gewond.

De Amerikaanse televisiemaker Geoffrey Mason is op 85-jarige leeftijd overleden. In 1972 had hij de leiding over een ingelaste tv-uitzending waarin de gijzeling tijdens de Olympische Spelen in München werd gevolgd. Het werd een marathonuitzending. The Hollywood Reporter omschreef hem daarom ooit als "de man die eigenlijk het livestreamen heeft uitgevonden".

Mason was toen 32 en had voor zender ABC al meerdere olympische toernooien op zijn naam staan als producent. Hij verwachtte een rustige zaterdag tot hij om 05.30 uur op zijn werk kwam. Ondanks het vroege uur stonden daar veel politieauto's.

Het bleek dat Palestijnse terroristen het verblijf van de Israëlische ploeg waren binnengevallen. Een coach en een atleet waren daarbij vermoord, negen anderen gegijzeld. De ABC-studio lag 100 meter van de plek waar het allemaal was gebeurd.

"We schakelden meteen naar de hoogste versnelling om in de 22 uur die volgden deze ongelofelijke gebeurtenis zo goed mogelijk te verslaan", herinnerde Mason zich het moment dat een ongekende live-uitzending begon. Wereldwijd zouden daar 900 miljoen kijkers op afstemmen.

In 2021 maakten we deze terugblik op de gijzeling in München, met daarin beelden van ABC:

Er was flink wat kunst-en-vliegwerk voor nodig om verslag te kunnen doen. Zo werd een logge studiocamera over het gras naar buiten gereden om een liveshot te krijgen van het omsingelde appartement. Verslaggever Peter Jennings kon aanvankelijk niet door het veiligheidscordon rond het olympisch dorp komen. Mason kreeg het lumineuze idee om hem verkleed in sportkleding binnen te loodsen.

Achter de schermen speelde zich bovendien een interne strijd af met ABC News in New York, dat de berichtgeving wilde overnemen van de sportverslaggevers. Het team in München betoogde met succes dat het logischer was om het nieuws te blijven volgen van dichtbij, in plaats van aan de andere kant van de wereld.

Mason zei later dat voor hem sport- of nieuwsverhalen in essentie niet verschillen. "Je wil gewoon het verhaal zo goed en integer mogelijk vertellen."

Livebeelden

Mason moest tijdens de live-uitzending voortdurend oordelen over journalistiek-ethische kwesties. Wat zouden ze bijvoorbeeld doen als de gijzelnemers hun dreiging om mensen dood te schieten zouden waarmaken? Zou dat live op televisie te zien zijn? "We hadden eigenlijk helemaal geen tijd om na te denken wat goed was of wat fout", analyseerde Mason jaren later. "We wilden gewoon verslag doen van de steeds veranderende situatie."

Op een gegeven moment maakte de Duitse politie een keuze voor hem: bewapende agenten stormden de regieruimte binnen om de livebeelden uit de lucht te halen. "De deur vloog open en ze richtten machinegeweren op mij en zwaaiden met hun handen: Kamera aus!" Mason realiseerde zich ineens dat de terroristen ook live konden zien hoe Duitse scherpschutters richting het appartement kropen.

Dramatisch einde

Uiteindelijk hoorde Mason als een van de eersten wereldwijd dat de gijzeling dramatisch was afgelopen. Hoewel een regeringswoordvoerder aanvankelijk zei dat een reddingsoperatie op een vliegveld succesvol was afgerond, meldde zijn verslaggever ter plekke dat alle gijzelaars waren omgekomen. "Marvin Bader haalde diep adem en zei dat ze allemaal dood waren."

Het was presentator Jim McKay die de uitkomst daarna wereldkundig maakte: nog eens negen gijzelaars en een Duitse agent waren gedood, samen met vijf daders. "Ze zijn allemaal omgekomen", zei McKay verslagen.

Mason realiseerde zich dat dit ook het moment was waarop geliefden het vreselijke nieuws hoorden. "Terug op de hotelkamer na die enorm lange dag heb ik met een collega lang zitten huilen."

Verfilmd

Mason bleef in de sportverslaggeving en werkte achter de schermen bij acht Olympische Spelen, meerdere voetbal-wk's, de Super Bowl, de World Series en de Indy 500. In totaal won hij 24 Emmy's voor zijn werk.

In 2024 adviseerde Mason bij de verfilming van zijn live-uitzending in 1972, waarin de echte tv-beelden van toen werden gemengd met nagespeelde scènes in de regieruimte. September 5 kreeg een Oscarnominatie voor Beste Originele Script.

De film bood Mason een kans om na al die jaren nog eens terug te kijken op zijn herculeswerk: "Het was een uitdaging, maar door de bank genomen hebben we het goed gedaan."

De trailer van de film:

Patiënten die op een wachtlijst stonden voor een nieuw orgaan of nieuw weefsel maakten vorig jaar meer kans om geholpen te worden dan voorheen. Het aantal orgaandonoren nam iets af, maar het aantal weefseldonoren nam fors toe, zegt de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS).

Positief is ook dat de wachttijd voor transplantaties de afgelopen jaren is afgenomen, zegt de NTS. Dat geldt niet voor alle patiënten. Voor een transplantatie is een goede match tussen orgaan en patiënt noodzakelijk. Soms duurt het lang voordat een orgaan met de juiste match beschikbaar is en soms komt die er zelfs helemaal niet, aldus de NTS.

Orgaandonatie

Vorig jaar daalde het aantal overleden orgaandonoren van 360 naar 308, maar over de lange termijn verwacht de NTS dat de stijgende trend van de afgelopen jaren doorzet.

"We hebben nieuwe technieken waarmee we van buiten het lichaam van een donor kunnen zien of het orgaan geschikt is voor transplantatie", zegt NTS-bestuurder Naomi Nathan. "Dus van organen die we in het verleden voor de zekerheid niet gebruikten, kunnen we nu zien dat ze toch goed zijn en dus toch getransplanteerd kunnen worden."

Vorig jaar werden 1503 orgaantransplantaties verricht: bij 972 daarvan ging het om organen die overledenen ter beschikking hadden gesteld. Bij de rest ging het om organen van levende donoren.

Weefseldonatie

Het aantal weefseldonoren die bijvoorbeeld oogweefsel of hartkleppen doneerden, steeg vorig jaar naar een recordaantal van 3633. Dat waren er 878 meer dan in 2024.

Deze stijging komt met name door de verruiming van de criteria. Zo kan oogweefsel sinds kort ook op hoge leeftijd worden gedoneerd, omdat bezwaren daartegen zijn weggenomen. 13 procent van de donoren van dit weefsel was 86 jaar of ouder.

Invloed donorwet

Nathan zegt dat ook de wijziging van de Wet op orgaandonatie in 2020 van invloed is geweest op de toename van aantal donoren. De kern van de wijziging was dat mensen die niet reageren op de vraag of ze orgaandonor willen worden als donor worden geregistreerd.

"Dat heeft er zeker meer te maken", zegt Nathan. "Maar we zien dat de donorwet er ook voor gezorgd heeft - omdat we daar veel aandacht voor vragen - dat mensen er vaker van tevoren over na hebben gedacht en het er met de familie over heeft gesproken wat hun keuzes zijn."

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart staan in zeker achttien gemeenten een of meer vrouwen op de kandidatenlijst van de SGP. In negen gemeenten is dat voor het eerst. Het gaat in totaal om 46 verkiesbare vrouwen, dat is een ruime verdubbeling ten opzichte van 2022, blijkt uit een inventarisatie van het Reformatorisch Dagblad.

In Deventer, Enkhuizen, Hardenberg, Kapelle, Lisse, Rotterdam, Soest, Stadskanaal en Zuidplas kan er voor het eerst op een SGP-vrouw gestemd worden. Van al die gemeenten doet in Deventer en Stadskanaal de partij überhaupt voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen.

Naast de negen gemeenten waar vrouwen voor het eerst meedoen, keren in de negen andere gemeenten vrouwen terug op de lijst. Dat gebeurt in Houten, Vlissingen en Voorst, waar de partij zelfstandig meedoet. In de gemeenten Dordrecht, Leiderdorp, Nissewaard, Noordoostpolder, Westland en Zoetermeer staan de SGP-vrouwen op een gezamenlijke lijst met de ChristenUnie.

De SGP doet mee in 101 van de 340 Nederlandse gemeenten.

'Vrouwen en mannen eigen eerste roeping'

De toename volgt op een statutenwijziging binnen de partij in 2013. Sindsdien is het binnen de SGP toegestaan om vrouwen kandidaat te stellen voor alle functies en kieslijsten, zowel lokaal, landelijk als Europees. Het beginselprogramma van de partij ontraadt dat nog steeds, maar laat ruimte voor lokale afwegingen.

"Volgens het klassiek-christelijke denken hebben vrouwen en mannen beiden een eigen eerste roeping", schrijft de SGP op zijn website. Maar volgens de partij mogen vrouwen niet puur om hun geslacht worden afgewezen voor een functie.

Veel Amerikaanse prominenten hebben met afgrijzen gereageerd op de gebeurtenissen rond de dood van Alex Pretti, de man die in Minneapolis werd doodgeschoten door de grenspolitie.

Pretti, een verpleegkundige op de intensive care, was zaterdagochtend bezig met het filmen van agenten van de grenspatrouille op een straat in Minneapolis toen hij werd neergeschoten. Hij overleed ter plaatse.

Voormalig president Obama noemt zijn dood een "hartverscheurende tragedie". Hij zegt dat het een wake-upcall zou moeten zijn voor elke Amerikaan, "ongeacht zijn of haar politieke voorkeur". "Veel van onze kernwaarden als natie staan steeds meer onder druk."

Het is uitzonderlijk dat Obama zich zo direct bemoeit met de Amerikaanse politiek. Hij hield zich na het vertrek uit het Witte Huis vaak op de vlakte over het beleid van zijn opvolger.

Bekijk de beelden van het moment dat Pretti wordt neergeschoten hier:

Ook oud-president Clinton spreekt schande van de dood van Pretti en Renée Good, de vrouw die eerder deze maand in dezelfde stad werd doodgeschoten door een ICE-agent. Clinton noemt het onacceptabel en zegt dat hun dood voorkomen had moeten worden. Ook laakt hij de reactie van de regering-Trump op de twee gebeurtenissen.

"Om het nog erger te maken, hebben de verantwoordelijken ons voortdurend voorgelogen, ons verteld dat we niet moesten geloven wat we met eigen ogen hebben gezien, en steeds agressievere en vijandigere tactieken toegepast, waaronder het belemmeren van onderzoeken door lokale autoriteiten."

Kort na de dood van Pretti zei het ministerie van Binnenlandse Veiligheid dat Pretti zich "gewelddadig verzette" tegen ontwapening totdat agenten "verdedigingsschoten" afvuurden. Beelden van omstanders spreken die versie van de gebeurtenissen tegen.

In het geval van Good bestempelde veiligheidsminister Kristi Noem het als "binnenlands terrorisme", omdat Good haar auto zou hebben gebruikt als wapen. Ook president Trump zei toen dat de ICE-agent handelde uit zelfverdediging.

'Gevaarlijk wapen'

Inmiddels heeft Trump gezegd dat de gebeurtenissen rond de dood van Pretti worden onderzocht. "We onderzoeken de zaak, we bekijken alles en zullen met een oordeel komen", zei Trump.

In gesprek met The Wall Street Journal weigerde Trump te zeggen of de agent die Pretti neerschoot, in zijn recht stond. De president was wel kritisch op Pretti, omdat hij een wapen bij zich droeg.

Volgens de autoriteiten droeg Pretti een 9mm semiautomatisch pistool bij zich en had hij daarvoor een vergunning. Trump heeft het in gesprek met de krant over een "zeer gevaarlijk wapen, een gevaarlijk en onvoorspelbaar wapen". Hij voegde eraan toe: "Het is een wapen dat afgaat wanneer mensen het niet weten".

Financiële fraude

In de beelden voorafgaand aan de dood van Pretti is te zien dat hij een telefoon vasthoudt. Op geen moment is te zien dat Pretti naar zijn wapen grijpt.

In het telefonisch interview met The Wall Street Journal zegt Trump ook bereid te zijn om immigratieagenten uit Minneapolis te halen, zonder aan te geven wanneer dat zou gebeuren. "Op een gegeven moment zullen we vertrekken. We hebben, zij hebben, fantastisch werk verricht."

Daarbij prijst hij wat zijn regering in Minnesota heeft gedaan en zegt dat na een mogelijk vertrek van de immigratieagenten de regering niet geheel zal vertrekken. "We laten daar een andere groep mensen achter voor de bestrijding van financiële fraude."

Hoorzitting over ICE-operatie

Vandaag begint een hoorzitting in een zaak die de staat Minnesota en de steden Minneapolis en St. Paul hebben aangespannen tegen het ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Ze vragen districtsrechter Kathleen Menendez om federale wetshandhavingsinstanties te bevelen het aantal agenten in Minnesota terug te brengen naar de situatie voor de grootschalige ICE-actie in Minneapolis begon in december.

Menendez is dezelfde rechter die op 16 januari oordeelde dat federale agenten in Minnesota geen vreedzame demonstranten mogen arresteren of traangas mogen gebruiken als zij de autoriteiten niet belemmeren, inclusief mensen die immigratie-agenten volgen en observeren. Die uitspraak is tijdelijk geschorst door het hof van beroep.

Het ministerie van Justitie vindt dat de schorsing van kracht moet blijven. Volgens het ministerie was het bevel van Menendez "onwerkbaar en te breed geformuleerd".

Bij een gewapende aanval op een voetbalveld in Mexico zijn gisteren zeker elf doden gevallen. Dat meldt burgemeester Cesar Prieto van de stad Salamanca, ten noordwesten van Mexico-Stad.

Volgens lokale media reden tegen het einde van een voetbalwedstrijd meerdere busjes het veld op. Vervolgens opende een gewapende groep het vuur.

Tien mensen werden ter plekke gedood, een persoon overleed later in het ziekenhuis. Ook liggen er nog twaalf gewonden in het ziekenhuis, zegt de burgemeester. Het is onduidelijk hoe zij eraan toe zijn. Wel gaat het volgens de autoriteiten om in ieder geval een minderjarige en een vrouw.

Golf van geweld

De burgemeester van Salamanca spreekt van een "golf van geweld". In een video waarin hij zijn medeleven betuigt, refereert hij aan andere aanvallen afgelopen week waarbij ook doden vielen.

"Helaas zijn er criminele groepen die proberen de autoriteiten te ondermijnen, iets wat ze niet zal lukken," zegt burgemeester Prieto. Hij roept president Sheinbaum op om de regio te steunen en samen te werken aan vrede en veiligheid in zijn gemeente.

Eerder deze maand meldde Sheinbaum op een persconferentie dat het aantal moorden in het land op het laagste aantal sinds 2016 lag. Lokale organisaties betwijfelen of de officiële cijfers wel een representatief beeld schetsen.

Strijdtoneel

De staat Guanajuato, waarin Salamanca ligt, behoort tot de regio's met de hoogste moordcijfers van het land. De staat zucht al jaren onder het geweld en is onder meer het strijdtoneel van aanvallen tussen gewapende bendes, zoals het Santa Rosa de Lima-kartel en het Jalisco-kartel, het machtigste kartel van Mexico. Sinds begin dit jaar zijn volgens lokale autoriteiten al tientallen mensen gedood, alleen al in de staat Guanajato.

Het Openbaar Ministerie is een onderzoek gestart.

Portugal heeft op de Atlantische Oceaan een drugsduikboot onderschept. Aan boord was een recordhoeveelheid van negen ton cocaïne.

De boot werd op zo'n 400 kilometer van de Azoren onderschept tijdens een anti-drugsoperatie van de Portugese politie, marine en luchtmacht. Het gaat om een afgeplat vaartuig dat net onder de golven vaart om moeilijker gespot te kunnen worden.

De duikboot bleek helemaal volgestouwd met 300 balen cocaïne. Vier buitenlandse opvarenden zijn opgepakt.

Volgens een marinewoordvoerder was het door de ruwe zee moeilijk en gevaarlijk om aan boord te gaan. Het schip zonk voordat het kon worden teruggesleept naar een haven.

Het is de derde keer in een jaar tijd dat zo'n drugsduikboot wordt onderschept door de Portugese politie.

In Brazilië zijn tientallen mensen gewond geraakt toen de bliksem insloeg bij een manifestatie van Bolsonaro-aanhangers. Duizenden sympathisanten hadden zich verzameld op een plein in de hoofdstad Brasilia toen het misging.

De betogers stonden in de stromende regen toen een enkele bliksemschicht insloeg in de menigte. 72 mensen raakten gewond, 30 personen moesten naar het ziekenhuis. Van hen zijn er acht slecht aan toe.

"Ik werd plotseling getroffen door een felle flits in mijn borst", zegt een vrouw die de inslag meemaakte. "Ik herinner me dat ik achterover viel en iedereen boven op ons viel. Ik beefde over mijn hele lichaam."

De betogers demonstreerden tegen de gevangenschap van oud-president Jair Bolsonaro. Hij werd vorig jaar veroordeeld tot ruim 27 jaar cel voor een poging aan de macht te blijven nadat hij de verkiezingen had verloren. De bijeenkomst was georganiseerd als afsluiting van een mars van zeven dagen op de hoofdstad door aanhangers.

Goedemorgen! Vandaag horen de drie verdachten van de vermoedelijke vergisexplosie in het Brabantse Nieuwkuijk wat de strafeis is. In Hamburg vindt de Noordzeetop plaats om nieuwe afspraken te maken en bestaande te bevestigen.

Eerst het weer: Het is bewolkt met vooral in het noordoosten en oosten enige tijd sneeuw of natte sneeuw. In de rest van het land blijft het zo goed als droog. Het wordt 1 tot 3 graden

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het extreme winterweer in de Verenigde Staten heeft aan zeker acht mensen het leven gekost. Ruim een miljoen mensen zitten zonder stroom. Veel scholen en universiteiten houden hun deuren vandaag gesloten en op vliegvelden blijven de vliegtuigen aan de grond.

Uit voorzorg waren al veel vluchten geannuleerd. Ongeveer 118 miljoen mensen krijgen te maken met het extreme winterse weer. Voor 23 staten was er een noodtoestand afgekondigd. Dit weekend is er in achttien staten zeker 30 centimeter sneeuw gevallen, meldt de Amerikaanse weerdienst.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Een Amerikaanse klimmer heeft een wolkenkrabber van 101 verdiepingen beklommen in de Taiwanese hoofdstad Taipei. Alex Honnold deed dat zonder dat hij was gezekerd met touwen of dat er een vangnet was.

Duizenden mensen keken toe en moedigden hem aan, terwijl hij een van de hoogste gebouwen ter wereld beklom. De 'free solo'-beklimming werd live uitgezonden op Netflix. "Sick", zei de 40-jarige Honnold toen hij na 91 minuten de top had bereikt.

Volgens de producent van de uitzending is het uitzonderlijk dat een gebouw een klimmer toestemming geeft voor een dergelijke actie.

Bekijk hier hoe Honnold de top van de wolkenkrabber bereikt:

Fijne dag!

Een Britse methode om zwangere vrouwen van het roken af te helpen wordt mogelijk ook in Nederland ingevoerd. De methode draait niet om een nieuw uitgevonden medicijn of een ingewikkelde therapie, maar om een niet-medisch hulpmiddel: de cadeaubon.

Uit cijfers blijkt dat in Nederland zeker 10.000 vrouwen roken tijdens hun zwangerschap. De verslaving blijkt vaak te sterk om helemaal of tijdelijk te stoppen. Dagelijks worden naar schatting 28 kinderen geboren die in de baarmoeder worden blootgesteld aan schadelijke stoffen van tabaksrook, soms met gezondheidsproblemen tot gevolg.

Om dat terug te brengen, kijken artsen en onderzoekers van het Erasmus MC en het Trimbos-instituut naar het Verenigd Koninkrijk. Daar worden al jaren cadeaubonnen gebruikt als hulpmiddel om te stoppen met roken, in combinatie met al bestaande gedragsmatige begeleiding door professionele coaches.

"Deze vrouwen willen echt heel graag stoppen met roken", vertelt Linda van der Spek, onderzoeker in het Sophia Kinderziekenhuis (Erasmus) en bij Trimbos. "Maar het gevoel van beloning dat ze krijgen van roken maakt het ontzettend lastig. Door een cadeaubon te geven als ze het een bepaalde periode volhouden om niet te roken bestrijden we dat gevoel met een alternatief beloningsgevoel."

Kostenbesparend

Het klinkt simpel maar uit studies blijkt dat het kan werken. In het Verenigd Koninkrijk laat deze vorm van coaching bemoedigende resultaten zien. Daar krijgen aanstaande ouders, die begeleiding krijgen van een professionele coach, een cadeaubon bij elke rookvrije mijlpaal - een week, een maand of langer. Via een blaastest wordt gecontroleerd of er inderdaad geen sigaret is aangeraakt.

Dit is directe en concrete beloning op de momenten dat stoppen het moeilijkst is, terwijl de beloning van gezondheidswinst pas later komt. "Ouders die naast coaching ook cadeaubonnen ontvangen, hebben twee tot drie keer meer kans om succesvol te stoppen met roken dan ouders die alleen coaching krijgen", zegt Van der Spek, die bezig is met een wetenschappelijk promotietraject over deze methode.

"Deelnemers blijven ook op de lange termijn vaker rookvrij. Dat is niet alleen een belangrijke gezondheidswinst voor de baby en de ouders, maar het is ook nog eens kostenbesparend."

Vroeggeboorte

Want roken veroorzaakt bij ongeboren kinderen een zuurstofgebrek, waardoor het risico op complicaties en daarmee extra zorgkosten groter wordt. Denk aan vroeggeboorte en een laag geboortegewicht. Maar ook later in het leven is de kans op chronische ziekten groter, bijvoorbeeld een aandoening als astma.

Ook zijn kinderen geboren uit een zwangerschap waar de moeder rookte zelf vaak gevoeliger voor verslavingen. "Daarom is het zo belangrijk om het roken te stoppen tijdens de zwangerschap", zegt Van der Spek. "Anders worden gezondheidsproblemen van generatie op generatie doorgegeven."

Op dit moment loopt in Nederland een pilot waaraan 200 aanstaande moeders en hun partners meedoen. Dit project bekijkt of de Britse methode ook in Nederland werkt en zorgkosten bespaart. "Daarna is het zaak om diverse partijen zoals zorgverzekeraars, het Zorginstituut Nederland en de Nederlandse Zorgautoriteit ervan te overtuigen dat cadeaubonnen kunnen werken als een hulpmiddel en worden vergoed via het basispakket."