NOS Nieuws - Algemeen

De hoge benzine- en dieselprijzen leiden ook in Duitsland tot gemor aan de pomp. Maandag werd bekend dat de regering in ieder geval de accijnzen gaat verlagen en ondertussen nadenkt over andere maatregelen. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) stelt voor om een heilige koe te slachten: het invoeren van een maximumsnelheid op de Autobahn.

Als enige land in Europa kent Duitsland geen snelheidslimiet op de snelwegen. Althans: rond steden, knooppunten en de beruchte Baustellen (wegwerkzaamheden) gelden wel maximumsnelheden, maar waar mogelijk geldt dat je zo hard mag rijden als je wil. Dat geldt voor zo'n 70 procent van de Autobahn. Een ergernis voor de een, het ultieme vrijheidsgevoel voor de ander.

Het debat over het invoeren van een maximumsnelheid loopt langs de klassieke politieke lijnen: links is voor, rechts is tegen. De discussie richt zich van oudsher op veiligheid en de impact op het milieu, maar door de wereldwijde oliecrisis verschuift het debat naar het besparen van brandstof.

Aansprakelijkheid

Duitsland kent wel een 'aanbevolen' snelheid van maximaal 130 kilometer per uur. Als er boven die snelheid een ongeluk plaatsvindt, is de bestuurder automatisch deels aansprakelijk. Ook als diegene het ongeluk niet heeft veroorzaakt, wordt de schade niet volledig door een aansprakelijkheidsverzekering gedekt.

"Hoe harder je rijdt, des te hoger de weerstand van de lucht en hoe meer benzine je verbruikt", legt Katrin Dziekan van het Duitse milieuagentschap uit. "Wie 150 rijdt, verbruikt een derde meer brandstof dan wie 120 rijdt en de helft meer dan wie 100 rijdt."

Een snelheidslimiet kan volgens haar berekeningen 2,2 tot 8,1 procent van het landelijke brandstofgebruik besparen. Bij een maximum van 100 kilometer per uur komt dat bijvoorbeeld neer op 5 miljard liter brandstof per jaar, zegt Dziekan. Dat staat gelijk aan wat het wegverkeer in België in een half jaar verbruikt.

Bij een Raststätte, een wegrestaurant, langs de Duitse snelweg A9, zijn de reacties verdeeld. "Dat kost je veel tijd als je lang moet rijden", zegt een man die "soms" 170 km/u rijdt. Hij hoopt op uitzonderingen voor elektrische auto's. Een ander noemt 'plankgas op de linkerbaan' een traditie die behouden moet blijven. "De Autobahn is ook zo ontworpen. Dat lijken Nederlanders ook te waarderen als ze hier rijden."

De Duitse regering blijft vooralsnog weg bij een snelheidslimiet. Volgens verantwoordelijk minister Reiche (CDU) zal zo'n limiet te weinig impact hebben op de brandstofprijs. Voor de centrumrechtse regeringspartij is de drempel hoog om maatregelen te nemen tegen automobilisten.

Het is voorlopig dus aan automobilisten zelf om te beslissen om minder snel te rijden. Uit onderzoek bleek dat bij de hoge energieprijzen van 2022 mensen dit al uit eigen beweging deden.

"Het valt wel op dat mensen de afgelopen weken minder hard rijden", vertelt een automobilist op een verzorgingsplaats langs de A9. Een BMW-rijder ("deze kan 330!") beaamt dat. "Sinds de Iran-oorlog rijden we minder en langzamer, ik houd nu 100 aan."

CO2-uitstoot

Een maximumsnelheid heeft meer positieve effecten. Zo neemt het aantal verkeersdoden op de snelweg met een derde af, bleek uit onderzoek van de universiteit van Bochum. Ook geluidsoverlast en CO2-uitstoot worden minder.

Volgens de Deutsche Umwelt Hilfe, een ngo, is een maximum van 100 km/u de enige optie om de klimaatdoelen in 2030 nog te halen. Op dit moment komt een vijfde van de CO2-uitstoot in Duitsland van transport, de sector waarbij de uitstoot van broeikassen sinds 1990 het minst is gedaald.

Katrin Dziekan van het milieuagentschap ziet het sentiment in Duitsland kantelen. Uit opiniepeilingen blijkt een meerderheid voorstander van een snelheidslimiet, zelfs bij een rondvraag onder leden van de autobond ADAC.

"Het is politiek een hete aardappel die wordt doorgeschoven, maar dit is het juiste moment", zegt Dziekan. "Het is eenvoudig door te voeren en heeft veel effect. Het is nu aan de politiek."

Een dolfijn aangespoeld bij het Friese Wierum, een beloega gespot bij Callantsoog en een Risso's dolfijn op het strand bij het Zeeuwse dorp Kamperland. In vier maanden tijd zijn tien verschillende soorten zeezoogdieren gezien en aangespoeld, zegt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn, een stichting die zich inzet voor walvisachtigen. Dat maakt 2026 voor Nederland een opvallend jaar.

Volgens Hoekendijk gaat het ook om soorten die lange tijd niet voor de Nederlandse kusten zijn waargenomen. Zo was de laatste keer dat een Risso's dolfijn was gestrand in 1970 en werd in 1984 voor het laatst een beloega voor de Nederlandse kust gezien.

Oorzaken

Het is onduidelijk wat de aanleiding is van de vele aanspoelingen, zegt marien bioloog Lonneke IJsseldijk. Ze wil ook geen oorzaken benoemen, omdat het "plaatje te groot" is, stelt ze. Volgens IJsseldijk wordt daar per dier naar gekeken.

Zo komt het volgens de bioloog vaker voor dat een bruinvis op het strand aanspoelt, doordat de Noordzee het leefgebied is van de diersoort. Het komt minder vaak voor dat een potvis, zoals die bij Renesse, aanspoelt, zegt IJsseldijk.

Volgens haar kan het "druk" aanvoelen aan de kust doordat media veel over de gestrande dieren melden. Ook melden mensen sneller een dier als ze dat op het strand zien liggen. Voor Hoekendijk van SOS Dolfijn blijft het gissen. "Het is een samenloop van toevalligheden."

Vervuiling

"Vervuiling of verstrikking in netten kan een van de oorzaken zijn", vertelt Hoekendijk. De bultrug die onlangs voor de Duitse kust is gestrand, was verstrikt in touwen. Dan kan het dier niet meer goed zwemmen en verhongert hij."

Elke diersoort heeft een eigen verhaal, zegt Hoekendijk. "De potvis in Renesse leeft en foerageert in de diepe oceaan. Hij hoort niet thuis in de ondiepe Noordzee. Maar we zien al honderden jaren dat verdwaalde potvisssen hier af en toe opduiken."

Als zo'n walvis in de Noordzee terechtkomt, dan is het afgelopen voor het zeezoogdier, weet Hoekendijk. Volgens hem werkt de zee als een dodelijke trechter. "Het wordt steeds ondieper en aan alle kanten heb je de kust zitten."

Ook geluidsvervuiling kan een rol spelen. "Er zijn rapportages over Russische onderzeeërs in de Noordzee die worden gevolgd door de West-Europese marine." Daarbij wordt sonartechnologie ingezet die voor een verstoring kan zorgen bij sommige zeezoogdieren, vertelt Hoekendijk. "De zeedieren kunnen er gehoorschade door oplopen. Spitssnuitdolfijnen bijvoorbeeld, waarvan er vorig jaar twee levend aanspoelden bij Heemskerk, jagen met behulp van hun eigen sonar in diep water. Bij gehoorverlies kunnen ze hun prooien niet meer detecteren."

Specialistische zorg

Het wel of niet redden van een gestrand zeezoogdier hangt af van verschillende factoren, zegt IJsseldijk. Zo spelen de gezondheid en de grootte van een zeedier een rol.

Daar is Mardik Leopold, marien bioloog aan de Universiteit Wageningen, het mee eens. Een meterslange walvis is te zwaar, daar kan je volgens hem niks mee beginnen. "Dan loopt het dier een dwarslaesie op." Een kleiner dier, zoals een bruinvis van ongeveer 50 kilo, kan volgens hem wel behandeld worden.

Hoekendijk raadt het af om gestrande dieren terug de zee in te duwen, omdat er vaak iets mis is met ze. Zo kunnen ze volgens hem ziek zijn of hebben ze spierschade opgelopen. De dieren hebben volgens hem eerst specialistische zorg nodig voordat ze weer vrij kunnen worden gelaten.

De Belastingdienst heeft recent een zogeheten datakluis gevonden met zeker 64 miljoen bestanden die doorzocht hadden moeten worden voor de parlementaire onderzoeken naar de toeslagenaffaire. Dat gaat nu alsnog gebeuren, schrijven de staatssecretarissen Eerenberg van Financiën en Palmen van Herstel Toeslagen aan de Tweede Kamer.

De datakluis, een afgeschermde digitale bewaaromgeving, is in 2019 gecreëerd. De Belastingdienst liep toen achter met het opschonen en vernietigen van bestanden vanwege de privacywetgeving. Door ze op deze manier apart te zetten, hadden medewerkers niet meer zomaar toegang tot de gegevens. Tegelijkertijd werd voorkomen dat bestanden die permanent bewaard moesten worden zonder beoordeling vernietigd zouden worden.

Op de een of andere manier verdween de datakluis daarna uit het zicht, tot nu. Steekproeven laten volgens de staatssecretarissen zien dat er bestanden bij zijn die onderdeel hadden moeten zijn van de informatie die is aangeleverd aan de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar het toeslagenschandaal.

Het schandaal draaide om de uit de hand gelopen fraudejacht van de Belastingdienst. Tienduizenden ouders die een toeslag kregen om de kinderopvang te betalen werden onterecht aangemerkt als fraudeurs.

Ongesorteerd

"We betreuren het ten zeerste dat deze informatie niet aan de Kamers is geleverd en dat dit zo lang buiten zicht is gebleven", schrijven de staatssecretarissen. "We hebben een onafhankelijk onderzoek ingesteld om te onderzoeken hoe dit heeft kunnen gebeuren. We hebben met klem opdracht gegeven om dit met prioriteit op te lossen."

Probleem is wel dat de bestanden ongesorteerd zijn opgeslagen. Ze moeten daarom eerst doorzoekbaar worden gemaakt. Als er vervolgens relevante gegevens gevonden worden, dan worden die zo snel mogelijk met het parlement gedeeld, verzekeren de staatssecretarissen.

Of er ook echt belangrijke bestanden bij zitten, is overigens niet zeker. "Omdat de inhoud van de datakluis op dit moment onbekend is, kan het ook betekenen dat de datakluis geen nieuwe informatie over deze dossiers bevat", laat Financiën weten.

Moordpartijen die te zien zijn vanuit de ruimte, grote vluchtelingenstromen en een almaar ernstigere voedselcrisis. De Verenigde Naties noemen de situatie in Sudan al tijden de ergste humanitaire crisis ter wereld. Licht aan de horizon is er na drie jaar oorlog nog steeds niet. "Er is sprake van een bloedige patstelling, waar burgers de dupe van zijn", zegt Guido Lanfranchi, Hoorn van Afrika-onderzoeker van Instituut Clingendael.

De oorlog in het Midden-Oosten maakt de situatie in Sudan zo mogelijk nóg ernstiger. Zo hakken de hoge brandstofprijzen er ook in Sudan hard in. "En, een bijkomend nadeel, deze oorlog stond al bijna niet op de radar, maar dreigt nu helemaal uit beeld te raken."

In drie jaar tijd is volgens de VN een kwart van de bevolking, zo'n 14 miljoen mensen, op de vlucht geslagen. Het geschatte aantal doden loopt uiteen van zo'n 40.000 tot een tienvoud daarvan. En dan zijn er talloze rapporten over honger, over seksueel geweld, over gerichte aanvallen op ziekenhuizen en medisch personeel. De genoemde aantallen en de gruwelijke details zijn bijna niet te bevatten, en geven Sudan weer even een plekje op de voorpagina's. Maar voor hoelang?

De oorlog in Sudan

In 2023 begonnen de gevechten tussen het regeringsleger (SAF), aangevoerd door generaal Burhan, en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF) geleid door generaal Hemedti. Eerst werd er vooral gevochten in de hoofdstad Khartoem, daarna breidde de oorlog zich uit naar andere delen van het land, vooral naar Darfur.

Volgens Lanfranchi veranderen de frontlinies ondertussen nauwelijks, al noemt hij wel de herovering van de hoofdstad Khartoem door het Sudanese leger en de inname van de stad El Fasher in Darfur door RSF-milities. Het leger heeft vooral controle in het oosten van het land en de RSF heeft de macht in het westen. Na de verovering van El Fasher, vorig najaar, probeerden RSF-strijders op te rukken naar Khartoem. "Zonder succes", zegt Lanfranchi. "De belangrijkste frontlijn ligt nu in de Kordofan-regio, daar wordt hevig gevochten. Tot dusver is de ene partij niet sterker dan de andere, waardoor er weinig verandert."

Ook een internationale laag

Er zijn verschillende redenen waarom deze oorlog zo lang duurt, denkt Lanfranchi. Het gaat om de machtsstrijd tussen het Sudanese leger en de RSF. Daarnaast spelen ook kleinere lokale conflicten een rol, over onder meer de verdeling van grond en natuurlijke hulpbronnen.

Daarbovenop komt een internationale laag, omdat beide strijdende partijen gesteund worden door andere landen. Zo krijgt de RSF wapens van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), in ruil voor goud. De belangrijkste bondgenoot van het Sudanese leger is Egypte. Het land geeft onder meer luchtsteun. "Deze landen kunnen zo het conflict in stand houden", zegt Lanfranchi. "Zolang hun steun aanhoudt, en de wapens blijven komen, gaan de gevechten door."

Laat een aantal van die internationale bondgenoten nou ook net betrokken zijn bij de oorlog in het Midden-Oosten. Wat daar precies de invloed van gaat zijn, moet de tijd uitwijzen. Het is volgens Lanfranchi te vroeg om conclusies te trekken: "Maar het zou kunnen dat de Golfstaten zich minder bekommeren om Sudan, in ieder geval voorlopig, omdat ze druk zijn met andere zaken. De RSF kan hier meer last van hebben, omdat het grotendeels afhankelijk is van de steun van de VAE."

De gevolgen van de hoge brandstofprijzen en het uitblijven van leveringen door de blokkade van de Straat van Hormuz zullen snel voelbaar zijn in Sudan. "Zo is brandstof essentieel voor militaire operaties, maar ook voor de landbouw en voor allerlei soorten transport", vertelt Lanfranchi. "Dat wordt nu allemaal duurder en dus nog moeilijker." Ook wordt er door de blokkade van de scheepsroute nauwelijks meer kunstmest aan Sudan geleverd, terwijl het land daar voor het verbouwen van voedsel afhankelijk van is.

"Een tragische mijlpaal", noemde VN-chef António Guterres de dag waarop de oorlog het vierde jaar ingaat. Volgens hem brengt het conflict de hele regio in gevaar. "Aan deze nachtmerrie moet een einde komen", zei hij. Guterres sprak in een videoboodschap tijdens een donorconferentie in Berlijn. Verschillende landen hebben daar samen 1,3 miljard euro aan humanitaire hulp toegezegd.

Volgens Lanfranchi ziet de toekomst er voor het Afrikaanse land somber uit. Tot nu toe liepen onderhandelingspogingen op niets uit, en de kans op nieuwe besprekingen is alleen maar kleiner geworden omdat de situatie in het Midden-Oosten veel aandacht opeist. "Zicht op een staakt-het-vuren lijkt er niet te zijn", zegt Lanfranchi. "Ook zal de toegang voor hulporganisaties niet snel verbeteren."

Toch probeert hij een sprankje hoop te zien: "Dat zie ik vooral bij lokale initiatieven: dappere burgers die gaarkeukens opzetten, medicijnen leveren of mensen in nood evacueren, allemaal vrijwillig."

De Oekraïense president Zelensky komt morgen naar Middelburg voor de uitreiking van de Four Freedoms Awards. Zelensky krijgt de prijs toegekend voor het hele Oekraïense volk. Het was vanwege de veiligheid van Zelensky lang onduidelijk of hij persoonlijk naar Middelburg zou komen.

Ook koning Willem-Alexander, prinses Beatrix en premier Rob Jetten zijn bij de uitreiking aanwezig. Na afloop zal Zelensky met Jetten overleggen over de start van de gezamenlijke productie van drones en andere mogelijkheden om samen te werken. Met de koning praat Zelensky over het belang van steun aan Oekraïne.

Vrijheid is niet gratis

De prijs voor de Oekraïners is ook een boodschap aan de Verenigde Staten, vindt Hugo de Jonge, die als commissaris van de Koning in Zeeland de voorzitter is van de stichting achter de uitreiking. De prijs eert immers de ideologie van de Amerikaanse president Roosevelt die zijn sceptische landgenoten in de Tweede Wereldoorlog wist te mobiliseren om Europa te bevrijden.

De Jonge vindt dat het huidige, op zichzelf gerichte Amerika een voorbeeld kan nemen aan de toenmalige president die besloot Europa te helpen. "Die betekenis kan en mag eraan worden gegeven", zegt hij.

Met de prijs voor Oekraïne hoopt De Jonge dat de inwoners van het land zich gezien voelen. "Hun strijd voor vrijheid is ook de onze." Hij hoopt dat ook Nederlanders de komst van Zelensky als een teken zien. "Vrijheid is niet gratis", zegt hij.

Four Freedoms Awards

De Four Freedoms Awards zijn gebaseerd op de vier vrijheden die de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt benoemde tijdens de State of the Union in 1941:

Voor elk van de vier pijlers wordt een award toegekend door een jury. Daarnaast is er een Internationale Four Freedoms Award, die gaat dit jaar naar de Oekraïners.

De jaarlijkse prijzen worden sinds 1982 afwisselend in Middelburg en New York uitgereikt. Voor Zeeland is gekozen omdat de voorouders van de familie Roosevelt vermoedelijk van het eiland Tholen komen.

De prijzen worden toegekend aan mensen die een substantiële, moedige en persoonlijke bijdrage hebben geleverd aan vrijheid in de wereld.

Een winnaar nog onbekend

De prijs voor vrijwaring van vrees gaat naar de Franse Gisèle Pelicot. De Française werd bekend als slachtoffer in de schokkende verkrachtingszaak tegen haar ex-man.

Andere Four Freedoms Awards gaan naar het Comité ter Bescherming van Journalisten (vrijheid van meningsuiting) en de Chileense Isidora Uribe Silva die strijdt voor gelijke rechten voor mensen met een beperking (vrijwaring van gebrek).

Wie de prijs voor godsdienstvrijheid krijgt, kan de organisatie vanwege de veiligheid nog niet zeggen. Voorzitter Hugo de Jonge gaf alleen aan dat het gaat om iemand uit Iran die tot het christendom bekeerd is. "Diegene heeft daarvoor vastgezeten."

Eerdere winnaars van de awards zijn koningin Juliana, Nelson Mandela, de Dalai Lama, Angela Merkel en het Rode Kruis.

Live te volgen

De uitreiking van de Four Freedoms Awards is morgen live te volgen bij de NOS. De uitzending is vanaf 10.45 uur te zien via NPO1, de NOS-app en NOS.nl

In Rotterdam is vanmiddag een geldtransportwagen overvallen. De overvaller dreigde met een vuurwapen en ging er met onbekende buit vandoor, bevestigt de politie aan de regionale omroep Rijnmond.

De overval gebeurde rond 15.15 uur in een drukke winkelstraat in de wijk Kralingen. De verdachte sloeg daarna op de vlucht. Het gaat om een man met donkere kleding en een gele boodschappentas.

De politie is onder meer met een helikopter op zoek naar de man.

De Amerikaanse president Trump heeft op zijn Truth Social-account een door AI gegenereerde afbeelding van zichzelf en Jezus gedeeld. Zij staan in een omhelzing samen voor de Amerikaanse vlag.

Washington en het Vaticaan zijn de afgelopen dagen in een oplopende strijd beland.

Trump schrijft bij zijn post: "De radicale linkse gekken zullen dit misschien niet leuk vinden, maar ik vind het best wel leuk!!!" De foto werd oorspronkelijk geplaatst op het X-account Irish for Trump. De gebruiker van dit account meldt daarbij: "Ik ben nooit een erg religieus man geweest... maar lijkt het er niet op dat God misschien zijn Trump-kaart speelt?"

Trump deelde een screenshot van dit bericht. Zondag plaatste hij ook al een afbeelding van zichzelf waarop hij op Jezus lijkt. Op die AI-foto legt hij zijn hand op het hoofd van een zieke man. De post leidde tot felle kritiek, ook vanuit zijn eigen achterban. Gisteren verwijderde hij het plaatje, al ontkende hij dat hij als Jezus werd getoond. Volgens Trump werd hij weergegeven als dokter en is het zijn taak als president om mensen beter te maken.

'Paus moet voorzichtig zijn'

In een lange tirade op sociale media noemde Trump de paus afgelopen weekend nog "zwak wat betreft misdaad, en vreselijk wat betreft internationale betrekkingen". Ook schreef hij dat de paus zijn aanstelling aan hem te danken had. Paus Leo is de eerste Amerikaanse paus ooit.

Het was een reactie op uitspraken die de paus juist tijdens de paasmis had gedaan. Hij riep daarin op tot vrede in het Midden-Oosten en hij zei dat God nooit oorlogen zou zegenen.

Behalve Trump zocht ook de Amerikaanse vicepresident Vance de confrontatie met paus Leo. Op een bijeenkomst met conservatieve studenten op de Universiteit van Georgia zei hij gisteren dat de paus "voorzichtig moet zijn" wanneer hij zich uitspreekt over theologische kwesties.

Paus Leo heeft de laatste tijd meerdere keren kritiek geuit op de oorlogen die momenteel gevoerd worden, zonder daarbij Amerika expliciet te noemen. De paus schreef vorige week op X dat "discipelen van Christus nooit aan de kant zouden staan van hen die ooit het zwaard hanteerden en nu bommen gooien". Ook zei de paus dat hij niet gelooft dat militaire actie "ruimte zal scheppen voor vrijheid of tijden van vrede".

Podcast De Dag over Trump

Meer weten over dit onderwerp? Luister dan podcast De Dag.

Dit was duidelijk tegen het zere been van Vance, die zichzelf nadrukkelijk profileert als katholiek en vorig jaar op bezoek was bij de paus. Hij werkt daarnaast aan een boek over zijn bekering tot het katholicisme. Op de bijeenkomst met leden van de conservatieve beweging Turning Point USA verwees hij naar de Tweede Wereldoorlog om de oorlog tegen Iran te verdedigen.

Vance: "Stond God aan de kant van de Amerikanen die Frankrijk van de nazi's bevrijdden? Stond God aan de kant van de Amerikanen die de Holocaustkampen bevrijdden en die onschuldige mensen bevrijdden, die de Holocaust hadden overleefd? Ik denk zeker dat het antwoord 'ja' is."

Paus wil geen discussie

Vervolgens noemde hij het belangrijk "dat de paus voorzichtig is wanneer hij over theologische zaken spreekt", zoals het belangrijk is "dat ik voorzichtig over politiek praat". Volgens hem is het beter dat de paus zijn uitspraken beperkt tot morele kwesties. Als voorbeelden noemt hij immigratie, abortus, maar toch ook oorlog en vrede.

Een toeschouwer onderbrak de Amerikaanse vicepresident meerdere malen. Hij schreeuwde Vance toe dat Jezus geen genocide steunt. Vance gaf hem hierin gelijk.

In reactie op de kritiek van Trump zei de paus dat hij zich tegen oorlog blijft uitspreken en verder niet met Trump in discussie wil. Vance sluit niet uit dat er in de toekomst meer meningsverschillen tussen Trump en de paus zullen voorkomen. Op de laatste post van Trump op Truth Social heeft het Vaticaan nog niet gereageerd.

Het nieuws stopt nooit, en lijkt soms ook alleen maar groter en ingewikkelder te worden. Is dat ook zo? Welke keuzes maken onze journalisten dagelijks, en hoe gaan ze daarbij te werk? Wat is het verschil tussen verslaggeving en duiding? En wat gebeurt er op de redactie van de NOS bij breaking news?

Daarover gaan we dit voorjaar weer in gesprek met iedereen die dat wil. Op dinsdag 12 mei organiseren we een publieksavond in Rotterdam, en op maandagavond 1 juni zijn we in de stad Groningen. De exacte locaties volgen later, nadat je je hebt aangemeld, maar beide avonden beginnen om 20.00 uur (net zo stipt als het Journaal!) met een zaalprogramma tot ongeveer 21.30 uur. Daarna is er nog ruim de tijd om buiten de zaal in gesprek te gaan met NOS'ers.

Maar ook in de zaal is veel ruimte voor de vragen die jij wellicht hebt. Zowel in Rotterdam als in Groningen kan je ze stellen aan onze parlementair verslaggevers, aan journalisten van NOS Stories, binnenlandverslaggevers, presentatoren en specialisten van de Verenigde Staten en het Midden-Oosten.

Zij vertellen onder leiding van Winfried Baijens over hun werk, over de verhalen die zij maken en over waar de NOS voor staat. Ook laten we zien hoe we ingewikkelde thema's zoals de oorlogen in het Midden-Oosten, politieke dossiers, of geopolitieke spanningen vertalen naar verhalen voor verschillende doelgroepen. En hoe houd je dan ook nog oog voor de verhalen dichter bij huis?

Winfried Baijens presenteert beide avonden en ontvangt je heel graag in Rotterdam of Groningen. Deelname is gratis. Je kunt je hier inschrijven.

Het aantal strafbare feiten met een discriminatieaspect is het afgelopen jaar gestegen. Dat geldt ook voor het aantal meldingen van discriminatie bij daarvoor bedoelde meldpunten. Dat blijkt uit twee onderzoeken die vandaag zijn gepubliceerd.

Volgens onderzoek van het OM is het aantal gevallen van discriminatie bij strafbare feiten met ruim 68 procent gestegen. Het gaat dan bijvoorbeeld om geweldsdelicten waarbij discriminerende termen geroepen zijn. Het aantal feiten waarbij het alleen om discriminatie gaat, nam juist iets af.

Herkomst en geaardheid

Het aantal meldingen van discriminatie bij meldpunten is ook toegenomen, blijkt uit een rapport van de Ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid. Voor dat onderzoek is gekeken naar discriminatiemeldingen bij de politie, zogenoemde antidiscriminatievoorzieningen (ADV's), Meld.Online Discriminatie, het College voor de Rechten van de Mens (CvRM), de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman.

Het aantal meldingen bij de politie groeide bijvoorbeeld met meer dan duizend naar ruim 10.700. Het aantal meldingen bij het CvRM steeg tot meer dan 850, dat is ruim 200 meer dan het jaar ervoor.

Bij de politie doen slachtoffers het vaakst melding van discriminatie op grond van herkomst en seksuele gerichtheid. Ook antisemitisme wordt veel gemeld.

"Het gaat om het topje van de ijsberg", zegt Sjaak van der Linde. voorzitter van Discriminatie.nl, het landelijke netwerk van regionale antidiscriminatiebureaus. "Discriminatie is een veelkoppig fenomeen. We hebben dit jaar bijvoorbeeld veel aandacht besteed aan online discriminatie en racisme, dat komt ook internationaal ons land binnen."

Van der Linde doelt onder meer op de sociale media. "Binnen de technologie is het verspreiden van discriminerende drek ook een verdienmodel geworden."

Wilders

Terwijl bij de politie, het CvRM en de Kinderombudsman de stijging in lijn is met voorgaande jaren, is die bij de ADV's en Meld.Online Discriminatie veel groter dan voorgaande jaren.

Een belangrijk deel van de groei daar is te wijten aan één incident, namelijk een X-bericht van PVV-leider Geert Wilders voorafgaand aan de Kamerverkiezingen van vorig jaar. In dat bericht zette hij twee halve gezichten naast elkaar: links een jonge blonde vrouw met daaronder PVV en rechts een norse, gerimpelde vrouw met een hoofddoek met daaronder PvdA.

Het X-bericht van Wilders

Van de ruim 25.000 meldingen bij ADV's gaat meer dan de helft over het bericht van Wilders. Bij Meld.Online Discriminatie geldt dat voor de ruim 2700 meldingen ook.

"Het viel ons enorm op dat er zoveel gemeld werd over dit incident", zegt Van der Linde. "Het ging echt om grote maatschappelijke ophef. Vooral op sociale media is veel opgeroepen om melding te maken van het bericht. Mensen zijn het echt wel zat"

"Discriminatie.nl heeft samen met Meld.Online Discriminatie destijds ook aangifte tegen Wilders gedaan, we hoorden namelijk van veel mensen dat ze benieuwd waren of dit wel kon onder de vrijheid van meningsuiting." Het OM heeft nog geen besluit over vervolging genomen.

Van der Linde is voorzichtig positief over hoe de politiek reageert op de toename. "Minister Heerma van Binnenlandse Zaken heeft goed uiteengezet dat er in de normering van dit soort gedrag veel werk te doen is voor hem. Maar we moeten dit met veel meer partners aanpakken; bijvoorbeeld het onderwijs, sportorganisaties en de gemeenten."

De Tilburgse wijkagent Erwin van E. (62), die wordt verdacht van het jarenlang doorspelen van vertrouwelijke politie-informatie, aan criminelen, blijft de komende maanden vastzitten. Dat werd vandaag duidelijk tijdens de eerste pro-formazitting in de zaak.

De wijkagent genoot in Tilburg en omstreken enige bekendheid op sociale media, omdat hij vlogs maakte over zijn werk. Van E. was al sinds 1984 werkzaam bij de politie.

De man zou samen met zijn vriendin Kaylee van O. (24) uit Helmond, die niet aanwezig was bij de zitting vandaag, verantwoordelijk zijn geweest voor het doorspelen van gevoelige informatie uit politiesystemen tussen 2023 en januari 2026. Van E. en Van O. werden op 8 januari dit jaar opgepakt.

Volgens zijn advocaat Jan-Hein Kuijpers wist Van E. niet dat de informatie die hij doorspeelde werd gebruikt voor aanslagen of ontvoeringen.

Gijzeling en explosie

De voormalig wijkagent wordt onder meer verdacht van het delen van informatie over het onderzoek naar een gestolen partij cocaïne van 1400 kilo in Antwerpen, waarover een groot crimineel conflict speelde. In Nederland leidde die ripdeal tot een ongekende geweldsexplosie.

Ook verdenkt het Openbaar Ministerie het duo van het delen van informatie voorafgaand aan de gijzeling van een vrouw in Hoofddorp in oktober 2025 en van medeplichtigheid aan een explosie bij een voordeur van een huis in Goirle in juli vorig jaar.

Op de telefoons van de verdachten werden zo'n 2000 afbeeldingen gevonden van bijvoorbeeld screenshots uit politiesystemen en conversaties. Volgens de officier van justitie is 60 procent daarvan bekeken door het OM.

Advocaat: Van E. kreeg niet betaald

Van E. heeft bekend informatie voor criminelen te hebben opgezocht, maar zegt dat hij daarvoor nooit betaald heeft gekregen. Zijn advocaat zei dat Van E. benaderd werd door een man die hem miljonair zou maken, maar dat dat nooit is gebeurd.

Van E. zou volgens hem ook niet hebben geweten waar de gelekte informatie voor werd gebruikt. "De rechtbank weet als geen ander hoeveel overredingskracht er kan uitgaan vanuit de onderwereld" zei Kuijpers. "Niet iedereen is daar tegen bestand. Ieder mens heeft een breekpunt. Dat neemt de strafbaarheid niet weg, maar is wel relevant."

'Aardige, lieve jongen'

Ook zei Kuijpers dat zijn cliënt voorlopig geen verdere verklaringen zal afleggen. "Dat hij er niet fraai opstaat, is duidelijk. Maar dat hij na jaren trouwe dienst toch in deze positie is beland, is triest en verdrietig".

De wijkagent kwam ook zelf kort aan het woord. Hij vroeg om vrijlating en beriep zich verder op zijn zwijgrecht. Hij zei een "aardige, lieve jongen" te zijn, die zich aan "alle voorwaarden" bij een eventuele vrijlating zou houden.

Daar ging de rechter niet in mee. De rechtbank besloot Van E.'s voorlopige hechtenis te verlengen.

Paus Leo de veertiende is niet bang voor Trump. En de president noemt de paus een slappeling en zette een AI-gegenereerde afbeelding online van hemzelf als Jezus. De Amerikaanse president is in openlijk conflict met de Amerikaanse paus. Wat is hier aan de hand?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Vaticaancorrespondent Andrea Vreede legt in podcast De Dag uit waar deze ruzie begonnen is. Paus Leo spreekt zich al veel langer en steeds iets uitdrukkelijker uit tegen het geweld dat de regering van Trump gebruikt. Maar dat geweld gebruikt Trump niet zomaar. Volgens historicus en Amerikakenner aan de Universiteit Utrecht James Kennedy ziet hij zichzelf, na de mislukte aanslag op hem, als de messias.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

De PVV in de Eerste Kamer stemt tegen het nieuwe onderdeel van de asielwetten van voormalig minister Faber. Het gaat om het deel waarin staat dat hulp aan illegalen niet strafbaar is. Dat heeft fractievoorzitter Van Hattem op X bekendgemaakt.

Hij spreekt van een "verzwakking" van het oorspronkelijke wetsvoorstel die onacceptabel is. Daarmee staat de invoering van de hele wetgeving op losse schroeven. Van Hattem zegt wel te zullen stemmen voor de asielnoodmaatregelenwet en de Wet tweestatusstelsel. Maar daarmee is voldoende steun niet zeker.

Dit stukje over illegaliteit staat in een zogenoemde novelle van de asielnoodmaatregelenwet. Het is een 'verzachtende' toevoeging aan de wet omdat verschillende partijen vinden dat het geven van humanitaire hulp aan illegalen niet strafbaar moet zijn, hoewel ze wel instemmen met het strafbaar stellen van illegaliteit.

Zonder steun van de PVV is er voor de afzwakking van de strafbaarstelling van illegaliteit waarschijnlijk geen meerderheid. PVV-leider Wilders kreeg meteen veel vragen van journalisten in de Tweede Kamer.

"Ik snap heel goed dat onze vrienden in de Eerste Kamer geen vertrouwen hebben in die novelle en wel in de wetten van mevrouw Faber." De Tweede Kamerfractie van de PVV stemde in november overigens nog vóór de novelle.

Voorwaarde

Als de novelle het niet haalt, dan trekken andere partijen mogelijk hun steun in voor de asielnoodmaatregelenwet. Voor het CDA bijvoorbeeld was de verzachting een voorwaarde om voor te stemmen.

Om het CDA over de streep te trekken, deed asielminister Van den Brink gisteren juist de belofte dat alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" als illegalen worden vervolgd. De PVV wil dat iedereen die illegaal in Nederland verblijft kan worden vervolgd.

De nieuwe onzekere situatie zorgt voor hectiek in de gangen van de Tweede Kamer. D66-fractievoorzitter Paternotte spreekt van "tactische manoeuvres" en zegt dat de PVV er een bende van maakt.

Voormalig PVV-Kamerlid Markuszower, die na de afsplitsing een eigen Tweede Kamerfractie heeft, noemt het een "sabotagetruc" van de PVV. "Ik kan dit niet uitleggen. Daarom ben ik ook weg bij de PVV. Dit is geen problemen oplossen maar problemen creëren."

Politieke spelletjes

Ook VVD-fractievoorzitter Brekelmans kan weinig begrip opbrengen voor de "politieke spelletjes" van de PVV. "Nederland snakt naar strenger asielbeleid. Als je echt iets wil betekenen voor mensen in Nederland, zorg dan dat die wetten het halen."

Wilders vindt het verwijt dat de PVV zo zelf strengere asielwetgeving tegenhoudt, onterecht. "U staat nu om mij heen. Maar D66, de grootste partij, de partij van de premier, heeft zelf het gore lef om tegen deze asielwetten te stemmen."

Met steun van coalitiepartij D66 zouden de wetten het kunnen halen, maar die partij vindt ze juridisch niet sterk en wil in de Eerste Kamer tegen stemmen. Voor het CDA is de situatie ingewikkeld geworden. Partijleider Bontenbal wil dat even rustig kunnen bespreken. "Dit soort dingen moet je in coalitieverband overleggen. Ik wil er even over nadenken."

Vandaag is dus een einde gekomen aan de onduidelijkheid over het PVV-standpunt, maar blijft de onduidelijkheid bestaan of de asielwetten het gaan halen. Dinsdag wordt er in de Eerste Kamer hoofdelijk gestemd over de novelle en de asielwetten.

Wat staat er in de asielwetten?

In Rotterdam is een man opgepakt voor het mishandelen van een buschauffeur, meldt de politie. De verdachte zou twee keer geweld hebben gebruikt tegen dezelfde buschauffeur.

De verdachte is een 32-jarige man uit Rotterdam. Op 7 maart stapte hij in de lijnbus, maar hij kon niet inchecken omdat zijn pas niet werkte. Toen de buschauffeur hem verzocht de bus te verlaten, werd hij agressief en sloeg de buschauffeur.

Ongeveer een maand later, op 10 april, stapte de verdachte in bij dezelfde chauffeur. De busbestuurder wilde een melding maken bij zijn collega's, omdat hij de man herkende van de vorige mishandeling. De verdachte sloeg daarop de chauffeur meerdere keren. Vervolgens stapte hij uit en sloeg op de vlucht.

De politie deelde beelden van de man op sociale media en vroeg getuigen zich te melden. Hij is gefilmd door een passagier toen hij na de tweede mishandeling vluchtte.

De gemeente Almelo eist van het COA dat veertien statushouders zo snel mogelijk uit een hotel vertrekken. Gebeurt dat niet binnen twee weken, dan start de gemeente een traject waarbij het COA een dwangsom wordt opgelegd.

De veertien statushouders (twee gezinnen) verblijven in hotel Huis van Bewaring in Almelo, meldt RTV Oost. Het boetiekhotel heet zo omdat het een voormalige gevangenis is. Volgens het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) wonen ze daar voor een periode van maximaal een halfjaar.

De gemeente stelt dat in de vergunning staat dat Huis van Bewaring een hotel is, terwijl de statushouders overduidelijk geen hotelgasten zijn. Ze hebben immers geen "hoofdverblijf" elders.

"Het college is niet bereid om dit gebruik te legaliseren. Daarom starten we een handhavingstraject op richting zowel het COA als het hotel", aldus de gemeente. Hoe hoog de dwangsom wordt, is nog niet bekend.

Hardenberg

Het is niet de eerste keer dat het COA met handhavingstrajecten en dwangsommen te maken krijgt. Zo legde de gemeente Hardenberg vorige maand een dwangsom op omdat twee opvanglocaties niet sloten, hoewel dat was beloofd.

Het bedrag dat het COA in Hardenberg moet betalen, is opgelopen tot boven de 1 miljoen euro. Volgens het COA is er simpelweg geen andere plek voor de mensen die nu in de twee opvanglocaties verblijven.

Leven opbouwen

Het COA zegt op de hoogte te zijn van het besluit van Almelo. "We zullen eerst onze reactie geven aan de gemeente Almelo, waarmee wij ook verder goed in gesprek zullen blijven", zegt een woordvoerder.

Hij wijst erop dat de twee gezinnen een verblijfsvergunning hebben. "Deze gezinnen gaan in Almelo hun leven opbouwen. Juist daarom zijn zij, in opdracht van het ministerie, in deze stad ondergebracht.

"Het verblijf in het hotel is voor maximaal een halfjaar", aldus de woordvoerder. "Maar de gemeente kan hen ook eerder huisvesten."

Epe

Zoals eerder aangekondigd begint ook de gemeente Epe een handhavingstraject tegen het COA. Daar draait het om de huisvesting van 276 asielzoekers in een hotel. Het COA beloofde dat die opvang tijdelijk zou zijn, maar de mensen zitten er nog steeds.

Het COA krijgt van Epe nog een week om de locatie te sluiten. Vanaf 22 april geldt een dwangsom van 63.480 euro per dag, met een maximum van 11,4 miljoen euro, meldt Omroep Gelderland.

Volgens burgemeester Horn is het besluit nodig: "Afspraken moeten worden nagekomen. Dit is niet gericht tegen de bewoners, maar tegen een onhoudbare situatie", zegt hij.

Volgens het COA is er ook in dit geval geen alternatief onderdak beschikbaar.

De documentaire Hila voorbij de Taliban is vanaf vandaag weer te zien op NPO Start. De serie werd in januari offline gehaald door AVROTROS nadat een van de geïnterviewde vrouwen was gearresteerd door de Taliban.

Vrouwen die in de documentaire voorkomen, hebben opnieuw toestemming gegeven voor hun bijdrage, schrijft Noorzai op Instagram. Eén vrouw heeft ervoor gekozen alsnog onherkenbaar en onherleidbaar in beeld te komen, aldus AVROTROS.

Arrestatie

In januari werden taekwondocoach Khadija Ahmadzada en haar vader gearresteerd door de inlichtingendienst van de Taliban. In de documentaire was Ahmadzada herkenbaar in beeld en sprak zij openhartig over de onderdrukking van vrouwen.

Ahmadzada gaf als taekwondocoach in het geheim zelfverdedigingslessen aan vrouwen. Onder de Taliban is het voor vrouwen verboden om te sporten.

AVROTROS haalde destijds uit voorzorg de serie offline. Ahmadzada kwam na enkele dagen vrij. Vanuit "diverse betrouwbare en onafhankelijke bronnen" werd bevestigd dat de documentaireserie geen rol bij haar arrestatie heeft gespeeld, zegt AVROTROS.

Bijdrage verwijderd

De bijdrage van Ahmadzada is niet meer in de serie te zien. "De persoonlijke situatie van de taekwondocoach is dusdanig veranderd dat op haar verzoek haar bijdrage verwijderd is", schrijft Noorzai op Instagram. "Ik ben opgelucht dat zij bij haar familie is, maar ook verdrietig dat de school heeft moeten sluiten."

Voor de documentaire reisde de presentatrice naar haar geboorteland Afghanistan. Noorzai onderzocht de positie van vrouwen die steeds meer onderdrukt worden sinds de Taliban er in 2021 aan de macht kwam.

Voor de tweede dag op rij is er in Turkije een schietpartij geweest op een school. In de provincie Kahramanmaras, in het zuidoosten van het land, zijn negen mensen gedood, onder wie acht kinderen. Dat zegt de Turkse minister van Binnenlandse Zaken Ciftci. Dertien anderen zijn gewond geraakt, van wie zes zwaargewond.

Aanvankelijk werd gemeld dat vier mensen, drie leerlingen en een leraar, om het leven kwamen bij het incident. Volgens de gouverneur van de regio is de dader ook gedood.

De dader was een leerling die een wapen van zijn vader gebruikte. Volgens de gouverneur is de vader een voormalig politieagent. De schutter had vijf wapens en zeven magazijnen in zijn tas verstopt.

Nadat hij de school was binnengekomen, zou hij twee willekeurige klaslokalen zijn binnengelopen en daar het vuur hebben geopend. Volgens minister Ciftci was de schietpartij een 'persoonlijke aanval' van de dader. Op wie de leerling het gemunt had, of waarom, is nog niet duidelijk.

De minister van Justitie zegt dat het Openbaar Ministerie een onderzoek is gestart naar de schietpartij. Op dit moment geldt een publicatieverbod op beelden van het incident. Turkse media melden dat de vader na de schietpartij is gearresteerd.

Tweede schietpartij op een school

Gisteren was er een schietpartij in dezelfde regio, op zo'n drie uur rijden van de school waar vandaag een schietpartij was. Daarbij raakten zestien mensen gewond.

De Europese Commissie wil met online leeftijdcontroleapps het internet veiliger maken voor kinderen. "Het is aan ouders om hun kinderen op te voeden. Niet aan onlineplatforms," zei Commissievoorzitter Von der Leyen vandaag bij de presentatie van het plan. De Europese Commissie werkte al langer aan de techniek, maar die is nu helemaal af.

Het gaat niet om een algemene EU-app, maar om een techniek die EU-landen en bedrijven kunnen gebruiken om zo'n leeftijdsverificatie-app te ontwikkelen.

Dergelijke apps moeten een einde maken aan de simpele "Ik ben 18 jaar"-knoppen op bijvoorbeeld pornowebsites en sociale media-apps. Die zijn volgens de Europese Commissie niet veilig genoeg.

Met de apps zou eenmalig een paspoort of ID-kaart worden gescand, waarbij alleen de leeftijd wordt geregistreerd. Wie vervolgens een site of app bezoekt waarvoor een minimumleeftijd geldt, kan via de app bewijzen oud genoeg te zijn.

Gebruikers kunnen zelf kiezen of ze een app gebruiken die door een EU-land is ontwikkeld of door een bedrijf. Nederland werkt momenteel ook aan zo'n nationale app, de NL ID-wallet, maar die is nog niet beschikbaar.

Staatssecretaris Aerdts (Digitale Zaken) laat weten blij te zijn met deze stap van de Commissie. Wel wil ze eerst goed uitzoeken wat het Europese voorstel precies inhoudt, voordat ze kan zeggen of Nederland de techniek van de Commissie ook wil gaan gebruiken.

De apps met de Europese controletechniek zijn op dit moment nog niet beschikbaar. Volgens de Commissie moeten ze voor het einde van het jaar in de eerste landen te downloaden zijn. Het is nog onduidelijk wanneer een dergelijke app in Nederland beschikbaar is.

De techniek voldoet volgens Von der Leyen aan de hoogste privacystandaarden. De app geeft aan de websites waarvoor verificatie nodig is alleen door of iemand oud genoeg is of niet. Andere gegevens worden niet gedeeld.

Ondergrens

Volgens Von der Leyen heeft de online wereld veel voordelen voor jongeren, "maar tegenover deze voordelen staan ook grote risico's".

"Kinderen hebben nog nooit zoveel tijd op hun scherm doorgebracht." Hoe meer tijd minderjarigen online zijn, hoe groter de kans dat ze worden blootgesteld aan schadelijke of illegale inhoud, aldus de Commissievoorzitter die ook wijst op de verslavende werking van sommige apps. En er zijn meer nadelen: "Een op de zes kinderen online wordt gepest. Een op de acht kinderen pest andere kinderen."

Recent tikte de Europese Commissie verschillende pornosites op de vingers, omdat zij te weinig doen om te voorkomen dat minderjarigen pornografische beelden te zien krijgen. De pornosites stellen in hun eigen gebruikersvoorwaarden dat hun websites alleen voor volwassenen zijn. Maar de sites zijn voor iedereen te bezoeken. Je hoeft alleen met één klik te bevestigen dat je ouder bent dan achttien.

Volgens Eurocommissaris Virkkunen (Tech) komen die websites daar nu niet meer mee weg. "Voor websites die niet over de juiste middelen beschikken voor leeftijdsverificatie, hebben we nu zelf een oplossing ontwikkeld."

De Commissie noemt de nu gepresenteerde verificatie-app een 'ondergrens'. Sites zijn niet verplicht de app te gebruiken, maar als ze daarvan afzien moeten ze met een beter alternatief komen. Grote online platforms die kinderen onvoldoende beschermen kunnen hoge boetes krijgen van de Commissie.

Makkelijk te omzeilen

Experts waren eerder al kritisch op het EU-plan, onder meer omdat de verificatie via een VPN-verbinding te makkelijk te omzeilen is. Met een VPN kan je doen alsof je een website bezoekt vanuit een niet-EU-land. In dat geval is een leeftijdcontrole niet nodig. De Commissie erkent dat dit inderdaad kan. Ook kan een minderjarige een meerderjarige vragen zich aan te melden. Maar dat is onvermijdelijk, zegt de Europese Commissie.

Op dit moment is er geen Europese minimumleeftijd voor sociale media. De Commissie heeft een panel van experts samengesteld om te onderzoeken of dat nodig is. Het panel komt in de zomer met bevindingen en doet dan mogelijk een voorstel voor een Europese minimumleeftijd.

Verschillende EU-landen werken wel al aan een leeftijdsgrens voor sociale media. Frankrijk loopt daarin voorop. Nederland wil ook dat er een leeftijdsgrens komt, maar ziet wel het liefst dat dat Europees geregeld wordt.

Morgen overleggen verschillende EU-landen op initiatief van Frankrijk met elkaar over zo'n Europese leeftijdsgrens. Namens Nederland neemt staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Zaken) deel aan het videogesprek.

De provincie Utrecht mag wilde zwijnen afschieten, vooral omdat ze een gevaar vormen voor de verkeersveiligheid. Dat heeft de Raad van State besloten in een jarenlang lopende procedure die was aangespannen door twee dierenrechtenorganisaties.

Volgens de Raad van State is er geen andere oplossing dan afschot omdat wilde zwijnen geen natuurlijke vijanden hebben.

De zaak speelt al sinds 2021, toen de eerste wilde zwijnen vanaf de Veluwe naar de provincie Utrecht kwamen.

Scooter achterna

Soms zijn ze goed zichtbaar. Zo liep een jaar geleden een zwijn door woonwijken in Zeist en Driebergen. Er circuleerde een filmpje waarop een zwijn een scooter achterna rent. Te zien was ook dat bij Werkhoven, iets verderop, twee angstige wandelaars op de vlucht voor een wild zwijn achterop de trekker bij een boerin sprongen.

"Zo'n wild zwijn is gevaarlijker dan een wolf", aldus die boerin, Aleid Blitterswijk, toen bij RTV Utrecht. "Een wolf is schuw, een zwijn aanvallend."

De provincie had toen al besloten om ontheffing te verlenen voor de afschot van wilde zwijnen in Utrecht. Het ging daarbij niet alleen om de (verkeers-)veiligheid. Zwijnen kunnen ook schade aan gewassen veroorzaken. "Ook zijn er risico's voor de verspreiding van ziektes zoals Afrikaanse varkenspest en voor overige flora en fauna", aldus de provincie.

Veluwe

Bij het verlenen van de ontheffing speelde ook mee dat de Rijksoverheid al in 1993 heeft besloten dat wilde zwijnen in Nederland alleen mogen voorkomen op de Veluwe (Gelderland) en in Nationaal Park De Meinweg en natuurgebied Meerlebroek (beide in Limburg).

Dierenrechtenorganisaties, Animal Rights en Fauna4Life vochten de afschotvergunning aan. "In principe is een dier beschermd en mag je het niet doden. Tenzij het een risico vormt en er echt geen andere oplossing dan afschot mogelijk is", aldus hun advocaat Marco van Duijn destijds.

Volgens de dierenrechtenorganisaties zijn er andere oplossingen, zoals het plaatsen van een hek om de zwijnen te weren. Ook betoogden ze dat er verschillende plekken in de Utrechtse bossen zijn waar wilde zwijnen prima kunnen leven.

Relatief veel mensen

Maar de Raad van State, de hoogste bestuursrechter in Nederland, gaat daar dus niet in mee. In het oordeel wijst de Raad erop dat de wilde zwijnen in Utrecht zich vooral ophouden op de Utrechtse Heuvelrug en daar voor onveilige situatie kunnen zorgen omdat er relatief veel mensen wonen en ook veel wegen lopen.

Een hek is geen oplossing, aldus de Raad, omdat je daarmee de leefgebieden van bepaalde diersoorten splitst.

Bovendien kan de wilde zwijnenpopulatie zich snel uitbreiden als de provincie niet ingrijpt. "Het potentiële reproductievermogen van wilde zwijnen is hoog en varieert tussen de 0 en 300 procent. Bij een goed voedselaanbod en goede weersomstandigheden wordt aangenomen dat een populatie in een jaar tijd verdrievoudigt", aldus de Raad. Daarmee zou ook het risico op schade aan gewassen toenemen

Volgens de uitspraak valt het overigens mee met het aantal wilde zwijnen in de provincie Utrecht: het zijn er nu twee. De provincie heeft nog niet bekendgemaakt wanneer de jacht begint.

De VS gaat de komende dagen nog eens duizenden extra militairen naar het Midden-Oosten sturen, meldt The Washington Post. Volgens de krant doet het Pentagon dat om de druk te verhogen op Iran om tot een akkoord te komen, maar ook om de mogelijkheid te hebben om extra aanvallen uit te voeren of zelfs een grondoperatie te beginnen.

Op dit moment zijn er zo'n 50.000 Amerikaanse militairen aanwezig in de regio. De uitbreiding bestaat onder meer uit 6000 manschappen aan boord van het vliegdekschip USS George H.W. Bush en een amfibische eenheid. In totaal gaat het om 10.000 extra militairen.

Critici en oud-militairen waarschuwen voor de risico's van verdere escalatie. Dan gaat het om economische gevolgen, zoals stijgende olieprijzen, en mogelijk zware militaire verliezen.

Staakt-het-vuren

De spanning in de regio loopt verder op, nu een fragiel staakt-het-vuren volgende week afloopt en gesprekken tussen de VS en Iran voorlopig op niets zijn uitgelopen. Sinds afgelopen maandag blokkeren de Amerikanen de Straat van Hormuz. Schepen die van en naar Iraanse havens varen worden tegengehouden in een poging om zo Teheran economisch onder druk te zetten.

Sinds het begin van de oorlog heeft Iran de belangrijke zeestraat afgesloten. Alleen tegen een hoge vergoeding gaf Iran de afgelopen weken schepen toegang. De VS claimt inmiddels dat ze "maritieme superioriteit" heeft. Volgens het Amerikaanse leger is de blokkade van Iraanse havens binnen 36 uur na het begin van de operatie voltooid. Onduidelijk is of dit ook echt het geval is.

Volgens het Iraanse leger en kopstukken van het regime komt de blokkade neer op piraterij. "Geen enkele haven in de regio zal veilig zijn", liet het Iraanse leger weten op de staatstelevisie.

Als de USS George H.W. Bush aankomt in het Midden-Oosten hebben de Amerikanen drie vliegdekschepen in de regio, met elk tientallen gevechtsvliegtuigen aan boord. Ook zijn er tientallen andere oorlogsschepen aanwezig.

'Dicht bij het einde'

Het nieuws over het sturen van extra troepen volgt enkele uren nadat president Trump beweerde dat de oorlog met Iran bijna voorbij is. "Het is volgens mij heel dicht bij het einde", zei hij tegen Fox News.

Trump heeft al vaker het einde van de oorlog voorspeld. Sinds het begin van de bombardementen op 28 februari van dit jaar, doet hij dit regelmatig, maar in de praktijk ging de strijd telkens door.

Bij pogingen om tot een definitief staakt-het-vuren te komen liggen de VS en Iran nog altijd ver uit elkaar. Afgelopen weekend was vicepresident Vance in Pakistan om te onderhandelen met een Iraanse delegatie.

Hoewel die gesprekken op niets uitliepen is Vance optimistisch over de mogelijkheid van nieuwe gesprekken. Het is niet duidelijk hoe Iran staat tegenover nieuwe onderhandelingen.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.

Het Amerikaanse leger heeft opnieuw een vermeende drugsboot aangevallen in het oosten van de Stille Oceaan. Het is onbekend bij welke kust het vaartuig voer toen het getroffen werd. Bij de aanval werden vier mensen gedood. Het is de vierde keer in een week tijd dat de VS een boot opblaast omdat er drugs mee zouden worden gesmokkeld naar de VS.

Maandag viel het Amerikaanse leger een boot aan waarbij twee mensen omkwamen en op zaterdag sloeg het twee keer toe. Bij de aanvallen in de Stille Oceaan kwamen in totaal vijf mensen om. Een persoon overleefde het, maar de zoektocht naar een andere drenkeling is inmiddels gestaakt.

Begin september begon de VS met zijn campagne tegen drugsboten. Tot nu toe kwamen bij die aanvallen 175 mensen om het leven. President Trump noemt het een "gewapend conflict" met drugskartels. Ondanks de oorlog met Iran gaan de aanvallen de laatste weken gewoon door.

Het Amerikaanse leger gaf beelden vrij van de explosie:

Volgens Trump zijn de acties nodig om te voorkomen dat drugs het land binnenkomen. De VS kampt met veel sterfgevallen door overdoses fentanyl, een zware en zeer verslavende pijnstiller die gebruikt wordt als drug.

De aanvallen op de vermeende drugsboten moeten onder meer de toevoer van deze drug tegenhouden, maar de meeste fentanyl komt de VS binnen over land.

Het leger verwijst meestal naar de slachtoffers als "drugsterroristen". Over het algemeen levert het geen bewijs, maar beroept het zich op bronnen die bevestigd zouden hebben dat op de boot verdovende middelen worden vervoerd. Volgens critici zijn de dodelijke aanvallen in internationale wateren in strijd met het internationaal recht.