NOS Nieuws - Algemeen

Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) kan de erkenning van omroep Ongehoord Nederland intrekken. Dat schrijft het Commissariaat voor de Media in een brief aan de minister.

Aanleiding is de laatste rel rondom de omroep. In een online uitzending toonden toen nog ON-hoofdredacteur Joost Niemöller en gezicht van de omroep Raisa Blommestijn eind juli begrip voor uitspraken van Hitler over de zogenaamde gevaren van globalisme. Hierbij werd een fragment getoond waarin 'Juden' werd geroepen.

Voor de toezichthouder is de maat hiermee vol. "Deze uitzending past in een patroon van het niet waarborgen van journalistieke kwaliteitseisen door ON", schrijft het Commissariaat, dat spreekt van een kantelpunt. "Wij hebben er geen vertrouwen meer in dat ON in staat is om de bedrijfsvoering op orde te krijgen en duurzaam aan de publieke mediaopdracht te voldoen."

De minister laat weten binnenkort met een besluit te komen over de toekomst van de ON. "Ik heb de Kamer toegezegd hen op korte termijn, ruim voor het debat van 24 september, te informeren over mijn afweging."

'Het domme fragment'

Peter Vlemmix, directeur van Ongehoord Nederland, ontkent niet "dat er de afgelopen jaren wel wat gebeurd is bij ON". Vlemmix laat weten dat ook meerdere keren met het Commissariaat voor de Media te hebben besproken.

"Maar zie ik in deze reactie niks terug over de aantoonbare verbeteringen van het laatste jaar waarvan ook het Commissariaat en OCW op de hoogte zijn." Welke verbeteringen hij bedoelt, verduidelijkt hij niet.

"Op de directe aanleiding van deze brief nu - het domme fragment in een online video van ON op 31 juli - is gehandeld", zegt Vlemmix. De video staat niet meer online en de betreffende hoofdredacteur, Joost Niemöller, werkt er niet meer. "Maar die misser wordt nu genomen als ultieme aanleiding om mogelijk onze licentie in te trekken."

"De strijd" om ON te laten blijven bestaan gaat "onverminderd door", besluit Vlemmix.

Vaker op de vingers getikt

De omroep staat al langere tijd onder verscherpt toezicht. De omroep kreeg al boetes opgelegd vanwege de schijn van belangenverstrengeling en het niet naleven van het eigen redactiestatuut. Ook kreeg ON vorig jaar een last onder dwangsom opgelegd omdat de omroep niet alle informatie deelde waarmee de uitgaven gecontroleerd konden worden.

Mediaminister Letschert zei eerder dat ze enkel een vergunning van een omroep kan intrekken als er twee sancties liggen van het Commissariaat. Deze liggen er, bevestigt de toezichthouder nu. "We moeten constateren dat ON als omroep structureel in gebreke blijft in de naleving van wet- en regelgeving, de rechtmatige besteding van publiek geld en journalistieke kwaliteitsnormen."

Kort na de ophef rondom het Hitler-fragment stapte Niemöller op als hoofdredacteur bij ON, al werd in een verklaring de bewuste uitzending niet genoemd. Omroepdirecteur Vlemmix had het over "een verschil van inzicht over de inhoudelijke koers en recente programmering".

Meerdere politieke partijen dringen al langer aan op een vertrek van ON uit het publieke bestel. Ook het kabinet meldde vorige week al te zullen onderzoeken welke juridische mogelijkheden er zijn om de omroep van de buis te halen.

Zeker negen mensen hebben dit jaar in Nederland het westnijlvirus opgelopen. Dat meldt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Vorige week stond de teller nog op drie. De besmettingen vonden plaats in de provincies Utrecht, Noord-Brabant, Noord-Holland en Zuid-Holland.

Een van de patiënten is overleden. Dat was iemand in de provincie Utrecht die ouder was dan 75 jaar en een onderliggende aandoening had. De kans om in Nederland westnijlkoorts op te lopen is volgens het RIVM nog steeds heel klein.

Doorlopend onderzoek

In oktober 2020 werd voor het eerst westnijlkoorts vastgesteld bij iemand die het virus in Nederland had opgelopen. Sindsdien doet het RIVM samen met andere organisaties doorlopend onderzoek naar het virus, dat in het buitenland al langer rondgaat.

In Europa wordt het virus de afgelopen jaren steeds noordelijker vastgesteld. Door de opwarming van de aarde worden ook andere muggensoorten waargenomen. Zo zijn in Nederland de gelekoortsmug en de Aziatische tijgermug al gezien. Voorheen kwamen deze muggen vooral voor in Afrika en Azië.

Niet van mens tot mens

Het westnijlvirus komt voor bij vogels. De gewone huissteekmug kan het virus krijgen wanneer die zich voedt met het bloed van een besmette vogel. Vervolgens kan de mug het virus overdragen op andere vogels, zoogdieren en mensen.

Er is geen besmetting van mens tot mens mogelijk. Volgens het RIVM heeft ongeveer 80 procent van de mensen die besmet raken geen klachten. Zo'n 19 procent krijgt griepachtige klachten.

Bij ongeveer 1 procent ontstaan neurologische klachten. Vooral mensen ouder dan 50 jaar en mensen met een lagere weerstand hebben een grotere kans om ernstig ziek te worden.

De huidige El Niño kan de komende maanden uitgroeien tot de sterkste in de afgelopen veertig jaar, zegt VN-weerorganisatie WMO. "Als het zo doorgaat, kan hij de sterkste worden sinds het begin van onze metingen", zegt WMO-directeur Celeste Saulo.

De weerorganisatie stelt dat het weerfenomeen de komende maanden wereldwijd zeer grote gevolgen zal hebben voor de hoeveelheid neerslag en de temperatuur. Daardoor zijn er grote risico's op overstromingen en extreme hitte. De situatie zal vrijwel zeker tot februari aanhouden.

Harde klappen

"El Niño is in staat om gemeenschappen en economieën harde klappen toe te brengen", zegt Saulo. "We zien nu al de ontwrichting en vernietiging die droogtes en watersnoden met zich meebrengen. We verwachten dat die toenemen als El Niño sterker wordt. Deze uitzonderlijke El Niño vereist uitzonderlijke voorbereidingen en een uitzonderlijke reactie. "

Haar organisatie verwacht dat de effecten van de huidige El Niño tegen het eind van dit jaar het sterkst zullen zijn, maar dat de gevolgen tot ver in volgend jaar merkbaar zijn.

De WMO waarschuwde begin juni al voor de sterke El Niño. Toen werd de kans tot 90 procent geschat. Nu bedraagt die "uitzonderlijk hoge kans" bijna 100 procent.

El Niño en La Niña

El Niño ontstaat wanneer het water in de Stille Oceaan opwarmt en daar de gebruikelijke wind- en zeestromingen verstoort. Het is een terugkerend weerfenomeen, dat wordt afgewisseld met El Niño's koudere zusje La Niña.

De effecten zijn over de hele wereld merkbaar. Wereldwijd wordt het gemiddeld warmer en in Zuid-Amerika, de Hoorn van Afrika en Centraal-Azië valt meestal meer regen. In het Caribisch gebied, Centraal-Amerika, Australië en Indonesië wordt het doorgaans droger. Boven de Atlantische Oceaan ontstaan vaak minder orkanen, boven de Stille Oceaan juist meer.

De vorige El Niño vond plaats in 2023. Die leverde allerlei weerrecords op.

"We zien El Niño voor onze ogen toenemen", zegt VN-secretaris-generaal Guterres. "De wetenschap laat er geen twijfel over bestaan: we bevinden ons in onbekende wateren en die wateren warmen op. De temperatuur van het zeewater stijgt, temperaturen stijgen en de wereld krijgt met extreem weer te maken."

Europa

De gevolgen van El Niño voor het weer op het Europese continent zijn verwaarloosbaar. Wel kunnen de mogelijk grote problemen in Azië, Noord- en Zuid-Amerika, Afrika en Australië op andere terreinen doorwerken. Zo zullen bijvoorbeeld mislukte oogsten elders ook in de Europese supermarkten goed voelbaar zijn.

In augustus maakte NOS op 3 deze uitlegvideo over de 'super-El Niño':

Bij het eiland Gran Canaria hebben Spaanse hulpdiensten een boot gevonden met 45 migranten en vijf overleden mensen aan boord. Tegen hulpverleners zeggen de overlevenden dat de tocht bijna een maand geleden was begonnen met 128 mensen. Dat betekent dat er onderweg 80 mensen zijn omgekomen.

Vermoedelijk zijn de lichamen overboord gegooid. Onder de doden zijn ook vrouwen en moeders met baby's, zo schrijft het Spaanse persbureau EFE op basis van Salvamento Marítimo, een Spaanse overheidsorganisatie die reddingsoperaties op zee uitvoert.

Spaanse reddingswerkers hielpen de migranten aan wal:

De migranten zijn allemaal afkomstig uit Sub-Sahara-Afrika, schrijven Spaanse media. Hun boot lijkt begin augustus te zijn vertrokken uit Gambia, hemelsbreed zo'n 1600 kilometer van Gran Canaria. Het vaartuig werd vanochtend vroeg ontdekt op zo'n 120 kilometer ten zuiden van het Canarische eiland. De migranten zouden 27 dagen onderweg zijn geweest.

Over wat zich onderweg heeft afgespeeld, blijft nog veel onduidelijk. Overlevenden beschrijven dat ze geen eten en drinkwater meer hadden. Mensen zouden ziek zijn geworden van het drinken van zeewater.

Drie overlevenden zijn er zeer slecht aan toe. Zij zijn opgenomen in het ziekenhuis. De anderen zijn opgevangen door het Rode Kruis. De zee was tijdens de reddingsoperatie ruw, met stevige wind en metershoge golven. De vijf lichamen konden hierdoor nog niet worden geborgen.

Gevaarlijke route

Een Spaanse mensenrechtenorganisatie zegt dat de autoriteiten vorige maand, bij vertrek van de boot, al werden gewaarschuwd.

De route vanuit Afrika naar de Canarische Eilanden geldt als zeer risicovol. Volgens VN-migratieorganisatie IOM kwamen vorig jaar 1214 mensen om het leven op de route. Vermoedelijk ligt het echte aantal een stuk hoger, zegt de IOM.

Van Nederland tot Zuid-Korea en van Italië tot China: bijna overal ter wereld worden minder kinderen geboren. Waar vroeger juist werd gewaarschuwd voor overbevolking maken steeds meer regeringen zich nu zorgen over een dalend geboortecijfer. Wat zit daarachter? En is het een probleem?

Podcast De Dag bespreekt de wereldwijde daling van het aantal geboortes met demograaf Daniël van Wijk. Mensen krijgen op dit moment minder kinderen dan ze zouden willen, zegt Van Wijk. Hij legt uit waarom mensen hun kinderwens uitstellen of besluiten geen kinderen krijgen. "De economische positie, de positie op de woningmarkt, maar ook veranderende normen en waarden spelen een rol."

Podcast De Dag

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

We zoomen ook in op Zuid-Korea, het land met een van de laagste geboortecijfers ter wereld. Correspondent Gabi Verberg vertelt hoe de extreme werkcultuur en de ongelijke positie van vrouwen ervoor zorgen dat steeds minder mensen aan een gezin beginnen.

"Heel veel vrouwen hebben er geen zin in", vertelt Verberg. "En dat heeft te maken met de rol van de vrouw in het gezin zoals die zou moeten zijn volgens heel veel Koreanen." De overheid probeert het tij te keren met allerlei maatregelen, van financiële steun voor jonge ouders tot betaalde dates, maar de vraag is of dat voldoende is.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl.

Presentatie en montage: Bart Tuinman
Redactie: Max Smedes en IJsbrand Terpstra
Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Van de Verenigde Staten tot het Verenigd Koninkrijk. En van Frankrijk tot Duitsland en Nederland. Geen land ontsnapt de laatste maanden aan de alsmaar stijgende rentes op staatsschuld. Voor Frankrijk en het VK nadert de rente die van rond de kredietcrisis. Maar of het ook tot een nieuwe crisis leidt, daarover twijfelen economen nog.

Vooral deze week schieten de rentes op de internationale markten omhoog. Dat begon toen het militaire conflict tussen de VS en Iran weer oplaaide, constateert econoom Stefan Koopman van Rabobank. "De olieprijs steeg weer boven de 95 dollar. En daardoor nemen de zorgen over stijgende prijzen weer toe."

Grootste zorgenkind voor internationale geldschieters is de VS. De zorgen groeien of het land zijn schulden wel keurig zal terugbetalen door de staatsschuld van 40 biljoen dollar (40.000 miljard) terwijl de regering van president Trump ongestoord geld blijft uitgeven.

Hoewel de Amerikaanse economie nog best aardig draait en de werkloosheid relatief laag is, vragen de geldmarkten een steeds hogere rente. De rente op een tien jaar durende Amerikaanse staatsobligatie is deze week hard op weg naar de 5 procent. Dat kwam sinds de aanloop naar de kredietcrisis in 2007 niet meer voor.

Rennen om stil te staan

De pijn van hogere rentes slaat over naar Europese landen, ziet Koopman. "De VS is veruit de grootste markt voor staatsobligaties. Als het daar rommelt dan slaat dat sentiment naar Europa over", legt hij uit. "Vooral in het VK, maar inmiddels ook in Frankrijk."

Want ook in Europa zijn er zorgen over oplopende schulden en niet sluitende begrotingen. "Nummer één is Frankrijk", zegt Nick Kounis, hoofdeconoom bij ABN Amro. "Frankrijk heeft de afgelopen jaren geprobeerd de staatsschuld te verlagen. Maar dat is niet gelukt omdat tegelijk de rentekosten stijgen. Dat is heel zorgelijk. Running to stand still: rennen terwijl je niet vooruitkomt."

De grote politieke onzekerheid vanwege de verkiezingen volgend jaar duwen de rente voor Frankrijk verder omhoog. "President Macron is zijn meerderheid in het Franse parlement al enige tijd kwijt. Dat maakt het erg lastig om besluiten te nemen", zegt Kounis.

Gevoelig voor slecht nieuws

Tweede probleemkind is het VK, waar de nieuwe premier Burnham eind volgende maand een nieuwe begroting moet indienen. "Hij wil graag grootschalige investeringen aankondigen", zegt Koopman. "Maar hoe hij dat gaat betalen, wordt echt een lastige opgave. Want eigenlijk zou Burnham juist moeten bezuinigen."

De zorgen over beide landen slaan steeds meer over naar andere landen in Europa, zoals Duitsland en Nederland. Koopman merkt dat de financiële markten steeds gevoeliger worden voor slecht nieuws: "Voorheen werd er wel onderscheid tussen landen gemaakt. Maar landen zijn steeds minder geïsoleerde eilandjes. Er komt steeds meer samenhang in de rentes."

Dat lijkt op wat er aan het begin van de kredietcrisis gebeurde, zegt Koopman. "Toen zag je de hoge rentes ook overslaan naar andere landen. Door de risico's met begrotingen en oplopende inflatie zie je dat nu ook komen."

Ondertussen heeft het beleid van centrale banken invloed op de rentes op staatsschuld. Om landen te helpen de kredietcrisis door te komen, begon de Europese Centrale Bank (ECB) staatsschuld op te kopen. Dat hulpprogramma is nu ten einde. Een grote koper op de markt voor staatsleningen is daarmee weg. Daarnaast wordt volgende week een rentestijging verwacht om de oplopende inflatie tegen te gaan. En ook dit wordt verwerkt in de rentes voor staatsleningen.

Wel is er een verschil tussen de kredietcrisis en nu, vult Kounis aan: "In 2008 was er veel private schuld en de overheidsschuld relatief oké. Nu zijn de schulden van overheden groot. En de oplopende rente komt direct op het overheidstekort."

Toch hoeft dit alles niet direct tot een nieuwe crisis te leiden, benadrukken beide economen. "De economie doet het wereldwijd beter dan verwacht na zes maanden oorlog in het Midden-Oosten", ziet Koopman.

En de druk van de financiële markten door bijvoorbeeld hogere rentes leidt er vaak toe dat de twijfelende politiek toch maar knopen doorhakt.

"Als de rente te hoog wordt, dan wordt het politiek acceptabel om lastige besluiten te nemen. Want het alternatief is erger", aldus Kounis. "Als er wijd besef is dat de hogere rentes echt een probleem worden voor de begroting, dan wordt het minder moeilijk om besluiten te nemen die vaak niet populair zijn."

Het Openbaar Ministerie moet van de rechtbank in Den Haag de namen bekendmaken van acht artsen die om nader onderzoek van justitie hadden gevraagd in een euthanasiezaak. De ouders van de 17-jarige Milou hadden om de namen gevraagd. Ze willen de artsen juridisch aanpakken en wilden hun identiteit weten.

Milou uit Bavel kreeg in oktober 2023 euthanasie vanwege uitzichtloos en ondraaglijk psychisch lijden. Dat traject verliep volgens de geldende regels.

Na haar overlijden kreeg het OM een brief die was ondertekend door veertien artsen, voornamelijk psychiaters. Zij waren niet betrokken bij het dossier, maar wilden een verkennend onderzoek naar de rol van de ouders en behandelaars van Milou.

Ouders bedreigd

Dat onderzoek kwam er niet, maar het uitlekken van de brief had grote gevolgen voor de ouders. Zij werden op sociale media en zelfs thuis bedreigd door wildvreemden die vonden dat de ouders hun dochter de dood in hadden gejaagd.

"Als ouder je kind verliezen en voor altijd moeten missen is het ergste wat je kan overkomen. Als ouder daarna beschuldigd worden van het aanzetten tot de dood van je kind of medeplichtig zijn aan haar dood, is met geen pen te beschrijven en onleefbaar", las de moeder voor in de rechtszaal.

De schrijvers en ondertekenaars van de brief aan het OM kenden Milou en haar persoonlijke achtergrond niet en hadden haar of haar ouders niet gesproken. Van zes ondertekenaars van de brief waren de namen bekend. De andere acht hielden hun identiteit geheim, ondanks oproepen van Milous ouders.

Zwaarder belang ouders

Het Openbaar Ministerie benadrukte tijdens de rechtszaak dat het belangrijk is dat mensen zich anoniem en in vertrouwen met zorgen bij justitie kunnen melden. Het vrijgeven van de namen zou een drempel opwerpen voor anderen om dat in de toekomst te doen, maar de rechter oordeelt dat het belang van de ouders om de namen te weten zwaarder weegt.

Het OM moet de volledige brief met alle namen binnen vijf werkdagen aan de ouders geven. Zij laten in een reactie weten tevreden te zijn met de uitspraak in het kort geding.

Tuchtklacht snel ingediend

Als de namen van de artsen bekend zijn, zal een klacht worden ingediend bij een regionaal tuchtcollege, zeggen de ouders. Tegen vijf anderen loopt zo'n procedure al. Een arts heeft excuses gemaakt aan de moeder voor het oneigenlijk gebruik maken van de casus van Milou en hoeft zich niet te verantwoorden.

In de laatste aflevering van het tv-programma Zomergasten zei psychiater en mede-ondertekenaar van de brief Jim van Os ook dat hij excuses had aangeboden, maar de ouders zien dat anders.

Zeker duizend websites met namen van bedrijven, zzp'ers en stichtingen staan vol met illegale casinopromotie. Dat blijkt uit onderzoek van BNR. Mogelijk gaat het zelfs om ruim 8000 websites. Om dit te kunnen doen, worden websites gehackt of oude domeinnamen van een website opgekocht.

Zo wordt een oude domeinnaam van programmamaker en schrijver Wilfried de Jong gebruikt om illegale internetcasino's te promoten. Net als oude domeinnamen van de Zeeuwse en Brabantse VVD.

Ook gebeurde dit bij de website van de commissie die onderzoek deed naar de onveilige werksfeer bij de publieke omroep, meldde het Dagblad van het Noorden in april. Bij de website van een kerkgebouw in Amsterdam gebeurde hetzelfde. "We zien dit heel veel gebeuren", zei de toezichthouder op de gokmarkt, de Kansspelautoriteit, toen tegen de krant.

Eigenaren van de website zijn hier waarschijnlijk niet van op de hoogte, schrijft BNR. Er worden namelijk oude domeinnamen van organisaties gekocht en de websites worden omgebouwd zodat ze doorverwijzen naar een online casino.

Ook worden websites met een zwakke beveiliging gehackt. BNR vond bij een advocaat ondernemersrecht dat er minstens vijftig gokpagina's aan de website waren toegevoegd.

Zoekresultaten

"Het is een heel groot probleem en gaat om duizenden websites", zegt Ella Seijsener, directeur toezicht bij de Kansspelautoriteit, tegen de NOS. Bedrijven kopen oude vervallen domeinen of maken gebruik van slechte beveiliging en hacken dit.

"Dat doen ze omdat Google ze betrouwbaar acht, en daarmee komen ze hoog uit in de zoekresultaten. Ze maken eigenlijk gebruik van die betrouwbaarheid", zegt Seijsener.

Het maakt niet uit dat de website-naam dan niet naar gokken verwijst. Omdat de pagina wel over gokken gaat, komen deze websites naar boven in de resultaten als je online zoekt naar gokken.

Aanpakken

De Nederlandse Kansspelautoriteit werkt samen met SIDN, de beheerder van .nl-domeinen, om doorverwijspagina's aan te pakken. "Dat duurt lang omdat ze de websites niet wettelijk kunnen blokkeren", zegt Seijsener. De autoriteit zou deze bevoegdheid om websites te kunnen blokkeren daarom graag krijgen.

Uit het onderzoek van BNR blijkt dat het om websites en domeinnamen van zowel Nederlandse als Europese bedrijven, stichtingen en zzp'ers gaat. Tegen .com- of .eu domeinen kan de Kansspelautoriteit weinig beginnen; daar gaat SIDN namelijk niet over.

Dus hoopt de autoriteit dat Google hier ingrijpt. De zoekmachine haalt wel advertenties voor illegale casino's weg, maar geen websites van illegale internetcasino's of doorverwijspagina's.

Het tekort aan studentenkamers is in een jaar tijd nauwelijks afgenomen. Kenniscentrum Kences, dat jaarlijks de Landelijke Monitor Studentenhuisvesting publiceert, schat het tekort op 20.200 wooneenheden. Vorig studiejaar was dat nog 21.000.

Door de aanhoudende krapte op de woonmarkt kiezen steeds meer studenten ervoor om thuis te blijven wonen. Van het totaalaantal studenten woont nu nog 43 procent op kamers. Dat was acht jaar geleden nog 50 procent.

Toch hebben de sociale studentenhuisvesters de afgelopen jaren gemiddeld bijna 5000 woningen per jaar bijgebouwd en daarmee hun nieuwbouwbeloftes waargemaakt. Het gewenste effect heeft dat niet gehad, concludeert Reijnder Jan Spits, directeur van Kences.

"De afgelopen twee jaar zijn veel kamers verdwenen op de particuliere huurmarkt, het tekort is daardoor onverminderd hoog. Studenten worden hierdoor gedwongen thuis te blijven bij hun ouders. In het ergste geval, als de reisafstand echt te groot is, wordt er ook gekozen voor een andere studie. Dat is erg onwenselijk."

In twee jaar tijd hebben 32.300 studenten minder een particuliere studentenkamer gehuurd.

Geen winstbelasting, meer bouwen

Sommige studenten hebben inmiddels de hoop op het vinden van een betaalbare kamer opgegeven. Vorig jaar gaf nog maar 48 procent van de studenten aan een kamer te willen, in het studiejaar 2017/ 2018 was dat 57 procent.

Spits roept daarom op de winstbelasting voor de woningbouwcorporaties af te schaffen. In een periode van tien jaar verwacht hij dat met de vrijgemaakte middelen 15.000 tot 25.000 studentenwoningen gebouwd kunnen worden.

"Elke euro die we overmaken aan de Belastingdienst, steken we liever in woningbouw", zegt hij. Vooral op studentencampussen kan er volgens Spits relatief makkelijk bijgebouwd worden.

De politie en het Openbaar Ministerie zien in westerse landen nieuwe hackers opkomen. Ze ontmoeten elkaar online in een los samenhangend netwerk van individuen. Ze zijn niet ideologisch of politiek gemotiveerd, het gaat ze vooral om geld en status. Dat schrijven de politie en het OM in hun Cybercrimebeeld van dit jaar.

"Dit zijn personen tussen de 11 en 25 jaar", zegt Stan Duijf, verantwoordelijk voor de aanpak van cybercriminaliteit bij de politie. "Ze komen vooral uit westerse landen, spreken Engels, werken in een soort van online netwerk en plegen vooral data- en cryptodiefstallen."

Voorheen werd bij cybercriminaliteit eerst naar niet-westerse landen gekeken, zoals Rusland, waar westerse opsporingsautoriteiten niet of nauwelijks toegang toe hadden. "Nu zien we dat er ook echt westerse criminelen op komst zijn die online samenwerken en serieuze vormen van cybercriminaliteit plegen."

Odido-hack

Als voorbeeld noemt het rapport de hack op telecomprovider Odido, begin dit jaar. Volgens het OM en de politie werd die uitgevoerd door criminelen die schuilgaan achter de naam ShinyHunters. Twee maanden geleden zei de politie dat er vermoedelijk Nederlandse criminelen bij betrokken waren.

De hackers eisten losgeld van Odido na het stelen van persoonsgegevens van zes miljoen klanten. Odido ging daar niet op in, met als gevolg dat de data online te koop werden aangeboden.

Klein beginnen

Volgens Duijf begint de verleiding van jongeren om de cybercriminaliteit in te gaan al vroeg, op games als Roblox, Fortnite of Minecraft. "In die games chatten ze met andere mensen en worden ze op die manier verleid. Het gaat net zoals op het schoolplein, ze beginnen met kattenkwaad. Maar uiteindelijk kunnen ze uitgroeien tot cybercriminelen."

In 2025 werden naar schatting 2,5 miljoen mensen slachtoffer van cybercrime. Duijf ziet de dreiging van cybercriminaliteit steeds groter worden. De opkomst van AI helpt daarbij. Door gebruik te maken van kunstmatige intelligentie wordt het plegen van cybercriminaliteit steeds makkelijker en het herkennen door burgers van bijvoorbeeld phishingmails steeds moeilijker.

Politie en OM maken zich grote zorgen over deze ontwikkelingen. De politie kan die niet alleen tegenhouden. "Dit is een verantwoordelijkheid voor iedereen, dus dat betekent organisaties, overheden, maar ook individuele burgers die hier alert op moeten zijn.

De gortdroge zomer heeft laten zien hoe urgent het is om de Nederlandse natuur te herstellen, stelt een groep van negen natuurorganisaties. Zij zijn ontevreden met de plannen die minister Van Essen in Europa heeft ingediend voor natuurherstel, omdat in het zogeheten 'Ontwerp-Natuurplan' geen grote keuzes zijn gemaakt. De Tweede Kamer debatteert vandaag over het plan.

Het gaat om een verplichting die voortkomt uit de fel bediscussieerde Europese Natuurherstelwet. De Europese natuur gaat al langere tijd achteruit en in 2024 is de herstelwet aangenomen. Doel is dat minimaal 30 procent van de Europese natuur in 2030 is hersteld. In 2050 moet 90 procent zijn hersteld.

Concreet moeten bijvoorbeeld in de hele EU drie miljard extra bomen worden geplant, moet het aantal bestuivende insecten vanaf 2030 weer toenemen in plaats van achteruitgaan, moet de bodem in veengebieden natter worden en moeten er vanaf 2030 meer bomen in steden komen.

Deadlines

Lidstaten moesten uiterlijk 1 september een plan inleveren dat beschrijft hoe ze de doelen willen bereiken. Vervolgens komt er feedback van de Europese Commissie en andere organisaties. Het kabinet moet de definitieve versie van de plannen vervolgens op 1 september 2027 inleveren.

Concrete plannen voor het natuurherstel dat in Nederland in 2030 nodig is, zijn nog in ontwikkeling. In het plan dat minister Van Essen vorige week instuurde, is volgens een woordvoerder gekeken wat de verplichtingen vanuit de EU zijn voor 2030. Zowel de landelijke overheid als de provincies zijn bezig met natuurherstel. In het uiteindelijke plan moet nog concreter worden gemaakt hoe de extra opgave uit Europa wordt ingevuld, zegt de woordvoerder.

Te laat

Dat frustreert de natuurorganisaties. "Op basis van dit plan is het moeilijk te zeggen of we de doelen gaan halen. Bovendien weet de minister niet hoeveel geld hij moet reserveren", zegt Judy Koppenjan, strategisch adviseur Nederlandse natuur van het Wereld Natuur Fonds.

"Om een goed gesprek met de maatschappij en Kamer te kunnen voeren, zijn concrete voorstellen nodig", schrijven de negen natuurorganisaties. Ze willen dat de minister uiterlijk 1 november duidelijk maakt op welke plekken hij welke maatregelen neemt en hoe die gefinancierd worden.

Droge zomer

Natuur herstellen levert ook winst op in droge zomers, meent Koppenjan. "In veenweidegebieden wordt het waterpeil bijvoorbeeld kunstmatig laag gehouden, zodat tractoren niet te ver weg zakken. In droge zomers leidt dat lage waterpeil tot bodemdaling, watertekort en schade aan de natuur. Zo'n gebied natter maken, zorgt ervoor dat de natuur en de bodem beter tegen droogte kunnen en het beperkt bodemdaling."

Boerenbelangenorganisatie LTO stelt dat de uitwerking van de wet grote gevolgen kan hebben voor boeren en tuinders. Zij roept de Kamer op om vandaag nog geen onomkeerbare stappen te zetten en wil dat het definitieve natuurplan opnieuw aan de Kamer wordt voorgelegd voor het wordt vastgesteld.

Het debat waarin de natuurherstelplannen worden besproken, begint om 11.15 uur.

In München is brandgesticht bij het hoofdkantoor van een defensiebedrijf. De politie onderzoekt of het om een politiek gemotiveerde aanslag ging, melden Duitse media.

Gisteravond werden er vanuit een auto brandbommen gegooid op een bouwplaats voor het hoofdkantoor van Rohde & Schwarz. Twee personen zijn volgens publieke omroep BR aangehouden bij een tankstation: een 28-jarige vrouw en een 38-jarige man. Beiden hebben de Bulgaarse nationaliteit.

Volgens het defensiebedrijf is het pand niet beschadigd. De hulpdiensten waren vrij snel ter plaatse en hebben de brand geblust. Niemand raakte gewond. Wel moest een niet-ontplofte brandbom door speciale eenheden onschadelijk worden gemaakt.

Het is niet de eerste keer dat er brand is gesticht rond Rohde & Schwarz, meldt BR. In 2021 staken onbekende personen een blootliggende hoogspanningskabel in brand. Zo'n 20.000 huishoudens in München kwamen daardoor zonder stroom te zitten.

Wat is Rohde & Schwarz?

Rohde & Schwarz is een defensiebedrijf met wereldwijd zo'n 15.000 werknemers. De meeste mensen werken in Duitsland, waar ook het hoofdkantoor zit. Ook in Nederland is een dochterbedrijf actief, waar tientallen mensen werken.

Het Duitse familiebedrijf is vooral gespecialiseerd in beveiligde communicatie en levert niet alleen producten aan de defensie-industrie, maar ook aan luchtvaart- en telecombedrijven. Nederlandse marineschepen maken ook gebruik van producten van het bedrijf.

Rohde & Schwarz behaalde een omzet van ruim 3 miljard euro, blijkt uit de jaarcijfers over 2024/2025. Dat is bijna 8 procent meer dan een jaar eerder.

De woning in Overasselt waar deze week een 51-jarige beveiliger werd doodgeschoten, wordt per direct voor een jaar gesloten. Dat heeft de burgemeester van de gemeente Heumen bepaald.

Ook mag een van de bewoners van het pand twee weken lang niet op het grondgebied van de gemeente komen. De gemeente wil niet zeggen om welke bewoner het gaat.

"Met deze maatregelen probeer ik zoveel mogelijk de rust terug te brengen en de openbare orde te herstellen", zegt burgemeester Minses. "Ik begrijp uiteraard dat dit niet meteen het gevoel van veiligheid zal laten terugkeren, maar ik hoop dat de maatregelen hier wel een bijdrage aan leveren."

Daar voegt hij aan toe: "Onze gemeenschap is getroffen door extreem geweld, waar we niet om hebben gevraagd. We zullen als gemeenschap tijd nodig hebben om dit te verwerken." Ook zal de gemeente camera's plaatsen rondom het huis zodra de politie het gebied heeft vrijgegeven.

Woning is vaker gesloten

Het is de vierde keer dat de woonboerderij aan de Ewijkseweg wordt gesloten. Eerder gebeurde dit in 2020 nadat bij een brand een drugslab was ontdekt. In 2024 ging het pand op slot nadat bij de woning zwaarbewapende mensen werden gezien en in juli vorig jaar werden er 25 kogels op de woning afgevuurd. Ook toen werd het pand gesloten.

In de nacht van maandag op dinsdag liepen tientallen gemaskerde mannen met zware wapens door het dorp ten zuiden van Nijmegen. Ze stopten bij de woning van Jan G. De bewaker werd voor het huis in een auto doodgeschoten. Twee toegesnelde agenten werden onder vuur genomen en raakten zwaargewond. De zwaarbewapende mannen stoven daarna uiteen.

35 verdachten zijn gearresteerd. Het is volgens de politie niet uit te sluiten dat er nog meer aanhoudingen worden verricht. "Maar voor nu is dat in zo'n omvangrijke zaak lastig te zeggen."

Politie blijft aanwezig

Een politiewoordvoerder zegt dat de politie de komende dagen met specialistische onderzoeksteams en bewakingseenheden zichtbaar aanwezig blijft rondom de woning. "Het incident heeft zich bij de woning afgespeeld, wij willen graag weten waarom dat zo was. Is er misschien iets in die woning aanwezig? Dat heeft onze aandacht", aldus de woordvoerder. "Ook zal nog onderzoek plaatsvinden naar eventuele opdrachtgevers."

Gisteren dook een dreigvideo op gericht aan de bewoner van het pand aan de Ewijkseweg, de 28-jarige Jan G. "Jij hebt van ons gestolen. 1283 kilo", zegt een man in gebroken Engels. "Je hebt 12 uur om de spullen terug te geven. Daarna hoeven we de spullen niet meer. Maar we beloven dat we iedereen zullen vermoorden: al jouw geliefden en familie, hun geliefden, hun kinderen, familie en vrienden en iedereen die jou heeft geholpen en die voor jou heeft gewerkt."

De politie heeft gezegd de authenticiteit van de video te onderzoeken.

Geld voor uitvaart beveiliger

Voor de 51-jarige doodgeschoten beveiliger is een inzamelingsactie gestart om zijn uitvaart te bekostigen, meldt Omroep Gelderland. Er is al ruim 13.000 euro opgehaald.

De gemeente wil op korte termijn een bewonersbijeenkomst organiseren. Ook de politie zegt de komende tijd te willen investeren in het gevoel van veiligheid van de bewoners. "De bewoners hebben onze volle aandacht. Het is een ongekend incident geweest. Als je ziet hoe groot de schrik is in het dorp, hebben we wel wat herstelwerk te doen."

Automobilisten op de A9 bij Beverwijk zijn gisteravond opgeschrikt door een kudde paarden. De dieren staan normaal gesproken in een weiland in de buurt maar waren op de snelweg beland.

De twaalf paarden liepen in draf vanuit de Wijkertunnel over de weg. Volgens een verslaggever van de regionale omroep NH moesten bestuurders hard op de rem trappen.

"Ik schrok me dood. Omdat iedereen zo hard moest remmen, was het best wel een gevaarlijke situatie. Tot mijn verbazing zag ik ook nog dat twee tienermeisjes uit een auto stapten om achter de paarden aan te gaan", aldus verslaggever Koen Bugter, die toevallig over de A9 tussen Amsterdam en Alkmaar reed tijdens het incident.

Een verkeerscamera legde de kudde paarden vast:

Medewerkers van Rijkswaterstaat en de politie hebben de dieren van de weg gehaald. Daarvoor werd de Wijkertunnel tijdelijk afgesloten. Rond 20.30 uur was de weg weer vrij. Voor zover bekend bleven de paarden ongedeerd.

Rusland sluit het Goethe-instituut in Moskou en vestigingen van het Duitse taal- en cultuurcentrum in Sint-Petersburg en Novosibirsk. De maatregel volgt op het sluiten door Duitsland van het Ruslandhuis in Berlijn en het Russische consulaat in Bonn.

"Zij hebben deze stap bewust gezet. Dit betekent het einde van hun culturele aanwezigheid in Rusland", citeert het Russische staatspersbureau TASS minister Lavrov van Buitenlandse Zaken.

Deze week kondigde Duitsland de sluiting aan van het Ruslandhuis, als vergelding voor de Russische rol bij een aanslagpoging in Leipzig.

Volgens de Duitse inlichtingendienst voert Rusland vanuit het pand spionage-operaties uit:

Het eerste Goethe-instituut in Rusland opende in 1992 in Moskou, kort na de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Wereldwijd zijn er negentig Goethe-instituten.

Er worden cursussen Duits gegeven en culturele activiteiten georganiseerd, zoals lezingen van Duitse schrijvers. In Nederland heeft Amsterdam een vestiging. Twee jaar geleden sloot het Goethe-instituut in Rotterdam vanwege bezuinigingen.

Escalatie

Het sluiten van elkaars instellingen is een zichtbaar gevolg van de verslechterde relatie tussen Duitsland en Rusland. Berlijn wijst de laatste tijd steeds vaker openlijk naar Moskou bij sabotagepogingen in Duitsland. Het Kremlin ontkent die beschuldigingen steevast.

Wie was Goethe?

Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) was schrijver, filosoof, wetenschapper, jurist en staatsman. Hij is een van de belangrijkste Duitse schrijvers. Zijn bekendste werken zijn Die Leiden des jungen Werthers en Faust. Het grootste deel van zijn leven woonde en werkte hij in Weimar.

Staal, chemicaliën en plastics zijn de bouwstenen voor de maakindustrie. In fabrieken maken die er auto's, meubels of andere spullen van. Maar de laatste jaren hebben Europese makers van deze bouwstenen het zwaar. Zo betalen ze bijvoorbeeld meer voor energie dan Chinese en Amerikaanse concurrenten.

Experts als voormalig ECB-topman Mario Draghi zijn bang dat fabrieken vertrekken of sluiten. Net nu Europa minder afhankelijk probeert te worden van bijvoorbeeld datzelfde China. Mede daarom kwam de Europese Unie in juli met een versoepeling van de belangrijkste klimaatregel die bedrijven laat betalen voor hun uitstoot. Bedrijven krijgen langer de tijd, en meer hulp, om hun CO2-uitstoot naar nul te brengen.

Maar om de energiekosten van bedrijven te verlagen zijn de plannen niet erg effectief, stelt een rapport van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). "We krijgen er niet zoveel prijsverlaging uit", zegt CPB-onderzoeker Herman Vollebergh, "maar je krijgt er wel een heleboel extra CO2-emissies voor terug."

Andere maatregelen effectiever

Vollebergh zegt dat de plannen de energiekosten wel drukken, maar dat dit voor de meeste bedrijven te weinig is om te helpen. De daling valt ook in het niet bij de gestegen olie- en gasprijzen door de gevolgen van de Iranoorlog. Om energie goedkoper te maken kan je beter naar andere middelen grijpen, zegt Vollebergh. Het verlagen van de energiebelasting, vooral op stroom, zou bedrijven meer helpen.

Sinds 2005 moeten grote bedrijven in Europa voor elke ton CO2 die vrijkomt bij het verbranden van aardgas, olie en steenkool een recht hebben. Die rechten werden steeds duurder en kosten inmiddels ruim 80 euro per stuk. Bedrijven hebben zo een prikkel om steeds minder fossiele brandstoffen te gebruiken. Elk jaar komen er minder rechten bij, zodat de industrie uiteindelijk helemaal geen CO2 meer uitstoot.

Klimaatcommissaris Wopke Hoekstra stelde in juli voor om dit systeem aan te passen. Zo wil hij onder meer het aantal rechten langzamer terugbrengen naar nul. Dat moet leiden tot lagere prijzen voor rechten, wat het gebruik van fossiele energie weer goedkoper moet maken voor de industrie. Hoekstra wil bedrijven ook meer steun geven om te verduurzamen.

Kostendaling energie beperkt

Volgens de berekeningen van het CPB en PBL gaan de prijzen van rechten inderdaad met ruim een tiende omlaag in Hoekstra's pakket. Maar dat drukt de energiekosten nauwelijks. Bedrijven betalen voor het gebruik van een megawattuur aan gas 2 euro minder aan CO2-kosten, raamt het CPB. De marktprijs van die hoeveelheid gas is op dit moment ruim 70 euro.

Het Europese emissiehandelssysteem (ETS)

ETS staat voor Emission Trading System, het Europese emissiehandelssysteem voor uitstootrechten van broeikasgassen. Het bestaat sinds 2005 en regelt dat bedrijven moeten betalen voor hun CO2-uitstoot. Voor elke ton CO2 die ze uitstoten, moeten ze een certificaat kopen, vooral grote bedrijven en elektriciteitscentrales die relatief veel CO2 uitstoten.

Lange tijd waren de prijzen van de CO2-rechten laag, waardoor de prikkel voor bedrijven om te verduurzamen niet sterk was. Daarom wordt het aantal rechten nu elk jaar minder. Daardoor kunnen de bedrijven elk jaar iets minder uitstoten en wordt uitstoten duurder. Zo dwingt het systeem Europese bedrijven om te verduurzamen. Uiteindelijk moet de uitstoot van de Europese Unie naar netto nul in 2050.

Hoekstra's plannen leiden tot fors meer uitstoot in de EU over de komende 25 jaar. Netto zou het gaan om een toename van ruim elf keer de jaarlijks uitstoot van Nederland.

Het rapport maakte een ruwe doorrekening met lang niet alle plannen van Hoekstra. Dat is volgens Vollebergh ook niet nodig. Er is alleen gekeken naar maatregelen die invloed hebben op de prijs van rechten. Die wordt vooral bepaald door het aantal rechten dat op de markt is. Andere plannen van Hoekstra, zoals extra hulp om te verduurzamen, helpen bedrijven om te concurreren, maar zouden de prijs niet erg veranderen.

Felle kritiek

Direct na de presentatie konden de plannen van Hoekstra op kritiek rekenen. Milieuorganisatie zagen ze als een onaanvaardbare afzwakking van de aanpak van klimaatverandering. Maar ook in het bedrijfsleven waren de reacties wisselend. Sommige belangenbehartigers zagen het als een stap in de goede richting. Cefic, de Europese koepel voor de chemische industrie, stelde dat de plannen "tekortschieten om de oplopende CO2-kosten aan te pakken".

Hoekstra zei destijds dat de Europese klimaatdoelen niet in gevaar komen door de aanpassingen aan het systeem voor uitstootrechten. De EU wil in 2040 de CO2-uitstoot met 90 procent hebben teruggebracht ten opzichte van 1990. "Dit voorstel is daarmee volledig in lijn", aldus Hoekstra in juli.

In Brussel gaat er nog flink worden onderhandeld over de plannen. Het is onwaarschijnlijk dat ze in deze vorm de eindstreep halen. De Europese landen zijn verdeeld. Sommige lidstaten willen zelfs het hele systeem voor CO2-rechten schrappen of pauzeren.

Voor meisjes en jonge vrouwen die in de criminaliteit zijn beland, is er maar weinig hulpverlening die aantoonbaar werkt. Er zijn daarom meer behandelingen nodig specifiek voor deze doelgroep.

Dit concluderen onderzoekers van de Vrije Universiteit (VU) en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC). Zij keken naar criminaliteit onder meiden en in hoeverre er effectieve hulp voor hen is.

In Nederland blijkt maar één behandeling beschikbaar die goed is onderzocht en als veelbelovend wordt gezien tegen crimineel gedrag bij meisjes: een behandeling gericht op het reguleren van agressie. Van veel andere hulpvormen is het maar de vraag of ze werken.

Probleemgedrag

De meeste behandelingen zijn vooral gericht op jongens; zij hebben ook het grootste aandeel in de criminaliteit. Maar meisjes en jonge vrouwen hebben vaak andere problemen dan hun mannelijke leeftijdsgenoten, zeggen de onderzoekers.

Zo komt probleemgedrag bij meisjes regelmatig voort uit een angststoornis, een slechte relatie met ouders of seksueel geweld. Jongens hebben vaker last van agressie, gebrek aan zelfcontrole of vrienden met een verkeerde invloed.

Deze verschillen leiden ertoe dat behandelingen voor meisjes niet altijd passen bij hun situatie, stelt criminoloog en bijzonder hoogleraar forensische orthopedagogiek Anne-Marie Slotboom. Dat geldt volgens haar met name voor lichtere vormen van hulpverlening, die aan huis of binnen de jeugdzorg plaatsvinden.

Grote gevolgen

Volgens onderzoeker Slotboom zijn daarom meer behandelingen nodig speciaal gericht op meisjes. Nu is van de meeste hulpverlening niet vastgesteld of die echt werkt. "Weten wat we doen en of het werkt, is belangrijk. Het zou kwalijk zijn als een behandeling alleen maar averechts uitpakt."

Toch vallen meisjes niet vaker terug in crimineel gedrag dan jongens. Integendeel: de recidivecijfers onder meisjes zijn juist lager.

Volgens Slotboom kunnen de gevolgen van ineffectieve hulpverlening op langere termijn wel groot zijn. "Meisjes kunnen langer worstelen met hun mentale gezondheid, in de schulden belanden of problemen ervaren met het opvoeden van hun eigen kinderen."

Verdeeld

Uit het onderzoek blijkt ook dat hulpverleners verdeeld zijn over het aanbieden van speciale hulptrajecten voor meisjes. Sommige professionals wijzen erop dat behandelingen altijd op maat worden gegeven, en daarom voor zowel jongens als meisjes geschikt zijn.

Dat vindt ook forensische ggz-polikliniek de Waag, waar vorig jaar ruim 120 meisjes en jonge vrouwen behandeling kregen. Volgens de Waag is er binnen deze groep deels overlap met de problemen onder jongens. Wel kunnen de oorzaak en de manier waarop de problemen zich uiten anders zijn bij meisjes.

Volgens de Waag wordt altijd rekening gehouden met individuele omstandigheden. "Uit ons eigen onderzoek zien we tot nu toe geen aanwijzingen dat meisjes minder profiteren van onze behandelingen dan jongens", zegt een woordvoerder van de instelling. Volgens de Waag laten meisjes op sommige vlakken juist meer verbetering zien dan jongens.

Vaak kleine delicten

Het onderzoek van de VU en het WODC richtte zich op meisjes en vrouwen van 12 tot en met 27 jaar. Zij zijn verantwoordelijk voor maar een klein deel van alle geregistreerde criminaliteit. Meestal gaat het om lichtere misdrijven, zoals diefstal.

Bij de jongste groep, onder de 16 jaar, is wel een lichte toename van geweldsdelicten zichtbaar. Hoe dat komt, is niet duidelijk. Het totaal aandeel meisjes in de jeugdcriminaliteit neemt verder niet toe.

Goedemorgen! De Spaanse premier Sánchez moet zich verantwoorden over de migratiecrisis in Ceuta en de gemeente Heumen maakt bekend of het beschoten huis in Overasselt wordt gesloten.

Eerst het weer: de dag begint met veel bewolking en soms regen. Later breekt vanuit het westen op meer plaatsen de zon door. Het wordt 22 à 23 graden. Vrijdag is het nat met veel wind. In het weekend wordt het rustig met ruimte voor de zon. De temperatuur loopt daarbij op naar zo'n 23 graden op zondag.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Op de bezette Westelijke Jordaanoever zijn twee Palestijnse tieners doodgeschoten. Volgens de Palestijnse autoriteiten gebeurde dat in het dorp al-Mughayyir bij een aanval door het Israëlische leger en kolonisten. Het zou gaan om jongeren van 16 en 19 jaar.

Over de toedracht is nog veel onduidelijk. Het Israëlische leger zegt dat troepen naar het dorp, vlak bij Ramallah, waren gegaan om bescherming te bieden aan politieagenten en een Israëlische burger die vee wilde "terughalen". Er zou zijn geschoten toen er met stenen naar hen werd gegooid. Er vielen ook enkele gewonden onder de Palestijnen.

Op de bezette Westoever hebben Palestijnen steeds vaker te maken met geweld en intimidatie door extremistische kolonisten.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Geen fish and chips maar octopus and chips voor de Britten. Deze zomer is voor de Britse zuidkust een recordaantal octopussen opgevist.

De Octopus vulgaris komt vooral voor in warmere wateren van de Middellandse Zee, maar door klimaatverandering is de octopus ook massaal voor de Britse kust beland. Vissers zijn verrast en blij met de "Spaanse Armada", want ze verdienen er goed geld mee.

Fijne dag!

Steeds meer middelbare scholen werken met laptops in de klas. Als ouders zo'n laptop niet kunnen of willen betalen, moet de school ervoor zorgen dat een leerling toch volledig kan meedoen met de les. In de praktijk gaat dat niet altijd goed, waardoor scholieren niet volwaardig kunnen meedoen op school.

"Ik zie van dichtbij hoeveel stress dit oplevert", zegt maatschappelijk werker Isabel Hamer, die gezinnen ook helpt met aanvragen voor laptops. "Bijvoorbeeld wanneer maar de helft van een laptop wordt vergoed."

In meerdere gevallen moest Hamer met scholen in gesprek omdat die niet ingingen op hulpvragen van ouders. Zo voorzag een school een leerling pas na maanden van een tablet. "Dan loopt zo'n kind meteen achter."

Pleisters plakken

Scholen mogen ouders vragen om vrijwillig bij te dragen aan een laptop, maar ouders zijn niet verplicht die bijdrage te betalen, laat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap weten. Kunnen of willen zij dit niet doen, dan moet de school een volwaardig alternatief bieden, bijvoorbeeld een leenlaptop. Volgens het ministerie gaat dit in de meeste gevallen goed.

Het is niet duidelijk in hoeveel gevallen dat niet zo is. Per school en gemeente verschillen de hulpregelingen. Het Armoedefonds meldde onlangs dat het aantal hulpvragen van ouders toeneemt. Leergeld Nederland hielp vorig jaar zo'n 22.000 gezinnen aan een laptop. "Nu is het regionaal maatwerk", zegt een woordvoerder van de stichting. "We zijn pleisters aan het plakken, maar er is een landelijke oplossing nodig."

Leerlingen lopen vast met leenlaptops

Ook scholierenvereniging LAKS ontvangt meldingen van leerlingen met leenlaptops waarop schoolprogramma's niet goed werken. Soms zijn leerlingen afhankelijk van een mediatheek op school die 's middags sluit, waardoor ze daar na hun lessen niet meer terechtkunnen.

Scholen verwijzen ouders vaak direct door naar het Armoedefonds of Stichting Leergeld, ziet Lobke Vlaming van stichting Ouders en Onderwijs. "Dat leidt tot schaamte. Je dwingt ouders zo hun hand op te houden en dat weerhoudt mensen ervan om die stap te zetten." Daardoor betalen ouders de laptop vaak toch zelf, zegt Vlaming. "Terwijl ze hier veel voor moeten laten."

Ook het Armoedefonds vindt dat leerlingen niet afhankelijk zouden moeten zijn van hun ouders, gemeenten of fondsen om toegang te krijgen tot onderwijs. De huidige situatie leidt volgens het fonds tot ongelijkheid in het onderwijs. "Kinderen zonder goede laptop staan 3-0 achter", aldus de organisatie. "De laptop is een basisvoorwaarde om mee te doen op school."

Specifieke aanpak ontbreekt

Het ministerie stelt dat de Inspectie van het Onderwijs toeziet op de naleving van deze regels. Maar een specifieke aanpak rondom laptopregels is er volgens de inspectie niet. "Als een device noodzakelijk is om mee te doen, dan moet de school dit regelen. We krijgen af en toe signalen over scholen die zich niet aan die regels houden, maar dat wordt niet apart in kaart gebracht."

Al langer roepen organisaties, zoals scholierenvereniging LAKS, op om digitale leermiddelen landelijk te financieren, zoals dit ook bij schoolboeken het geval is. "We horen van scholen dat zij kampen met financiële tekorten; leerlingen die ervaring hebben met armoede worden hier de dupe van", zegt het LAKS.

'Gratis bestaat niet'

De Tweede Kamer nam in juni een motie aan om de Wet Gratis Schoolboeken aan te passen, zodat ook laptops binnen deze wet vallen. Maar staatssecretaris Tielen van Onderwijs liet onlangs aan de NOS weten dat deze wet voorlopig niet wordt aangepast.

"Het ingewikkelde van gratis is dat het niet bestaat", zegt Tielen. "Dus dat betekent eigenlijk dat we 400 tot 600 miljoen euro zouden moeten gaan besteden aan laptops. Het is gewoon heel erg duur en gelukkig zijn er voor heel veel ouders goede regelingen om wel die tegemoetkoming te krijgen."

Voorlopig ligt de verantwoordelijkheid dus bij de scholen. Ouders die in de problemen komen, kunnen dit volgens het ministerie aankaarten bij de school. Komt hier geen oplossing uit, dan kunnen ouders een klacht indienen bij de Inspectie van het Onderwijs. Die kan dan onderzoek doen.

De kwaliteit van het Nederlandse zwemwater verbetert nauwelijks. Naast bacteriën en blauwalgen zijn in veel zwemwateren ook chemische stoffen aangetroffen boven de gestelde norm. En daar krijgen zwemmers geen informatie over, blijkt uit onderzoek van Natuur & Milieu en Het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW).

De onderzoekers wilden weten of zwemwater schoner is dan ander oppervlaktewater en of het beter beschermd wordt. Dat blijkt niet het geval te zijn.

Veel chemische vervuiling

De onderzoekers onderzochten de kwaliteit van honderden zwemlocaties over de periode 2015-2024. Van de 122 onderzochte stoffen werden bij 35 stoffen de normen overschreden.

In 2024 werden in alle onderzochte zwemwateren te veel chemische stoffen gevonden. Dat is een forse verslechtering ten opzichte van tien jaar geleden, toen nog 22 procent van de wateren wél voldeed aan de chemische waterkwaliteitsnormen.

Een stof die opvallend vaak wordt gevonden is imidacloprid, dat in vlooienbanden voor honden zit.

De gevonden stoffen verschillen per gebied, vertelt Koenraad Backers van Natuur en Milieu. "In landelijke gebieden worden vaker bestrijdingsmiddelen uit de landbouw aangetroffen. In steden spelen verkeer en industrie een grotere rol." Sommige stoffen zijn al jaren verboden, maar blijven in het water aanwezig omdat ze nauwelijks worden afgebroken. PFAS zijn daar een voorbeeld van.

Zwemadvies kijkt vooral naar bacteriën

Volgens Backers zit een belangrijk probleem in de manier waarop zwemwater wordt gecontroleerd. Bij officiële zwemlocaties wordt vooral gekeken naar bacteriën zoals E.coli en blauwalgen. Daarmee worden vooral acute gezondheidsrisico's in beeld gebracht.

Daardoor kan een zwemlocatie een goede beoordeling krijgen, terwijl er toch te veel chemische stoffen worden aangetroffen.

"De overheid meet wel of er chemische stoffen in het water zitten, alleen zijn ze niet verplicht om dat te melden. Maar ze zijn door de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) wel verplicht om die stoffen onder de gestelde norm te houden. Nu zijn ze in overtreding en daar gaat Nederland in 2027 op aangesproken worden", vertelt Backers.

Geen angst zaaien

Backers benadrukt dat de aanwezigheid van te veel chemische stoffen niet automatisch betekent dat iemand direct ziek wordt van zwemmen. Wel kunnen zwemmers stoffen binnenkrijgen die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid op de langere termijn. Het gaat om stoffen die in verband worden gebracht met kanker, aantasting van het immuunsysteem en verstoring van de hormoonhuishouding.

Hoe groot het gezondheidsrisico is, kunnen de onderzoekers niet vaststellen. "Daarvoor is onder meer van belang hoeveel iemand binnenkrijgt en hoelang de blootstelling duurt", zegt Backers.

De onderzoekers willen geen angst zaaien, maar vinden wel dat zwemmers beter geïnformeerd moeten worden over de totale kwaliteit van het water.

Waar komt de vervuiling vandaan?

Volgens hen is vaak redelijk goed te achterhalen waar stoffen vandaan komen. PAK's zijn bijvoorbeeld gerelateerd aan verbranding en kunnen afkomstig zijn van verkeer en industrie. Voor bestrijdingsmiddelen ligt landbouw als bron voor de hand.

Dat betekent niet dat voor iedere locatie de vervuilingsbron al bekend is. De onderzoekers vinden dat de overheid gericht moet zoeken naar de bronnen.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat rond een industrieterrein of in een landbouwgebied specifieker wordt gemeten.

'We weten waar het zit, maar krijgen het niet voor elkaar'

De onderzoekers zien verschillende oorzaken van het uitblijven van verbetering. Zo komen stoffen zoals medicijnresten en PFAS via afvalwater in het oppervlaktewater terecht. Ook zijn sommige vergunningen voor industriële lozingen verouderd en zijn ze niet altijd voldoende afgestemd op wat het watersysteem aankan.

"Ergens gaat het niet goed", zegt Backers. "We weten waar het zit, maar krijgen het organisatorisch niet voor elkaar om het op orde te krijgen." Ook kosten spelen volgens hem een rol.

Een strengere aanpak

De onderzoekers vinden dat chemische stoffen structureler onderdeel moeten worden van de beoordeling van zwemwater. Nu wordt er vooral aanvullend onderzoek gedaan wanneer daar een specifieke aanleiding voor is. Daarnaast pleiten ze voor een strengere aanpak.