NOS Nieuws - Algemeen

Oekraïne heeft afgelopen nacht wederom op meerdere plaatsen in het land te maken gehad met grootschalige Russische luchtaanvallen. Grote delen van Kyiv kwamen hierdoor zonder elektra te zitten en in het noordwesten van het land viel bij zo'n 370.000 mensen de stroom uit.

Daarnaast werden door Russische drones twee mensen gedood in Charkiv, in het noordoosten van het land. Bij Oekraïense luchtaanvallen op de door Rusland bezette regio Loehansk zijn twee mensen omgekomen, aldus de Russische autoriteiten daar.

Branden door neergehaalde drones

Burgemeester Klitsjko van Kyiv waarschuwde iets na 21.00 uur zijn inwoners om alert te zijn. "De luchtverdediging is actief om vijandelijke drones uit te schakelen. Blijf je schuilhouden!", schreef hij. Dodelijk slachtoffers werden in de hoofdstad niet gemeld, wel zegt hij dat meerdere districten van de stad elektriciteitscentrales zijn getroffen. Ook het Oekraïense ministerie van Energie meldt dat.

Daarnaast is de waterdruk in delen van Kyiv aan de rechteroever van de rivier de Dnjepr door de aanvallen weggevallen. De herstelwerkzaamheden aan de stroomcentrales zijn inmiddels in volle gang, zegt de burgemeester in een bericht op Telegram. "Het stookseizoen begint vandaag onder extreme omstandigheden als gevolg van de beschietingen."

Volgens hem zijn vooral ziekenhuizen, scholen en kinderdagverblijven de dupe van de drone-aanvallen en de stroomuitval. Ook schrijft hij dat door neergehaalde drones grote branden in de stad zijn ontstaan. Meerdere gewonden moesten worden overgebracht naar het ziekenhuis.

'Een zeer zware nacht'

Op een paar uur rijden van Kyiv, in de noordwestelijke regio Wolynië, kwamen honderdduizenden mensen zonder stroom te zitten. Volgens de gouverneur Romanjoek was de regio het doelwit van "onophoudelijke aanvallen" van zogenoemde Shahed-drones. Hij spreekt over "een zeer zware nacht". Bij aanvallen in de stad Loetsk is een dode gevallen.

Het gevaar is nog niet geweken, zegt de gouverneur. "Negeer overdag de luchtalarmen niet en blijf uit de buurt van winkelcentra en plaatsen waar veel mensen samenkomen."

Trump noemt Oekraïense aanvallen een schande

Afgelopen zondag kondigde de Amerikaanse president Trump op eigen houtje een staakt-het-vuren af voor de energiesectoren van beide landen. Gisteren kondigde de Oekraïense president Zelensky aan dat het land zich hier niet langer aan wilde houden. Als reden noemde Zelensky de voortdurende Russische droneaanvallen. Kort hierna maakte Rusland bekend dat Oekraïne een olieraffinaderij in Rjazan onder vuur had genomen.

Trump zint dit ondertussen allemaal maar niks. Tegenover de Amerikaanse nieuwszender Newsmax noemt hij het "een schande" dat Oekraïne de aanvallen op Russische raffinaderijen heeft hervat. Volgens hem drijft dit de brandstofprijzen wereldwijd op.

Vorige week vrijdag maakte Trump juist bekend dat hij hier voor de Amerikaanse consument een oplossing voor had gevonden. Hij kondigde toen een deal aan met de Russische president Poetin over de levering van Russische diesel aan de VS. "Ik denk dat ze eigenlijk allebei graag zien dat er een einde aan komt", zegt Trump over de oorlog. "Maar ik vind het moeilijker om met Zelensky te dealen dan met Poetin."

Witte Huis en Starlink

Dat de verhouding tussen Trump en Zelensky ernstig onder druk staat, werd de afgelopen dagen voelbaar voor het Oekraïense leger. Er waren ineens grote problemen met de luchtverdediging van het land doordat het leger slechts beperkt kon werken met het Starshield-netwerk, de militaire tak van satellietnetwerk Starlink. Oekraïense drones konden door een haperende verbinding niet harder vliegen dan 160 kilometer per uur vliegen.

Persbureau Reuters meldt op basis van bronnen dat het Witte Huis opdracht had gegeven om het gebruik van Starshield voor Oekraïne te beperken. Zelensky, die vandaag in Brussel is om met Europese leiders te praten over verdere militaire steun, zei al dat hij niet geloofde dat de snelheidslimieten waarmee het leger ineens werd geconfronteerd kwamen door een storing.

Starlink-eigenaar Elon Musk hintte er al op dat het Witte Huis erachter zat. Hij schreef dat "beperkingen op snelheid of gebruik worden bepaald door het Amerikaanse leger en uiteindelijk door de president van de Verenigde Staten."

Een 45-jarige Rus moet dertien jaar de cel in voor een liquidatiepoging op klaarlichte dag in een woonwijk in Zaandam. Volgens de rechtbank was de man ingehuurd om het 41-jarige slachtoffer te vermoorden. Dat ging mis onder meer doordat zijn pistool haperde.

De Rus Mouslim A. volgde het slachtoffer op 10 juli vorig jaar op de fiets en wachtte tot de man zijn auto had geparkeerd. Vervolgens schoot hij hem van dichtbij in een been, schrijft de regionale omroep NH.

Toen A. opnieuw probeerde te schieten, weigerde zijn pistool, waarop het slachtoffer wegrende. De schutter kreeg zijn vuurwapen weer aan de praat, maar een nieuw schot miste doel.

Uiteindelijk vluchtte de Russische schutter op zijn fiets. Daarbij liet hij zijn vuurwapen, voorzien van een geluiddemper, op straat achter. Later stapte hij over in een auto, waarmee hij naar zijn woning in het Duitse Moers reed.

Sporen en zwavelzuur

Tijdens zijn vlucht kreeg de dader zwavelzuur over zich heen en hij liep hierdoor ernstige verwondingen op aan zijn armen. A. verklaarde achteraf dat hij dat zwavelzuur alleen had willen gebruiken om DNA-sporen op het wapen en andere spullen uit te wissen, maar de rechtbank oordeelde dat hij van plan was geweest om het bijtende zuur over zijn slachtoffer te gooien.

De sporen waren in ieder geval niet weg. Op het wapen werden sporen gevonden die naar de Rus leidden, evenals op een zender die A. onder de auto van het slachtoffer had geplaatst. Verder werd er een rugtas gevonden met een telefoon die naar de Rus leidde.

Familiewraak of huurmoord?

Het proces draaide mede om de vraag of het een poging tot huurmoord was. Zelf sprak A. dat tegen: het ging volgens hem om familiewraak. Zijn oom en neef zouden in 2021 in Oekraïne door het latere slachtoffer zijn beschoten, na een conflict rond een restaurant.

Later verklaarde de schutter dat hij het slachtoffer in Zaandam daarom twee keer in het been had willen schieten, net als het slachtoffer bij zijn familie zou hebben gedaan. Doden was volgens hem nooit de bedoeling, maar de rechter denkt van wel.

Volgens het vonnis aanvaardde A. het risico dat het slachtoffer zou sterven, doordat de kogels gemakkelijk vitale lichaamsdelen konden raken. De rechter oordeelde dat de Rus de moordpoging gepland had in opdracht van iemand anders. Het is niet duidelijk geworden wie de opdrachtgever was en wat het motief was.

In de woning van de Rus in Duitsland werden onder meer identiteitsdocumenten, spionagecamera's, gps-zenders en een vuurwapen gevonden. Ook was op de telefoon gezocht naar Zaandam en naar het omrekenen van 500.000 dollar naar euro's.

Bekende crimineel

Internationaal was A. al een bekende crimineel. In België is hij eerder veroordeeld tot twaalf jaar gevangenisstraf, onder meer voor het folteren van een oudere vrouw.

In 2021 wist hij te ontsnappen uit een gevangenis in Gent. Pas na de moordpoging in Zaandam werd A. op 10 december 2025 in Duitsland aangehouden.

De Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Joe Popolo, betaalt mee aan de bouw van de balzaal bij het Witte Huis. Ook techbedrijven als Nvidia en Apple hebben de portemonnee getrokken, schrijft de krant The Washington Post, die een overzicht in handen met daarop de belangrijkste geldschieters van het project heeft.

Volgens de krant roept de gelekte donateurslijst vragen op over belangenverstrengeling: de helft van alle giften is afkomstig van bedrijven of prominenten die belangen hebben bij de landelijke overheid. Transparantie daarover ontbreekt.

Volgens de krant maakten ambassadeur Popolo en zijn vrouw eind vorig jaar 1 miljoen dollar over. De donatie kwam twee maanden na de benoeming van de zakenman als ambassadeur in Nederland, eind oktober. Tegen de krant wil hij dat verder niet toelichten.

De lijst, met de stand van zaken tot eind september. vermeldt de 67 bijdragen van 10.000 dollar (8900 euro) of meer. Bij chipfabrikant Nvidia en Apple gaat het om 25 miljoen dollar, Google heeft 22 miljoen beloofd en Microsoft en wapenfabrikant Lockheed Martin hebben 10 miljoen toegezegd.

Amazon, net als The Washington Post eigendom van Jeff Bezos, heeft 5 miljoen voor het project over. Verder kwam er 25 miljoen dollar uit een fonds van de overleden zakenmagnaat Sheldon Adelson en zijn vrouw, dat zich inzet voor Israël en het Joodse volk. Hij doneert vaker gul aan Republikeinen.

Trump verkondigde vorig jaar dat hij zelf ook een bijdrage zou leveren aan het prestigeproject. "Het wordt voor 100 procent betaald door mij en een paar van mijn vrienden", zei de president, maar over een bijdrage van zijn kant is volgens de krant in de lijst niets terug te vinden.

Anonimiteit

Bij elkaar is 333 miljoen dollar toegezegd voor de balzaal, waarvan 77 miljoen dollar afkomstig is van donateurs die hadden aangegeven dat ze anoniem willen blijven.

Democratische politici hadden eerder vergeefs gevraagd om een lijst met geldschieters en de omstandigheden van de donaties. Het geld wordt beheerd door een fonds, dat met de landelijke overheid afspraken heeft gemaakt om de financierders geheim te houden. Politieke donaties zijn in de VS aan regels gebonden, maar non-profitorganisaties zijn over het algemeen niet verplicht om hun donateurs kenbaar te maken.

Van Nvidia was al bekend dat er was gedoneerd, maar het bedrijf wilde de hoogte van de donatie niet openbaar maken. Nu zegt de chipmaker trots te zijn op de donatie. "Als Amerikaans bedrijf staat onze steun aan de Verenigde Staten voorop, los van zakelijke belangen", aldus een woordvoerder. Het is een van de weinige donateurs die een toelichting geeft in de krant.

Critici zeggen dat de manier van fondsenwerving vragen oproept over de transparantie van de donaties en invloed van de geldschieters. Het Witte Huis wijst de kritiek van de hand. "Dezelfde critici die vinden dat er sprake is van belangenverstrengeling, zouden ook klagen als de belastingbetaler voor de broodnodige renovaties zou opdraaien", sprak een woordvoerder.

Voor verschillende donateurs stonden er grote belangen op het spel in de relatie met Trump. Zo werd een onderzoek tegen het bedrijf van telecomdirecteur Charles Ergen (25 miljoen) afgeblazen en moest de regering-Trump oordelen of Nvidia naar China mocht exporteren. De vader van de Venezolaans-Italiaanse Isabela Herrera (2,5 miljoen) kreeg gratie van Trump in een omkoopschandaal.

Overigens meldde The Washington Post eerder dit jaar dat de helft van de bouwkosten worden betaald met belastinggeld. De totale kosten zouden zijn opgelopen tot 600 miljoen dollar, waar eerder op 400 miljoen was gerekend.

Schuilkelders

Trump gaf vorig jaar opdracht om de oostvleugel van het Witte Huis af te breken. Daar waren onder meer de bioscoop van de residentie en de kantoren van de first lady gevestigd. In plaats daarvan moet er een balzaal komen die volgens de president plaats zal bieden aan bijna duizend gasten. Hij wees erop dat de bestaande ontvangstruimtes niet voldoen.

Onder de feestlocatie moet een militaire bunker komen, met onder meer schuilkelders en installaties om drone- en raketaanvallen te weerstaan. Voor dat deel van het plan probeerde Trump dit jaar tevergeefs bij het Congres een miljard dollar los te peuteren. Volgens de president is de bunker van belang voor de nationale veiligheid.

Behalve een nieuwe balzaal bij het Witte Huis heeft Trump nog meer bouwplannen in Washington. Bekijk daarover meer in deze video:

Witte Huis-woordvoerder Katie Zacharia zegt in een interview met Fox News inderdaad geen advocaat te zijn. De net aangestelde woordvoerder ligt onder vuur omdat ze haar cv zou hebben opgepoetst door de beschermde titel attorney, advocaat, te gebruiken.

De 42-jarige politiek commentator Zacharia werd dit weekend aangesteld als de nieuwe woordvoerder van president Trump. Trump zei dat Zacharia voor haar politieke activiteiten carrière had gemaakt als advocaat. Ook Zacharia zou zich in een reeks socialemediaberichten hebben geïdentificeerd als advocaat.

Advocaat is een beschermd beroep, ook in Nederland. In de Verenigde Staten is er na de studie rechten een extra examen nodig om de titel attorney te kunnen voeren, het bar exam. Journalisten konden niet achterhalen waar Zacharia dat examen zou hebben afgelegd. Ze had het een keer geprobeerd, maar haalde het niet.

Niet gehaald

Dinsdag vroeg een journalist aan Zacharia in welke Amerikaanse staat ze het examen had afgelegd, waarop ze antwoordde "toen ik naar China verhuisde". Nu geeft ze toe dat ze na haar mislukte poging nooit een tweede keer het examen heeft gedaan.

De verklaring van Zacharia aan de pers, gisteren:

"Ik ben in dezelfde week als dat ik mijn diploma haalde getrouwd en we zouden naar China verhuizen", legt Zacharia uit. Ze vertelt zich vooraf te hebben aangemeld voor het examen, maar omdat ze wist dat ze zou verhuizen vond ze de uitslag eigenlijk irrelevant. "Ik heb het toch afgelegd omdat ik niet wilde dat mijn status zou worden ingetrokken."

Over de berichten op sociale media zei Zacharia alleen dat ze bestaande berichten had herplaatst. "Dat waren volgens mij retweets, en ik heb dat gecorrigeerd en gezegd dat die titel niet op mij van toepassing is."

Zacharia vertelt juridisch advies te hebben ingewonnen over of ze de titel lawyer (jurist) mocht voeren toen ze in de media ging werken als politiek commentator. Omdat ze haar juris doctor-diploma op zak had, werd haar geadviseerd dat dat wél mocht.

Kritiek

Zacharia kreeg flink wat kritiek na haar eerste persconferentie deze week. Ze leek nerveus en maakte veel gebruik van haar aantekeningen. De conferentie duurde een klein kwartier, waarin ze voornamelijk het beleid van Trump ophemelde. Slechts drie journalisten mochten een vraag stellen, allen van conservatieve media.

Zacharia zegt dat ze maar weinig voorbereidingstijd had voor de persconferentie. "Gezien het feit dat ik pas acht uur daarvoor was aangenomen en de briefingstukken pas die ochtend in handen had, heb ik het idee dat ik mijn uiterste best heb gedaan."

De nieuwe woordvoerder van president Trump zegt ondanks de kritiek te "blijven vechten". "Ik wil graag relaties opbouwen met alle journalisten en in de toekomst inhoudelijkere gesprekken voeren."

Door een technische storing bij de luchtverkeersleiding in Italië is het vliegverkeer in het land verstoord. De luchtverkeersleidingsautoriteit ENAV zegt dat het daarom op halve kracht werkt en er minder vluchten gaan en vertragingen zijn.

De storing werd vannacht bekend. Sinds vanochtend vroeg zijn er daarom maatregelen genomen zodat het luchtverkeer niet te hevig verstoord zou worden. De vluchten die vanochtend tussen 06.00 uur en 08.00 uur zouden vertrekken, gingen niet, meldt de Italiaanse krant Corriere della Sera.

Ook vluchten van en naar Schiphol zijn vertraagd. Zo kwamen vliegtuigen uit Rome, Napels en Milaan tot twee uur later dan gepland aan.

Staking

ENAV meldt dat er geen sprake is van een hack of sabotage, maar dat er een storing is in het datanetwerk. Er wordt aan een oplossing gewerkt, zegt de luchtverkeersleidingsautoriteit. De luchtvaartautoriteit raadt reizigers aan om kort voor vertrek te kijken of hun vlucht op tijd vertrekt.

De storing komt op een moment dat het luchtverkeer in Italië kampt met een 24-uursstaking van medewerkers van luchtvaartmaatschappij EasyJet. Italiaanse piloten en grond- en cabinepersoneel leggen het werk neer omdat ze het niet eens zijn met de nieuwe cao. Zo stelt het personeel dat ze te laat zijn geïnformeerd over wijzigingen in de arbeidsvoorwaarden en dat ze ook niet bij de stemming erover mochten zijn.

Een 46-jarige tandarts uit het Belgische Kasterlee wordt beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. In totaal liggen er aanklachten van zeven patiënten, zeker een van hen zegt dat ze bij haar geslachtsdeel is aangeraakt.

Gisteren werd de man gearresteerd bij een huiszoeking. Inmiddels is hij weer op vrije voeten, in afwachting van gerechtelijk onderzoek. Hij is vrijgelaten onder strikte voorwaarden, zo kreeg de tandarts een beroepsverbod opgelegd.

De politie opende een onderzoek naar de tandarts nadat een 71-jarige vrouw aangifte had gedaan, afgelopen zomer. Volgens haar had de man tijdens een behandeling aan haar kruis gezeten. Nog drie aangiftes volgden in september door vrouwen van 28, 32 en 33 jaar oud. Deze week deed ook een 57-jarige vrouw aangifte.

Sensueel wrijven

De Belgische krant HLN sprak begin september met twee vrouwen die aangifte deden. Vanwege het lopende politieonderzoek konden zij hun verhaal nog niet eerder delen.

"Het was de zevende of achtste keer dat ik bij deze tandarts kwam", zegt de 28-jarige vrouw. "Voorheen maakte hij ook al bizarre opmerkingen. Hij noemde mij een mooi meisje en zei dat ik mooie ogen heb. Eigenlijk zat hij meer naar mijn ogen te kijken dan naar mijn tanden."

Daarvan maakte de vrouw nooit een melding. Tot de tandarts bij een nieuwe controle door haar haren zou hebben gestreeld. "Ik wist niet wat er gebeurde. Ik voelde mezelf helemaal opspannen en kon mijn mond niet meer fatsoenlijk open doen. Hij stopte daarop met het verwijderen van tandsteen en begon opnieuw door mijn haar en in mijn nek te strelen. Hij wreef ook sensueel over mijn lippen, en zelfs toen hij weer met mijn tanden bezig was, bleef hij met één pink over mijn wangen wrijven."

De vrouw vertelt bij de krant dat de man ook haar hoofd naar zijn geslachtsdeel duwde. "Het was het ergste halfuur uit mijn leven."

'Hij betastte mijn kruis'

Nadat het 28-jarige slachtoffer haar verhaal had gedaan, deed de 71-jarige vrouw dat ook, omdat ze soortgelijke dingen had meegemaakt. Zij vertelt aan HLN dat de tandarts altijd al heel "amicaal en aanrakerig" deed.

Bij een afspraak waarbij een gaatje moest worden gevuld, was de vrouw angstig voor de verdoving, zegt ze. "Hij wreef telkens over mijn wang om te zeggen dat ik niet bang moest zijn. Meteen daarna boog hij zich over mij heen en heeft hij mij onderaan vastgepakt. Hij betastte me in mijn kruis."

De 71-jarige zegt tegen de Belgische krant dat ze na de schrik "uit beleefdheid" nog gevraagd heeft of ze wat moest betalen. "Hij deed zijn vinger op zijn mond en gebaarde dat ik mocht vertrekken zonder te betalen. Hij besefte duidelijk dat hij over de schreef was gegaan."

Geen medische noodzaak

"Het lijkt erop dat de tandarts tijdens tandheelkundige behandelingen grenzen heeft overschreden en dat hij vrouwen heeft aangeraakt op plaatsen die geen deel uitmaken van een behandeling, dus zonder enige medische noodzaak", zegt Kristof Aerts van het Antwerpse parket, onderdeel van het Openbaar Ministerie.

In het onderzoek stuitten agenten op twee aanklachten van zedendelicten tegen dezelfde man enkele jaren gelden. Met die aanklachten kon destijds niets worden gedaan vanwege gebrek aan bewijs. Nu zich nieuwe mogelijke slachtoffers hebben gemeld, worden ook die gebeurtenissen opnieuw bekeken.

Belgische media schrijven dat de man wordt beschuldigd van aantasting van de seksuele integriteit, met daarbij de verzwarende omstandigheid dat hij als tandarts een gezags- of vertrouwensrelatie had met zijn slachtoffers. De man wordt geen verkrachting verweten.

De politie sluit niet uit dat meer slachtoffers zich melden.

De politie van Las Vegas heeft na vier jaar onderzoek menselijke resten geïdentificeerd die in Lake Mead werden gevonden, gedumpt in een vat. Het gaat om een man die begin jaren 80 moet zijn vermoord. De zaak doet velen denken aan het maffiaverleden van Las Vegas.

Watersporters troffen het vat in mei 2022 aan op een drooggevallen stuk van Lake Mead, het enorme stuwmeer achter de Hooverdam. Door aanhoudende droogte staat het waterpeil daar lager dan ooit. De vinders zagen botten uit het vat steken en waarschuwden de politie.

Onmiddellijk werd er gespeculeerd of de moord misschien iets te maken had met de maffiafamilies die van de jaren 40 tot de jaren 80 veel macht hadden in de stad. Onder leiding van de georganiseerde misdaad groeide het toeristenstadje uit tot Sin City, waar flink verdiend werd aan gokken, drugs en prostitutie.

In die onderwereld kon iemand die de gangsters dwarszat makkelijk verdwijnen: spoorloos begraven in de uitgestrekte woestijn rond de stad, of gedumpt in het enorme Lake Mead, het grootste kunstmatige meer van de VS.

DNA-profiel

Of het onbekende lichaam daadwerkelijk iets te maken had met de maffia, was speculeren. Zolang de identiteit onbekend was, was ook een motief moeilijk te achterhalen. Het slachtoffer was met een enkel schot vermoord, naar zijn kleding te oordelen ergens eind jaren 70 of begin jaren 80.

Nu heeft de politie dankzij een openbare DNA-databank de resten kunnen identificeren. Het blijkt dat een familielid van het slachtoffer een eigen DNA-profiel had geüpload, waardoor identificatie mogelijk was. Het bleek te gaan om Edward Lelburian Jackson, oorspronkelijk afkomstig uit de staat Arizona.

Jackson was indertijd niet door zijn familie als vermist opgegeven. Hij had geen kinderen en was gescheiden van zijn vrouw. Zijn familie kende hem als iemand die soms kwam aanwaaien, maar ook lange tijd uit beeld kon verdwijnen. Niemand had hem daarom gemist toen hij begin jaren 80 langere tijd wegbleef.

De politie tast nog in het duister waarom Jackson in Las Vegas aan zijn eind kwam. Hij had geen banden met de stad en hoewel hij enkele kleine overtredingen op zijn naam had staan, had hij voor zover bekend ook geen connectie met de georganiseerde misdaad. Of hij misschien een gokker was, is niet bekend.

Gevraagd naar een mogelijk verband met de maffia, antwoordde de politiecommissaris van Las Vegas dat dat "niet wordt uitgesloten", maar "er momenteel ook niets is dat ons in die richting wijst". Het onderzoek naar zijn dood gaat verder.

Het lichaam van Jackson was overigens niet het enige dat door de droogte werd ontdekt in Lake Mead. In 2022 werden ook de resten gevonden van zwemmers die in 2002 en 1998 waren verdwenen. Afgelopen augustus werd iemand ontdekt die al sinds een ongeluk in 1974 was vermist.

Een Britse vrouw van 99 heeft het record voor oudste 'wingwalker' gebroken. Vastgebonden op de vleugel van een dubbeldekker maakte ze in Gloucestershire een vlucht om geld in te zamelen.

"Het is een eigenaardig gevoel. Bang was ik niet, omdat ik er zo'n zin in had", reageerde Helga Duffy achteraf. "Het zal de adrenaline zijn geweest, gemixt met iets anders."

Ze zei tijdens de vlucht aan haar vader te hebben gedacht. "Ik ben de oudste van zeven, wat zou hij trots zijn geweest op zijn eerstgeborene."

Duffy zamelde met haar stunt 1300 pond in voor de plaatselijke luchtambulance. Ze zei dat ze geïnspireerd was geraakt toen ze in augustus las over Betty Bromage, die op haar 97ste haar eigen record had aangescherpt.

Bromage voerde sinds haar 87ste al zes keer zo'n stuntvlucht uit. "Anders verveel ik me", legde ze uit aan de BBC. "Ik mag niet meer autorijden, ik kan niet goed zien en dat frustreert. Dus wil ik de dingen doen die ik nog wel kan." Voor de vlucht, inclusief een looping, draaide ze haar hand niet om: "De kermis is erger".

Behalve het record van Bromage brak Duffy ook het absolute leeftijdsrecord voor een wingwalker, dat sinds mei op naam stond van landgenoot Harold Heasman. Die was bij zijn vlucht met 98 jaren en 357 dagen de oudste ooit, maar Duffy is met haar 99 jaar en 21 dagen nipt ouder.

In een reactie op Duffy's record, reageerde Bromage strijdlustig: "Ik kan niet wachten tot ik 100 ben om het nog een keer te doen", lachte ze bij de BBC. "Dan versla ik je weer."

Harold Heasman heeft nog niet gezegd wat zijn plannen zijn.

Techgigant Meta moet er in Brazilië per direct voor zorgen dat de twee overgebleven kandidaten voor de presidentsverkiezingen gelijk worden behandeld. Dat heeft een rechter van het Braziliaanse electoraal hof bepaald na een klacht van zittend president Lula, een van de kandidaten.

De linkse president neemt het op 25 oktober in de beslissende tweede ronde van de verkiezingen op tegen de radicaal-rechtse Flávio Bolsonaro. De afgelopen weken concludeerde het campagneteam van Lula dat hun berichten en pagina's slecht te vinden zijn op Instagram, naast Facebook en WhatsApp onderdeel van Meta.

Ook werd er geklaagd over accounts die ineens zouden verdwijnen. Verder zou er met de optie Meta AI in WhatsApp wel campagnemateriaal kunnen worden gemaakt voor Bolsonaro en niet voor Lula. Het team van de president meende dat Bolsonaro werd voorgetrokken en stapte daarom naar het electoraal hof.

Drie letters voldoende

Deze week constateerde ook de NOS dat er bij de zoekterm 'Lula' op Instagram eerst allerlei andere accounts als suggestie worden gegeven. Bij zijn tegenstander heeft het platform maar drie letters nodig. 'Bol' is voldoende om het officiële account van Flávio Bolsonaro bovenaan te krijgen. Meta sprak de aantijgingen tegen en weet de problemen aan technische storingen.

De rechter oordeelt nu dat Meta de verspreiding van politieke berichten niet mag beperken als dat leidt tot ongelijkheid tussen Lula en Bolsonaro. Als de Amerikaanse techgigant zich niet aan de uitspraak houdt, kan het een boete krijgen van 500.000 real per dag, omgerekend ruim 87.000 euro. Het bedrijf wil tegenover persbureau AP niet reageren.

Nek aan nek

Lula en Bolsonaro zijn verwikkeld in een nek-aan-nekstrijd in aanloop naar de tweede ronde. Het eerste deel van de verkiezingsstrijd, op 4 oktober, werd gewonnen door Bolsonaro met 47 procent van de stemmen. Lula kreeg 45 procent.

Flávio Bolsonaro is de zoon van Jaïr Bolsonaro, die een gevangenisstraf uitzit van 27 jaar voor een couppoging in 2022.

In een ondergrondse parkeergarage aan de Theodoor van Hoytemastraat in Amsterdam Nieuw-West is rond 02.45 uur een grote brand uitgebroken. Zeker 55 woningen boven de parkeergarage moesten worden ontruimd, meldt de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland.

Mogelijk is de brand aangestoken. De politie meldt dat een 26-jarige man uit Amsterdam is aangehouden op verdenking van brandstichting. De recherche onderzoekt of er een conflict in de relationele sfeer speelde.

Rond 05.15 uur had de brandweer de brand onder controle.

Er kwam veel rook vrij:

De bewoners zijn opgevangen in een hotel in de buurt. Het is onduidelijk wanneer zij terug kunnen, eerst moet worden vastgesteld hoe groot de schade precies is. Bij de brand kwam veel rook vrij.

De brandweer rukte met veel materieel uit en maakte bij het blussen ook gebruik van een blusrobot. De veiligheidsregio meldt dat enkele mensen ter plekke zijn geïnspecteerd door het ambulancepersoneel, maar niemand is overgebracht naar het ziekenhuis.

Netbeheerder Liander heeft uit veiligheidsoverwegingen de stroom van het gebouw afgesloten. Sommige omliggende woningen en bedrijven hebben hierdoor momenteel ook geen elektriciteit.

Stroomuitval, een internetstoring of hack: niet alleen burgers worden opgeroepen zich voor te bereiden op een noodsituatie met een noodpakket, ook het kabinet heeft komend jaar de draaiboeken klaar rondom voedselzekerheid voor 'het geval dat'.

"We maken er zoveel mogelijk tempo op", zegt staatssecretaris Erkens. Volgens hem wordt de laatste hand gelegd aan het Landelijk Crisisplan Voedselzekerheid. Supermarkten en distributiecentra spelen daar ook een rol in. Het zijn essentiële en kwetsbare voorzieningen, bleek deze week toen Albert Heijn werd gehackt.

Hoewel de voedselzekerheid niet in het geding is geweest, legt de situatie de kwetsbaarheden bloot in een systeem dat in Nederland zo efficiënt mogelijk is ingericht, met zo min mogelijk voorraden.

Noodvoorraden

Op dit moment zijn supermarkten en distributiecentra niet verplicht een noodvoorraad aan te houden. Maar uiteindelijk moeten die voorraden er volgens de plannen van het kabinet wel komen. Vraag is hoe de supermarkten hun rol daarin zien.

Staatssecretaris Erkens zegt in gesprek te zijn met supermarkten om te kijken of "we ook noodvoorraden met bepaalde kritieke goederen gaan aanleggen met elkaar. Zodat je bij ontwrichtende situaties ook altijd kan terugvallen op die noodvoorraad".

Loodsen kopen

Volgens directeur Marc Janssen van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) wordt dat lastig bij bestaande gebouwen. "Althans op korte termijn, door de opslagcapaciteit. Wil je daar meer van, dan betekent dat verbouwingen."

Een alternatief is volgens hem dat de overheid loodsen koopt of bouwt en vult met de juiste producten. "En dat we in nauw overleg afspraken maken over de logistiek en de distributie. Via winkels of bijvoorbeeld buurthuizen."

Erkens denkt dat ook bestaande distributiecentra noodvoorraden kunnen herbergen. Dan zal wel de maximale efficiëntie moeten inboeten. "Maar dan heb je wel voor twee of drie dagen goederen erin om altijd een eerste risico op te vangen."

En dan rest nog de vraag: stel je hebt zo'n noodvoorraad in een distributiecentrum, wat doe je dan als een digitaal systeem uitvalt of moet worden uitgeschakeld? De directeur van het CBL zegt dat de situatie bij Albert Heijn deze week een leerschool is.

"Van zo'n incident kun je ook leren dat je een optie B nodig hebt voor een meer analoge levensmiddelendistributie. Dus dat je niet alleen maar afhankelijk bent van digitale systemen."

Daarbij zal het assortiment in zo'n noodvoorraad altijd beperkter zijn dan wat winkels in normale tijden bieden. Volgens Erkens wordt momenteel in kaart gebracht welke producten noodzakelijk zijn.

"Het is geen grote nationale ramp als kiwi's niet geleverd kunnen worden, dan heb je nog andere soorten fruit", zegt Erkens. "Maar als echt hele noodzakelijke productcategorieën wegvallen, dan moet je daarvan wel een voorraad opbouwen met elkaar."

Onvoldoende

Eerder deze maand waarschuwden onderzoekers van Clingendael Instituut en de Erasmus Universiteit dat Nederland onvoldoende is voorbereid op een ramp rondom voedselzekerheid. Een van de adviezen is supermarkten een dynamische noodvoorraad aan te laten houden. Dan werkt het als een buffer die meegaat in de normale verkoop en niet bederft.

Uiteindelijk is de beste manier om je voor te bereiden niet de supermarkt maar thuis, zegt onderzoeker Pieter Zwaan. Zijn advies is daarom om niet voor drie maar acht dagen voedsel in huis te hebben, een advies dat het kabinet nog niet officieel over wil nemen.

Zwaan zegt te erkennen dat dit niet voor iedereen een optie is vanwege ruimte of kosten. "Dan kunnen supermarkten een rol spelen, bijvoorbeeld als het echt crisis is. Zij kunnen dan op gecoördineerde wijze producten uitgeven."

Een akkoord over een nieuwe Europese begroting is nog altijd ver weg. De leiders van de 27 EU-landen deden gisteravond tijdens de Europese top in Brussel een poging om dichter bij elkaar te komen, maar zijn daar vooralsnog niet in geslaagd.

"We staan voor zeer moeilijke onderhandelingen", zei de Duitse bondskanselier Merz voorafgaand aan de onderhandelingen. Eens in de zeven jaar moeten alle EU-landen een akkoord sluiten over een nieuwe begroting. Op dit moment overleggen ze over het EU-budget voor de periode van 2028 tot en met 2034. De onderhandelingen in aanloop naar zo'n deal gaan er altijd hard aan toe.

Rijkere landen zoals Nederland, Duitsland en Zweden dragen meer geld bij dan dat ze terugkrijgen vanuit de EU aan subsidies en fondsen. Deze landen, de nettobetalers, willen daarom dat de begroting niet te lijvig wordt, omdat dan de kosten oplopen. Duitsland is aanvoerder van deze club.

Bezuinigen of investeren?

Daartegenover staat een groep van zeventien landen die graag een ruimere begroting ziet, omdat er dan meer geld beschikbaar is voor onder meer hun boeren en om achtergestelde regio's te ontwikkelen. Deze groep staat onder leiding van Italië en Roemenië.

Inmiddels hebben er verschillende voorstellen voor een nieuwe begroting op tafel gelegen. De Europese Commissie trapte de discussie in juli af met een voorstel voor een begroting van een kleine 2000 miljard euro voor een periode van zeven jaar. Inmiddels spreken de landen, na hevig verzet van de nettobetalers, over een variant die al zo'n 150 miljard euro lager is.

Maar dat is nog altijd te veel, vindt premier Jetten. "Het huidige voorstel is niet goed genoeg om tot een akkoord te komen. De begroting moet kleiner en moderner om klaar te zijn voor de toekomst."

Onderhandelen onder hoogspanning

De discussie staat onder meer tijdsdruk dan normaal. Verschillende landen hopen dit jaar nog tot een politiek akkoord te komen. Ook de voorzitter van de Europese Raad, Antonio Costa, heeft die wens uitgesproken. Costa heeft als voorzitter de rol om de gesprekken tussen de Europese leiders in goede banen te leiden.

De tijdsdruk is het gevolg van een jaar vol verkiezingen dat Europa te wachten staat. Tussen nu en eind 2027 mogen Europeanen in vier van de vijf grootste EU-landen naar de stembus (Spanje, Frankrijk, Italië en Polen).

Vooral de Franse presidentsverkiezingen zouden de onderhandelingen nog veel moeilijker kunnen maken dan ze nu al zijn. Marine Le Pen, die bovenaan staat in de Franse peilingen, voert campagne op een veel lagere financiële bijdrage van Frankrijk aan de EU. Om die boodschap kracht bij te zetten, gaf ze eerder deze week speciaal een persconferentie in Brussel.

Tech of landbouw?

De landen steggelen niet alleen over de hoogte van de begroting, maar ook over hoe ze geld willen besteden. De groep van Duitsland en Nederland pleit voor een 'moderne begroting', zoals ze het zelf noemen. Daarin moet er meer geld naar innovatie, defensie, tech en de energietransitie en minder naar landbouw en armere regio's.

Het voorstel dat nu op tafel ligt, is weliswaar minder omvangrijk dan het oorspronkelijke plan van de Europese Commissie. Maar die verlaging zit voor een deel wel juist bij de thema's die Nederland belangrijk vindt, zoals onderzoek en innovatie.

"We liggen tweeënhalve maand voor het einde van het jaar nog heel ver uit elkaar", zegt Merz. "Maar dat betekent niet dat we de komende maanden niet nog met oplossingen kunnen komen."

Onderhandelingsmarathon

De Duitser stuurt aan op een akkoord bij de Europese top op 17 december. Als de leiders dan daadwerkelijk overeenstemming willen bereiken, kan die top meerdere dagen en nachten duren. "Ik zal voor die top een aantal extra overhemden inpakken", aldus de Duitse bondskanselier.

De Franse president Macron legt ook druk op de onderhandelingen. Frankrijk wil een deal voor het einde van het jaar, omdat onderhandelen over de EU-miljarden tijdens de Franse presidentsverkiezingen te gevoelig zou zijn.

Maar niet alle leiders voelen de noodzaak haast te maken. "We zullen geen akkoord tekenen dat niet gunstig is, alleen maar om de deadline te halen", zei de Italiaanse premier Meloni eerder deze week. Uiteindelijk moeten alle landen het eens zijn over de nieuwe begroting. 13 november spreken de EU-leiders verder met elkaar, dan in Dublin.

Goedemorgen! Vandaag laat het kabinet weten welke infrastructuurprojecten de komende jaren geld krijgen en welke niet. En in Brussel gaat de EU-top de tweede dag in. Daar wordt onder meer gepraat over steun aan Oekraïne.

Eerst het weer: vanochtend is het droog met wolkenvelden en wat zon. Vanmiddag raakt het vanuit het westen bewolkt en gaat het af en toe regenen. Het wordt 18 tot 20 graden bij een matige tot vrij krachtige naar noordwest draaiende wind.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting is vorig jaar toegenomen, zegt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Het gaat met name om uitbuiting van personeel in de horeca en in de landbouw.

Er is sprake van arbeidsuitbuiting wanneer iemand onder onmenselijke omstandigheden moet werken en hierbij dwang, dreiging, geweld, afpersing, fraude of misleiding een rol speelt. De slachtoffers in de horeca komen met name uit Bangladesh, Turkije en Syrië. Bij de meldingen in de landbouw gaat het vaak om Roemenen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In Parijs werd besloten door de Algemene Conferentie voor Maten en Gewichten dat de schrikkelseconde verdwijnt. In 1972 werd de schrikkelseconde in het leven geroepen om de atoomklokken precies synchroon te laten lopen met de rotatie van de aarde. Maar computersystemen hebben daar veel last van en dus wordt hij nu afgeschaft.

Fijne dag!

Het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting is vorig jaar toegenomen, zegt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen in haar jaarlijkse rapport. Het gaat met name om uitbuiting van personeel in de horeca en in de landbouw.

"Het aantal slachtoffers van arbeidsuitbuiting dat in beeld kwam, steeg met 13 procent ten opzichte van het jaar daarvoor", zegt Nationaal Rapporteur Conny Rijken. "In de horeca gaat het om een verdubbeling van het aantal meldingen, bij landbouw en visserij gaat het bijna om een verdrievoudiging."

Onmenselijke omstandigheden

Er is sprake van arbeidsuitbuiting wanneer iemand onder onmenselijke omstandigheden moet werken en hierbij dwang, dreiging, geweld, afpersing, fraude of misleiding een rol speelt. Rijken: "Vaak gaat het daarnaast om ondermaatse omstandigheden, lange werkdagen en personeel dat te weinig betaald krijgt."

De Nationaal Rapporteur ziet de toename van meldingen in de arbeidsintensieve sectoren. "In de horeca hou je mensen makkelijk uit zicht, bijvoorbeeld achter in de keuken, in de kamers, en in de nachtelijke uren zijn er weinig inspecties. In de landbouw zie je dat personeel vaak op afgelegen plekken werkt. We vragen aan de hele maatschappij om ogen en oren open te houden, maar op zulke plekken is dat best lastig."

Uit verschillende landen

De slachtoffers van arbeidsuitbuiting in de horecasector komen uit verschillende landen, met name uit Bangladesh, Turkije en Syrië. Bij de meldingen van arbeidsuitbuiting in de landbouw, bosbouw en visserij is het aantal meldingen van slachtoffers met de Roemeense nationaliteit het grootst. Daarna komen Poolse slachtoffers het meest voor.

Wat doet de Nationaal Rapporteur?

Nationaal Rapporteur Conny Rijken rapporteert aan de regering over de aard en omvang van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen in Nederland. Daarbij monitort de Rapporteur de effecten van het beleid op deze terreinen en doet aanbevelingen om de aanpak van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen te verbeteren.

Arbeidsuitbuiting valt in Nederland onder het strafrecht. Volgens de rapporteur blijft de aanpak van de plegers achter. "Hoewel er steeds meer aandacht is voor de kwetsbare positie van mensen op de arbeidsmarkt en de risico's op uitbuiting, blijkt het in de praktijk nog altijd moeilijk om plegers op te sporen en strafrechtelijk aan te pakken", zegt Rijken. "In 2025 startte de Arbeidsinspectie 57 opsporingsonderzoeken. Er werden slechts tien zaken overgedragen aan het Openbaar Ministerie."

Kritiek van Openbaar Ministerie

Het OM is kritisch op deze uitspraken van de Nationaal Rapporteur. "Wij brengen veel zaken voor de rechter en werken daar hard voor", zegt een woordvoerder. "Onderzoek naar arbeidsuitbuiting is complex, tijdrovend en moet zorgvuldig plaatsvinden."

Deze week kwamen twee gevallen van arbeidsuitbuiting voor de rechter. In Arnhem diende woensdag een rechtszaak tegen een man en een vrouw die ervan worden verdacht personeel in een Indiaas restaurant te hebben uitgebuit. In Amsterdam eiste het OM gisteren jarenlange celstraffen tegen twee vrouwen die een andere vrouw zouden hebben uitgebuit en mishandeld.

"Daarnaast kan tijdens een onderzoek blijken dat er onvoldoende aanknopingspunten zijn om te spreken van arbeidsuitbuiting", zegt het OM.

Het Openbaar Ministerie wijst daarom op bestuursrechtelijke instrumenten die de arbeidsinspectie heeft. "Zij zetten geregeld het bestuursrecht in en delen boetes uit aan werkgevers, maar dat wordt dan niet meegenomen in dit rapport."

Boetes in plaats van strafrecht

De Arbeidsinspectie beaamt dat. "De bewijslast is hoog, het gaat vaak om complexe zaken en het werk is heel intensief. Als we niet kunnen doorzetten op arbeidsuitbuiting proberen we andere mogelijkheden in het strafrecht, fraude of witwassen bijvoorbeeld. Dan kunnen we ook de misstanden aanpakken. Maar die acties worden dan niet meegenomen in de cijfers van de rapporteur. Dat doet geen recht aan ons volledige werk", zegt een woordvoerder.

De Arbeidsinspectie en het OM trekken samen op. "We hebben een brede aanpak en die vinden wij juist succesvol. Via het bestuursrecht hebben we dit jaar boetes opgelegd aan de sportschool in Amsterdam bijvoorbeeld."

Boetes zijn niet genoeg

Voor de Nationaal Rapporteur gaat dat niet ver genoeg. "Boetes worden vaak opgelegd voor niet betaald loon en dan worden de slachtoffers niet aangemerkt als slachtoffers van mensenhandel", zegt Conny Rijken. "Dan krijgen ze ook niet de bescherming die ze nodig hebben. We weten dat sommige bedrijven die boetes incalculeren, dan pak je ze daar eigenlijk niet mee."

Op een basisschool in de Amerikaanse staat Oregon heeft een jongen van 16 drie kinderen en een lerares doodgeschoten. De dader is door een buurtbewoner die dat zag gebeuren in de school achtervolgd en doodgeschoten, zegt de politie.

De slachtoffers zijn jonge kinderen van 5, 8 en 11 jaar oud; de leeftijd van de gedode lerares is niet bekendgemaakt. Twee anderen, een kind van 7 en een schoolmedewerker van 54 zijn zwaargewond naar een ziekenhuis gebracht.

Omstander grijpt in

De politie van de stad Bend kreeg om 13.00 uur plaatselijke tijd een melding dat iemand bij de school op een auto had geschoten. Kort daarna volgden meerdere meldingen dat de schutter de school was binnengegaan. Toen agenten daar na enkele minuten arriveerden, was de schutter al doodgeschoten door de omstander. Over hem of haar heeft de politie verder niets bekendgemaakt.

Er is ook nog niets bekend over het motief van de 16-jarige schutter. Ook is niet duidelijk of hij een oud-leerling is van de Silver Rail Elementary School. De scholen in Bend blijven vandaag gesloten.

Vorig jaar waren er 235 schietincidenten op basisscholen en middelbare scholen in de VS, volgens gegevens van de K-12 School Shooting Database. In de database worden sinds 1966 alle schietincidenten op Amerikaanse scholen bijgehouden.

In Vlaardingen is opnieuw een incident geweest bij een kapperszaak. Volgens de politie werd er rond 01.00 uur geschoten op een zaak aan het Liesveld. Niemand raakte gewond, ook werd nog niemand aangehouden.

In Vlaardingen zijn meerdere incidenten geweest bij kappers. Zo werd afgelopen zondagnacht een winkelruit weggeblazen door een explosief. De regionale omroep Rijnmond berichtte afgelopen zomer over een 'kappersoorlog' in de Zuid-Hollandse gemeente.

De aanleiding voor de aanslagen is niet duidelijk, maar er wordt gespeculeerd dat het te maken zou hebben met oneerlijke concurrentie. De kappers die doelwit zijn zouden prijzen vragen voor knipbeurten die onder de gangbare tarieven zitten, schreef het AD eerder dit jaar.

In Albanië zijn studenten en andere demonstranten voor de derde avond op rij slaags geraakt met de politie. In de hoofdstad Tirana en in andere steden werd met stenen en molotovcocktails gegooid naar de oproerpolitie, die waterkanonnen en traangas inzette. Ook zijn winkels geplunderd en overheidsgebouwen met vuurwerk bekogeld.

Tientallen agenten raakten de afgelopen dagen gewond en meer dan honderd demonstranten zijn opgepakt.

Bekijk hier beelden van de rellen gisteravond:

Politiechef Skender Hita zei dat de politie het recht op vreedzaam protest waarborgt, maar dat die protesten "niet mogen dienen als dekmantel voor geweld, brandstichting en vandalisme."

De recente protesten worden gedeeltelijk georganiseerd door studentengroepen die hervormingen in het onderwijs willen. Studenten in Albanië maken zich onder meer zorgen over de geringe baankansen na afronding van hun studie en de hoge kosten voor het volgen van onderwijs. Ze hebben zich aangesloten bij de 'flamingobeweging', die strijdt tegen corruptie en al maanden het aftreden eist van de socialistische premier Edi Rama en zijn regering.

Flamingo's

De mensen die met opblaasflamingo's en afbeeldingen van de roze vogel op borden demonstreren, zijn boos op de plannen voor een luxehotel dat de familie van de Amerikaanse president Trump wil bouwen aan de ongerepte zuidkust van Albanië. De flamingo's die daar leven en door het bouwproject bedreigd worden, groeiden uit tot een nationaal protestsymbool.

Premier Rama wil die grote investering niet aan zich voorbij laten gaan. "Dit project gaat door zolang ik aan de macht ben", zei hij afgelopen zomer. Rama wijst op de economische voordelen en honderden extra banen als er rijke toeristen naar het gebied komen.

Rama bezocht gisteren een schoonmaakploeg in Tirana en deelde een videoboodschap vanuit een uitgebrand universiteitsgebouw. Hij beschuldigde politieke tegenstanders ervan het geweld te hebben aangewakkerd en benadrukte dat hij aanblijft als premier om het Albanese streven naar toetreding tot de Europese Unie voort te zetten.

Rama's Socialistische Partij behaalde vorig jaar voor de vierde keer op rij een verkiezingsoverwinning. De volgende parlementsverkiezingen in Albanië staan pas gepland voor 2029.

Honderden onderzoeken naar dodelijke aanvallen van het Israëlische leger blijven op de plank liggen, blijkt uit onderzoek van de BBC. Ook wordt er niet of nauwelijks informatie gedeeld over de onderzoeken.

Het Israëlische leger zegt al drie jaar dat vermeende oorlogsmisdaden worden "bekeken, beoordeeld, nagegaan of onderzocht". Dat is vaak het laatste wat er van dat soort zaken wordt vernomen, stelt de Britse omroep.

De BBC kwam in het onderzoek uit op 254 incidenten waarbij het leger beschuldigd wordt mensen te hebben gedood of verwond in Gaza, Libanon, de bezette Westelijke Jordaanoever en in Israël. Het leger claimde al deze gevallen te onderzoeken, maar resultaten zijn nog altijd niet openbaar.

Alle gevallen vonden plaats tussen 7 oktober 2023 en 19 augustus 2026. Volgens de BBC is bij meer dan 200 incidenten zeker een persoon gedood.

Sommige onderzoeken waarover niks is bekendgemaakt, dateren van drie jaar geleden.

Moeder en dochter gedood in kerk

Zo werden twee maanden na het uitbreken van de oorlog Samar en Nahida Anton, een Palestijnse moeder en haar dochter, op het terrein van de Heilige Familiekerk in Gaza gedood door een Israëlische sluipschutter.

Het leger verklaarde destijds dat Israëlische militairen daar waren vanwege een dreiging van Hamasstrijders die zij "in de omgeving van de kerk" hadden waargenomen. Ook zei het leger tegen de BBC dat er een "grondig onderzoek naar het incident" zou plaatsvinden.

Vorig jaar september vroeg de omroep om een update, waarna de zender te horen kreeg dat het incident nog wordt onderzocht. Bijna drie jaar later zegt het leger dat het onderzoek nog gaande is.

De BBC sprak met Yesh Din, een Israëlische mensenrechtenorganisatie die toezicht houdt op militaire onderzoeken. Volgens de organisatie probeert het leger onderzoeken vaak uit te stellen. "Ze proberen deze processen zo lang mogelijk te rekken, totdat mensen ze vergeten en er niet meer om geven."

Gijzelaars

Uitkomsten van militaire onderzoeken worden doorgaans niet door het leger openbaar gemaakt. Dat geldt volgens de BBC ook voor onderzoeken die leiden tot strafrechtelijke onderzoeken naar eigen militairen.

Enkele onderzoeken die wel openbaar zijn gemaakt, hadden volgens de omroep betrekking op gijzelaars die naar verluidt bij Israëlische aanvallen in Gaza zijn omgekomen. In sommige gevallen maakte het leger pas bekend dat een incident werd onderzocht nadat media er vragen over hadden.

Het Israëlische leger laat in een reactie aan de BBC onder meer weten dat het elke beschuldiging of melding over misstanden serieus neemt.

Ook zouden er disciplinaire maatregelen zijn genomen tegen militairen die betrokken zijn geweest bij misdaden.

Ruis op de lijn bij de Starlink-verbinding, opgevoerde aanvallen vanuit Rusland op de energiesector van Oekraïne en de hervatting van de Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen. Er gebeurt deze week van alles in de oorlog. In een livestream gaf verslaggever Wessel de Jong antwoorden op ingezonden kijkersvragen. Hieronder lees je de vijf belangrijkste vragen en antwoorden.

Hoe afhankelijk is Oekraïne van Starlink?

"Starlink is van vitaal belang voor Oekraïne. Het satellietnetwerk van SpaceX wordt gebruikt door militairen om drones aan te sturen en voor communicatie in het leger. Toen Rusland de oorlog in 2022 begon, legde het nagenoeg alle communicatie in Oekraïne plat. Het land had daardoor amper zicht op het slagveld. Tot het Starlink van Elon Musk te hulp schoot.

Inmiddels is Oekraïne er zo afhankelijk van dat een langdurige Starlink-storing de oorlogsvoering ernstig in problemen zou brengen. De recente storing van gister is verholpen, maar heeft nog eens duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar het land is door zijn afhankelijkheid van het systeem. Het netwerk van Starlink is uniek in zijn soort, Europa heeft niet zo'n aanbieder."

In deze special leggen we uitgebreider uit hoe onmisbaar Starlink is voor Oekraïne:

"De satellieten van Starlink werken sneller dan reguliere satellieten. Die van Starlink vliegen op een lagere hoogte. Het is simpel: hoe korter de afstand, des te minder vertraging en hoe sneller gegevens verstuurd kunnen worden."

Welke rol speelt Amerika?

"De Amerikaanse steun aan Oekraïne is de afgelopen tijd onzekerder geworden. President Trump lijkt het beter te kunnen vinden met zijn 'vriend' president Poetin dan met president Zelensky. Trump kampt momenteel in eigen land met impopulariteit vanwege onder meer de hoge prijs aan de pomp. Als hij er niet alles aan heeft gedaan om de olieprijs omlaag te krijgen, zal hij kiezers verliezen in de tussentijdse verkiezingen (midterms) van november.

Trump probeert nu Zelensky verantwoordelijk te houden voor de hoge olieprijzen. Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen zouden de olieprijs beïnvloeden, maar in werkelijkheid hebben die aanvallen slechts beperkte invloed op de wereldwijde olieprijs.

De Amerikaanse politiek blijft een onzekere factor voor Oekraïne. Als de Democraten het Congres winnen tijdens de midterms, kan dat verschil maken in de steun aan Oekraïne, maar Trump beschikt als president over aanzienlijke bevoegdheden en zou het Congres zomaar aan zijn laars kunnen lappen."

Wat wil Poetin bereiken en hoe pakt hij dat aan?

"Poetin zou het liefst Oekraïne inlijven bij Rusland en zien dat Oekraïne ophoudt te bestaan. Het doel is om Oekraïne op de knieën te krijgen door het dagelijks leven steeds verder te ontwrichten.

De terreinwinst voor Rusland is momenteel beperkt en de verliezen lopen op. Als Rusland momenteel al 100 meter opschuift is dat veel. Daarom probeert Rusland de druk op te voeren met aanvallen op onder meer bruggen, distributiecentra voor voedsel en de energievoorziening.

De naderende winter maakt die strategie extra zorgwekkend. Inwoners zijn altijd afhankelijk van stroom en gas, bij extreme kou nog veel meer. Rusland ontwikkelde speciale drones waarmee elektriciteitsmasten buiten werking kunnen worden gesteld. Daardoor kunnen grote delen van het stroomnet ontregeld worden. De vraag is hoelang Oekraïne dit kan volhouden.

Toch weigeren de Oekraïners op te geven. Ze hebben ten slotte maar één land en dat laten ze zich niet afpakken."

Komen er nieuwe vluchtelingen richting West-Europa?

"Dat is zeker mogelijk. Als Rusland de aanvallen op de energievoorziening opvoert en Oekraïners in de winter langdurig zonder stroom of verwarming komen te zitten, is het reëel dat meer mensen besluiten te vertrekken.

Rusland weet dat een nieuwe vluchtelingenstroom in Europa politieke spanningen kan veroorzaken. Dat zou de steun voor Oekraïne kunnen doen verminderen. Hoe groot de vluchtelingenstroom zal zijn, hangt af van de omvang van de schade en de vraag of Oekraïne de energievoorziening op peil kan houden.

Er is ook een kans dat jonge gezinnen het land verlaten. Rusland valt sinds kort ook drukkerijen aan waar schoolboeken worden gemaakt en probeert zo het onderwijs plat te leggen."

Wat kan Europa doen?

"Europa moet steeds meer op eigen benen staan: nog meer eigen wapens maken en eigen systemen ontwikkelen. Zonder Amerikaanse steun aan Oekraïne wordt het lastig voor Europa.

De sancties die Europa nu aan Rusland oplegt zijn niet voldoende. Poetin zal zijn koers daar niet door wijzigen. Wel kan Europa de druk opvoeren door de afhankelijkheid van Russische olie verder terug te dringen.

In Rusland is de bevolking de oorlog ook zat. Zo zat, dat een groeiend gedeelte van de bevolking er vrede mee heeft dat Poetin de druk maximaal opvoert, alleen maar om ervoor te zorgen dat de oorlog zo snel mogelijk ten einde komt."

De hele livestream is hier terug te kijken:

De biografie van de 99-jarige Willem Wilbrink is uit de handel gehaald. Hij kwam vorige week in opspraak vanwege onwaarheden over zijn oorlogsverleden en zijn tijd in concentratiekamp Dachau. Na een publicatie van het Historisch Nieuwsblad bleek zijn verhaal zeer onwaarschijnlijk te zijn.

Een woordvoerder van Bol.com meldt aan de NOS dat het boek met de titel Getekend voor het leven in Dachau en Indië van Laurens van Aggelen door de uitgever offline is gehaald. Die uitgever, White Elephant Media uit Arnhem, is vanavond niet bereikbaar voor commentaar. Vakblad voor de boekenbranche Boekblad zegt dat ook Bruna en Amazon de titel hebben geblokkeerd of verwijderd.

Wilbrink was geregeld aanwezig bij herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog. Zo was hij vorig jaar bij de Nationale Herdenking Capitulaties 1945 in Wageningen, waar hij naast minister Karremans zat. Ook vertelde hij op scholen over zijn verleden.

Geen bewijs voor beweringen

Hij zei dat hij als 15-jarige was opgepakt vanwege verzetswerk en als lijksjouwer werd ingezet in het concentratiekamp bij München. Daar redde hij naar eigen zeggen veertig mensen van de dood. Hij beweerde dat hij dode mensen die naar de verbrandingsoven moesten maar nog in leven bleken, naar de ziekenboeg had gebracht.

Onderzoekers plozen zijn verhaal uit en kwamen tot de conclusie dat er geen bewijs is voor zijn uitspraken. Zo had hij geen kampnummer, terwijl in Dachau juist alles nauwkeurig werd bijgehouden. Ook draagt Wilbrink onderscheidingen waarvan de herkomst onduidelijk is, zoals een Poolse 'heldentitel'. Andere Dachau-overlevenden hadden geen herinnering aan de verhalen die Wilbrink had verteld.

Bij het Nederlands Dachau Comité waren de onwaarheden sinds 2024 bekend. De organisatie had geprobeerd te voorkomen dat hij die verder zou verspreiden. Alleen werd er niet actief over gecommuniceerd, omdat "we als geen ander weten wat een oorlogstrauma kan doen met de verhalen in je hoofd", zei voorzitter Jaeger vrijdag. Hij is ervan overtuigd dat Wilbrink denkt dat hij zijn periode in Dachau heeft meegemaakt.

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies zei na de onthulling dat zulke verhalen zoals die van Wilbrink afbreuk doen aan de waarheid over de Tweede Wereldoorlog. Kwaadwillenden kunnen daarmee twijfel zaaien over wat er in de Holocaust is gebeurd, aldus het NIOD.