NOS Nieuws - Algemeen

Koningsdag is gisteren in de grote steden rustiger verlopen dan vorig jaar. Utrecht, Amsterdam, Den Haag en Rotterdam zeggen dat het een drukke dag was, maar dat er geen grote incidenten waren. De NS klaagt wel; in veel treinen hebben mensen er een bende van gemaakt.

Een woordvoerder van de gemeente Utrecht noemt de sfeer in de stad "heel goed". Wel moesten vanwege de drukte op Koningsnacht en Koningsdag pleinen worden afgesloten voor nieuw publiek.

De gemeente Amsterdam zegt dat Koningsdag rustiger is verlopen dan vorig jaar, ook op het water, hoewel exacte cijfers nog ontbreken. Er werd strenger gecontroleerd op alcoholverkoop op straat en er waren striktere regels voor boten in de grachten. Per boot mochten er maximaal twaalf opvarenden en een schipper aan boord zijn.

Den Haag en Rotterdam melden ook geen grote incidenten. In Breda was het druk, onder meer vanwege muziekfestival 538 Koningsdag, maar ook daar was de sfeer volgens een woordvoerder goed.

In andere steden waren wel wat incidenten. Zo werden in Middelburg gisteravond twee minderjarige jongens aangehouden met vuurwapens. Dat was vlak bij een plek waar optredens waren.

In Leiden ontstond 's avonds lichte paniek, omdat er iemand in de gracht zou zijn gevallen. De brandweer zette meerdere duikteams in en tientallen omstanders keken aan de kade mee. Er werd niemand gevonden; volgens de politie ging het om een terrasstoel die in het water was gevallen.

IJs en karbonades

In Dokkum vierde koning Willem-Alexander gisteren zijn verjaardag. Na zijn bezoek waren er verschillende optredens. Omrop Fryslân schrijft dat het vanochtend een grote chaos was. "Overal ligt glas, blikken en zelfs de botjes van karbonades liggen hier over de vloer", zegt de schoonmaakcoördinator van de gemeente.

Ook de ijsbaan, waar de koninklijke familie gisteren een paar rondjes op schaatste, moet binnen twee dagen worden opgeruimd. Daarvoor wordt water uit de grachten op de ijsbaan gepompt, zodat die smelt.

Zo vierde de koninklijke familie Koningsdag in Dokkum:

De NS is vandaag ook druk met schoonmaken en opruimen. Volgens de vervoerder was het in sommige treinen zo vies geworden, dat zeven treinstellen uit de dienstregeling gehaald moesten worden.

Naast achtergelaten blikjes en flesjes kwam het schoonmaakbedrijf van de NS ook veel braaksel tegen. Reizigers kunnen ook de komende dagen nog last hebben van vieze treinen.

Door het hele land sloegen mensen ook dit jaar hun slag op vrijmarkten. Daarvoor werd opnieuw vaker de digitale portemonnee getrokken. Ruim 750.000 keer werd afgerekend met Tikkie, de betaalapp van ABN Amro. Dat is 9 procent meer dan een jaar geleden op Koningsdag.

Op het drukste moment werden er 45 betalingen per seconde gedaan. Volgens Tikkie hadden de meeste betaalverzoeken namen als 'koningsdag', 'eten' en 'wc'.

Er komen steeds meer digitale medische tools op de markt, maar de regelgeving en het toezicht op dit gebied schieten ernstig tekort. Daarvoor waarschuwen medisch deskundigen.

"Patiënten vertrouwen op de adviezen van die tools op kwetsbare momenten, dan moet je zeker weten dat ze veilig, betrouwbaar en goedgekeurd zijn", zegt internist-intensivist Michel van Genderen. Hij werkt in het Erasmus Medisch Centrum en is medeoprichter van AI-ethieklab REAiHL, waarmee hij allerlei overheden en organisaties adviseert.

Werkdruk verlichten

Softwareontwikkelaars ontwikkelen allerlei digitale medische hulpmiddelen. Denk aan online vragenlijsten, chatbots of spraakherkenningstools die een verslag maken van een gesprek tussen arts en patiënt.

Mede omdat ze de werkdruk op zorgverleners verlichten, worden deze ontwikkelingen aangemoedigd door de zorgsector, verzekeraars en de overheid. Maar er zijn ook zorgen. Zo bleek vandaag uit berichtgeving van de NOS dat de veelgebruikte tool moetiknaardedokter.nl jarenlang niet over de juiste papieren beschikte en claimde samen te werken met partijen die die samenwerking zelf tegenspreken.

"We zien dat digitale zorgtools zich sneller ontwikkelen dan de spelregels", zegt Van Genderen. "Dat wordt risicovol wanneer ze medisch advies geven zonder transparante onderbouwing." Dat gevaar dreigt bijvoorbeeld wanneer een patiënt de tool verkeerd invult of een klacht bij zichzelf over het hoofd ziet. In dat geval kan een verkeerd advies worden gegeven.

Onafhankelijke autoriteit

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) roept naar aanleiding van het bericht over moetiknaardedokter.nl op om een onafhankelijke autoriteit op te richten die medische tools voor huisartsen vooraf controleert.

De LHV vindt dat artsen erop moeten kunnen vertrouwen dat leveranciers zich aan de regels houden en dat de middelen veilig te gebruiken zijn. Uit gesprekken door de NOS met tientallen huisartsen blijkt dat veel van hen deze tools gebruiken "omdat veel andere huisartsen dat ook doen".

Niels Chavannes, huisarts en hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de Universiteit Leiden, vindt ook dat hulpmiddelen moeten worden gecontroleerd. Hij staat niet te springen om daarvoor een nieuwe instantie in het leven te roepen, maar benadrukt wel dat huisartsen zelf te druk zijn om die controle uit te voeren. "De huisarts denkt: als die tool verkrijgbaar is in Nederland, dan klopt het ook."

Het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) probeert huisartsen meer bewust te maken van dit soort tools, maar wijst er tegelijk op dat het genootschap er niet bij betrokken is. "Veel softwareontwikkelaars zeggen dat ze samenwerken of informatie baseren op het NHG om hun tool geloofwaardig neer te zetten en betrouwbaar over te komen met onze goede naam."

Verder vindt het NHG het bezwaarlijk dat huisartsen soms met informatie werken van partijen die een winstoogmerk hebben.

Volgens internist-intensivist Van Genderen schuilt een van de gevaren in spraakherkenningssoftware, die steeds vaker wordt gebruikt. "Sommige tools kunnen accenten herkennen. En als daar vaak bepaalde klachten bij voorkomen, kunnen in een gesprek met een andere patiënt met hetzelfde accent die klachten worden overgenomen. Het systeem kan gaan hallucineren. Zelf dingen gaan verzinnen die niet gezegd zijn."

Chavannes zegt dat de risico's meevallen bij 'gewone' adviezen en informatie. "Maar als je klinische besluiten neemt of bepaalde dingen vertelt die niet overeenkomen met wat een huisarts zou zeggen, kan het zijn dat je verkeerd wordt voorgelicht. En dat is potentieel gevaarlijk."

Van Genderen is het daarmee eens. "Een algoritme kan een vragenlijst afwerken, maar geen patiënt echt beoordelen. Wat ontbreekt is de menselijke maat, doorvragen, klinisch redeneren en lichaamstaal. En dat is cruciaal voor veilige zorg."

Tuchtrechter voor de Gezondheidszorg Mirjam Sombroek-van Doorm zegt dat online hulpmiddelen niet per se gevaarlijk zijn, als ze maar waterdicht zijn. "De tool moet mensen die extreem bang zijn afvangen en de ergste gevallen ertussenuit filteren, maar zo iemand zal een hogere pijnscore invullen dan iemand die flink wil zijn en vervolgens wordt geadviseerd paracetamol te slikken. Dat klopt niet."

Regelgeving

Het is lastig te controleren of tools met de juiste data zijn getest, zegt Van Genderen. Hij doet er met zijn lab een jaar over om advies uit te brengen aan overheden en instanties. "In de tussentijd zijn tools al doorontwikkeld en aangekocht door ziekenhuizen of huisartsen."

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zou volgens hem vaker controles moeten uitvoeren, maar zonder duidelijke regelgeving is dat lastig. Bovendien worden er te veel tools gebouwd om bij te houden. Er zijn vier bedrijven die namens de IGJ controles uitvoeren, meestal alleen op softwareniveau.

Dat huisartsen meer met digitale hulpmiddelen gaan werken is onvermijdelijk, zegt Chavannes. "Maar stel verwachtingen bij. Gebruik het voor het maken van verwijsbrieven of administratie. Als je in de praktijk de zorg met 10 procent kunt ontlasten, is dat al winst, maar gebruik het niet voor het stellen van diagnoses of advies."

De site moetiknaardedokter.nl zegt na de zomer van 2027 de juiste papieren te hebben. Tot die tijd mag de software worden gebruikt, zegt de IGJ. De inspectie benadrukt dat er tot nu toe geen meldingen zijn geweest over gevaarlijke situaties.

Een opvallend liefdesverhaal vanuit Limburg: een mannetjesoehoe heeft daar twee vrouwtjes bevrucht. Dat is bijzonder, want deze uilensoort blijft voor zover bekend normaal gesproken trouw aan één geliefde.

De soort broedt sinds 1997 in de ENCI-groeve op de Sint-Pietersberg bij Maastricht. Er leven nu twee vrouwtjes en een mannetje in de groeve. Al tien jaar wordt de uilensoort nauw in de gaten gehouden door oehoe-deskundige Marjon Savelsberg, Via geluiden kan zij de afzonderlijke uilen herkennen, en zo leren hoe het met ze gaat en wat voor sociale interacties ze hebben.

De individuen herkent ze aan ieders unieke territoriale roep. Ook de oehoe-man in kwestie is op die manier te herkennen. Die roep hoorde Savelsberg eerst bij het eigen vrouwtje van de oehoe, en later zo'n achthonderd meter verderop bij de buurvrouw.

"Om 23.00 uur hoorde ik hem nog parend bij het ene vrouwtje een uur later zat hij parend bij het andere vrouwtje", zegt Savelsberg tegen L1 Nieuws:

"In eerste instantie dacht ik: 'Dommerik!'", zegt Savelsberg lachend. Het mannetje heeft twee nesten en moet nu bij allebei voor eten zorgen. De moeders kunnen dat de eerste weken niet doen, omdat ze dan vooral bezig zijn om hun kroost warm te houden.

De partner is dus echt verantwoordelijk voor voedsel. "Hij moet prooien gaan vangen. Het is de vraag of dat blijft lukken als de kuikens groter worden. Ik sluit niet uit dat we jongen gaan verliezen."

Uit de eerste paarsessie zijn in ieder geval drie jonkies gekomen. Hoeveel eieren het tweede vrouwtje heeft uitgebroed, is nog niet te zeggen. Het gebied rondom het nestje is te begroeid om dat te zien.

Bij andere uilensoorten, bijvoorbeeld de steenuil, is bigamie wel eerder vastgelegd. Dat liep toen niet goed af, zegt Savelsberg. "De natuur is prachtig, maar soms ook keihard."

In Noord-Ierland is een 66-jarige man opgepakt op verdenking van betrokkenheid bij de aanslag die zondag werd gepleegd met een autobom. De politie meldt dat de man vanochtend op basis van de terrorismewet werd gearresteerd in de omgeving van Dunmurry. Dat is de voorstad van Belfast waar de autobom ontplofte voor een politiebureau.

Bij de aanval, opgeëist door de terroristische organisatie New IRA, vielen geen doden of gewonden. Het doel was volgens New IRA om agenten te doden. De groepering dreigt in een verklaring dat woningen van agenten het volgende doelwit zijn, schrijft de krant The Irish Times.

Doorzoekingen

Het is nog onduidelijk welke rol de 66-jarige arrestant zou hebben gespeeld bij de aanslag. De terreurverdachte is naar een speciaal cellencomplex gebracht voor verhoor. "Een aantal doorzoekingen is gaande in zowel Oost- als West-Belfast", zegt de politie in een verklaring.

In de nasleep van de aanslag zijn extra politiecontroles aangekondigd. Agenten gaan vaker patrouilleren en er worden nieuwe controlepunten ingesteld.

New IRA streeft met geweld onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk na. De afgelopen jaren heeft de groepering meerdere aanslagpogingen uitgevoerd, waarbij behalve agenten ook journalisten doelwit zijn geweest. New IRA is onder meer door de VS op de lijst van terroristische organisaties gezet.

18 jaar was de Iraanse zanger Amirhoessein Hatami, toen hij op 12 april werd geëxecuteerd. Jeugdkampioen worstelen Saleh Mohammadi was een jaar ouder, hij werd in maart opgehangen. En in Iran zijn meer jongeren ter dood gebracht. De zorg over degenen die nog vastzitten en moeten vrezen voor executie is groot.

Iran is al jarenlang een van de landen waar de meeste mensen worden terechtgesteld. Uit rapporten van mensenrechtenorganisaties blijkt dat dat vorig jaar meer dan 1600 keer gebeurde. De verwachting is dat het dit jaar zal toenemen, mede gezien de arrestatiegolf na de bloedig neergeslagen demonstraties van begin januari.

Na die betogingen werden duizenden demonstranten opgepakt. Op straat, maar zelfs tot in ziekenhuizen toe werden gewonden gearresteerd. Inmiddels komen steeds vaker berichten naar buiten dat betogers ter dood zijn veroordeeld of dat de executie al heeft plaatsgevonden. De namen van tien veelal jonge mannen die ter dood zijn gebracht, zijn bekend.

De arrestaties en veroordelingen gaan onverminderd door. Bijvoorbeeld van mensen die tijdens de oorlog met Israël en de Verenigde Staten via internet informatie naar buiten hebben gebracht. Ze worden beschuldigd van spionage voor de vijand of verzet tegen God.

Amnesty International spreekt schande over de praktijken. "De mensenrechten worden op grote schaal geschonden", zegt Elke Kuijper van de mensenrechtenorganisatie. "De doodstraf wordt in Iran gebruikt als politiek middel om mensen te onderdrukken."

In schijnprocessen hoorden verschillende jongeren de doodstraf tegen zich uitspreken, zegt Kuijper. "Vaak worden mensen gemarteld en tot bekentenissen gedwongen. Rechtszaken duren kort en de veroordeelden hebben geen advocaat."

Gemarteld en geïntimideerd

Volgens de Iraans-Nederlandse Akram (achternaam bekend bij de redactie) zijn er lijsten met duizenden mensen die gevaar lopen. Het zijn arbeiders, studenten en jongeren tussen de 12 en 25 jaar oud. De wereld moet hen steunen en proberen te voorkomen dat ze worden geëxecuteerd, zegt Akram.

Zelf kan ze zich voorstellen wat de jonge gevangenen meemaken. In de jaren 80 was zij politiek actief tegen het regime en werd ze meerdere keren gearresteerd. "We streden voor gelijkheid, vrijheid en een maatschappij zonder armoede."

Nadat een vriend haar naam had genoemd toen hij werd gemarteld, werd ze opgepakt. Acht jaar lang zat ze vast, waarvan anderhalf jaar in eenzame opsluiting en twee jaar in een veel te kleine kelderruimte met dertig medegevangenen.

Akram vertelt over haar ervaringen:

Toen ze na haar vrijlating een kind kreeg, besloot ze te vluchten. In de gevangenis zaten ook kleine kinderen met hun ouders opgesloten. Dat wilde zij haar kind besparen. Ze kwam terecht in Nederland, waar ze haar strijd voor mensenrechten voortzette.

De oorlog heeft het Iraanse volk verder verzwakt, zegt Akram. De ook door de VS gewenste regime change is niet dichterbij gekomen. Het regime vecht voor zijn voortbestaan en treedt harder op dan ooit. Op elke vorm van verzet staat de doodstraf. De internetblokkade maakt de situatie nog lastiger, zegt Elke Kuijper van Amnesty. Daardoor kan het regime ongezien doen wat het wil.

Op sociale media worden foto's gedeeld van de jonge slachtoffers. De training van worstelaar Saleh Mohammedi. Een lied van Amirhoessein Hamati. Familieleden plaatsen foto's van hun opgesloten geliefden die mogelijk hetzelfde lot wacht. Landen zouden druk moeten zetten op de Iraanse machthebbers om meer executies te voorkomen, zeggen mensenrechtenorganisaties.

Ook Akram vraagt om politieke druk om de gevangenen te redden. Ze houdt vast aan haar droom. "Ik droom dat alle jongeren worden vrijgelaten, dat de onderdrukking, de martelingen en de executies stoppen. Ik droom van een vrij land, al vijftig jaar."

De Verenigde Arabische Emiraten stappen uit de OPEC. Met ingang van 1 mei, komende vrijdag dus, verlaat het land het oliekartel. Ook aan de gesprekken met de groep OPEC+, waarvan ook Rusland deel uitmaakt, doet de VAE niet meer mee.

Het besluit komt op een moment dat de oliemarkt onder hoge druk staat. Door de oorlog in de regio en de blokkade van de Straat van Hormuz zijn de olieprijzen flink gestegen, en wordt er minder olie verscheept.

Volgens de minister van energie van de VAE kwam het besluit tot stand na een "zorgvuldige afweging van het huidige en toekomstige beleid met betrekking tot het productieniveau".

Hij voegde daaraan toe dat de VAE extra olie op de markt wil brengen, en dat het verlaten van de OPEC het land flexibiliteit geeft, omdat het land dan geen verplichtingen meer heeft binnen de groep.

Het besluit van de Verenigde Arabische Emiraten komt niet als een verrassing voor Hans van Cleef, hoofd energieonderzoek bij onderzoeksbureau EqoLibrium. "Ze willen groeien in hun productie en door de OPEC-afspraken is daar beperkte ruimte in."

De timing verrast Van Cleef wel enigszins, gezien de onrust in de regio. "De energievoorzieningen in de VAE zijn net als die in veel omringende landen aangevallen door Iran. Dan helpt het juist als landen elkaar opzoeken."

Macht binnen OPEC

Het oliekartel OPEC werd in 1960 opgericht door Iran, Irak, Koeweit, Saudi-Arabië en Venezuela. Later volgden meer landen waaronder Algerije en Libië. De Verenigde Arabische Emiraten zijn al sinds 1967 lid. Eerst via het emiraat Abu Dhabi en later in 1971, toen de Verenigde Arabische Emiraten een zelfstandig land werden.

Qatar stapte een paar jaar geleden al uit de organisatie. Momenteel zijn er nog twaalf landen bij het oliekartel aangesloten. In totaal produceren zij ongeveer 35 procent van alle olie wereldwijd.

Als een land geen lid meer van de OPEC is, hoeft het zich niet meer aan productieafspraken te houden. Dat is volgens Van Cleef ook precies wat de VAE wil. "Saudi-Arabië is het land dat vaak bepaalde of de productie van olie omhoog- of omlaagging, de Emiraten gingen daar altijd in mee. Nu zij het kartel hebben verlaten wordt de slagkracht van de Saudiërs minder sterk."

Volgens Van Cleef wordt het afwachten of de Emiraten de productie wel kunnen verhogen, mede door de oorlog in het Midden-Oosten en de gesloten Straat van Hormuz. Of het vertrek van de VAE dan ook iets gaat betekenen voor de olieprijzen is nog onzeker.

De Oekraïense president Zelensky veroordeelt Israël voor het kopen van graan dat Rusland heeft gestolen uit Oekraïne. In een bericht op X schrijft hij dat het kopen van gestolen goederen "juridische aansprakelijkheid" met zich meebrengt.

"Oekraïne bereidt, op basis van informatie van onze inlichtingendiensten, een passend sanctiepakket voor dat zowel degenen die dit graan rechtstreeks vervoeren als de personen en rechtspersonen die proberen te profiteren van een dergelijke criminele praktijk zal treffen", aldus de president.

Uit onderzoek van de Israëlische krant Haaretz bleek zaterdag dat in de afgelopen jaren meerdere Russische schepen ladingen gestolen graan in Israël hebben gelost. Bronnen zeiden tegen de krant dat er sprake was van een "terugkerend patroon".

'Moeilijk te begrijpen'

De Oekraïense minister Sybiha van Buitenlandse Zaken heeft de Israëlische ambassadeur ontboden. Sybiha schrijft op X dat het gebrek aan respons van Israël "moeilijk te begrijpen" is en wil dat het land actie onderneemt nu er een nieuw schip met gestolen goederen in de haven van Haifa is gearriveerd.

Sybiha's Israëlische ambtgenoot Sa'ar verwierp de beschuldigingen. Hij zei dat diplomatieke zaken tussen "bevriende naties" niet via sociale media of de pers gevoerd zouden moeten worden.

Graanschuur van Europa

Oekraïne heeft als bijnaam "de graanschuur van Europa" gekregen, vanwege de grootschalige graanproductie in het land. Toen Rusland meer dan vier jaar geleden Oekraïne binnenviel, nam het Russische leger enkele van de belangrijkste graangebieden in Oekraïne in. Boeren in de bezette gebieden zeiden dat tarwe werd gestolen van boerderijen die tijdens de gevechten waren verlaten.

Volgens Haaretz schat Kyiv dat er tot nu toe minimaal 15 miljoen ton aan tarwe is gestolen uit Oekraïne. Twee Israëlische graankopers bevestigden aan de krant dat de gestolen tarwe in Israël wordt verkocht.

De rechtbank in Amsterdam heeft een 33-jarige man uit Landsmeer veroordeeld tot zeventien jaar cel voor het doden van zijn moeder en het wegmaken van haar onderbenen. Daarnaast legt de rechtbank hem een 'gedragsbeïnvloedende maatregel' op, zodat hij na zijn celstraf verplicht wordt behandeld.

Timothy B. heeft bekend op 8 januari vorig jaar in zijn keuken zijn moeder een kogel door het hoofd te hebben geschoten.

De politie vond het lichaam van de 52-jarige vrouw de volgende dag in het bad van de woning van B. De afgezaagde onderbenen zijn nooit teruggevonden. Het slachtoffer had meerdere steekwonden over haar lichaam, schrijft stadsomroep AT5.

"De man heeft niet alleen zijn moeder op gruwelijke wijze gedood, maar heeft ook zijn familie lange tijd in onzekerheid gehouden", aldus de rechtbank in het vonnis. Hij heeft volgens de rechtbank op geen enkel moment berouw getoond.

B. is veroordeeld voor doodslag en niet voor moord, omdat volgens de rechtbank niet valt te bewijzen dat hij een vooropgezet plan had.

Geen tbs

Aanleiding voor zijn daad was volgens B. een gesprek over seksueel misbruik dat hij met zijn moeder had toen hij jong was. Ze lachte het onderwerp weg en zei: "Je bent er toch groot mee geworden", zo luidde de verklaring van de verdachte.

B. zou daarop een vuurwapen uit de keukenla hebben gepakt en op zijn moeder hebben geschoten. Vanaf dat moment zou hij een black-out hebben gehad en zich niets meer te kunnen herinneren.

Het Openbaar Ministerie had een celstraf van zeventien jaar en tbs met dwangverpleging geëist. Maar volgens de rechtbank is het gevaar op herhaling niet groot genoeg om tbs met dwangverpleging op te leggen.

Vanaf vrijdag komt het Nederlandse belastinggeld op een andere rekening te staan. De Belastingdienst wisselt per 1 mei van bank: voortaan is niet meer ING, maar Rabobank de huisbank.

Wie binnenkort belasting betaalt, doet dat dus ook op een nieuw rekeningnummer. Ook als de Belastingdienst geld terugstort zal dat steeds vaker van een nieuw rekeningnummer zijn.

Als je een blauwe envelop of een bericht via de Berichtenbox-app van de Belastingdienst opent, staat bij de betaalinformatie wat het nieuwe Rabobank-rekeningnummer is. De voorlopige of definitieve aanslag voor de inkomstenbelasting, die sinds 20 april wordt verzonden, kan ook al op dat rekeningnummer betaald worden.

Geen zorgen

Belastingbetalers die via een automatische incasso betalen, hoeven niets te doen. Deze bedragen worden vanzelf overgemaakt naar het nieuwe rekeningnummer. Mensen die belasting gespreid betalen door middel van een periodieke overschrijving moeten wel zelf het rekeningnummer aanpassen.

Wie per ongeluk toch zijn belasting overmaakt naar ING hoeft zich geen zorgen te maken volgens de Belastingdienst. Met ING is afgesproken dat ze het geld doorsturen naar de nieuwe Rabobankrekening. De Belastingdienst adviseert wel om het nieuwe rekeningnummer in het adresboek op te slaan zodra je de eerste keer geld overmaakt naar het nieuwe bankrekeningnummer.

Aanbesteding

Om de paar jaar moeten overheidsinstanties bekijken of er betere of goedkopere alternatieven zijn voor de diensten die zij gebruiken. Zo moet ook het betalingsverkeer van de Belastingdienst om de paar jaar opnieuw worden ingekocht via een aanbesteding.

Rabobank kwam ditmaal daarbij als beste uit de bus. Ook de Dienst Toeslagen gaat verder met Rabobank. Dat gaat om uitbetalingen en terugvorderingen, van bijvoorbeeld kinderopvangtoeslag, huurtoeslag en zorgtoeslag.

De hoofdverdachte van het beramen van een aanslag op een concert van Taylor Swift in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen heeft schuld bekend. Beran A. had banden met Islamitische Staat.

In augustus 2024 werden drie concerten van Swift in Wenen op het laatste moment geannuleerd vanwege een terroristische dreiging. De 21-jarige Beran A. had vergaande plannen om een aanslag te plegen op fans bij het Ernst Happel-stadion. Daarvoor had hij zelf een bom in elkaar gezet.

Op 7 augustus vonden de Oostenrijkse autoriteiten in zijn appartement materialen voor het bouwen van een bom. Dat was een dag voor het eerste concert. Hij zou ook van plan zijn geweest swifties (fans van Taylor Swift) met messen aan te vallen.

Na het afgelasten van de concerten kwamen duizenden fans die al in Wenen waren samen om liedjes te zingen en armbandjes te ruilen:

A. bekent dat hij verantwoordelijk was voor het aanslagplan. Hij zegt dat hij in korte tijd geradicaliseerd was, nadat hij in contact was gekomen met islamisten.

Meer aanslagen

Hij is ook aangeklaagd voor het beramen van aanslagen in Saudi-Arabië, Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten. Dat zou hij samen met twee andere verdachten hebben gedaan.

Een van de aanslagen vond daadwerkelijk plaats. In Mekka stak Hasan E. iemand neer bij de grote moskee. E. zit vast in Saudi-Arabië en hij riskeert daar de doodstraf.

A. kan een gevangenisstraf krijgen van 20 jaar. Het proces gaat op 12 mei verder.

Milou van der Kolk is zedenrechercheur in het team Seksuele Misdrijven van de politie Rotterdam. Met dat team spoorde zij de 22-jarige hoofdverdachte op van een grote sextortionzaak die deze maand startte. Ze is de tweede gast in een reeks interviews deze week met mensen die ons zijn opgevallen in het nieuws.

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Sextortion is online afpersing met naaktbeelden en het kan gruwelijke vormen aannemen. Het aantal zaken neemt volgens betrokken instanties in schrikbarend tempo toe, ook internationaal.

Milou van der Kolk vertelt in de podcast hoe zij sextortion-beelden bekijkt en analyseert om zowel daders als slachtoffers op te sporen. 'We merken dat de beelden steeds grover en gewelddadiger worden,' zegt ze. En dat gaat ook rechercheurs niet in de koude kleren zitten.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Redactie: Max Smedes en Lisa Konings

Afgelopen jaar hebben criminelen bijna 26 miljoen euro van klanten van Nederlandse banken buitgemaakt. Dat blijkt uit de jaarlijkse publicatie van fraudecijfers van de banken.

Het gaat om een stijging van ruim 3 miljoen euro ten opzichte van 2024. In de drie jaar daarvoor daalde het totale fraudebedrag vrij fors, maar in 2025 wisten fraudeurs dus juist meer geld te ontfutselen.

Bij bankhelpdeskfraude doen oplichters zich voor als medewerker van een bank. Via telefoon, mail of berichtjes weten ze mensen over de streep te trekken geld over te maken naar een andere rekening.

Groter bedrag, minder slachtoffers

Het aantal slachtoffers van bankhelpdeskfraude nam vorig jaar wel af ten opzichte van 2024. Bijna 5900 klanten werden getroffen, dat aantal ligt lager dan in 2024. De NVB denkt dat meer mensen inmiddels op hun hoede zijn voor verdachte mailtjes, appjes en sms'jes.

Onlangs zei klachteninstituut Kifid dat banken vaker het voordeel van de twijfel moeten geven aan rekeninghouders die zich hebben laten misleiden. Volgens Kifid worden klanten zo geraffineerd benaderd, dat ze het haast niet kunnen helpen dat ze in de val lopen.

In veel gevallen komt de bank er te laat achter dat er sprake is van fraude. Soms vergoedt de bank de schade. Dan moet de klant wel aangifte doen en moet blijken dat de klant geen waarschuwingen van de bank heeft genegeerd. Ook word je als klant geacht na één betaling aan een criminele partij gewaarschuwd te zijn. Een tweede keer kom je niet meer in aanmerking voor schadevergoeding.

Illegale advertenties

Bij de publicatie van de cijfers roept de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) grote socialemediabedrijven op om meer actie te ondernemen tegen fraude. Volgens de koepel van de grootste Nederlandse banken begint 70 procent van alle online fraude tegenwoordig op sociale media.

Zonder de hulp van big tech en socialemediabedrijven blijft het verder bestrijden van online fraude dweilen met de kraan open, zegt de NVB. De banken hebben het vooral over illegale advertenties die worden verspreid via sociale media, waarmee consumenten in de val worden gelokt.

In Griekenland is een 89-jarige man opgepakt in verband met twee schietpartijen in Athene. De man wordt ervan verdacht minstens vier mensen te hebben verwond met een shotgun. Iemand had het vuur geopend in het kantoor van een pensioenverstrekker en vervolgens in een gerechtsgebouw.

De politie zocht urenlang naar de schutter. De 89-jarige verdachte werd uiteindelijk op 210 kilometer afstand van de hoofdstad gearresteerd. Hij zou per taxi naar de westelijk gelegen stad Patras zijn gereisd.

Het motief voor de daad is nog onbekend. Volgens Griekse media was de man verwikkeld in een conflict met instanties over zijn pensioen. De verdachte zou in een psychiatrische instelling hebben gezeten. Op videobeelden van de schietpartijen was te zien dat de schutter zijn gezicht niet had bedekt.

'Per ongeluk'

Bij de eerste schietpartij raakte een medewerker van de pensioenverstrekker gewond. Omstanders zeggen tegen Griekse media dat de oudere man niet gericht had geschoten op het slachtoffer, maar hem min of meer per ongeluk had geraakt toen hij een andere medewerker bedreigde.

Om niet op te vallen en te kunnen doordringen tot de vierde verdieping van het gebouw, had de schutter zijn wapen verborgen onder een lange jas. Hij werd tijdens zijn vlucht uit het gebouw niet tegengehouden.

Taxi naar gerechtsgebouw

Na de eerste schietpartij zou de man met een taxi naar het gerechtsgebouw zijn gegaan. Toen hij ook daar begon te schieten, raakten meerdere mensen gewond. Op beelden van de Griekse publieke omroep ERT is te zien dat zeker drie gewonden zijn afgevoerd door ambulancepersoneel. Ze zijn lichtgewond geraakt.

In de rechtbank zou de man meegebrachte documenten op de grond hebben gegooid. "Hier staat in waarom ik dit deed", zou hij volgens getuigen hebben gezegd. De dader had het geweer achtergelaten in de rechtbank voordat hij op de vlucht sloeg.

De politie heeft twee verdachten aangehouden voor betrokkenheid bij een steekincident tijdens een Koningsdagfestival in het Olympisch Stadion in Amsterdam.

De verdachten zijn een 26-jarige man uit Schiedam en een 22-jarige man uit Rotterdam. Beiden zitten vast. De politie doet nog onderzoek naar wat er zich precies heeft afgespeeld.

Twee mensen raakten bij de steekpartij gewond, een van hen is behandeld in het ziekenhuis. Het is niet bekend hoe die persoon eraan toe is.

Volgens AT5 landde na het incident een traumahelikopter in het stadion, maar die bleek uiteindelijk niet nodig.

In het Olympisch Stadion vond gisteren het festival Kingsland plaats.

Nederland heeft een nieuw nationaal park. De Hollandse Duinen heeft die officiële status gekregen van natuurminister Van Essen.

Het park ligt in Zuid-Holland en omvat de kuststrook van Hoek van Holland tot Hillegom. Dit landschap van stranden en duinen kent een grote diversiteit: er leven meer dan 7000 soorten planten en dieren.

Arno Bonte, gedeputeerde Natuur van de provincie Zuid-Holland, is blij dat Hollandse Duinen nu de titel nationaal park heeft. "Dat geeft een krachtige impuls om de natuurrijkdom van dit bijzondere gebied samen verder te versterken en ontwikkelen."

In 2016 ontstond het idee voor het oprichten van een nationaal park. Meerdere partijen werkten samen om dit voor elkaar te krijgen. De aanvraag voor erkenning van het nationale park werd door meer dan zestig organisaties en individuen gedaan.

Heel verschillende parken

"We mogen trots zijn op wat we samen hebben bereikt", zegt voorzitter van het park, Wim Drossaert. "Deze status geeft ons energie om verder te bouwen aan een toekomst waarin natuur, drinkwater, recreatie en duurzame ontwikkeling hand in hand gaan." Met de nieuwe status kan het park ook aanspraak maken op een subsidie voor nationale parken.

Ondanks het enthousiasme klinkt er ook kritiek. "De manier waarop ze de term Nationaal Park gebruiken, is niet oké", vindt hoogleraar ecologie Patrick Jansen van de Universiteit Utrecht. "Nationale Parken zijn grote, aaneengesloten natuurgebieden, gedomineerd door natuurlijke ecosystemen met weinig invloed van de mens. Daar voldoet dit absoluut niet aan."

Het gevaar is volgens hem een uitholling van de internationale afspraken. Daarnaast ziet hij nog een risico. "De naam Nationaal Park trekt meer toeristen. Maar dat willen we juist niet voor de natuur."

Tot vandaag had Nederland 21 nationale parken, nu zijn dat er dus 22. Ze zijn heel verschillend qua type natuur: duinen, rivieren, bos, heide en veen.

Een Oekraïense droneaanval heeft vannacht een grote brand veroorzaakt bij een olieraffinaderij in Toeapse, een stadje in het zuidwesten van Rusland. Nabijgelegen gebouwen zijn ontruimd, melden lokale autoriteiten.

Inwoners van Toeapse werd in eerste instantie gevraagd om binnen te blijven en de ramen gesloten te houden vanwege de giftige stoffen. De gouverneur van de regio Krasnodar schreef op Telegram dat 164 mensen bezig zijn de brand te blussen. Een Oekraïense commandant heeft de aanval bevestigd, schrijft The Kyiv Independent.

In de loop van de middag liet de gouverneur van de regio weten dat mensen die in de omgeving van de brand wonen worden geëvacueerd. Ook schreef hij op Telegram dat "gezien de huidige situatie" het aantal reddingsteams wordt uitgebreid.

Volgens het Russische staatspersbureau TASS heeft het Kremlin de minister van Noodsituaties naar Toeapse gestuurd om de leiding te nemen over de bluswerkzaamheden.

Derde aanval in korte tijd

Het is de derde keer in twee weken dat de raffinaderij is getroffen door Oekraïense aanvallen. Tijdens de vorige aanval op 20 april ontstonden meerdere branden. Ook werd minstens een persoon gedood en raakte iemand gewond. De brand van de droneaanval daarvoor, op 16 april, was toen net onder controle.

Oekraïne heeft in de afgelopen weken de droneaanvallen op militaire en industriële doelen in Rusland geïntensiveerd, zei de opperbevelhebber van het Oekraïense leger op Telegram. In maart zou Oekraïne vijftien Russische olieraffinaderijen hebben geraakt.

Grootste van Rusland

De olieraffinaderij van Toeapse is een van de grootste olieraffinaderijen in Rusland. Er wordt ongeveer 12 miljoen ton olie per jaar verwerkt, zo'n 240.000 vaten per dag. De productie bestaat onder meer uit diesel, stookolie en een tussenproduct.

De Oekraïense president Zelensky heeft gezegd dat de luchtaanvallen op de olie-infrastructuur van Rusland in maart alleen al het land ten minste 2,3 miljard dollar aan olie-inkomsten hebben gekost.

Bij raketaanvallen op een Afghaanse universiteit en woningen zijn gisteren zeven mensen om het leven gekomen. Zeker 85 mensen raakten gewond. Dat melden Afghaanse autoriteiten, die Pakistan verantwoordelijk stellen. Dat land spreekt de beschuldigingen tegen.

De aanvallen waren gericht op een universiteit en huizen in de noordoostelijke provincie Kunar. Het zou de eerste grote geweldsuitbarsting tussen de twee landen zijn sinds maart. Toen kondigden beide partijen een staakt-het-vuren aan voor het islamitische feest Eid al-Fitr.

In een verklaring laat het Pakistaanse ministerie van Informatie weten: "De doelwitten van Pakistan zijn nauwkeurig en gebaseerd op inlichtingen. Er is geen aanval uitgevoerd op de universiteit. De beweringen zijn ongefundeerd en vals."

Aanval op ontwenningskliniek

Eind februari verklaarde Pakistan de oorlog aan Afghanistan. Islamabad beschuldigt de Afghaanse regering ervan de Pakistaanse Taliban (TTP) te steunen, onder meer door TTP-terroristen onderdak te bieden. De TTP pleegt regelmatig aanslagen op Pakistaanse burgers en voorzieningen.

Het staakt-het-vuren volgde nadat in een ontwenningskliniek in Kabul meer dan 400 burgers om het leven waren gekomen door een Pakistaanse luchtaanval, volgens Afghanistan. Pakistan weersprak dat het een burgerdoel had geraakt en zei dat het dodental niet klopte. Eerder deze maand meldde een VN-instantie in Afghanistan dat zeker 94.000 mensen op de vlucht zijn geslagen door het conflict.

De politie heeft naar aanleiding van de vernielingen van gisteravond aan het gemeentehuis in Loosdrecht een verdachte opgepakt. Het gaat om een man van 34 jaar uit Ermelo. Agenten bestuderen de camerabeelden om te achterhalen wie er nog meer betrokken zijn.

In het gebouw, dat deels leegstaat, worden binnenkort tijdelijk asielzoekers opgevangen. De ruiten en toegangsdeuren zijn ingegooid met stoeptegels en betonblokken. Ook is er een verkeersbord door een ruit geworpen en zijn hekken omgetrapt.

Volgens een woordvoerder van de politie is gisteravond een groep van vijftig mensen van een koningsdagactiviteit vertrokken naar het gemeentehuis. Op het moment dat de politie daar ter plaatse kwam, waren er nog ongeveer vijftien mensen over. Een deel daarvan heeft mogelijk die vernielingen gepleegd, aldus de woordvoerder. De politie zei vanochtend nog dat tientallen relschoppers betrokken waren bij de vernielingen, maar nuanceert dat nu.

Het is nog niet duidelijk of de mensen doelbewust naar het gemeentehuis zijn gekomen om vernielingen te plegen of dat het om een groep feestgangers gaat voor wie Koningsdag uit de hand is gelopen. De politie sluit op dit moment nog niets uit.

Aanzuigende werking

In dat laatste geval zullen de daders vooral inwoners van Loosdrecht zijn, maar als het om een doelgerichte actie gaat zijn er mogelijk ook relschoppers van buitenaf betrokken, zegt de politie. Dat is vaker voorgekomen bij protesten tegen de komst van asielzoekers. De woordvoerder zegt dat de aanhoudende demonstraties in Loosdrecht een aanzuigende werking hebben.

Het bestuur van de gemeente Wijdemeren, waar Loosdrecht onder valt, veroordeelt de actie. "Deze vernielingen gaan alle perken te buiten", reageert waarnemend burgemeester Mark Verheijen. "Hier moeten we als samenleving een grens trekken. Geweld en intimidatie mogen nooit lonen." Verder zegt hij dat in een vrije samenleving meningsverschillen worden opgelost met woorden, niet met stenen en geweld.

Feestweek

Vorige week waren er meerdere avonden achter elkaar protesten tegen de noodopvang van asielzoekers in Loosdrecht. Daarbij werd de politie bekogeld met zwaar vuurwerk en stenen.

In eerste instantie was het de bedoeling om 110 asielzoekers te huisvesten in een spoednoodopvang, maar vanwege de protesten is dat aantal teruggebracht naar 70.

De asielzoekers hadden eigenlijk vorige week moeten arriveren, maar dat is uitgesteld naar 6 mei. In Loosdrecht is deze week een feestweek, waardoor de politie te weinig mensen beschikbaar heeft om de veiligheid te garanderen.

Bij een treinramp op het Indonesische eiland Java zijn vijftien mensen omgekomen. Het ongeluk gebeurde op een station net buiten de hoofdstad Jakarta. Alle dodelijke slachtoffers zijn vrouwen. 88 passagiers raakten gewond en zijn naar het ziekenhuis gebracht.

Het ongeluk gebeurde gisteravond toen een rijdende trein tegen de achterste wagon van een stilstaande trein botste. Dat was een wagon speciaal voor vrouwen, bedoeld om intimidatie te voorkomen.

Op beelden is te zien hoe tientallen reddingswerkers bezig zijn op de plek van de ramp:

Hoe het ongeluk kon gebeuren wordt nog onderzocht, maar de directeur van de spoorwegen vermoedt dat het te maken heeft met een taxi die stilstond op een spoorwegovergang. Daardoor kon de trein die geraakt zou worden niet verder rijden en stond die daardoor op een ongewone plek.

Slecht onderhouden

De 240 passagiers van de rijdende trein zijn niet gewond geraakt. De reddingsdienst is uren bezig geweest met het zoeken naar slachtoffers en het bergen van de lichamen. Veel gewonden waren vast komen te zitten in het wrak en moesten worden bevrijd.

President Prabowo Subianto zei bij een bezoek aan de slachtoffers in het ziekenhuis dat grote delen van het spoorwegnet slecht onderhouden zijn. Ook gaf hij toestemming voor de aanleg van een viaduct bij het station om grote verkeersopstoppingen te voorkomen.

Een reiziger zei tegen persbureau Reuters dat ze ternauwernood aan de ramp ontsnapt is. Ze had eigenlijk in de wagon voor vrouwen willen stappen, maar koos toch voor een andere. Kort daarna botsten de treinen.

Correspondent Zuidoost-Azië Mustafa Marghadi:

"Treinreizen in en rond Jakarta zijn op zich vrij veilig. Het wil nog wel eens fout gaan op oudere regionale treinlijnen. Maar het is opvallend dat dit juist gebeurde op een modernere, druk bereden, stedelijke route. Er moet dus goed onderzocht worden waardoor het hier toch fout is gegaan."

In Emmeloord zijn in de nacht van maandag op dinsdag drie winkelpanden volledig uitgebrand. Dat meldt de brandweer. De bewoners van zes naastgelegen woningen werden geëvacueerd.

De brand aan de Moerasandijviestraat brak rond 00.30 uur uit. Voorbijgangers zagen dat de brand in een snackbar ontstond. Niet veel later sloeg het vuur over naar de naastgelegen supermarkt en herenkapsalon.

De brandweer wist de naastgelegen woningen te redden. Bewoners zijn door familie en de gemeente opgevangen, schrijft Omroep Flevoland.

Oorzaak onbekend

Rond 06.30 uur was de brand onder controle. Om het vuur te bestrijden, kreeg de brandweer hulp van teams uit Overijssel.

Hoe de brand heeft kunnen ontstaan wordt nog onderzocht.