NOS Nieuws - Algemeen

De Nederlandse Pieter Wittenberg en 23 andere hulpverleners zijn in Griekenland vrijgesproken van mensensmokkel, lidmaatschap van een criminele organisatie en witwassen. De hulpverleners werden daarvoor vervolgd vanwege hun hulp aan migranten in Griekenland.

Vandaag stond de 78-jarige Wittenberg samen met de andere hulpverleners terecht op het eiland Lesbos. Voor de aanklachten konden zij maximaal twintig jaar celstraf krijgen.

"Ik ben ongelooflijk opgelucht", laat Wittenberg in een verklaring weten. "Na al die jaren van vervolging voelt deze vrijspraak als ademhalen na een lange duik." Hij noemt het echter "onverteerbaar" dat de jarenlange vervolging schade heeft aangericht voor vluchtelingen. "Dat maakt dat ik me leeg voel in plaats van euforisch en blij."

De juridische strijd sleepte zich jarenlang voort. "Het vonnis maakt een einde aan een zeven jaar durende juridische strijd die begon in 2018, toen vrijwilligers van de organisatie Emergency Response Center International werden gearresteerd vanwege hun zoek- en reddingsacties", laat mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) weten.

'Bitterzoete uitspraak'

De mensenrechtenorganisatie spreekt over een "bitterzoete" uitspraak voor de hulpverleners. Door de vervolging werd hun levensreddende werk vrijwel stilgelegd, zegt HRW. "Terwijl er nog steeds mensen verdrinken in de Egeïsche Zee."

De organisatie roept de Griekse autoriteiten op om te stoppen met het strafbaar stellen van de solidariteit en te stoppen met de pushbacks, het terugduwen van bootjes de zee op.

Nederlandse hulporganisaties zijn nog steeds actief in Griekenland, maar sinds de aanklacht tegen de hulpverleners staan ze niet meer aan de oevers als er bootjes aankomen.

'Plicht als mens en zeeman'

"De uitspraak heeft veel te lang op zich laten wachten", reageert Amnesty International. Volgens de mensenrechtenorganisatie had de zaak nooit voor de rechter mogen komen. "De beslissing van vandaag geeft een duidelijk signaal af: het verlenen van levensreddende humanitaire hulp is een plicht, geen misdaad."

Dat is ook hoe Wittenberg zijn hulpverlening zag. "Ik heb altijd gehandeld vanuit mijn geweten en vanuit mijn plicht als mens en zeeman: mensen helpen in nood." Hij zegt nooit te hebben bedacht dat dit tot een rechtszaak zou kunnen leiden.

Correspondent Zuidoost-Europa Thijs Kettenis:

"De vrijspraak is niet alleen een grote opluchting voor Wittenberg en de andere 23 hulpverleners die meer dan zeven jaar de verdenking van mensensmokkel boven hun hoofd hadden hangen. Nog steeds zijn er hulporganisaties actief op Lesbos, onder wie zeker drie Nederlandse. Zij zijn sinds de aanklacht in 2018 veel voorzichtiger geworden en boden noodgedwongen minder hulp, bang om ook voor de rechter gesleept te worden.

Mogelijk durven ze nu weer meer. Maar zelfs nu Wittenberg en de anderen van alle blaam zijn gezuiverd, werpt het hele proces zijn schaduw vooruit. De Griekse regering kent een zeer streng vluchtelingenbeleid waarmee ze de grenzen van het recht opzoekt om zoveel mogelijk af te schrikken.

Criminaliseren van hulp helpt daarbij, zeggen critici. Het proces tegen Wittenberg laat zien dat de Griekse justitie bereid is ver te gaan om hulpverleners jarenlang het leven zuur te maken, ook al heeft ze een zwakke zaak. Hulporganisaties zullen ook na de vrijspraak van vandaag wel twee keer nadenken voor ze hun medewerkers het risico laten lopen in eenzelfde situatie te belanden."

Uit cijfers van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR blijkt dat er nog altijd veel mensen met bootjes Griekenland bereiken. In 2025 ging het om iets meer dan 48.000 migranten. Zo'n 4000 van hen arriveerden op Lesbos.

De oorzaak van de explosie in het centrum van Utrecht is nog niet duidelijk, zegt burgemeester Sharon Dijksma. Er was sprake van een gaslek, maar of dat vóór of na de explosie is ontstaan is niet duidelijk. Er zijn vier mensen gewond geraakt.

De ontploffing was rond 15.30 uur aan de Visscherssteeg, waarna een grote brand ontstond. Die breidde zich snel uit naar omliggende gebouwen. Pas om 21.20 uur was deze onder controle.

De explosie vond volgens de veiligheidsregio "naar alle waarschijnlijkheid" plaats in een woonhuis. De bewoners, twee mannen van begin dertig, waren op het moment van de ontploffing niet thuis, zeggen omwonenden tegen de NOS. Dat bevestigde een woordvoerder van de veiligheidsregio later tegenover persbureau ANP.

Het liveblog van de gebeurtenissen in Utrecht teruglezen kan hier.

'Geen misdrijf'

Burgemeester Sharon Dijksma hield om 21.00 uur een persmoment. De precieze oorzaak van de explosie is nog onduidelijk, maar ze zei dat een misdrijf "niet voor de hand ligt". "Vanmiddag is iets vreselijks gebeurd in het hart van de stad", aldus Dijksma. Ze sprak van een enorme explosie, gevolgd door een of twee kleinere.

"Er was sprake van een gaslek", zei Dijksma. "Dat hebben mensen in de buurt ook echt wel geroken. Het gaslek is inmiddels gedicht." In de omgeving van de Visscherssteeg is het gas nog afgesloten om verdere risico's te voorkomen.

Geen zwaargewonden

Van de vier gewonden zijn er twee ter plekke door de ambulance nagekeken. Een persoon werd overgebracht naar het calamiteitenziekenhuis dat het UMC Utrecht na het incident opende.

De vierde gewonde is na de ontploffing onwel geworden en vervolgens naar het ziekenhuis vervoerd, aldus Dijksma. "Maar er zijn geen zwaargewonden direct gerelateerd aan de explosie." De burgemeester zei daarover dat "een paar mensen een engeltje op hun schouder" hadden.

Geen meldingen over vermisten

"Er zijn geen mensen vermeld als vermist", zei Dijksma verder. "Het is wel zo dat we niet kunnen uitsluiten dat er mensen onder het puin liggen."

Directe omwonenden, zo'n honderd mensen, werden na het uitbreken van de brand opgevangen in het nabijgelegen Grand Hotel Karel V. Zij kunnen vannacht nog niet naar huis. De gemeente is bezig opvang voor hen te regelen.

De komende tijd worden omliggende woningen gecontroleerd op instortgevaar. De burgemeester kon niet gelijk zeggen om hoeveel panden het gaat. Ook kunnen bewoners voorlopig niet terugkeren omdat er geen aansluiting is van gas, water en licht.

Daarnaast staan nog veel auto's van mensen in de parkeergarage Springweg, die vlak bij de getroffen panden ligt. Die blijft voorlopig gesloten, meldt de veiligheidsregio.

De brandweer was uren na de explosie nog altijd bezig met blussen:

De hulpdiensten rukten na de eerste meldingen van de ontploffing massaal uit. Er werden meerdere traumahelikopters opgeroepen en opgeschaald naar GRIP-2, wat betekent dat ook hulpdiensten buiten de plaats van het incident werden ingezet.

Het UMC Utrecht opende op verzoek van de veiligheidsregio het calamiteitenhospitaal, dat daar is gevestigd. De ravage in de omgeving van de Visscherssteeg is groot. Er zijn veel ramen kapot en er ligt veel puin op de straten.

Bekijk hier beelden van de brand:

Liveblog

Over de gebeurtenissen in Utrecht houden we een liveblog bij. Dat lees je hier.

De Israëlische premier Netanyahu zegt dat de Amerikaanse aankondiging over de tweede fase van het staakt-het-vuren in Gaza vooral symbolisch is. Netanyahu zei eind vorig jaar dat het wachten was op het overhandigen van de laatste dode gijzelaar in handen van Hamas. Dat is nog altijd niet gebeurd.

Het lichaam van de gijzelaar terughalen blijft een prioriteit, zei Netanyahu tegen de ouders van de gijzelaar.

Gisteren kondigde VS-gezant Witkoff de tweede fase van het Amerikaanse 20-puntenplan voor Gaza aan. De nieuwe fase bestaat uit de overgang van het staakt-het-vuren naar demilitarisering, het vormen van een technocratisch bestuur en wederopbouw, zei Witkoff.

Technocratisch bestuur

Egypte maakte gisteren bekend dat er overeenstemming was bereikt over het vormen van een vijftienkoppig technocratisch bestuur. Een functionaris van Hamas liet weten dat de militante groepering klaar is om verantwoordelijkheden over te dragen aan het nieuwe bestuur.

"Het vormen van de commissie is een stap in de goede richting", zei Hamasfunctionaris Bassem Naim. "Dit is van cruciaal belang voor het consolideren van het staakt-het-vuren, het voorkomen van een terugkeer naar oorlog, het aanpakken van de catastrofale humanitaire crisis en het voorbereiden van een uitgebreide wederopbouw." Over andere onderdelen, zoals de ontwapening van de terreurgroep, sprak hij zich niet uit.

Volgens het Amerikaanse plan komt er een tijdelijk Palestijns bestuur in Gaza, dat onder toezicht van een internationale Board of Peace valt. President Trump moet de voorzitter van deze Raad van Vrede worden.

Voorzitter tegengehouden bij grens

De Israëlische krant The Times of Israel meldt dat de Israëlische autoriteiten de beoogde voorzitter van het vijftienkoppige bestuur zes uur lang hebben vastgehouden aan de grens met de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. De krant meldt dit op basis van een Palestijnse functionaris.

De beoogd voorzitter is de Palestijnse politicus Ali Shaath, die al meerdere topfuncties vervulde binnen de Palestijnse Autoriteit, het bestuur op de Westelijke Jordaanoever.

Er is nog weinig bekendgemaakt over wie er verder in dat tijdelijk bestuur zullen zitten. Onderdeel van de tweede fase is ook de ontwapening van Hamas en de terugtrekking van Israël uit de Gazastrook. Het is onduidelijk of ook op dit terrein vorderingen zijn gemaakt.

Hamas wil dat er eerst een Palestijnse staat komt, voor het de wapens neerlegt. Israël wil zich pas terugtrekken als Hamas volledig ontwapend is.

Luchtaanvallen

Lokale autoriteiten in de Gazastrook melden dat er bij twee Israëlische luchtaanvallen vandaag vijf mensen gedood zijn in Deir al-Balah, in het midden van de Gazastrook. Volgens Palestijnse media is een van hen een hooggeplaatst lid van de gewapende tak van Hamas. Israël heeft de aanval niet bevestigd.

Hoewel het staakt-het-vuren al sinds oktober van kracht is, gaan de aanvallen nog door. Sinds oktober zijn daarbij meer dan 400 Palestijnen gedood. Ook zijn er drie Israëlische militairen gedood. Volgens VN-organisatie Unicef zijn onder de dodelijke slachtoffers meer dan honderd kinderen.

Het Openbaar Ministerie heeft twaalf jaar cel geëist tegen een 66-jarige man uit Ridderkerk voor het veroorzaken van een explosie en fatale brand in een huis in Vroomshoop. Bij die brand kwamen eind 2024 twee bewoners en drie honden om het leven.

De bewoners en de verdachte, een hondenfokker, hadden ruzie om een herdershond die te koop werd aangeboden op Marktplaats. De verdachte was vanuit Ridderkerk naar Vroomshoop gereden om de door hem gefokte hond voor 250 euro terug te kopen, maar vrijwel direct kregen ze ruzie. De slachtoffers weigerden de deur open te doen.

Stormram

De verdachte gebruikte volgens het OM een gasfles als stormram om het huis binnen te komen. Daarna zou hij een tweede gasfles hebben opengedraaid en door het kapotte raam hebben geduwd, waardoor gas de woning binnenstroomde. Vervolgens gooide hij een koperen bloempot door de kapotte voordeur naar binnen. Daarop volgde een explosie en brak brand uit. De twee bewoners overleden die avond aan de gevolgen van de brand.

De verdachte ontkent boze opzet. Zijn advocaat zei eerder al dat hij niet de bedoeling had om brand te stichten. "Ik wilde maar een ding, die hond ophalen", citeert RTV Oost de verdachte. Hij zegt dat hij ervan overtuigd was dat de gasflessen leeg waren.

"De verdachte heeft gasflessen gebruikt als een wapen om de mensen te dwingen de deur te openen", zei de officier van justitie in de rechtbank in Almelo. "Hij heeft niet alleen de slachtoffers het leven ontnomen, maar ook de levens van de nabestaanden blijvend en ingrijpend veranderd."

De rechtbank doet op 12 februari uitspraak.

In een kringloopwinkel in Bolsward is een map uit 2016 gevonden met daarin mobiele telefoonnummers en privéadressen van toenmalige Eerste Kamerleden. De lijst werd destijds uitgedeeld aan leden en medewerkers van de Eerste Kamer, maar het was niet de bedoeling dat deze informatie naar buiten zou komen, laat een woordvoerder weten. De Eerste Kamer bekijkt wat de impact is van de kringloopvondst.

Hoe het mapje in de kringloop terecht is gekomen, is winkelmedewerkers onbekend. "We hebben een aantal inbrengdagen, en dan is het erg druk met mensen die spullen komen brengen", laat een medewerker weten. De winkel draait voornamelijk op vrijwilligers, vertelt hij, en het is moeilijk traceren wie wat aanneemt.

"We letten er altijd op of er privacygevoelige informatie tussen zit, want dat willen we niet in de winkel. Van de privacy moeten ze afblijven." Hoe deze map er dan toch tussendoor is geglipt, is deze medewerker een raadsel. "Er komen vaak spullen uit nalatenschap binnen. Dan komt het in redelijke hoeveelheden binnen bij ons, en in korte tijd wordt alles gesplitst."

Privacywet

Een decennium geleden werd heel anders omgegaan met informatie en gegevens dan nu. In 2018 ging de AVG-wet in (Algemene Verordening Gegevensbescherming), die regelt hoe bedrijven en organisaties met persoonsgegevens mogen omgaan.

Volgens universitair hoofddocent Informatierecht Kristina Irion wordt daar nu op allerlei gebieden steeds meer over nagedacht. "Zo zijn er twijfels of er wel gegevens van individuen moeten staan in openbare registers", zegt ze. "Denk aan het handelsregister van de Kamer van Koophandel. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) uitte eerder zorgen over de risico's die bestaan bij de openbaarheid van persoonsgegevens in openbare registers van de overheid. "Want dat soort informatie wordt snel gebruikt om mensen te intimideren", zegt Irion.

Openbaar met toestemming

Gegevens zoals woonadressen en mobiele nummers van bijvoorbeeld Kamerleden waren tot het ingaan van de AVG (met toestemming) openbaar en voor iedereen te vinden. Inmiddels is dat niet meer het geval.

"Een namenlijst van mensen die een openbare functie bekleden is niet erg", zegt Irion. "Maar privéadressen en andere persoonlijke informatie die publiek worden, is wel erg." Zeker als dat zonder toestemming gebeurt van de betreffende persoon en als die informatie op dit moment nog klopt. Als Kamerlid moet je beschermd worden, zegt ze. "Daar moeten we op letten. Ook gezien het risico vandaag de dag dat kwaadwillenden er iets mee willen."

Steeds meer politici worden bedreigd. Dat gebeurt voornamelijk via sociale media, maar ook in het echt. Bijvoorbeeld toen begin 2022 een man met een fakkel bij het huis van toenmalig D66-leider Sigrid Kaag stond. En een paar maanden geleden werd een 25-jarige man aangehouden voor het bedreigen van politici.

Andere omgang

Daar zit een verschil in ten opzichte van een decennium geleden. Ook toen was het niet de bedoeling dat deze lijst uitlekte, maar hij werd wel uitgedeeld aan in ieder geval meer dan 75 mensen. "Er staat ook niet op dat het geheimgehouden moet worden", zegt Irion. Dat maakt het wellicht niet volstrekt onlogisch dat soortgelijke lijsten nog eens zouden opduiken. Nu wordt met dat soort informatie anders omgegaan.

In principe is er sprake van een datalek zodra er toegang is tot persoonsgegevens zonder dat dit de bedoeling is, zegt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Het is dan aan de bijbehorende organisatie om melding te maken bij de AP, die vervolgens een onderzoek begint. Of de Eerste Kamer dat gaat doen, is nog niet bekend.

Niet de bedoeling

Tot de AVG-wet inging werden dit soort mapjes intern uitgedeeld, laat een woordvoerder van de Eerste Kamer weten. "Na die tijd is de organisatie strikter omgegaan met privacygevoelige informatie." Daarin speelt de veiligheid van politici een grote rol.

"Hoe het mapje uit 2016 in de openbaarheid is gekomen is ons onbekend en zeker niet de bedoeling", aldus de woordvoerder. De functionaris gegevensverwerking van de Eerste Kamer onderzoekt de impact. Dat is een expert die binnen een organisatie toezicht houdt op de naleving van de privacywetgeving.

Het gaat nog altijd niet goed met het korhoen op de Sallandse Heuvelrug. De vogelsoort is in de rest van Nederland uitgestorven. Overijssel haalt sinds 2013 korhoenders uit Zweden om ze vervolgens uit te zetten op de Sallandse Heuvelrug. Toch blijft de populatie maar niet op peil: er zijn er nog maar zo'n 25 in leven.

De afgelopen jaren zijn 280 korhoenders uitgezet in het natuurgebied. "Een fantastische vogel", vindt boswachter Ben Vlaskamp. "Mooie rode wenkbrauwen, zwarte veren en een witte staart die 'ie heel mooi omhoog kan zetten", zegt hij tegen RTV Oost.

Beschermde vogelsoort

De provincie Overijssel heeft de plicht om de vogelsoort in leven te houden. Het is een beschermd dier volgens het Natura 2000-beleid.

De vogel gedijt echter niet goed in het gebied. Een korhoen wordt normaliter vier tot vijf jaar oud, maar in het natuurgebied in Overijssel halen de meeste korhoenders dat niet. Dat komt onder meer door predatie: ze worden opgegeten door andere dieren als de havik, de vos of de marter.

Ook de beperkte populatiegrootte en de kwaliteit van het leefgebied spelen een rol. Het natuurgebied is de afgelopen decennia verzwakt. "Dat is gebeurd door een samenloop van factoren, waaronder verdroging, verzuring en stikstofneerslag, maar ook door klimaatverandering, versnippering en verstoring", zegt de provinciewoordvoerder. "En door die factoren neemt het aantal insecten af, die weer van groot belang zijn voor de overleving van korhoenkuikens in hun eerste levensweken."

Hoop

De afgelopen jaren is er miljoenen geïnvesteerd in natuurherstel. Het korhoen heeft daar niet van geprofiteerd, blijkt nu. "Het gaat moeizaam. Maar de afgelopen twee jaar zijn toch korhoenkuikens zelf groot geworden. Dat geeft wel hoop voor de toekomst."

Het uitzetten van de korhoenders kost per jaar zo'n 60.000 euro. Eind dit jaar beslist Provinciale Staten of er opnieuw korhoenders uit Zweden naar de Sallandse Heuvelrug worden geïmporteerd. Zo niet, dan sterft het korhoen definitief uit in Nederland.

De politieke partijen D66, CDA en VVD willen het bonusplafond voor de medewerkers in de financiële sector veranderen. Een versoepeling van de relatief strenge regels die nu gelden, moet het voor banken makkelijker maken internationale IT'ers aan te trekken. Tegelijkertijd lagen perverse prikkels zoals hoge bonussen aan de basis van de financiële crisis.

Harald Benink, als hoogleraar Banking & Finance verbonden aan Tilburg University, wijst erop dat de huidige regels na de bankencrisis van 2008 zijn ingevoerd. "Toen namen banken wereldwijd te veel risico's door perverse prikkels. Dat ging om bestuurders, mensen die actief het risicoprofiel van een bedrijf kunnen verhogen. Iemand die software schrijft heeft die mogelijkheid veel minder."

Nog wel limiet topfuncties

In de jaren na de crisis werd er in Nederland een bonusplafond van 20 procent ingevoerd, voor iedereen die in de financiële sector werkt in Nederland. Dat betekent dat iedere werknemer maximaal 20 procent van zijn salaris aan bonus mag krijgen. In de rest van Europa zit dat anders, daar is alleen voor mensen in de top een grens van 100 procent ingevoerd.

Nederland is dus nu nog strenger dan Europa. Volgens Benink is dat te verklaren omdat Nederland erg hard werd geraakt in de financiële crisis en daarom nam de politiek hier maatregelen. "Drie van de vier grote banken waren failliet gegaan als de overheid ze niet had gered."

Voor topfuncties en een hogere managementlaag valt het plafond niet weg. "Dat is cruciaal", zegt Benink. Zij zitten aan de knoppen en kunnen zo het bedrijf aan veel risico's blootstellen. Daarom willen de politieke partijen voor hen nog wel het bonusplafond houden. Dat is en blijft 20 procent.

De mogelijkheid op een hogere bonus wordt gezien als goed voor de concurrentiepositie van ons land, omdat banken steeds meer digitaliseren. Daar zijn veel IT'ers voor nodig en zelf leiden we er daar niet genoeg van op, zegt Constant van Tuyll, specialist beloningsbeleid voor de financiële sector bij Vesper Advocaten.

Van Tuyll: "Bij IT'ers concurreer je met bedrijven als Booking.com. Als zij zeggen 'je kan een extra jaarsalaris verdienen bij ons', win je natuurlijk niet."

Een hoger vast salaris bieden is niet de ideale oplossing, omdat volgens hoogleraar Benink dat internationaal niet de norm is. In veel landen is een lager basissalaris met een hoge flexibele bonus meer de standaard.

Helemaal geen bonus

Er zijn ook banken die helemaal geen bonus geven, zoals bij Triodos. Alleen in uitzonderlijke gevallen krijgt iemand een maandsalaris extra, of krijgt al het personeel een eenmalige bonus als er goede resultaten zijn behaald.

Volgens een woordvoerder van de bank komt dat beleid voort uit de duurzame missie van de bank. Dat is voor veel sollicitanten, ook IT'ers, ook een belangrijke drijfveer: "Er is geen gebrek aan belangstelling voor onze vacatures."

Het voorstel om de wet te wijzigen kan op steun rekenen van genoeg partijen in de Tweede Kamer om te worden geaccepteerd, maar er moet nog wel eerst over worden gestemd. De Eerste Kamer moet zich er daarna nog over buigen, maar ook daar is de kans groot dat er genoeg steun is.

In Australië zijn ruim 4,7 miljoen accounts van sociale media offline gehaald. Dat heeft de Australische toezichthouder bekendgemaakt, een maand na het ingaan van het verbod voor kinderen tot 16 jaar.

In het land zijn de socialemediaplatforms zelf verantwoordelijk voor de handhaving. Als zij hun platform toch openstellen voor Australische jongeren onder de 16, kunnen ze een boete krijgen die kan oplopen tot bijna 30 miljoen euro.

De Australische toezichthouder zegt tevreden te zijn met de eerste resultaten. Daarin ziet zij "een eerste teken dat grote platforms serieuze stappen zetten om accounts van gebruikers onder de 16 tegen te gaan".

De wet is ingevoerd omdat het land jongeren wil beschermen tegen de druk, angst en criminaliteit die samen kunnen hangen met het gebruik van sociale media. Platforms die hierdoor jongeren moeten weigeren, zijn onder meer Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube en Twitch.

Nederland en andere landen kijken mee

Het verbod in Australië is uniek: het land is hiermee het eerste ter wereld. Onder meer Denemarken, Noorwegen, Griekenland, Frankrijk en Maleisië zeggen een soortgelijk beleid te overwegen, evenals de Europese Commissie.

In Nederland riep een groep van 1400 artsen, wetenschappers en deskundigen in mei vorig jaar de politiek op om met leeftijdsregels te komen voor het gebruik van smartphones en sociale media.

Het demissionaire kabinet kwam met het advies om sociale media en smartphones pas toe te staan vanaf 15 jaar. Maar verder dan een richtlijn gaat het kabinet dus niet.

In het centrum van Utrecht is bij een woning aan de Visscherssteeg een grote brand uitgebroken nadat er minimaal twee ontploffingen waren gehoord. Daarbij zijn zeker vier gewonden gevallen, zegt de Veiligheidsregio Utrecht, die spreekt van een "gigantische explosie".

Rond 15.30 uur ontvingen de hulpdiensten meerdere meldingen over explosies en rukten de hulpdiensten massaal uit. De nabijgelegen Springweg en de Mariaplaats werden afgezet.

Meerdere gebouwen zijn na de explosie ingestort, meldde de veiligheidsregio iets voor 18.30 uur. "Alles is er nu op gericht om te kijken of er mensen onder het puin liggen", zegt burgemeester Sharon Dijksma.

Rond 17.00 uur breidde de brand zich uit naar een nabijgelegen bakkerij. De brandweer is nog altijd aan het blussen en onderzoekt of de beschadigde gebouwen kunnen worden doorzocht en of er nog personen binnen zijn.

De veiligheidsregio roept mensen op de hulpdiensten de ruimte te geven en niet richting het gebied van het incident te gaan. Ramen in de omgeving zijn gesprongen, straten liggen bezaaid met puin.

Zo'n vijftig omwonenden zijn opgevangen in het nabijgelegen Grand Hotel Karel V. Mensen wier auto in de parkeergarage aan de Springweg staat, krijgen later te horen hoe en wanneer zij hun voertuig kunnen ophalen.

Calamiteitenhospitaal

Op verzoek van de veiligheidsregio werd rond 16.15 uur een calamiteitenhospitaal van het UMC Utrecht geopend. Ook was een team van negen personen van het Rode Kruis ter plaatse dat ondersteuning bood.

Het noodhospitaal is rond 19.00 uur weer afgeschaald. Als er nog nieuwe patiënten bij komen, worden zij behandeld in het reguliere UMC, laat het ziekenhuis weten.

Een calamiteitenhospitaal wordt doorgaans alleen opgezet als er grote aantallen slachtoffers zijn. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2023 bij het treinongeval in Voorschoten, waarbij de kraanbestuurder omkwam en tientallen mensen gewond raakten.

'Garage schudde op en neer'

Patrick Tomassen was aan het werk in een nabijgelegen parkeergarage aan de Springweg. "We hoorden een heel harde klap", zegt hij bij RTV Utrecht. "De garage ging heen en weer, die schudde echt op en neer. Wij zijn naar buiten gerend en zagen op straat allemaal mensen lopen. Bebloed, gevels eruit, winkelier, de ramen eruit."

Margot Schroevers, die zich op zo'n 200 meter van de explosie bevond en werkt in een restaurant, zegt dat "de grond trilde". "Ik had direct door dat dit foute boel was."

Bekijk hier de eerste beelden die werden gemaakt na de explosie:

Na de explosie renden veel omstanders er direct heen, zegt ze. Zo ook de kok van het restaurant waarin Schroevers werkt. "Hij zag dat alle ruiten ongeveer 100 meter ervandaan gesneuveld waren. Dus zo ver reikte de chaos."

Een andere ooggetuige die net een winkel instapte om een pakketje op te halen, omschrijft de knal als een "enorme explosie". "Iedereen was aan het rennen. De hele straat lag onder puin en glas", zegt hij. "We wisten niet goed of we binnen of buiten moesten zijn."

Er werd door de hulpdiensten al snel opgeschaald naar GRIP-2, wat betekent dat ook hulpdiensten buiten de plaats van het incident worden ingezet. Om 17.15 uur is begonnen met afschalen.

Liveblog

Over de gebeurtenissen in Utrecht houden we een liveblog bij. Dat lees je hier.

Socialmediaplatform X heeft aangekondigd de regels voor AI-chatbot Grok aan te scherpen, waardoor het niet meer mogelijk moet zijn om mensen ermee 'uit te kleden' of afbeeldingen te creëren van echte mensen in weinig verhullende kleding. De aanscherping geldt voor de regio's waar "dit illegaal is", aldus het platform in een bericht afgelopen nacht.

Dat zou dan ook voor Nederland moeten gelden: in Nederland is het strafbaar om zonder toestemming van een afgebeeld persoon beeldmateriaal te seksualiseren. Daaronder valt ook het maken van nepnaaktbeelden. Maar een aantal uren na de aankondiging van X was het nog wel mogelijk om via Grok dergelijke afbeeldingen te genereren, bleek uit tests die de NOS deed.

Kamerlid Marijke Synhaeve (D66) weet hoe het is als er AI-beelden van je rondgaan. Meermaals stonden er neppe (deepfake) pornobeelden van haar online. Ze maakt zich grote zorgen over de ontwikkelingen rond AI-chatbot Grok:

X onderstreepte verder in het bericht, gedeeld door onder anderen topman Elon Musk, dat generatieve kunstmatige intelligentie zich snel ontwikkelt en dat de veiligheidssystemen "steeds strenger" zullen worden. Daarbij wordt volgens het platform samengewerkt met gebruikers, overheden en bedrijven.

Toenemende druk

De afgelopen dagen groeide de druk op X om Grok aan banden te leggen, toen duidelijk werd dat van talloze vrouwen en ook minderjarigen via de tool zonder toestemming foto's op seksuele wijze waren gemanipuleerd. In tal van landen zijn onderzoeken ingesteld naar de stroom aan deepfakes, en dus naar X.

De Britse mediawaakhond Ofcom heeft al laten weten dat het onderzoek naar Grok ondanks de aanscherping wordt voortgezet. Wel spreekt Ofcom van een "welkome ontwikkeling".

Ondertussen werken de autoriteiten in de Filipijnen aan een verbod op Grok, en Indonesië werd afgelopen weekend het eerste land dat de toegang tot de AI-tool in ieder geval tijdelijk blokkeerde.

Roep om verbod

Demissionair justitieminister Van Oosten noemt het 'uitkleden' van echte mensen via Grok "buitengewoon verwerpelijk". Van Oosten: "De impact en de gevolgen van online seksueel misbruik zijn voor slachtoffers en hun omgeving enorm, mede omdat nepmateriaal vaak niet te onderscheiden valt van echt materiaal".

Anti-misbruikorganisatie Offlimits zei vorige week geschrokken te zijn van de deepfakes via Grok en riep op tot een verbod op AI-tools die dergelijke deepnudes mogelijk maken.

"Laten we ons in Nederland, net zoals Australië en het Verenigd Koninkrijk doen, duidelijk uitspreken: dit soort toepassingen moet verboden zijn", aldus de organisatie. "Er is namelijk geen enkele uitlegbare reden waarom dit zou moeten bestaan. Zeker niet in combinatie met een wereldwijd socialmediaplatform zoals X waardoor het voor iedereen bereikbaar is en doodeenvoudig verspreid kan worden, met alle desastreuse gevolgen van dien."

Minister Van Oosten zegt dat er wordt gekeken naar de "mogelijkheid en wenselijkheid" van zo'n verbod. "Dit vraagstuk is complex en kent helaas geen snelle oplossing. Een zorgvuldige afweging, samen met alle betrokken partijen, is noodzakelijk."

Nederland stuurt één militair naar Groenland, om mee te doen aan de verkenning voor een militaire oefening in het Arctisch gebied. Het gaat om een officier van de Koninklijke Marine, schrijft demissionair defensieminister Brekelmans op X.

Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Noorwegen, Zweden en Finland sturen ook militairen naar Groenland. De verkenning wordt geleid door Denemarken. Groenland maakt deel uit van het Deense koninkrijk. De eerste militairen zijn al op het eiland gearriveerd.

"Veiligheid in het Arctisch gebied is van strategisch belang voor alle NAVO-bondgenoten", zegt Brekelmans. Daarom vindt hij dat Nederland moet meehelpen "om opties voor een gezamenlijke oefening in het Arctisch gebied in kaart te brengen".

Na de verkenning is een grotere NAVO-inzet "een mogelijke volgende stap", zegt Brekelmans. Het Nederlandse kabinet staat daar volgens hem positief tegenover.

Ambitie VS om Groenland over te nemen

Vanmorgen bedankte de Deense premier Frederiksen de landen alvast voor het sturen van militairen. Zij zei op Facebook dat "de Amerikaanse ambitie om Groenland over te nemen intact is gebleven". Daarom wil ze doorgaan "met onze inspanningen om te voorkomen dat dit scenario werkelijkheid wordt".

De Amerikaanse president Trump heeft meermaals gedreigd Groenland in te nemen, naar eigen zeggen om de VS te beschermen en vanwege de strategische ligging.

Demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken zei vanmorgen dat Denemarken voorlopig niet in gevaar is. Er wordt nog gepraat met de VS en dat is winst, stelde hij.

Tv- en radiopresentator Robert Jensen is op 52-jarige leeftijd overleden. Op zijn website staat dat Jensen zich afgelopen weekend niet goed voelde en naar het ziekenhuis is gegaan. Daar is hij maandagavond overleden aan een hartstilstand.

Zijn overlijden werd ook gemeld door zijn broer, radio-dj Frank Dane. "Mijn geweldige broertje is er niet meer. Het is zo verdrietig. Ik ga je warmte zo missen lieve, lieve Robert. Waar je ook was op deze wereld", schrijft Dane op Instagram. "Ik kwam naar je toe en tot diep in de nacht was het magisch. Weet niet waar ik zou zijn zonder je. Wat een geluk dat jij mijn broer bent. Voor altijd."

Jensen ging controverse nooit uit de weg. Als presentator zorgde hij geregeld voor commotie met uitspraken over bekende Nederlanders. Hij had onder meer openlijk ruzie met Patty Brard, Bas van Toor en Viola Holt.

Ook keerde Jensen zich in 2020 openlijk tegen het coronabeleid van de regering. Volgens hem was corona niet gevaarlijker dan het griepvirus. Daarnaast was hij sceptisch over de rol die de mens speelt bij de opwarming van de aarde.

Van radio naar tv

Jensen begon zijn carrière bij de radio. Eerst bij de regionale zender Omroep West, maar al snel haalde dj Alfred Lagarde hem naar Radio Veronica. Vanaf 1994 groeide hij daar uit tot een van de bekendste presentatoren.

Vanaf 1995 was Jensen ook te zien op televisie. Vanaf 2002 had hij zijn eigen programma JENSEN! op Yorin. Hier werkte hij samen met sidekick Jan Paparazzi. In zijn talkshow kwamen niet alleen bekende Nederlanders langs; ook internationale sterren als Shakira, Snoop Dogg, Enrique Iglesias en Jamie Oliver zaten op zijn bank.

'Inspirerende man'

Jan Paparazzi noemt Jensen "een ontzettend inspirerende, creatieve man, echt een talent". De twee waren niet alleen collega's; ze werden ook goede vrienden. "Ook de laatste tijd nog. Natuurlijk zagen we elkaar niet meer bijna dagelijks, zoals vroeger, maar we hadden nog wel regelmatig contact."

Volgens Paparazzi was radio de grote passie van Jensen. "Hij maakte op een hele open minded manier radio. Alles was bespreekbaar. Hij was heel eerlijk en vertelde over alles wat hem bezighield. Heel persoonlijk. Dat was voor die tijd nieuw." Paparazzi noemt het een feest om met Jensen te werken.

Vanaf 2009 was zijn programma te zien bij RTL5. Voor die zender maakte hij ook andere programma's. De laatste jaren was hij minder te zien op tv. Wel had hij een eigen podcast.

Curaçao kan uitgroeien tot het middelpunt van de Amerikaanse plannen voor Venezuela. Gisteren arriveerde er een eerste tanker met Venezolaanse olie en als de VS optimaal wil profiteren van de val van president Maduro, zal dat niet de laatste zijn. De Curaçaose premier Pisas prijst de ontwikkeling als een economische meevaller, maar er kunnen juridische complicaties opduiken.

De MV Regina meerde gisterochtend aan nabij de enorme Isla-raffinaderij. Daar is ook de grootste olieopslag in het Caribisch gebied gevestigd, goed voor 17 miljoen vaten ruwe olie.

Pisas liet zich breed glimlachend met de olietanker fotograferen. Hij ziet het als een goede impuls voor de stilgevallen olie-industrie op het eiland.

De Regina heeft een eerste deel aan boord van de 4,8 miljoen vaten olie die de VS in eerste instantie uit Venezuela wil halen. Dat moet volgens de plannen snel oplopen tot 50 miljoen vaten, goed voor zo'n 2,8 miljard dollar. En de VS behoudt zich het recht voor om "voor onbepaalde tijd" door te gaan met de uitvoer.

Nog eens drie schepen zullen volgens persbureau Bloomberg snel volgen: de Marbella, de Rene en de Volans. Als schepen van de schaduwvloot van Venezuela vervoerden deze jarenlang in het geniep olie, vooral naar China, maar nu er afspraken met de Amerikanen zijn gemaakt, kan het allemaal openlijk via Curaçao en de Bahama's.

Grondstoffenhandelaren Vitol en Trafigura, beide met hoofdkantoren in Nederland, tekenden voor de logistiek, nog geen week nadat de VS de Venezolaanse leider Maduro na een nachtelijke overval had weggevoerd. "Als een van 's werelds grootste onafhankelijke oliehandelaren, met een eigen vloot en logistiek netwerk, zijn we een van de weinige bedrijven die een operatie van deze schaal en complexiteit kunnen uitvoeren", meldde Trafigura in een persbericht.

Dat mag misschien zo zijn, maar andere oliebedrijven kijken mogelijk ook liever eerst even de kat uit de boom. Deze twee bedrijven hebben een hogere "risico-tolerantie" dan de grootste spelers, zeiden deelnemers aan olieonderhandelingen in het Witte Huis hierover tegen persbureau Reuters.

Een gevaar kan bijvoorbeeld zijn dat een rechter beslag wil leggen op de winst die hiermee wordt gemaakt. Venezuela heeft nog 150 miljard dollar in buitenlandse schulden uitstaan, zoals de bijna 14 miljard die ConocoPhillips en ExxonMobil verloren toen het land hun olie-installaties nationaliseerde. Nieuwe inkomsten zouden kunnen worden aangewend voor aflossingen.

President Trump ziet dat niet zitten: wederopbouw van de olie-industrie heeft voor hem prioriteit boven herstelbetalingen. Nadat hij had verordonneerd dat betalingen via een Amerikaanse rekening moeten lopen, bepaalde hij ook per decreet dat oude crediteuren daarvan moesten afblijven.

Stilzwijgend

Internationaal waren er daarnaast veel vragen over welk recht Trump had om de natuurlijke grondstoffen van het land uit te voeren. Waarnemend president van Venezuela Delcy Rodríguez sprak woedend van een ontvoering van Maduro, bedoeld om de natuurlijke rijkdommen in handen te krijgen. Ze lijkt desalniettemin inmiddels stilzwijgend mee te werken aan de export.

En dus vloeit de Venezolaanse olie naar Curaçao terwijl er wordt gezocht naar afnemers. Persbureau Bloomberg zegt dat er een korting van 6,50 dollar per vat wordt geboden om de interesse te wekken van potentiële kopers. Er zouden al gesprekken zijn met oliebedrijven in India en China.

"Er komt een buitenkansje aan voor Curaçao", meldde premier Pisas eerder al cryptisch na overleg met topmannen uit de olie-industrie. "Blijf opletten."

Correspondent Caribisch Gebied Dick Drayer:

"Op Curaçao wordt deze ontwikkeling in relatie tot Venezuela politiek niet gezien als gevoelig of riskant, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Amerikaanse drugsinterventies en de inval die daarop volgde. Voor Curaçao overheerst nu het gevoel van economische kansen om de eigen positie in het Caribisch gebied te versterken. Sterker nog: als raffinage weer haalbaar zou worden, zou daar binnen de regeringspartij MFK politiek draagvlak voor bestaan."

De Isla-raffinaderij op het eiland ligt al jaren stil, sinds het Venezolaanse staatsoliebedrijf zich terugtrok vanwege een benodigde miljoenenrenovatie en onrust in eigen land. Waar Aruba de laatste jaren bewust afstand nam van de olie-industrie, hebben opeenvolgende regeringen op Curaçao steeds geprobeerd de sector nieuw leven in te blazen. Vijf jaar terug werkten daar immers nog bijna duizend mensen.

Momenteel is daar nog geen sprake van. Oliebedrijven zijn zelfs in Venezuela terughoudend te investeren in de olie-infrastructuur. Het land heeft de grootste oliereserves ter wereld, maar de onzekere situatie nodigt niet uit tot een miljardeninvestering. Ook is de olie door de samenstelling moeilijker te winnen. Het olierijke land is daardoor goed voor maar 1 procent van alle olie wereldwijd.

Exxon-directeur Darren Woods zei in een gesprek in het Witte Huis zelfs dat er "niet te investeren valt" in Venezuela, wat hem op een uitbrander van Trump kwam te staan. "Dat vond ik maar niks", oordeelde de president, die overweegt als straf Exxon uit te sluiten van verder deelname aan zijn toekomstplannen.

In de Schilderswijk in Den Haag heeft de plaatsing van het Marokkaanse voetbalelftal voor de finale van de Afrika Cup tot onrust geleid. Het straatfeest begon vrolijk, maar mondde later uit in ongeregeldheden waarbij de Mobiele Eenheid (ME) ingreep.

Op de Vaillantlaan kwamen honderden mensen samen en reden auto's claxonnerend langs de zingende en dansende supporters, beschrijft Omroep West. De politie was net als bij eerdere wedstrijden van Marokko preventief aanwezig. Agenten voorkwamen onder meer dat supporters feest gingen vieren op een kruispunt, wat het verkeer zou stilleggen.

Later sloeg de sfeer om en kwam de ME in actie nadat er vuurwerk naar agenten was gegooid. De ME voerde charges uit. De politie zegt tegen de regionale omroep dat er iemand is aangehouden voor het niet voldoen aan een vordering, maar dat deze persoon inmiddels weer is vrijgelaten.

Marokko heeft voor het eerst sinds 2004 de finale van de Afrika Cup bereikt. Het thuisland won in de hoofdstad Rabat na 0-0 met strafschoppen van Nigeria, dat twee jaar geleden bij de vorige editie verliezend finalist was.

Als een thuiswonend kind 18 jaar wordt, kan het inkomen van een huishouden fors dalen, blijkt uit onderzoek van het Nibud. Als een kind volwassen wordt, vallen de kindgebonden toeslagen weg en kunnen sommige gezinnen er financieel behoorlijk op achteruitgaan. Voor alleenstaande ouders zijn de financiële gevolgen vaak groter dan gezinnen met twee ouders.

Het kan gaan om een verlies aan inkomen tussen de 300 en ruim 700 euro per maand, berekent het Nibud. Eénoudergezinnen ontvangen, als hun inkomen beperkt is, een hoger kindgebonden budget.

"Wanneer ouders kinderbijslag en het kindgebonden budget nodig hebben om rond te komen, levert het wegvallen van deze toeslagen direct spanning en onzekerheid op", zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen.

Studiefinanciering voor een studerend kind maakt dat verlies aan inkomsten niet goed. Voor een huishouden waarbij een kind naar het mbo gaat in plaats van naar het hbo of de universiteit, is die klap vaak nog groter. Voor je 18de krijg je dan nog geen studiefinanciering, terwijl je dat al wel krijgt als hbo- of universitair student.

Praten

Tegenover die lagere inkomsten voor ouders en hun kind staan juist hogere lasten. Volwassen kinderen gaan meer betalen voor hun zorgverzekeringen en onderwijs wordt duurder. Uit het onderzoek blijkt dat ouders hier niet veel over praten met hun kinderen.

Door de krapte op de woningmarkt blijven jongeren steeds langer thuiswonen. De helft woont als 23-jarige nog altijd thuis, blijkt uit cijfers van het CBS. Als ze thuis blijven wonen, lopen de kosten voor inwoning gewoon door. Maar volgens het Nibud vragen ouders hun kinderen niet snel om een financiële bijdrage.

De sterke inkomstendaling zou gedempt moeten worden om kansenongelijkheid te voorkomen, zegt Nibud-directeur Gijsbertsen. "Er zijn huishoudens die de kinderbijslag en het kindgebonden budget als inkomen niet missen, maar we zien ook huishoudens die deze inkomsten én die uit de bijbaan van hun 18-jarige hard nodig hebben om de noodzakelijke uitgaven te kunnen betalen."

In Uganda zijn er vandaag verkiezingen, maar de uitslag ervan staat al vast. President Museveni wil een zevende termijn. Maar ook in Uganda groeit het verzet van Gen Z tegen de 81-jarige leider.

Bij een stembureau in de buitenlucht in de hoofdstad Kampala werken in de ochtend de vingerafdrukscanners niet. De rij wordt wat onrustig. Mensen lopen weg. "Misschien willen ze niet dat we gaan stemmen", zegt de 23-jarige Masereka.

Op verschillende plekken in de stad klinkt hetzelfde verhaal. "Ze willen dat we laat beginnen", zegt de 56-jarige Bukenye, die ook wacht. "De stemmen worden als het klaar is hier ter plekke geteld, en het is handig als dat in het donker gebeurt. Dan kan je makkelijker fraude plegen."

Het wantrouwen onder de kiezers bij de stembureaus in Kampala is groot. Nepverkiezingen noemt Bukenye het. "We weten wie er aan de macht blijft, ook al stemmen we voor verandering. Het is een toneelspel, voor de westerse wereld, om te doen alsof er hier iets te kiezen valt. Maar wij worden geleid door een dictator."

Bukenye was zestien jaar oud toen de zittende president Museveni aan de macht kwam. Al veertig jaar regeert hij het land en hij wil dus nog langer door. "We hebben geen rechten. Tegenstanders worden opgepakt en gedood. De president leidt een luxe leven en wij hebben geen werk. We willen dat de dictator vertrekt. Ik stem voor verandering voor mijn kinderen."

Het zijn vooral die vele jongeren waar de president voor te vrezen heeft. Driekwart van de Ugandezen zijn onder de 30 jaar. Ruim 40 procent van de jeugd is werkeloos. Ze willen een nieuw Uganda. In Kampala steunen ze massaal presidentskandidaat Bobi Wine, een voormalige popster van 43 jaar oud.

Wine groeide op in een arme wijk en kreeg de bijnaam 'gettopresident'. Hij verdiende goed met zijn muziek en ontpopte zich tot stem van de gefrustreerde jeugd. Deze week voerde hij campagne in de hoofdstad. In een kogelwerend vest en met helm op stak hij uit het dak van een auto. "Zo voel ik me iets veiliger", zei hij. "Ik ben een doelwit." Of dit democratische verkiezingen zijn? "Het is eerder een oorlog."

Oppositie onder druk

Hij is een luis in de pels van dit regime, samen met een andere oppositieleider, Kizza Besigy. Die werd eind 2024 vastgezet, deels uit angst dat hij de handen ineen zou slaan met Wine. Dat zou te veel tegenstand betekenen. Want Wine is duidelijk populair. Waar Wine gaat, gaat de jeugd mee. Jonge mannen op brommers volgen zijn auto. Vrouwen gillen uit vreugde langs de kant van de weg.

Al snel kwam de oproerpolitie. Die sloegen de ongewapende burgers met wapenstokken, schopten hen en gooiden traangas. "Ze proberen mijn campagne te saboteren", zei Wine. "Intimidatie om mensen te ontmoedigen mij te steunen." Toch gaat hij door. "Ik doe mee om de jonge generatie hoop te geven."

Die intimidatie is er vandaag ook bij de stembussen. Overal staan agenten. "Zeker niet om ons te beschermen", zegt een kiezer die zijn naam niet durft te noemen. "Ik uit me kritisch op sociale media. Als je mijn naam opschrijft, kan dat mijn dood betekenen."

De angst zit er goed in. Vier activisten met wie de NOS contact had voor de verkiezingen zijn inmiddels ondergedoken. "Ik kreeg het bericht dat ik de volgende was die opgepakt zou worden", vertelt de Ugandese mensenrechtenactivist Agather Atuhaire telefonisch, ergens op een veilige locatie. "Ze willen alle kritische stemmen opsluiten en hopen zo weg te komen met fraude en geweld."

Ook zij noemt het een schijnproces. Toch zijn de verkiezingen volgens haar belangrijk. "Dit is wel een moment waarop er even aandacht is voor Uganda. We hopen dat onze roep steeds luider wordt en er een groter besef komt wat voor land dit is."

Westerse landen moeten volgens haar niet zomaar zaken doen met Uganda. "Dat Nederland met Uganda praat over een terugkeerhub voor migranten vind ik problematisch. Er is hier veel corruptie en naar wie gaat het geld dat met zo'n deal is gemoeid? Naar de regering en een land met mensenrechtenschendingen. Een democratisch land als Nederland moet geen oogje dichtknijpen uit eigenbelang."

Vrees voor geweld

Ondertussen is de situatie gespannen. Alle Ugandezen weten dat verkiezingen ook geweld kunnen betekenen. In aanloop naar de vorige stembusgang werd oppositieleider Wine opgepakt, waarna zijn aanhangers de straat op gingen. Ordetroepen grepen in en er kwamen bij die protesten 54 Ugandezen om het leven.

"Als de verkiezingen worden gestolen, gaan we weer de straat op", zegt de 30-jarige oppositieaanhanger Richard. "Wij zijn niet bang, zij moeten bang zijn voor ons. Dit is het moment. De zoon van Museveni, die nu de legerchef is, staat te wachten in de coulissen. Dan kan het hier nog erger worden. Het is nu echt genoeg geweest."

Maar sinds dinsdag is het internet geblokkeerd. De jeugd kan niet whatsappen, tiktokken, niet tweeten, alleen bellen. Daarmee is het moeilijk om massale protesten te organiseren. "Maar dit plant zaadjes van onrust en woede onder de jeugd", schrijft de Ugandese advocaat Michael Aboneka. "Ooit kan de politie dit niet meer stoppen."

Vorig najaar was er op meerdere plekken in de wereld een protestgolf, aangewakkerd door jongeren. NOS op 3 maakte deze explainer over de Gen Z-protesten:

"Ze praat er niet over. Niet omdat ze het niet weet, maar omdat ze het niet kan." Aan het woord is de moeder van een van de slachtoffers in de Barendrechtse zedenzaak, waarin de 46-jarige Mels van B. terechtstaat voor ernstig seksueel misbruik van tientallen jonge meisjes.

De vrouw vertelt dat haar dochter nog te jong is om de omvang van wat haar is overkomen te kunnen beseffen. Het meisje krast zichzelf op haar schouder om controle te voelen, vertelt haar moeder. Ze wil dat de rechtbank een hoge straf oplegt die duidelijk maakt dat er blijvende schade is ontstaan.

De vrouw spreekt samen met veertien andere ouders en slachtoffers. De ouders zitten op de publieke tribune boven in de rechtbank en komen in groepjes van drie naar beneden. Na drie verklaringen wordt de zitting steeds even geschorst.

Verdachte Mels van B. zei aan het begin van de zitting dat hij "heel erg schuldbewust" is over wat hij heeft gedaan. Later krijgt hij nog de kans om op de verklaringen te reageren. Hij heeft bekend meisjes te hebben misbruikt bij hem thuis en op een camping in Hoeven, Noord-Brabant, en daarbij opnames te hebben gemaakt.

'Waarom heb je dat gedaan bij mij?'

De ouders van een meisje dat tijdens het misbruik acht jaar oud was, vertellen over het eerste gesprek met de zedenrechercheurs. "Aan hun gezichten zagen we dat ze geen goed nieuws hadden. Toen we het hoorden, stortte onze wereld in. Het begon als een vrolijk logeerpartijtje; voor haar was het een avontuur." Dat Van B. de meisjes met hoge doses illegaal verkregen slaapmiddelen drogeerde, was volgens hen een bewuste keuze. "Hij wist precies wat hij deed."

"Het heeft diepe sporen achtergelaten", vertelt moeder Sandra. Ze deed haar verhaal eerder in de media en wil niet anoniem blijven. Ze vertelt dat haar dochter haar gevoelens moeilijk onder woorden kan brengen, maar dat toch heeft gedaan in een tekst die Sandra voorleest: "Ik heb geen vertrouwen meer in mensen door jou. Ik heb jouw hand gevoeld. Klootzak. Waarom heb je dat gedaan bij mij? Ik hoop dat je je les geleerd hebt en voor altijd in de cel blijft."

Sandra en haar man Arno zijn geschokt door het grote aantal beelden dat Van B. heeft gemaakt. "Wat hij mijn dochter heeft aangedaan, is te gruwelijk voor woorden. Hoe kon hij? Wat bezielde hem? 'Monster' is te zacht uitgedrukt."

Nachtmerries

De ouders van een volgend slachtoffer komen naar voren. De moeder vraagt of Van B. zich wil omdraaien, omdat dit helpt bij de verwerking. Van B. doet dit en de moeder kijkt hem recht aan. "Ik neem het mezelf kwalijk dat ik me zo heb kunnen vergissen in een persoon en mijn dochter niet heb kunnen beschermen. Ik voel me er heel schuldig over." Haar dochter heeft sindsdien nachtmerries waarin ze van haar fiets wordt getrokken. Continu blijft bij deze moeder één vraag door haar hoofd spoken: "Waarom?"

Na een schorsing leest een moeder de verklaring van haar dochter voor. Zij werd op de camping 's nachts wakker, voelde dat haar onderbroek uit was en zag Van B. "De dag erna voelde ik me vies en besloot ik het aan mijn vriendin te vertellen. Ik appte mijn moeder dat ik naar huis wilde. Daarna hoorde ik hem aan de telefoon zeggen: 'Natuurlijk niet, hoe kom je daar nou bij?' Toen mijn vader kwam, ben ik meteen in de auto gaan zitten; ik was zelfs vergeten mijn vriendin gedag te zeggen."

Grote impact op de gezinnen

Dan komt geëmotioneerd de moeder naar voren van een meisje dat door Van B. werd genoemd tijdens zijn verhoor. "Die informatie was voor ons niet te bevatten." De impact op hun leven is groot. "We gingen naar ons werk, maar werken ging niet." Er is grote onzekerheid over wat de gevolgen op de lange termijn zullen zijn. "Onze dochter lijkt geen herinneringen te hebben, maar wat zijn de gevolgen als ze ouder wordt?"

De zaak heeft in het gezin ook gevolgen voor 'gewone' dingen, zoals een uitwisseling van hun oudste dochter met buitenlandse scholieren. "Onze dochter mag toch meedoen. We kunnen haar dit niet afnemen vanwege angst die wij voelen."

Als laatste komt deze ochtend moeder Evelien aan het woord. Zij heeft ervoor gekozen om haar dochter alle antwoorden op haar vragen te geven. "Mama, ben ik ook een van die meisjes? Wat is een pedofiel? Wat is gedrogeerd?" Haar dochter heeft een audio-opname gemaakt die wordt afgespeeld in de rechtbank. Ze worstelt met de vraag waarom ze niet wakker is geworden, zodat ze andere meisjes had kunnen beschermen.

Toch wenst het meisje Van B. niet het ergste toe: "Ik hoop dat hij goede hulp krijgt en snel naar een tbs-kliniek kan. Meer heb ik niet te zeggen."

Minister Brekelmans van Defensie heeft in Hawija persoonlijk excuses aangeboden voor het bombardement op de Iraakse stad in 2015, waarbij zeventig burgerdoden vielen. Brekelmans sprak daar met nabestaanden en slachtoffers van de Nederlandse luchtaanval. Die gesprekken waren volgens hem "indringend en aangrijpend".

Brekelmans bood vorig jaar namens het kabinet excuses aan. Een paar maanden later beloofde hij de Tweede Kamer naar Hawija af te reizen om daar ook persoonlijk zijn excuses aan te bieden. Brekelmans gaf aan dat het voor hem wel veilig genoeg moest zijn om die kant uit te gaan. Dat was nu dus het geval.

Brekelmans heeft bij zijn bezoek twee projecten om Hawija weer op te bouwen bekeken, die inmiddels zijn afgerond. Hij kondigde nu aan nog eens 10 miljoen euro extra uit te trekken voor de stad.

Waar dat geld precies naartoe moet gaan, is nog onduidelijk. "Ik ben mij er zeer van bewust dat geen enkele vorm van steun het leed kan wegnemen", zegt Brekelmans verder daarover.

Hard oordeel van commissie

Een commissie deed eerder onderzoek naar de vraag hoe er zoveel burgerdoden konden vallen bij het bombardement. Die kwam met een hard oordeel: de Nederlandse defensie had te weinig informatie om goed in te schatten wat de destructieve gevolgen konden zijn van de F-16-bommen, Ook werd er te veel geleund op Amerikaanse informatie.

Daarnaast concludeerde de commissie dat toenmalig defensieminister Hennis de Tweede Kamer in de nasleep "keer op keer" onvolledig en onjuist had geïnformeerd. Ook na de publicatie van het rapport bleek dit het geval: beelden van de ochtend na het bombardement op Hawija bleken lange tijd onvindbaar, maar doken daarna alsnog op.

Het kabinet houdt vol dat de luchtaanval gerechtvaardigd was, omdat er een bommenfabriek van Islamitische Staat stond. "Maar het is vreselijk dat daarbij onbedoeld burgerslachtoffers zijn gevallen en veel schade is ontstaan", benadrukt het ministerie van Defensie.

Drie pro-Palestijnse activisten die in het Verenigd Koninkrijk vastzitten, hebben hun wekenlange hongerstaking beëindigd, meldt Prisoners for Palestine. Het drietal stopte samen met vijf andere activisten die banden hebben met actiegroep Palestine Action met eten om te protesteren tegen hun detentie.

De hongerstaking was een van de langste in het VK sinds de jaren 80. Sommigen activisten liepen volgens Prisoners for Palestine het risico om te overlijden.

Heba Muraisi en Kamran Ahmed weigerden 73 en 66 dagen te eten. Lewie Chiaramello heeft diabetes type 1 en at om de dag niet, waardoor zijn hongerstaking 46 dagen duurde, meldt The Guardian.

Voorlopige hechtenis

De activisten werden opgepakt omdat ze betrokken zouden zijn bij het inbreken in het hoofdkantoor van de Israëlische wapenfabrikant Elbit Systems in Bristol in 2024 en bij het bestormen van een luchtmachtbasis in Oxfordshire vorig jaar. De activisten beschuldigen de Britse regering van steun aan Israël tijdens de oorlog in Gaza.

Een deel van de groep begon hun hongerstaking op 2 november omdat ze toen al meer dan een jaar in voorlopige hechtenis zaten en hun proces naar verwachting pas in juni begint. Volgens de Britse wet mogen verdachten maximaal zes maanden in voorarrest zitten.

Belangrijke eis ingewilligd

Ahmed, Muraisi en Chiaramello beëindigden hun hongerstaking gisteren nadat de Britse regering had besloten om een overheidscontract van twee miljard pond (2,3 miljard euro) niet toe te kennen aan Elbit Systems, staat in de verklaring van Prisoners for Palestine. Dat was een van de andere eisen van de activisten om hun hongerstaking te beëindigen.

Tijdens hun actie stelden de activisten ook een aantal andere eisen. Zo wilden ze op borgtocht vrijkomen, een eerlijk proces, het sluiten van alle vestigingen van Elbit Systems in het Verenigd Koninkrijk en het opheffen van het verbod op Palestine Action.

Vier andere gedetineerden stopten eerder al met hun actie. Een achtste activist is sinds afgelopen weekend weer gestopt met eten.

Terreurlijst

Palestine Action is in 2020 ontstaan en voert vaker acties tegen de Britse regering en bedrijven om banden met Israël. Bij de acties wordt vaak rode verf gebruikt om op gebouwen te spuiten.

De Britse groep werd na de actie op de vliegbasis in Oxfordshire vorig jaar juli door de overheid verboden en kwam op een terreurlijst te staan. Sindsdien zijn duizenden mensen in het VK opgepakt omdat ze bij protesten borden droegen waarin ze Palestine Action steunden. Mensenrechtenorganisaties zijn kritisch op het verbod.

Op een besluit van de gemeenteraad van De Bilt om voorlopig niet meer te vergaderen, wordt verbaasd gereageerd. Een meerderheid van de raad stemde eergisteren voor een voorstel om met verkiezingsreces te gaan, tot de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.

Op die manier wil de raad een aantal belangrijke dossiers over de verkiezingen heen tillen. Er staat nog een aantal onderwerpen op de agenda waar veel om te doen is en waar partijen het niet over eens zijn. Bijvoorbeeld de mogelijke bouw van een nieuw gemeentehuis en het parkeerbeleid in De Bilt.

De agendacommissie, die het voorstel had ingediend, stelde dat het beter was om dat soort onderwerpen door te schuiven totdat er nieuwe volksvertegenwoordigers gekozen zijn. De commissie mag dat eigenlijk zelf bepalen, legde burgemeester Maarten Haverkamp dinsdagavond aan de raadsleden uit. Maar omdat het voorstel zo vergaand en uitzonderlijk is, wilde hij zeker weten dat de gemeenteraad het ermee eens was.

'Nog nooit van gehoord'

Universitair hoofddocent politicologie Hans Vollaard van de Universiteit Utrecht is verbaasd over het besluit. "Is er dan niets meer te controleren?", vraagt hij zich af bij RTV Utrecht. "Speelt er dan niks meer onder inwoners van De Bilt dat aangekaart moet worden?"

Vollaard kan zich niet voorstellen dat er helemaal geen onderwerpen zijn in aanloop naar de verkiezingen waarover de raad moet besluiten. Denk bijvoorbeeld aan besluiten waarvoor subsidies aangevraagd moeten worden of aan deadlines, zegt hij. "Meestal is het wel een rustige periode, ook om raadsleden gelegenheid te geven om campagne te voeren. Maar om nou te zeggen, we vergaderen niet, dat heb ik nog nooit gehoord."

Volgens de spelregels

Directeur John Bijl van het Periklesinstituut, dat onder meer burgemeesters en wethouders traint, is ook kritisch over het besluit, zei hij tegen de NOS. "Het slaat nergens op. Ik kan me voorstellen dat je in verkiezingstijd rekening houdt met de agenda. In de meeste gemeenten zie je dat de luwte aantreedt in de laatste zes tot drie weken naar de verkiezingen. Maar hier schorten ze alles op naar eigenlijk 1 april, als de nieuwe gemeenteraad wordt geïnstalleerd", zegt hij.

Bijl: "Dat je grote dossiers niet over je graf heen wil regeren, kan ik nog wel begrijpen. Maar het is niet zo dat er daarnaast geen andere zaken spelen. De gemeenteraad heeft niet alleen de taak om besluiten te nemen, maar heeft ook een controlerende taak."

Uitleg aan inwoners

Een gemeenteraad gaat over de eigen agenda en kan besluiten om niet te vergaderen, legt ook politicoloog Vollaard uit. Zo'n voorstel wordt eerst gedaan door de agendacommissie. Daarin zitten bijvoorbeeld burgemeester, griffier en wat raadsleden. Het voorstel wordt dan besproken in de raad. "Het kan natuurlijk zijn dat er zo weinig op de agenda staat dat er niet meer vergaderd hoeft te worden", zegt hij.

Volgens de politicoloog is het belangrijk dat de gemeente aan de inwoners uitleg geeft over het besluit. "Enerzijds kun je zeggen: het is efficiënt, er wordt niet vergaderd als het niet nodig is. Anderzijds kan je denken: ze worden toch betaald namens ons om besluiten te nemen." Dat kan vragen oproepen bij inwoners, schetst hij. "Ik kan me de opgetrokken wenkbrauwen wel voorstellen."

De gemeenteraad kan er dus zelf voor kiezen om met reces te gaan, maar kan het besluit ook weer terugdraaien. John Bijl hoopt dat de raadsleden nog eens goed nadenken over dit besluit. "Ik heb begrepen dat er vanuit de inwoners niet heel enthousiast is gereageerd. Dus misschien zien ze nog wel een reden om toch nog een paar dingen gewoon wel te doen. In plaats van alleen maar campagne te gaan voeren."

Burgemeester houdt optie om te vergaderen open

Burgemeester Haverkamp laat vanmiddag aan RTV Utrecht weten dat als het echt nodig is, hij de raadsvergadering bij elkaar kan roepen. "Of als er zes raadsleden zeggen: we hebben het besluit genomen maar het is achteraf niet verstandig. We willen toch bij elkaar komen", zegt hij. Dan kan een onderwerp besproken worden door de gemeenteraad.

Hij verwacht daarom ook dat de gemeenteraad voor de verkiezingen nog weleens bij elkaar zal komen. "Ik mag niet wedden van mijn geloof, maar ik durf er een goede fles wijn op in te zetten dat De Bilt voor de verkiezingen nog een keer zal gaan vergaderen", aldus de CDA-burgemeester. Hij heeft ook al een verzoek binnengekregen over een onderwerp.

Naast dit soort verzoeken is de agenda verder leeggemaakt. Er wordt niet gesproken over grote onderwerpen, zoals een nieuw gemeentehuis. Dat laat de raad over aan de nieuwe raadsleden.