NOS Nieuws - Algemeen

Film- en theatermaker Norman de Palm is op 78-jarige leeftijd overleden. Hij behoorde tot de grondleggers van de Curaçaose film en het theater en speelde een belangrijke rol in het zichtbaar maken van Curaçaose en Caribische verhalen via film en toneel.

Zijn bekendste werken waren onder andere Almacita di Desolato, Desiree en Ava & Gabriel. Die laatste film werd in 1990 onderscheiden met een Gouden Kalf, de belangrijkste Nederlandse filmprijs.

Papiaments

Norman de Palm (1948) werd geboren in Oranjestad, Aruba, als zoon van een Nederlandse moeder en een Curaçaose vader. Hij groeide deels op op Curaçao. Op zijn achttiende verhuisde hij naar Nijmegen om klinische psychologie te studeren en later keerde hij terug naar Curaçao om het beroep uit te oefenen. In zijn vrije tijd werkte hij als acteur.

In 1976, toen De Palm 28 jaar was, ontmoette hij Felix de Rooy. Daarmee kreeg zijn carrière en leven een andere wending. Hij ging werken voor De Rooys stichting Ilushon Kosmiko, die zich richtte op dans, theater en filmproducties. Het duo maakte invloedrijke stukken zoals E tres kriayanan en speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van het Papiamentstalige toneel.

Het duo maakte in 1980 de tragische en succesvolle toneelproductie Desirée, over een jonge zwarte vrouw die opbokst tegen uitsluiting en institutioneel racisme. De voorstelling bleef relevant en was afgelopen jaren opnieuw te zien, zo ook in 2024 in Haarlem. Het stuk werd ook opgevoerd in New York, Edinburgh en Amsterdam en later bewerkt tot een film, geregisseerd door De Rooy.

Ave & Gabriel gaat over een liefdesdrama op Curaçao eind jaren 40:

De Palm richtte eind jaren negentig Teatro Luna Blou op in Willemstad, dat inmiddels geldt als het grootste theater van Curaçao. Daarmee kreeg het eiland een plek waar nieuwe generaties makers theaterproducties konden ontwikkelen en mochten experimenteren.

Theatermaker en oud-politicus John Leerdam noemt De Palm een "voorbeeldfiguur". Volgens Leerdam tilde hij de kunst en cultuur van Curaçao en de Antillen naar een hoger niveau en gaf hij jonge makers kansen die bepalend waren voor hun ontwikkeling. "Wat hij heeft gedaan aan de infrastructuur en het niveau van kunst en cultuur is van onschatbare waarde", aldus Leerdam.

Voor zijn bijdrage aan de theatercultuur ontving De Palm in 2013 op Curaçao de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding binnen het Caribisch deel van het Koninkrijk. Hij nam deze prijs in ontvangst voor zijn rol in het vormgeven van de culturele identiteit van Curaçao en voor het stimuleren van het Papiamentstalige toneel op het eiland.

De Palm was al enige tijd ziek; hij leed aan de ziekte van Parkinson.

Dick Drayer, correspondent Caribisch Gebied:

"De betekenis van Norman de Palm ligt in zijn rol als culturele bruggenbouwer tussen Curaçao en Nederland. Hij behoorde tot de eerste generatie makers die Caribische verhalen, taal en identiteit een volwaardige plek gaf binnen het professionele theater en de film, zowel op de eilanden als in Nederland.

De betekenis van De Palm wordt ook zichtbaar in de context van de makers en prijzen waarmee hij zich heeft omringd. In Nederland opereerde hij in dezelfde culturele voorhoede als onder anderen Jörgen Raymann en Gerda Havertong, die net als hij een belangrijke rol speelden in het zichtbaar maken van Caribische en Surinaamse stemmen op het Nederlandse toneel en televisie.

Voor zijn bijdrage aan de kunsten en culturele ontwikkeling ontving hij verschillende onderscheidingen, waaronder een Gouden kalf en erkenning in zowel Curaçao als Nederland voor zijn pioniersrol in het Papiamentstalige theater en zijn inzet voor culturele educatie. Daarmee behoort hij tot de kleine groep Caribische makers die niet alleen artistiek, maar ook structureel invloed heeft gehad op hoe het Nederlandse culturele veld zich heeft verbreed."

Ondanks het verbod op de verkoop van vapes met smaakjes gebruiken veel jongeren in Nederland deze producten nog steeds. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut, gebaseerd op een vragenlijst die begin vorig jaar is ingevuld door jongeren van 12 tot en met 25 jaar.

Sinds 1 januari 2024 is de verkoop van smaakjesvapes verboden. Alleen e-sigaretten met tabakssmaak zijn nog toegestaan. Desondanks geeft 85 procent van de jongeren die maandelijks vapen aan weleens een vape met een smaakje te gebruiken.

"Dit is zorgelijk omdat smaakjes zoals fruit of snoep vapes aantrekkelijk maken voor jongeren", zegt tabaksexpert van het Trimbos-instituut Esther Croes. "Uit eerdere rapportages weten we dat veel jongeren juist door die smaakjes beginnen met vapen of langer blijven vapen."

Dealer

Kennis over de risico's leidt niet automatisch tot ander gedrag, zo blijkt. Zo'n driekwart van de jongeren denkt dat vapen schadelijk is voor hun gezondheid en hersenontwikkeling. Toch blijft het gebruik hoog. Daarbij weten bijna alle ondervraagde jongeren dat de verkoop van vapes met smaakjes verboden is.

Het onderzoek laat ook zien hoe jongeren aan vapes komen. Van de groep die zegt maandelijks te vapen, zegt bijna eenderde ze via vrienden of bekenden te krijgen. Ongeveer 30 procent van de jongeren koopt ze in een tabakswinkel of vapeshop, en 20 procent via een dealer.

Niet representatief

De jongeren zijn geworven via panels, waarbij deelnemers onder de 16 jaar via hun ouders meededen. Het onderzoek is bedoeld als verdieping op bestaande landelijke cijfers en niet om nieuwe representatieve cijfers vast te stellen.

Minderjarigen geven vaker aan dat ze via vrienden aan vapes komen, terwijl 18-plussers ze vaker zelf kopen in winkels. Volgens Croes laat dit zien dat er meer nodig is dan alleen voorlichting. Ze pleit voor strengere handhaving, betrokkenheid van ouders en meer verantwoordelijkheid bij verkopers om te voorkomen dat jongeren verslaafd raken aan nicotineproducten.

Veel producten bevatten nicotinezouten, een vorm van nicotine die minder scherp aanvoelt in de keel en snel in de hersenen wordt opgenomen. Daardoor kunnen jongeren ongemerkt afhankelijk worden. Ook bestaat nog vaak het beeld dat vapen minder schadelijk is dan roken, terwijl de langetermijneffecten nog niet volledig bekend zijn. Bovendien is het zo dat veel jongeren die vapen ook sigaretten roken.

Onderzoek Stories

Dat jongeren ondanks het verbod nog makkelijk aan vapes met smaakjes komen, kwam ook naar voren uit onderzoek van NOS Stories eind 2024. In een online vragenlijst gaven honderden jongeren aan dat ze in de maand ervoor nog vapes met smaken als cola, mango, bubblegum of suikerspin hadden gekocht. Een groot deel van hen was minderjarig. Veel jongeren zeiden dat het verkrijgen van vapes "net zo makkelijk" was als vóór het verbod.

Jongeren kochten hun vapes vaak via vrienden, klasgenoten of dealers die ze kenden via sociale media zoals Snapchat. Ook werden vapes over de grens gehaald of besteld via buitenlandse webshops. Daarnaast zeiden jongeren dat sommige winkels de producten nog steeds illegaal verkochten, bijvoorbeeld onder de toonbank.

Het waren tegenstrijdige berichten vannacht over het tijdelijke bestand in het Midden-Oosten. De Pakistaanse premier, die bemiddelt in het conflict, zei dat het staakt-het-vuren tussen Iran en de VS geldt voor de hele regio, "inclusief Libanon". Vier uur daarna ontkrachtte de Israëlische premier Netanyahu deze bewering al; volgens hem geldt het staakt-het-vuren niet voor de strijd tussen Israël en Hezbollah in Libanon.

"Israël steunt het besluit van de Amerikaanse president Trump om de aanvallen op Iran te staken", is te lezen in een verklaring van de Israëlische premier. Ook Israël stopt voorlopig met aanvallen op Iran. Maar, zo schrijft Netanyahu, "het staakt-het-vuren van twee weken geldt niet voor Libanon."

Correspondent Midden-Oosten David Poort:

"Het is de vraag hoe solide dit bestand is. De Pakistaanse premier Sharif heeft gezegd dat het staakt-het-vuren overal geldt, maar Netanyahu kwam vannacht al snel met een andere lezing. Volgens Israël valt Libanon buiten de deal. Het verschil tussen deze lezingen van het staakt-het-vuren is cruciaal. In de uren na de aankondiging, ook nadat Trump het bestand bekendmaakte, gingen Israëlische aanvallen in Libanon gewoon door.

Daarmee ligt het grootste struikelblok meteen op tafel. Iran zal moeilijk accepteren dat het bombarderen van hun bondgenoten in Libanon doorgaat. De vraag is nu of Trump genoeg druk kan zetten op Israël en Netanyahu onder controle kan krijgen om het staakt-het-vuren ook daar te handhaven."

Nadat eind februari de Iraanse opperste leider ayatollah Khamenei werd gedood bij Israëlisch-Amerikaanse aanvallen, mengde de sjiitische militie zich in de oorlog in het Midden-Oosten. Sindsdien valt Israël geregeld doelen aan in Libanon, met name in het zuiden van het land. Volgens Israël zijn deze aanvallen gericht op Hezbollah-doelen, maar ook burgers zijn geregeld doelwit. De militante beweging is onderdeel van de As van Verzet, een groep van trouwe bondgenoten van Iran in het Midden-Oosten.

Persbureau Reuters meldt op basis van bronnen dat Hezbollah zegt dat het vanwege het bestand geen aanvallen meer uitvoert op doelen in het noorden van Israël. Ook stopt de militie naar eigen zeggen met de aanvallen op Israëlische strijdkrachten in Libanon. Naar verwachting komt de sjiitische beweging later vandaag met een verklaring over de positie van Hezbollah in het tijdelijke staakt-het-vuren en een reactie op de bewering van Netanyahu dat het bestand niet voor Libanon zou gelden.

Israëlische aanvallen

Dat Israël oordeelt dat het bestand niet geldt voor Libanon, werd vannacht al duidelijk toen Israël verschillende aanvallen uitvoerde op dat land. Bij een luchtaanval op een café in de Zuid-Libanese stad Sidon kwamen acht mensen om het leven en ook waren er luchtaanvallen op Mashgara in de Bekaa-vallei, artilleriebeschietingen op Khiam en aanvallen op Tyrus.

Al weken wordt Libanon hevig gebombardeerd en ook is Israël een grondoffensief gestart. Israël heeft een groot deel van het zuiden bezet om een bufferzone te creëren. Zo heeft het Israëlische leger meerdere bruggen vernietigd, die gebruikt zouden worden door Hezbollah om militaire goederen te vervoeren en operaties uit te voeren. De aanvallen hebben tot dusver geleid tot zeker 1500 doden en ruim een miljoen vluchtelingen in Libanon. Ongeveer 4000 mensen raakten gewond.

Expert stellen dat Israël in Libanon dezelfde tactiek gebruikt als bij de oorlog in Gaza. Ook de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisatie Oxfam Novib vrezen dat Libanon een tweede Gaza wordt. Vanuit Israël zelf komen uitspraken die die vrees bevestigen. Zo zei de ultrarechtse minister Smotrich dat "de zuidelijke wijken van de Libanese hoofdstad er spoedig komen uit te zien als Khan Younis in Gaza".

Het Libanese regeringsleger heeft inwoners die gevlucht zijn uit het zuiden gewaarschuwd om nog niet terug naar huis te gaan. Volgens het het leger zijn de Israëlische strijdkrachten er nog steeds actief en kunnen er nog onontplofte bommen liggen.

Correspondent Israël Nasrah Habiballah:

"Pakistan zei dat het tijdelijke bestand ook geldt voor Libanon, maar vanuit Israël horen we een ander verhaal. Premier Netanyahu zegt dat Israël meedoet aan de gevechtspauze in Iran, maar niet in Libanon. Of de Israëlische strijd met dezelfde intensiteit doorgaat als we de laatste weken hebben gezien, is nog onduidelijk. Dat gaan we de komende uren zien en hangt ook van Hezbollah af.

De aanvallen op Iran waren samen met de VS, maar in de strijd tegen Hezbollah zit dat anders. Hoewel Israël altijd zegt dat Iran achter de Hezbollah-dreiging zit, trekken ze dit nu juist los van het staakt-het-vuren met Iran."

Een jongetje dat meerdere keren onnodig naar 112 belde, heeft gisteren samen met zijn moeder persoonlijk excuses gemaakt op het politiebureau in Ridderkerk. Hij had een handgeschreven briefje bij zich met 'sori' erop.

De wijkagenten in Ridderkerk waarderen de actie enorm, zeggen ze. "Nu konden wij voor deze jonge stoere bink alleen maar lof hebben dat, ondanks zijn fouten, hij de consequenties kon inzien", schrijft de politie op sociale media.

Op het briefje stond: 'Sori dat ik gister 5 x hep gebelt naar 112. Ik ga dat nooit meer doen. Groetjes'

De politie waarschuwt dat onnodig 112 bellen serieuze gevolgen kan hebben en strafbaar is, schrijft Rijnmond.

Zuyd Hogeschool schafte 4,5 jaar geleden als eerste hogeschool in Nederland het bindend studieadvies af. Een vijfde van de studenten die volgens de oude regels had moeten stoppen, is alsnog binnen vier jaar afgestudeerd, blijkt uit onderzoek van de hogeschool.

Het bindend studieadvies (bsa) verplicht studenten om in hun eerste jaar een bepaald aantal studiepunten te halen. Lukt dat niet, dan moeten ze stoppen met hun opleiding.

De Zuid-Limburgse onderwijsinstelling besloot in studiejaar 2021-2022 het bsa af te schaffen. Niet iedere student zou zich op dezelfde manier ontwikkelen en daarom was volgens de hogeschool in het advies meer maatwerk nodig.

Van de bijna 1500 studenten die hun opleiding toen startten, hadden 217 studenten volgens het oude stelsel aan het einde van het eerste jaar moeten stoppen. Toch lukte het een op de vijf om de opleiding binnen vier jaar af te maken.

"Ik ben blij dat we hen niet te vroeg hebben hoeven laten gaan en dat ze zich nu verder kunnen ontwikkelen met een diploma op zak", zegt Saskia Brand-Gruwel, bestuurslid van Zuyd Hogeschool. "Dat is tegelijkertijd goed nieuws voor Limburg, waar werkgevers, bijvoorbeeld in de zorg en techniek, zitten te springen om gekwalificeerd personeel."

Aangepast traject

Hoewel nog steeds naar het aantal behaalde punten wordt gekeken, kijkt de studieloopbaanbegeleider ook naar de match met de opleiding, persoonlijke omstandigheden en ontwikkelpotentieel. Haalt de student de norm die bij de meeste opleidingen rond de veertig punten ligt niet, dan komt er een aangepast advies.

"Wat je vaak hoort van studenten die twee of drie vakken niet hebben gehaald, is dat ze die er volgend jaar wel bij doen", zegt Brand-Gruwel. "Maar we weten dat dubbel studeren niet werkt. Dan gaan we kijken hoe we dat traject kunnen inrichten zodat het wel lukt. Dus bijvoorbeeld een tweedejaarsvak naar voren schuiven, zodat eerst de niet -gehaalde vakken kunnen worden overgedaan."

Een groep van 35 studenten kreeg het advies om te stoppen, maar bleef toch doorstuderen. De verwachting is dat zij uiteindelijk negen jaar over hun studie zullen doen. Dat is volgens Brand-Gruwel geen reden om het stelsel anders in te richten. "Langstudeerders had je ook met het bsa en de groep lijkt niet groter te worden."

De afschaffing van het bsa heeft volgens het onderzoek bovendien de kansengelijkheid voor mannelijke studenten vergroot. Onder het oude stelsel vielen mannelijke studenten vaker uit dan vrouwelijke studenten. Ook zijn er geen negatieve financiële gevolgen voor de hogeschool.

Volgens Sam de Jong van het Interstedelijk Studenten Overleg laat dit onderzoek zien dat het bsa een ouderwets middel is dat niet werkt: "Het legt niet alleen onnodige druk op het welzijn van de studenten, we zien in dit onderzoek terugkomen dat het ook nog eens een ongelijke behandeling geeft."

Discussie over bindend studieadvies

Het bsa werd ingevoerd om de hoge uitval te verminderen en het studiesucces te bevorderen. Het idee was dat studenten beter hun best zouden doen en eerder zouden stoppen wanneer de opleiding niet blijkt te passen. Hierdoor moest de studietijd worden verkort.

Onlangs bleek uit ander onderzoek dat het bsa niet leidt tot meer afgestudeerde universiteitsstudenten. Het verlaagt de kans op een universitair diploma juist. Bovendien wordt de studieduur niet verkort.

Volgens het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs is het niet mogelijk om harde conclusies te trekken over het effect van het bsa op basis van beschikbare onderzoeken.

In de politiek is het bsa al langer punt van discussie. Volgens toenmalig onderwijsminister Dijkgraaf zorgt het bij een hoop studenten voor veel stress. Hij wilde het maximaal aantal studiepunten in het eerste jaar van zestig naar maximaal dertig verlagen.

Het kabinet-Schoof besloot om niets aan het bsa te veranderen en het huidige kabinet heeft het niet opgenomen in het coalitieakkoord. Onderwijsminister Letschert zei vorige week in een interview de regels niet te gaan aanpassen en dat het aan de onderwijsinstellingen zelf is hoe ze hiermee omgaan.

Zuyd Hogeschool is niet de enige die het bsa heeft afgeschaft. Volgens de Vereniging Hogescholen is dat bij acht andere hogescholen het geval. Bij andere onderwijsinstellingen kan het zijn dat ze per opleiding of faculteit maatwerk toepassen. De universiteiten hanteren allemaal een bsa.

Goedemorgen! In de zaak tegen oud-advocaat Inez Weski is het vandaag de beurt aan haar verdediging. Verder gaat NAVO-chef Rutte langs bij president Trump.

Het weer: Het is zonovergoten en droog. De temperatuur stijgt naar 16 tot lokaal 21 graden en er waait en zwakke tot matige oostenwind.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

De Verenigde Staten en Iran zijn akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken. De VS zal samen met Israël stoppen met het uitvoeren van aanvallen. Iran zal op zijn beurt onder meer de Straat van Hormuz openen voor alle scheepvaart en ook de aanvallen opschorten. Het bestand is direct ingegaan en volgt op bemiddelingspogingen van Pakistan.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de jungle van Ecuador is met een wildcamera een zeldzame zwarte jaguar vastgelegd. Meestal hebben ze een goudkleurige vacht met zwarte rozetten, maar zo'n 10 procent van de jaguars is helemaal zwart. Dat komt door melanisme: een teveel aan zwarte pigmentatie. Het tegenovergestelde is albinisme.

Jaguars zijn erg schuwe dieren. "Dat we een zwarte jaguar aantreffen in dit gebied, betekent dat het ecosysteem er in stabiele en goede staat is, en dat ons werk er vruchten afwerpt", zegt Rebeca Martinez van WWF Ecuador. "Het woud is in balans, anders zouden we zo'n zeldzaam dier er nooit kunnen zien."

Fijne dag!

Het Belgisch Openbaar Ministerie gaat een groep wielrenners vervolgen die zondag tijdens de Ronde van Vlaanderen bij een spoorwegovergang een rood licht negeerden. Het gaat volgens de Vlaamse omroep VRT om 54 professionele renners, onder wie ook Remco Evenepoel en Tadej Pogacar. Het incident gebeurde aan het begin van de koers.

Het negeren van een rood licht bij een spoorovergang is een overtreding van de zwaarste categorie binnen de verkeerswetgeving in België.

Bij de overweg sprong het licht op rood toen het peloton naderde, maar het eerste deel van de wielergroep negeerde het licht. Pas toen de slagbomen naar beneden gingen, stopte de rest van het peloton, met daarin onder meer Mathieu van der Poel. De eerste groep mocht de koers afmaken, maar moest wel wachten tot de tweede groep weer was aangesloten.

Volgens het Belgische OM zal op basis van onderzoek gekeken worden of de renners strafrechtelijk worden vervolgd. Bij overtredingen van de zwaarste categorie worden in België overtreders in principe altijd opgeroepen voor de politierechtbank. De boete die de renners kunnen krijgen ligt tussen de 400 en 5000 euro.

Of de Internationale wielerunie UCI van plan is om de renners sancties op te leggen, is onduidelijk. Enkele renners werden wel beboet voor andere overtredingen tijdens de koers. Zo kreeg winnaar Pogacar een boete van ruim 500 euro voor het weggooien van afval in een zone die daar niet voor bedoeld was.

De Amerikaanse journalist Shelly Kittleson, die vorige week in Irak werd ontvoerd, is vrijgelaten. Dat heeft de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio gezegd.

Kittleson werd op 31 maart in Bagdad meegenomen door een pro-Iraanse militie. Naar verluidt zouden in ruil voor haar vrijlating enkele leden van de groepering worden vrijgelaten die door de Iraakse autoriteiten waren opgepakt.

Kittleson moet het land onmiddellijk verlaten. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zorgt voor een veilig vertrek uit Irak en bedankt onder meer de autoriteiten in Irak voor hun inzet.

Waarschuwing

Kittleson is een freelancejournalist die in Rome woont. Ze heeft als journalist verslag gedaan van conflicten in Afghanistan, Irak en Syrië. Volgens haar profiel op X werkt ze voor meerdere media.

Eerder riep de Amerikaanse ambassade in Irak Amerikaanse burgers herhaaldelijk op om het land te verlaten. Dit gebeurde naar aanleiding van de oorlog met Iran.

In Brabant is afgelopen avond een medewerker van een slachthuis overleden bij een bedrijfsongeval. Het gebeurde bij een bedrijf in Helmond.

De medewerker overleed ter plekke. Het ongeval gebeurde bij of in een lift, maar wat daar zich precies heeft afgespeeld is niet duidelijk. De identiteit van het slachtoffer is nog niet bekend, schrijft Omroep Brabant.

Zoals gebruikelijk bij ongelukken op een werkplek, doet ook de Arbeidsinspectie onderzoek. Ook een team van de forensische opsporing werd opgeroepen.

Presentator Janine Abbring gaat het laatste seizoen van Zomergasten presenteren. Dat heeft ze gezegd in het programma LUBACH, waar ze eindredacteur is.

Abbring presenteerde het interviewprogramma eerder al van 2017 tot 2022, en is daarmee een van de langstzittende presentatoren van Zomergasten. Ze volgt Griet Op de Beeck op die het programma vorig jaar presenteerde.

Interview aan de hand van fragmenten

In het programma wordt zo'n drie uur lang een gast geïnterviewd. Het gesprek wordt gevoerd aan de hand van videofragmenten die de gast heeft uitgekozen. Die fragmenten zijn volgens Abbring cruciaal. "Soms zie je een gast naar een scène kijken en dan verandert er iets in diens houding. Dan gebeurt er iets wat je met een vraag niet altijd zo makkelijk voor elkaar krijgt."

Wegbezuinigd

Eind vorig jaar maakte de VPRO bekend dat Zomergasten na dit jaar wordt wegbezuinigd door de NPO. De laatste reeks van het programma gaat op 26 juli van start. Het is nog niet bekend wie de gasten in het slotseizoen zijn.

De Verenigde Staten en Iran zijn akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken. De VS zal samen met Israël stoppen met het uitvoeren van aanvallen. Iran zal op zijn beurt onder meer de Straat van Hormuz openen voor alle scheepvaart en ook de aanvallen opschorten. Het bestand is direct ingegaan en volgt na bemiddelingspogingen van Pakistan.

De opening van de zeestraat was een belangrijke eis van de Amerikanen om tot een staakt-het-vuren te komen.

Tienpuntenplan

Zowel de VS als Iran zegt dat de Iraniërs met een tienpuntenplan naar de Amerikanen zijn gegaan. De Amerikaanse president Trump noemt dat plan een werkbare basis voor onderhandelingen.

"Bijna alle twistpunten uit het verleden tussen de Verenigde Staten en Iran zijn opgelost, maar een periode van twee weken zal nodig zijn om de overeenkomst helemaal af te ronden en bekrachtigen", schrijft Trump op sociale media. Pakistan heeft beide landen uitgenodigd om vrijdag verder te praten in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad.

Wat er precies in het tienpuntenplan staat is nog niet bekend. Iraanse staatsmedia zeggen dat Trump akkoord is gegaan met voorstellen van Iran.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen over het staakt-het-vuren in ons liveblog.

Volgens de Pakistaanse premier Sharif geldt het staakt-het-vuren voor het gehele Midden-Oosten en nemen ook alle bondgenoten van Iran en de VS deel aan het bestand. Dit betekent dat ook in Libanon de wapens voorlopig neergelegd worden. De Israëlische premier Netanyahu ontkent dit en zegt dat de strijd daar doorgaat.

Tijdens de oorlog met Iran begon Israël ook een grondoffensief in Libanon in de strijd tegen Hezbollah. Volgens het Libanese ministerie van Gezondheid zijn 1 miljoen mensen op de vlucht geslagen voor het geweld en meer dan 1500 mensen omgekomen.

Ultimatum

Het nieuws van het staakt-het-vuren kwam zo'n anderhalf uur voor het door Trump gestelde ultimatum aan Teheran naar buiten. Eerder dreigde Trump dat "een hele beschaving vannacht zal sterven" als Iran niet akkoord zou gaan met de eisen van de VS. Gisteravond vroeg Sharif aan Trump om het ultimatum met twee weken uit te stellen.

Ruim vijf weken geleden begonnen de VS en Israël met grootschalige aanvallen op Iraanse doelen. Dat land sloeg terug door onder meer Amerikaanse doelen in de regio aan te vallen, zoals legerbases. Bijna alle Golfstaten hadden zo dagelijks te maken met raket- en droneaanvallen.

Verslaggever Marieke de Vries in de VS:

"Trump noemt het bestand een "wederzijdse wapenstilstand". Hij benadrukt dat hij de aanval op Iran heeft afgeblazen, nadat Iran beloofde de straat van Hormuz veilig te heropenen. Verder voegt hij toe dat hij daartoe heeft besloten, omdat de VS alle militaire doelen heeft bereikt en de onderhandelingen voor een langdurige vrede met Iran en in het Midden-Oosten al in een vergevorderd stadium zijn.

Terwijl Trump naar de buitenwereld de druk opvoerde met zijn dreigement dat er "een beschaving zal sterven" en het bombarderen van alle energiecentrales en bruggen in Iran, werd er achter de schermen druk op de Amerikaanse president uitgeoefend een door Iran voorgesteld tienpuntenplan serieus te nemen. De Iraniërs hadden eerder een voorstel van de Amerikanen afgewezen.

Hoewel er in de VS ongetwijfeld opgelucht adem wordt gehaald dat Trump zijn destructieve aanvallen niet uitvoert, blijft het ook een vraagteken waar deze oorlog voor nodig was en welke doelen er daadwerkelijk bereikt zijn. Daar zal Trump de komende dagen antwoord op moeten geven."

De minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen is samen met minister van Justitie en Veiligheid David van Weel in Marokko voor een tweedaags bezoek. Dat Berendsen heeft gekozen voor Rabat als zijn eerste bestemming buiten de EU, moet onderstrepen hoe belangrijk de banden met het Noord-Afrikaanse land zijn voor het kersverse kabinet-Jetten.

De keuze voor Marokko is volgens Berendsen vooral ingegeven door de nieuwe geopolitieke situatie in de wereld. Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de banden tussen de VS en de andere NAVO-bondgenoten verder onder druk komen te staan. "Het zijn de grootmachten van de wereld die nu vooral de taal van de macht laten klinken. Wij moeten met veel partners kijken hoe we kunnen samenwerken om in zo'n wereld de dingen die wij belangrijk vinden te kunnen beschermen," zegt hij tegen NOS.

Migratie

De samenwerking op het gebied van migratie is volgens minister Van Weel sterk verbeterd in de afgelopen drie jaar. Vooral het terugnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers gaat volgens hem stukken beter dan voorheen. "Het aantal documenten dat door Marokko wordt afgegeven om staatsburgers terug te laten keren, is in de afgelopen jaren gestaag toegenomen. Jaarlijks keren er nu honderden afgewezen asielzoekers terug", zegt Van Weel.

Vóór 2023 was de relatie tussen Nederland en Marokko nog flink bekoeld. Marokko verstrekte nauwelijks reisdocumenten waarmee afgewezen Marokkaanse asielzoekers vanuit Nederland kunnen terugkeren. Dat dit nu wel gebeurt, is volgens Van Weel een duidelijk signaal dat beide landen goede banden onderhouden.

Bestrijding criminaliteit

Een ander terrein waarop er veel vooruitgang is geboekt. is de bestrijding van de georganiseerde misdaad. In mei wordt er in de Tweede Kamer gestemd over een uitleveringsverdrag met Marokko dat in 2023 is ondertekend door de toenmalige minister van Justitie, Dilan Yeşilgöz en haar Marokkaanse ambtgenoot.

Ook zonder verdrag levert Marokko in sommige gevallen al verdachten uit aan Nederland. Zo werd er in februari nog een verdachte van een schietpartij in Rotterdam uitgeleverd. Volgens Van Weel zou een verdrag de samenwerking met Marokko op dit gebied verder kunnen versterken. "In de afgelopen jaren zien we een toename in het aantal uitleveringsverzoeken over en weer."

Er is nog onduidelijkheid rondom de uitlevering van verdachten met zowel de Nederlandse als Marokkaanse nationaliteit. De regel is in Marokko dat het geen Marokkaanse staatsburgers uitlevert, ook als ze in het bezit zijn van een Nederlands paspoort. Van Weel wil geen uitspraken doen over de vraag of dit inmiddels wel gebeurt.

De mogelijkheden om beslag te leggen op geld en bezittingen van criminelen was een ander belangrijk punt in het gesprek dat Van Weel vandaag met zijn Marokkaanse ambtgenoot Abdellatif Ouahbi heeft gevoerd. In de toekomst moet het mogelijk worden om in Marokko gestald geld in beslag te nemen van in Nederland veroordeelde criminelen.

Westelijke Sahara-standpunt

Voor Marokko is vooral het Nederlandse standpunt over het conflict in de Westelijke Sahara een belangrijk thema. Het gebied ten zuiden van Marokko is volgens Rabat onlosmakelijk onderdeel van het Marokkaanse grondgebied. Aan de andere kant is er de Polisario, een onafhankelijkheidsbeweging die streeft naar een eigen staat.

Sinds de jaren 90 wordt er binnen de Verenigde Naties onderhandeld over een oplossing voor dit gewapende conflict. In december 2025 heeft Nederland tijdens een bezoek van de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken, Nasser Bourita, nogmaals zijn steun uitgesproken voor een Marokkaans plan dat het conflict zou moeten oplossen.

Volgens dit autonomieplan zou de Westelijke Sahara een grote mate van zelfbestuur kunnen krijgen, op voorwaarde dat het gebied definitief bij Marokko hoort. "Nederland vindt dat de lokale bevolking recht heeft op zelfbeschikking, dat zij hun eigen toekomst kunnen bepalen. Tegelijkertijd zien we dat het plan dat Marokko heeft neergelegd een proces heeft opgestart dat echt voor een oplossing kan zorgen", zegt minister Berendsen.

Handel

Door de oorlog in het Midden-Oosten en de wereldwijde energiecrisis is er vanuit Europa nu nog meer interesse in de duurzame energie die er in Marokko wordt opgewekt. In de afgelopen vijftien jaar heeft het Noord-Afrikaanse land flink ingezet op zonne-energie en zijn er vergevorderde projecten voor de duurzame productie van waterstof.

Het is dan ook geen toeval dat het bezoek van de ministers wordt afgesloten met een bezoek aan de containerhaven van Tanger. Nu het vrachtverkeer in de Perzische Golf en de Rode Zee is ontregeld, wordt er hier in Marokko verwacht dat deze haven een nog belangrijkere rol gaat spelen in het mondiale vrachtverkeer.

Alleen als er harde afspraken komen, gaat de Tweede Kamer akkoord met 2 miljard euro subsidie voor Tata Steel. Daarmee kan het kabinet nu door met de onderhandelingen met het bedrijf, bleek in een debat in de Kamer.

Het Indiase Tata zelf trekt 4 miljard euro uit voor de vergroening van de staalproductie in IJmuiden. Met het geld moet Tata, waar ongeveer 11.000 mensen werken, op een schonere manier staal gaan maken. Het is de bedoeling dat er van kolen op gas wordt overgestapt en na 2030 op waterstof. De CO2-uitstoot moet fors naar beneden.

Tata kreeg van de plaatselijke toezichthouder, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, al meerdere boetes vanwege te hoge uitstoot, waarvan onlangs nog een van 2,4 miljoen euro. Omwonenden dienden eind vorig jaar een claim in vanwege gezondheidsschade die door het RIVM werd vastgesteld.

Miljarden belastinggeld steken in een bedrijf dat vervuilt en voor gezondheidsproblemen zorgt in de regio, ligt voor veel partijen gevoelig. Maar zorgen om werkgelegenheid en het verlies van een belangrijke industrie zijn er ook. En als de staalproductie om milieuredenen zou stoppen, is in Nederland wel milieuwinst behaald maar verplaatst het probleem zich naar elders in de wereld, zeggen partijen.

'Maatwerkafspraken'

Najaar 2025 sloot het toenmalige kabinet een voorlopige overeenkomst met Tata Nederland en het Indiase moederbedrijf. Een zogeheten maatwerkovereenkomst moet later dit jaar definitief worden. Daarin moeten harde afspraken komen over het dichtgaan van de meest vervuilende productieonderdelen en het vergroenen van de rest van het bedrijf.

GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, Volt en SP zijn kritisch en vertrouwen het niet. Partij voor de Dieren-lid Kostic begrijpt niet dat de overheid zo veel geld in het bedrijf wil steken. Ze wees op kinderen in de omgeving van IJmuiden die ziek zijn, de hoge CO2-uitstoot, het eerdere liegen van het bedrijf over stoffen en het lekken van oude fabrieken. Ze sprak van een "Tata morgana".

Volt-leider Dassen vroeg zich af waarom de overheid "2 miljard in een zwart gat zou steken". Ook haalde hij "meer dan honderd economen" aan die de subsidie een slecht plan vinden. Ze vrezen dat het bedrijf na de verduurzaming niet meer levensvatbaar is omdat groene energie in ons land duurder is dan elders. D66 wil hardere afspraken met Tata, zodat de overheid kan afdwingen dat het bedrijf meer gaat doen wat betreft de gezondheid. En het CDA wil meer garanties dat Tata ook in fase 2 van het plan, na 2030, echt op waterstof overstapt.

Maar al met al is een meerderheid, waaronder BBB, JA21, VVD, PVV en CDA en D66, voor doorgaan met de onderhandelingen. Daarbij wijzen ze vooral op het belang van de werkgelegenheid voor ons land en het belang van de industrie. Zo vond BBB-fractievoorzitter Vermeer dat je het verdienmodel voor ons land niet moet onderschatten en ons land "nu eenmaal niet alleen kan draaien op boswachters en accountmanagers". Wat ook belangrijke beroepen zijn, voegde hij er haastig aan toe.

Minister van Klimaat en Groene Groei Van Velthoven zei te begrijpen dat een meerderheid eerst "bindende" afspraken wil met Tata, alvorens met geld in te stemmen. Maar ze kon nog weinig antwoorden geven op de wensen en vragen van Kamerleden hoe de afspraken er precies uit komen te zien . Volgens Van Velthoven denkt Tata zelf na over het sluiten van twee vervuilende fabrieken. Maar concrete afspraken zijn er nog niet en dat duurt nog wel even, zei ze. "Ik heb niet binnen een maand een brief voor u hoe die afspraken eruitzien", zei Van Velthoven tegen de Kamer.

Aan de kritische partijen vroeg ze toch ook om begrip: uiteindelijk kunnen met het geld echt stappen naar groener staal worden gemaakt, zo zei ze.

Zorgleverancier ChipSoft is getroffen door een hack met gijzelsoftware. Dat meldt Z-Cert, het expertisecentrum voor digitale beveiliging in de zorg, in een vertrouwelijk bericht aan zorginstellingen. Dat bericht is in handen van de NOS. ChipSoft zegt niet te kunnen uitsluiten dat persoonsgegevens zijn ingezien of gestolen.

Het bedrijf bevestigt aan de NOS dat er sprake is van een "data-incident" waarbij "mogelijke ongeautoriseerde toegang" is geweest. Of het om ransomware gaat, zegt ChipSoft niet.

De zorgleverancier zegt alle maatregelen te nemen om "de nadelige gevolgen zoveel mogelijk te beperken." Meteen na de ontdekking van de hack is volgens het bedrijf geprobeerd om criminelen de toegang tot de systemen te ontzeggen.

De website van het Nederlandse bedrijf is al de hele dag niet bereikbaar en gebruikers als zorginstellingen krijgen het advies om de VPN-verbinding met ChipSoft te verbreken.

Marktleider

ChipSoft levert zorgsystemen aan ziekenhuizen en huisartsenpraktijken. Die gebruiken het systeem onder meer voor het verwerken van patiëntinformatie en het stroomlijnen van processen in het ziekenhuis.

Naar schatting werkt zo'n 70 procent van de ziekenhuizen met het bedrijf. Daarmee is het bedrijf marktleider. Klanten krijgen het advies om de komende tijd het netwerkverkeer te monitoren, blijkt uit een bericht van Z-Cert.

Meeste patiëntportalen niet offline

Waar de ransomware-aanval precies plaatsvond, is onbekend. Meerdere systemen van ChipSoft voor ziekenhuizen en huisartsen zijn mogelijk geraakt, maar op welke manier precies is nog niet bekend. De aanvallers kregen mogelijk toegang tot de webkoppeling van patiëntendossiers met het internet. Met die koppeling kunnen patiënten hun eigen data inzien.

De meeste ziekenhuizen hebben hun patiëntportalen niet offline gehaald. Elf ziekenhuizen hebben dat wel gedaan, blijkt uit een inventarisatie van de NOS. Zeker negen daarvan zijn ziekenhuizen die hun patiëntendossiers verdergaand aan de systemen van ChipSoft hebben gekoppeld dan de meeste andere ziekenhuizen.

Het merendeel van de festivals gebruikt ondanks een verbod nog plastic wegwerpbekers. Dat concludeert de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) na een onderzoek onder ruim zeventig festivals.

Vorig jaar zomer vroeg de inspectie de gegevens op van tientallen festivals die plaatsvinden op een afgebakende locatie en met een gecontroleerde toegang. "Het gaat om festivals door het hele land", licht een ILT-woordvoerder toe. "Kleine en grote evenementen en verschillende genres."

Slechts een kwart bleek herbruikbare verpakkingen en bekers te gebruiken. Op 53 van de ruim 70 festivals waren plastic wegwerpverpakkingen nog volop aanwezig.

Drie voorwaarden

Evenementenorganisatoren zijn sinds 2024 verplicht om herbruikbare bekers te gebruiken, maar kunnen een uitzondering aanvragen. In dat geval moet er worden voldaan aan drie voorwaarden.

Evenementenorganisatoren moeten zich vooraf melden bij de ILT. Als tweede voorwaarde geldt dat festivals een vastgesteld percentage van de verpakkingen moeten inzamelen voor recycling. Dit jaar gaat het om 85 procent. De derde voorwaarde is dat organisatoren moeten kunnen bewijzen dat dit percentage gehaald wordt.

In de praktijk worden de regels slecht nageleefd. Zo hadden slechts vier festivalorganisatoren vooraf aan de ILT gemeld dat plastic wegwerpverpakkingen gebruikt zouden worden. Van de 53 festivals die wegwerpbekers gebruikten, voldeed maar één festival aan alle drie de voorwaarden.

De inspectie wijt de slechte naleving aan onwetendheid bij organisatoren. Ook werken verschillende partijen samen op een festival waardoor niet helder is wie bijvoorbeeld verantwoordelijk is voor het contact met de ILT en de inzameling van plastic bekers.

Begin dit jaar heeft de ILT een brief aan de evenementensector gestuurd om de regels nog eens onder de aandacht te brengen. Als evenementenorganisatoren zich alsnog niet aan de regels houden, kunnen zij maatregelen van de inspectie verwachten.

Al jaren duurzaam

Ondanks de uitkomsten van dit onderzoek zijn er ook festivals die zich juist al jaren toeleggen op duurzaamheid. Zo gebruikt het Amsterdamse dancefestival DGTL, dat afgelopen weekend werd gehouden, al langer herbruikbare bekers. Ook is al het eten helemaal plantaardig.

Het Vlielandse festival Into The Great Wide Open gebruikt sinds 2022 herbruikbaar servies.

Vannacht loopt het ultimatum van president Trump aan Iran af. Hij eist dat het land akkoord gaat met een Amerikaans voorstel, dat onder meer gaat over de heropening van de Straat van Hormuz. De dreigementen van Trump zijn niet mals. Hij schrijft dat "een hele beschaving vanavond zal uitsterven".

Maar zelfs als de VS en Iran tegen alle verwachtingen in tot een akkoord komen en het vechten stopt, gaat Europa snel veel merken van de energietekorten die oplopen door de sluiting van de zeestraat. Dat zeggen deskundigen tegen de NOS.

"Er komt een enorm gat in het wereldwijde olie en gas-aanbod," zegt Adi Imsirovic, docent energiesystemen aan de universiteit van Oxford. "We zullen wereldwijd minder moeten consumeren. Minder op vakantie en minder zakenreizen maken."

Straat van Hormuz

Iran heeft een ijzeren greep op het scheepsverkeer in de Straat van Hormuz, waar vóór de oorlog 20 procent van de wereldwijde dagelijkse oliebehoefte doorheen ging. Nu laat Teheran - tegen betaling - maar mondjesmaat tankers door de zeestraat varen. En vrijwel alleen naar landen als China en India. Daarmee houdt Iran de druk op Amerika om de dagelijkse bombardementen op het land te beëindigen.

Na het passeren van de Straat van Hormuz duurt het weken voordat alle olie en gas zijn bestemmingen bereikt in Azië, Afrika, Noord-Amerika en Europa. Over een week, rond 15 april, zullen de laatste tankers die voor de oorlog die nauwe zeestraat in het Midden-Oosten passeerden aanmeren in de VS. In Europa gebeurt dat rond 10 april. Daarna zullen er geen nieuwe ladingen aankomen.

Het effect hebben we in Europa dus nog niet gevoeld. Maar er komt een flinke "energie-shock" aan, zegt energiedeskundige Imsirovic. "En dat gaat vele jaren doorwerken. Zelfs als er vanavond een wonder gebeurt en vrede wordt gesloten. Maar met veel minder consumeren komen we over deze oorlog heen, als die tenminste snel ophoudt".

Dat een snel einde van de gevechten van cruciaal economisch belang is, vindt ook econoom Bert Colijn van ING. "De kans dat we weer snel terug zijn in de situatie van voor de oorlog wordt steeds kleiner. Ook als de oorlog snel afloopt, blijven we met verhoogde olieprijzen te maken hebben doordat energie-infrastructuur is beschadigd."

Bijvoorbeeld door de Iraanse aanvallen op olieraffinaderijen in Saudi-Arabië, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten en een bombardement in maart die een forse klap gaf aan de lng-productie van Qatar. Ook was er een Israëlische raketaanval op het belangrijkste Iraanse gasveld. De schade van de energieoorlog is nu al groot.

De Amerikaanse journalist Max Fisher maakte deze video over de vertraagde gevolgen van de afsluiting van de Straat van Hormuz:

We zullen maandenlang hogere energieprijzen moeten betalen, zeggen de experts. Maar over hoe hard de Nederlandse economie geraakt wordt, zijn ze het niet helemaal eens. Hugo Erken van Rabobank verwacht dat bedrijven en consumenten de broekriem zullen aantrekken, ook als de regering dat niet afdwingt. "Huishoudens gaan minder gas verbruiken, de markt doet zijn werk."

Dat zal niet tot een recessie leiden, denkt Erken, maar wel tot tragere groei. "Op veel fronten is de Nederlandse economie veerkrachtig, maar het leidt in dat scenario wel tot halvering van de economische groei en de inflatie loopt dan in 2027 op tot 5 procent".

Covid-achtige toestanden

Elders in Europa zijn deskundigen somberder. Zoals Cornelia Meyer, topvrouw van MRL adviesbureau in het Verenigd Koninkrijk. "We hebben het effect nog niet gevoeld omdat Europa zijn ruwe olie niet via de Straat van Hormuz krijgt", zegt ze. "Maar veel van onze verwerkte olieproducten zoals vliegtuigbrandstof en diesel worden in Azië geraffineerd uit ruwe olie die wel uit de Perzische Golf komt. Als de laatste kerosine uit Azië ons heeft bereikt, gaan we een zware tijd tegemoet."

Zodra producten zoals vliegtuigbrandstof schaars worden, gaan landen in Azië de export daarvan bevriezen, verwacht Meyer. De schaarste zal leiden tot een biedingsstrijd tussen de rijkere landen in Europa en Azië. "Europa is rijk genoeg om die strijd soms te winnen", zegt ze, "maar ik zie ook wel gebeuren dat Nigeriaanse lng-schepen met bestemming Europa van koers veranderen naar Azië omdat rijke landen daar meer bieden".

Meyer en Oxford-deskundige Adi Imsirovic verwachten allebei dat de economische effecten in Europa zullen lijken op de toestand tijdens de corona-pandemie. Met een belangrijk verschil, zegt Meyer: "Tijdens covid werd de hele economie ook geraakt, maar toen was het een probleem van te weinig vraag. Het aanbod bleef op peil. Zodra de vraag terugkwam, kon de economie zich vrij makkelijk herstellen. Een aanbodprobleem is veel moeilijker te corrigeren."

Rijkswaterstaat is vanavond begonnen met groot onderhoud aan een deel van de IJsselbruggen in de A12 bij Arnhem. Verkeer moet wekenlang rekening houden met een uur extra reistijd.

De IJsselbruggen bestaan uit drie bruggen: twee stalen bruggen voor verkeer richting Duitsland en een betonnen brug voor verkeer richting Arnhem en Utrecht.

Aan de betonnen brug wordt onderhoud gepleegd, en die is sinds 21.00 uur afgesloten. De stalen bruggen die ernaast liggen zijn wel gewoon open. Maar gezien het grote aantal auto's dat er normaal over de bruggen rijdt - zo'n 110.000 voertuigen per dag - verwacht Rijkswaterstaat toch een flessenhals en flink meer reistijd.

Opknapbeurt

Rijkswaterstaat wijst erop dat het groot onderhoud nodig is omdat het brugdek en het asfalt in de loop der jaren zijn versleten. "Veel van onze infrastructuur is in de jaren 50 en 60 aangelegd. Intussen zijn we met veel meer inwoners, het verkeer is intenser en de voertuigen zwaarder. Met andere woorden: we zijn toe aan een forse vernieuwingsopgave", zegt de organisatie.

Rijkswaterstaat vervangt onder meer voegen en delen van het brugdek en herstelt het beton. Ook komt er nieuw asfalt en wordt op het beton een waterdicht membraan gelegd. Zo blijft het beton onder het asfalt droog en gaat de wapening niet rotten.

Naar verwachting kan de brug vanaf 14 mei weer worden gebruikt. Tot het einde van die maand kan de brug 's nachts nog wel dichtgaan voor de laatste werkzaamheden, aldus Rijkswaterstaat.

'Vermijd de A12 zoveel mogelijk'

Volgens Omroep Gelderland is de A12 met de IJsselbrug een van de belangrijkste verbindingen in de regio. Vanwege de verwachte verkeershinder en vertraging worden weggebruikers opgeroepen de A12 zoveel mogelijk te vermijden. "Werk thuis als het kan, reis buiten de spits of kies voor alternatieven, zoals het openbaar vervoer, carpoolen of ga met de fiets", zegt Rijkswaterstaat.

Wie toch de weg op moet, wordt aangeraden om niet via de omliggende wegen te rijden. "Die wegen zijn niet geschikt voor al het extra verkeer", zegt de organisatie. "Zo blijft het omliggende wegennet bereikbaar voor openbaar vervoer en hulpdiensten."

Ziekenhuis en bedrijven treffen maatregelen

Ziekenhuis Rijnstate heeft vanwege de werkzaamheden maatregelen getroffen om de zorgverlening zo goed mogelijk te laten verlopen. Zo worden waar mogelijk afspraken van patiënten die 'aan de verkeerde kant van de brug' wonen verplaatst naar de locatie in Zevenaar. Ook worden er meer video-afspraken ingepland.

Bedrijven probeerden zich voor te bereiden door bijvoorbeeld eerder te leveren of de logistiek aan te passen, maar de impact blijft naar verwachting groot.

Ondernemersvereniging Lindus waarschuwde dat de economische schade breed voelbaar zal zijn en onderzoekt de mogelijkheid van collectieve compensatie.

In de jungle van Ecuador is met een wildcamera een zeldzame zwarte jaguar vastgelegd. Volgens de Belgische afdeling van het Wereld Natuur Fonds (WWF) werd het dier gezien niet ver van de grens met Peru.

Jaguars zijn erg schuwe dieren. Meestal hebben ze een goudkleurige vacht met zwarte rozetten, maar zo'n 10 procent van de jaguars is helemaal zwart. Dat komt door melanisme, een teveel aan zwarte pigmentatie. Het tegenovergestelde is albinisme, waarbij er juist minder pigment is.

'Natuur in balans'

De jaguar werd gespot in het oosten van Ecuador in de regio van de Tinkias-gemeenschap. De wildcamera legde het dier al vast in december, maar het duurde even voordat de beelden werden bekeken. Daarom is de vondst nu pas wereldkundig gemaakt.

Door ontbossing verliest de jaguar steeds meer leefgebied. Het dier heeft grote stukken regenwoud nodig om te leven. Het WWF probeert daarom stukken woud opnieuw met elkaar te verbinden zodat het leefgebied verbetert.

"Dat we een zwarte jaguar aantreffen in dit gebied, betekent dat het ecosysteem er in stabiele en goede staat is, en dat ons werk er vruchten afwerpt. Het woud is in balans, anders zouden we zo'n zeldzaam dier er nooit kunnen zien", zegt Rebeca Martinez van WWF Ecuador.

Nederlandse akkerbouwers en bollenboeren houden zich niet altijd aan de regels over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op hun grond bij oppervlaktewater. Dat blijkt uit controles van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Bijna twee op de vijf onderzochte telers overtraden de regels.

66 akkerbouwers en bollenboeren werden in 2024 gecontroleerd door de NVWA. Het ging om telers van aardappelen, uien, tulpen en tarwe in de regio's Noordwest-Friesland/Groningen en Goeree-Overflakkee/West-Brabant.

Deze gebieden zijn niet zonder reden uitgekozen. Hier werd in 2022 een te hoge hoeveelheid landbouwgif in het oppervlaktewater gevonden. Vervuild oppervlaktewater heeft negatieve gevolgen voor planten, dieren en mensen.

Verboden middelen

25 bedrijven hielden zich niet aan de regels. De NVWA heeft elf boetes uitgedeeld. Verder zijn er waarschuwingen gegeven.

In de meeste gevallen werden bestrijdingsmiddelen tegen schimmelziekten te vaak gebruikt. Ook kwam het voor dat gewasbeschermingsmiddelen in een te hoge dosis werden ingezet en dat telers verboden middelen op voorraad hadden.

In een geval stelden NVWA-controleurs het gebruik van onkruidverdelger glyfosaat vast bij een strook landbouwgrond langs het water. In die bufferstroken is het gebruik van bestrijdingsmiddelen verboden. De NVWA zegt dat deze overtreding gevolgen kan hebben voor landbouwsubsidies.

Kwaliteit ondermaats

De kwaliteit van het oppervlaktewater in Nederland (rivieren, sloten, kanalen en meren) staat onder druk. Nederland is een van de landen in Europa waar de waterkwaliteit het slechtst is. Uit een analyse van Nieuwsuur blijkt dat er de laatste jaren sprake is van achteruitgang.

De NVWA noemt de lage naleving van de regels rond gewasbeschermingsmiddelen zorgwekkend. De toezichthouder zegt in te zetten op samenwerking met andere toezichthoudende partijen om ervoor te zorgen dat de regels strikter worden nageleefd.

Onder druk van de Amerikanen wil de Taiwanese president Lai Ching-te het defensiebudget met 40 miljard Amerikaanse dollar verhogen. Maar met een minderheid in het parlement gaat het moeizaam.

De grote angst blijft een mogelijke Chinese invasie. In het jaarrapport van de Amerikaanse inlichtingendiensten staat dat China geen invasie van Taiwan in 2027 aan het plannen is. Het jaartal werd al vaak genoemd als het moment waarop Xi Jinping wil dat het Chinese Volksbevrijdingsleger in staat moet zijn om een invasie uit te voeren.

China ziet Taiwan als een afvallige provincie en heeft nooit geweld uitgesloten om het doel van 'hereniging' te bereiken.

Defensiebudget

In november kwam president Lai met het plan voor het speciale defensiebudget. Het komt boven op het jaarlijkse defensiebudget, dat hij ook wil verhogen van 2,45 naar 3,3 procent van het bruto nationaal product. De Amerikanen oefenen al jaren druk uit op Taiwan om naar 5 procent te gaan, wat Lai zegt te willen bereiken in 2030.

Maar oppositiepartijen houden de plannen vooralsnog tegen. Ze vinden die niet transparant genoeg en uiten zorgen over de late levering van Amerikaanse wapens.

Het is ook een ideologisch verschil. De grootste oppositiepartij, de KMT, zoekt actief naar betere banden met China. De partijvoorzitter is deze week op uitnodiging van Xi in China.

Grootschalige oefeningen

China weigert contact met de regering Lai. Het land noemt de president een "gevaarlijke separatist". Sinds zijn aantreden heeft China al meerdere grootschalige militaire oefeningen gedaan rond Taiwan om de onvrede over zijn presidentschap te uiten.

Tristan Tang, oprichter van een Taiwanees defensieonderzoeksinstituut, ziet ook twijfels of "de zogenaamde Chinese invasie wel echt zo aanstaand is". Daarmee wordt het de vraag voor de politici of deze enorme uitgaven wel te billijken zijn. Maar de vertraging ligt ook bij de politiek zelf, zegt hij. "De politieke arena in Taiwan is behoorlijk heethoofdig, dus zo'n enorm budget wordt dan getouwtrek tussen de grote partijen."

Het jaar 2027

Tang organiseert en analyseert 'war games', dat zijn onder meer simulaties van militaire conflicten tussen China en Taiwan. De conclusies van de Amerikaanse inlichtingendiensten verrassen hem niet.

Uit zijn onderzoek blijkt ook dat China geen plannen heeft voor een invasie in 2027. China "wil dat het leger een bepaalde operationele capaciteiten heeft in 2027, niet per se dat de invasie dan plaatsvindt," zegt hij.

Geen toename in Chinese agressie

Begin maart vlogen flink minder Chinese militaire vliegtuigen rond Taiwan. Experts tasten nog in het duister of dat was om brandstof te besparen of dat er een beleidsverandering was. Permanent bleek het niet, want deze week vlogen dagelijks gemiddeld tien militaire vliegtuigen rond het eiland.

"We zien op dit moment niet een enorme toename in de Chinese agressie richting Taiwan", zegt William Yang in Taipei. Hij werkt bij de International Crisis Group en onderzoekt China's buitenland- en veiligheidsbeleid.

Het is zijn analyse dat het voor China minder nodig is om militair de tanden te laten zien, omdat China ziet dat de regering Trump, vooral president Trump zelf, Taiwan minder publiekelijk steunt dan eerdere Amerikaanse leiders.

In Taiwan begint het ongemak te groeien over de steeds zachtere houding van Trump tegen China. De banden tussen Taiwan en Amerika zijn altijd diep geweest, maar een gegarandeerde toezegging tot militaire hulp is er nooit gekomen. De Amerikanen hanteren een beleid van "strategische ambiguïteit". Daarmee laten ze in het midden of ze Taiwan zouden helpen als het eiland wordt aangevallen en stoten ze geen van de partijen te erg tegen de borst.

Wapendeals

De Amerikanen zijn de grootste leveranciers van wapens aan Taiwan. In het eerste jaar van de regering Trump zijn er al meer wapens verkocht aan Taiwan dan tijdens de vier jaar onder president Biden.

Met een grote wapendeal in november haalden Trump en Lai zich zoals verwacht de woede van China op de hals. Een volgende grote deal, ter waarde van omgerekend 12 miljard euro, ligt al klaar, volgens het Taiwanese Ministerie van Defensie.

Maar eerst zal Trump half mei nog naar China gaan voor een ontmoeting met Xi. Of Trump zich zal laten overhalen om de wapendeal te annuleren, moet blijken. Maar de Chinezen zullen vast alles op alles zetten dat voor elkaar te krijgen.