NOS Nieuws - Algemeen

Uit de Syrische stad Aleppo komen tegenstrijdige berichten over de gevechten tussen regeringstroepen en de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), die door de Koerden worden gedomineerd.

Volgens het leger is de militaire operatie in de overwegend Koerdische wijk Sheikh Maqsoud voorbij, maar de Koerden zeggen dat er nog steeds hevig wordt gevochten. De SDF noemt het bericht van het leger "een flagrante poging om de publieke opinie te misleiden" en zegt dat de strijders doorgaan met het "verzet".

Rond het middaguur werden nog schoten gehoord in Sheikh Maqsoud. Een paar uur later was er een droneaanval bij een overheidsgebouw in het centrum van Aleppo, meldt Al Jazeera. Op dat moment hielden twee bestuurders daar een persconferentie. Volgens journalisten ging het om een drone van de SDF, maar die ontkent dat er burgerdoelen zijn aangevallen.

De SDF is al dagen verwikkeld in een hevige strijd met regeringstroepen en daaraan gelieerde milities in Aleppo, de tweede stad van het land. De geweldsuitbarsting concentreert zich in drie wijken. Naast Sheikh Maqsoud gaat het om Ashrafieh en Bani Zaid, die al door het leger zijn ingenomen.

Oproep tot overgave

In de nacht van donderdag op vrijdag kondigden de regeringstroepen al een tijdelijk staakt-het-vuren aan, naar eigen zeggen om Koerdische strijders aan te moedigen om vrijwillig te vertrekken. Het bestuur van twee Koerdische wijken noemde dat een oproep tot overgave en zei dat Koerdische troepen zouden doorgaan met het "verdedigen van hun buurten".

Het leger zei daarna de wijk Sheikh Maqsoud met geweld te zullen innemen. Aan de rand van de wijk staan volgens persbureau AP honderden mensen te wachten tot de gevechten over zijn en ze weer naar huis kunnen. Boven het gebied vliegen drones.

Volgens het Syrische leger worden gevangengenomen Koerdische troepen ontwapend en daarna overgebracht naar de stad Ath-Thawrah, die door de Koerden wordt gecontroleerd.

De strijdende partijen zeggen dat de andere kant zich schuldig maakt aan het beschieten van woongebouwen, ziekenhuizen en hulpverleners. Door de gevechten zijn ten minste 22 doden gevallen en zijn meer dan 140.000 mensen gevlucht.

Moeizame onderhandelingen

De gevechten zijn het gevolg van moeizame onderhandelingen tussen de landelijke overheid in Damascus en de SDF, dat een groot deel van het noordoosten controleert. In maart vorig jaar werd door de Koerden en de nieuwe Syrische interim-president Sharaa afgesproken dat het gebied uiteindelijk helemaal onder het gezag van Damascus zou vallen. In ruil daarvoor zouden de Koerden meer rechten krijgen.

De bedoeling was dat er voor het einde van 2025 een akkoord zou zijn gesloten, maar dat is ook met internationale bemoeienis niet gelukt. De Koerden vinden dat ze er met de nieuwe overeenkomst bekaaid vanaf komen.

Volgens de overeenkomst tussen de SDF en de landelijke overheid zouden tienduizenden Koerdische soldaten hun wapens moeten inleveren en zich moeten voegen bij het Syrische leger. Ook zou het door de SDF gecontroleerde gebied in het noordoosten, inclusief luchthavens, olievelden en grensovergangen, onder controle van de landelijke regering komen.

Het wordt hard werken. Dat erkende D66-leider Jetten nadat hij had bekendgemaakt dat de formerende partijen gaan voor een minderheidskabinet. Want een minderheid betekent dat zo'n kabinet voor elk (wets)voorstel en elke begroting zijn best moet doen om andere partijen te overtuigen. Hoe moet dat in zijn werk gaan?

Vooropgesteld: hoe en wat precies weten de drie partijleiders zelf ook nog niet. Gisteren hebben ze de knoop pas doorgehakt en verder moeten ze het "nog in kaart brengen", aldus VVD-leider Yesilgöz. Veel, of eigenlijk alles, hangt af van de opstelling van andere partijen. Die zijn immers nodig voor meerderheden: een voorstel wordt in het parlement pas aangenomen als minstens 76 Kamerleden - de helft plus één - voor stemt.

Gedoog-opzet

Komende week gaan Jetten, Yesilgöz en CDA-leider Bontenbal (samen goed voor 66 van de 150 Tweede Kamerzetels) "koffiedrinken" met andere partijleiders om te zien hoe die erin staan. Jetten zegt daarbij te hopen op "nieuwe vormen van samenwerking", maar hoe die eruitzien, vertelt hij niet.

Bij een eerdere minderheidsconstructie, het kabinet-Rutte I van VVD en CDA, was er een partij (PVV) die niet in de coalitie zat, maar wel gedoogsteun gaf. Dat was van tevoren afgesproken en daarmee was het kabinet verzekerd van een meerderheid. Totdat de PVV het gedoogakkoord opzegde, omdat de partij nieuwe bezuinigingen niet wilde dragen.

Een dergelijke gedoog-opzet lijkt er nu niet in te zitten. Volgens informateur Letschert zitten de andere partijen daar "niet heel erg om te springen". Maar de hoop is dat ze er wel op zitten te wachten om op voor hen belangrijke onderwerpen steun te geven. Zo zou je bij stikstof- en klimaatmaatregelen kunnen denken aan GroenLinks-PvdA en bij migratie aan JA21.

Langdurige afspraken

De hoop is verder dat op een aantal grote onderwerpen misschien nog wel bredere steun gevonden kan worden. Jetten noemt geopolitiek, woningbouw, defensie, het versterken van de economie. De D66-leider denkt zelfs aan afspraken die het langer dan één kabinetsperiode "volhouden".

"We gaan met zijn drieën vol vertrouwen dit pad op", zei Yesilgöz:

Overigens is het niet gek om (van tevoren) zoveel mogelijk steun te verwerven. Want 66 van de 150 zetels hebben in de Tweede Kamer is één ding; de drie partijen hebben het in de Eerste Kamer nog minder breed. D66, VVD en CDA komen daar op slechts 22 van de 75 zetels. En ook in de senaat moeten plannen en begrotingen met een meerderheid worden aangenomen.

Lusten en lasten

Er zit dus een risico in deze minderheidsvariant, een kans op stilstand. Want wat als je de anderen niet meekrijgt? Zeker als het gaat om moeilijke keuzes, zoals bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid waar deze drie partijen op af lijken te koersen. Waarom zou je dat soort maatregelen voor je rekening nemen als oppositiepartij?

Bontenbal zegt er niet zo bang voor te zijn dat partijen alleen de lusten willen en niet de lasten. Volgens hem is er in de Kamer best animo voor "prudent begrotingsbeleid" en ook voor bijvoorbeeld uitgaven aan defensie en woningbouw, die ergens van betaald moeten worden. De CDA-leider ziet "een groot verantwoordelijkheidsbesef".

Informateur Letschert erkent dat er een risico in de gekozen vorm zit, maar tegelijk zegt ze dat een meerderheid ook geen garantie is voor een doorslaand succes. Ze wijst erop dat er de afgelopen jaren een aantal meerderheidskabinetten voortijdig is gesneuveld. "Deze variant vergt een nieuwe samenwerking met het parlement", is haar aanbeveling. "Oppositiepartijen moeten medeverantwoordelijkheid nemen."

Of en in welke mate ze dat gaan doen, moet blijken. GroenLinks-PvdA noemt de minderheidscoalitie een "riskant experiment". Gevraagd naar hoe constructief de partij zich zal opstellen, is het antwoord dat er "voorstel per voorstel" wordt gekeken. JA21 heeft het over "een gemiste kans", maar zegt het beleid van het minderheidskabinet "met een opbouwend kritische blik" te gaan beoordelen.

Personele aard

Om oppositiepartijen gunstig te stemmen, zal de coalitie rekening moeten houden met het uitdelen van inhoudelijk wisselgeld (steun jij dit, dan krijg je dat ervoor terug). Maar ook gebaren van personele aard zijn niet uitgesloten. Desgevraagd zei Jetten gisteren dat het aanstellen van bewindspersonen van een oppositiepartij nog op tafel ligt.

Hoe het uitpakt, zal de komende weken en maanden duidelijker worden. De drie gaan eerst andere partijleiders spreken, en inhoudelijk en financieel moeten Jetten, Yesilgöz en Bontenbal er ook nog uitkomen. Daarna moeten er bewindspersonen worden gevonden. Het idee is nu dat er dan half februari een nieuw kabinet op het bordes kan staan.

De voormalige kroonprins van Iran, Reza Pahlavi, heeft demonstranten in het land opgeroepen om dit weekend steden te bezetten. De zoon van de laatste Iraanse sjah liet vanuit de VS van zich horen via een videoboodschap op sociale media.

Ook gisteravond gingen er weer mensen de straat op, onder meer in de hoofdstad Teheran en in Mashhad, de tweede stad van het land. Pahlavi prees de demonstranten en riep op om een stap verder te gaan. "Ons doel is niet langer alleen maar de straat op te gaan. Het doel is om ons voor te bereiden op het innemen en bezetten van stadscentra."

De protesten tegen het streng-islamitische regime begonnen eind december en zijn uitgegroeid tot de grootste in jaren. Volgens Iraanse mensenrechtengroeperingen zijn zeker vijftig mensen gedood door het optreden van ordetroepen van het regime, onder wie meerdere kinderen. Een arts in Teheran spreekt tegenover het Amerikaanse tijdschrift TIME over meer dan 200 doden. Zeker 2500 mensen zijn gearresteerd, meldt de organisatie IHRNGO, die in Noorwegen is gevestigd.

Dit zijn geverifieerde beelden van protesten van de afgelopen dagen in Mashhad en Teheran:

Reza Pahlavi, de zoon van de sjah, zei in de videoboodschap dat het moment van terugkeer naar zijn land "heel dichtbij" is. Bij de protesten werd hier en daar ook 'Leve de sjah' geroepen. Reza Pahlavi verblijft al decennia in de VS. Zijn vader, die met harde hand regeerde en de oppositie onderdrukte, werd in 1979 aan de kant gezet. Daarop grepen de ayatollah's de macht en werd Iran een islamitische republiek.

Het is niet mogelijk om een compleet beeld te krijgen van de demonstraties van de afgelopen weken. Buitenlandse journalisten zijn niet welkom in Iran en het veiligheidsapparaat heeft het internet sinds donderdagavond platgelegd. Duidelijk is wel dat er in tientallen steden in het land is geprotesteerd.

Persbureau AFP heeft beelden geverifieerd van de protesten van gisteravond. Op een video is te zien dat mensen in de wijk Saadat Abad in Teheran lawaai maken met potten en leuzen roepen als "dood aan Khamenei", verwijzend naar de opperste geestelijk leider van het land. Ook zijn toeterende auto's te horen.

De Iraanse justitie heeft gezegd dat betogers "streng en maximaal zullen worden aangepakt, zonder genade". Een openbaar aanklager in Teheran zei dat mensen die vernielingen aanrichten of geweld gebruiken de doodstraf krijgen. Gisteren zijn in Baharestan, bij Teheran, volgens de autoriteiten honderd "gewapende relschoppers" opgepakt.

Ziekenhuizen overbelast

De Britse omroep BBC sprak via Starlink met een arts in een ziekenhuis in Teheran. Die zei dat het belangrijkste oogziekenhuis in de hoofdstad in crisisstand staat en wordt overspoeld met gewonden. De spoedeisende hulp zou overbelast zijn en niet-urgente operaties zouden zijn opgeschort.

Een arts in een ziekenhuis in de stad Shiraz, in het zuidwesten, zegt dat er grote aantallen gewonden worden binnengebracht en dat er te weinig chirurgen waren om de toestroom aan te kunnen. Volgens hem hadden veel patiënten schotwonden in het hoofd en de ogen.

De in de VS gevestigde mensenrechtenorganisatie HRANA en de autoriteiten zeggen dat bij de protesten leden van ordetroepen zijn gedood, onder wie leden van de paramilitaire Basij-militie. Die is onderdeel van de Revolutionaire Garde, het elitekorps van Iran. Op de staatstelevisie worden beelden uitgezonden van hun begrafenissen.

De 86-jarige ayatollah Khamenei haalde gisteren in een tv-toespraak hard uit naar de betogers. Hij zei dat ze "van hun eigen straten een puinhoop maken om de president van een ander land te behagen", een verwijzing naar de Amerikaanse president Trump. Staatsmedia zetten de demonstranten neer als "terroristische vertegenwoordigers" van de grote vijanden van Iran, Israël en de VS.

Waarschuwing Trump

Trump heeft al meermaals laten weten de betogers te steunen. Hij waarschuwde de Iraanse leiders vorige week al dat ze moeten stoppen met "doden van demonstranten". Ook zei hij "klaar te zijn voor actie", zonder details te geven. Gisteren zei hij dat Iran "in grote problemen" zit en gaf opnieuw een waarschuwing af. "Jullie kunnen beter niet gaan schieten, want dan doen wij het ook", was Trumps boodschap.

Het zijn de grootste demonstraties sinds de dood van Mahsa Amini in 2022. Zij overleed na haar arrestatie aan de gevolgen van fysiek geweld. De vrouw was opgepakt door de moraalpolitie omdat ze haar hoofddoek te los zou hebben gedragen.

De documentaire die filmmaker Bart Hölscher maakte over de euthanasie van de 17-jarige Milou, wordt door Nederland ingezonden voor de Emmy Awards, de belangrijkste Amerikaanse televisieprijzen.

De documentaire Milou's strijd gaat door vertelt over een meisje dat na jaren van uitzichtloos psychisch lijden koos voor euthanasie. De film besteedt ook aandacht aan de reacties in de medische wereld en in de Haagse politiek op haar zelfgekozen dood.

"Milou's wens was dat ze gehoord zou worden", zei filmmaker Hölscher onlangs bij L1 Nieuws. "Ik vind dat dat me goed is gelukt. Het vervult me dat ik haar verhaal heb kunnen vertellen."

In de documentaire wordt duidelijk dat met de euthanasie van 2 oktober 2023 een eind komt aan een jarenlange lijdensweg voor Milou. Zij was op haar 11e nog een vrolijk en zorgzaam meisje, maar veranderde daarna in wat Hölscher "een getraumatiseerde tiener" noemt. "Een paar kantelmomenten sprongen daarbij in het oog, waarbij een ziekenhuisopname van haar broer en seksueel misbruik een rol spelen, aldus de filmmaker.

Depressief

Milou raakt zo depressief dat ze aan suïcide denkt, maar ze wil haar omgeving het trauma van zelfdoding besparen. "Milou zelf zei ook: 'ik wil niet dood, maar ik wil niet meer lijden'", aldus Hölscher.

Hij is ervan overtuigd dat de euthanasie voor haar "een waardig einde" was en de verlossing waarnaar ze verlangde.

Anoniem

Maar Milou's dood kreeg een "wrang vervolg", zoals de filmmaker het noemt. Veertien psychiaters en artsen stuurden, voor het grootste deel anoniem, een brief naar het Openbaar Ministerie waarin ze aandrongen op een strafrechtelijk vooronderzoek naar de euthanasie van het meisje.

Milou's ouders reageerden geschokt. Volgens Hölscher hadden zij het gevoel dat medici die ze geen van allen ooit gesproken hadden, over de rug van hun dochter het euthanasiebeleid ter discussie wilden stellen.

Tweede Kamer

De publiciteit die volgde op de brief bereikte ook de politiek. Tweede Kamerlid Ria de Korte (NSC) diende in juni 2025 een initiatiefnota in voor een moratorium van drie jaar op euthanasie bij psychisch lijden bij jongeren. Die tijdelijke stop van drie jaar kwam er niet, maar leidde wel tot veel discussie in en buiten de Tweede Kamer.

Het verhaal van Milou zelf leek daarbij onder te sneeuwen, stelt de filmmaker. Hij concentreerde zich dan ook vooral daarop en laat dagboekfragmenten, tekeningen en video's van Milou zelf zien. Ook haar ouders, vriendinnen en behandelaars komen aan het woord.

De documentaire werd vorig jaar oktober voor het eerst op tv uitgezonden en werd daarna de best bekeken documentaire op het themakanaal NPO Doc. Sinds 1 januari is 'ie ook te zien op de Limburgse regionale omroep L1.

Voor de Emmy Awards wordt de film ingezonden voor de categorie documentaires. De prijzen worden in september uitgereikt.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De Australische premier Anthony Albanese waarschuwt voor "extreem gevaarlijk weer" en "bosbranden in meerdere staten". Australië wordt al dagen geteisterd door natuurbranden, die worden aangewakkerd door een combinatie van extreme hitte en harde wind.

In de zuidelijke staat Victoria is de noodtoestand uitgeroepen. Daar is zeker 300.000 hectare afgebrand, een gebied zo groot als de provincie Groningen. Ook zijn 130 gebouwen verwoest. De meeste branden woeden nog in Victoria, maar ook in het aangrenzende New South Wales veroorzaken de hitte en de bosbranden steeds meer problemen.

Vooralsnog zijn er geen slachtoffers bekend. Wel werd gisteren gemeld dat drie mensen vermist waren nadat hun huis door brand was verwoest. Zij zijn later ongedeerd teruggevonden.

De premier van Victoria, Jacinta Allan, riep inwoners van getroffen gebieden op om goed te luisteren naar evacuatiebevelen. De hulpdiensten verwachten dat de grootste vuurhaarden "niet dagen, maar nog weken branden", aldus Allan.

Verspreid over het land zitten 40.000 mensen zonder stroom. In Sydney, in New South Wales, wordt zaterdagmiddag een maximumtemperatuur van 43 graden verwacht. Om half acht in de ochtend was het daar al 28 graden.

Australië-correspondent Meike Wijers

"Alleen al in de staat Victoria woeden op dit moment 36 verschillende branden. Maar er heerst gevaar voor het hele land, vooral de oostkust. De autoriteiten zeggen dat er sinds de zwarte zomer van zes jaar geleden niet zulke hevige bosbranden en hittegolven zijn geweest. Toen ging een gebied ter grootte van Turkije in rook op.

Australië is wel gewend aan bosbranden, maar zelden zijn ze zo hevig als nu. Veel vrijwillige brandweerlieden rukken uit, maar door de extreme hitte en harde wind is blussen zeer moeilijk. Inwoners van risicogebieden zijn opgeroepen hun huizen te verlaten."

De rook van de Australische bosbranden was zaterdagochtend te zien in Nieuw-Zeeland, zo'n tweeduizend kilometer verderop.

De politie Oost-Nederland heeft rond kerst 1077 brieven verstuurd naar mensen die in één jaar tijd meerdere verkeersovertredingen op hun naam kregen. In de brief staat dat het rijgedrag van de ontvanger zorgen baart en dat er iets moet veranderen, meldt Omroep Gelderland.

'Team verkeer vindt dat zorgelijk en daarom ontvangt u deze brief', kregen de veelplegers te lezen. Met de brief hoopt de politie in Gelderland en Overijssel mensen bewuster te maken.

'Met het aantal overtredingen dat u in de aangegeven periode heeft begaan, bracht u niet alleen uzelf, maar ook andere weggebruikers in gevaar. Daarom adviseren wij u dringend om uw verkeersgedrag positief aan te passen.'

Negentien boetes

De brieven zijn gestuurd aan mensen die tussen 1 oktober 2024 en 1 oktober 2025 vier of meer boetes op naam kregen na een staandehouding. Boetes via flitspalen tellen niet mee.

Volgens de politie is er een verband tussen het aantal verkeersovertredingen en het risico om bij een verkeersongeval betrokken te raken. Daarom staat in de brief dat de ontvanger het komende jaar doelgericht gecontroleerd kan worden. Bij een nieuwe overtreding kan de politie de weggebruiker naar het CBR sturen voor een cursus.

De ontvangers zijn 16 jaar of ouder; ook mensen zonder rijbewijs kunnen de brief krijgen, bijvoorbeeld na overtredingen op de fiets.

"234 personen hadden zelfs zes boetes of meer op naam en de leeftijdsgroep tot 30 jaar is de grootste doelgroep. Er is zelfs iemand met negentien boetes op naam", aldus een politiewoordvoerder tegen Omroep Gelderland.

Wanneer een agent een weggebruiker staande houdt, is te zien of diegene eerder een waarschuwingsbrief heeft ontvangen. Als in het jaar daarna minder dan vier bekeuringen worden uitgeschreven, stopt de monitoring.

Dat een oogst te goed kan zijn, voelt tegenstrijdig. Het is het geval bij de Nederlandse telers. Door een goed groeiseizoen vorig jaar, zitten zij nu met ten minste een miljoen kilo groenten zonder bestemming.

Het is in de boerenwereld een bekende kwaal, zegt Thijs Geijer, sectoreconoom bij ING. "Ze zeggen weleens: de grootste ramp is geen ramp. Want groeit het te goed, dan is er veel aanbod in de markt en dus een lage prijs."

Het gebeurt nu bij gewassen als aardappels, wortelen en kolen. Door het warme en droge voorjaar is er een bulkend overschot van. Bovendien zijn sommige groenten te groot voor verkoop in de supermarkt.

Volle opslag

Zo ook bij Johan Pals. Hij zit met een overschot aan kolen en die zijn ook nog eens ontzettend groot. Exemplaren in de supermarkt wegen tussen de 700 gram en een flinke kilo. In zijn restpartij weegt één kool al meerdere kilo's.

Dat komt door een ander overschot: die van zijn aardappelen. Doordat daar minder vraag naar is, bleef zijn opslag vol. De kolen konden daardoor niet op tijd worden geoogst, en dus groeiden ze maar door. En dan wil geen winkel ze hebben.

190.000 kilo kool

Het is altijd moeilijk van restpartijen af te komen, maar nu nog meer, zegt Pals. Momenteel ligt er 190.000 kilo van zijn biologische kool te wachten op een nieuwe eigenaar. Die hoopt Pals te vinden met hulp van No Waste Army.

Die organiseert hiervoor zijn grootste 'reddingsactie' tot nu toe. "We kregen zoveel hulpvragen, daar moesten we wat mee", zegt medeoprichter Thibaud van der Steen.

Geïnteresseerden kunnen terecht bij zes telers verspreid over het land. Ze halen daar voor een vast bedrag een tas met groenten op of doneren geld aan de Voedselbank. Of het wordt verwerkt tot soep of sauzen.

Zo ook de ruim 50.000 hokkaido-pompoenen van Chris Poelen uit het Gelderse Groesbeek. Mensen mogen ze komen ophalen, of de houdbaarheid wordt opgerekt door ze te verwerken in een ander product.

Poelen zit nu met een overschot, in tegenstelling tot in 2024. Door het koude en natte weer had hij toen juist minder dan gedacht. "Soms is het hollen en dan weer stilstaan. De natuur bepaalt. Dat is het leven van de boer."

De ene keer een overschot, dan weer een tegenvaller. Het is een bedrijfsrisico van de ondernemer, stelt ook landbouworganisatie LTO. "En het is dus ook aan de ondernemer om daarop te anticiperen", zegt een woordvoerder.

Imperfectie

Volgens No Waste Army is een belangrijke oorzaak van de grote hoeveelheid overgebleven en afwijkende groenten, dat supermarkten strenge specificaties hebben. "Terwijl: de natuur bepaalt, niet de keten. Daar moeten we naar terug."

Nu bepalen in veel gevallen inkopers een jaar van tevoren wat van het land moet komen, zegt de ondernemer. "Maar je weet niet van tevoren wat er kan worden geoogst, en hoe dit eruitziet."

Volgens Van der Steen is er bij supermarkten wel de wil om te veranderen, maar loopt het systeem achter. "Te grote kolen kunnen bijvoorbeeld niet over banden, of passen niet in een kratje. Daardoor kunnen ze er niks mee."

Supermarkten zeggen dat ze wel degelijk iets doen tegen voedselverspilling. Zo biedt Jumbo kleinere appels toch aan. En in Albert Heijn is spinazie met hagelschade verkrijgbaar. Aldi zegt actief met telers aan oplossingen te werken wanneer er een groenteoverschot is.

Minibloemkool

De rol van de consument is volgens Van der Steen niet verwaarloosbaar. Die zou zich bewuster moeten zijn van wat er in Nederland wordt geoogst. En dus ook moeten meebewegen als een oogst mee- of tegenvalt.

Thijs Geijer ziet dat de supermarkt biedt wat de consument wil, en dat moet aan steeds meer eisen voldoen. Probleem is dat consumenten minder goed dan voorheen weten hoe ze afwijkende groenten kunnen verwerken.

"Daar waren we vroeger heel bedreven in. Nu is gemak belangrijk en zijn huishoudens kleiner. Minibloemkolen en -watermeloenen zijn populair. Via prijzen is de vraag wel te beïnvloeden, maar mensen gooien hiervoor niet hun hele eetpatroon om."

President Trump herhaalde het afgelopen nacht nogmaals: hij wil Groenland hebben. Het Witte Huis had eerder al eens gesuggereerd dat de VS militair geweld daarbij niet uitsluit.

Trump stelt dat het hem gaat om de veiligheid van de VS, maar deskundigen betwijfelen dit. Groenland heeft inderdaad een militair-strategische ligging, maar is ook rijk aan zeldzame grondstoffen. Het land is een autonoom deel van het koninkrijk Denemarken. Denemarken is lid van de NAVO, net als de VS.

In vijf vragen en antwoorden leggen we uit waar het de Amerikanen om gaat en of de grondstoffen van Groenland een grotere rol spelen.

Heeft de VS voet aan de grond in Groenland?

De VS is militair actief in Groenland sinds de Tweede Wereldoorlog. Toen wilden de Amerikanen voorkomen dat de Duitsers het eiland zouden aanvallen. Oude Amerikaanse bases op Groenland liggen er nog, sommige bedolven onder het ijs.

De VS heeft er ook nog een actieve militaire basis: Pituffik Space Base. Vanuit hier kan de VS ballistische raketten waarnemen die vanuit Rusland of Europa worden afgevuurd richting de VS.

Deze basis mag dankzij een verdrag uit 1951 worden uitgebreid wanneer de Amerikanen dat willen. Wel moet de Groenlandse bevolking vooraf geraadpleegd worden.

"Er is dus echt een lange traditie van Amerikaanse aanwezigheid in Groenland", zegt Louise van Schaik, expert geopolitiek bij Instituut Clingendael. Mede daarom is het inlijven van Groenland volgens haar militair niet nodig. "Er is een grote bereidwilligheid om de Amerikanen daar hun gang te laten gaan."

Trumps bewering dat de Denen te weinig doen aan veiligheid, valt volgens haar ook te betwisten "Tegen eerdere pogingen van China om er vliegvelden te openen om grondstoffen te delven, is opgetreden door Denemarken én de VS."

Welke delfstoffen heeft Groenland?

Groenland is voor de Amerikanen vooral belangrijk vanwege de grondstoffen, legt Van Schaik uit. Het heeft veel uranium, dat slechts in een paar landen in de grond zit. "Omdat de sneeuw op het eiland steeds sneller smelt, zijn de kritieke grondstoffen makkelijker bereikbaar", zegt ze, al blijft het delven vanwege gebrek aan infrastructuur niet heel eenvoudig.

Daarnaast zijn er andere kritieke ruwe materialen, die belangrijk zijn voor de productie van militaire goederen, zegt de Clingendael-onderzoeker. "De stoffen in de Groenlandse grond kunnen militaire technologieën sterker of lichter maken. De elementen zijn moeilijk winbaar, maar zijn voor specifieke toepassingen enorm waardevol."

Ook Europese landen hebben belang bij de grondstoffen, omdat zij minder afhankelijk willen worden van landen als China. Dat land heeft jarenlang ingezet op mijnbouw en raffinagecapaciteit. "Omdat landen de zeldzame aardmetalen tijdens conflicten als drukmiddel kunnen inzetten, wil Europa z'n eigen boontjes kunnen doppen."

Kan de VS alleen door het land in te nemen grondstoffen krijgen?

Denemarken en Groenland zijn niet per se tegen het delven van grondstoffen door de Amerikanen, zegt de Clingendael-expert. Wel willen ze vooraf afspraken, bijvoorbeeld zodat het op een veilige manier gaat en inwoners van Groenland er niet ziek van kunnen worden.

De VS gebruikt verschillende manieren om Groenland onder druk te zetten, stelt Van Schaik. "Ze dreigen met militair handelen en hebben ook gezegd dat ze Groenland kunnen kopen."

Ook kan de VS proberen af te dwingen dat Amerikaanse bedrijven een voorkeursbehandeling krijgen bij delving in Groenland. "Zoals bij de grondstoffendeal met Oekraïne gebeurde." Dan kunnen de Amerikanen zeggen dat ze grondstoffen delven in ruil voor militaire bescherming tegen Rusland of China. Ook kan de VS voorstellen dat de Amerikanen een deel van de inkomsten van de grondstoffen krijgt."

Gaat het dan alleen over grondstoffen?

Groenland is ook interessant door de ligging van scheepvaartroutes tussen verschillende werelddelen.

Het gaat ook over invloedssferen, stelt van Schaik "Als je die logica volgt is het de vraag: 'hoe groot wil je eruit zien op de wereldkaart'?" Met Groenland erbij zou de VS er 2.166.000 vierkante kilometer op vooruit gaan. Dat is ruim 51 keer de oppervlakte van Nederland.

Hoe nu verder?

De NAVO overweegt een Groenlandmissie om Trump tevreden te stellen. De Deense minister van Buitenlandse Zaken gaat volgende week op bezoek bij de Amerikaanse buitenlandminister Rubio.

Diplomaten hopen dat de NAVO-bondgenoten daarmee de plannen voor een militaire actie van de VS ontmoedigen.

De Denen en Groenlanders geven zich dus niet zomaar gewonnen. Zelfs niet als Trump dreigt met het gebruik van militaire middelen.

Goedemorgen! Op het Malieveld komen vandaag betogers samen, om te demonstreren tegen het regime in Iran en om het Iraanse volk te steunen. En de eerste wedstrijden in de eredivisie na de winterstop worden gespeeld.

Eerst het weer: In het zuidoosten valt in de ochtend nog wat sneeuw, geleidelijk wordt het overal droog en breekt de zon door. Op de meeste plaatsen blijft het licht vriezen. Zondag is een droge en zeer koude dag, maandag kan er weer winterse neerslag vallen en daarna is het met de kou even gedaan.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Groenland moet onderdeel van de VS worden om ervoor te zorgen dat het niet in handen valt van China of Rusland, heeft de Amerikaanse president Trump gezegd in een persconferentie in het Witte Huis. "We gaan iets met Groenland doen, of ze het nou willen of niet. We gaan niet in de situatie komen dat Rusland of China ons buurland wordt."

Al voor het begin van zijn tweede termijn zei Trump dat de VS het dunbevolkte eiland moest inlijven; de afgelopen weken noemde hij het steeds vaker. Trump zegt dat er rond Groenland veel Chinese en Russische oorlogsschepen zijn, maar voor die claim is geen bewijs.

Ander nieuws uit de nacht En dan nog even dit:

Ook gisteren bleef het winterweer Nederland flink bezighouden. In Utrecht werd het dak schoongemaakt van een groot bedrijfspand. Dit gebeurt preventief, zodat het gebouw veilig blijft.

En ondertussen trotseerden ook tal van mensen de sneeuw en gladheid, om anderen te helpen. Van vervoer voor mensen met een beperking tot een maaltijdbezorgdienst voor ouderen.

Fijne zaterdag!

Een Fransman van 74 is veroordeeld tot zes maanden voorwaardelijke celstraf, omdat hij een ei heeft kapotgeslagen op het hoofd van politicus Jordan Bardella. Dat is de leider van Rassemblement National (RN), de radicaal-rechtse partij die opgericht werd door Jean-Marie Le Pen en tot voor kort werd geleid door diens dochter Marine. Eerder heette de partij Front National.

Het incident vond in november plaats bij een boekpresentatie van Bardella. De gepensioneerde boer moet ook een boete van 1000 euro betalen, evenals een schadevergoeding van 500 euro en 600 euro als bijdrage voor juridische kosten. De man werd in 2022 ook al veroordeeld, omdat hij een ei had gegooid naar de zeer rechtse presidentskandidaat Éric Zemmour. Bardella hield aan de actie geen verwondingen over.

Veroordeling

RN wil in 2027, als Emmanuel Macron na twee termijnen aftreedt, de nieuwe president leveren. Le Pen mag vanwege een veroordeling niet deelnemen aan de presidentsverkiezingen. Als haar veroordeling in hoger beroep blijft staan, wordt Bardella mogelijk kandidaat.

De veroordeelde man bood zijn excuses aan voor de "gewelddadige" daad. Hij zei tegen de rechter dat hij kiezers "met een minimum aan geweld wilde waarschuwen voor het maximale geweld dat alle Fransen te wachten staat" als Bardella daadwerkelijk aan de macht komt.

In het Brabantse dorp Sprang-Capelle, vlakbij Waalwijk, is vannacht een cocaïnewasserij aangetroffen. Dat meldt de politie via sociale media. De wasserij was in bedrijf toen een arrestatieteam van de politie iets voor 2.00 uur binnenviel. Uit beelden van een lokale fotojournalist blijkt dat er ook een auto in beslag is genomen. Of er ook mensen zijn aangehouden, is niet bekend.

Het pand wordt nu onderzocht door de Landelijke Faciliteit Ontmantelen, en zal door de politie worden bewaakt tot het onderzoek morgenochtend verdergaat. Wie er achter de wasserij zit en hoe de politie deze op het spoor kwam, is niet bekend.

Een cocaïnewasserij is een faciliteit waarbij cocaïne wordt teruggewonnen uit materiaal waarin het verstopt zit, zoals vloeistoffen of kleding. Er worden dus geen drugs geproduceerd.

In deze video van Omroep Brabant wordt uitgelegd hoe een cocaïnewasserij werkt:

Groenland moet onderdeel van de VS worden om ervoor te zorgen dat het niet in handen valt van China of Rusland, zo heeft president Trump opnieuw gezegd in een persconferentie in het Witte Huis. "We gaan iets met Groenland doen, of ze het nou willen of niet." Verderop in de persconferentie herhaalde hij dat en zei hij dat het "op een fraaie manier" of "op een iets moeilijkere manier" gaat gebeuren.

Trump zei verder dat als de VS niets doet, Rusland of China Groenland overneemt. "En we willen Rusland en China niet als buur." Rusland is overigens een buurland van de VS: de Amerikaanse staat Alaska en het oostelijkste puntje van Rusland liggen enkele tientallen kilometers uit elkaar.

De uitspraken van Trump volgen na een week waarin de spanningen over de toekomst van Groenland opliepen. Al voor zijn tweede termijn begon, bijna een jaar geleden, heeft Trump erop gehamerd dat het gigantische, dunbevolkte eiland in de Atlantische Oceaan moet worden ingelijfd door de VS. De afgelopen weken noemt hij het eiland, een onafhankelijk land dat bij het Deense koninkrijk hoort, steeds vaker. Volgens Trump "wemelt het" van de Chinese en Russische oorlogsschepen rond Groenland, een claim waarvoor geen bewijs is.

Komende week is er overleg tussen de Amerikaanse minister Rubio en de Deense regering. Trump noemde zichzelf op de persconferentie "een groot fan van Denemarken", maar hij zei ook "dat het feit dat je er 500 jaar geleden met een boot aankwam niet betekent dat je het land bezit".

Correspondent Rolien Creton vanuit Nuuk, de hoofdstad van Groenland:

"Mensen die ik hier spreek maken zich zorgen, ze kunnen bijna niet geloven dat dit gebeurt. Ze zijn ook boos over de manier waarop Trump over hun land spreekt en dat Groenland wordt beschouwd als handelswaar waarbij ze alleen maar kunnen toekijken.

Trump zei ruim een jaar geleden al dat hij Groenland wilde kopen. Een deel van de Groenlanders vond dat toen positief; ze zeiden dat er investeringen nodig waren. Dit keer is de dreiging veel groter en concreter. Groenland wordt in één adem genoemd met Venezuela, dus veel Groenlanders zeggen: we moeten één front vormen, met elkaar, met Denemarken en ook met de rest van Europa.

De leiders van vijf politieke partijen in Groenland, onder wie premier Nielsen, noemen de uitspraken van Trump "zeer respectloos". In een gezamenlijke verklaring benadrukken ze dat ze geen Amerikanen en geen Denen zijn, maar Groenlanders. De Deense regering houdt zich vooralsnog stil."

De VS heeft al een militaire basis op het eiland, waar zo'n honderd Amerikaanse militairen gestationeerd zijn. Volgens een verdrag met Denemarken uit 1951 mogen de Amerikanen dat aantal naar believen uitbreiden. Maar Trump zei tijdens de persconferentie dat de VS het eiland moet "bezitten". "Je beschermt als land je eigendom, je beschermt geen verdragen", aldus de president.

De afgelopen weken hebben kopstukken uit de regering-Trump verschillende plannen genoemd om Groenland in te lijven, zoals het 'kopen' van het eiland door de inwoners een smak geld aan te bieden. Maar ook annexatie door het Amerikaanse leger blijft een optie, aldus Trump en zijn ministers. Hij herhaalde dat op vrijdagavond: Groenland wordt Amerikaans, "goedschiks of kwaadschiks".

Einde van de NAVO

De leiders van Europese landen als Frankrijk, Duitsland en het VK hebben de afgelopen week publiekelijk gezegd dat alleen de Groenlanders en Denen kunnen beslissen over hun onderlinge band. Die landen zijn ook met de VS lid van het militaire bondgenootschap NAVO. Als de VS besluit om met geweld Groenland in te nemen, zo waarschuwde de Deense premier Frederiksen afgelopen week, "is dat het einde van de NAVO".

In deze video zie je welke belangen er allemaal spelen rond Groenland:

De Venezolaanse oppositieleider en Nobelprijswinnaar Maria Corina Machado gaat mogelijk meepraten over de toekomst van Venezuela, zegt de Amerikaanse president Trump. Volgens hem reist Machado volgende week dinsdag of woensdag naar Washington voor een ontmoeting.

Het zou Trumps eerste ontmoeting worden met Machado. Het is niet bekend over welke onderwerpen ze mee zou mogen praten. Afgelopen weekend liet Trump zich nog enigszins laatdunkend over haar uit. "Ze heeft niet de steun of het respect binnen het land", zei hij.

Veiligheidsgaranties

Trump sprak in het Witte Huis ook met bestuurders van oliebedrijven. Volgens hem zal zijn land beslissen welke oliebedrijven actief mogen zijn in Venezuela. Trump beloofde oliebedrijven "totale veiligheid" als ze na de val van Maduro in Venezuela investeren. Hij wil daarvoor 100 miljard dollar vrijmaken.

In Venezuela heerst een gespannen rust sinds de Amerikaanse aanval vorig weekend, waarbij president Maduro en zijn vrouw werden ontvoerd en meegenomen naar New York. De Amerikanen beschuldigen Maduro en zijn regime van het leiden van een drugskartel dat op grote schaal drugs naar de VS smokkelt.

'Correcte regeringswissel'

Kort na de aanval zei Trump dat de VS Venezuela gaat "runnen" zolang hij dat nodig acht om een "veilige, correcte en verstandige" regeringswisseling tot stand te brengen.

Ook was hij van meet af aan duidelijk over zijn plannen met de Venezolaanse olie. "Zoals iedereen weet is de Venezolaanse olie-industrie failliet, compleet failliet al heel lang. Ze pompen bijna niets op vergeleken met wat ze kunnen. Wij gaan de grote Amerikaanse oliemaatschappijen daar binnenbrengen, miljarden dollars laten investeren, de kapotte infrastructuur opknappen en geld verdienen voor dat land", zei hij vorig weekend.

De autoriteiten in de Amerikaanse staat Minnesota zijn een eigen onderzoek begonnen naar het doodschieten van een vrouw door een agent van immigratiedienst ICE in Minneapolis.

De aanklager van Hennepin County roept voor dat onderzoek naar de dood van de 37-jarige Renee Nicole Good het publiek op video's en eventueel ook ander bewijs rechtstreeks naar haar kantoor te sturen.

Op die manier moet een "grondig en transparant" onderzoek worden uitgevoerd, zo staat in een persbericht op de site van de aanklager. Er is een site geopend waar mensen bijvoorbeeld documenten, verklaringen en video's kunnen delen.

FBI-onderzoek

Met het eigen onderzoek gaat de aanklager, Mary Moriarty, in tegen het besluit van de regering-Trump om het onderzoek enkel te laten uitvoeren door de federale dienst FBI, en dus de onderzoeksinstanties van de staat Minnesota buitenspel te zetten.

Op een persconferentie zei Moriarty, een Democraat, te vrezen dat ze onvoldoende bewijs zou krijgen van de FBI om een besluit over vervolging van de ICE-agent te kunnen nemen. De burgemeester van Minneapolis, Jacob Frey, uitte ook al felle kritiek op het overnemen van het onderzoek door de FBI.

De regering, waaronder president Trump zelf, zei dat de ICE-agent handelde uit zelfverdediging. Good zou haar auto als wapen hebben gebruikt.

Nieuwe beelden

Ondertussen doken er vandaag ook nieuwe beelden van het incident op, gefilmd vanuit het perspectief van de ICE-agent die Good doodschoot. Op de beelden van de telefoon van agent Jonathan Ross is te zien hoe Good nog tegen hem zegt: "Het is oké, kerel, ik ben niet boos op jou."

Ook wordt hij geprovoceerd door een andere vrouw, volgens Amerikaanse media de vrouw van Good. Aan het einde van de video rijdt de auto naar voren en is een doffe klap te horen.

De bewuste video. De beelden kunnen als schokkend worden ervaren:

Meerdere Amerikaanse media berichten over de video, die onder meer door nieuwszender CNN is geverifieerd bij de regering. De video werd als eerste gedeeld door de nieuwssite Alpha News. Het is niet bekend hoe de site aan de video is gekomen.

Volgens vicepresident Vance, die de video plaatste op X, bewijzen de beelden dat Ross daadwerkelijk in gevaar was en handelde uit zelfverdediging.

De dood van Good, een moeder van drie kinderen, leidde tot verontwaardiging en protesten in meerdere steden. Een wake voor haar in Minneapolis trok duizenden mensen.

Een dag later schoot de grenspolitie twee mensen neer in Portland in de staat Oregon, wat ook leidde tot protesten. Komend weekend zijn er honderden demonstraties gepland in het hele land vanwege de gebeurtenissen van afgelopen week.

Sinds het aantreden van Trump begin vorig jaar is het aantal arrestaties door immigratiedienst ICE fors gestegen. De immigratiedienst doet invallen in steden en verricht daarbij op grote schaal arrestaties.

Een zeldzaam exemplaar van een stripboek van Superman is verkocht voor 15 miljoen dollar (bijna 13 miljoen euro), een recordbedrag voor een stripboek. De strip - Action Comics No. 1 - komt uit 1938 en werd toen voor 10 dollarcent verkocht. Kenners gaan ervan uit dat er nu nog zo'n honderd exemplaren van bestaan.

De strip werd verkocht bij online veilinghuis ComicConnect. Topman Vincent Zurzolo meent dat het boekje het begin van het superheldengenre markeert en tot de waardevolste stripboeken ter wereld behoort. "Dit is de heilige graal onder de stripboeken. Zonder Superman en zijn populariteit zouden er geen Batman of andere legendarische superhelden zijn."

De strip verhaalt hoe Superman is ontstaan en hoe hij van een andere planeet op aarde kwam. Ook wordt verteld hoe Superman als zijn alter ego Clark Kent op aarde leefde.

Recordbedrag

Wie de strip verkocht en gekocht hebben is niet bekend. Volgens Zurzolo wilden beiden anoniem blijven.

Nooit eerder werd zoveel geld voor een stripboek neergelegd. "Het overtreft het vorige record voor een stripboek, dat afgelopen november werd gevestigd toen een exemplaar van Superman nr. 1 op een veiling werd verkocht voor 9,12 miljoen dollar. Het zegt ook veel over de belangrijkheid van dit boek", aldus Zurzolo.

Amerikaans acteur

Het stripboek kwam eerder in het nieuws, toen het in 2000 werd gestolen uit het huis van de Amerikaanse acteur Nicolas Cage in Los Angeles. In 2011 dook het weer op, toen het werd gevonden door een man die in Californië de onbekende inhoud van een verlaten opslagloods kocht.

De vinder gaf de strip terug aan de acteur, die hem kort daarna verkocht op een veiling, waar de strip ruim twee miljoen opleverde. Een flinke winst: Cage kocht het stripboek vier jaar voordat het uit zijn huis gestolen werd voor 150.000 dollar.

In 2021 ging een ander exemplaar van Action Comics No. 1 nog voor 3,25 miljoen dollar onder de hamer.

De omstreden gebedsgenezer Tom de Wal is gisteravond gearresteerd in Tilburg. Hij voerde op straat gebedsgenezingen uit nadat hij door de politie een kerk was uitgezet en de burgemeester de gebedsgenezingen had verboden.

Tom de Wal richtte in 2016 de religieuze organisatie Frontrunners Ministries op. Hij claimt dat hij mensen tijdens diensten kan genezen van ziektes als kanker en MS. Ook zou hij mensen 'bevrijden' van homoseksualiteit en autisme.

De Wal werd gearresteerd tijdens een interview met Omroep Brabant:

De genezingsdiensten van Frontrunners Ministries zouden dit weekend plaatsvinden in een Van der Valk-Hotel in Eindhoven. De hotelketen besloot het evenement te annuleren nadat protesten waren aangekondigd. Een woordvoerder van Van der Valk zei daarover tegen Omroep Brabant: "Er is met zowel politie, de gemeente en de organisatie zelf contact geweest, maar Van der Valk heeft het besluit zelfstandig genomen."

De Wal zei in een video-reactie dat er sprake is van "leugens en laster" van onder meer de lhbti-organisaties. Volgens hem heeft Frontrunners Ministries nog nooit gebeden voor homogenezing.

Demonstratie

Frontrunners Ministries besloot uit te wijken naar een kerkgebouw in Tilburg. Ook hier was hij niet welkom: de gemeente heeft de bijeenkomst verboden omdat er geen vergunning voor was. De Wal en kerkgangers besloten de dienst toch door te zetten, waarop agenten alle aanwezigen naar buiten geleidden.

Omdat De Wal buiten met de gebedsgenezing doorging, hebben agenten hem op straat gearresteerd, bevestigt een woordvoerder van de politie.

Zo'n 25 Dolle Mina's en leden van lhbti-organisaties hadden zich verzameld voor de ingang van de kerk. De politie heeft de omgeving afgezet met linten. "De demonstratie is verder rustig verlopen. Iedereen is daar nu weg", aldus de woordvoerder.

Iets voor middernacht zei De Wal in een video op Instagram weer vrij te zijn gelaten, maar nog wel boetes en andere 'juridische consequenties' te verwachten. "Het is een bizarre gebeurtenis, dat dit in Nederland kan", zegt hij in de video. Hij verwijst naar de vrijheid van godsdienst die door de politie zou zijn geschonden. "Maar goed, wij gaan door. We laten ons niet stoppen. Dat is mijn boodschap."

Mohammed Bashir uit Beuningen staat zelf nog steeds versteld van zijn heldenactie eergisteren in een winkelcentrum in Nijmegen. Toen een man een andere man aanviel met een hakbijl, aarzelde hij geen seconde en overmeesterde met enkele anderen de dader. "Ik had echt het gevoel dat we nú moesten ingrijpen", zegt de 35-jarige Bashir tegen Omroep Gelderland.

In winkelcentrum Dukenburg klonk woensdag rond 15.30 uur geschreeuw. Bashir hoorde dat en ging erop af. "Toen zag ik dat er een ruzie gaande was tussen twee mannen. Een van de mannen liep er daarna vandoor. Toen dacht ik: oh, nu is het klaar. Alleen, toen pakte hij een bijl uit zijn tas en liep hij weer richting de andere man. Hij bleef het slachtoffer maar achtervolgen en bleef maar zwaaien met die bijl."

Veel kinderen

De man met de bijl struikelde. "Ik had toen echt het gevoel dat ik nú moest ingrijpen om te voorkomen dat er iets traumatisch zou gebeuren. Niet alleen voor mezelf, maar er waren ook heel veel kinderen in het winkelcentrum. Je zag eerst wel dat mensen het moeilijk vonden om in te grijpen, want er loopt toch iemand te zwaaien met een bijl. Maar toen hij struikelde moest er wel iets gebeuren, want toen verloor hij de overmacht."

Bashir greep de man in zijn nek en trok hem naar achteren. Ook hield hij de hand met de bijl erin vast zodat anderen het wapen konden afpakken. "Het was echt heel heftig om mee te maken en ik zat vol adrenaline. Anderen zijn op hem blijven zitten totdat de politie de man meenam."

Gewond

De 45-jarige aanvaller uit Nijmegen zit sindsdien vast. Bij de aanval raakte een 39-jarige plaatsgenoot gewond. Hij is met onbekende verwondingen naar het ziekenhuis gebracht.

Twee dagen later is Bashir nog steeds verbaasd over zijn eigen actie. "Ik herken mezelf eigenlijk niet in die beelden. Normaal spring ik nooit tussen mensen in als ze ruziën, al helemaal niet wanneer er wapens bij betrokken zijn. In het moment had ik het gevoel dat ik gewoon iets moest doen."

Het KNMI heeft de weerswaarschuwing code oranje voor Groningen, Friesland en de Waddeneilanden verlengd tot morgenochtend 09.00 uur. "We roepen weggebruikers op niet de weg op te gaan", aldus het weerinstituut.

De waarschuwing gold tot 21.00 uur vanavond, maar vannacht houdt het winterse weer aan, waardoor het KNMI nog niet afschaalt naar code geel.

Als gevolg van de waarschuwing van het KNMI heeft vervoersmaatschappij Qbuzz besloten om zaterdagochtend ook niet te gaan rijden. Qbuzz verzorgt in Groningen en Friesland zowel streek- als stadsvervoer. In Friesland blijven de bussen tot zeker 11.00 uur binnen, in Groningen tot 09.00 uur. Morgenochtend wordt om 7.00 uur (Groningen) en 9.00 (Friesland) bekeken hoe de dag er verder uit gaat zien.

Koudeprotocol van Rijkswaterstaat

Rijkswaterstaat stelt dit weekend vanwege extreem lage temperaturen een koudeprotocol in. Dat betekent dat mensen die met pech langs de weg komen te staan direct worden geholpen.

Daarom worden dit weekend extra bergers en weginspecteurs ingezet, zodat gestrande reizigers snel naar een veilige locatie met voorzieningen zoals een tankstation kunnen worden gebracht.

"Het is onwenselijk dat gestrande weggebruikers langdurig in extreem koude omstandigheden op een berger moeten wachten", zegt Rijkswaterstaat.

Extra ANWB-wegenwachten

De ANWB heeft extra wegenwachten opgeroepen om dit weekend te werken. Hierdoor moet het mogelijk zijn mensen binnen half uur te helpen en naar een veilige locatie te brengen.

Het koudeprotocol van Rijkswaterstaat geldt tot maandagochtend. Het is niet bekend tot hoe laat.

Een inzamelingsactie voor de grotendeels door brand verwoeste Vondelkerk heeft al ruim 180.000 euro opgehaald. Begin volgende week hoopt Stadsherstel Amsterdam de monumentale kerk in te kunnen om de schade verder te inventariseren.

De Vondelkerk in Amsterdam vloog een uur na de jaarwisseling in brand. De brand is vermoedelijk door vuurwerk veroorzaakt. De schade wordt op miljoenen geschat.

Precies een week geleden begon eigenaar Stadsherstel een inzamelingsactie voor de Vondelkerk. De organisatie koopt monumentale panden op en restaureert deze om ze vervolgens te verhuren of een maatschappelijke functie te geven. Het gebouw werd ontworpen door Pierre Cuypers, die ook bouwmeester is van het Rijksmuseum en Centraal Station in de hoofdstad.

"Binnen een paar maanden" moet duidelijk worden hoe hoog het schadebedrag is en hoeveel de verzekering dekt. Toch is Stadsherstel Amsterdam alvast een inzamelingsactie gestart.

"De ervaring leert bij dit soort projecten waar brand is geweest dat de verzekering nooit toereikend is en er altijd een tekort blijft", zegt Stella van Heezik, woordvoerder van Stadsherstel. "Het zou zonde zijn als we dan niet verder zouden kunnen met de restauratie." Een streefbedrag voor de inzamelingsactie is er daarom nog niet.

Nog geen streefbedrag

De organisatie wordt bedolven onder reacties. "Zo veel zelfs dat we niet eens iedereen meer persoonlijk kunnen beantwoorden en bedanken", zegt Van Heezik. "We zijn aan het nadenken of we nog iets kunnen terugdoen voor alle donateurs, maar dat is nog wat pril. Als alles lukt, gaan we dat natuurlijk goed vieren."

Maandag hoopt Stadsherstel de Vondelkerk in te kunnen. Van Heezik: "In het souterrain kunnen we dan bijvoorbeeld kijken hoe het ervoor staat met het archief. Vandaag is een steiger aan de voorgevel geplaatst zodat we een deel van de muur kunnen veiligstellen. Het is niet zo dat het hele pand instort, maar bepaalde muurdelen van de kerk moeten wel verstevigd worden."

Vorige week maakte Nieuwsuur deze reportage bij de Vondelkerk:

Organisaties die van de Vondelkerk gebruikmaakten, moesten door de brand halsoverkop op zoek naar nieuwe onderkomens. Zo ook Maira Evers, oprichter en eigenaar van creatief bureau Gardeners met 35 werknemers. "De brand is verschrikkelijk voor de kerk, omwonenden, de stad en voor ons."

"Tegelijkertijd is het hartverwarmend hoeveel mensen met ons meedenken", zegt Evers. "Een hostel om de hoek bood ons deze week gelijk onderdak aan - en dat ontroerde enorm. Vanaf begin volgende week stelt Monks in de Houthavens tijdelijk een vleugel met alle faciliteiten in hun gebouw beschikbaar."

Ze verwacht dat de heropbouw van de kerk jaren gaat duren. "Het is de plek waar ik mijn bedrijf heb opgebouwd en bijna zeventien jaar heb gezeten. Ik wil hoe dan ook dat de Vondelkerk terugkeert, niet alleen voor ons, maar vooral voor de stad."

Een ander bedrijf dat een verdieping huurde in de Vondelkerk kan terecht in de Muiderkerk. Kerkgemeenschap Liberty Church is uitgeweken naar de Posthoornkerk.

Andere initiatieven

Naast de actie van Stadsherstel zijn er diverse andere initiatieven. Zo haalde Stichting Hart voor het Vondelpark al eerder 10.000 euro op en staat een inzamelingsactie op GoFundMe al op ruim 32.000 euro.

Ook zanger Dotan, die in mei in de Vondelkerk zou optreden, haalt geld op voor de kerk. Dotan schreef donderdag op Instagram dat "elke euro" die hij met zijn concert ophaalt naar de wederopbouw van de kerk uit 1872 gaat. De zanger treedt nu op in De Duif, een andere monumentale Amsterdamse kerk, gelegen aan de Prinsengracht.

De politie laat weten dat het onderzoek naar de toedracht van de brand nog steeds in volle gang is en er "vanuit het strafrechtelijke" gedeelte geen nieuws te melden is.

De eigenaar van de bar in Crans-Montana waar in de nieuwjaarsnacht veertig mensen omkwamen, is aangehouden en zit in voorlopige hechtenis, melden Zwitserse media. Het Openbaar Ministerie had een bevel tegen hem uitgevaardigd, omdat de angst bestond dat de Fransman het land zou ontvluchten.

Er loopt een strafrechtelijk onderzoek naar de uitbater en zijn vrouw. Het tweetal runde de bar samen en wordt verdacht van "dood door nalatigheid, lichamelijk letsel door nalatigheid en het veroorzaken van een brand door nalatigheid".

De beslissing om eigenaar Jacques Moretti vast te houden komt van een rechter in het Zwitserse kanton Wallis. Het onderzoek naar de dodelijke cafébrand richt zich ook op zijn vrouw en mede-eigenaar Jessica Moretti, maar zij wordt niet vastgehouden.

Niet brandveilig

Tijdens de jaarwisseling brak er brand uit in bar Le Constellation, die zich razendsnel verspreidde. De brand ontstond rond 01.30 uur in de kelder van de bar. Op beelden is het vermoedelijke begin van de brand te zien. Mensen hebben flessen vast met ijsfonteinen, die te dicht bij materiaal aan het plafond komen, dat vervolgens vlamvat. Het vuur greep snel om zich heen.

Bij de brand raakten ook meer dan honderd mensen ernstig gewond. Van velen wordt gevreesd dat zij alsnog zullen overlijden.

In 2019 werd de bar voor het laatst op brandveiligheid gecontroleerd, maakte burgemeester Féraud deze week bekend. De geluidswerende matten die aan het plafond waren bevestigd, werden volgens hem nooit op brandveiligheid getest.

Dag van nationale rouw

In Zwitserland is vandaag een dag van nationale rouw vanwege de dodelijke cafébrand. De slachtoffers werden herdacht tijdens een ceremonie. Daarbij waren onder anderen de Franse president Macron en de Belgische premier De Wever aanwezig. Bij de brand kwamen ook Belgen en Fransen om het leven. Ook families van de slachtoffers waren erbij.

Verder luidden door het hele land kerkklokken om 14.00 uur ter nagedachtenis aan de slachtoffers, gevolgd door een minuut stilte.