NOS Nieuws - Algemeen

De Nederlandse multinational AkzoNobel heeft een deel van het bedrijf verkocht aan het Japanse Nippon Paint. Het gaat om het onderdeel dat decoratieve verf verkoopt in Zuidoost-Azië.

AkzoNobel ontvangt 1,2 miljard euro voor de overname. Het gaat om verfactiviteit in Vietnam, Indonesië, Maleisië, Thailand, Singapore, Papoea-Nieuw-Guinea en Australië. Eerder verkocht AkzoNobel al z'n decoratieve verfactiviteiten in India en Pakistan.

Strategie

In een persbericht zegt bestuursvoorzitter Greg Poux-Guillaume dat de strategie van AkzoNobel "is gericht op het concentreren op gebieden waar we een onderscheidende schaalgrootte kunnen bereiken en onze positie kunnen versterken".

Afgelopen zomer probeerde Nippon nog alle verfactiviteiten van AkzoNobel te kopen voor 7,5 miljard euro.

Naast verf maakt AkzoNobel coatings om materialen te beschermen. Dat onderdeel van het bedrijf blijft ook in Zuidoost-Azië in handen van AkzoNobel.

Voorstel

Samen met Sherwin-Williams had Nippon een voorstel om het volledige bedrijf van AkzoNobel, inclusief de coatings, over te nemen voor 13 miljard euro.

Vooralsnog moet Nippon dus genoegen nemen met alleen de Zuidoost-Aziatische verfactiviteiten.

AkzoNobel werkt ondertussen aan een fusie met het Amerikaanse Axalta. Als die doorgaat, ontstaat een verf- en chemiebedrijf dat ruim 22 miljard dollar waard is en waarvan het aandeel wordt verhandeld op de beurs van New York.

Het bevolkingsregister van Denemarken is gehackt. Hierbij zijn de persoonsgegevens van zo'n 8,8 miljoen Denen buitgemaakt. Dat heeft het Deense ministerie van Digitale Zaken bekendgemaakt.

Het gaat onder meer om namen, adressen en de Deense versie van het burgerservicenummer (bsn). Het is nog niet duidelijk wie er verantwoordelijk is voor de digitale inbraak.

Ook van overleden Denen

De hackers gebruikten vorige maand de wettelijke toegang van een Deens bedrijf om toegang te krijgen tot het Deense Centraal Register van Personen (CRP). Hierin staan de gegevens van 11 miljoen mensen.

Het gaat daarbij niet alleen om de 6 miljoen mensen die momenteel in Denemarken wonen, maar ook om Denen die naar het buitenland zijn verhuisd of zijn overleden.

Het lek kwam afgelopen vrijdag intern aan het licht. Minister Egelund van Digitale Zaken spreekt van "een zeer ernstig incident". Zij roept burgers op alert te zijn.

De toegang van het bedrijf tot het bevolkingsregister is inmiddels geblokkeerd. De hack is gemeld bij de Deense Autoriteit Persoonsgegevens. De politie doet onderzoek naar de zaak.

Mensen met een migratieachtergrond worden bij fraudeonderzoeken vaker en zwaarder beboet. Dat blijkt uit vertrouwelijke documenten en gesprekken met een tiental UWV-medewerkers, onder wie leidinggevenden, schrijven het AD en EenVandaag. Ze schetsen een beeld van discriminatie en racisme binnen de afdeling handhaving van uitkeringsorganisatie UWV.

Het AD en EenVandaag schrijven dat in 2025 meerdere werknemers aandrongen op een intern onderzoek binnen het UWV nadat zij de indruk kregen dat mensen met een migratieachtergrond vaker en hogere boetes kregen dan anderen in vergelijkbare gevallen. De eigen controle-afdeling van het UWV begon vervolgens een onderzoek naar de afdeling handhaving.

Veel vaker onder de loep

Hieruit bleek dat deze afdeling, verantwoordelijk voor het voorkomen en opsporen van misbruik en fraude met uitkeringen, inderdaad verschil maakt. Zo had bijvoorbeeld in Alkmaar, Amsterdam en Utrecht 44 procent van de onderzochte mensen een migratieachtergrond. Zij kregen 74 procent van alle boetes opgelegd.

In het gebied waar onder meer Eindhoven onder valt is hetzelfde beeld te zien: daar heeft 36 procent van de gecontroleerde dossiers betrekking op met mensen een migratieachtergrond en zij kregen 71 procent van de boetes. Het AD schrijft dat een onderzoeker stelt dat dit "substantieel vaker" is dan bij andere achternamen.

Doordat de boetes ook nog eens fors hoger waren, betaalde deze groep 98 procent van de totaalsom van alle boetes. In totaal werden 1682 dossiers gecontroleerd. De uitkomsten van het onderzoek liggen sinds eind 2025 bij de raad van bestuur van het UWV.

Arabische Liga

Ook op de werkvloer zelf gaat een hoop mis, melden het AD en EenVandaag op basis van gesprekken met (oud-)medewerkers. Zo worden leidinggevenden en cliënten die niet in Nederland zijn geboren de "Arabische Liga" genoemd. Een leidinggevende zou bij het bespreken van een cliënt hebben gezegd: "De oplossing is niet handhaven, de oplossing is alle Marokkanen het land uittrappen". En bij onderzoek naar malafide uitzendbureaus wordt gesproken van "aanpak malafide Turken".

Twee voormalig medewerkers van de afdeling handhaving stellen dat mensen op basis van hun afkomst geregeld niet worden uitgenodigd voor sollicitatiegesprekken. En wanneer dat wel gebeurt, is de kans groot dat ze om hun afkomst worden afgewezen.

"We zaten aan tafel met een superleuke meid", zegt een oud-medewerker van het UWV hierover. "Ze had echt de ervaring, maar was van Marokkaanse afkomst. Na afloop werd gezegd: 'Ik kan niet met dat soort mensen communiceren'. Ik klapte dicht." De giftige sfeer op de werkvloer zou voor medewerkers van kleur reden zijn om bij het UWV te vertrekken.

'Verwerpelijk'

De voorzitter van de raad van bestuur van het UWV, Abdeluheb Choho, heeft gereageerd op de uitkomsten van het onderzoek. "Het is verwerpelijk dat door enkele medewerkers binnen UWV nog onderling discriminerende uitspraken worden gedaan. Wij bieden onze excuses aan aan iedereen die zich gediscrimineerd voelt of racistisch is bejegend."

Tegelijkertijd benadrukt het UWV dat het geen harde conclusies wil verbinden aan de uitkomsten, omdat het geen wetenschappelijk onderzoek is. Er loopt inmiddels een extern onderzoek naar de uitkeringsinstantie, zegt Choho. Daar zouden racisme en discriminatie onderdeel van zijn.

Reactie Vijlbrief

Het AD schrijft dat minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid pas op de hoogte is gesteld van het interne onderzoek na vragen van de krant. Het UWV zegt het ministerie in januari te hebben geïnformeerd over de signalen en dat er nader onderzoek nodig was. De inhoud van de signalen is toen volgens het UWV niet besproken.

In een reactie zegt Vijlbrief dat hij de signalen uiterst serieus neemt en dat hij de kwestie tot op de bodem wil hebben uitgezocht.

Spanje gaat eind november weer naar de stembus. Na een weekend peinzen en overleggen heeft premier Sánchez besloten vervroegde parlementsverkiezingen uit te schrijven.

Veel leden van Sánchez' Socialistische Partij (PSOE) spraken zich afgelopen weekend in de Spaanse media al uit voor vervroegde verkiezingen. De verkiezingen stonden eigenlijk gepland voor volgend jaar.

Vrijdag verwierp het parlement twee voorstellen van de regering om de woningcrisis aan te pakken. Sánchez reageerde daarmee op de onvrede over de hoge woonlasten en de protesten van de laatste weken. Ook afgelopen weekend kwamen weer tienduizenden mensen op de been.

Het belangrijkste thema van de verkiezingen van 29 november wordt dan ook de woningcrisis. En dat is juist een thema van links in Spanje. Ook rechtse kiezers neigen wat dat betreft naar de standpunten van links.

"We moeten opnieuw steun vragen aan de bevolking", zei Sánchez in een tv-toespraak. Hij zei dat het belangrijk was een veel grotere progressieve meerderheid in het parlement te krijgen, zodat het land sociale vooruitgang kan boeken en Spanje verder kan worden hervormd.

De Spaanse premier erkende ook dat hij fouten had gemaakt en campagnebeloftes niet is nagekomen. "Ik realiseer me dat een deel van die sociale meerderheid ontevreden is."

Sánchez is bezig aan zijn derde termijn en is nu acht jaar premier.

Correspondent Spanje en Portugal Miral de Bruijne:

"De afgelopen maanden groeide de druk op de regering al. De oppositie vroeg herhaaldelijk om vervroegde verkiezingen. Bijvoorbeeld rond de migratiecrisis in Ceuta en toen voor de zomer oud-premier en vertrouweling van Sánchez Zapatero voor corruptie werd onderzocht.

Door het juist nu op het thema woningcrisis te laten klappen hoopt de socialistische partij de regie in handen te houden. Het is een thema waar links het meestal goed op doet. Daarnaast kunnen de socialisten nu wijzen naar de rechterflank, die vrijdag tegen de plannen stemde.

Sánchez hoopt hiermee de achterstand op rechts in te kunnen halen, want volgens verschillende peilingen staat de rechts-conservatieve Partido Popular bovenaan. Diezelfde partij won ook de vorige verkiezingen, maar slaagde er toen niet in om met het radicaal rechtse Vox een coalitie te vormen. De verwachting is dat dat bij winst dit keer wel lukt.

Maar zover is het nog lang niet. De campagne begon vanochtend al wel met de speech van de premier en het zal hard tegen hard gaan. Met als belangrijkste thema's de woningcrisis, Ceuta en corruptie."

Met de vorige week afgewezen maatregelen voor de huizenmarkt zouden volgens de regering meer dan vijf miljoen mensen worden geholpen. Ze hielden in dat kwetsbare huurders tot 2030 hun huis niet uitgezet mogen worden en dat bestaande huurcontracten voor twee jaar worden bevroren. Ook zouden er strengere regels komen voor kortdurende verhuur.

De plannen zijn het Maricarmen-decreet genoemd, naar de 87-jarige Maricarmen Abascal, die haar huis uit moest omdat ze de huurverhoging niet kon betalen. Dat besluit leidde tot protesten en werd uiteindelijk teruggedraaid.

De regeringsplannen werden geblokkeerd door de conservatieve oppositiepartij Partido Popular en de Catalaanse separatistische partij Junts. Sánchez leidt een minderheidsregering en is voor steun afhankelijk van kleinere partijen.

Het kabinet wil dat basisscholen en middelbare scholen per 1 januari 2027 het gebruik van mobiele telefoons verbieden op de hele school. Scholieren mogen hun mobieltjes dan ook niet meer gebruiken in de pauze, in de aula of op het schoolplein. Nu mogen leerlingen op veel scholen alleen in de klas hun telefoon niet meenemen.

Dit is een van de voorstellen uit de zogeheten 'Strategiebrief online kinderrechten', waarin onder leiding van staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie) verschillende ministeries nieuwe en bestaande regels op een rij hebben gezet om kinderen online beter te beschermen.

Het kabinet gaat niet over het telefoongebruik van leerlingen op Nederlandse scholen, maar kan wel een dringend advies geven. Dat gebeurde ook in 2024, toen het ministerie van Onderwijs landelijke afspraken maakte met basisscholen over het beperken van mobieltjes tijdens de les. Het kabinet wil dat het aangescherpte advies per 1 januari 2027 ingaat op middelbare scholen en in het basisonderwijs.

Scrollen

Het kabinet maakt zich, net als veel ouders en andere instellingen, zorgen over het toenemende online gebruik van Nederlandse kinderen en jongeren. Op school worden kinderen afgeleid en kunnen zij zich slechter concentreren.

Voor ouders thuis blijkt het bijvoorbeeld lastig om het urenlange scrollen van hun kinderen aan banden te leggen. Door de verslavende algoritmes en automatisch afspelende video's blijkt het heel lastig om de telefoon weg te leggen en zijn dagelijkse schermtijden van zo'n 5 tot 6 uur niet ongewoon.

Deskundigen waarschuwen al langer voor de negatieve gevolgen van overmatig schermgebruik, zoals slaapproblemen, bijziendheid en depressiviteit. Verder is het onduidelijk wat jongeren precies bekijken en is er slecht zicht op cyberpesten of andere onverkwikkelijke zaken.

Ongewenst contact

Meerdere ministeries zetten zich al langer met verschillende plannen in om jongeren voldoende bescherming te bieden tegen alles wat er online te bekijken is. Vandaag presenteert staatssecretaris Aerdts een strategie voor een "veilige en gezonde online wereld voor kinderen", met zo'n veertig regelingen, waarvan er volgens haar vijftien nieuw zijn.

"Online, op sociale media of in videogames, raken kinderen snel uit zicht en lopen ze onacceptabele risico's", aldus de staatssecretaris. "Denk aan verslavende algoritmes, schadelijke beelden en ongewenst contact."

Aan een aantal maatregelen uit de Strategiebrief wordt al langer gewerkt, omdat die een kwestie van de lange adem zijn. De Europese Commissie heeft onlangs een voorstel gedaan voor een leeftijdsgrens op sociale media. De Europese Commissie denkt aan 13 jaar, het Nederlandse kabinet aan 15 jaar.

Andere voorstellen zijn bijvoorbeeld het in Europees verband verbieden van verslavende technieken zoals algoritmes bij het ontwerpen van digitale diensten. Ook moet worden gewerkt aan een betrouwbaar systeem van leeftijdsverificatie, waarbij de privacy van jongeren goed wordt beschermd.

Kinderarbeid

Het kabinet werkt verder aan strengere regels voor buy now, pay later-diensten, zoals achterafbetaaldienst Klarna. Ook gaat het kabinet verder met het uitwerken van aangescherpte regels voor vlogfamilies en kidfluencers. Online content van kinderen onder de 15 jaar zal worden gezien als kinderarbeid en als zodanig kunnen worden beboet.

Het kabinet laat ook onderzoek doen naar Netflix, YouTube, Roblox, Fortnite, ChatGPT, Instagram, Snapchat en TikTok om "beter inzicht te krijgen in hoe digitale diensten de beleving, ontwikkeling en keuzes van kinderen beïnvloeden die gebruikmaken van digitale diensten".

De meest concrete maatregel, het verbieden van mobieltjes in en om scholen, moet volgens het kabinet dus over drie maanden ingaan. Staatssecretaris Tielen van Onderwijs gaat hierover nu afspraken maken met de onderwijssector.

De Australische autoriteiten zijn een onderzoek begonnen naar de copiloot die vorige week aan boord van de vlucht tussen Dubai en Tel Aviv zijn gezagvoerder aanviel. De autoriteiten onderzoeken onder andere of de man in Australië is geradicaliseerd, zo meldt de BBC.

De man van Omaanse afkomst kreeg volgens Australische media in 2014 een studentenvisum en studeerde tussen 2015 en 2017 in het land. Zijn visum werd in 2019 ingetrokken, omdat hij geen studie meer volgde.

Luchtvaartmanagement

Er is een anti-terreuronderzoek geopend naar de banden van de man met Australië. Bij het onderzoek zijn de federale politie en de veiligheidsdienst betrokken. De Australische autoriteiten hebben de identiteit van de copiloot nog niet bekendgemaakt. Andere media en persbureaus zoals het Britse Reuters hebben dat al wel gedaan.

Volgens de BBC volgde de man vanaf 2020 op afstand een driejarige studie luchtvaartmanagement aan de Buckinghamshire New University in het Verenigd Koninkrijk. Hij rondde die opleiding in 2023 af. De universiteit benadrukt dat hij er geen pilotenopleiding heeft gevolgd.

4200 meter gedaald

De Omaanse copiloot viel woensdag tijdens een vlucht van Flydubai van Dubai naar Tel Aviv meerdere keren zijn Indiase gezagvoerder aan.

Nadat de bebloede piloot de deur van de cockpit had opengekregen, wisten passagiers en bemanningsleden de aanvaller te overmeesteren. Aan boord zaten zeker 182 mensen, onder wie veel Israëliërs. Uit data blijkt dat het vliegtuig in korte tijd zo'n 4200 meter is gedaald.

Twee piloten die toevallig als burger in het toestel zaten, wisten het toestel veilig aan de grond te krijgen in Saudi-Arabië.

Noodbijl

De copiloot wordt ervan beschuldigd de gezagvoerder in de cockpit met een noodbijl te hebben aangevallen en geprobeerd te hebben de controle over het toestel over te nemen. In de cockpit kunnen piloten een noodbijl gebruiken om uit het vliegtuig te komen na een crash.

De man is gearresteerd in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) waar hij wordt verhoord. Het onderzoek naar de motieven van de man loopt nog. Hij werkte eerder bij Oman Air als copiloot, maar werd geschorst toen hij was betrapt op het bezit van extremistisch materiaal. Hoe hij aan de slag kon als copiloot bij Flydubai, is nog niet duidelijk.

De piloot uit India overleefde de aanval. In gesprek met premier Modi zei hij vastbesloten te zijn geweest om te voorkomen dat anderen zouden sterven:

De Gelderse chauffeur van de touringcar waarmee vorige maand een zeer ernstig ongeluk gebeurde met Nederlanders in Zwitserland, heeft voor het eerst publiekelijk gereageerd op de gebeurtenissen. De chauffeur, die tevens raadslid is in Montferland, spreekt van een verschrikkelijke nachtmerrie voor de slachtoffers.

Bij het ongeluk in de Zwitserse Alpen kwamen vijf mensen om het leven. Het gaat om vier vrouwen en een man, allen 70-plussers. Veertig anderen raakten gewond. Zij werden opgenomen in verschillende ziekenhuizen in Zwitserland. Op 17 september zijn de laatste vier gewonden naar Nederland gerepatrieerd. Het is niet bekend hoe het nu met iedereen gaat.

De bus was van een touringcarbedrijf uit Eibergen in de Achterhoek en op excursiereis met een landelijke reisorganisatie. Volgens de lokale autoriteiten was sprake van een eenzijdig ongeval waarbij de touringcar door de vangrail schoot en op zijn kant in de berm belandde.

Hoe het ongeluk kon gebeuren, is nog niet bekend. Er loopt nog een strafrechtelijk onderzoek naar de bestuurder.

Terug naar plek ongeval

Het Zwitserse Openbaar Ministerie onderzoekt of de chauffeur nalatig is geweest. Na het ongeluk is hij verhoord. Daar gaat de man verder niet op in. In een statement op sociale media schrijft chauffeur Rob Mos dat zijn grootste verdriet uitgaat naar zijn passagiers.

"Voor hen begon de dag zoals altijd in een mooie vakantiedag, maar die eindigde in een verschrikkelijke nachtmerrie", schrijft hij op Instagram. Hij spreekt de hoop uit dat de slachtoffers en hun naasten de gebeurtenissen uiteindelijk een plek kunnen geven.

"Dit heeft ontzettend veel met ons gedaan", schrijft Mos, die vermeldt dat hij veel steun heeft ontvangen in de vorm van kaarten, bloemen en berichten. De chauffeur zegt dat hij en zijn gezin proberen het drama "met hulp" een plek te geven. Hij schrijft ook dat hij afgelopen weekend terug is gegaan naar de plek van het ongeluk.

Mos is sinds 2023 raadslid van de lokale partij Helder, schrijft Omroep Gelderland. Eerder was hij wethouder.

Goedemorgen! In Maastricht worden de jaarlijkse Michelinsterren uitgereikt en de raadkamer in Amsterdam buigt zich over de terrasmoord op de NDSM-werf ruim een week geleden.

Eerst het weer: vandaag is het regionaal mistig. Na het oplossen van het ochtendgrijs volgt een zonnige middag met maxima tussen 19 en 22 graden. De komende dagen is rustig en warm herfstweer. Vanaf donderdag neemt de wisselvalligheid toe en loopt de temperatuur terug.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Verenigde Staten hebben alle twaalf bommenwerpers weggehaald van de Britse luchtmachtbasis Fairford, waar vorige week vijf Britse mannen zijn aangehouden op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag. Dat zou zijn gebeurd vanwege een nieuwe dreiging die volgens Amerikaanse media afkomstig is van Iran.

De bommenwerpers werden door de Verenigde Staten gebruikt om Iran aan te vallen. Volgens The New York Times is er sprake van een "door Iran gesteund complot" en zijn de bommenwerpers halsoverkop weggehaald.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Nederland won gisteravond met 2-1 van Servië in de Nations League. Voor aanvoerder Virgil van Dijk was het in bijzonder duel. Hij speelde zijn honderdste interland voor Oranje. En dat emotioneerde hem:

Fijne dag!

De totale studieschuld van studenten en oud-studenten is voor het eerst gedaald. Begin dit jaar was die schuld 28 miljard euro, 800 miljoen minder dan een jaar daarvoor. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

"Het heeft waarschijnlijk alles te maken met dat het leenstelsel er sinds een paar jaar niet meer is", zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS. "Je zag de totale schuld al steeds minder toenemen, en nu is deze zelfs afgenomen."

Het aantal studenten dat een lening aanvraagt daalt al langer. Dit jaar werden voor de derde keer op rij minder leningen aangevraagd.

Die afname valt samen met de herinvoering van de basisbeurs in het hoger onderwijs, in het studiejaar van 2023/2024. "Het is niet zo dat studeren nu spotgoedkoop is, maar de basisbeurs helpt wel mee", zegt Van Mulligen.

Doordat de basisbeurs opnieuw werd ingevoerd, krijgen studenten weer studiefinanciering bijgeschreven. Hoe hoog deze is, hangt af van of een student nog thuis woont. Bij een aanvullende beurs is de hoogte van het inkomen van ouders bepalend.

Ruim 1,1 miljoen oud-studenten hebben in 2026 studieschuld, 6000 meer dan het jaar daarvoor. "Het aantal loopt afgelopen jaren op, maar vlakt wel steeds verder af", zegt Van Mulligen. "Dat zijn waarschijnlijk nog mensen die onder het leenstelsel zijn begonnen met studeren."

Hoge studieschulden

Het leenstelsel, dat gold voor studenten die tussen september 2015 en 2023 begonnen, verklaart ook het verschil in de hoogte van een studieschuld. Het aantal mensen met een studieschuld daalt wel, maar het aantal personen met een studieschuld hoger dan 50.000 euro verdubbelde de afgelopen zes jaar.

Bijna 5000 mensen hebben een studieschuld van meer dan een ton. Bij de helft van de mensen met een studieschuld is die minder dan 10.000 euro.

Tegemoetkoming

Het idee achter het leenstelsel was dat studenten met welgestelde ouders geen bijdrage van de overheid nodig hadden. Studenten bouwden onder dit stelsel hoge schulden op en er kwam kritiek op. Daarom besloot het kabinet de basisbeurs te herintroduceren.

Studenten die in de tussentijd studeerden, ook wel de pechgeneratie genoemd omdat zij de basisbeurs misliepen, konden ter compensatie een tegemoetkoming krijgen van bijna 35 euro voor iedere maand die een student binnen het leenstelsel recht had op een studiebeurs.

Later kwam daar een aanvullende compensatie bij van 44,50 euro per maand, omdat de Tweede Kamer het bedrag niet hoog genoeg vond. De verwachting is dat instantie DUO vanaf april 2027 de compensatie zal overmaken naar iedereen die daar recht op heeft.

Uitgevers van schoolboeken moeten scholen niet langer verplichten om een papieren en digitale versies samen af te nemen. Ook moeten ze duidelijker zijn over de prijs en kwaliteit van de lesmaterialen die ze aanbieden. Met die oproep komt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) na een lange discussie over de hoge prijs en de slechte herbruikbaarheid van schoolboeken.

Jaarlijks kopen middelbare scholen voor ongeveer 280 miljoen euro aan digitale en papieren schoolboeken in. Uitgevers ThiemeMeulenhoff, Malmberg en Noordhoff hebben het grootste deel van de markt in handen. Uit onderzoek van toezichthouder ACM blijkt dat deze drie in de meeste vakken een groot en stabiel marktaandeel hebben.

"Scholen wisselen vrijwel niet van lesmethode als de prijs ervan stijgt", zegt Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM. "Er is sprake van een niet goed werkende markt: de prijzen stijgen de afgelopen zeven jaar sneller dan de prijzen voor vergelijkbare producten." Het aanbod van uitgevers sluit daarnaast onvoldoende aan op de behoeften van scholen, aldus de ACM.

Verplichte pakketten

De ACM hekelt vooral de "maatschappelijk ongewenste verkoopstrategieën" van de grote uitgevers. "Zo worden er vaak nog verplichte pakketten van digitale en papieren producten aangeboden, en het aanbod van herbruikbare leerboeken is de laatste jaren gedaald naar bijna nul." Veel leerlingen leren uit werkboeken waarvan het grootste deel na een jaar in de papierbak belandt.

De autoriteit is niet de eerste die kritiek heeft op de manier waarop uitgevers de aankoop van een digitaal product verplicht stellen bij de aankoop van fysieke schoolboeken, de zogenoemde 'koppelverkoop'. De vereniging van educatieve uitgevers, MEVW, heeft begin dit jaar de leden nog aanbevolen om daarmee te stoppen.

Samenwerken

Scholen kunnen zelf ook bijdragen aan het veranderen van de markt, benadrukt de ACM. "Zij kunnen bij het inkopen scherper letten op de samenhang tussen de prijs en de kwaliteit van de leermaterialen", aldus Snoep. "Daarin kunnen ook keuzes worden gemaakt voor het gebruik van duurzame, herbruikbare materialen en kan worden bepaald of het echt nodig is dat leerlingen leerboeken thuisbezorgd krijgen."

Scholen zouden ook meer moeten gaan samenwerken, zegt de ACM. "Druk op de uitgevers start met de bereidheid van scholen om over te stappen op andere leermaterialen. Geld dat scholen besparen op leermaterialen kunnen zij dan op een andere manier inzetten voor kwalitatief hoogwaardig onderwijs."

Een voorbeeld van die samenwerking is SIVON, de coöperatie van schoolbesturen. "Zij pakken een goede rol in de samenwerking, maar kunnen nog een extra stap zetten samen met de scholen", zegt Snoep. Op de website van SIVON is te lezen dat de coöperatie de wens van schoolbesturen vertaalt in een offerteaanvraag die voldoet aan de regels, en de aanbesteding namens meerdere schoolbesturen uitvoert.

Mogelijk machtsmisbruik

In het rapport van de ACM staan alleen aanbevelingen voor de schoolboekenbranche. "We hebben met dit onderzoek niet gefocust op overtredingen. Koppelverkoop is niet altijd strafbaar, maar wel voor uitgevers met een machtspositie. Als die uitgevers niet stoppen met koppelverkoop, kan er een vervolgonderzoek komen."

Een man uit Nederland is begin mei benoemd tot minister van Justitie in een omstreden regering van de Rapid Support Forces (RSF) in Sudan. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS.

Al ruim drie jaar vecht in Sudan de paramilitaire RSF tegen het regeringsleger, de Sudanese Armed Forces (SAF). Beide kanten begaan oorlogsmisdaden, maar de RSF wordt als de meest gewelddadige van de twee gezien.

Het geweld van de RSF heeft kenmerken van genocide, concludeerde de VN. In juli riep het Europees Parlement op om de RSF aan te wijzen als terroristische organisatie.

Eigen regering

Vorig jaar richtten de Rapid Support Forces een eigen parallelle regering op in de gebieden die onder hun controle staan. De RSF voert die zogenoemde Tasis-coalitie aan.

Nederland erkent die regering niet, net als de rest van de internationale gemeenschap. De VN-Veiligheidsraad noemde de regering bij oprichting "een direct gevaar voor de territoriale integriteit van Sudan".

In mei dit jaar werden er ministers voor die regering aangewezen. Een van hen heeft een Nederlands paspoort, ontdekte de NOS. Het gaat om Osama Said, een Sudanees-Nederlandse jurist. Said was al langer actief in de Sudanese politiek, als leider van een politieke partij.

Bekijk in deze special hoe Sudanezen in Nederland actief betrokken zijn bij de oorlog in Sudan:

Hij dook op in internationale media, bijvoorbeeld bij Al Jazeera, om het woord te voeren namens Tasis. Daarnaast was hij te zien als een van de ondertekenaars bij de oprichting ervan in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.

Legitiem gezicht geven

"Ik ben inderdaad voorgedragen als minister van Justitie van Tasis", bevestigt Said, die de functie nog officieel moet aanvaarden. Hij staat wel al als een van de leiders van de coalitie op de Tasis-website. Said zegt zijn politieke werk op vrijwillige basis te doen, vanuit Nederland. "Met één doel: het leed van de Sudanezen verlichten."

Volgens deskundigen heeft deze omstreden regering een ander doel: proberen de van genocide verdachte paramilitairen een legitiem gezicht te geven.

"Uiteindelijk gaat het erom dat de RSF serieus genomen wil worden", zegt Anette Hoffmann, Sudan-expert van onderzoeksinstituut Clingendael. "Het wil onderhandelen als een staatsmacht en niet als militie. Je kunt het zien als een legitimering van de RSF."

'Voor vrede'

Said kijkt daar anders naar. "Vrede is waar ik me dag en nacht voor inzet." Volgens hem is "de overgangsregering nog volop in opbouw" en houdt die op te bestaan als er vrede is.

Maar die vrede lijkt nog ver weg, mede door het geweld van de RSF. Nog elke maand vallen er honderden tot duizenden doden in Sudan. Miljoenen Sudanezen zijn bovendien ontheemd geraakt door het geweld.

Toch ziet de jurist zijn keuze niet als legitimering van de RSF. "Schendingen van burgerrechten wijs ik categorisch af, of ze nu door de Rapid Support Forces of de SAF worden gepleegd. Wie zich daaraan schuldig maakt, moet worden berecht."

Feit is wel dat Said bij de oprichting van de alternatieve regering op het podium zat met de man die de gewelddadige RSF-troepen aanstuurt: plaatsvervangend bevelhebber Abdulrahim Dagalo, de broer van de hoogste leider van RSF.

Sudan-expert Hoffmann: "In mijn inschatting is er niets dat deze regering zou kunnen doen zonder goedkeuring van de RSF-leider."

Podcast 'oorlog in de achtertuin'

De NOS deed maandenlang onderzoek naar de banden tussen de oorlog in Sudan en Nederland. Daar kwamen zes verhalen uit. Deze zijn allemaal te lezen in onze online special.

Luister je liever? We maakten ook de NOS-podcast 'oorlog in de achtertuin'. Waarin je ons volgt op onze zoektocht. Deze podcast is te vinden in de app NPO Luister en op andere bekende podcastplatforms.

Er is een tweede ronde nodig om te bepalen wie de presidentsverkiezingen in Brazilië gaat winnen. Met bijna alle stemmen geteld gaat de rechts-radicale Flavio Bolsonaro aan kop met ruim 47 procent van de stemmen, voor zittend president Lula met ruim 45 procent. Omdat beiden geen absolute meerderheid hebben, is een tweede ronde nodig.

De overwinning van Bolsonaro is verrassend; veel peilingen verwachtten van tevoren een overwinning van Lula in de eerste ronde. Er was gerekend op een voorsprong van 3 procentpunt.

Bolsonaro is radicaal-rechts en heeft een conservatieve agenda. Een van de dingen die hij wil doen als hij president is, is amnestie verlenen aan zijn vader Jair. De oud-president zit een 27-jarige gevangenisstraf uit voor het leiden van een couppoging.

De 80-jarige Lula staat juist voor een progressieve en sociale agenda. Hij maakt zich sterk voor arme gezinnen en het beschermen van de Amazone.

Bolsonaro zegt dat hij blij is met de uitslag van de eerste ronde. "Brazilië wil verandering." Lula is juist teleurgesteld, maar geeft de moed niet op: "Dit is een onverwachte uitslag, ik was ervan overtuigd dat ik de verkiezingen in de eerste ronde zou winnen. Morgen begint de nieuwe campagne."

Op 25 oktober gaan Brazilianen opnieuw naar de stembus. Twaalf andere kandidaten die minder stemmen kregen dan Bolsonaro en Lula staan dan niet meer op het stembiljet.

De Verenigde Staten hebben alle twaalf bommenwerpers weggehaald van de Britse luchtmachtbasis Fairford. Dat zou zijn gebeurd vanwege een nieuwe dreiging die volgens Amerikaanse media afkomstig is van Iran.

Vorige week werden er in de buurt van de basis in Fairford vijf Britse mannen aangehouden, die verdacht worden van het voorbereiden van een terroristische aanslag. Later werd nog een verdachte opgepakt. De Britse premier Burnham denkt net als de Amerikaanse president Trump dat Iran erachter zit.

The New York Times schrijft dat er opnieuw dreigingen zijn binnengekomen. De krant spreekt van een "door Iran gesteund complot". Halsoverkop zouden de bommenwerpers zijn weggehaald.

Een anonieme bron zegt tegen CNN dat het ongebruikelijk is dat bommenwerpers terug naar 'huis' worden gehaald, in plaats van dat ze naar een andere plek in de regio worden verplaatst.

Basis gebruikt bij oorlog tegen Iran

De bommenwerpers op de basis in Fairford werden door de Verenigde Staten gebruikt om Iran aan te vallen. De Islamitische Revolutionaire Garde van Iran liet eerder al weten dat elke basis die betrokken is bij de oorlog als legitiem doel wordt beschouwd.

Iran spreekt zelf tegen betrokken te zijn bij de dreiging vorige week in Fairford. Vijf van de verdachten die werden aangehouden zijn op borgtocht vrijgelaten.

Ed Sheeran heeft een nieuwe artiest voor in zijn voorprogramma. Het is Isaac Slade, de voormalig frontman van The Fray. Sheeran zocht een vervanger voor Macklemore, die uit de tour werd gezet vanwege pro-Palestijnse uitspraken.

Slade was onderdeel van The Fray, dat begin deze eeuw een paar hits scoorde zoals How to Save a Life en You Found Me. Hij vertrok daar in 2022 als leadzanger.

Macklemore stond aanvankelijk in het voorprogramma van Sheeran en trad ook al twee keer op tijdens zijn Loop-tour door de Verenigde Staten. Op 4 september vroeg Macklemore aandacht voor de situatie in Gaza. Hij riep toen onder meer de woorden 'Free Palestine'.

Het leidde tot kritiek van Amerikaanse concertzalen waar Sheeran zou optreden, die dreigden optredens met Macklemore te schrappen. Daarop werd hij uit de tournee gezet.

Middenweg

Slade was zaterdagavond al even kort te zien bij een optreden in Atlanta, in de Verenigde Staten. Hij wijdde ook een paar woorden aan de ophef. "Het lijkt erop dat iedereen in deze wereld een kant aan het kiezen is. Wat er in Gaza gebeurt, is verkeerd, maar we hebben mensen nodig die een middenweg zoeken."

Macklemore kondigde al aan zelf met een concertreeks te komen onder de naam 'Free Palestine'. De opbrengst daarvan gaat naar hulporganisaties voor Palestijnen.

De Amerikaanse voorspellingssite Polymarket stapt naar de rechter om een verbod in Nederland aan te vechten. Dat bevestigt Polymarket aan het FD.

In februari bepaalde de Nederlandse Kansspelautoriteit (Ksa) dat Polymarket in Nederland met zijn activiteiten moest stoppen. De toezichthouder oordeelde dat Polymarket een goksite is zonder de benodigde vergunning. Polymarket gaf uiteindelijk gehoor aan de Ksa en stopte, maar te laat. Daarom moest een dwangsom van 420.000 euro worden betaald.

In de rechtszaal wil Polymarket het verbod terugdraaien door te zeggen dat een voorspellingssite geen kansspel is, maar een financieel product dat onder toezicht moet staan van de toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM).

NOSop3 maakte deze uitlegvideo over voorspellingssites:

Polymarket vindt dat voorspellingsmarkten financiële producten zijn die onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) zouden moeten vallen. Gebruikers handelen in contracten die worden uitbetaald als een bepaalde gebeurtenis wel of juist niet plaatsvindt. Volgens Polymarket lijkt dat op termijncontracten (futures), waarmee beleggers speculeren op de toekomstige prijs van bijvoorbeeld aandelen of olie.

Critici wijzen er echter op dat deze contracten veel weg hebben van zogenoemde binaire opties, schrijft het FD. Daarbij kun je alleen inzetten op twee uitkomsten: stijgen of dalen. Beleggers winnen dan een bedrag of verliezen hun volledige inleg. Vanwege de grote risico's zijn binaire opties in de meeste Europese landen verboden.

Er wordt al langer gediscussieerd over de vraag of Polymarket niet gewoon een goksite is. Daarom is Polymarket behalve in Nederland ook verboden in onder meer Frankrijk en Duitsland. Het is niet bekend of het bedrijf hierover ook in andere Europese landen juridische procedures heeft aangespannen.

Bij een protest in de Russische hoofdstad Moskou zijn zo'n zestig mensen aangehouden door de politie. Dat zegt de Kremlin-gezinde Communistische Partij van de Russische Federatie (KPRF), die het herdenkingsprotest had georganiseerd.

Bij de demonstratie droegen betogers foto's van mensen die zijn omgekomen bij de parlementaire opstand van 1993. Ook hadden ze borden bij zich waarop stond: "Laat de politieke gevangenen vrij", "voor vrije verkiezingen" en "weg met de Tsaar", mogelijk doelend op de Russische president Poetin.

Op beelden is te zien dat met name jonge mensen die leuzen roepen door de politie worden ingerekend en vervolgens in bussen worden gezet. Ook legden mensen kransen neer bij het monument van de slachtoffers van de parlementsopstand en werden gedichten voorgedragen. De Communistische Partij zegt dat de Moskouse tak ermee bezig is om de arrestanten vrij te krijgen.

Schijnverkiezingen

Volgens het persbureau AP waren er ook aanwezigen die onderling hun kritiek uitten op "de leugens op televisie", doelend op de Poetin-gezinde staatstelevisie. Ook waren ze kritisch op de recente verkiezingen voor de Doema, het Russische parlement. Deze schijnverkiezing werd ruimschoots gewonnen door de aan Poetin gelieerde partij Verenigd Rusland.

De Communistische Partij, die de bijeenkomst vandaag organiseerde, uit zelden tot nooit serieuze kritiek op het beleid van Poetin. Ook de invasie van Oekraïne steunt de partij steevast. De partij wordt al ruim 30 jaar geleid door Gennadi Zjoeganov en kreeg bij de laatste verkiezingen 13,8 procent van de stemmen.

De bijeenkomst van vandaag was georganiseerd ter nagedachtenis aan de omgekomen aanhangers van de parlementsopstand in 1993. In dat jaar was het parlement in opstand gekomen tegen toenmalig president Boris Jeltsin, die hervormingen wilde doorvoeren.

Bij schermutselingen tussen het leger en aanhangers van die opstand werden volgens officiële cijfers bijna 200 betogers gedood en raakten meer dan 400 mensen gewond. Volgens de Communistische Partij was het dodenaantal veel hoger.

Het dieptepunt van deze Russische constitutionele crisis was op 4 oktober 1993. Toen werd het parlementsgebouw in Moskou, waar tegenstanders van Jeltsin zaten, door het leger onder vuur genomen. Daarbij had het leger onder meer tanks ingezet.

Het gebouw werd vervolgens door het leger schoongeveegd, waarmee de opstand ten einde kwam. Daarna werd een nieuwe grondwet ingevoerd, die wordt gezien als de basis voor het huidige autoritaire regime van president Poetin.

Mensen die de afgelopen weken het Tapijt van Bayeux in het British Museum wilden zien, stonden soms zo lang in de rij dat het museum alweer dichtging voordat tickethouders naar binnen konden. Het Londense museum neemt maatregelen, zodat de wachtrijen in de toekomst korter zijn. Dat meldt BBC News.

Het museum is van plan om de deuren de komende tijd langer open te houden. Vanaf wanneer die plannen ingaan en hoeveel langer het museum dan openblijft, is nog niet bekendgemaakt. Het museum is normaal gesproken open tussen 10.00 uur en 17.00 uur en op vrijdagen tot 20.30 uur.

Zolang het museum de huidige openingstijden aanhoudt, moet het voor bezoekers in ieder geval prettiger worden om in de rij te wachten. Het museum gaat ervoor zorgen dat wachtenden kunnen zitten en er komen duidelijkere borden om aan te geven waar mensen in de rij moeten staan.

'Buitengewoon'

Het tapijt is een ware hit. Dat het ruim 70 meter lange kunstwerk nu in het VK te zien is, is voor de Britten erg bijzonder. Een woordvoerder van het museum zegt dat de belangstelling voor het eeuwenoude kunstwerk "buitengewoon" is.

Tapijt van Bayeux

In het kunstwerk wordt de Normandische verovering van Engeland uitgebeeld. De Slag van Hastings uit 1066 staat daarbij centraal. Willem de Veroveraar stak Het Kanaal over en versloeg de Angelsaksische koning Harold. Zo werd Willem de eerste Normandische koning van Engeland. De gebeurtenis wordt gezien als een ijkpunt in de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk.

Volgens de overlevering vroeg een halfbroer van Willem kort na de slag aan de nonnen van Canterbury om het verhaal van de slag gedetailleerd vast te leggen. Het tapijt moest in Normandië terechtkomen, in de kathedraal van Bayeux.

Daar heeft het kleed ook altijd gehangen, op twee uitleenbeurten aan het Louvre in Parijs na. Hoewel het geborduurde tapijt in Engeland is gemaakt, is het na zijn vertrek naar Normandië nog niet eerder teruggekomen.

Op de eerste dag van de voorverkoop wist het museum bijna 100.000 kaartjes te verkopen. "Ik had niet verwacht dat mensen zo geïnteresseerd zouden zijn in een duizend jaar oud borduurwerk", zei museumdirecteur Nicholas Cullinan toen.

Vorige maand vergeleek de museumdirecteur de kaartverkoop met het populaire muziekfestival Glastonbury in het zuidwesten van Engeland, dat festival is vandaag in 40 minuten uitverkocht.

In het geheim

Het wandkleed werd afgelopen zomer in het diepste geheim naar Londen gebracht. Midden in de nacht reed een wagen vanuit Frankrijk via de Kanaaltunnel naar Engeland. Dat gebeurde allemaal onder zware politiebegeleiding.

Het kunstwerk hangt sinds 10 september in het British Museum en blijft tien maanden hangen, tot juli volgend jaar. Deze maand gaan er opnieuw kaartjes in de verkoop en ook in januari kunnen mensen aan een ticket komen.

Gisteravond was het weer zover. Inwoners van de Spaanse regio Catalonië werden opgeschrikt door een ES-Alert, een sms en geluidssignaal op de mobiele telefoon vergelijkbaar met een NL-Alert. Reden: er werden zware buien verwacht, die mogelijk zware schade konden aanrichten. Het alarm bleek terecht: er vielen twee doden en er waren duizenden meldingen van omgevallen bomen en ondergelopen kelders en huizen. Deze week was er ook veel schade en een dodelijk slachtoffer door zwaar noodweer in Castilië-La Mancha in het zuidoosten van het land.

Na de zware overstromingen van twee jaar geleden in de provincie Valencia, waarbij meer dan tweehonderd mensen om het leven kwamen en er voor ruim 10 miljard euro schade werd aangericht, zit de schrik er in Spanje nog steeds goed in. Vooral in het najaar, als de kans op noodweer veruit het grootst is. Liever waarschuwen de overheden sindsdien een keer te veel dan te weinig.

Abnormaal warm zeewater

Niet alleen wordt er sneller gewaarschuwd, er zijn de laatste jaren ook simpelweg meer zware buien. Dat komt door de hoge watertemperaturen van de Middellandse Zee. Op dit moment is het zeewater voor de kust van Spanje zo'n 3 graden warmer dan gemiddeld. Op sommige plaatsen is de afwijking zelfs meer dan 4 graden. Ook in 2024 was het zeewater zo warm, net als in 2025. Door het warme zeewater valt er bij buien veel meer regen naar beneden.

Vrijwel alle regen in het Middellandse Zeegebied ontstaat door verdamping van zeewater. Als er een lagedrukgebied overtrekt, neemt de verdamping toe en regenen de buien uit boven land. Door het abnormaal warme zeewater is die verdamping de afgelopen jaren veel groter dan eerder, vooral in het najaar als het zeewater op z'n warmst is. In sommige gevallen levert het warme zeewater rond deze tijd zelfs genoeg energie voor heuse miniorkanen, waarbij nog veel meer regen valt.

Doordat een groot deel van de kustgebieden rond de Middellandse Zee heuvelachtig of bergachtig is, krijg je snel lokale wateroverlast en treden kleine beken, kanalen en rivieren snel buiten hun oevers.

Middellandse zee warmt sneller op

Er is een direct verband tussen klimaatverandering en het warmere zeewater. Gemiddeld is het zeewater door het menselijke gebruik van fossiele brandstoffen ongeveer 2 graden warmer geworden, bleek eerder dit jaar uit onderzoek van World Weather Attribution. Het deel van de Middellandse Zee waarin het zeewater zo warm wordt is door de menselijke uitstoot van broeikasgassen ten minste verdubbeld.

Toch is het voor wetenschappers nog niet duidelijk waardoor het zeewater in de Middellandse Zee veel sterker is opgewarmd dan in andere zeeën, en ook meer dan door klimaatmodellen wordt verwacht. Maar het staat vast dat noodweer en overstromingen meer en meer gaan horen bij het najaar in het Middellandse Zeegebied.

Bij een grote schietpartij op een buurtfeest in de Amerikaanse staat Georgia zijn twee mensen om het leven gekomen. Volgens de politie gaat het om mannen van 20 en 23 jaar oud. Het gebeurde in de plaats Vienna, ruim 200 kilometer van de hoofdstad Atlanta.

Ongeveer 35 mensen raakten gewond bij de beschieting, twee van hen verkeren in kritieke toestand.

Het is niet bekend wat er precies is gebeurd. De politie kreeg rond 01.30 uur 's nachts een melding van een schietpartij. Ter plaatse troffen agenten meerdere neergeschoten mensen, onder wie de twee overleden slachtoffers. De lijkschouwer spreekt van "een gruwelijk beeld".

De autoriteiten melden niet of er verdachten zijn aangehouden en of een motief voor de beschieting bekend is.

Drukte wegens sportwedstrijd

De gewonden zijn ondergebracht in verschillende ziekenhuizen in de regio. Hoe het met hen gaat is niet bekendgemaakt. De politie meldt dat naast schotwonden mensen ook verwondingen opliepen doordat ze werden aangereden door anderen die in hun auto van de schietpartij wegvluchtten.

Volgens de politie was het aanvankelijk een rustige avond. Wel waren in Vienna veel mensen op de been vanwege een belangrijke sportwedstrijd, die traditioneel gepaard gaat met straatfeesten. Daarom was er extra politie ingezet, die snel ter plaatse kon komen.

'Hoe meer kinderen, hoe beter' was decennialang het motto binnen Marokkaanse gezinnen. Kinderen zouden later immers voor hun ouders zorgen. Maar nu Marokkaanse vrouwen gemiddeld nog maar 1,97 kinderen krijgen, komt dit diepgewortelde familiesysteem onder druk te staan.

Nog nooit was het geboortecijfer in Marokko zo laag. In de jaren zeventig was het nog heel normaal om zeven of acht kinderen te krijgen. Marokko staat hierin niet alleen: ook in andere landen in de Maghreb daalt het aantal geboorten sterk. In Algerije krijgen vrouwen gemiddeld net geen twee kinderen en in Tunesië nog maar anderhalf. Dat ligt ruim onder de 2,1 kinderen per vrouw die nodig zijn om de bevolking op termijn op peil te houden.

In aanloop naar de parlementsverkiezingen van vorige week riep vrouwenorganisatie Azzahrae politieke partijen op om maatregelen te nemen om gezinnen te ondersteunen. De organisatie stelt onder meer voor om jonge ouders voordelige overheidsleningen aan te bieden en het zwangerschapsverlof voor vrouwen te verlengen, aangezien steeds meer vrouwen zijn gaan werken.

Niet te betalen

Uit een rondvraag in een park in hoofdstad Rabat blijkt dat veel Marokkanen het stichten van een gezin in 2026 zien als iets onbereikbaars. "Jongeren trouwen veel te laat, omdat er geen banen zijn. Kinderen krijgen is een enorme verantwoordelijkheid", stelt de 55-jarige Fouad.

Het levensonderhoud en het onderwijs worden steeds duurder in het land. De 40-jarige Hanan is ongetrouwd en heeft geen kinderen: "Zelfs als iemand 500 euro per maand verdient: hoe betaal je na de huur nog boodschappen, zorg en alle andere dagelijkse kosten?"

Pensioenen en zorg onder druk

Econoom Mohamed Jadri zegt dat het vijf voor twaalf is, maar dat de politiek nog wakker geschud moet worden. "De vraag naar gezondheidszorg zal sterk toenemen, zowel in openbare als particuliere ziekenhuizen." Volgens hem is het andere probleem het pensioenstelsel: "Onze pensioenfondsen staan nu al onder druk. We gaan nu richting een situatie waarin tegenover iedere gepensioneerde nog maar één werkende staat."

Als het zo doorgaat, verwacht Jadri dat de samenstelling van de Marokkaanse bevolking zal veranderen. Het land moet zich volgens hem daarom voorbereiden op de komst van arbeidsmigranten.

"Nu bel je misschien een Marokkaanse elektricien, loodgieter of taxichauffeur", zegt Jadri. "Maar in de toekomst kan die persoon net zo goed uit Egypte, Senegal, Mali of een ander Afrikaans land komen. Die maatschappelijke verandering zal onvermijdelijk nieuwe uitdagingen met zich meebrengen."

Wie zorgt er voor de ouderen?

De krimp van het Marokkaanse gezin levert niet alleen problemen op in de nabije toekomst. Het is nu al terug te zien in het schreeuwende tekort aan ouderenzorg. Zakia Echbani is de directeur van het verzorgingstehuis Ennassim in Casablanca, een van de weinige instellingen in Marokko die gespecialiseerd zijn in ouderenzorg. Volgens haar is de vraag enorm groot.

"In Marokko is er maar één particulier verzorgingstehuis, in Rabat. Maar dat is verbonden aan het Franse consulaat. Een nieuwe wet die commerciële verzorgingstehuizen mogelijk maakt, is al in 2015 aangenomen, maar nog altijd niet ingevoerd", legt Echbani uit.

"Wij mogen daarom geen geld vragen aan bewoners. Ons tehuis wordt betaald met overheidssubsidies en donaties", zegt Echbani. Volgens haar ligt particuliere ouderenzorg gevoelig in het Noord-Afrikaanse land: "Marokko is een islamitisch land en de angst bestaat dat mensen hun ouders eerder in een tehuis zullen plaatsen zodra daarvoor meer mogelijkheden zijn."

Beroep doen op de ouderenzorg is in Marokko, vooral ook door het sociale stigma, niet vanzelfsprekend. Dit blijkt ook uit het verhaal van de 75-jarige Jaouad Cbihi. Hij woont nu twee jaar met veel plezier in verzorgingstehuis Ennassim. Via via is de kinderloze Cbihi uiteindelijk hier terechtgekomen.

"Door de coronapandemie ging mijn productiebedrijf failliet. Daarna heb ik zeker twee jaar in een hotel gewoond. Op den duur vroeg de manager of alles wel goed met me ging. Toen heb ik hem mijn situatie uitgelegd", vertelt Cbihi.

Dit leidde ertoe dat hij over zijn problemen durfde te praten, ook met zijn familie, en dat hij terechtkon in het ouderentehuis.

Jadri denkt dat door de culturele obstakels de ouderentehuizen niet snel zullen groeien, ondanks de vele aanvragen. "Marokko beweegt naar een tussenvorm: ouderen blijven thuis wonen, terwijl hun kinderen verzorgers inhuren. Een voordeel daarvan is dat het banen gaat opleveren."