NOS Nieuws - Algemeen

ING ondervindt nog altijd weinig last van alle onrust in de wereld. De grootste bank uit Nederland blijft in alle landen waar het actief is meer klanten trekken. Aan die klanten worden ook meer leningen verstrekt, met name hypotheken, en ze openen meer beleggingsrekeningen.

In het tweede kwartaal van dit jaar kwam de nettowinst uit op ruim 1,9 miljard euro. Dat is 16 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

Opvallend in de resultaten is de groei van commissie-inkomsten. Dat zijn diensten waar klanten voor betalen. Volgens de bank komt dat vooral doordat meer klanten bij de bank een beleggingsrekening hebben geopend.

SpaceX-effect

In juni was ING betrokken bij de beursgang van SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk. Op een speciale website kon bij diverse banken hiervoor een beleggingsrekening worden geopend, ook bij ING.

Bestuursvoorzitter Steven van Rijswijk wil niet spreken van een 'SpaceX-effect' bij de grote toename aan beleggende klanten bij ING. Hij wijst vooral naar fiscale voordelen in verschillende Europese landen om beleggen aantrekkelijk te maken. Op die manier hoopt de Europese Unie dat een deel van de grote berg spaargeld in Europa in de economie wordt gestopt.

Dat lijkt zijn vruchten af te werpen. "Je ziet in toenemende mate dat klanten geïnteresseerd zijn om hun geld niet alleen in sparen te beleggen, maar ook in andere producten", ziet Van Rijswijk. "Wij hebben meer dan 41 miljoen particuliere klanten. We zijn klanten ook een groter aanbod gaan aanbieden. Dat zie je nu terug in de cijfers."

Weerbare economie

Dat noch particulieren noch zakelijke klanten van ING zich kennelijk laten afschrikken door de economische en politieke onrust in de wereld is best opvallend. Vanmorgen bleek uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek dat bijvoorbeeld de Nederlandse economie in het tweede kwartaal van dit jaar met 0,4 procent verrassend goed doorgroeide.

Dat merkt ING ook. "De economie is best weerbaar, ondanks alle onzekerheid. Het vertrouwen neemt weer toe", zegt Van Rijswijk. "Dat zie je zowel bij bedrijven als consumenten. We zijn een van de grootste hypotheekverstrekkers in Europa en dat blijft gewoon goed doorgroeien."

Wel zijn bedrijven die in meerdere landen actief zijn of die afhankelijk zijn van de olieprijs klanten waar ING "bij moet opletten", zegt Van Rijswijk. "Daar moeten we kijken hoe weerbaar ze zijn. Op dit moment zien we die risico's nog weinig terug in ons leningenboek, maar doorgaans merk je de impact pas over een jaar."

Ze eten waterplanten en dieren die oorspronkelijk in Nederland voorkomen en ze graven in oevers. Invasieve rivierkreeften laten een ravage achter waar natuurbeheerders allesbehalve blij mee zijn.

Vaak spreken we over de Amerikaanse rivierkreeft, maar inmiddels hebben zich al zeven verschillende soorten in Nederland gevestigd. En sinds kort is daar een achtste bijgekomen: de calicotrivierkreeft.

Ecoloog Pim Lemmers wist dat die rivierkreeft eraan kwam via Duitsland. In een natuurgebied bij Karlsruhe zijn ze tientallen jaren terug in de Rijn terechtgekomen. "Ik had hem al verwacht en was al een tijdje naar hem op zoek. Vorig jaar vond ik een schaartje van een rivierkreeft en wist meteen dat dit weleens een bijzondere kon zijn."

Veldgids

Lemmers is gespecialiseerd in rivierkreeften en bezig met een veldgids over rivierkreeften in Europa, samen met ecologen Paul van Hoof en Bram Koese. Inmiddels heeft hij alle soorten die in Europa voorkomen weleens in handen gehad, maar een levend exemplaar van de calicotrivierkreeft is in Nederland nog niet aangetroffen. "Toch weten we zeker dat hij hier zit, het is niet waarschijnlijk dat het schaartje met het water naar Nederland is gevoerd. Metingen van omgevings-DNA hebben dat recentelijk aangetoond."

Lemmers meldde zich met het schaartje bij Waterschap Rivierenland. Daarmee ging het hele protocol voor invasieve exoten in werking. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit moest worden ingeschakeld, vervolgens ging de melding naar de Europese Unie.

Vanuit het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur is nu een werkgroep ingesteld die gaat onderzoeken hoe de verspreiding van de rivierkreeft kan worden tegengegaan.

De vraag is hoe ver deze calicotrivierkreeft is opgerukt in Nederland, vertelt José Vos, senior beleidsadviseur waterkwaliteit bij Waterschap Rivierenland. "Een heel spannende fase, want zit hij alleen nog in de Klompenwaard bij de Rijn of komt hij ook al in onze regionale wateren voor? Kunnen we hem nog weren uit onze regionale wateren?"

Natuurlijke 'flauwe' oevers

Voor de andere zeven invasieve soorten is het preventief tegengaan inmiddels een gepasseerd station. Nederland zal een manier moeten vinden om samen te leven met de dieren. "Het vangen van de grote exemplaren alleen is niet voldoende; ze planten zich heel snel voort. En dat intensief vangen geeft ook extra schade aan het ecosysteem", zegt Vos.

Een 'robuustere' inrichting van het landschap zou een oplossing kunnen zijn, zoals 'flauwe' oevers waar de rivierkreeften niet in kunnen graven. "Dan heb je niet zo'n strakke rechte oever, maar loopt het langzaam af. Dan krijgen waterplanten de kans om terug te groeien, planten de kreeften zich minder snel voort en kunnen natuurlijke vijanden de groep kreeften in bedwang houden."

Ruimte om bij elke poel, vijver en sloot een natuurlijke flauwe oever aan te leggen, is er niet, dus zal er de komende jaren worden ingezet op het vinden van passende maatregelen. Daar wordt hard aan gewerkt door de waterschappen, provincies, het Rijk, kennisinstituten en adviesbureaus.

En de inheemse rivierkreeft, die wel oorspronkelijk in Nederland voorkomt? "Dat is de Europese rivierkreeft en die zit nog in één poel in Nederland", vertelt Pim Lemmers. Dat is net op tijd ontdekt, stelt Vos van Waterschap Rivierenland. "Voordat ook die helemaal is verdwenen."

Het Brabantse waterschap Aa en Maas gaat grondwater oppompen om een beek te vullen en zo een beschermde vissoort te redden. Het gaat om de grote modderkruiper, die vooral in modderige Europese wateren voorkomt.

De grote modderkruiper staat juist bekend als een vis die tijdelijke droogval van wateren goed kan overleven. Het diertje graaft zich dan in en haalt zuurstof uit ingeslikte lucht die in de darmen wordt opgeslagen.

Nu is het zo droog in de Schijndelse Loop dat zelfs de grote modderkruiper het zwaar heeft. Het waterschap wil voorkomen dat de natte modder waarin de vis zich ingraaft, verandert in "droge stof". Het grondwater wordt opgepompt zolang het nodig is, schrijft Omroep Brabant.

Rivierdonderpad

Het is niet de eerste keer dat Brabants grondwater wordt ingezet om dieren te redden. Deze maand ging ook waterschap De Dommel ermee aan de slag, om de beekprik, rivierdonderpad en beekrombout in staat te stellen de droge periode te overleven.

Het extra water voorkomt dat de stroming in de beken wegvalt. Dat is belangrijk omdat stromend water zorgt voor voldoende zuurstof voor vissen en andere waterdieren en -planten.

Bestuurslid Mado Ruijs van waterschap De Dommel noemde de situatie "zorgelijk". Niet eerder was het zo vroeg in het jaar al nodig om grondwater op te pompen. "De Brabantse bodem moet weer een spons worden. En er zijn meer buffergebieden nodig."

Ruijs roept inwoners, boeren en bedrijven op om zuinig om te gaan met water. "Niet alleen in de zomer, maar het hele jaar door."

Shell heeft de afgelopen drie maanden een winst geboekt van 10,8 miljard dollar, omgerekend 9,44 miljard euro. Dat is bijna drie keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. Toen bedroeg de winst 3,6 miljard dollar.

De goede resultaten van de oliegigant komen mede door de oorlog in het Midden-Oosten. De prijs van met name olie is de afgelopen maanden flink gestegen op de wereldmarkt.

Shell profiteerde ook van de hogere prijzen voor vloeibaar gas. Dit is het eerste kwartaal waarin de volledige effecten zichtbaar zijn van de prijsstijgingen die door de oorlog zijn veroorzaakt.

De oorlog in het Midden-Oosten begon eind februari, tijdens het vorige kwartaal. Toen sloot het concern ook al af met een hoge winst: 5,7 miljard dollar.

Onvrede over overwinsten

De hoge winsten bij oliemaatschappijen leidden afgelopen mei nog tot discussie in Den Haag. De politieke partijen Pro en D66 dienden dit voorjaar een motie in om de overwinsten aan te pakken. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde ermee in.

Maar het kabinet heeft nog geen concrete maatregelen genomen, omdat het graag met andere Europese landen wil optrekken. Bovendien worden hogere winsten al belast via de vennootschapsbelasting, stelde het kabinet.

Twee dagen na de zware aardbeving bij het zuidelijke Japanse eiland Kyushu is het dodental opgelopen tot 34, meldt de Japanse publieke omroep NHK. De reddingswerkzaamheden zijn nog in volle gang.

Hoeveel mensen nog vermist zijn, is onduidelijk. Zeker 63 mensen zijn gewond geraakt. Het Japanse leger werd direct na de bevingen ingezet om noodhulp te leveren en te helpen met zoeken naar overlevenden.

Veel gebouwen zijn verwoest. Huizen en kantoorpanden hebben grote schade en delen van bruggen en fabrieken zijn ingestort. Meer dan 10.000 mensen kunnen nog niet terug naar huis. Ook zitten tienduizenden huishoudens zonder stroom of water, terwijl de temperatuur in de getroffen regio Kumamoto de komende dagen oploopt tot ver boven de 35 graden.

Reddingswerkers zoeken naar overlevenden in het puin:

Omdat veel gebouwen zonder stroom zitten, doen ook airco's het niet. Het Japanse ministerie van Defensie heeft gisteren aangekondigd zo'n 300 mobiele airconditioners naar de regio te sturen. Een groot deel daarvan is bestemd voor opvangcentra.

Waarschuwing voor hitteberoerte

De eerste beving, afgelopen dinsdag, had een kracht van 7,1, de zwaarste aardbeving in jaren voor Japan. Het epicentrum lag maar een paar kilometer van een winkelcentrum waar zes doden vielen. Of dat aantal verder zal oplopen, is onduidelijk.

Het winkelcentrum stortte ruim een uur na de aardbeving in, toen er een gasexplosie had plaatsgevonden. De Aeon Mall Kumamoto was juist helemaal klaar na een aardbeving van tien jaar geleden.

Ten zuiden van dat gebied, in de havenstad Yatsushiro, vielen ook doden. Bij een papierfabriek stortte een schoorsteen in, acht mensen kwamen daarbij om het leven. Tien mensen konden worden gered.

Slapen in auto's

Later op dinsdag was er opnieuw een aardbeving in hetzelfde gebied, met een kracht van 3. Voor die beving was een waarschuwing afgegeven. Sindsdien zijn er meer dan 250 naschokken geregistreerd. Uit angst voor verdere bevingen slapen veel inwoners in opvangcentra of in hun auto.

In Japan bestaat een grote kans op aardbevingen. Er wordt aardbevingsbestendig gebouwd, maar toch was er dit keer veel schade aan gebouwen en infrastructuur.

Een universitair hoofddocent van de Universiteit Utrecht ligt onder vuur vanwege mogelijke belangenverstrengeling. Hij deed het voorkomen dat hij onafhankelijk onderzoek deed voor de universiteit, maar liet zich voor zijn werk via zijn eigen bedrijf betalen.

De universiteit start een onderzoek naar zijn hele afdeling, de vakgroep farmacologie. Het besluit volgt op berichtgeving van Investico, De Groene Amsterdammer, Trouw en internationale media.

Joris Verster, universitair hoofddocent farmacologie aan de universiteit, zou verregaande banden hebben met de producent van energiedrank Red Bull en het Amerikaanse bedrijf Sen-Jam Pharmaceuticals. De universiteit zegt dat Verster toestemming had om naast zijn werk aan de universiteit als consultant te werken, maar de omvang van zijn nevenactiviteiten zou onvoldoende duidelijk geweest zijn.

Onvoldoende transparant

Volgens de media presenteerde Verster zich bij zijn werk als consultant als medewerker van de universiteit. Die zegt daarover: "Voor alle nevenwerkzaamheden dient een eventuele schijn van belangenverstrengeling transparant te worden vermeld. De UU is van mening dat dit hier niet of onvoldoende is gedaan."

Farmacologie is de wetenschap die de interactie tussen geneesmiddelen en levende organismen bestudeert, zoals de effecten van alcohol op de mens en het krijgen van een kater.

Geen kater door pil

Verster deed voor zijn eenmanszaak NeuroClinics onder meer onderzoek naar een medicijn dat Sen-Jam Pharmaceuticals ontwikkelt tegen een kater. De vrees dat mensen door een dergelijke pil meer gaan drinken, is onterecht, heeft Verster geconcludeerd.

Hij zou zich daarbij baseren op een vragenlijst die hij uitzet onder studenten. "Driekwart van de ondervraagde jongeren zei dat ze het middel zouden gebruiken en de meerderheid gaf ook aan dat ze niet meer zouden gaan drinken."

In Trouw zegt Frits Rosendaal, hoogleraar epidemiologie aan het LUMC en gespecialiseerd in de beoordeling van medische studies, dat de vragenlijst van Verster te mager is voor harde conclusies. "Een vragenlijst geeft helemaal geen uitsluitsel over hoe mensen zich in de toekomst zullen gedragen."

Mariëtte van den Hoven, professor medische ethiek aan het Amsterdam UMC, spreekt van belangenverstrengeling, "waarbij je de universiteit gebruikt om je persoonlijke doelen te bevorderen".

Met ziekteverlof

Verster stelt in een reactie altijd transparant te zijn geweest over zijn nevenwerkzaamheden: "Ik ben consultant voor veel bedrijven en zet dat steeds in al mijn papers, zelfs als het maar een kleine rol betreft. Ik heb de UU geïnformeerd over mijn werk als consultant en de universiteit heeft dat goedgekeurd."

Hij presenteerde zich in papers voor bedrijven desondanks als werknemer van de universiteit, omdat "het onderzoek naar katers deel uitmaakt van mijn academische activiteiten", staat in Trouw.

Hij meldt aan de krant dat hij sinds 1 mei met ziekteverlof is en al zijn professionele activiteiten, inclusief zijn consultancywerk, heeft beëindigd.

Het is niet voor het eerst dat Verster in opspraak is geraakt rond onderzoek naar de energiedrankjes van Red Bull schrijft Trouw. Zo concludeerde hij eerder dat Red Bull een positieve invloed heeft op de rijvaardigheid en dat het mengen van alcohol en energiedrank niet meer gezondheidsrisico's heeft dan alleen alcohol.

Red Bull in positief licht

De integriteitscommissie van de UU onderzocht de studies en kwam tot de conclusie dat Red Bull geen invloed had, waardoor er geen sprake zou zijn van belangverstrengeling. Wel was de commissie kritisch dat Verster zich via zijn privébedrijf door Red Bull liet betalen.

Investico meldt dat Verster sindsdien met andere wetenschappers nog zeker dertien door Red Bull betaalde artikelen publiceerde. Bij deze artikelen kwam Red Bull steeds positief naar voren. Bij twee van de dertien studies liet Verster zich persoonlijk door Red Bull betalen, meldt hij aan Investico.

De economie lijkt zich maar weinig aan te trekken van alle onrust in de wereld. In het afgelopen kwartaal groeide de economie met 0,4 procent ten opzichte van het eerste kwartaal van dit jaar, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Na de eerste drie maanden van dit jaar hielden economen de adem nog in, toen de economie met 0,3 procent maar licht was gegroeid. In de eerste ramingen werd toen nog uitgegaan van 0,1 procent, dat werd later gecorrigeerd.

Gevreesd werd dat er in het tweede kwartaal minder groei of zelfs krimp zat aan te komen, omdat bedrijven en consumenten door de oorlog rond de Perzische Golf en de hoge energieprijzen de hand op de knip zouden houden.

Zorgen verminderd

Het afgelopen kwartaal lijken die zorgen wat naar de achtergrond te zijn verschoven. CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen spreekt van een verrassend goed kwartaal. "Tot nu toe doorstaat de Nederlandse economie de crisis in het Midden-Oosten prima", concludeert hij.

Vergeleken met het tweede kwartaal van vorig jaar groeide de economie ditmaal met 1,3 procent.

Met name de handel groeide sterk. Ook trokken consumenten de portemonnee weer. Daar profiteerde vooral de horeca sterk van. Ook besteden huishoudens meer aan voedings- en genotsmiddelen en auto's.

Benzine heeft indirect invloed

Toch zijn de hoge energieprijzen wel degelijk van invloed geweest op de economie het afgelopen kwartaal. "Maar niet op de manier waarop je zou verwachten", zegt Van Mulligen. "Als je inzoomt zie je iets verrassends, namelijk dat mensen vooral meer elektrische auto's hebben gekocht."

Dat kan volgens Van Mulligen niet anders dan het gevolg zijn van de hoge benzineprijzen: "De prijzen aan de pomp schoten omhoog. En dat kan voor heel veel mensen die toch al twijfelden over de aanschaf van een elektrische auto de reden zijn om het nu toch maar te doen."

Een jonge Fransman heeft in Singapore een boete van omgerekend 406 euro gekregen voor een opmerkelijke actie. De 19-jarige student filmde zichzelf in maart toen hij een rietje uit een sinaasappelsap-automaat haalde om er even aan te likken en het rietje vervolgens weer terug te leggen in de machine.

De video van zijn grappig bedoelde actie ging razendsnel rond op sociale media, maar de overheid in Singapore kon er niet om lachen. De rietjeslikker werd aangeklaagd en riskeerde zelfs een gevangenisstraf.

De rechter heeft nu geoordeeld dat een geldboete op zijn plaats is, omdat de Franse tiener, Didier Gaspard Owen Maximilien, direct toegaf dat hij de rietjeslikker was. Ook het feit dat hij het rietje na het opnemen van de video toch weer uit de automaat heeft gehaald, droeg bij aan de milde straf.

Volgens zijn advocaat heeft de student veel spijt van zijn actie en was het nooit zijn bedoeling om zoveel commotie te veroorzaken. De aanklagers in Singapore zeggen dat de immigratiedienst gaat bekijken of hij in Singapore mag blijven studeren na het rietjes-incident.

Singapore staat bekend om zijn strenge regels. Zo is kauwgom in de stadstaat verboden en staat er een boete op het niet doorspoelen van een openbaar toilet.

De matrixborden boven de wegen in het noordoosten van Nederland hebben vanochtend te maken gehad met een storing. Ze waren enkele uren niet te bedienen vanwege een stroomstoring bij een verkeerscentrale van Rijkswaterstaat.

Rond 09.00 uur was de storing verholpen en werden de systemen weer opgestart, meldt de ANWB.

Er konden tijdelijk geen rode kruizen geplaatst of verwijderd worden. Ook kon Rijkswaterstaat geen aangepaste snelheden weergeven of spitsstroken openen of sluiten.

De problemen deden zich voor in Groningen, Drenthe, Friesland en delen van Overijssel en Gelderland. Zo waren vannacht op de A50 bij de Rijnbrug bij Heteren vanwege werkzaamheden twee rijstroken afgesloten die daarna niet open konden. En de Salland-Twentetunnel in de N35 was uit voorzorg dicht, omdat de borden niet bediend konden worden.

De grootste sterren van Nederland die gezamenlijk opstaan voor de rechten van de lhbti+-gemeenschap in een tijd waarin homohaat toeneemt. Dat gebeurde bijna vijftig jaar geleden, in 1977 tijdens een bijzondere nacht in het Concertgebouw in Amsterdam.

Onder anderen Mies Bouwman, toen de grootste ster van de Nederlandse televisie, en 'levensliedkoningin' Zangeres Zonder Naam lieten luid hun stem horen tegen de golf aan homohaat die er toentertijd was.

Sindsdien is er veel veranderd. De openstelling van het burgerlijk huwelijk bijvoorbeeld, die er misschien nooit was geweest zonder die ene avond in het Concertgebouw.

Meer discriminatie

De laatste jaren neemt in Nederland de discriminatie toe van wat we inmiddels de lhbti+-gemeenschap noemen. Dat blijkt onder meer uit de jaarlijkse monitor van discriminatie.nl.

Afgelopen weekend nog deden tientallen mensen melding van discriminatie tijdens de start van de Pride in Amsterdam. Ook waren er geweldsincidenten, zoals rond de Pride in Amersfoort en in Zandvoort waarbij de politie vermoedt dat het gaat om anti-lhbti+-geweld.

Podcast: Luister Anita

In de NOS-podcast Luister Anita onderzoekt Winfried Baijens het antwoord op die groeiende lhbti+-haat door terug te gaan naar het begin van de eerste grote regenboogprotesten in Nederland: 1977.

Luisteren naar de podcast 'Luister Anita' kan via NPO Luister en alle andere podcastapps.

1977 is het jaar dat er een beweging ontstaat en er meerdere protesten achter elkaar zijn. Het allereerste protest was in 1969. Op het Binnenhof in Den Haag komen homo's en lesbiennes samen om te protesteren tegen een wet die homoseksuele contacten onder de 21 jaar verbiedt, terwijl voor hetero's een minimumleeftijd van 16 jaar geldt.

De allereerste homoprotestmars, om aandacht te vragen voor de rechten van homo's, is pas op 25 juni 1977 in Amsterdam. Het zijn vrouwen die deze eerste mars organiseren: de Internationale Lesbische Alliantie. Er lopen een kleine tweeduizend mensen mee.

De deelnemers aan de mars komen in actie tegen Anita Bryant. De Amerikaanse en christelijk conservatieve Bryant is in de VS beroemd als zangeres en model. Ze ontpopt zich in de jaren 70 tot antihomoactivist.

Bryant ziet homoseksualiteit als kwaadaardig en als een bedreiging voor kinderen. Ze richt het samenwerkingsverband 'Save our children' op. Haar geluid slaat aan en bereikt ook Europa. Waar ze niet op rekent, is dat er wereldwijd een tegenbeweging ontstaat. Ook in Nederland. En die leidt tot de eerste grote protesten.

Miami Nightmare

Een paar maanden na de eerste protestmars van de Internationale Lesbische Alliantie organiseert de dan 27-jarige Henk Krol een benefietavond in het Concertgebouw onder de naam: Miami Nightmare. Het doel is om geld in te zamelen om in Amerika een advertentie in Time Magazine te kunnen plaatsen, gericht tegen homohaat en het inperken van homorechten.

De avond is een enorm succes. Er blijkt genoeg geld om naast de advertentie een stichting op te richten die jarenlang lobbyt en actievoert om het burgerlijk huwelijk ook open te stellen voor homo- en lesbische stellen. Dat lukt uiteindelijk in 2001. Nederland is 25 jaar geleden het eerste land ter wereld waar homo's kunnen trouwen.

In de NOS-podcast Luister Anita vertelt Krol hoe hij sterren als Mies Bouwman, Robert Long, Jos Brink, Martine Bijl en de Zangeres Zonder Naam zover kreeg om op te treden die avond. De Zangeres Zonder Naam schreef speciaal voor het benefiet het nummer Luister Anita, een tekst direct gericht aan Anita Bryant. Ze vertolkt het nummer aan het einde van die avond onder een daverend applaus.

Het blijkt pas het begin van protest dat in allerlei vormen zichtbaar wordt. Luid en duidelijk, zoals de eerste Roze Zaterdag in 1979, die anno 2026 nog steeds bestaat.

Zoenende mannen

Ook op andere manieren klinkt het protest door. Zo zorgt schrijfster Annie M.G. Schmidt er in 1977 voor dat voor het eerst op een Nederlandse toneel twee mannen elkaar op de mond zoenen voor publiek. Een van de acteurs is Willem Nijholt. Als hij in Carré wordt uitgefloten, vraagt hij Annie M.G. Schmidt of de kus eruit mag. Schmidt antwoordde dat hij niet moest zeuren. "Je doet pionierswerk."

In Luister Anita hoor je wat er eind jaren 70 verder allemaal gebeurde en hoe dat tot op de dag van vandaag artiesten als Merol en Paul de Leeuw inspireert.

Ook zanger Jeangu Macrooy vertelt hoe hij zich, net als de pioniers van toen, meer uitspreekt in zijn muziek: "Ik realiseerde me dat stilte of jezelf kleiner maken gewoon niet het antwoord is en dat je luider moet worden. De ruimte die we hebben en waarvoor is gestreden, moeten we beschermen. En daarvoor moeten we strijden."

Deze week pakt podcast De Dag de koffers met leuke gasten. Wat lezen, luisteren of kijken zij om inspiratie op te doen voor de rest van het jaar? Welke boeken, podcasts en series gaan de koffer in om op te laden? Vandaag pakken we de koffers met journalist en deskundige over het Midden-Oosten Abdou Bouzerda.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

De tips van Abdou op een rij:

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek & Rosanne Sies

Goedemorgen! Vandaag is er een buitententoonstelling over Amsterdamse Molukkers en Ajax en FC Twente spelen hun returns tegen Vojvodina en Ferencváros.

Eerst het weer: de dag begint zonnig, maar vanuit het zuidwesten neemt de bewolking toe. In de loop van de middag maakt het zuidoosten en oosten kans op buiige regen met lokaal onweer. Bij een matige westenwind wordt het 22 graden aan zee tot 33 graden in Limburg.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Amerikaanse strijdkrachten hebben vannacht voor het eerst sinds vrijdag weer doelen in Iran aangevallen. Het leger spreekt van "een krachtige reactie" op de Iraanse aanvallen op Amerikaanse doelen in de regio.

Volgens het leger zijn tientallen doelen geraakt die verband houden met de Islamitische Revolutionaire Garde, de Iraanse elite-eenheid die door de VS en de EU is bestempeld als terroristische organisatie.

Vorige week zei president Trump dat hij ruimte wilde scheppen voor onderhandelingen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Een bronzen standbeeld van de Russische leider Lenin van 9 meter hoog is tijdelijk verhuisd van het Groningse dorp Tsjuchem naar Oostwold, een dorp zo'n 20 kilometer verderop. Het beeld is van een ondernemer die het uit Duitsland haalde en op een bedrijventerrein in Tsjuchem zette. De verplaatsing was volgens betrokkenen "een toestand". Het beeld wordt in Oostwold tijdelijk gebruikt als decorstuk bij een toneelvoorstelling.

Fijne dag!

Bij Russische raketaanvallen op de Oekraïense stad Kryvy Rih, niet ver van het front, zijn zes mensen om het leven gekomen, onder wie een gezin met twee kinderen, melden Oekraïense functionarissen. Acht mensen raakten gewond.

Ook elders in Oekraïne waren opnieuw Russische aanvallen. In Kyiv klonken volgens getuigen een aantal explosies. In de hoofdstad is een dode gemeld en ook bij aanvallen in de regio Poltava viel een dode.

In de westelijke stad Lviv sloegen raketten in op twee appartementencomplexen, zes mensen raakten gewond. De stad lag zwaar onder vuur van raketten en drones. Veel mensen brachten de nacht uit voorzorg door in een schuilkelder.

President Zelensky waarschuwde gisteren al dat Rusland vannacht een grote aanval had gepland op het hele land. Hij deed een nieuwe oproep aan internationale bondgenoten om geavanceerde luchtafweersystemen te leveren, zodat het land zich kan verdedigen tegen de Russische luchtaanvallen.

Projectiel in Polen

Ook in het Poolse luchtruim werd een projectiel waargenomen. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken meldt dat een Russische kruisraket het luchtruim van het buurland is binnengevlogen.

Later werd er een krater met een doorsnee van tien meter gevonden in het dorp Tarnawa-Kolonia, in de oostelijke regio Lublin. Daar zijn ook restanten gevonden van een projectiel. Onderzocht wordt of die van een raket zijn. De Russische kruisraket was gesignaleerd, maar verdween later van de radar.

Eerder stuurde NAVO-land Polen al gevechtsvliegtuigen de lucht in om zijn luchtruim te beschermen, vanwege de Russische aanvallen op Oekraïne. Ook luchtafweer- en radarsystemen werden preventief in gereedheid gebracht.

Bij het café van het Bonnefantenmuseum in Maastricht zijn afgelopen weekend alle stoelen van het terras ontvreemd. De dieven gingen er in de nacht van zondag op maandag vandoor met de 88 designstoelen.

De buit heeft een waarde van zeker 21.500 euro, zegt bedrijfsleider Freek Joosten van het café tegen L1 Nieuws. De dieven sloegen toe rond 04.00 uur.

"Op onze camerabeelden is te zien hoe meerdere dieven totaal op hun gemak, alle 88 stoelen opstapelen en meerdere keren rustig op en neer lopen. Dan denk je als ondernemer wel: hoe kan dit?", zegt de bedrijfsleider.

Net vernieuwd

Volgens Joosten waren de stoelen met ijzeren kabels vastgebonden en wordt het terrein bewaakt met camera's. "Er hangen hier zo'n 25 camera's tussen het provinciehuis en het Bonnefanten. En toch doen ze het." Ook een container met afval werd meegenomen.

De bedrijfsleider zegt dat het terras net was vernieuwd, met onder meer nieuwe plantenbakken. Om toch mensen buiten te kunnen verwelkomen heeft hij na de diefstal andere stoelen neergezet.

De Amerikaan die vier jaar geleden schrijver Salman Rushdie neerstak op een podium in New York, is nu ook schuldig bevonden aan terrorisme. Volgens de jury steunde hij onder meer Hezbollah. De Libanese groepering staat in de VS op de lijst van terroristische organisaties.

De 28-jarige Hadi Matar is geboren in de VS maar heeft ook een Libanees paspoort. Hij zit al een straf van 25 jaar cel uit voor de aanval op Rushdie. In november hoort hij welke straf hij krijgt voor terrorisme.

Aanklagers lieten foto's zien die zijn gevonden in Matars slaapkamer die erop wijzen dat hij Hezbollah steunt. Ook schreef hij een artikel waarin hij Hezbollah prijst.

Fatwa

Hij zou met de aanslag gehoor hebben willen geven aan de fatwa die in 1989 door de Iraanse ayatollah Khomeini werd uitgesproken over Rushdie vanwege diens boek De Duivelsverzen. De aanslag was volgens de aanklagers verbonden met de fatwa en daarmee te kwalificeren als internationaal terrorisme.

Matar zou de aanslag op Rushdie mede voor Hezbollah, Irans bondgenoot, hebben uitgevoerd. Hij zou hebben verwezen naar uitspraken van Hezbollah-leider Hassan Nasrallah uit 2006.

Matar stak Rushdie bij een optreden in New York twaalf keer. De schrijver raakte zwaargewond maar overleefde de aanslag. Aan één oog raakte hij blind.

De Amerikaanse strijdkrachten hebben vannacht doelen in Iran aangevallen. Dat was weer voor het eerst sinds vrijdag. Het leger spreekt van "een krachtige reactie" op de Iraanse aanvallen op Amerikaanse doelen in de regio van de dag en nacht ervoor.

Volgens de Amerikanen zijn tientallen doelen geraakt die verband houden met de Islamitische Revolutionaire Garde, de Iraanse elite-eenheid die door de VS en de EU is bestempeld als terroristische organisatie.

Het zou gaan om commandocentra, raket- en drone-locaties en radarinstallaties. Iraanse staatsmedia melden dat er ook burgerdoelen zijn getroffen. De Amerikaanse aanvallen duurden alles bij elkaar twee uur, meldt het leger.

'Vier doden'

Iraanse media melden aanvallen in Abadan, Bandar Abbas, Bushehr, Khorramshahr, Nurabad, Sirik en op de eilanden Kish en Qeshm.

Er zijn vier leden van de Revolutionaire Garde om het leven gekomen, meldt de Iraanse legerleider. Eén van hen zou een piloot zijn van een Sukhoi-24-straaljager, schrijft het staatspersbureau Islamic Republic News Agency (IRNA). Het is onbekend of de straaljager uit de lucht is geschoten of dat de man op een basis om het leven kwam.

Periode van relatieve rust

Iran vuurde gisteren raketten af op Amerikaanse bases in Jordanië, die allemaal zouden zijn onderschept. Die aanval volgde op vier dagen en nachten van relatieve rust in de regio. De Amerikaanse president Trump zei vorige week dat hij ruimte wilde scheppen voor onderhandelingen.

Gisternacht voerde de VS wel samen met Saudi-Arabië luchtaanvallen uit op pro-Iraanse milities in Irak. Daarbij zouden zeker twintig doden zijn gevallen.

Droneaanval op schip

In de Egyptische havenstad Damietta werd gisteren een Amerikaanse gastanker getroffen door een droneaanval. Er ontstond brand, die oversloeg naar een ander schip, berichtte persbureau Reuters. Beide schepen zouden zijn gebruikt voor de opslag en verwerking van aardgas.

Wie er achter de aanval in Damietta zit, is vooralsnog niet duidelijk. Trump zei erover dat de aanval "meer van hetzelfde is". Hij kondigde aan Iran hard te zullen raken.

Anthony Fauci, de immunoloog die de Amerikaanse regering adviseerde tijdens de corona-uitbraak, heeft bij een verhoor voor de Senaat zijn kaken op elkaar gehouden. Hij weigerde vragen te beantwoorden over de herkomst van het coronavirus omdat sommige Republikeinen er volgens hem alleen maar op uit zijn hem achter de tralies te krijgen.

Fauci (85) beriep zich op advies van advocaten bijna honderd keer op zijn recht om te zwijgen. Hij benadrukte dat hij al meerdere keren getuigenissen heeft afgelegd voor het Congres over covid en het ontstaan van het virus.

Fauci beriep zich tijdens het verhoor keer op keer op zijn zwijgrecht:

De Republikein Rand Paul, die de Senaatscommissie voorzit, heeft volgens Fauci een "krankzinnige obsessie" met hem. Paul heeft Fauci onder meer beschuldigd van het financieren van Chinees onderzoek waaruit de corona-uitbraak zou zijn ontstaan. Bewijs daarvoor is er niet en Fauci heeft het dan ook met klem tegengesproken.

Fauci, die de Amerikaanse regering tientallen jaren adviseerde over infectieziekten, beklaagde zich ook over het vrijgeven door Paul van honderden pagina's uit een persoonlijk dagboek van de immunoloog. Dat had volgens Fauci slechts ten doel om hem te intimideren.

De topadviseur zei dat hij tot de conclusie is gekomen dat Paul hem alleen maar opgeroepen heeft om hem uitspraken te ontlokken die hem in de gevangenis moeten doen belanden.

Oud-president Biden verleende Fauci begin vorig jaar vlak voordat hij aftrad preventief gratie. Hij hield er rekening mee dat Fauci onder Trump vervolgd zou worden. Fauci en Trump hadden een zeer moeizame relatie, ook omdat Trump uitspraken deed over behandelingen waarvan het nut helemaal niet was bewezen. Volgens senator Paul kan Fauci ondanks de gratie wel vervolgd worden voor meineed, voor uitspraken die hij nadien doet.

Trump roert zich

President Trump liet tijdens het verhoor van zich horen via sociale media. Hij noemde Fauci "gek" en schreef verder: "Ik zei al vanaf het begin dat het virus uit het Wuhan-laboratorium in China kwam. Fauci ontkende dat fel, hij wilde altijd China beschermen."

Democraten namen het op voor Fauci, ze spraken van "een valstrik". Ook wetenschappers lieten van zich horen. Meer dan 150 deskundigen op het gebied van infectieziekten spraken in een brief hun steun voor hem uit en veroordeelden de "heksenjacht".

De oorsprong van de covid-uitbraak is nog altijd onzeker. De FBI zei in 2023 dat een lek uit een laboratorium in Wuhan het waarschijnlijkst was. China deed die claim af als onzin. Fauci heeft sinds 2021 de mogelijkheid opengehouden dat het virus uit een lab zou kunnen komen.

De wereldgezondheidsorganisatie WHO zei vorig jaar dat het virus waarschijnlijk van dieren op mensen is overgegaan, maar dat andere scenario's niet worden uitgesloten.

Bij werkzaamheden op het strand van het Duitse Waddeneiland Norderney is een eeuwenoud Nederlands schip ontdekt. Dat schrijft de Duitse omroep NDR. Het gaat om een houten schip dat vermoedelijk zo'n 300 jaar geleden gebouwd is.

De ontdekking werd gedaan bij werkzaamheden voor het verleggen van zeekabels voor een windpark, meldt netbeheerder Amprion. Het vermoeden is dat het schip ongeveer vijftien meter lang en vijf meter breed is.

Het schip wordt nu onderzocht door archeologen, meldt de NDR. Het zou een van de weinige schepen zijn die uit deze tijd langs dit deel van de kust zijn gevonden.

De delen van het schip die al uitgegraven zijn, zullen worden geborgen voor onderzoek. De rest blijft in de bodem liggen. De bouwwerkzaamheden, die begin deze maand begonnen, zijn gepauzeerd.

Een recordaantal van meer dan 1500 migranten heeft de afgelopen dagen zwemmend vanuit Marokko de Spaanse exclave Ceuta bereikt. Dat melden de autoriteiten in Ceuta. Die zeggen overrompeld te zijn door het ongebruikelijk hoge aantal.

Burgemeester Juan Jesús Vivas zegt tegen journalisten dat onder de 1500 migranten zowel volwassenen als kinderen zijn. "De opvangcentra zitten vol", zegt hij. Wat de reden is dat de afgelopen dagen zoveel migranten naar Ceuta zwommen, is onduidelijk.

Mooi zomerweer leidt er doorgaans toe dat meer migranten de illegale oversteek van enkele honderden meters wagen, maar volgens de autoriteiten is een piek van deze omvang nieuw.

Niet zonder gevaar

Ceuta ligt aan de Noord-Afrikaanse kust, maar hoort bij Spanje en daarmee ook bij de Europese Unie. Vivas waarschuwt dat veel migranten om het leven komen bij hun poging de Spaanse exclave te bereiken. Het afgelopen jaar overleefden zeker zestig mensen de tocht over zee niet.

De Spaanse minister Grande-Marlaska van Binnenlandse Zaken erkent in een interview met de zender laSexta dat de autoriteiten te maken hadden met "een buitengewone, uitzonderlijke situatie". Hij stelde dat "we de situatie aanpakken met de middelen die we daar al permanent hebben ingezet".

De Spaanse autoriteiten en het Rode Kruis zetten boten in om zwemmers op te pikken. Honderden migranten slapen inmiddels buiten bij het overvolle opvangcentrum op Ceuta.

Volgens activisten in Marokko en Ceuta komt het overgrote deel van de mensen die Ceuta proberen te bereiken uit Marokko. Een relatief klein deel komt uit Algerije.

De illegale oversteek naar de Spaanse exclave staat bekend om zijn plotselinge pieken van grote groepen migranten. In september 2024 werden jongeren via sociale media aangemoedigd om met zijn allen de illegale oversteek te maken. In de Marokkaanse grensstad Fnideq hield de politie toen honderden jongeren tegen.

Banden bekoeld

In mei 2021 kwam tijdens een grenscrisis een ongekend aantal van 8000 migranten in slechts twee dagen Ceuta binnen. Marokko werd er destijds door Spanje van beschuldigd de grenscontroles bewust te hebben versoepeld.

Vandaag prees de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken de Marokkaanse autoriteiten juist; hij stelde dat ze meewerkten en dat de relatie met het Skoninkrijk "nauw en gebaseerd op loyaliteit" was.

Marokko en Spanje werken sinds 2022 samen om illegale migratie aan te pakken. Toen de diplomatieke banden tussen de landen in 2021 waren bekoeld, begon er een exodus van Marokkanen die massaal naar de Spaanse exclaves vertrokken als gevolg van de afwezigheid van de Marokkaanse grenspolitie.

Voor het eerst heeft de nieuwe Rotterdamse methode voor het onderzoeken van wurgpogingen een rol gespeeld bij de veroordeling van een man die zijn vriendin probeerde te wurgen.

Snel forensisch onderzoek aan de hals van het slachtoffer heeft er mede toe geleid dat de dader is veroordeeld voor poging tot doodslag, bevestigt het Rotterdamse Openbaar Ministerie aan de NOS na berichtgeving van het AD.

Wurgpogingen gelden als een van de belangrijkste rode vlaggen voor het escaleren van partnermishandeling. Ze kunnen een voorbode zijn van femicide.

Speciale camera

Sinds 1 december 2025 loopt er in Rotterdam en Amsterdam een proef waarbij de politie en Veilig Thuis snel een medisch expertisecentrum inschakelen als er vermoedens zijn van pogingen tot wurging. Dat soort letsel wordt vaak niet of te laat herkend.

De proef met de nieuwe onderzoeksmethode duurt een jaar. Slachtoffers worden daarbij onder meer onderzocht met forensisch licht, een speciale camera waarmee ook in de verschillende huidlagen en -diepten kan worden gekeken. Daarmee kan ook letsel dat aan de buitenkant niet zichtbaar is, worden vastgesteld. Het letsel wordt vastgelegd, beschreven en geduid en kan zo worden gebruikt als strafrechtelijk bewijs.

Buren hoorden hulpgeroep

Dat is nu gebeurd. In november vorig jaar hoorden buren in het Zuid-Hollandse Rozenburg de vrouw om hulp roepen. Het was haar nog net gelukt bij de voordeur te komen en die te openen. De buren wisten de man van haar af te trekken en belden de politie. Agenten wezen het slachtoffer daarna door naar het forensisch medisch expertisecentrum FARR.

Daar is ze door een forensisch arts onderzocht. Die concludeerde dat haar verwondingen en klachten pasten bij een 'matige verwurging' die, als het geweld langer had geduurd, tot haar dood had kunnen leiden.

De man werd begin deze maand veroordeeld en kreeg precies de straf die de officier van justitie had geëist: 360 dagen cel waarvan 169 dagen voorwaardelijk en een taakstraf van 150 uur.

Haar woord tegen het zijne

Het Openbaar Ministerie spreekt in het AD van "een mooi resultaat en een belangrijke stap". "Het is goed om te zien dat het onderzoek van forensisch medisch expertisecentrum FARR heeft bijgedragen aan een betere informatiepositie en ervoor heeft gezorgd dat dit geweld kon worden bewezen."

Ook FARR-directeur Geranda Zeelenberg noemt de uitspraak belangrijk. "Uit deze zaak blijkt dat het forensisch medisch onderzoek kan bijdragen aan de strafmaat. Het geeft een rechter aanvullende informatie om een goede en passende afweging te maken. Dat is van belang in dit soort zaken, waarin het vaak neerkomt op haar woord tegen het zijne."

Veel meer aanvragen

In april werd bekend dat de proef in Rotterdam in de eerste maanden veel meer aanvragen had opgeleverd dan verwacht. FARR rekende op zo'n 200 aanvragen per jaar, maar kreeg er in de eerste drie maanden van de pilot al 150. Zo'n 90 procent van de onderzochte slachtoffers is vrouw en in 78 procent van de gevallen is sprake van partnergeweld.