NOS Nieuws - Algemeen

De Tweede Kamer stemt in met het Europese asiel- en migratiepact. Met 105 van de 150 stemmen voor is de wet aangenomen die ervoor moet zorgen dat de Europese regels hier kunnen gaan gelden.

Na jarenlange onderhandelingen stelde de EU in 2023 vast welke nieuwe migratieregels er nodig waren om het beleid in Europa gelijker te maken. De regels moeten halverwege juni dit jaar ingaan.

In het EU-pact staat onder meer:

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA stemden voor het pact, net als PVV, JA21, BBB, SGP, ChristenUnie en 50Plus. Tegenstand was er dus op links en helemaal aan de rechterkant van de Kamer.

GroenLinks-PvdA-Kamerlid Westerveld zei in een verklaring voor de stemming dat de minderheidscoalitie "doelbewust voor een hardvochtige route over rechts" kiest. Ze wees erop dat Nederland "onnodig" regels toevoegt die het beleid strenger maken, zoals de versobering van gezinshereniging en de mogelijkheid om kinderen vast te zetten.

Onhaalbare voorstellen

Dinsdag werd er al gestemd over een aantal plannen om het pact aan te passen, onder meer van Westerveld. Vrijwel geen voorstel haalde toen een meerderheid, vooral omdat de coalitiepartijen niet 'meestemden' met rechts om het pact aan te scherpen en ook niet met linkse partijen om de regels te versoepelen.

ChristenUnie-Kamerlid Ceder, die ook voorstellen had gedaan om de wet aan te passen, stemde vandaag wel voor. Hij noemde het pact "een serieuze stap vooruit, na een lange periode van symboolpolitiek en onhaalbare voorstellen".

'Meer soevereiniteit voor Brussel'

Forum voor Democratie stemde tegen. Kamerlid Russcher stelde in zijn stemverklaring dat met het pact het migratieprobleem wordt "verdeeld en vergroot".

Kamerlid Lammers van de van de PVV afgescheiden Groep Markuszower stemde tegen het EU-pact omdat het "een verdere overdracht van soevereiniteit aan Brussel" betekent. "We hebben geen Europees pact nodig, maar een Nederlands pact."

Minister Van den Brink van Asiel en Migratie noemde het pact eerder "een belangrijke stap" om meer grip te krijgen op migratie, iets waar het al jaren over gaat in politiek Den Haag.

Na de Tweede Kamer moet ook de Eerste Kamer zich nog buigen over de Nederlandse goedkeuring van het Europese pact. Als de stemming daar langs dezelfde lijnen gaat als vandaag, is er ook in de senaat een meerderheid.

De Roemeense gouden helm die vorig jaar uit het Drents Museum werd gestolen is terecht en op een persconferentie aan de wereld getoond. Dat gebeurde onder zeer zware politiebewaking in de Oude Statenzaal van het museum.

Vanochtend werd al bekend dat de gestolen helm weer terecht is. Ook twee van de drie gestolen armbanden zijn gevonden, blijkt nu. Waar de derde armband is, is nog niet bekend. Ook is niet bekend waar de kunstschatten al die tijd waren.

De helm is licht beschadigd, maar kan volledig worden gerestaureerd. "De helm is licht ingedeukt, maar er zal geen blijvende schade zijn", zegt Robert van Langh, directeur van het Drents Museum. "De armbanden zijn in perfecte staat."

Bekijk hier de onthulling van de kunstschatten:

De kunstschatten, die vorig jaar januari werden gestolen uit het Drents Museum in Assen, zijn gisteren door de dieven via tussenpersonen teruggeven. Dit gebeurde na onderhandelingen met hun advocaten. Hoe de teruggave precies is gegaan, wilde het OM niet zeggen.

Kort na de roof werden meerdere verdachten aangehouden. Douglas W. (36), Bernhard Z. (35) en Jan B. (21) zitten nog vast. Zij moeten over een paar dagen voor de rechter komen. De rechtbank is inmiddels geïnformeerd over de afspraken die zijn gemaakt rond het teruggeven van de stukken.

Tijdens de rechtszaak zal bekend worden wat de verdachten ervoor in ruil hebben gekregen. Daar kon het OM nu nog niks over zeggen.

Miljoenen waard

De gestolen stukken waren voor een tentoonstelling uitgeleend door het Nationaal Historisch Museum in de Roemeense hoofdstad Boekarest. Ze hebben een waarde van miljoenen euro's.

De bijna zuiver gouden helm van Cotofenesti is in Roemenië een nationaal symbool en ook van grote historische waarde. De helm dateert uit de vijfde eeuw voor Christus en komt uit het oude Dacië, een rijk waar nu Roemenië en Bulgarije liggen.

Verrast en opgelucht

Museumdirecteur De Langh is blij en opgelucht dat de kunstschatten terug zijn. Het telefoontje kwam onverwacht: "Dan denk je: zou het echt waar zijn? Het moment was een echte verrassing. Daarna hebben we ze getoetst op echtheid."

Premier Jetten stond tijdens zijn wekelijkse persconferentie na afloop van de ministerraad stil bij de vondst van de gestolen kunstschatten. Hij prees het "volhardende werk" van de politie dat daartoe heeft geleid.

Minister Letschert van Cultuur noemt het "ontzettend goed nieuws". "Deze helm is de Nachtwacht van Roemenië en van onschatbare waarde voor dat land." Ze spreekt van een heugelijke dag.

De kunstschatten gaan zo snel mogelijk terug naar Roemenië. Volgens twee vertegenwoordigers van het Roemeense Openbaar Ministerie, die ook aanwezig waren op de persconferentie, was het "een moeilijke tijd" voor Roemenië, maar zij prezen de samenwerking met de Nederlandse politie en justitie. "Wij zijn dankbaar dat deze kunstschatten terugkomen naar het Roemeense volk."

Nederland verlengt de missie van het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen met een maand tot begin mei. "We hebben een grote toegevoegde waarde voor dat gebied", zei minister van Defensie Yesilgöz na afloop van de ministerraad. Frankrijk heeft Nederland gevraagd "erbij te blijven".

De bemanning van de Evertsen, zo'n 200 mensen, beschermt EU- en NAVO-bondgenoten in het Middellandse Zeegebied tegen aanvallen vanuit Iran. Ook de beveiliging van het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle en andere marineschepen vallen onder de taken.

Het Nederlandse fregat kan dankzij speciale apparatuur dreigingen vanuit de lucht, zoals raketten en drones, heel vroeg detecteren. Er kan dan snel gewaarschuwd worden waar het projectiel gaat neerkomen. Ook kan de Evertsen zelf drones uit de lucht schieten.

5 miljoen euro

De verlenging kost 5 miljoen euro, de missie komt daarmee in totaal op 7,5 miljoen euro, zegt het kabinet. Op 11 maart stemde een ruime Kamermeerderheid in met de missie, al heeft het kabinet formeel geen goedkeuring nodig.

Behalve de coalitiepartijen staan GroenLinks-PvdA, PVV, JA21, Groep Markuszower, BBB, ChristenUnie, SGP, 50Plus, Volt en Mona Keijzer achter de inzet. Dat is een meerderheid van 134 van de 150 zetels.

Muren van bakstenen met cement ertussen: we bouwen onze huizen vaak nog steeds zoals we dat al eeuwen doen. Maar dat is duur en je hebt veel werklui nodig. Lage productiviteit in de bouw is één van de redenen waarom het niet lukt om snel veel woningen erbij te bouwen.

Een van de mogelijke oplossingen is het 3D-printen van delen van huizen. In podcast De Dag vertelt onderzoeker Derk Bos van de TU/Eindhoven hoe het onderzoek naar deze techniek ervoor staat. Presentator Mattijs van de Wiel gaat langs in Eindhoven, waar nu één test-huis staat en waar in de fabriek nieuwe testhuizen worden geprint.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Volgens zowel onderzoeker Bos, als hoogleraar Peter Boelhouwer, zijn 3D-huizen zeker niet dé oplossing voor het woningtekort, maar kunnen dit soort nieuwe technieken in de toekomst wel helpen sneller te bouwen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Lisa Konings

Het is voor patiënten niet tot nauwelijks mogelijk om te zien waar ze de beste zorg kunnen krijgen. Dat blijkt uit een eerste landelijke meting, verricht door Zorginstituut Nederland en de Patiëntenfederatie Nederland.

Van de meeste behandelingen is niet openbaar hoe ze uitpakken voor patiënten. Volgens het rapport geldt dit in slechts 11,5 procent van de gevallen. Daarmee wordt de ambitie om dit voor 50 procent van de zorg openbaar te maken bij lange na niet gehaald.

Die stagnatie speelt al jaren. Voor slechts 25 aandoeningen is zichtbaar hoe behandelingen uitpakken, terwijl dat er volgens plannen van bijna twintig jaar geleden er zo'n tachtig hadden moeten zijn. Ook komt er nauwelijks nieuwe informatie bij over de uitkomsten van behandelingen.

Terughoudend met gegevens delen

Ziekenhuizen zijn terughoudend in het openbaar maken van gegevens. Volgens Linda Daniels van de Patiëntenfederatie Nederland vinden zorgaanbieders het spannend om dergelijke informatie te delen. "Omdat ze zichzelf gaan vergelijken met anderen."

De cijfers bevestigen wat patiëntenorganisaties al langer signaleren: dat voor het overgrote deel van de zorg informatie ontbreekt over de kwaliteit van behandelingen. "In bijna 90 procent van de gevallen tasten patiënten in het duister", zegt Daniels.

Van behandelingen waarover wel gegevens beschikbaar zijn, lopen de resultaten van ziekenhuizen sterk uiteen. Daniels noemt als voorbeeld prostaatkanker. Eerder onderzoek liet zien dat de uitkomsten van die behandelingen per ziekenhuis sterk verschilden, bijvoorbeeld hoe vaak patiënten last houden van incontinentie.

Dat laat volgens haar zien dat meer inzicht in de resultaten van ziekenhuizen nodig is. Omdat juist die informatie vaak ontbreekt, kunnen patiënten moeilijk afwegen waar ze het beste behandeld kunnen worden. De patiëntenfederatie wil dat die informatie op één centrale plek beschikbaar komt, in begrijpelijke taal, zodat patiënten ziekenhuizen beter kunnen vergelijken.

Meting wordt jaarlijks herhaald

Het is opvallend dat patiënten deze informatie missen. Sinds de invoering van het huidige zorgstelsel in 2006 hebben patiënten het recht om zelf te kiezen tussen ziekenhuizen en specialisten. Zorgaanbieders moeten daarom open zijn over de resultaten van hun behandelingen.

Alleen met die informatie kunnen patiënten een afgewogen keuze maken voor de beste zorg. Tegelijk zouden ziekenhuizen daardoor met elkaar concurreren op kwaliteit, wat de zorg beter en efficiënter moet maken. Die transparantie ontbreekt echter nog steeds, waardoor die keuze voor patiënten in de praktijk moeilijk te maken is.

Om de transparantie te verbeteren, is afgesproken dat de meting jaarlijks wordt herhaald. Zo moet duidelijk worden of de informatie over de kwaliteit van zorg de komende jaren alsnog beter beschikbaar komt.

Oud-advocaat Inez Weski blijft ontkennen dat ze criminele berichten heeft doorgespeeld van en naar Ridouan Taghi. Haar zaak wordt vanaf vandaag inhoudelijk behandeld bij de rechtbank in Rotterdam.

Aan het begin van de zitting herhaalde Weski ook niets te zullen zeggen over haar contact met Taghi in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught. Eerder zei ze al dat ze daar niets over kan vertellen, vanwege haar geheimhoudingsplicht als advocaat.

Het Openbaar Ministerie vermoedt dat Weski na de arrestatie van Taghi in 2019 berichten heeft doorgegeven van en aan zijn familie. Die berichten waren ook bestemd voor criminele contacten van Taghi en zouden onder meer zijn gegaan over betalingen voor drugshandel. Op die manier zou Weski hebben geholpen om zijn organisatie in stand te houden.

Volgens het OM geldt de vertrouwelijkheid tussen een advocaat en een cliënt niet, nu Weski zelf verdachte is. Zij zou zich ten onrechte beroepen op haar verschoningsrecht.

"Ik verschuil me niet achter mijn toga, zoals het OM kwaadwillend uitvent", reageerde Weski vanochtend. "Ik draag te veel geheimen en verantwoordelijkheid voor levens mee. Dat kan ik niet doorbreken."

De rechtbank gaf vanochtend enkele voorbeelden van berichten, waarvan de politie denkt dat ze via Weski zijn uitgewisseld met Taghi in de EBI. Uit weer andere onderschepte chatberichten zou blijken dat Weski daadwerkelijk boodschappen doorgaf.

"Ik denk het beste dat de advocaat even aan ... [Taghi, red.] vraagt", "Kan ze doorgeven aan mijn vader dat F. gearresteerd is" en "Die advo is vreemd bezig, geen enkele keer gemaild sinds ze langs ging", luidden een paar van de geciteerde berichten.

Mast bij huis Weski

De communicatie tussen Weski en familieleden van haar cliënt verliep via een Sky ECC-telefoon, een toestel speciaal voor het versturen van versleutelde berichten. De politie koppelt één specifiek account aan Inez Weski, onder meer omdat deze telefoon steeds een mast aanstraalde in de buurt van haar huis.

De rechtbank wilde weten of dit specifieke account inderdaad door haar werd gebruikt. "Daar kan ik uiteraard ook geen antwoord op geven", reageerde Weski. Later zouden er berichten voor Taghi op een usb-stick zijn gezet, die ze dan uitgeprint in de EBI moest laten zien. Ook op berichten die over deze werkwijze gingen, wilde de 71-jarige oud-advocaat niet ingaan.

Context

Weski werd in de zittingszaal bijgestaan door een team van maar liefst vier advocaten. Zij kregen de gelegenheid om berichten voor te dragen die niet in het strafdossier zijn opgenomen.

Volgens Weski's advocaten blijkt daaruit dat het misschien wel allemaal anders zit dan gedacht en dat ze helemaal geen boodschappen heeft doorgegeven. Zo klaagden Taghi's familieleden juist dat ze nooit iets van Weski hoorden: "Ze heeft niet eens laten weten hoe het met hem gaat."

Er is volgens de verdediging ook geen enkel bericht waaruit blijkt dat Weski echt informatie van usb-sticks heeft doorgegeven. "Er worden dingen met elkaar in verband gebracht die niet uit de context blijken."

Er is veel belangstelling voor fietsen nu een deel van de IJsselbruggen op de A12 bij Westervoort dichtgaat voor groot onderhoud. Veel mensen zoeken alternatief vervoer, omdat Rijkswaterstaat verwacht dat de vertraging voor het autoverkeer kan oplopen tot een uur.

"Alle huurfietsen zijn volgeboekt", laat een fietsenwinkel in Duiven weten bij Omroep Gelderland. "We doen ons best om iedereen te helpen, maar beloven doen we niet meer", stelt Max Wolf van een fietsenzaak in Zevenaar.

Vanaf de dag na Pasen tot Hemelvaartsdag is de betonnen IJsselbrug op de drukke A12 dicht. De stalen bruggen die ernaast liggen zijn wel gewoon open. Maar gezien het grote aantal auto's dat er normaal over de bruggen rijdt- zo'n 110.000 voertuigen per dag - verwacht Rijkswaterstaat (RWS) toch een flessenhals en flink meer reistijd.

Waterdicht

Rijkswaterstaat (RWS) wijst erop dat het groot onderhoud noodzakelijk is. Al het asfalt gaat van de brug. Het beton eronder wordt gecontroleerd en indien nodig hersteld. De voegen tussen de verschillende wegdelen worden vervangen. De lussen in het wegdek, verkeersborden, matrixborden en vangrails worden vernieuwd. Voordat de brug opnieuw wordt geasfalteerd, wordt op het beton een waterdicht membraan gelegd. Zo blijft het beton onder het asfalt droog en gaat de wapening niet rotten.

Tijdens de werkzaamheden gaat ook het fietspad over de IJsselbrug dicht, omdat het asfalt ook daar vervangen moet worden.

Toch is de fiets hét alternatieve vervoermiddel tijdens de werkzaamheden, zeggen RWS en de provincie. Fietsers kunnen omfietsen via de Westervoortsebrug tussen Arnhem en Westervoort. Ze kunnen ook het fietspontje nemen tussen Lathum en Rheden - tijdens de werkzaamheden is de oversteek in de spitsuren gratis.

Speedpedelecs

Om het fietsen te stimuleren, stelt de provincie extra huurfietsen en (tijdelijk) gratis elektrische fietsen en zelfs een aantal snelle speedpedelecs beschikbaar. En dat werkt. "Wij merken dat er heel veel vraag is", aldus Wolf in zijn zaak in Zevenaar. Hij stelt dertig huurfietsen beschikbaar en die zijn allemaal verdeeld. "Maar het is niet alleen dit. Er zijn ook veel mensen die hun fiets nog even snel brengen om wat onderhoud te doen, net voor de weg dichtgaat. We doen ons best om iedereen te helpen."

Volgens Wolf is de nood hoog. "Ik had een klant in de winkel die een fiets wilde hebben. Ze moest een week wachten. Een alternatief was 750 euro duurder. Die heeft ze maar genomen."

Gespreksonderwerp

Ilse de Warle van een fietsenzaak in Duiven stelde via de provincie vijftig huurfietsen beschikbaar. Ook die zijn al weg. "We zouden er wel 200 kunnen verhuren", zegt ze. De afsluiting van de betonnen IJsselbrug is gespreksonderwerp in de winkel. "Extreem zelfs", zegt ze. "Er wordt elke dag veel over gepraat. Niet iedereen weet dat de IJsselbrug ook voor fietsers dichtgaat. Sommigen komen daar pas bij ons in de winkel achter."

De fiets is niet het enige alternatief voor filerijden over de IJsselbrug. Rijkswaterstaat wijst ook op de mogelijkheden om thuis te werken of met het openbaar vervoer te reizen. Buiten de spitsuren wordt een korting van 50 procent gegeven op reizen met het ov in het gebied. Maar of dat veel tijdwinst oplevert, is de vraag. "Houd er met de reistijd rekening mee dat ook de bussen last hebben van de werkzaamheden", zegt RWS.

Het tijdelijke, gedeeltelijke verbod op het gebruik van staalslakken wordt eenmalig met een half jaar verlengd. Dat schrijft staatssecretaris Bertram (CDA) in een brief aan de Tweede Kamer, voordat zij vanochtend over het onderwerp in debat ging.

Staalslakken blijven over na het produceren van staal. Ze worden gebruikt als goedkoop bouwmateriaal, bijvoorbeeld in de wegenbouw, maar zijn zeer verontreinigend voor het milieu als ze nat worden en gaan lekken.

De verlenging, tot januari 2027, moet ruimte bieden om alsnog nieuwe onderzoeken naar de effecten van het materiaal op mens en milieu uit te voeren. De NOS berichtte gisteren met Nieuwsuur dat die onderzoeken, door voormalig staatssecretaris Aartsen (VVD) in juli aangekondigd, nog altijd niet zijn gestart.

Startschot niet gegeven

Dat de onderzoeken nog altijd niet zijn gestart is opmerkelijk, want het RIVM stelt dat er al in september een voorstel is besproken met het ministerie. Uit een reactie van het ministerie werd niet duidelijk waarom dat startschot niet al was gegeven.

Aartsen zei dat de onderzoeken een belangrijke onderbouwing moeten bieden voor maatregelen ter opvolging van het tijdelijke verbod. Dat verbod, een 'noodmaatregel', werd na een aangenomen motie van de Partij voor de Dieren ingesteld.

Alsnog toestemming

Bertram laat de Kamer weten gisteren alsnog halsoverkop toestemming te hebben gegeven aan het RIVM om de onderzoeken uit te voeren. Kamerleden willen opheldering van Bertram waarom er zo lang is gewacht met de onderzoeken.

Volgens het RIVM duren de onderzoeken minimaal een jaar om uit te voeren. Daarmee zouden de resultaten te laat komen om te bepalen wat er na januari 2027 met het tijdelijke verbod op staalslakken moet gebeuren. Bertram vraagt het RIVM nu haast te maken, want het tijdelijke verbod kan niet nog een keer worden verlengd.

Het RIVM laat weten nog niet te kunnen zeggen of een snellere uitvoering mogelijk is. "We zullen daar eerst met de minister over in gesprek gaan", zegt een woordvoerder.

De gouden helm die vorig jaar uit het Drents Museum werd gestolen, is terecht. Dat meldt het Roemeense ministerie van Buitenlandse Zaken aan Roemeense media. Ook kunstdetective Arthur Brand meldt de vondst.

Brand kon niets zeggen over de staat van de helm, maar hij weet wel te melden dat die niet is omgesmolten. Over het lot van de overige gestolen kunstschatten kon hij niets zeggen.

Het Openbaar Ministerie meldt alleen dat er nieuwe ontwikkelingen zijn in de zaak en dat er daarover vanmiddag een persconferentie in Assen is.

Het OM, het Drents Museum en het Nationaal Historisch Museum in Boekarest konden de vondst van de Roemeense kunstschatten niet aan de NOS bevestigen.

Persconferentie live bij de NOS

De persconferentie over de vermoedelijke vondst is vanmiddag vanaf 14.00 uur live te zien bij de NOS. Kijk live mee via de NOS-app of NOS.nl.

In de nacht van 24 op 25 januari 2025 werd er met behulp van een zwaar explosief ingebroken bij het museum in Assen. De gestolen stukken waren voor een tentoonstelling uitgeleend door het Nationaal Historisch Museum in de Roemeense hoofdstad Boekarest. Tot vandaag was er voor zover bekend geen enkel spoor van de schatten.

De buit heeft een waarde van miljoenen euro's, ook hebben ze onschatbare culturele waarde. De schok over de kunstroof was enorm.

De bijna zuiver gouden helm van Cotofenesti is in Roemenië een nationaal symbool. De helm dateert uit de vijfde eeuw voor Christus en komt uit het oude rijk Dacië, waar nu Roemenië en Bulgarije liggen.

Diplomatieke rel

De diefstal zorgde ook voor een diplomatieke rel tussen Nederland en Roemenië. Onder meer de Roemeense premier dreigde met een miljoenenclaim als de helm en armbanden niet zouden terugkomen. Nederland beloofde dat alles op alles zou worden gezet om de buit terug te vinden.

Voor de roof staan drie mannen terecht: Douglas W. (36), Bernhard Z. (35) en Jan B. (21). De zaak wordt dit voorjaar behandeld in de rechtbank in Assen.

Het Drents Museum heeft de deuren voor vandaag gesloten:

TommyTomato is failliet. De rechtbank in Haarlem sprak gisteren het bankroet uit. Het bedrijf verzorgde wekelijks warme lunches voor ruim 30.000 kinderen op honderden scholen. Twee curatoren onderzoeken of een doorstart mogelijk is.

Het bedrijf kwam volgens hen in acute geldproblemen doordat een al beloofde financiering op het laatste moment niet doorging. De leveringen voor vandaag en morgen gaan in ieder geval nog wel door.

Gesubsidieerd

TommyTomato werd in 2020 opgericht door twee vaders uit Haarlem. De sociale onderneming telt bijna 100 medewerkers, van wie 35 mensen een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Ook werken er bijna 130 gepensioneerden voor het bedrijf.

Ongeveer 60 procent van de maaltijden die TommyTomato aan scholen verstrekt, is gesubsidieerd, zegt curator Salim Hossaini. De rest wordt bijgelegd door de ouders, die zo per maaltijd een paar euro kwijt zijn.

Voor 2500 kinderen werden de lunches volledig betaald met sponsorgeld uit het bedrijfsleven. Ook kregen duizenden leerlingen kook- en voedingslessen op school over gezond en groenterijk eten.

Op een middelbare school in Rotterdam-Zuid was eind 2024 een proef met een gezonde trekmuur van TommyTomato:

Curator Hossaini zegt dat een doorstart voor TommyTomato mogelijk is. "Binnen 24 uur hebben zich al meerdere gegadigden gemeld. Ik heb goede hoop dat we snel een nieuwe eigenaar kunnen vinden."

Uit onderzoek blijkt dat voeding op school bijdraagt aan gezondheid en kansengelijkheid voor kinderen. Leerlingen die met een gevulde maag in de klas zitten, hebben meer energie, kunnen ze zich beter concentreren en zijn gemotiveerder.

Gratis schoolmaaltijden

Sinds 1 maart 2023 bestaat in Nederland het programma schoolmaaltijden.nl. Scholen met 30 procent of meer leerlingen uit een gezin met een laag inkomen, kunnen zich aanmelden voor een gratis schoolmaaltijd. Het kabinet heeft nu structureel 135 miljoen euro vrijgemaakt voor gratis schoolmaaltijden. In 2023 profiteerden meer dan 300.000 leerlingen daarvan.

Scholen kunnen met het geld bijvoorbeeld een ontbijt of een lunch aanbieden, of een koelkast vullen met gezonde snacks. Ze mogen zelf de keuze maken hoe ze dat invullen. Ze krijgen hier per week 9 euro per leerling voor. Van dat geld kunnen onderwijsinstellingen een cateringbedrijf of aanbieder inhuren. TommyTomato was daar een van.

In 2022 gingen we langs bij een school die leerlingen een gratis lunch aanbood:

Vrachtwagenchauffeurs hebben op de Afsluitdijk en de A4 van Rotterdam naar Den Haag langzaam gereden om actie te voeren. Ze willen dat de politiek wat doet aan de hoge brandstofprijzen.

Zo'n vijftien chauffeurs verzamelden zich rond 06.00 aan de kop van de Afsluitdijk en reden in een langzaam tempo over de A7, schrijft Omrop Fryslân. De truckers reden van Friesland naar Noord-Holland en weer terug.

"Dan kan er maar een mooie file achter ontstaan", zegt een van de deelnemers van de actie. "Al gaat het mij niet om file, maar om wat te bereiken. Want met de prijzen die er nu zijn, is het niet meer te doen."

Door de oorlog in het Midden-Oosten en de afsluiting van de Straat van Hormuz schieten de brandstofprijzen omhoog. Dat raakt ook de transportsector hard.

"Je hoort het door het hele land, iedereen roept en schreeuwt, maar niemand doet iets", zegt Hans Visser, initiatiefnemer van de actie op de Afsluitdijk. "Ik dacht: wij moeten iets doen." Visser riep andere truckers op om zich bij de groep aan te sluiten.

Aangesproken door politie

Volgens de ANWB stond in beide richtingen van de Afsluitdijk het verkeer hier en daar stil. Op de A4 ontstond al snel zo'n 9 kilometer file. Daar reden drie vrachtwagens langzaam op de snelweg.

De chauffeurs gingen van de weg af en reden een parkeerplaats op. Daar zijn ze door agenten aangesproken, meldt de politie. Vervolgens zijn de chauffeurs op normale snelheid teruggereden naar Rotterdam.

De chauffeurs op de A7 lieten de vluchtstrook nog wel open, maar het was niet de bedoeling dat andere automobilisten de vrachtwagens inhaalden. De politie, handhaving en de gemeente Súdwest-Fryslân waren aanwezig bij de actie en zagen daar ook op toe. Ook werden de truckers door politiemotoren begeleid.

Volgens organisator Visser heeft een automobilist een bon gekregen omdat die om de rijdende blokkade heen wilde rijden. Hij hoopt dat de actie navolging krijgt. "Er moet iets gebeuren met die brandstofprijzen. Dit kan zo niet meer."

Bijna een jaar na zijn verkiezing bereidt Leo de Veertiende zich voor op zijn eerste Pasen als paus. Vorig jaar nam hij nog deel aan de paasvieringen als belangrijke kardinaal in Rome. De in Chicago geboren Robert Francis Prevost was toen hoofd van de afdeling voor bisschopsbenoemingen.

Daarvoor had hij meer dan twintig jaar als missionaris en bisschop in Peru gewerkt. Daar nam hij naast de Amerikaanse ook de Peruaanse nationaliteit aan. Voordat paus Franciscus hem naar het Vaticaan haalde, had hij al in Rome gewerkt als hoofd van de Orde van de Augustijnen, een kleine wereldwijde gemeenschap waar hij zich zeer mee verbonden voelt.

Na een moeizaam volbrachte Urbi et Orbi-zegen op Paaszondag en een laatste rondrit over het plein stierf Franciscus op Tweede Paasdag. In een razendsnel verlopen conclaaf kozen 133 kardinalen in de Sixtijnse Kapel op 8 mei Prevost als nieuwe paus.

Terugkeer naar traditie

Elf maanden later valt op hoe weinig media-aandacht Leo krijgt, ook in Italië, waar de paus doorgaans bijna dagelijks in het nieuws is. Dat heeft veel te maken met zijn persoonlijkheid en de stijl waarmee hij zijn pausschap vervult.

Zijn Argentijnse voorganger haalde regelmatig de krantenkoppen met onverwachte uitspraken of grootse gebaren. Om de in zijn ogen ingeslapen en in zichzelf gekeerde kerk in beweging te zetten, gooide Franciscus de ene steen na de andere in de vijver. Dat veroorzaakte vooral onder zeer conservatieve katholieken chaos en verwarring.

Leo is anders. Hij is vriendelijk en bedachtzaam en weegt zijn woorden. In tegenstelling tot Franciscus spreekt hij nauwelijks uit de losse pols, maar leest hij zijn toespraken van papier. Ook kiest hij voor een terugkeer naar de traditie, wat zich vertaalt in zijn kledingkeuze en in een grotere aandacht voor rituelen.

Franciscus ging op Witte Donderdag naar een penitentiaire inrichting om de voeten te wassen van gedetineerden, onder wie ook vrouwen en moslims. Leo kiest voor het oude gebruik om in de kathedraal van Rome als bisschop de voeten van priesters te wassen.

Kerk weer bijeenbrengen

Al is de vorm verschillend, inhoudelijk staat Leo dicht bij Franciscus. Het is duidelijk dat hij door een zeer ruime meerderheid van kardinalen is gekozen om de kerkvernieuwing die de Argentijn inzette, op een trefzekere maar vooral rustige wijze te implementeren en zo de kerk weer bijeen te brengen.

Wanneer Leo spreekt over sociaal onrecht en klimaatverandering, de opvang van migranten en de samenwerking met andere kerken en andere godsdiensten is het alsof Franciscus aan het woord is. Overeenkomstig de leer van de kerk pleit hij voor de bescherming van het leven, van de conceptie tot de natuurlijke dood en het belang van het traditionele huwelijk tussen man en vrouw.

Maar aan Franciscus' controversiële hervormingen, zoals het toestaan van een zegen voor homostellen, heeft Leo niets veranderd. Binnenkort is zijn eerste belangrijke document te verwachten: een encycliek over het ethisch gebruik van AI.

Werken aan vrede

Ondertussen is hij bezig om zijn eigen team van naaste medewerkers aan te stellen binnen de Curie, het bestuursapparaat van de kerk. Ook daarin gaat hij bedachtzaam te werk. Leo is immers nog maar 70 en weet dat hij vermoedelijk een lang pausschap voor zich heeft.

Op de dag van zijn verkiezing gaf Leo meteen aan wat zijn grootste prioriteit zou zijn: werken aan vrede. Een "ontwapende en een ontwapenende vrede," zoals hij die noemt. Samen met zijn diplomaten probeert hij oplossingen te vinden voor de vele oorlogen en conflicten.

De deportaties van illegalen in de VS en het optreden van immigratiedienst ICE zijn door de Amerikaanse bisschoppen, aangestuurd door Leo, krachtig veroordeeld. Leo's eigen uitspraken over de oorlog tussen de VS, Israël en Iran en de verwoestingen in Gaza en Libanon worden steeds feller. Op Palmpasen wees de paus de inzet van religie om oorlogen te rechtvaardigen resoluut af, waardoor de wrijving met president Trump en diens MAGA-achterban met de dag toeneemt.

Tijdens de Kruisweg bij het Colosseum op Goede Vrijdag draagt paus Leo zelf van begin tot eind het kruis. Bij zijn paasboodschap op zondag zal hij opnieuw krachtig oproepen tot een einde aan oorlogen en onrecht, in de hoop dat zijn kalme maar trefzekere woorden een tegenwicht kunnen vormen tegen al het lawaai en geweld waardoor de wereld wordt overheerst.

Op het schoolplein van OBS Uilenspiegel in Boekel staat sinds kort een buddybankje. Het bankje moet ervoor zorgen dat kinderen snel een speelmaatje kunnen vinden.

"De bedoeling is dat als je niemand hebt om mee te spelen, dat je dan hierop gaat zitten", zegt Pip (9), een van de kinderen op de school bij Omroep Brabant. "En dat kinderen dan helpen om je weer te laten spelen. Dan voel je jezelf minder eenzaam en verdrietig."

Het idee voor het buddybankje komt van een van de ouders. "Ze dacht dat het heel goed bij ons op school zou passen en dat beaamde ik meteen", zegt leerkracht Sjaak van Moorsel.

Het geld voor het bankje werd door de kinderen zelf ingezameld tijdens een kerstmarkt. "We hebben allemaal dingen gemaakt van klei. Andere kinderen hadden weer chocomel en koekjes en een andere groep had kerststukjes", zegt de 9-jarige Jelle.

Fijn samenspelen

Inmiddels staat het buddybankje op het schoolplein. "Ik vind het heel fijn dat hij er is", zegt Lot (10). Jip: "Het is fijn als kinderen samen kunnen spelen."

Niet alleen in Boekel, ook op tientallen andere plekken in Nederland staan inmiddels 'vriendenbankjes'. Op schoolpleinen, maar ook in speeltuinen. Patricia Bolwerk van Stichting Stop Pesten Nu reageert genuanceerd op de ontwikkeling. Volgens haar kan een buddybankje helpen om bewustwording over eenzame kinderen te creëren, maar daarmee zijn nog niet alle problemen op het schoolplein opgelost.

"Integendeel, zonder goede begeleiding kan het effect beperkt blijven of zelfs averechts werken", zegt Bolwerk. "Als een leerling op het bankje gaat zitten en andere leerlingen reageren niet of lachen erom, kan dat de positie van dat kind juist verzwakken in plaats van versterken."

Waarde en functie

"Pesten? Ik hoop van niet", reageert leerkracht Van Moorsel in Boekel. "Mocht het toch een keer gebeuren, dan is het aan ons als leerkrachten om dat te doen kantelen, zodat iedereen beseft wat de waarde en functie van het bankje is."

Voor hem staat vast dat het bankje een verbindende rol kan hebben. Dat bleek al op de eerste dag. "Ik had pleinwacht en liep over het schoolplein. Een jongen uit de kleuterklas zat op het bankje. Hij gaf aan dat hij geen maatje had om te spelen."

Iets verderop zag de leerkracht een ander kind alleen. Hij stimuleerde hem om naar de jongen op de bank te gaan. "Vijf minuten daarna zag ik ze samen in het zand spelen. Zo simpel kan het zijn. Ik word daar een gelukkig mens van", zegt Van Moorsel. "Het is gewoon fijn om te zien dat iedereen het goed heeft op de speelplaats. Als dat bankje daaraan kan bijdragen, dan is het een heel goede actie."

Vandaag een jaar geleden kondigde president Trump hoge importheffingen aan. 'Liberation Day', noemde hij het: bevrijdingsdag. De heffingen moesten de Amerikaanse economie helpen. Een importheffing is een belasting op een product uit het buitenland. Die moet betaald worden door het bedrijf dat het product importeert.

Er volgde een jaar vol dreigementen, onderhandelingen, uitstel, verdere verhogingen, verlagingen, rechtszaken en gerechtelijke uitspraken. Het resultaat is dat er fors hogere importheffingen in de VS betaald worden dan voor Trumps aantreden. Vier vragen over één jaar handelsoorlog.

Wat is de situatie nu?

Bij Trumps aantreden in januari 2025 was de gemiddelde Amerikaanse importheffing minder dan 3 procent. In de eerste maanden liep die al op, voor bijvoorbeeld staal kondigde hij in maart al verhogingen aan. Daarna kwamen de massale verhogingen in april.

Afgelopen februari verbood het hooggerechtshof de 'Liberation Day'-heffingen. Trump gebruikte een wet die voor noodsituaties geldt en daarvan was volgens de rechters geen sprake.

Daarop voerde Trump meteen opnieuw minimumheffingen in van 10 procent wereldwijd, op basis van een andere wet. Die heffingen zijn tijdelijk, na 150 dagen moet het Congres stemmen over verlenging.

Wie betaalt?

Vooral Amerikaanse consumenten en bedrijven zijn duurder uit, blijkt uit berekeningen van de Amerikaanse centrale bank. Eind 2025 werd slechts 14 procent van de heffingen 'betaald' door buitenlandse bedrijven die exporteren naar de VS. Ze verlagen dan prijzen om concurrerend te blijven en maken daardoor minder winst.

Het overgrote deel, 86 procent, wordt betaald door consumenten en bedrijven in de VS. Volgens een Amerikaanse denktank zijn nu vooral consumenten de dupe. In het begin draaiden met name importerende Amerikaanse bedrijven op voor de heffingen. Ze konden hogere prijzen niet meteen doorberekenen, maar dat lukt ze steeds beter. Sinds eind 2025 zijn het vooral Amerikaanse consumenten die meer betalen.

Hoeveel last hebben Nederlandse bedrijven ervan?

Volgens de Nederlandse brancheorganisatie van exporterende bedrijven verschillen de gevolgen per bedrijf. "Sommige hebben zich helemaal moeten terugtrekken uit de Amerikaanse markt", zegt Elmar Otten van Evofenedex. "Andere konden juist kansen pakken doordat een concurrent uit een ander land nog slechter af was met een nog hoger importtarief."

Van Nederlandse bedrijven die naar de VS exporteren, zag 23 procent de export vorig jaar dalen, zo onderzocht Evofenedex. Maar bij een groter deel, 46 procent, steeg in dit eerste jaar van hogere heffingen de exportomzet.

"Ik hoor van bedrijven wel dat ze hun verwachtingen voor de VS voor de langere termijn hebben verlaagd", zegt Otten. "Een volgende Amerikaanse regering zal het heffingsinstrument mogelijk ook gebruiken. Dus even de Trump-regering uitzitten, zit er denk ik niet in. Het is daarom fijn dat de EU vaart zet achter handelsakkoorden met andere landen en regio's. Onlangs waren er deals met India, Australië en Zuid-Amerikaanse landen, dat is enorm belangrijk."

Meer Amerikaanse fabrieksbanen?

Een belangrijk doel van Trump was het stimuleren van de Amerikaanse industrie. Door spullen uit het buitenland duurder te maken, zou er meer in Amerika zelf geproduceerd worden, was het idee. Maar vooralsnog komen er geen banen bij in de industrie. Tussen april 2025 en februari 2026 is het aantal banen in de maakindustrie juist licht gedaald, met zo'n 89.000.

Volgens de Trump-regering zal de industrie op de langere termijn wel groeien. "Het kost tijd om nieuwe fabrieken draaiende te krijgen. Daarom zal het nog enige tijd duren tot we de voordelen zullen zien van de maatregelen van de president", zegt het Witte Huis.

Onderzoek naar eerdere heffingen van Trump laat zien dat er niet geheid banen bijkomen. In zijn eerste ambtstermijn in 2021 verhoogde Trump ook sommige heffingen, met name op staal en aluminium. Buitenlands staal werd duurder, waardoor binnenlands staal aantrekkelijker werd. Het effect was toen dat er bij Amerikaanse staalproducenten banen bij kwamen.

Maar bij bedrijven die moesten overschakelen van relatief goedkoop buitenlands naar relatief duur Amerikaans staal verdwenen banen. Want hun productiekosten stegen door dat duurdere staal. Alles bij elkaar daalde het aantal banen in de industrie daardoor juist.

Voor het eerst sinds jaren is er nog volop plek in Zeeuwse vakantiehuisjes met Pasen. "Het zijn vooral de Duitsers die het laten afweten," zegt Arjen Brinkman bij Omroep Zeeland. Brinkman is eigenaar van vakantiepark De Paardekreek in Kortgene en de Zeeuwse voorzitter van Hiswa-Recron, de belangenbehartiger voor de recreatiesector.

Brinkman voert verschillende redenen aan voor de tanende belangstelling. Vooropstaat voor hem de btw-verhoging. Sinds 1 januari is de btw op overnachtingen verhoogd van 9 naar 21 procent. Daardoor zijn bungalows en vakantiehuisjes een stuk duurder geworden.

Volgens Brinkman is de btw-verhoging veel in het nieuws geweest in de Duitse media. De Duitse krant Merkur sprak zelfs van een "heftige prijsexplosie in het buurland voor Duitse vakantiegangers" en rekende voor dat een vakantiehuis dat in 2025 nog 1090 euro kostte, nu wordt verhuurd voor 1210 euro.

"Ze vonden Zeeland al duur", zegt Brinkman. "Uit eten, parkeertarieven en nu komt daar ook nog de btw bij. Je kan een mooi product aanbieden, maar hier zijn we niet tegen opgewassen."

Laat boeken

Anders is dat op campings. Die staan op veel plekken wel vol, zegt Lennard Wisse van de Vereniging Kampeerboeren (VeKaBo). "Het is topdrukte", stelt hij. Campings vallen als vanouds onder het lage btw-tarief. Maar Wisse denkt ook dat de drukte daar te maken heeft met de hoge brandstofprijzen. Nu diesel meer dan 2,50 euro per liter kost, kiezen veel camperbezitters voor een bestemming dichtbij.

Wat zowel Wisse als Brinkman ook opvalt, is dat mensen pas laat boeken. Vroeger gebeurde dat al maanden van tevoren, zowel voor Pasen als voor de zomervakantie. Nu niet. Vaak wordt tot het allerlaatste moment gewacht.

"Normaal zitten we al een heel eind vol, maar mensen wachten", aldus Brinkman. Hij vermoedt dat de onzekere situatie als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten een rol speelt. Toeristen wachten af wat een veilige vakantiebestemming wordt voor deze zomer.

Goedemorgen! Vandaag start de inhoudelijke behandeling van de rechtszaak tegen advocaat Inez Weski en de originele K3 treedt voor het eerst weer samen op in Nederland, in Rotterdam Ahoy.

Eerst het weer: de dag verloopt overwegend bewolkt en vooral in de ochtend zijn er perioden met regen. In de middag wordt het vanuit het westen droger. Bij een matige tot vrij krachtige noordwestenwind wordt het 8 tot 10 graden. Tijdens het paasweekend loopt de temperatuur op en zijn er geregeld droge perioden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

De raket van de Artemis II-maanmissie is gelanceerd. Dat gebeurde om 00.35 uur Nederlandse tijd vanaf het Kennedy Space Center in Florida. Het is de eerste bemande maanmissie sinds 1972.

Aan boord zijn vier astronauten, die in de voetsporen treden van de Apollo-astronauten. De Amerikanen Reid Wiseman (50), Victor Glover (49) en Christina Koch (47) en de Canadees Jeremy Hansen (50) maken een ronde om de maan, om volgens planning tien dagen later terug te keren op aarde. Ze zullen dus niet op de maan landen; deze missie is wel bedoeld als opstap naar een dergelijke missie.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de raadszaal van Amsterdam was 25 jaar geleden deze huwelijksvoltrekking een wereldwijde primeur. Voor het eerst konden mensen van hetzelfde geslacht trouwen. Heléne Faasen en Anne-Marie Thus waren een van de vier stellen en blikken nu terug.

Fijne dag!

De cao-lonen stegen in het eerste kwartaal van dit jaar, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Bij bedrijven gingen de lonen meer omhoog dan bij de overheid.

Vergeleken met het eerste kwartaal van 2025 gingen de cao-lonen in de eerste drie maanden van dit jaar met 4,5 procent omhoog. Als je in de berekeningen de inflatie verwerkt, blijft er een stijging van 2 procent over.

Uitschieters

Bij bedrijven gingen de cao-lonen met 4,9 procent omhoog, bij de overheid een stuk minder: 3,4 procent. Uitschieters zijn de cao's voor medewerkers van wooncorporaties (+8,1 procent) en de bouw (+7,2 procent).

De cijfers van één kwartaal vormen een momentopname die niet zo veel zegt over de ontwikkeling op langere termijn. Een flinke stijging van het cao-loon in een sector is vaak een inhaalslag om een eerdere achterstand goed te maken en niet achter te blijven bij andere sectoren.

Als je wat verder kijkt dan de eerste drie maanden van dit jaar, valt op dat de sterke stijging van de lonen van de afgelopen jaren doorzet, zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. "Voor de ene bedrijfstak wat meer, voor de andere wat minder. De overheid blijft een beetje achter. Maar over de hele linie hebben werknemers niet zo veel te klagen."

Inflatie

Grote vraag is of de cao-lonen de komende kwartalen blijven stijgen. Prijzen gaan omhoog, vooral als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Vakbonden zullen die stijgingen geheel of gedeeltelijk willen goedmaken in de cao's.

Aan de andere kant wordt het voor veel bedrijven moeilijker om geld te verdienen door de hoge energieprijzen. En het kabinet-Jetten wil de ambtenarensalarissen voor ten minste een jaar bevriezen. "Ik ben heel benieuwd wat er de komende tijd gaat gebeuren", zegt Van Mulligen.

Van bumperkleven en toeteren tot gevaarlijk inhalen en afsnijden. Rij-instructeurs zien steeds vaker agressie van andere weggebruikers tijdens rijlessen. Dat blijkt uit een rondgang van NOS Stories onder rijscholen.

Een vragenlijst over agressie in het verkeer werd door 600 rijopleiders ingevuld. Meer dan 500 zeggen dat ze wekelijks of zelfs dagelijks agressie ervaren tijdens de rijles.

Ruim twee derde van de instructeurs heeft het gevoel dat de agressie tegen lesauto's de laatste jaren is toegenomen.

"Vroeger leken mensen er rekening mee te houden als je een L op het dak had", stelt een van de instructeurs. "Tegenwoordig is het een reden om er snel voorbij te gaan en nog even af te snijden."

En dat niet alleen: jongeren die leren autorijden krijgen te maken met onnodig toeteren, bumperkleven, agressieve handgebaren, scheldpartijen en in het uiterste geval zelfs geweld.

"Bumperkleven gebeurt vaak, en toeteren", vertelt de 18-jarige Sara. Ze volgt nu twee maanden rijles en gaat over een maand op voor haar praktijkexamen. "Je gaat toch altijd wel een beetje twijfelen aan jezelf of je iets verkeerd doet."

Ze snapt wel dat mensen met haast liever niet achter een lesauto rijden. "Maar het is toch altijd een beetje vervelend. Ze halen de lesauto in op momenten dat het eigenlijk niet kan, of gooien hun auto er snel voor terwijl ik op een voorrangsweg rij."

Door dit soort acties voelt Sara zich opgejaagd. "En daardoor ga ik het juist verkeerd doen."

'Geef mensen de kans om te leren'

"Je weet dat niemand graag achter een leswagen zit", schrijft een rijleraar. "Maar mensen hebben geen geduld meer. De gevaren van hun eigen capriolen zien ze niet in. Bij bumperkleven is de kans groot dat een leerling uit angst remt. En daar kan ik als instructeur op dat moment niets tegen doen."

Veilig Verkeer Nederland (VVN) vindt de ervaringen van de instructeurs zorgelijk. "Het begrip voor andere weggebruikers is aan het wegvallen", zegt de organisatie die zich inzet voor verkeersveiligheid. "We zijn op de weg nog vooral met onszelf bezig."

VVN vindt dat mensen de kans moeten krijgen om het rijden in de praktijk te leren. "Respecteer dat, heb daar geduld mee. Je kan niet verwachten dat mensen meteen wegscheuren. Het is niet voor niets dat ze herkenbaar rondrijden als lesauto."

Verkeerspsycholoog Dirkje van der Ven denkt dat agressief rijgedrag meerdere oorzaken heeft. "Het wordt steeds drukker op de weg, dus mensen moeten hun eigen rijgedrag vaker op elkaar aanpassen. Daarnaast gaan mensen steeds vaker gehaast op pad en hebben ze steeds minder geduld op de weg."

Een simpele oplossing is er volgens de verkeerspsycholoog en VVN niet. De organisatie zelf pleit voor een combinatie van meer en betere voorlichting, strengere handhaving en slimmere inrichting van de weg. "Zo worden agressieve weggebruikers op meerdere manieren aangepakt", stelt VNN. "Het begint echt bij het verbeteren van menselijk gedrag. Iedereen wil veilig thuiskomen en daar moeten we samen voor zorgen."

President Trump heeft opnieuw gezegd dat de oorlog tegen Iran bijna voorbij is. "We zijn dicht bij het klaren van de klus", zei hij in een toespraak vanuit het Witte Huis.

Een duidelijke einddatum voor de oorlog gaf hij niet. Wel zei hij dat de VS de komende twee tot drie weken de bombardementen op Iran zal opvoeren. "We sturen ze terug naar het stenen tijdperk."

De VS heeft volgens Trump vrijwel al zijn doelen al bereikt. Hij claimde dat de Iraanse marine en luchtmacht zijn vernietigd en dat de Islamitische Revolutionaire Garde flink verzwakt is. Ook stelde hij dat Irans capaciteit om raketten en drones te lanceren een grote slag is toegebracht, evenals het nucleaire programma van Iran.

Trump ging voorbij aan het feit dat Iran nog dagelijks aanvallen uitvoert, met raketten en drones.

Bekijk hier fragmenten uit de speech van Trump:

Eerder op de dag had Trump gezegd dat hij zich geen zorgen maakt over het verrijkte uranium van Iran, omdat dat diep onder het puin zou liggen. In zijn toespraak zegt de president dat het Iran maanden zou kosten om er überhaupt bij te komen.

Volgens Trump was regime change nooit zijn doel, maar is daarvan wel sprake. Hij benadrukte dat meerdere leiders zijn geliquideerd. De nieuwe leiders zouden "minder radicaal, meer rationeel" zijn. Waar hij dat op baseert, en op wie hij specifiek doelt, bleef onduidelijk.

Mojtaba Khamenei, de zoon van gedode leider Ali Khamenei, wordt gezien als hardliner en volgens Iran-kenners is de Islamitische Revolutionaire Garde alleen maar dominanter geworden. Daarbij heeft Trump wel degelijk gesuggereerd dat Iraniërs de macht voor het grijpen hebben als het regime door de aanvallen is verzwakt. Op andere momenten heeft Trump erkend dat protesteren in Iran nog altijd levensgevaarlijk is. In zijn toespraak zei Trump dat er bij de massale protesten in Iran in januari 45.000 betogers zijn gedood; eind februari noemde hij een aantal van 32.000.

Over de stijgende prijzen van brandstof zei hij dat die snel omlaag gaan zodra de oorlog voorbij is. Ook de beurzen zullen dan weer opveren, aldus Trump. De Straat van Hormuz, die vrijwel volledig door Iran wordt gecontroleerd, zal "vanzelf weer opengaan" als de oorlog voorbij is, meende Trump.

VS-correspondent Rudy Bouma:

"Velen keken er met spanning naar uit, maar Trumps speech bevatte nauwelijks iets wat hij niet al eerder had gezegd. Hij herhaalde dat landen die de Straat van Hormuz gebruiken de strategische waterweg zelf moeten heroveren. Opvallender is wat hij juist niet zei: over de verwijdering van verrijkt uranium repte hij met geen woord, over 'boots on the ground' evenmin, en zijn dreigement om uit de NAVO te stappen liet hij onvermeld.

Verder probeerde Trump de oorlog in perspectief te plaatsen door het te vergelijken met de Eerste en Tweede Wereldoorlog en de Amerikaanse conflicten in Korea, Vietnam en Irak: allemaal oorlogen die vele malen langer duurden. Dat moet kiezers geruststellen die zich zorgen maken over de hoge benzineprijzen en andere nadelige gevolgen van het conflict, want door Trumps omstreden beleid dreigt de Republikeinse Partij af te stevenen op verliezen bij de Congresverkiezingen eind dit jaar."

Trump bedankt een reeks landen in het Midden-Oosten. Hij noemde ze nadrukkelijk Amerika's bondgenoten. Over Europa zei hij niets en ook sprak hij niet over zijn dreigement om uit de NAVO te stappen. Enkele uren voor de speech van Trump werd bekend dat NAVO-chef Rutte volgende week een bezoek brengt aan Trump in Washington.

Dankzij nieuwe DNA-technieken hebben politieonderzoekers in de VS een tot nu toe onopgeloste moord kunnen toeschrijven aan seriemoordenaar Ted Bundy. Het gaat om de zaak van Laura Ann Aime, een meisje van 17 dat na een Halloween-feestje in 1974 vermist raakte. Een maand later werd haar lichaam gevonden langs een snelweg in Utah.

Het vermoeden was er al langer dat Bundy achter de moord zat. Hij had volgens de politie voor zijn executie in 1989 toegegeven dat hij haar had vermoord, maar de zaak bleef openstaan in afwachting van definitief bewijs.

Dat kwam er dankzij DNA-technieken die in 2023 beschikbaar kwamen voor het lab in Utah. Daarmee was het mogelijk om ook met heel weinig materiaal DNA te verkrijgen, ook als het door de tijd al goeddeels was vergaan. Uiteindelijk bleek er een match te zijn met het DNA van Bundy.

Fascinatie

Laura Ann Aime had destijds het Halloweenfeestje verlaten om wat te gaan halen in een supermarkt. Nadat haar naakte lichaam weken later was gevonden door wandelaars bleek dat ze vastgebonden was geweest en mishandeld. Volgens onderzoekers heeft ze na haar ontvoering nog dagen geleefd.

Ted Bundy pleegde in de jaren 70 zeker dertig moorden op vrouwen en meisjes in de VS. Veel van zijn slachtoffers waren studenten. Na zijn arrestatie in 1975 was er afschuw maar ook een morbide fascinatie. Velen beschouwden hem als knap en charmant. In The New York Times werd hij omschreven als "een geweldig uitziende man" die in de rechtszaal ontspannen overkwam.

De zus van Laura Ann Aime hield woensdag een persconferentie. "Het is ongelooflijk dat mensen nog geïnteresseerd zijn in Laura's zaak." Ze bedankte namens haar familie de autoriteiten en de media "die gaven om de zaak".