NOS Nieuws - Algemeen

De medewerkster van een zorginstelling in Wierden die maandag werd opgepakt, zou insuline hebben toegediend aan oude en kwetsbare patiënten, zonder dat daar een medische noodzaak voor was. Het is niet de eerste keer dat een medewerker van een zorginstelling vastzit voor het verkeerd toedienen van insuline.

In 2019 werd Rahiied A. veroordeeld tot 20 jaar cel met tbs en dwangverpleging. Volgens de rechter was er voldoende bewijs dat hij vier vrouwen die hij verzorgde in de regio Rotterdam doodde door insuline toe te dienen zonder medische noodzaak. Hij kreeg ook een beroepsverbod van 25 jaar.

Halverwege jaren 90 overleden negen bewoners van een verpleeghuis in Delfzijl doordat ze insuline kregen toegediend. Volgens de verzorger deed zij dat toen uit 'medelijden'. Zij kreeg van de rechter in hoger beroep vier jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging.

De voorbeelden maken duidelijk: insuline is nodig om levens te redden, maar te veel insuline kan levensbedreigend zijn.

Bijprikken

Insuline is een hormoon dat door de alvleesklier wordt aangemaakt. Het zorgt ervoor dat de bloedsuikerspiegel op orde is. Na het eten van een maaltijd stijgt het suikergehalte in het bloed. Door insuline kan de bloedsuiker worden opgenomen door de lichaamscellen. Die suikers worden gebruikt als energie of worden opgeslagen voor later. Daardoor daalt de bloedsuikerspiegel weer naar een normaal niveau.

Als je lichaam geen insuline aanmaakt of als je ongevoelig bent voor het hormoon, blijft er te veel suiker in het bloed zitten. Dat is bij diabetes het geval. Bijna 1,2 miljoen mensen in Nederland hebben diabetes, bij 75-plussers gaat het om een op de zeven mensen, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Dat kan ertoe leiden dat de ogen, nieren, zenuwen en bloedvaten schade oplopen. Volgens het Diabetes Fonds moet een deel van de mensen met diabetes daarom insuline bijspuiten met een pen of pomp voor een stabiele bloedsuiker.

Omdat met name veel ouderen diabetes hebben, wordt bij veel zorginstellingen insuline toegediend. Volgens de beroepsvereniging van verpleegkundigen en verzorgenden V&VN gebeurt dat volgens een individueel bijspuitschema dat door de arts of verpleegkundig specialist is vastgesteld. Vervolgens mogen verpleegkundigen insuline in hun opdracht toedienen. Zorginstellingen moeten ervoor zorgen dat verpleegkundigen daar voldoende voor geschoold en getraind zijn.

Grote risico's

Het toedienen van insuline brengt wel risico's met zich mee. Het Diabetes Fonds legt uit dat door te veel insuline de bloedsuikerspiegel te sterk kan dalen. Zo'n hypoglykemie kan ertoe leiden dat je duizelig wordt en gaat zweten en trillen. In ernstigere gevallen kun je in coma raken of zelfs overlijden.

Inmiddels zijn er richtlijnen voor het toedienen en bewaren van insuline. Daarin staat hoe insuline veilig moet worden opgeslagen, hoe de toediening plaatsvindt en welke hygiënemaatregelen in acht moeten worden genomen. Zorginstellingen hebben vaak eigen protocollen hoe ze hiermee omgaan.

In de praktijk wordt medicatie voor patiënten meestal bewaard op een medicatiekar, laat beroepsvereniging V&VN weten. Insuline is daarbij niet altijd per patiënt vooraf afgemeten. Een insulinepen is na een injectie niet direct leeg en kan in sommige situaties nog bij andere patiënten worden gebruikt. Het kan ook zo zijn dat patiënten de medicatie in eigen beheer krijgen. Procedures hierover kunnen per instelling verschillen.

V&VN is momenteel bezig met het herzien van de richtlijn voor de toediening van insuline. Deze richtlijn richt zich op het daadwerkelijke toedienen, zoals het gebruik van pennaalden en het geven van voorlichting aan patiënten.

Incidenten zoals in Delfzijl, de regio Rotterdam en nu in Wierden gebeuren buiten de protocollen om. Daarom lijken die daarmee moeilijk te voorkomen.

Het dodental van de verwoestende brand in een winkelcentrum in de Pakistaanse stad Karachi is opgelopen tot 67. Na de brand hadden de autoriteiten eerder 23 doden bevestigd. Volgens de politie en een woordvoerder van een plaatselijk ziekenhuis zijn er sindsdien tientallen lichamen gevonden.

De brand in het winkelcentrum Gul Plaza brak zaterdagavond uit, het vuur verspreidde zich razendsnel. Het is de grootste brand in Karachi in de afgelopen tien jaar.

Reddingsteams zijn nog steeds bezig met het doorzoeken van het zwaar beschadigde winkelcentrum. De identificatie van de gevonden stoffelijke resten verloopt moeizaam. Hoeveel mensen nu nog worden vermist is niet duidelijk.

Kortsluiting

Volgens onderzoekers brak de brand uit op het moment dat de meeste winkeliers hun winkel aan het sluiten waren of al waren vertrokken. In het complex zaten zo'n 1200 kleine winkels, die voornamelijk cosmetica, kleding en plastic artikelen verkochten.

De oorzaak van de brand wordt nog onderzocht, maar de politie heeft aangegeven ervan uit te gaan dat het vuur waarschijnlijk door kortsluiting is veroorzaakt.

Karachi heeft een lange geschiedenis van dodelijke branden. Die zijn vaak mede te wijten aan de lage veiligheidsnormen, slechte handhaving van de regels en illegale bouwsels in de stad.

In november 2023 kwamen bij een brand in een ander winkelcentrum elf mensen om het leven en raakten 35 mensen gewond. Een van de dodelijkste rampen in Pakistan vond plaats in 2012, toen bij een brand in een kledingfabriek minstens 260 mensen omkwamen.

Het rommelt op rechts in de Britse politiek. Al dagen gonzen wilde geruchten dat een groep prominente Conservatieve Lagerhuisleden in gesprek is met Nigel Farage om de overstap te maken naar Reform UK. Zo lijkt de versplintering van de rechterflank in een stroomversnelling te komen.

Begin deze week was er een daadwerkelijke oversteek van een Tory. Het Conservatieve parlementslid Andrew Rosindell maakte bekend dat hij zich aansloot bij de anti-immigratiepartij van Farage. Een paar dagen eerder was Robert Jenrick al overgelopen.

Vooral het besluit van Jenrick sloeg in als een bom; hij is een van de bekendste Britse politici en is ongekend populair bij de Conservatieve achterban. Hij gold tevens als een rivaal voor de Conservatieve partijleider Kemi Badenoch. De afgelopen maanden lag hij steeds meer op ramkoers met zijn eigen partij, dus helemaal als een verrassing kwam zijn vertrek ook weer niet.

Politiek drama

De oversteek van Jenrick gebeurde op een dag van ongekend politiek drama in Westminster. Badenoch had lucht gekregen van de plannen van haar partijgenoot. Nog voordat Jenrick de kans kreeg om zijn overstap bekend te maken, schopte Badenoch hem uit de partij.

Een paar uur later verscheen Jenrick op het partijkantoor van Reform UK voor een inderhaast opgezette persconferentie met Nigel Farage. "Het is tijd voor de waarheid. Zowel Labour als de Conservatieven hebben Groot-Brittannië kapotgemaakt. Daarom verlaat ik de partij. Nigel staat voor de echte verandering die ons land nodig heeft."

Badenoch laat geen traan om het vertrek van Jenrick. In haar ogen is hij een charlatan die zijn ziel verkoopt om stemmen te winnen. "Hij probeert de geschiedenis te herschrijven. Hij doet alsof hij niets te maken heeft met de fouten van de vorige regeringen, waar hij zelf onderdeel van was. Zonder hem zijn we als partij meer verenigd dan ooit. Hij is mijn probleem niet meer, maar het probleem van Nigel."

Dat 'probleem' werd door Farage met open armen ontvangen. "We willen Kemi Badenoch graag bedanken," zei hij met een brede grijns bij de presentatie van Jenrick. "Ik heb nog nooit zo laat een kerstcadeau gekregen. Ze heeft me een van de populairste politici op een presenteerblaadje aangereikt."

Druppelsgewijze leegloop

Badenochs bewering dat ze blij is met het vertrek van Jenrick, kan niet verhullen dat dit uiterst pijnlijk is voor de Tories. De Conservatieven zijn al ruim twee eeuwen de dominante partij op rechts in de Britse politiek, maar Reform UK is met een ongekende opmars bezig.

Al ruim een jaar staat de partij mijlenver voor op de Conservatieven in de peilingen. Onder leiding van partijstrateeg Zia Yusuf schieten lokale afdelingen als paddenstoelen uit de grond. Reform UK heeft al meer leden dan de Conservatieven.

Na de historische verkiezingsnederlaag van de Tories in 2024 is een druppelsgewijze leegloop begonnen. Inmiddels hebben 26 zittende en voormalige Lagerhuisleden en ex-ministers zich aangesloten bij Reform UK.

Een zelfverzekerde Farage durfde deze maand dan ook een gedurfde voorspelling aan. "Na de regionale verkiezingen op 7 mei houden de Conservatieven op te bestaan als een landelijke partij van betekenis. Zo serieus is het. Ik geloof steeds meer dat Reform UK de dominante partij wordt."

Risico

Toch vormt de gestage uitstroom van Conservatieven ook een risico voor Farage. De leider van Reform UK wil met zijn partij juist een nieuwe rechtse koers inslaan en afstand nemen van de Tories. Maar veel overlopers zaten in Conservatieve kabinetten; dezelfde regeringen die volgens Farage verantwoordelijk zijn voor de afbraak van het Verenigd Koninkrijk.

Zo was Robert Jenrick staatssecretaris van Immigratie in de periode dat de immigratiecijfers naar recordhoogtes stegen. Bovendien hangt rond een aantal overlopers, zoals voormalig minister van Justitie Nadhim Zahawi, een zweem van schandalen.

Met steeds meer ex-Tories in de gelederen begint Reform langzaam te lijken op de Conservatieve Partij 2.0. Farage is zich duidelijk bewust van dat gevaar. Hij waarschuwt dat zijn partij "geen opvangasiel is voor paniekerende Conservatieven". Hij geeft ontevreden Tories nog een paar maanden de kans om over te lopen, maar na de verkiezingen van mei gaat de deur op slot bij Reform UK.

Frankrijk heeft vanochtend een olietanker onderschept op de Middellandse Zee, meldt president Macron.

De olietanker kwam uit Rusland en voer vermoedelijk onder een valse vlag, stelt Macron. De operatie werd uitgevoerd in samenwerking met "een aantal bondgenoten". Een woordvoerder van Defensie laat aan de NOS weten dat Nederland hierbij niet betrokken was.

Het gaat om het ongeveer 250 meter lange schip de Grinch, dat op de westerse sanctielijsten staat, meldt Le Parisien.

Onderzoek

Het schip is omgeleid naar een plek waar het voor anker kan gaan. Er is een gerechtelijk onderzoek ingesteld. De operatie was op de Middellandse Zee tussen Spanje en Noord-Afrika. Het schip heette in juli 2022 nog Carl en met die naam staat het op de Europese en Amerikaanse sanctielijst.

De tanker vaart momenteel onder de vlag van de Comoren, nadat het vele keren van vlag had gewisseld. Het voer afgelopen jaren onder meer onder de vlag van Duitsland, Liberia, Gabon en Barbados.

Sancties omzeilen

De Russische schaduwvloot bestaat uit schepen die onder valse landsvlaggen varen om de Westerse sancties op Russische olie te omzeilen. De afgelopen weken werden meerdere verdachte schepen onderschept in de Atlantische Oceaan door Amerikaanse troepen.

De Franse marine nam vorig jaar september de olietanker Borocay in beslag die ook deel uitmaakte van de Russische schaduwvloot.

De Oekraïense president Zelensky reageert verheugd op de actie van Frankrijk van vandaag. "Dank, Macron. Dit zijn precies de maatregelen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat Russische olie niet langer wordt gebruikt om Ruslands oorlog te betalen", schrijft hij op X.

Een nieuw aanbod voor de TGV-hogesnelheidslijn stuit in Frankrijk op kritiek. De publieke treindienst SNCF biedt voor het traject Parijs-Lyon een speciaal compartiment aan waarin kinderen jonger dan 12 jaar niet zijn toegestaan.

"Schokkend", reageert de hoge commissaris voor kinderen van de Franse regering. In een reactie ontkent de spoordienst kinderen te weren.

Ruime zitplaatsen, restauratie à la carte en de belofte van een kindvrij compartiment: zo adverteert de spoordienst zijn nieuwste treinklasse Optimum Plus. Op die manier kunnen reizigers aan boord profiteren van "hoogwaardige kwaliteit" in een "rustige ruimte", zo is te lezen op de website. "Om maximaal comfort aan boord te garanderen, zijn kinderen niet toegestaan."

Dalend geboortecijfer

Het aanbod van de exclusieve klasse, vooral gericht op zakenreizigers, werd deze week opgemerkt door de populaire opvoedpodcast 'Les Adultes de Demain' (de volwassenen van morgen). In een bericht op Instagram schrijven ze dat een rode lijn is overschreden: "In plaats van wagons voor kinderen te creëren, sluit de SNCF kinderen uit."

Ook wijzen ze op het dalende geboortecijfer in Frankrijk; in 2025 zijn in Frankrijk voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog meer sterfgevallen dan geboortes geregistreerd. President Macron zei twee jaar geleden dit te willen voorkomen met "demografische herbewapening", door onder meer ouderschapsverlof uit te breiden.

Het beleid van de Franse spoorwegen is volgens critici tegenstrijdig: "We slaan alarm over het gebrek aan kinderen, maar we creëren een wereld waarin we het signaal afgeven dat ze niet gewild zijn," schrijven de podcastmakers.

Ze krijgen bijval van politica Sarah El Haïry, hoge commissaris voor kinderen bij de Franse overheid. "Een no kids-beleid is geen optie voor een publieke dienst", zegt ze tegen tv-zender BFMTV. "Reizen met kinderen is geen gevaar dat gecorrigeerd moet worden, maar een realiteit die moet worden begeleid."

'No kids'-trend

El Haïry heeft zich de afgelopen jaren vaker uitgesproken tegen de 'no kids'-trend. Steeds meer hotels, restaurants en vakantieverblijven zouden kinderen weren.

Over de kindvrije treinklasse gaat zij binnenkort om tafel met de directeur van de SNCF. In een filmpje op X reageert de spoorwegmaatschappij op de ophef. Zij ontkennen kinderen te weren, en wijzen erop dat de exclusieve klasse al eerder bestond onder een andere naam. Ook toen bestond er volgens de SNCF een leeftijdslimiet.

"De Optimum-plaatsen zijn slechts goed voor 8 procent van onze treinen," zegt een hoge manager in de video. "Wat betekent dat 92 procent van de andere plaatsen voor iedereen toegankelijk is." Ook zegt ze dat de SNCF juist al jaren onder druk wordt gezet om kinderen uit bepaalde ruimtes in hun treinen te weren, wat het spoorbedrijf altijd heeft geweigerd. "Onze TGV's zijn ruimtes die openstaan voor iedereen, en wij hechten daar zeer aan."

De vrouw die in november 2024 zwaargewond raakte door een zware explosie in haar woning in het Brabantse Nieuwkuijk, heeft de drie verdachten in de rechtbank geconfronteerd met foto's van het letsel dat ze opliep. Door de explosie verloor de vrouw haar rechteronderbeen.

"Ik wil dat jullie zien hoe hulpverleners mij hebben aangetroffen", zei ze. "Kijk maar eens wat jullie mij hebben aangedaan", begon de vrouw haar indringende slachtofferverklaring.

Op een van de foto's is te zien hoe de nu 51-jarige vrouw zwaargewond in de gang van haar huis op de grond ligt. "Ze vertelden mij dat ik zeer ernstig gewond was en dat ze niet konden zeggen of ik het zou overleven. Met dit moment word ik nog dagelijks geconfronteerd."

Sissend geluid

De vrouw kwam 's nachts naar beneden toen de hond blafte en ze een sissend geluid bij de voordeur hoorde. Direct daarna volgde de explosie. Ze dankte haar man en kinderen voor hun directe handelen.

"Anders was ik er niet meer geweest. Ze hebben met broeksriemen mijn benen afgebonden. Moet je je voorstellen dat je kinderen hun moeder zo reddeloos moeten zien. Mijn man zag groen van wat hij zag. De artsen vonden me vergelijkbaar met een oorlogsslachtoffer."

Door de explosie liep ook haar linkerbeen zwaar letsel op. Daardoor zit ze vrijwel altijd in een rolstoel, schrijft Omroep Brabant. Ook de vader van het gezin kampt nog met de gevolgen van de explosie. De man heeft gehoorschade en slaapproblemen, ook werkt hij niet meer.

Opdrachtgever ontkent

De man die ervan wordt verdacht de opdrachtgever te zijn, Othman H. uit Den Bosch (32), verklaarde in de rechtbank in Den Bosch niets met de explosie te maken te hebben.

Gerrit de J. (33) uit Den Bosch bekende voor 300 euro het explosief voor de voordeur te hebben neergelegd. Hij werd opgepakt nadat zijn moeder en oma hem hadden herkend op beelden in Opsporing Verzocht. Bij de politie verklaarde de verdachte dat hij het explosief had opgehaald bij Max V. (57) uit Rosmalen en dat H. de opdrachtgever was.

V. zegt dat H. hem aanvankelijk benaderde en hem bedreigde. Toen hij zag dat het explosief zwaarder was dan een cobra, heeft hij geweigerd om mee te doen. Hij vroeg de ernstig verslaafde en makkelijk te beïnvloeden Gerrit om de klus te klaren.

Vergisexplosie

Het OM denkt dat het explosief was bedoeld voor de buren. In dezelfde straat woont de nieuwe vriend van de ex van de vermoedelijke opdrachtgever. H. en zijn ex hebben samen een dochter en voerden juridische procedures over de omgangsregeling, die H. verloor.

De J. is onderzocht door een psycholoog en een psychiater. Hij is zwakbegaafd, zwaar verslaafd aan drugs en hoort weleens stemmen. De gedragsdeskundigen achten hem verminderd toerekeningsvatbaar. Ze adviseren naast een celstraf ook een tbs-behandeling.

Het Openbaar Ministerie komt maandag met de strafeisen tegen de drie verdachten. Ze worden vervolgd voor poging tot moord.

In Brussel is er opluchting, nadat Trump gisteravond toch afzag van nieuwe importheffingen en, nog belangrijker, van het innemen van Groenland. Toch kreeg de relatie tussen de EU en de Verenigde Staten deze week opnieuw een enorme knauw. Op een ingelaste top praten de leiders van de 27 EU-landen vanavond over de vraag hoe de EU verder moet met Trump.

Dat de VS geen klassieke bondgenoot meer is, weten ze in Brussel al een tijdje. Sinds vicepresident Vance een jaar geleden de aanval opende op Europa, is de relatie met de Amerikanen op zijn zachtst gezegd stroef.

Deze week bereikt de relatiecrisis een nieuw dieptepunt. Trump weigerde nadrukkelijk af te zien van zijn wens Groenland in te nemen. Daarbovenop dreigde hij met importheffingen voor landen die militairen naar Groenland stuurden, ondanks het in de zomer gesloten handelsakkoord met de EU.

Het roept de vraag op in hoeverre je nog van vriendschap kan spreken wanneer de Amerikanen maling hebben aan de soevereiniteit van NAVO-bondgenoten en eerder gemaakte handelsafspraken. Commissievoorzitter Von der Leyen liet haar frustratie dinsdag al blijken in een speech in Davos: "Zowel in de politiek als in het zakenleven geldt: een deal is een deal. En wanneer vrienden de hand schudden, dan moet dat iets betekenen."

Opluchting

Gisteravond draaide Trump. Na een gesprek met NAVO-topman Rutte deelde de president op sociale media dat de importheffingen van tafel zijn. Er is een akkoord om in NAVO-verband het noordpoolgebied beter te beschermen. Over het innemen van Groenland is gisteravond überhaupt niet meer gesproken, zei Rutte vandaag.

Voor de Europese leiders betekent het op korte termijn opluchting. Het plan om stevig terug te slaan met Europese importheffingen of door Amerikaanse bedrijven te weren van de Europese markt, kan weer in de ijskast. Maar de zorgen over de relatie met Amerikanen zijn niet verdwenen. De afgelopen weken vergeten ze in Brussel niet snel.

Trumps wispelturigheid dwingt de EU-leiders te zoeken naar een nieuwe verhouding met de Amerikanen. Sinds Trump een jaar geleden aan zijn tweede termijn begon, is er in de relatie tussen de VS en de EU een nieuw normaal, zegt een hoge EU-ambtenaar in aanloop naar de top vanavond. "En die nieuwe realiteit is vaak turbulent."

Onafhankelijk

En dus kijken de EU-leiders hoe Europa minder kwetsbaar kan worden voor de grillen van Trump. De focus ligt op het afbouwen van de afhankelijkheid van de VS. Von der Leyen deze week in Davos: "Als deze veranderingen permanent zijn, moet Europa ook permanent veranderen. Het is tijd om deze kans te grijpen en een nieuw onafhankelijk Europa te bouwen."

Dan gaat het bijvoorbeeld om uitbreiding van het aantal handelspartners. Dat dat nog niet zo makkelijk is, bleek gisteren toen het Europees Parlement besloot de invoering van het nieuwe handelsverdrag met vier Zuid-Amerikaanse landen op de lange baan te schuiven door eerst nog een juridisch advies te vragen aan het Europees Hof.

Een flinke tegenvaller voor Von der Leyen, die het handelsverdrag eerder prees als voorbeeld van hoe Europa zijn afhankelijkheid van Amerika en China afbouwt. De EU-leiders bespreken vanavond of zij de Commissie vragen dit handelsakkoord toch al voorlopig in te laten gaan.

Daarnaast is Europa in NAVO-verband nog altijd militair afhankelijk van de VS. Een snelle terugtrekking van Amerikaanse troepen kan Europa zich nog niet veroorloven.

De leiders spreken daarom ook over de vraag hoe zij de Europese defensie versneld kunnen versterken en hoe die op zichzelf kan staan. Dat geldt ook voor de Europese defensie-industrie, die nu nog niet kan voorzien in de Europese vraag.

Oekraïne

Ten slotte staat ook Oekraïne op de agenda. Want voor het sluiten van een vredesakkoord tussen Oekraïne en Rusland zijn de Amerikanen essentieel. Zij moeten de garantie bieden dat ze Oekraïne militair steunen, wanneer Rusland een vredesakkoord zou schenden.

Trump benadrukte gisteren nog maar eens dat hulp niet vanzelfsprekend is. "Ze waarderen niet wat wij doen. Dan heb ik het over de NAVO en over Europa. Zij moeten aan Oekraïne werken, niet wij. De Verenigde Staten liggen erg ver weg. Een grote, prachtige oceaan scheidt ons. We hebben er niks mee te maken."

Binnen dat spanningsveld tussen onafhankelijk willen worden en de Amerikanen nog nodig hebben, moeten de EU-leiders vanavond op zoek naar nieuwe omgangsvormen met een bondgenoot, die volgens velen sinds een jaar eigenlijk geen bondgenoot meer is.

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht en het Radboudmc in Nijmegen hebben een 'parkinsonkaart van Nederland' ontwikkeld. Hiermee wordt voor het eerst in kaart gebracht hoeveel nieuwe gevallen van parkinson er zijn en waar die precies voorkomen.

Zo'n precieze registratie van de ziekte was er nog niet, zegt hoofdonderzoeker Roel Vermeulen, hoogleraar milieu-epidemiologie aan de UU, die het onderzoek samen met hoogleraar neurologie Bas Bloem van Radboudumc heeft uitgevoerd.

De onderzoekers hebben verschillende registraties over sterfte, medicatie en ziekenhuisopnames aan elkaar gekoppeld en komen zo voor het eerst tot een sluitende registratie van de ziekte van Parkinson in Nederland.

Geen toename

Er is gekeken naar de cijfers tussen 2017 en 2022. Daaruit blijkt dat er zo'n 3700 nieuwe diagnoses per jaar zijn. Het beetje goede nieuws is dat dit in de onderzoeksperiode stabiel is gebleven. Het groeit dus niet zoals in China, de Verenigde Staten en Afrika.

"Toch betekent dit dat er jaarlijks 3700 gezinnen en hun omgeving te horen krijgen dat iemand de ziekte heeft. Dat heeft natuurlijk vooral een enorme persoonlijke, maar ook maatschappelijke impact", zegt Bas Bloem.

Ook is er gekeken naar de spreiding van parkinson ten tijde van de diagnose. Daaruit blijkt dat de ziekte relatief vaker voorkomt in het noorden van Nederland dan in het zuiden. De kans op een parkinsondiagnose is het laagst in Zeeland en het hoogst in Utrecht, Groningen en Friesland.

Eerder onderzoek heeft gewezen op een verband tussen langdurige beroepsmatige blootstelling aan pesticiden en een verhoogd risico op de ziekte van Parkinson. Daardoor werd er gedacht dat de ziekte vaker te zien zou zijn op de kaart in regio's met veel landbouw. Toch kunnen de onderzoekers deze conclusie niet trekken. "Als pesticiden de enige oorzaak waren van Parkinson, had je dat in deze kaart gezien. Dit betekent dat verschillende omgevingsfactoren meespelen."

Hoewel ze het een belangrijk onderzoek vinden, is de Parkinson Vereniging er niet geruster op. "Wij zetten ons enorm in tegen het gebruik van pesticiden. De zorgen zijn er nog steeds, hoewel het nu misschien geografisch niet wordt gezien. Er zijn genoeg andere aanwijzingen voor een relatie", zegt directeur Nickie van der Wulp.

Andere opmerkelijke conclusies zijn dat de ziekte vaker voorkomt bij hoogopgeleiden en dat parkinson minder voorkomt bij mensen die roken. Hoewel deze dingen al bekend waren, moet hier nog verder onderzoek naar worden gedaan.

"Het is belangrijk om de ziekte te voorkomen. Door dit onderzoek hebben we nu de instrumenten om dit goed te bekijken. We hopen daardoor in de komende jaren delen van deze puzzel op te lossen, zodat we iets aan deze ziekte kunnen doen", aldus Vermeulen.

Het ultieme geheim van Dan Brown was vorig jaar het bestverkochte boek in Nederland. Het zesde avontuur van Harvard-professor Robert Langdon ging 234.000 keer over de toonbank, maakte boekenstichting CPNB bekend op zijn nieuwjaarsreceptie.

De hoogste positie op de ranglijst is geen onbekende plek voor Brown. Zo schreef hij in 2013 en 2017 met Inferno en Oorsprong ook al de populairste boeken. Op het hoogtepunt van de Da Vinci Code-hype in 2004 verkocht hij in een jaar tijd zelfs ruim 500.000 thrillers uit de Langdon-serie.

Het bestverkochte Nederlandse boek was Wisselwachter van Geert Mak, over politiek adviseur Harry Hopkins. Die drukte in de eerste helft van de 20ste eeuw zijn stempel op de Amerikaans-Europese relaties. Het boek is met zijn vierde plek ook het hoogst genoteerde non-fictieboek.

Niewierra populair in winkel en bieb

Française Mélissa Da Costa en Amerikaan Kristin Hannah zijn goed voor plekken 2 en 3, met Al het blauw van de hemel en Als de wolven huilen. Dat eerste boek haalde vorig jaar ook al de tweede plek. Dit jaar werden er met 185.000 exemplaren zelfs meer van verkocht dan vorig jaar.

De Nederlandse Anya Niewierra staat met vijf boeken het vaakst in de lijst. De Camino (vorig jaar nog bovenaan de ranglijst) staat dit jaar op plek 6. Daarna volgen nog De nomade (15), Het bloemenmeisje (24), Het dossier (34) en Vrij uitzicht (61). De Camino is ook het boek dat het meest werd geleend: doordat het 48.000 keer werd uitgecheckt is het voor het derde jaar op rij het populairste werk in de bibliotheken.

Nieuwe boeken overheersen in de top-100: 59 titels stammen uit 2025. De oudste titels in de lijst zijn twee kinderboeken, Rupsje Nooitgenoeg van Eric Carle (35) en Jip en Janneke van Annie M.G. Schmidt (99), allebei uit 1977.

Vooral kinderboeken geleend

Hoogste kinderboek uit de lijst is De Verkleinstraal van youtubers Rutger Vink en Thomas van Grinsven op nummer 8. Ook in de drie voorgaande jaren wisten zij al de hoogste positie te bereiken voor een kinderboek, met De Safari, Het Pretpark en De Tijdmachine.

In totaal staan er 22 kinderboeken in de verkooptop-100, drie meer dan een jaar eerder. Onder de geleende boeken is de categorie nog populairder: met 53 titels is zelfs meer dan de helft van de geleende biebboeken een kinderboek. Vooral series zijn populair: Het leven van een loser, De waanzinnige boomhut, Dog Man en De Zoete Zusjes hebben elk minstens negen boeken in de lijst.

Volgens het CPNB werden er vorig jaar in totaal 44 miljoen (e-)boeken verkocht, twee miljoen minder dan in 2024. Doordat boeken duurder werden bleef de omzet met 697 miljoen euro vrijwel gelijk.

Top 10 bestverkochte boeken 2025

De Afghaanse vrouw die door door de Taliban was opgepakt nadat ze te zien was geweest in de documentaireserie Hila Noorzai voorbij de Taliban, is vrijgelaten. Dat meldt AVROTROS op Instagram.

Eerder deze maand werden de vrouwelijke journalist Nazira Rashidi en sportlerares Khadija Ahmadzada in Afghanistan gearresteerd. Die laatste werd in de documentaire van Hila Noorzai gevolgd. Ze was daarin openhartig over de onderdrukking van vrouwen en herkenbaar in beeld. Onder de Taliban is het voor vrouwen verboden om te sporten.

AVROTROS besloot na de arrestatie de documentaireserie offline te halen op NPO Start en NL Ziet. De omroep benadrukte maandag dat er geen aanleiding is om te denken dat er een direct verband is tussen de documentaire en de arrestatie van een Afghaanse vrouw.

Het offline halen van de serie was volgens de omroep een voorzorgsmaatregel, "in afwachting van meer duidelijkheid".

'Enorm opgelucht'

Hila Noorzai benadrukte dat Khadija Ahmadzada toestemming had gegeven om in beeld te komen. De documentairemaakster zei diep geraakt te zijn door de situatie en noemde de arrestatie een nachtmerrie.

Nu is dus bekend dat Ahmadzada is vrijgelaten. "We zijn enorm opgelucht en blij voor haar, en onze gedachten zijn bij haar en haar naasten", schrijft AVROTROS. Haar vader was sinds vorige week al vrij.

Hoe het met de andere opgepakte vrouw gaat is niet bekend bij AVROTROS. "Zij was niet te zien in onze documentaire, dus zij is geen contact van ons", zegt een woordvoerder van de omroep. "Er zijn in korte tijd meerdere vrouwen opgepakt in een regio waar de Taliban de teugels strak aantrekken. Khadija en Nazira waren daar twee van."

Of AVROTROS de documentaireserie weer online gaat zetten is nog niet bekend. "Deze afweging hangt samen met heel veel verschillende factoren die we eerst goed in kaart willen brengen. Het laatste wat we willen in dit traject is overhaast beslissingen nemen. Zorgvuldigheid is op zijn plaats", aldus de woordvoerder.

Vooral mensen die al langer een huis met een (deels) aflossingsvrije hypotheek hebben en willen verhuizen kunnen wat gaan merken van de verdere beperking van deze hypotheeksoort. Dat zeggen drie grote hypotheekadviesketens in reactie op de beslissing van de Rabobank, die vanochtend bekend werd.

Bij aanpassingen of nieuwe hypotheken mag bij die bank nog maximaal 150.000 euro of 30 procent van de woningwaarde aflossingsvrij zijn. Aflossingsvrij betekent dat je alleen de rente betaalt en je de hypotheekschuld dus niet aflost.

Andere banken zullen volgen

De Hypotheekshop, De Hypotheker en Van Bruggen verwachten alle drie dat ook andere hypotheekverstrekkers met soortgelijke regels komen als de Rabobank. Banken zijn hier namelijk al een tijd over in gesprek met de toezichthouders, De Nederlandse Bank en de Autoriteit Financiële Markten.

"Doorstroming op de hypotheekmarkt wordt lastiger", zegt Martin Hagedoorn van De Hypotheekshop. "Als mensen willen verhuizen naar een nieuwe koopwoning en het aflossingsvrije deel van hun hypotheek moet omlaag, dan betekent dat hogere maandlasten voor ze."

Ander huiskopen wordt moeilijker

Stel het aflossingsvrije deel van je hypotheek was 250.000 euro en dat moet bij verhuizing omlaag naar 150.000 euro. Dan moet je dus over 100.000 euro aan schuld aflossen. Dat verhoogt je maandlasten met zo'n 200 euro. "Dat kan betekenen dat het voor mensen moeilijker wordt om een ander huis te kopen", zegt Mark de Rijke van De Hypotheker. "We vinden dit niet per se een verbetering voor consumenten."

"Mensen die nadenken over verhuizen naar een nieuwe woning en zien dat hun maandlasten dan toenemen door dat extra aflossen, bedenken zich misschien wel", zegt Oscar Noorlag van hypotheekadviesketen Van Bruggen.

Oudere hypotheken

Het gaat vooral om mensen die voor 2013 een huis kochten, want die hebben vaak nog een (deels) aflossingsvrije hypotheek. Sinds 2013 krijg je namelijk geen hypotheekrenteaftrek meer bij het afsluiten van een nieuwe aflossingsvrije hypotheek. Sindsdien is de norm voor nieuwe hypotheken de annuïteitenhypotheek, waarbij je in 30 jaar je hypotheek helemaal terugbetaalt.

Welk effect op de woningmarkt deze nieuwe hypotheekeisen precies gaan hebben is nog moeilijk te zeggen. Want er zijn zoveel andere factoren die meespelen, zoals het woningtekort, de hoogte van de rente en de ontwikkeling van de lonen. "Maar het zal in ieder geval geen positief effect hebben op de prijzen van woningen", zegt De Rijke van De Hypotheker.

Wel lagere schulden

Sommige doorstromers zullen dus worden geconfronteerd met hogere maandlasten. Maar elk nadeel heeft zijn voordeel, zei een voetballer ooit. En dat geldt ook in dit geval. Want nu meer aflossen betekent ook dat je aan het einde van je hypotheek een lagere schuld hebt. En daarna gaan je maandlasten dus fors omlaag.

En daar is het de banken en vooral de toezichthouders om te doen. De Nederlandsche Bank en de AFM vinden de hoge hypotheekschulden in Nederland namelijk zorgelijk. Want wat als de huizenprijzen fors dalen ergens in de komende decennia? Of als de inkomens van mensen omlaag gaan, terwijl ze nog steeds hoge schulden en maandlasten hebben door een aflossingsvrije hypotheek?

Is dit nodig?

"Ik vraag me vanuit het consumentenperspectief af hoe nodig dit is", zegt Noorlag van Van Bruggen. "Deze problematiek is relatief klein. Ik denk dat dit vooral gedreven is door de Europese Centrale Bank. Die heeft de Nederlandse toezichthouders ertoe aangezet om aflossingsvrij verder terug te dringen om de positie van banken te versterken."

"Wij zien in de praktijk geen problemen bij mensen met een aflossingsvrije hypotheek", zegt De Rijke van De Hypotheker. "Die weten dat ze deze maandlasten houden na bijvoorbeeld pensionering en houden hier ook rekening mee.

"Dit heeft niks te maken met het belang van klanten", zegt Hagedoorn van De Hypotheekshop. "Men wil één hypotheekstelsel in Europa." In veel andere EU-landen is de aflossingsvrije hypotheek namelijk veel minder gangbaar dan in Nederland. Ondanks de eerdere beperkingen is nog altijd 45 procent van de totale hypotheekschulden in Nederland aflossingsvrij.

De Amerikaanse president Trump wil dat de VS betrokken is bij het delven van minerale grondstoffen in Groenland. Dat zei Trump na de ontmoeting van gisteren met NAVO-chef Rutte in het Zwitserse Davos.

Groenland heeft een schatkamer aan waardevolle grondstoffen, maar Amerikaanse mijnbouwbedrijven staan vooralsnog niet te trappelen: het delven van deze grondstoffen is ingewikkeld en vergt een lange adem.

Kort seizoen

Bij Xploration in de hoofdstad Nuuk staan tal van containers op elkaar gestapeld in een dik pak sneeuw. Op de daken van de containers liggen spullen, waaronder een toilet-eenheid en grote banden. Er moet worden uitgebreid en een enorme opslaghal naast de containers is in korte tijd uit de grond gestampt.

De Groenlandse manager Taatsi Olsen geeft een rondleiding. "In de hal kunnen we alle spullen 's winters opslaan en roest voorkomen. Het mijnbouwseizoen is hier vanwege de kou maar kort, drie tot vier maanden", legt hij uit.

Het bedrijf specialiseert zich in het faciliteren van bodemonderzoek en mijnbouwprojecten. Dat klinkt makkelijker dan het is. Bodemonderzoek gebeurt op afgelegen plekken bij de Groenlandse kust, vaak ver verwijderd van de bewoonde wereld. En aangezien er geen wegennet tussen dorpen bestaat, moet alles eerst per schip worden getransporteerd om vervolgens met een helikopter naar de plek van bestemming te worden gebracht.

"We zorgen voor alles wat nodig is", legt Olsen uit. Dat betekent tenten, toiletten, douches, waterleidingen, slaapzakken, helmen en nog veel meer. Hij opent een container, waarin isolatiebuizen voor waterleidingen liggen. "Voor mijnbouw heb je veel water nodig. En als je de leidingen niet isoleert, bevriest het water, ook in de zomer."

Groenland zit vol waardevolle grondstoffen, waaronder goud, kobalt en ijzer, en stoffen als vanadium, nikkel en niobium. Het zijn grondstoffen die bijvoorbeeld gebruikt worden voor geavanceerde magneten in windmolens en elektrische auto's. En grondstoffen waarmee materialen sterker en lichter kunnen worden gemaakt en die gebruikt worden in de defensie-industrie.

Wetenschappers bij het geologisch instituut Geus, dat zowel in Kopenhagen als Nuuk zit, doen al honderd jaar onderzoek naar de Groenlandse onderbodem en hebben het grondstoffenpotentieel van Groenland in detail in kaart gebracht.

Ondanks alle aanwezige grondstoffen heeft Groenland maar twee actieve mijnen: een goudmijn in Zuid-Groenland en een anorthosiet-mijn in Zuidwest-Groenland; met anorthosiet kan glasvezel worden gemaakt. "De beschrijving actieve mijnen is misschien nog iets te veel eer", zegt de Deense geoloog Per Kalvig van Geus.

Kalvig: "De goudmijn heeft vooralsnog maar één goudstaaf geproduceerd. En bij de anorthosiet-mijn is de afzetmarkt nog niet ontwikkeld." Het laat zien dat mijnbouw een kwestie van langetermijninvesteringen is. De eerste 10 tot 15 jaar gaan naar bodemonderzoek waarbij hoeveelheden en de kwaliteit van grondstoffen in kaart worden gebracht.

Ook wordt in deze fase gepland hoe de mijn kan worden opgezet. Het is een fase waarin niets wordt verdiend, alleen heel veel geld uitgegeven.

Kalvig: "En wat je niet moet vergeten, is dat de keten lang is. Als je als mijnbouwbedrijf bijvoorbeeld zeldzame aardmetalen wil delven, waarbij de kopers schaars zijn, moet je langetermijncontracten met verwerkingsbedrijven afsluiten, die op hun beurt weer langetermijncontracten afsluiten met de fabrieken die de producten maken."

Misvatting over Groenland

Investeerders komen vooral uit Australië, Canada en Europa. In de VS staat Groenland bekend als een moeilijk land om grondstoffen te delven: het is er koud, er is nauwelijks infrastructuur en het heeft strenge milieuwetgeving.

Maar volgens Kalvig is dat een misvatting. "Op andere plekken in het Arctisch gebied zijn al volop mijnen actief, in Rusland, Alaska, Canada, Noord-Noorwegen. Daar gelden dezelfde of zelfs grotere uitdagingen." Volgens Kalvig is de Amerikaanse voorzichtigheid voor een deel gebaseerd op onwetendheid over Groenland en zijn bewoners.

Hij stelt dat Groenland de mijnbouwsector zou kunnen uitbreiden door ook de verwerkingsfase van grondstoffen uit andere landen naar zich toe te trekken. Dat zouden bijvoorbeeld aluminiumsmelterijen kunnen zijn, met energie van Groenlandse waterkrachtcentrales, die stabiele en goedkope energie kunnen leveren.

Ook ziet Kalvig datacentra als een optie, waarbij hij benadrukt dat deze besluiten alleen door de Groenlandse regering kunnen worden genomen.

Taatsi Olsen kijkt uit naar Amerikaanse investeerders, maar blijft op zijn hoede. "We juichen Amerikaanse mijnbouwbedrijven toe. Maar ze moeten wel ons land en onze regels respecteren."

In de oorlog met Rusland is er het afgelopen jaar "geen echte vooruitgang" geboekt, ondanks de "vele bijeenkomsten". Dat zei de Oekraïense president Zelensky in zijn toespraak op het World Economic Forum in Davos. Hij uitte kritiek op Europa en trok de vastberadenheid van de NAVO in twijfel.

Tegelijkertijd zijn de Amerikaanse president Trump en Zelensky positief over hun ontmoeting vanmiddag tijdens het WEF. De twee spraken volgens het Witte Huis ongeveer een uur met elkaar. Na afloop herhaalde Trump tegen de pers dat "de oorlog moet stoppen". Hij noemde de ontmoeting tussen beide leiders "erg goed".

Ook Zelensky sprak van een "goede" ontmoeting. In zijn toespraak zei hij dat documenten die een einde moeten maken aan de oorlog "bijna af" zijn. Volgens Zelensky is de "laatste kilometer" altijd "erg moeilijk". Daarnaast zei hij dat ook Rusland zich moet klaarmaken om de oorlog te beëindigen, volgens hem liggen de Russen daarbij dwars.

Bekijk hieronder de opvallende uitspraken van Zelensky:

In een persmoment zei Zelensky later dat een document voor afspraken over veiligheidsgaranties klaarligt om te worden getekend door de Amerikanen. Het is niet duidelijk wat die veiligheidsgaranties inhouden.

Ook zei Zelensky dat de uitdaging wat betreft de verdeling van grondgebied in de oostelijke delen van Oekraïne nog niet is opgelost. Afgelopen december presenteerde Zelensky een 20-puntenplan waarin ook de verdeling van regio's werd genoemd.

Of er concreet vooruitgang is geboekt in het gesprek, is niet duidelijk. Volgens Zelensky is er met Trump voornamelijk gesproken over de bescherming van het Oekraïense luchtruim.

Zelensky bedankte Europa voor het bevriezen van Russische tegoeden, en wereldleiders Starmer en Macron voor hun toezeggingen wat betreft strijdkrachten. Ondanks de hulp heeft hij het idee dat steun aan Oekraïne om de oorlog echt te beëindigen, uitblijft. "Iedereen is heel positief, maar de steun van president Trump is nodig", zei hij.

Regime in Iran

Zelensky uitte kritiek op het gebrek aan daadkracht van Europese landen. Hij benoemde onder meer de situatie in Iran. Volgens hem wordt er te veel gepraat en te weinig actie ondernomen.

"Tegen de tijd dat de politici weer aan het werk gingen na de kerst- en nieuwjaarsvieringen, en een standpunt begonnen in te nemen, had de ayatollah al duizenden mensen vermoord", aldus Zelensky. "Als het Iraanse regime overleeft, geeft het een duidelijk signaal aan elke tiran: dood genoeg mensen en je blijft aan de macht."

Ook de NAVO werd door Zelensky aangekaart. "Europa vertrouwt er volledig op dat de NAVO zal ingrijpen als er gevaar dreigt. Maar niemand heeft het bondgenootschap ooit echt in actie gezien."

De Oekraïense president vroeg zich hardop af wie er daadwerkelijk in actie komt als bijvoorbeeld Polen of Litouwen wordt aangevallen. "De NAVO vertrouwt erop dat de VS zal ingrijpen, maar wat als dat niet gebeurt?"

Bijeenkomst Oekraïne, VS en Rusland

Volgens Zelensky volgt er deze week een 'technische' bijeenkomst tussen Oekraïne, de Verenigde Staten en Rusland in de Verenigde Arabische Emiraten. Daarover zei hij dat hij hoopt dat Rusland bereid is tot het sluiten van compromissen.

Correspondent Christiaan Paauwe vanuit Kyiv:

"Het viel op dat Zelensky's scherpe kritiek op Europa overeenkomsten vertoonde met de boodschap die Trump een dag eerder in Davos verkondigde. We zagen een ongekend harde Zelensky, die na bijna vier jaar oorlog op het continent vindt dat Europese bondgenoten nog altijd onvoldoende zijn wakker geschud.

Volgens Zelensky ontbreekt het Europa aan daadkracht om de Russische dreiging serieus het hoofd te bieden en de eigen defensie op orde te brengen. Europese landen zouden zich te veel vastklampen aan de NAVO, terwijl er volgens hem geen absolute zekerheid is dat het bondgenootschap daadwerkelijk in actie komt als Rusland bijvoorbeeld Litouwen zou aanvallen.

Daarmee speelde hij in op de groeiende onzekerheid binnen de NAVO, mede aangewakkerd door de recente spanningen tussen Trump en Europa rond Groenland.

Zelensky suggereerde dat Europa ook daar niet heeft laten zien zichzelf effectief te kunnen verdedigen tegen mogelijke dreiging uit Rusland of China. Daarmee leek hij begrip te tonen voor Trumps kritiek op Europa, mogelijk ook om de Amerikaanse president aan zijn zijde te houden."

Voor Friesland, Drenthe, Groningen en de Waddeneilanden geldt vannacht en morgenochtend code oranje vanwege verraderlijke gladheid door ijzel. Volgens het KNMI is er een grote kans op ongelukken door spekgladde wegen, fietspaden en voetpaden.

In Flevoland en Overijssel en in het noorden van Gelderland en Noord-Holland kan het vanavond laat al plaatselijk en kortdurend ijzelen. Het risico wordt hier lager ingeschat, daarom geldt code geel.

De afgelopen dagen waren er behoorlijke temperatuurverschillen in Nederland. In het noorden was het overdag maar een paar graden boven nul, terwijl het in Zeeland meerdere keren warmer dan 10 graden werd. De overgang tussen koude en zachte lucht lag precies boven Nederland.

Neerslag op komst

Bij droog weer levert dat temperatuurverschil geen problemen op, maar als er neerslag komt, verandert dat de zaak. En die neerslag gaat er vanavond en vannacht komen.

Vandaag begon als een zonnige winterdag. Vanuit het zuiden trekt steeds meer bewolking voorbij. Hier zou later in de middag en in het begin van de avond al een klein beetje neerslag uit kunnen vallen.

In het zuiden valt de neerslag in de vorm van regen en ontstaat geen gladheid. De temperatuur van de wegen ligt hier ook boven het vriespunt. Zodra de neerslag in de nacht verder naar het noorden schuift, en dus in de koude lucht terecht komt, gaat het ijzelen.

IJzel slecht zichtbaar

Het hoeft maar een heel klein beetje te ijzelen om spekgladde wegen, fietspaden en stoepen te krijgen. Die gladheid kan verraderlijk zijn, omdat je ijzel vaak heel slecht ziet, zeker als het buiten donker is.

IJzel zorgt namelijk voor een dun doorzichtig laagje ijs. Het ontstaat als onderkoelde regendruppels de grond raken en direct bij contact bevriezen. Dat werkt net even iets anders dan regendruppels die op een bevroren weg vallen en dan geleidelijk bevriezen.

Morgenochtend hebben het uiterste noorden en noordoosten nog met ijzel te maken. Daarna trekt de neerslag weg. Het kan nog wel eventjes glad blijven. Pas als de temperatuur stijgt en het ijslaagje begint te smelten, verdwijnt de gladheid. Waarschijnlijk verdwijnt de meeste gladheid in de loop van de ochtend.

Weekend

In het weekend zijn de gladheidskansen nog niet voorbij. In de nacht van vrijdag op zaterdag, maar ook zaterdagochtend nog, is er in het noordoosten opnieuw kans op ijzel. 's Middags gaat de neerslag daar over in sneeuw en dan kan in het noorden er zo'n 2-4 cm sneeuw gaan vallen.

Zondag blijft het droog maar zijn de temperatuurverschillen nog steeds aanzienlijk.

Toen deze week op geopolitiek gebied niet nog spannender leek te kunnen worden, was er ineens zicht op een deal op het World Economic Forum in Davos over Groenland. De Amerikaanse president Trump dreigde met het innemen van Groenland en zou importheffingen opleggen aan landen die Groenland steunden. Maar na een gesprek tussen NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte en Trump lijken de neuzen binnen de NAVO weer dezelfde kant op te staan, richting het noorden.

Luister hier

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

NAVO-correspondent Kysia Hekster is in Davos en schetst in podcast De Dag hoe de diplomatie overuren draaide en Trump razendsnel gedraaid is op het dossier Groenland. 's Middags zei Trump nog dat hij Groenland echt zelf moest hebben en een paar uur later ging hij akkoord op Rutte's voorstel om met 8 NAVO-landen het Noordpoolgebied te verdedigen.

Maar ook dit dossier laat opnieuw zien hoe onvoorspelbaar samenwerken met de VS is geworden. Er is wat veranderd, zien de correspondenten in Brussel. Chris Ostendorf vertelt dat de EU in dit dossier voor het eerst met meer dan woorden kwam. Een handelsbazooka moest Trump afschrikken. En die koers is nu definitief ingezet.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

De Amerikaanse film Sinners heeft een recordaantal van zestien Oscarnominaties binnengesleept. Daarmee verbetert de film van Ryan Coogler ruimschoots het oude record van veertien nominaties dat door drie films werd gedeeld: All About Eve (1950), Titanic (1997), La La Land (2016).

Naast de hoofdprijs Best Film en Beste Regie voor Coogler, maken ook drie acteurs uit de film kans op een beeldje: hoofdrolspeler Michael B. Jordan en Delroy Lindo en Wunmi Mosaku voor hun bijrollen. Daarnaast maakt de film kans op beste camerawerk, kostuum, make-up en haar, productiedesign, geluid, visuele effecten, editing en script.

Ook het nummer I Lied To You en de filmmuziek maken kans op Oscargoud, logisch voor een film waarin de liefde voor muziek een cruciale rol speelt. Daarnaast is de film genomineerd in de nieuwe categorie Casting, bedoeld als prijs voor wie het beste ensemble voor een film heeft weten te verzamelen. Het is de eerste nieuwe categorie sinds 25 jaar geleden Beste Tekenfilm erbij kwam.

Muziek, familie en vampiers

Sinners is een film die zich moeilijk in een categorie laat vangen. Op het eerste gezicht is het een horrorfilm vol muziek, over twee broers (beide gespeeld door Jordan) die in de jaren 30 in het diepe Zuiden van de VS een aanval van vampiers proberen af te slaan. Onder dat genreconcept gaat echter een beschouwing schuil over familie, liefde voor muziek en racisme.

Lees hier ons eerdere bericht over de film:

Coogler maakte eerder naam met de superheldenfilm Black Panther, waarin ook Jordan een rol had. Hun Sinners stelde eerder deze maand nog teleur bij de uitreiking van de Golden Globes, toen slechts twee van de zeven nominaties werden binnengehaald.

Het hoogste aantal Oscars dat een film ooit wist te verzilveren, is elf. Dat record staat op naam van drie films: Ben-Hur (1959) Titanic (1997) en The Lord of the Rings: The Return of the King (2003).

Grote concurrent van Sinners is achtervolgingsfilm One Battle After Another, met dertien nominaties. Hier werd hoofdrolspeler Leonardo DiCaprio genomineerd samen met zijn tegenspeler Teyana Taylor. Daarnaast nemen Sean Penn en Benicio Del Toro het tegen elkaar op als bijrolacteurs.

Verder maakt regisseur Paul Thomas Anderson dit jaar een goede kans na twaalf eerdere nominaties. Hij gaat dit keer voor zowel regie als script, en maakt daarnaast kans op Beste Film. In die categorie zijn dit jaar nog acht films genomineerd: Bugonia, F1, Frankenstein, Hamnet, Marty Supreme, O Agente Secreto, Sentimental Value en Train Dreams.

Monsters en pingpong

Andere zwaargewichten bij de 98ste editie van de filmprijzen zijn Frankenstein en pingpongfilm Marty Supreme. Die hebben negen nominaties elk, onder meer voor Jacob Elordie als het monster uit de eerste film en Timothée Chalamet voor de titelrol uit de tweede.

Met eveneens negen nominaties doet ook het Noorse familiedrama Sentimental Value het opvallend goed. Deze film sleepte niet alleen de eerste Oscarnominaties binnen voor regisseur Joachim Trier en oude rot Stellan Skarsgard, maar ook bijrolkansen voor Inga Ibsdotter Lilleaas en Elle Fanning, en een kans op Beste Actrice voor Renate Reinsve.

In de film probeert een vader op leeftijd toenadering te zoeken tot de dochters van wie hij vervreemd is geraakt. De film is ook genomineerd in de categorie Internationaal, samen met de Franse Gouden Palm-winnaar It Was Just an Accident, het Spaanse Sirāt, O Agente Secreto (Brazilië) en de Tunesische documentaire The Voice of Hind Rajab, over een 6-jarig meisje dat werd gedood in de Gaza-oorlog.

Actrice Jessie Buckley geldt al maanden als gedoodverfd winnaar voor tranentrekker Hamnet. Voor deze film werd Chloé Zhao de tweede vrouw met twee regienominaties, na Jane Campion. In totaal werd een recordaantal van 74 vrouwen genomineerd.

Andere mededingers voor Beste Actrice zijn Rose Byrne (If I Had Legs I'd Kick You), Kate Hudson (Song Sung Blue) en tweevoudig winnaar Emma Stone (Bugonia).

Voor Beste Acteur maken verder kans Ethan Hawke (Blue Moon) en de Braziliaan Wagner Moura (O Agente Secreto). De categorie Beste Vrouwelijke Bijrol ten slotte loopt vol met Amy Madigan voor horrorfilm Weapons. Deze tweede nominatie komt 40 jaar na haar eerste voor Twice in a Lifetime. Alleen bij Judd Hirsch (42 jaar) en Henry Fonda (41) zat er meer tijd tussen.

De Oscars worden op 15 maart uitgereikt voor het tweede jaar op rij gepresenteerd door Conan O'Brien. De ceremonie is in Nederland te volgen via FilmBox.

In Elahuizen heeft het Friese waterschap een uitzonderlijk grote beverrat gevangen. Het was een volwassen mannetje van meer dan een meter lang. Het dier, dat inmiddels is gedood, woog ruim 10 kilo.

Simon Dijkstra van het Wetterskip Fryslân was een van de vangers. Hij spreekt tegen Omrop Fryslân van een unicum. Beverratten worden bijna nooit gevangen in de provincie; dit was nog maar de vijfde in 50 jaar. "Ik werk al sinds 2008 bij het waterschap, maar ik had ook nog nooit de sporen gezien van een beverrat. Dat maakt deze vangst extra bijzonder."

Het waterschap kwam het dier op het spoor dankzij een natuurfotograaf. "Die had het dier zien zwemmen in Het Zwin, een natuurgebied tussen Harich en Elahuizen", vertelt Dijkstra. "Een paar dagen later kreeg hij het dier op de foto, maar hij wist niet helemaal zeker of het een beverrat was."

De fotograaf meldde zijn waarneming bij een boswachter, die in de omgeving een wildcamera plaatste. "En al snel had hij het beest keurig op beeld. Toen was het wel zeker", zegt Dijkstra.

Invasieve exoot

Beverratten zijn Zuid-Amerikaanse knaagdieren die in de vorige eeuw naar Europa werden gehaald voor de pelsdierhouderij. Door ontsnappingen en het loslaten van dieren kwamen ze in het wild terecht. Daar hebben ze nauwelijks natuurlijke vijanden en planten ze zich razendsnel voort.

Omdat beverratten grote schade kunnen aanrichten, worden ze actief bestreden. Ze graven holen en gangenstelsels, waardoor dijken en kades kunnen verzakken. Daarnaast vormen ze een bedreiging voor de biodiversiteit: ze vreten planten weg en verdringen inheemse diersoorten.

Een beverrat kan tot wel 60 centimeter lang worden en weegt vaak tussen de 6 en 10 kilo. Het exemplaar dat bij Elahuizen is gevangen, was dus uitzonderlijk groot.

Daarna begon het werk voor Dijkstra en zijn collega's, die de beverrat te pakken moesten zien te krijgen. "Vlakbij de camera van de boswachter hebben we een kooi neergezet met appels, want daar zijn ze gek op. Hij at de appels voor de kooi wel op, maar die in de kooi niet. Die liet hij met rust."

Het duurde volgens Dijkstra dagen, maar ineens ging 's ochtends de zender van de kooi af. "Dat betekende dat de klep was dichtgegaan. Hij zat erin." Het bleek een joekel van een dier te zijn. "Ruim 10 kilo en van het puntje van de neus tot het einde van de staart 107 centimeter lang." Na de vangst is de beverrat volgens het protocol doodgeschoten. Omdat de beverrat een invasieve exoot is, mag het dier worden gedood.

Sinds 1974 is dit de vijfde beverrat die in Friesland wordt gevangen. In andere regio's proberen ze de dieren tegen te houden bij de rivieren. "Maar er glipt wel eens eentje doorheen", zegt Dijkstra. "Dit zal niet de laatste zijn die we hier zien, maar het gaat niet heel snel."

Op TikTok is veel reclame te vinden voor de illegale gokwebsite Skyhills. Jongeren posten voor de grap video's waarin ze de site noemen of krijgen betaald om promotie te maken.

De Kansspelautoriteit maakt zich hier zorgen over. "Zeker op een platform als TikTok, waar je vanaf je 14de een account kunt aanmaken, is het helemaal niet goed dat je content over gokken ziet", zegt woordvoerder Marloes Derks.

NOS Stories vond zo'n 45 accounts op TikTok die video's posten waarin Skyhills terugkomt in beeld of tekst. De video's hebben duizenden en soms meer dan een miljoen weergaven. Hoeveel video's er precies zijn, is niet te zeggen, maar de Kansspelautoriteit herkent de toename.

"We zien dat er steeds meer video's voorbijkomen van bijvoorbeeld influencers waarin ofwel het Skyhills-logo zit of over Skyhills wordt gepraat", zegt Derks.

Het kan gaan om fragmenten uit tv-programma's, waar het logo van de goksite op wordt geplakt. Jongeren die NOS Stories sprak, hopen hiermee meer volgers of likes te krijgen. "Omdat er filmpjes viraal gaan met het logo erin, hoopte ik een stukje mee te eten van de taart", zegt de 19-jarige Swen, die ook zo'n video plaatste.

Volgens hem begon het bij influencers, die gesponsord werden door Skyhills. "Hun fans hebben het overgenomen en hebben allemaal filmpjes gepost met het logo in beeld, en dat is een beetje uit de hand gelopen."

Strenge regels

Het is voor influencers niet toegestaan om reclame te maken voor gokssites. Legale gokaanbieders moeten zich aan strenge regels houden voor reclame. Zo mogen ze hun reclames bijvoorbeeld niet richten op minderjarigen. Voor illegale gokaanbieders is het logischerwijs helemaal niet toegestaan om reclame te maken.

Volgens verslavingskliniek Jellinek kunnen de video's aanzetten tot gokken. "We weten dat jongeren juist door dat heel vaak te zien nieuwsgierig kunnen worden en dat ze dan mogelijk op het platform gaan gokken", zegt manager preventie Floor Bakkum.

De video's zijn voor de kliniek dan ook een doorn in het oog. "Met die legale gokaanbieders proberen we heel duidelijke afspraken te maken. En dan is het heel erg dat dit soort illegale gokaanbieders daar tussendoor komen en alle regels eigenlijk aan hun laars lappen."

Ook Swen is door de filmpjes die hij zag gaan gokken op SkyHills, al bleef dat wel bij enkele keren en kleine bedragen. "Uit nieuwsgierigheid zoek je eerst op wat het is. En dan zie je dat het een goksite is en dan ga je toch kijken."

Dwangsom ontvangen

Niet alle accounts die deze video's plaatsen doen dit alleen om hun zichtbaarheid te vergroten. Volgens de Kansspelautoriteit worden jongeren ook benaderd door de illegale goksite om tegen betaling reclame te maken. "Er zijn jongeren die echt hoge geldbedragen krijgen geboden om content te maken voor Skyhills."

De Kansspelautoriteit onderzoekt nu acht influencers die content hebben gemaakt voor de illegale goksite. Eén influencer heeft al een last onder dwangsom ontvangen. "Maar in principe is iedereen die dit doet gewoon strafbaar, dus ik sluit niet uit dat er nog veel meer straffen gaan komen."

'Aanpakken als kinderporno'

De Kansspelautoriteit roept socialemediabedrijven op om meer te doen om de content te verwijderen. Nu worden de video's vak pas verwijderd na meldingen van de toezichthouder. Die heeft dat afgelopen maanden meer dan vijftig keer gedaan.

"Ik denk dat er vanuit hun kant misschien nog wel iets meer pro-activiteit zou kunnen zijn. Pak het direct aan en pak het net zo hard aan als je dat bij ergere onderwerpen zou doen, zoals bijvoorbeeld wapens of kinderporno", aldus Derks.

In een reactie zegt TikTok dat gokreclames niet toegestaan zijn op het platform en dat zo'n 99 procent van de gokreclames zijn verwijderd. Het bedrijf kan niet verklaren waarom NOS Stories toch nog steeds veel video's kan vinden waarin SkyHills genoemd wordt.

De toezichthouder onderzoekt welke acties die kan nemen tegen de illegale gokssite. NOS Stories vroeg Skyhills om een reactie, maar dat heeft tot nu toe niet gereageerd.

Reisorganisaties zien de interesse voor de Verenigde Staten afnemen sinds de inauguratie van Trump, blijkt uit een rondgang van de NOS. Het aantal boekingen naar Amerika is gemiddeld met 20 procent afgenomen ten opzichte van een jaar daarvoor.

Het betreft voornamelijk lange rondreizen. City trips naar steden als New York of Chicago worden niet of nauwelijks geraakt, maar reisorganisaties hebben daar geen cijfers over, omdat die korte reizen zelden via hen worden geboekt. Wel zien ze dat reizen naar verre bestemmingen buiten Amerika populairder worden.

Het gedrag van Trump leidt bij Nederlanders tot terughoudendheid om naar de VS op vakantie te gaan, laten verschillende reisorganisaties aan de NOS weten. Ze noemen daarbij onder meer de inzet van immigratiedienst ICE, de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro en de dreigingen over het inlijven van Groenland.

Angst

Begin vorig jaar nam het toerisme naar het 'land van de vrijheid' al af. Trump tekende toen veel decreten en internationale toeristen werden door de immigratiedienst vastgezet. Reisorganisaties zagen daardoor een lichte dip in het aantal boekingen, al ging dit toen voornamelijk over korte reizen.

Nu zien reisorganisaties juist dat het aantal langere rondreizen, die vaak in pakketten worden aangeboden, sterk is afgenomen. Een belangrijke reden die klanten noemen is dat ze het beleid van Trump niet steunen en daarom principieel niet daar op vakantie willen gaan. Ook speelt vrees voor de douane en de Amerikaanse immigratiedienst ICE een rol, blijkt uit gesprekken die de reisorganisatie met klanten voeren.

"Reizigers zijn bang dat je social media moet tonen voordat je het land in mag", zegt Hendrik-Jan Ottevanger van reisorganisatie Little America. Hij verwacht daarom ook dat er minder Nederlanders zullen afreizen naar het WK voetbal, dat voor een deel in de VS wordt gespeeld.

City trips

Reisbranchevereniging ANVR ziet vooral recent een dip in het aantal reizen naar Amerika. "Helemaal nu in januari, omdat er veel negatief nieuws naar buiten komt", zegt een woordvoerder. "Ik kan me voorstellen dat mensen dan even wachten met boeken, al zijn de mooiste plekken vaak ver vooruit gepland."

Puur pragmatisch bekeken is het wel een goed moment om naar de VS te reizen, zegt Brigitte Bosma van reisorganisatie Style and Travel. "Dit jaar bestaat route 66 honderd jaar, vliegtickets zijn goedkoper, veel leuke dingen om te doen dus". Zij ziet ook dat berichtgeving over problemen bij de grens niet helpen. Maar aangezien vliegtickets goedkoop zijn vliegen er nog steeds mensen voor een kortere periode de oceaan over.

De goedkope vliegtickets zorgen ervoor dat het aantal stedentrips niet zo stevig is afgenomen, zegt een woordvoerder van vliegtuigmaatschappij TUI. Ook bij Travel Trend zien ze een duidelijk verschil in kortere trips naar Amerika en grote rondreizen.

En reizigers kiezen ook voor bestemmingen buiten de VS. "Voornamelijk na de inauguratie van Trump kiezen reizigers voor andere bestemmingen", zegt Natasja Eshuis, directeur bij Travel Trend. "Azië heeft Amerika nu ingehaald in het aantal boekingen. Dus voor ons is het groei aan de ene kant, en krimp aan de andere."

Alternatief

Meerdere reisorganisatie spreiden nu hun kansen. Bij Tioga Tours ging het meerendeel van de reizen eerst naar de VS, maar is dit nu gehalveerd, zegt oprichter Paul Backer. "De andere helft gaat nu naar Canada toe, waar het ook heel mooi is", zegt Backer.

Elske Doets merkt met haar reisorganisatie ook dat steeds meer mensen naar Canada willen. "In werkelijkheid is de grand canyon nog steeds mooi, maar het sentiment over Amerika kunnen wij toch niet veranderen", zegt ze.

Ook reisorganisatie Djoser herkent de verschuiving naar andere landen. Egypte, Australië en Nieuw Zeeland zitten juist in de lift. "Het is een soort Trump-effect. Amerika staat onder druk waardoor andere bestemmingen populairder worden", zegt directeur Bart van der Velde. De daling wordt voor de reisorganisatie opgevangen met alternatieven die steeds populairder worden.

In Spanje is opnieuw een treinongeluk gebeurd. Volgens de Spaanse spoorwegbeheerder Adif botste een passagierstrein in de stad Cartagena tegen een kraan die op het spoor stond. Dat gebeurde op de lijn Cartagena-Los Nietos in Alumbres, in de regio Murcia.

Spaanse media schrijven over een zwaargewond slachtoffer en meerdere lichtgewonden. Een woordvoerder van de hulpdiensten zegt tegen Reuters dat "de trein niet is gekanteld en ook niet ontspoord".

"Het verkeer is onderbroken doordat een kraan, die niets met het spoor te maken heeft, de vrije ruimte op het traject bezet houdt", aldus spoorbeheerder Adif.

Vierde ongeluk in een week

Het is het vierde treinongeluk in een week tijd. Zondag botsten twee hogesnelheidstreinen op elkaar in Andalusië, waarbij 43 mensen omkwamen. Meerdere mensen liggen nog in kritieke toestand in het ziekenhuis.

Dinsdag gebeurde opnieuw een ongeluk, in de buurt van Barcelona, waarbij een machinist in opleiding overleed en zeker 37 mensen gewond raakten. Ook bij Blanes gebeurde dit dag een treinongeluk. Hierbij bleef iedereen ongedeerd.

De ongelukken maken veel los in Spanje. Machinisten zetten vraagtekens bij de veiligheid van het spoor en de machinistenvakbond deed al een oproep voor een landelijke staking. Op 9, 10 en 11 februari wordt er gestaakt tegen de onveiligheid op het spoor.