NOS Nieuws - Algemeen

Als defensie snel wil groeien, is het de moeite waard om goed te kijken naar de groep werkzoekenden onder de 35 jaar. Dat stelt een rapport van uitkeringsinstantie UWV.

19.000 jonge werkzoekenden kunnen volgens het UWV iets betekenen voor defensie. Vooral bij ondersteunende functies in de logistiek, zorg en techniek zouden de werkzoekenden en defensie elkaar goed moeten kunnen vinden.

Wat het aantrekkelijk kan maken, is dat defensie voor uiteenlopende ondersteunde functies een opleiding aanbiedt. Die opleiding volg je terwijl je werkt.

Ondersteuning

Defensie wil het personeelbestand laten groeien van 80.000 naar 100.000 in 2030 en op termijn zelfs naar 200.000 mensen. Daarom onderzocht het UWV wat de werkzoekenden die bij hen bekend zijn kunnen betekenen. Het UWV keek naar werkzoekenden onder de 35 jaar, met of zonder uitkering.

De conclusie is dat een brede groep van 19.000 werkzoekenden een achtergrond of interesse hebben die aansluit bij een defensiefunctie. Het UWV weet ook waar deze werkzoekenden naar kijken en of dit mogelijk matcht met waar defensie naar op zoek is.

"Dan moet je denken aan ondersteunende, militaire functies", zegt UWV-onderzoeker Stef Molleman. "Denk aan bouwpersoneel voor bruggen en uitkijktorens, monteurs voor onderhoud van voertuigen, verpleegkundigen en en operatieassistenten."

Bij defensie vallen dit soort functies onder de ondersteunende diensten van de krijgsmacht, waarmee ze als militaire functies worden aangeduid. Burgers, niet-militaire functies bij defensie zoals ICT, administrateurs en inkopen, worden veel minder gezocht.

Vaardigheid vs. opleiding

Bij veel van deze ondersteunende taken kan je aan de slag terwijl je ook binnen defensie wordt opgeleid. Het UWV ziet dat als een voordeel voor deze groep. Het zou een drempel wegnemen, omdat er voor sommige functies geen opleidingseisen zijn. Een deel van deze werkloze jongeren heeft nog geen afgeronde opleiding of geen ruime werkervaring.

Het UWV heeft de indruk dat ook werkzoekenden vaker overwegen om bij defensie aan slag te gaan dan voor de Russische inval in Oekraïne. "Afgelopen jaar zijn duizend werkzoekenden bij defensie terechtgekomen", zegt Molleman, "Het is een stukje van de puzzel."

Defensie heeft verschillende campagnes lopen om jong personeel binnen te halen. Zo kunnen jongeren kennismaken met de krijgsmacht via het dienjaar. Daarnaast zijn een werkstudentprogramma en een nieuwe mbo Veiligheid in trek. Ook is er onlangs een traject gestart voor het opleiden van reservisten.

Krapte

Begin 2022, voor het begin van de oorlog in Oekraïne, was defensie met 67.400 mensen een stuk kleiner. Ook buiten defensie wordt gezocht naar personeel op het gebied van logistiek, zorg en techniek. "Dat raakt een dilemma", zegt Molleman, "Er ligt een veiligheidsopgave. Defensie heeft veel personeel nodig. Dat raakt de samenleving."

Defensie zegt dat op te lossen door veel te werken met reservisten. Zij trainen regelmatig, maar hebben daarnaast een andere baan. Alleen als het nodig is, worden ze ingezet voor bijvoorbeeld het bewaken van havens en luchthavens of hulp bij rampen.

Inderdaad wordt een groot deel van de groei bij defensie momenteel verklaard door reservisten. Vorig jaar kwamen er zo'n 1400 reservisten bij, wat ongeveer een kwart van de totale groei verklaarde van het personeelsbestand.

De Amerikaanse ambassade in de Deense hoofdstad Kopenhagen heeft eerder deze week 44 Deense vlaggetjes weggehaald die in bloembakken bij het gebouw waren geplaatst. De vlaggen stonden symbool voor de 44 Deense soldaten die in Afghanistan zijn omgekomen.

De vlaggen waren neergezet door veteranen, als reactie op uitspraken van de Amerikaanse president Trump. In een interview zei hij dat NAVO-soldaten tijdens de oorlog in Afghanistan zich wat terughielden en "wegbleven van de frontlinies". Dat leidde tot woedende en teleurgestelde reacties, onder meer van voormalig NAVO-topman Jaap de Hoop Scheffer, de Britse koning Charles en Nederlandse veteranen.

Belediging

Het verwijderen van de vlaggen heeft in Denemarken tot veel ophef geleid. Onder meer de voorzitter van het Deense parlement en oud-minister van Defensie Søren Gade noemde de actie "onaanvaardbaar". Gade zei dat hij hoopte dat er sprake was van een vergissing.

Ook burgemeester Jens-Kristian Lütken stelde dat de Amerikanen de Deense veteranen "beledigen" en sprak de hoop uit dat de ambassade excuses zal aanbieden.

Niet met opzet

Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken was het weghalen van de vlaggen geen kwade opzet, liet een anonieme woordvoerder weten aan The Washington Post. Het is gebruikelijk dat beveiligingspersoneel achtergelaten vlaggen, spandoeken en borden van demonstranten opruimt.

Inmiddels hebben onder meer oud-soldaten en andere Denen de vlaggetjes teruggeplaatst. Het incident komt op een gevoelig moment: Denemarken en de Verenigde Staten verkeren in een diplomatieke crisis, nadat president Trump had aangegeven het Deense eiland Groenland te willen inlijven.

Er vindt inmiddels overleg plaats tussen beide landen over een oplossing. Eerder gaf Trump al aan geen geweld te zullen gebruiken om zijn ambities rond Groenland kracht bij te zetten.

Werknemers van universitaire ziekenhuizen gaan de komende jaren 7 procent meer salaris verdienen. Dat is de uitkomst van de cao-onderhandelingen tussen de vakbonden FNV, CNV en NU'91 en de ziekenhuizen.

De eerste verhoging van 3,5 procent komt in juli van dit jaar; de resterende 3,5 procent volgt in mei 2027. Naast de salarisverhoging krijgen de zorgmedewerkers voortaan ook meer toeslag voor onregelmatig werken, bijvoorbeeld op zaterdagochtend en tijdens de jaarwisseling.

Daarnaast gaat de reiskostenvergoeding met 3 cent per kilometer omhoog en is er geen minimale afstand van zeven kilometer meer. Stagiairs krijgen een betere vergoeding en gaan 500 euro verdienen, 80 euro meer dan nu.

Verder zijn er nieuwe afspraken gemaakt over veiligheid. Zo hoeven medewerkers niet langer hun naam te dragen op hun werkkleding, om zo stalking en doxing te voorkomen. Ook komt er ruimte voor maatwerkafspraken bij hormoongerelateerde problematiek, zoals menstruatieklachten.

Zeven UMC's

De nieuwe cao gaat met terugwerkende kracht vanaf 1 januari in en geldt voor ongeveer 80.000 werknemers. De huidige cao liep afgelopen december af. De leden van de vakbonden moeten nog instemmen met hun nieuwe arbeidsvoorwaarden.

Nederland telt zeven universitaire ziekenhuizen (UMC's): het Amsterdam UMC (VUmc en AMC), het Universitair Medisch Centrum Groningen, het Leids Universitair Medisch Centrum, het Maastricht UMC+, het Radboudumc in Nijmegen, het Erasmus MC in Rotterdam en het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Voor niet-universitaire ziekenhuizen geldt een andere cao.

De ochtendspits verliep vanwege sneeuw drukker dan normaal. Volgens de ANWB zijn er vanwege het winterweer geen grote ongelukken gebeurd, maar waren veel dagelijkse files langer dan anders.

De ANWB zegt dat weggebruikers zich goed hebben aangepast aan de omstandigheden. Rond 08.00 uur stond er zo'n 800 kilometer file. Normaal staat er op donderdagochtend zo'n 600 kilometer file.

In een groot deel van Nederland geldt vanwege het winterweer een waarschuwing voor gladheid. Op veel plekken is 1 of 2 centimeter sneeuw gevallen, lokaal kan dat 6 centimeter zijn.

Ongelukken

Het KNMI heeft code geel uitgegeven voor alle provincies, met uitzondering van Zeeland. In eerste instantie gold de waarschuwing ook niet voor Zuid-Holland, maar sinds vanochtend geldt daar alsnog code geel.

Weggebruikers moeten rekening houden met kans op ongelukken door gladde (binnen)wegen, fietspaden, voetpaden en bruggen.

Vooral in het noorden raakten veel auto's van de weg:

Verspreid over het land gebeurden meerdere ongelukken. Zo belandde gisteravond in Tiendeveen (Drenthe) een voertuig in een kanaal langs de weg. Volgens RTV Drenthe zijn de inzittenden spoorloos en wordt er onderzoek gedaan met een sonarboot.

Ook in het Drentse Nieuw-Amsterdam kwam een auto in de sloot terecht. Niemand raakte gewond. In Wesepe in Overijssel reed een auto in een greppel en bij het Gelderse Klarenbeek belandde een auto in een sloot.

Op het spoor rijden de treinen op de meeste trajecten volgens de dienstregeling. Rond Almere rijden tot 16.00 uur minder treinen door een wisselstoring. Volgens een woordvoerder van NS komt dat niet door het winterweer. Bij de sneeuwval eerder deze maand ontstonden veel problemen aan wissels.

Nog tot morgen code geel

Voor Friesland, Groningen, Drenthe en de Waddeneilanden geldt de code geel nog tot morgenmiddag. Voor de andere provincies wordt de waarschuwing in de loop van de dag ingetrokken.

Gisteren leidde de sneeuw en gladheid ook al tot ongelukken op meerdere plekken. Ook toen gold er code geel voor de noordelijke provincies.

De fracties van de drie toekomstige regeringspartijen stemmen in met het coalitieakkoord. Dat is de uitkomst van urenlang overleg binnen de fracties van D66, VVD en CDA.

Details ontbreken nog, maar het akkoord krijgt de naam Aan de slag, zo bevestigen Haagse ingewijden na berichtgeving in De Telegraaf.

Volgens de drie leiders waren hun fracties allemaal positief. D66-leider Jetten zei dat zijn fractie nog "kleine puntjes" en "aanscherpingen" had, die hij nog met de twee andere partijen zal overleggen.

Tot problemen leidt dat volgens hem niet. "We hebben de afgelopen weken al behoorlijk elkaars nieren geproefd", zei Jetten.

VVD-leider Yesilgöz zei dat de VVD-fractie "heel erg positief was" en er veel vertrouwen in heeft om samen met CDA en D66 aan de slag te gaan. Ook zij wilde niet op de inhoud ingaan, maar haar fractie vindt dat het akkoord een "mooi samenhangend verhaal is" waar ook "duidelijk het VVD-stempel in te herkennen zal zijn".

Pijnpunten waren er uiteraard ook, gaf Yesilgöz toe. "Het is niet een akkoord dat wij in ons eentje hebben geschreven", zei ze. Maar daar deed niemand "kinderachtig over" aangezien de fractie uit "professionals" bestaat.

'Mooie vergadering'

CDA-leider Bontenbal zei dat zijn fractie een "mooie fractievergadering" had. De partij was als laatste klaar, maar nam er volgens hem ook goed de tijd voor. Bontenbal noemde dat logisch, want het is "een heel groot document".

De fractie heeft het akkoord hoofdstuk voor hoofdstuk doorgenomen en had geen grote aanmerkingen, alleen wat tekstuele zaken. Ook Bontenbal wilde nu niet verder op de inhoud ingaan. Op de vraag of de fractie trots is op het akkoord, zei Bontenbal: "ik denk het wel, ik mag blijven, dus ik denk dat het wel goed komt".

De Telegraaf berichtte ook dat de drie partijen een strenge begrotingsdiscipline willen nastreven, waarbij het begrotingstekort onder de twee procent moet blijven. Daarover wilden de partijen niets zeggen.

D66-leider en beoogd premier Jetten zei dinsdag wel al dat er duidelijke keuzes zijn gemaakt op thema's als binnenlandse en internationale veiligheid, meer betaalbare woningen en defensie. Daarbij is het de bedoeling volgens Jetten "de rekening niet naar toekomstige generaties door te schuiven".

Topman Sleijpen van De Nederlandsche Bank adviseerde het aankomende kabinet vorige week nadrukkelijk om de begroting de komende jaren beter op orde te hebben. Met alles wat in de wereld gaande is en met het oog op de vergrijzing, is het van belang om klappen op te kunnen vangen, zei Sleijpen.

Hij adviseerde samen met topambtenaren en experts al eerder dat een nieuw kabinet jaarlijks 7 miljard zou moeten bezuinigen.

Kapotte printer

Dat het beraad bij de fracties vanavond lang duurde, kwam onder meer door een kapotte printer. Het akkoord wordt vanwege veiligheidsredenen niet digitaal verspreid. "Er moest behoorlijk wat papier worden geprint", zei Jetten.

Dat het doornemen met de fractie daarna ook even tijd kostte, vond Jetten ook logisch, gezien het belang van de grote plannen en de "doorbraken" die de drie partijen voor de komende jaren in petto hebben.

Vanochtend bespreken de partijleiders de tekstuele aanpassingen en dan kan vrijdag het akkoord gepresenteerd worden.

In het noordoosten van Colombia is een klein passagiersvliegtuig neergestort. Alle vijftien mensen aan boord zijn bij het ongeluk om het leven gekomen.

Het vliegtuig was even voor het middaguur (lokale tijd) vertrokken vanaf het vliegveld van de regionale hoofdstad Cúcuta en had als bestemming Ocaña, een vlucht van ongeveer 40 minuten. Volgens luchtvaartmaatschappij Satena was er enkele minuten na het opstijgen geen contact meer met het toestel, een tweemotorig toestel van het type Beechcraft 1900.

Het vliegtuig stortte neer in een landelijk gebied, in de provincie Norte Santander. "Zodra het vliegtuig was gelokaliseerd, moesten de autoriteiten helaas bevestigen dat er geen overlevenden waren", meldt het ministerie van Transport in een verklaring.

Er is een onderzoek gestart naar de oorzaak van het ongeluk. Een van de omgekomen passagiers is een bekend parlementslid, meldt de luchtvaartmaatschappij. Hij was onderweg naar het grensgebied met Venezuela, waar onder meer gewapende groepen uit de drugshandel actief zijn.

Dit jaar gaan gepensioneerden van de vijf grootste pensioenfondsen er financieel op vooruit. De fondsen kunnen de pensioenen verhogen omdat ze er goed voor staan. Dat komt mede door de stijgende rente.

Bij alle vijf kwam de dekkingsgraad het afgelopen jaar uit boven de 100 procent. Dat betekent dat ze voldoende geld hebben om alle pensioenuitkeringen nu en in de toekomst te kunnen uitbetalen. Hoe hoger de dekkingsgraad, hoe meer ruimte in de toekomst om de pensioenen te verhogen.

Pensioenverhoging

Gepensioneerden van ambtenarenfonds ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, krijgen een verhoging van 2,8 procent. Het pensioenfonds Zorg & Welzijn (PFZW), met bijna 3 miljoen deelnemers, laat de pensioenen zelfs met ongeveer 12 procent stijgen. Hoe dit per persoon uitpakt, weten ze over een paar maanden. Dan krijgt iedereen een brief met de definitieve berekening.

PFZW is een van de fondsen die dit jaar zijn overgestapt naar de vernieuwde pensioenregeling. In de nieuwe regeling worden pensioenen op een andere manier opgebouwd en berekend. Waar voorheen het vermogen van het pensioenfonds in één grote pot zat, krijgt voortaan iedereen binnen het fonds een eigen pensioenpotje. De resultaten op de beurs hebben invloed op de omvang van dat potje.

"We snappen dat het voor onze deelnemers en pensioengerechtigden spannend is", zegt bestuursvoorzitter Joanne Kellerman van PFZW. "Ze moeten allemaal mee uit het vertrouwde stelsel naar een nieuw pensioenstelsel dat zich nog moet bewijzen."

Stabiliteit

Het afgelopen jaar kende ook een periode van onrust voor de pensioenfondsen. Met de invoerheffingen van president Trump was er veel beweging op de beurs. "Al met al ontbreekt het aan stabiliteit", zegt voorzitter Alae Laghrich van metaalfonds PME.

Volgens hem is het moeilijk in te schatten of die stabiliteit terugkeert. Het fonds wil vooral houvast bieden. "In deze tijden is dat belangrijker dan ooit." Dit jaar gaan PME-deelnemers er in ieder geval met 2,8 procent op vooruit.

De gemeente Utrecht heeft een makelaar ingeschakeld om slachtoffers van de explosie aan de Visscherssteeg aan een nieuwe woonruimte te helpen. "Dat is niet gebruikelijk, maar wel nodig", zegt burgemeester Dijksma.

Van de circa honderd mensen die door de explosie op 15 januari hun huis moesten verlaten, kunnen er twintig ook de komende maanden nog niet terugkeren naar huis, schrijft RTV Utrecht. In veel gevallen gaat het om mensen die een huis particulier huurden. Sommigen hebben ondertussen een andere woning gevonden, maar een deel verblijft nog altijd bij familie of vrienden.

"Wij hebben een makelaar gevraagd om voor al die mensen die nu zoekende zijn, vraag en aanbod bij elkaar te brengen", zegt Dijksma.

Volgens de burgemeester is de gemeente daar niet toe verplicht, omdat de zwaarst getroffen woningen niet van een woningbouwcorporatie zijn. Bewoners zijn daarom aangewezen op hun verzekeraar. "Dat vonden we voor de situatie waar de mensen in terecht zijn gekomen eigenlijk te weinig."

Onderzoek nog niet afgerond

Als gevolg van de explosie is één pand ingestort. Zes omliggende panden zijn niet veilig. Ook is er schade aan andere panden. De oorzaak van de explosie is nog niet vastgesteld. Het onderzoek van het Openbaar Ministerie is nog niet afgerond. Er was een gaslek, maar of dat voor of na de explosie is ontstaan, is niet duidelijk.

"Ik verwacht dat het nog wel even zal duren", zegt Dijksma. "We willen natuurlijk heel graag weten wat er precies gebeurd is. Maar het moet ook heel precies, want er hangen veel belangen mee samen."

De burgemeester roept op om niet te speculeren over de oorzaak en het onderzoek af te wachten, zelfs nu dat nog even duurt. "Die zorgvuldigheid is uiteindelijk belangrijker dan de snelheid", zegt ze.

De FBI heeft een kieskantoor doorzocht in de Amerikaanse staat Georgia in verband met de ongefundeerde claims van president Trump over fraude bij de presidentsverkiezingen in 2020.

De inval werd gedaan in een kantoor in Fulton County, in de buurt van Atlanta. De meeste stemmen in het district gingen in 2020 naar Trumps Democratische tegenstander Biden. Biden won ook de staat en werd tot president verkozen.

De doorzoeking houdt volgens CNN verband met het onderzoek van het ministerie van Justitie naar de verkiezingsfraude die volgens Trump heeft plaatsgevonden. Het district heeft bevestigd dat de FBI naar documenten zocht die betrekking hebben op de verkiezingen.

Stemmen 'vinden'

Trump houdt nog altijd vol dat de verkiezingen in 2020 hem ontstolen werden door grootschalige fraude bij stemkantoren in het land. Hij probeerde de uitslagen in Georgia te beïnvloeden door de hoogste verkiezingschef van de staat, Brad Raffensperger, onder druk te zetten om stemmen voor hem te 'vinden'. Op die manier dacht Trump Georgia alsnog te winnen.

Trumps toenmalige minister Barr van Justitie verklaarde destijds na onderzoek al dat er geen grootschalige fraude is gepleegd. Toch loopt er altijd nog een onderzoek.

Juridische strijd

Vorige week zei Trump bij het World Economic Forum in Davos in Zwitserland dat bepaalde mensen die betrokken waren bij de verkiezingen zes jaar geleden "vervolgd zullen worden voor wat ze hebben gedaan".

De regering-Trump is sinds vorig jaar in een juridische strijd verwikkeld met 23 staten om ze te dwingen om stemgegevens over te dragen. Californië en Oregon vochten dit succesvol aan, omdat ze de inmenging van Trump ongrondwettelijk vinden. In Georgia wees de rechter de zaak af omdat die in de verkeerde stad was aangespannen.

De regering-Trump is tevreden over het resultaat van de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro. Het regime in Venezuela luistert naar de eisen van de VS en nauwere banden tussen de twee landen liggen in het verschiet, zei minister Rubio van Buitenlandse Zaken bij zijn verhoor in de Senaat.

Voor het eerst sinds de militaire operatie in Venezuela, begin deze maand, werd Rubio openlijk bevraagd door Senatoren. Kritiek wuifde de minister weg. "We hebben een dictator ingeruild voor een ander", zei Democraat Jeanne Shaheen. Ze zei dat interim-president Rodriguez alleen maar tijdelijk meewerkt en niet van plan lijkt om China, Rusland en Iran de rug toe te keren.

'Ze weet wat er met Maduro is gebeurd'

Maar volgens Rubio is de invloed van Amerika's vijanden in Venezuela al fors teruggedrongen. Hij zei dat verdere militaire actie tegen het land niet is uitgesloten, maar dat er voorlopig geen aanleiding voor is. "Rodriguez weet heel goed wat er met Maduro is gebeurd. Wij denken dat haar eigenbelang overlapt met onze belangrijkste doelen."

De communicatie met de interim-president is volgens Rubio "zeer respectvol en productief". De Venezolaanse interim-president zei onlangs echter dat ze "genoeg" heeft van de "bevelen uit Washington". Verder is ze in haar uitlatingen richting de Amerikaanse regering zeer terughoudend. .

Rubio sprak de verwachting uit dat de Amerikaanse ambassade in de hoofdstad Caracas op korte termijn kan worden heropend. Alleen daar zullen Amerikaanse militairen boots on the ground hebben, verzekerde de minister.

Geen tijdlijn voor verkiezingen

Onder Amerikaanse druk heeft het socialistische regime inmiddels zeker 266 politieke gevangenen vrijgelaten, zegt een Venezolaanse mensenrechtenorganisatie. Rubio erkende dat de situatie in Venezuela te gecompliceerd is om in korte tijd te veranderen, "maar ik denk dat we goede vooruitgang boeken".

Rubio werd opnieuw gevraagd naar een tijdlijn voor democratische verkiezingen in Venezuela, maar hij zei dat die er niet is. Trumps recente loftuitingen voor Rodriguez hebben de vraag opgeworpen in hoeverre vrije verkiezingen een doel zijn voor de VS.

VS houdt olie-inkomsten in beheer

Er werd ook gevraagd naar de enorme olievoorraad van Venezuela. Rubio zei dat het land binnenkort weer olie mag verkopen: momenteel geldt nog een Amerikaans embargo. De VS zal de opbrengst van de olieverkopen in eigen beheer houden. Rubio stelde dat er uiteindelijk maandelijks geld zal worden uitgekeerd aan Venezuela uit deze olieopbrengsten.

Republikeinse Senatoren spraken hun steun uit voor de ontvoering van Maduro. Bij de operatie zijn ongeveer 200 speciale eenheden ingezet en het vuurgevecht duurde minder dan 27 minuten, zo werd bekendgemaakt. "De militaire actie was ongelofelijk kort, gericht en succesvol", zei Jim Risch, de voorzitter van de Senaatscommissie.

Dialoog over Groenland

Rubio werd ook gevraagd naar de Groenland-crisis. Hij zei dat delegaties uit de VS, Groenland en Denemarken binnenkort met elkaar om de tafel gaan. Wat ze precies gaan bespreken is nog onduidelijk.

Trump en NAVO-chef Rutte sloten vorige week een mondelinge overeenkomst over Groenland. De details zijn nog niet bekendgemaakt, maar de crisis is voorlopig afgewend.

Trump kwam terug van zijn eis om het eiland te annexeren. Hij zei wel dat er nu een akkoord is bereikt over de toekomst van Groenland. Volgens Rutte hebben NAVO-landen afgesproken om het hele Arctische gebied beter te gaan beschermen.

Op Bonaire overheerst na de uitspraak van de Haagse rechtbank over klimaatverandering blijdschap, maar vooral ook herkenning. De rechter stelde vast dat Nederland de inwoners van het eiland onvoldoende beschermt tegen klimaatverandering en hen ongelijk behandelt ten opzichte van Europees Nederland.

Voor veel Bonairianen voelt het oordeel als een bevestiging van een bestaande werkelijkheid. Bonaire maakt sinds 2010 als bijzondere gemeente deel uit van het koninkrijk. Dat betekent dat het eiland onder de verantwoordelijkheid valt van de Nederlandse staat, maar geen provincie of gewone gemeente is.

Wetgeving en beleid worden grotendeels in Den Haag vastgesteld, terwijl lokale uitvoering plaatsvindt op het eiland. Die bestuurlijke constructie speelt in de klimaatzaak een centrale rol: de rechter oordeelt dat Nederland verantwoordelijk is voor bescherming van de inwoners van Bonaire, maar dat die bescherming tot nu toe achterblijft bij die in Europees Nederland.

Ver-van-mijn-bedshow

Arthur Sealy, historicus en betrokken bij maatschappelijke initiatieven op het eiland, ziet de uitspraak als een belangrijk kantelpunt, juist omdat klimaat op Bonaire lang als een ver-van-mijn-bedshow werd gezien. Dat delen van het eiland kwetsbaar zijn voor zeespiegelstijging is breed bekend, maar concrete plannen ontbreken.

"Iedereen is zich er wel van bewust dat stukjes van Bonaire onder water komen te liggen als er niets gedaan wordt", zegt Sealy. Tegelijk merkt hij dat het onderwerp vaak wordt vooruitgeschoven: klimaat zou iets zijn voor 2050, voor een volgende generatie. De uitspraak maakt volgens hem duidelijk dat uitstel niet langer vol te houden is.

Het vonnis volgt volgens Nina den Heyer, voormalig bestuurder op Bonaire, op een breder patroon van achterstelling. Zij wijst erop dat Bonaire al langer kampt met ongelijke behandeling op terreinen als bestaanszekerheid, sociale bescherming en arbeidsrechten.

"Zelfs de Nationale ombudsman heeft geconcludeerd dat wat hier gebeurt, niet hoort", zegt ze. Dat de rechter nu expliciet vaststelt dat ook bij klimaat sprake is van ongelijkheid, voelt voor haar als erkenning. Maar het vertrouwen dat dit snel tot grote veranderingen leidt, is beperkt.

Wat er op het spel staat, wordt op straat concreet benoemd. Inwoners wijzen op het achteruitgaan van het koraal en de gevolgen daarvan voor visserij en duiktoerisme. Ook noemen ze de soms verzengende hitte, de hevigere regenbuien waardoor wijken onder water komen te staan en de kwetsbaarheid van cultureel erfgoed in laaggelegen gebieden, vlak bij de kust.

Anderen maken zich zorgen over voedselvoorziening, omdat Bonaire sterk afhankelijk is van import uit regio's die zelf steeds harder worden geraakt door klimaatverandering.

'Sterk afhankelijk van natuur'

Ook Stinapa, de natuurbeheerder op Bonaire, ziet de uitspraak als belangrijk. Directeur Melissa van Hoorn noemt het positief dat de aandacht expliciet op Bonaire wordt gevestigd. Ze wijst op de sterke verwevenheid van natuur, economie en samenleving op het eiland. "De hele samenleving is heel sterk afhankelijk van de natuur."

Volgens Van Hoorn laat de uitspraak ook zien hoezeer natuurbeheer en klimaatadaptatie samenkomen. Stinapa monitort onder meer het koraal, waarvan de bedekkingsgraad de afgelopen jaren met ongeveer 60 procent is afgenomen. Dat heeft directe gevolgen voor kustbescherming en het eiland als geheel.

De rechterlijke uitspraak wordt op Bonaire gezien als een belangrijk juridisch ijkpunt. Maar of dat tot verbetering leidt, moet nog blijken. Zoals Sealy het verwoordt: de euforie over dit vonnis mag maar kort zijn, daarna moet het echte werk beginnen.

China heeft in 2025 een nieuw record gevestigd: een handelsoverschot van zo'n 1000 miljard euro. De hele wereld koopt naar hartenlust Chinese elektrische auto's, kleding, batterijen en zonnepanelen. De Chinese maakindustrie draait dus op volle toeren, maar vooral voor de buitenlandse markt.

De Chinese binnenlandse markt vertelt een ander verhaal. Gebukt onder hoge overheidsschulden en een vastgoedcrisis piept en kraakt de Chinese economie aan alle kanten. Veel Chinezen hebben de afgelopen jaren hun spaargeld zien verdwijnen. Geconfronteerd met aanhoudende economische onzekerheid houden ze de hand op de knip.

Daarom hebben Chinese bedrijven de buitenlandse afzetmarkten hard nodig. Dat roept ook weerstand op, onder meer in Europa, want het bedreigt het voortbestaan van de eigen industrieën. "We zijn nu op een punt beland dat landen beginnen af te wegen hoeveel meer Chinese spullen ze nog kunnen hebben", zegt Jens Eskelund, voorzitter van de Europese Kamer van Koophandel in China.

Afnemende vraag

De kracht van de Chinese maakindustrie is onovertroffen. De toeleveringsketens, werklieden en logistiek zijn perfect op elkaar ingespeeld en dat bespaart kosten. In China kan heel veel voor heel weinig worden geproduceerd.

Zo heeft meneer Cui een led-displayfabriek in Hangzhou. Hij maakt led-displays in alle vormen en maten. Een groot deel van zijn productieproces is geautomatiseerd, dus hij heeft maar enkele tientallen werknemers nodig om grote volumes te produceren.

Ook hij merkt dat de vraag in China afneemt. "We produceerden vooral voor grote evenementen, maar die zijn hier niet meer."

Daarom wil hij gaan inzetten op de export. "De binnenlandse concurrentie is moordend", zegt hij. "In het buitenland is het makkelijker verkopen, je hebt alleen maar een goed, innovatief product nodig voor een degelijke prijs."

'Race naar de bodem'

Ook de Chinese overheid maakt zich zorgen over de extreme concurrentie en de lage consumptie. Peking is bang voor een 'race naar de bodem', waarbij Chinese bedrijven telkens hun prijzen verlagen om nog maar iets te verkopen en elkaar uiteindelijk kapot concurreren. Op de lange termijn kan dat desastreus zijn voor de Chinese industrie.

Het leidt al tot onrust in China. Mensenrechtenorganisaties stellen dat het aantal arbeidsconflicten over onbetaald loon of massaontslagen vorig jaar is toegenomen. Geregeld is te horen dat mensen van hun werkgever een moeilijke keuze krijgen voorgeschoteld: wil je een flinke loonsverlaging of wil je ontslag?

Pessimisme

Hoe moeilijk Chinezen het hebben, hoor je overal. In Zhengzhou, een van de grootste maaksteden van China, steken de moderne Foxconn-fabrieken, waar iPhones worden gemaakt, scherp af tegen het pessimisme dat overheerst bij de mensen die in aanliggende dorpjes wonen.

"De zaken gaan heel slecht. Overal heeft de horeca het moeilijk", zegt een verkoopster van gestoomde broodjes. De economie is na de coronapandemie nooit meer echt aangetrokken, vertelt ze.

De eigenaar van een ontbijtzaak een paar panden verderop ziet het ook somber in. "De slechte economie raakt mij direct, ik heb minder inkomen en minder klanten." Hij wijst naar zijn zoontje. "Ik moet voor mijn kindje en onze ouders zorgen, maar het ontbreekt me aan geld."

Zolang Chinese burgers weinig geld (kunnen) uitgeven, moet het land dat geld verdienen in het buitenland. Een derde van de economische groei van China in 2025 komt voort uit export. Sinds de jaren 90 is dat aandeel niet meer zo groot geweest. Vooral de export naar Zuidoost-Azië, Afrika en Latijns-Amerika zit in de lift.

"Het is houdbaar zolang de wereld Chinese spullen wil blijven kopen", zegt Eskelund van de Europese Kamer van Koophandel. Pas als landen dat niet meer willen, zal er voor de Chinese overheid een reden zijn minder in te zetten op de export, denkt hij.

Handelsoorlog

Kwetsbaar is de situatie wel, zeker in tijden waarin steeds meer landen maatregelen nemen om hun eigen economie te beschermen. De export naar Amerika is door de handelsoorlog flink afgenomen.

Ook de EU en landen als Turkije en India hebben maatregelen ingevoerd om zich te beschermen tegen de scherp geprijsde (en staatsgesteunde) Chinese elektrische voertuigen. Tientallen landen hebben beperkingen opgelegd aan de Chinese e-commerce, maar voor nu draaien de Chinese fabrieken nog door.

Vier gespecialiseerde zorgvilla's voor zieke en meervoudig gehandicapte kinderen gaan dicht. Ouders reageren geschokt en maken zich grote zorgen over de toekomstige zorg voor hun kind.

Volgens Villa ExpertCare zijn de villa's in Vleuten, Waalre, Wezep en Rijswijk en de daarbij horende intensieve kindzorg "niet langer meer duurzaam".

De zorgorganisatie wijst op onvoldoende kostendekking vanuit zorgverzekeraars, problemen met personeelsbezetting en een bredere verschuiving richting zorg aan huis. Het voornemen is om de locaties per 31 maart te sluiten.

'Heftig besluit'

"Het afscheid nemen van de locaties is een heftig besluit. Ook voor onze medewerkers brengt dit veel emoties met zich mee", zegt directeur Myriam van Haften van ExpertCare. De zorginstelling zegt de kinderen zorgvuldig over te dragen naar andere zorgorganisaties. "Zodat zij ook in de toekomst de juiste zorg kunnen ontvangen."

ExpertCare blijft wel kinderthuiszorg aanbieden. Een deel van de gezinnen kan via die route ondersteuning krijgen. Voor andere kinderen wordt met brancheorganisatie BINKZ naar een nieuwe en passende zorgplek gezocht.

Door de sluiting van de zorgvilla's verliest een groot deel van het personeel hun baan.

Ouders overvallen

Ouders voelen zich overvallen door het plotselinge besluit. Romy Aikema-Seep, moeder van de 11-jarige Qwin, noemt het besluit "dramatisch". "Onze zoon heeft hiermee in de regio Utrecht geen geschikte plek meer", zegt ze tegen RTV Utrecht.

De jongen gaat sinds 2022 naar de zorgvilla in Vleuten. Vijf dagen per week, één keer per maand een weekend en soms ook in de vakantie. Het gezin woont zelf in Vleuten, dus het is een ideale plek voor Qwin, die ook nachtzorg nodig heeft.

Volgens Aikema-Seep gaat het om zorg die niet zomaar ergens anders kan worden gegeven. "Dit is 24-uurs zeer complexe zorg. Als dit soort plekken verdwijnen, weten wij echt niet waar onze kinderen heen moeten."

Een andere ouder, die anoniem wil blijven, benadrukt de impact op gezinnen. "Je bouwt hier vertrouwen op met zorgverleners die je kind door en door kennen. Dat raak je kwijt, terwijl alternatieven er bijna niet zijn."

Op donderdag 5 februari is er voor ouders een informatiebijeenkomst over de sluiting van de villa's.

Met een driedaags bezoek aan China wil premier Starmer een nieuw moment markeren in de Brits-Chinese verhoudingen. Die relatie verkeerde in de woorden van de premier in de "ijstijd", maar Starmer wil nu op de reset-knop drukken. Het is voor het eerst in acht jaar dat een Britse leider China bezoekt.

Het bezoek heeft vooral een economisch karakter. In zijn kielzog heeft Starmer een groot gevolg van vertegenwoordigers van het Britse zakenleven en de cultuursector meegenomen. Het streven is om miljardendeals te sluiten die de stagnerende Britse economie een nieuwe impuls geven.

Starmers toenadering kan rekenen op felle binnenlandse kritiek. Volgens de Conservatieve oppositie maakt de premier een knieval en heeft hij te weinig oog voor de veiligheidsrisico's. "China is niet zomaar een handelspartner", schrijft de Conservatieve leider Kemi Badenoch. "Ze gebruiken handel, technologie en hun groeiende welvaart om geopolitieke belangen veilig te stellen."

Die vrees is niet ongegrond. Dagblad The Times onthulde vorige week dat China in het Verenigd Koninkrijk een netwerk van 75 posten heeft opgezet waarmee het bedrijven en universiteiten probeert te beïnvloeden, kritiek op China de kop indrukt en de Chinese diaspora in Groot-Brittannië in de gaten houdt. Deze week meldde de Daily Telegraph dat China jarenlang de telefoons van Britse bewindslieden heeft gehackt, mogelijk ook die van een aantal premiers.

Diplomatiek koorddansen

Starmer zegt dat hij wel degelijk "de ogen open" heeft voor de veiligheidsrisico's. Gisteren maakte de regering bekend dat ze het Chinese netwerk in Groot-Brittannië beter in de gaten gaat houden. Tegelijkertijd benadrukt Londen het economische belang. China is de derde handelspartner van het Verenigd Koninkrijk en meer dan 300.000 Britse banen zijn afhankelijk van handel met China. Het blijft daarom koorddansen voor de regering-Starmer.

De komst van een Chinese mega-ambassade is een voorbeeld van die diplomatieke balanceeract. De Chinese regering had al in 2018 de zinnen gezet op een ambassade in de Koninklijke Munt, een kolossaal historisch pand in het hartje van Londen. Maar de Britse overheid bleef goedkeuring van de bouwplannen jarenlang voor zich uitschuiven

Er waren van meet af aan zorgen. Het gebouw bevat een aantal ondergrondse ruimtes en uit de bouwplannen van de Chinese regering was niet af te lezen wat de functie was van de kelders. Haviken in de Britse politiek waarschuwden dat China de nieuwe ambassade gaat gebruiken om zijn spionageactiviteiten uit te breiden. Bovendien liggen onder het gebouw gevoelige glasvezelkabels, die de machtige financiële sector van Londen bedienen.

De regering gaf vorige week ondanks alle bezwaren groen licht voor de komst van de ambassade. Het was niet voor niets dat dit besluit een week voor Starmers bezoek aan China viel. Voor Peking was dit een prestigekwestie geworden. Weigering had ongetwijfeld tot Chinese repercussies geleid. Starmer koos uiteindelijk voor de handelsbelangen.

Breuk in trans-Atlantische relatie

De koerswijziging van Starmer is ook niet los te zien van de breuk in de trans-Atlantische relatie met de Verenigde Staten. Toen de Britten in 2016 besloten uit de Europese Unie te stappen, schetsten de Brexiteers een paradijselijk vooruitzicht. In dat beeld kon het Verenigd Koninkrijk een onafhankelijke koers varen in een geglobaliseerde economie, met Amerika als politieagent om de regels van de vrije handel te bewaken.

Maar de wereld is steeds meer gaan lijken op een darwinistische dierentuin waarin het recht van de sterkste geldt en kleinere spelers vermorzeld dreigen te worden tussen de grootmachten.

Sinds de Tweede Wereldoorlog was de special relationship met de VS een onwrikbare pijler van het Britse buitenlandbeleid. Ook voor Starmer was een goede relatie met het Witte Huis van levensbelang. Hij ging de confrontatie met president Trump zo veel mogelijk uit de weg en probeerde hem met vleierij aan zijn zijde te houden. De ruzie rond Groenland heeft laten zien dat die aanpak grenzen heeft.

De Britten zijn op zoek naar alternatieven nu ze niet langer kunnen leunen op Amerika als betrouwbare bondgenoot. China is een van die alternatieven. Het is wel een koerswijziging met risico's. Toen Canada deze maand een economische deal sloot met China, wekte dat de woede van de grote buur. Trump dreigt nu met een importheffing van 100 procent op Canadese goederen.

Het is de nieuwe realiteit voor een middelgroot land als het Verenigd Koninkrijk, zeker sinds het vertrek uit de EU. Ze zijn nog steeds afhankelijk van grootmachten als Amerika en China, maar tegelijkertijd willen ze ook niet té afhankelijk worden van deze landen.

Twee agenten van de grenspolitie die betrokken waren bij het doodschieten van Alex Pretti in de Amerikaanse stad Minneapolis zijn met verlof gestuurd. Dat bevestigt het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, nadat meerdere Amerikaanse media hierover hadden bericht.

De agenten zijn met verlof sinds zaterdag, toen het fatale schietincident plaatsvond. Nieuwszender CNN benadrukt dat het standaard is dat agenten met verlof worden gestuurd als er onderzoek wordt gedaan naar hun handelen.

Het incident wordt onderzocht door zowel de FBI als het ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Lokale autoriteiten in Minnesota doen daarnaast een eigen onderzoek, omdat zij het onderzoek van de federale instanties niet vertrouwen.

De 37-jarige verpleegkundige Pretti werd doodgeschoten toen agenten bezig waren hem aan te houden. De beelden van het incident leidde tot veel beroering in de VS. Pretti werd doodgeschoten terwijl een van de agenten hem al leek te hebben ontwapend, zo was te zien.

Ruim twee weken eerder hadden federale agenten van de immigratiedienst ICE ook al iemand doodgeschoten: de 37-jarige Renée Good.

Spanningen

De incidenten hebben de verhoudingen tussen de lokale en federale autoriteiten op scherp gezet. Zo hadden Democratische politici in Minnesota, zoals gouverneur Walz en burgemeester Frey, scherpe kritiek op de inzet van de grenspolitie en ICE-agenten in hun staat en stad.

Walz noemde het schietincident waarbij Pretti omkwam "misselijkmakend" en riep president Trump op de "duizenden gewelddadige ongetrainde agenten onmiddellijk uit Minnesota terug te trekken". Frey zei dat Minneapolis niet van plan is om de federale immigratiewetgeving toe te passen.

Trump schreef vandaag op zijn platform Truth Social dat Frey door die opmerking "speelt met vuur". Het Witte Huis beschuldigde Walz eerder al van het verspreiden van "kwaadaardige leugens".

Wake-upcall

Ook reageerden tal van prominenten op de gebeurtenissen in Minnesota. Zo zei oud-president Obama dat de dood van Pretti "een wake-upcall" moest zijn voor elke Amerikaan, "ongeacht diens politieke voorkeur".

Zanger Bruce Springsteen deelde vandaag op sociale media een nieuw lied over de kwestie, Streets of Minneapolis. Hij zegt dat hij het zaterdag schreef op de dag dat Pretti werd gedood en gisteren opnam "als reactie op de staatsterreur in Minneapolis".

Baas grenspolitie teruggetrokken

Na de dood van Pretti trok Trump wel de commandant van de grenspolitie, Greg Bovino, terug uit de staat Minnesota.

Verder zei de president dat de gebeurtenissen rond de dood van Pretti worden onderzocht. In een voorlopig rapport van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid over het incident bleek dat twee agenten schoten hadden gelost.

De Italiaanse premier Meloni heeft een bezoek gebracht aan Niscemi op Sicilië. De stad werd deze week getroffen door een aardverschuiving bij een klif, waardoor huizen de diepte in zijn gestort.

Meloni maakte een helikoptervlucht boven de stad en sprak met lokale hulpverleners en gemeentefunctionarissen. In een verklaring liet de premier weten dat de regering de infrastructuur zal herstellen en de getroffen inwoners zal helpen. Ook beloofde ze de burgemeester van Niscemi dat ze er alles aan gaat doen om een nieuwe aardverschuiving te voorkomen.

Niscemi is gebouwd op een zandheuvel boven op een kleigrond, waardoor de grond gevoelig is voor aardverschuivingen.

Het zuiden van Italië heeft al sinds zondag te maken met aanhoudende regen en harde wind. In het zuiden van Niscemi zakte door het noodweer over een lengte van 4 kilometer een klif naar beneden. Meer dan 1500 mensen moesten geëvacueerd worden.

Tientallen huizen staan aan de rand van de afgrond en sommige woningen zijn onbewoonbaar geworden. De lokale autoriteiten hebben 150 meter vanaf de plek van de aardverschuiving tot verboden gebied verklaard.

De evacués moeten voor langere tijd een ander verblijf zoeken, omdat het risico op een aardverschuiving volgens de autoriteiten nog groot is.

Vanwege de zware regenval heeft de Italiaanse regering de noodtoestand afgekondigd in drie zuidelijke regio's. Ook is een eerste bedrag van 100 miljoen euro vrijgemaakt voor noodhulp. De totale schade op Sicilië alleen al wordt door de autoriteiten geschat op 2 miljard euro.

Ambtenaren gaan met spoed aan de slag met nieuwe wetten om harder te kunnen optreden tegen schepen in de Russische schaduwvloot. Dat schrijven de demissionaire ministers Van Weel van Buitenlandse Zaken en Tieman van Infrastructuur en Waterstaat aan de Tweede Kamer.

Een Kamermeerderheid had daar op voorstel van D66 in oktober ook om gevraagd. Het is de bedoeling dat de nieuwe wetsvoorstellen nog voor de zomer naar de Tweede Kamer worden gestuurd, schrijven de ministers.

Het gaat om schepen die onder een valse vlag varen om de sancties tegen Rusland te ontwijken. Vaak verkeren ze in slechte staat, wat een risico vormt voor de veiligheid op zee en het milieu. Bovendien wordt vermoed dat de schepen ook betrokken zijn bij spionage.

In beslag nemen

Het is voor Nederland vooral moeilijk om op te treden tegen schepen die net buiten onze territoriale wateren vallen, de Nederlandse Exclusieve Economische Zone (EEZ). De mogelijkheden om daar te inspecteren of op te treden zijn juridisch beperkt, terwijl er wel degelijk gevaar kan dreigen.

De nieuwe wetten moeten het mogelijk maken om schepen met een valse vlag standaard te inspecteren, naar een ankerplaats te begeleiden en in het uiterste geval in beslag te nemen. Er wordt ook gekeken naar wetgeving in landen om ons heen, zoals Frankrijk. Mogelijk maakt dat maatregelen mogelijk die in overeenstemming zijn met het internationaal recht, aldus de ministers.

Christian Dior, Louis Vuitton, Hermès en Chanel: alle toonaangevende modehuizen laten deze weken in Parijs hun haute couture- of mannencollecties zien. Maar achter al die pracht en praal is het onrustig in de luxesector.

Louis Vuitton Moët Hennessy (LVMH), het Franse moederbedrijf van onder meer Louis Vuitton en Tiffany, draaide vorig jaar minder omzet, zo bleek uit de jaarcijfers. Ook het luxeconcern Kering, eigenaar van Gucci en Yves Saint Laurent, noteerde in het derde kwartaal van vorig jaar een omzetdaling van 10 procent.

Frédéric Grangié, hoofd sieraden en horloges bij Chanel, waarschuwde in 2024 al voor een lange crisis in de modewereld, veroorzaakt door onder meer "luxevermoeidheid". Wat is de oorzaak?

Chinese afkeer

De luxesector zit inderdaad in een terugval sinds corona, toen consumenten meer te besteden hadden, zegt Ward van der Stee, sectoranalist bij ABN Amro. "Door de stijgende prijzen en inflatie in Europa zijn consumenten voorzichtiger geworden met hun uitgaven."

Ook de geopolitieke spanningen op het wereldtoneel en de dreigementen van president Trump om importheffingen op te leggen of Groenland in te lijven, spelen een rol. "Mensen houden hun hand op de knip; dat zien we terug in hoge spaarcijfers", zegt Van der Stee. "Dat zet een rem op duurdere aankopen."

Volgens retailspecialist Dirk Mulder van ING is behalve de VS en Europa ook China een belangrijke afzetmarkt voor luxemerken, maar ook daar zijn consumenten terughoudender. "Het werd gezien als groeiregio, maar die groeit toch minder hard dan gehoopt."

Dat komt volgens hem onder meer door de handelsoorlog tussen de VS en China. Een andere factor is regelgeving van de Chinese overheid, die consumenten aanmoedigt om steeds meer producten binnen China te kopen.

Van der Stee wijst erop dat Chinese consumenten steeds meer afkeer hebben van Europese en Amerikaanse producten vanwege recente handelsmaatregelen. "Daarnaast worden Chinese producten, denk aan elektrische auto's, steeds beter."

Ben Wubs, hoogleraar Internationale Bedrijfsgeschiedenis, doet onderzoek naar conglomeraten zoals LVMH. Hij zegt dat de luxeconcerns in Europa sinds eind jaren 80 enorm zijn gegroeid door de afzetmarkten in Azië, maar dat het tij nu langzaam begint te keren.

"Chinese luxury groeit", zegt hij. 'Er komen steeds meer Chinese merken in het hoge segment bij die hun eigen markt bedienen en geen belang hebben bij export." Denk bijvoorbeeld aan Songmont, een Chinees luxemerk dat tassen verkoopt vanaf 173 euro, in plaats van 1750 euro voor een instapmodel Hermès-tas.

Rijken worden rijker

Bregje Lampe, hoofd Fashion & Branding bij het Amsterdam Fashion Institute (AMFI), ziet dat de prijzen van luxemerken enorm zijn gestegen, maar dat dit niet betekent dat de kwaliteit er ook op vooruit is gegaan.

"Er is een race to the bottom gaande. Alles moet steeds meer. Er worden zo veel modeproducten en collecties gemaakt en (online) content geproduceerd, dat er steeds minder beklijft."

Bovendien slinkt het imago van luxeproducten doordat ze niet langer exclusief of bijzonder zijn. "Het wordt steeds meer een massaproduct. En de marges staan onder druk. Aandeelhouders willen bepaalde winstmarges en om die te bereiken, worden concessies gedaan op het gebied van kwaliteit, zoals aan de stof, of aan de manier waarop het wordt geproduceerd."

Mensen worden weliswaar elk jaar rijker, maar de prijzen van designerproducten zijn zo enorm gestegen dat ze voor een grote groep nog steeds onbereikbaar blijven, aldus Lampe.

Lampe ziet ook dat er steeds meer kritiek en 'tegenbewegingen' tegen luxe ontstaan. Zo ontstond afgelopen zomer enorme ophef toen bekend werd dat LVMH-merk Loro Piana zijn kasjmier truien liet maken in een Chinees atelier in de buitenwijken van Milaan, waar illegale arbeiders 90 uur per week werkten.

"Er is een groeiend besef dat luxemerken ook bijdragen aan een vervuilende en mensonterende industrie. Kortom: wat zij symboliseren, is niet per se wat mensen willen uitstralen." Vooral de jongere generaties keren zich hiertegen en hebben een voorkeur voor het zelf maken van spullen of het hergebruiken van kleding, zegt ze. "Luxemerken voldoen dan niet aan de behoefte."

Rustiger vaarwater

Volgens retaildeskundige Mulder heeft de luxesector wel vaker te maken met pieken en dalen. Zo had Burberry het een jaar geleden moeilijk, maar het merk is langzaam weer aan het opklimmen en zichzelf aan het herdefiniëren. 'Hoewel de rendementen van modehuizen teruglopen, is er op dit moment geen luxemerk dat op omvallen staat."

Hij is ervan overtuigd dat luxe altijd wel iets is wat mensen blijven kopen. "Als de onzekerheid in de wereld afneemt, zoals de oorlog in Oekraïne, de handelstarieven en de inflatie, zal je wereldwijd herstel zien."

Het is record op record bij ASML, de Brabantse maker van chipmachines. In 2025 boekte het bedrijf een recordomzet (bijna 33 miljard euro), een recordwinst (ruim 17 miljard euro) en er is voor een recordbedrag aan nieuwe machines besteld (28 miljard euro). Toch verdwijnen er 1700 banen, zo werd vandaag bekend. Hoe kan dat?

Het is een dubbele boodschap die de top van ASML vandaag aan zijn medewerkers presenteert. Aan de ene kant heeft het bedrijf er een "heel, heel, heel goed jaar" op zitten. Ook in 2026 en de jaren daarna verwacht het bedrijf te groeien.

Aan de andere kant kondigt het bedrijf een reorganisatie aan. "Niet omdat we in de problemen zitten of geld moeten besparen", zegt ASML-topman Christophe Fouquet. Nee, de banen moeten weg omdat ASML denkt dat ze op de lange termijn niet zullen helpen, maar juist in de weg staan.

Te veel leidinggevenden

ASML is een van de grootste bedrijven van Europa. Het bedrijf maakt machines waarmee andere bedrijven chips kunnen maken. Die machines staan in fabrieken van grote chipmakers zoals TSMC (uit Taiwan) en Intel (uit de Verenigde Staten). Die chips uit die fabrieken komen uiteindelijk terecht in allerlei apparaten, zoals smartphones en auto's.

Omdat er steeds meer chips nodig zijn, zijn er ook steeds meer chipmachines nodig. Daardoor groeide ASML de afgelopen jaren flink. In die periode heeft het bedrijf steeds meer leidinggevenden aangenomen, zegt de ASML-top. Dat zijn mensen die zich met allerlei projecten bezighouden.

Het gevolg: de technische mensen op de vloer moeten steeds vaker rapporteren aan al die leidinggevenden. "De ingenieurs zijn 20 tot 30 procent van de tijd kwijt met vergaderingen en praten met verschillende managers."

Als je bij ASML aan een chipmachine of onderdeel daarvan werkt, heb je contact met meerdere leidinggevenden. "Die sturen je allemaal een verschillende kant op", zegt Fouquet. "Als we daarmee stoppen, is er meer ruimte om daadwerkelijk dingen te maken."

'Moeilijk en pijnlijk'

En dus komt de ASML-top vandaag met een "moeilijke en pijnlijke beslissing": 3000 leidinggevende functies verdwijnen, van de in totaal 4500 leidinggevenden die betrokken zijn bij het bouwen van de chipmachines. Het bedrijf verwacht dat 1400 daarvan bij ASML kunnen blijven. Niet meer als leidinggevende, maar wel als technicus.

Van de overige 1600 leidinggevenden gaat het bedrijf afscheid nemen. En ook op de IT-afdeling verdwijnen honderd van dit soort banen. In totaal zegt ASML dus tegen ongeveer 1700 mensen: wij groeien door, maar zonder jou.

En dat is zuur, vindt Arjan Huizinga van vakbond CNV. Want ASML komt vandaag met twee boodschappen: er komt meer geld binnen dan ooit, en toch moet het bedrijf mensen ontslaan. "Dat is het meest ongelukkige moment dat je kan kiezen."

"Zeker voor de mensen die hier straks door geraakt worden. Zij hebben hun ziel en zaligheid voor dit bedrijf gegeven." Huizinga wil dat er voor deze mensen een goede vertrekregeling komt. ASML zegt snel in gesprek te willen met de vakbonden, zodat de medewerkers rap weten waar ze aan toe zijn.

Ambitie op lange termijn blijft

Juist dat ASML de afgelopen jaren zo groeide, verklaart waarom er ook steeds meer leidinggevenden kwamen, zegt financieel topman Roger Dassen. "We maken meer machines en de machines worden ingewikkelder. Die leidinggevenden hadden we nodig om dat allemaal in goede banen te leiden."

"Maar op een gegeven moment trokken we de conclusie dat het te ingewikkeld was geworden." Het slechtste wat een bedrijf op dat punt kan doen, is ontkennen dat er een probleem is, zegt hij. Op de lange termijn is dit volgens de top van ASML dus het beste voor het bedrijf.

Het had niet zover hoeven komen, zegt Huizinga van vakbond CNV. "Als ze zich dit eerder hadden gerealiseerd, was de pijn veel kleiner. Dan had ASML minder leidinggevenden aangenomen. En hadden ze nu dus ook minder mensen hoeven ontslaan." Toch denkt ook hij dat de beslissing op de lange termijn het beste is voor ASML.

Want ASML verwacht de komende jaren te blijven groeien. Daarvoor is meer technisch personeel nodig. Het bedrijf sprak eerder de verwachting uit dat de omzet in 2030 uitkomt op 44 tot 60 miljard euro. Dat laatste bedrag zou bijna een verdubbeling zijn van nu. Die plannen blijven staan, ondanks of misschien wel dankzij, de reorganisatie van dit jaar.

We hebben in Nederland sinds de metingen begonnen in 1901 meer hittegolven gehad dan gedacht. Geen 46, zoals het KNMI vaststelde vóór 2016. Ook geen 32, wat datzelfde instituut in 2016 na herberekeningen constateerde. Het zijn er 39, zo heeft het KNMI bekendgemaakt.

Over het aantal hittegolven bestaat al jaren discussie. Hoe zit dat? En hebben klimaatsceptici gelijk als ze zeggen dat het KNMI "tropische dagen schrapt"?

Vier of één hittegolf in 1947?

Eerst gaan we terug naar 1947, een van de warmste jaren sinds het begin van de KNMI-metingen. Tot 2016 ging het KNMI uit van maar liefst vier hittegolven in dat jaar. Volgens Nederlandse definities betekent dat vijf dagen boven de 25 graden, waarvan minstens drie dagen boven de 30.

Tot 2016, toen het KNMI met nieuwe inzichten kwam. Er zouden niet vier maar slechts één hittegolf zijn geweest in 1947. Die nieuwe inzichten kwamen door wat het KNMI homogenisering noemt, oftewel het gelijktrekken van historische gegevens.

Het KNMI meet namelijk niet meer op precies dezelfde plekken als in 1901. En ook niet met dezelfde apparatuur. Zodra het KNMI van meetplek wisselt, doet het de metingen eerst jaren op zowel de oude als op de nieuwe locatie, voordat het de meetapparatuur op de oude locatie verwijdert en volledig overgaat op de nieuwe locatie.

Op basis van de inzichten en gegevens die het weerstation op die twee plekken heeft verzameld, maakt het KNMI rekenmodellen waarmee het de oude historische gegevens kan vergelijken met die van nu. In 2016 vond zo'n homogenisering plaats en daardoor viel het kwartje voor een aantal hittegolven net de andere kant op. En dus geen vier maar één hittegolf in 1947.

Gegevens zijn openbaar

Kritiek volgde, onder meer van de klimaatsceptische organisatie Clintel. Het KNMI zou "tropische dagen schrappen" in het verleden en daarmee het beeld schetsen dat hittegolven vooral een fenomeen zijn van nu.

Ben Lankamp van het KNMI is het niet eens met die beschuldiging. "Het gaat soms om een verschil van een paar tiende graden waardoor we volgens de definitie wel of niet een hittegolf hadden in die periode. Het KNMI heeft nooit iets geschrapt, onze gegevens zijn openbaar."

Maar nu, tien jaar later, is het KNMI toch opnieuw gaan kijken naar het gelijktrekken van hun gegevens. Wat blijkt: het kwartje valt in een aantal gevallen weer de andere kant op. Toch vier hittegolven in 1947.

Nieuwe wetenschappelijke inzichten waren volgens het KNMI de aanleiding om de zaak opnieuw onder de loep te nemen. Lankamp: "Daarbij hebben we serieus gekeken naar het commentaar op basis van wetenschappelijke literatuur. Een aantal personen die wetenschappelijke kritiek had, hebben we gevraagd het nieuwe rapport te reviewen. Een wetenschappelijk proces is altijd gebaat bij een open discussie."

Zo iemand was Frans Dijkstra, die via een wetenschappelijke paper (financieel gesteund door Clintel) eerder kritiek uitte op de rekenmethodes van het KNMI. Nu is hij tevreden. "Ik ben heel positief over de wijzigingen. Toen in 2016 het KNMI de gegevens ging gelijktrekken, gingen ze bij twee dingen te kort door de bocht. Nu dat is aangepast, kan ik me erin vinden."

Streepjescode ongewijzigd

Een en ander heeft overigens geen gevolgen voor de 'streepjescode' die het KNMI hanteert om temperatuurstijgingen over de lange termijn te laten zien. "Die streepjes krijgen op basis van het temperatuurgemiddelde van dat jaar een kleur", zegt Lankamp. "Maar daar zijn door deze herberekeningen geen wijzigingen in."

Het KNMI is daar heel duidelijk in: de aanpassingen maken niets uit voor de belangrijkste uitkomsten. "Het klimaat in Nederland wordt warmer. Sinds het begin van de twintigste eeuw is de gemiddelde temperatuur met meer dan 2 graden gestegen. We hebben minder koude dagen en meer zeer warme zomerdagen. 40 procent van de hittegolven sinds 1901 heeft plaatsgevonden sinds 2000."

Criticus Dijkstra gaat daarin mee: "We hebben het in dit specifieke geval over beeldvorming over zomerhitte en angstzaaien over hittegolven. Er waren in het verleden dus meer hittegolven, maar dit maakt niks uit voor het temperatuurgemiddelde en dat de aarde opwarmt. Het verschil in hoeveelheid hittegolven tussen vroeger en nu was kunstmatig te groot gemaakt, en dat klopt nu weer. In grote lijnen zijn het KNMI en ik het nu met elkaar eens."

De streepjescode tot en met 2024: