NOS Nieuws - Algemeen

De Nederlandse marine gaat voorlopig niet in internationale wateren anti-drugsoperaties met de VS uitvoeren. De marineschepen zullen zich beperken tot het bewaken van de territoriale wateren rond Aruba, Bonaire en Curaçao. Dat heeft demissionair minister Brekelmans van Defensie gezegd bij een bezoek aan Aruba.

De stap is een reactie op het Amerikaanse beleid waarbij sinds september veronderstelde drugsbootjes in internationale wateren onder vuur worden genomen door de Amerikanen. Daarbij zijn zonder vorm van berechting meer dan honderd mensen gedood.

Nederland werkte tot voor kort nauw samen met de VS bij operaties tegen drugssmokkel in de regio. De eilanden Aruba, Curaçao en Bonaire maken deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden en liggen midden in belangrijke routes van drugssmokkelaars. Om die te stoppen trok de Nederlandse marine op met de Amerikaanse kustwacht. In internationale wateren waren het vaak Nederlandse mariniers die verdachte schepen enterden, op basis van Amerikaanse inlichtingen.

In de Cariben onderschepte de Nederlandse marine de afgelopen vijf jaar tienduizenden kilo's cocaïne. Smokkelaars werden daarbij aangehouden en doorgaans overgedragen aan de Amerikaanse autoriteiten, waar zij werden berecht.

Minister Brekelmans benadrukt dat de Amerikanen een andere "route" hebben ingezet door verdachten niet aan te houden maar te beschieten. "Dat is echt aan hen om dat te doen, daar maken wij geen deel van uit."

Aanvallen op Venezuela

Ondertussen wordt de situatie in het Caribisch deel van het Koninkrijk door Nederland nauwlettend gevolgd, schrijft demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken in een brief aan de Tweede Kamer. Aanleiding voor de brief zijn de Amerikaanse aanvallen van afgelopen weekend op doelen in de omgeving van de Venezolaanse hoofdstad Caracas. Daarbij werd president Maduro van Venezuela meegenomen en overgebracht naar New York.

Aruba, Bonaire en Curaçao liggen enkele honderden kilometers van de Venezolaanse hoofdstad. Volgens het kabinet is er op dit moment geen sprake van een "acute dreiging" voor het Caribisch deel van het Koninkrijk.

Internationaal recht

Wel staan de ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken paraat. Er zijn meerdere scenario's uitgewerkt voor het geval dat de eilanden langere tijd onbereikbaar raken of als er een grote toestroom van vluchtelingen uit Venezuela op gang komt.

Nederland heeft alle betrokken partijen opgeroepen verdere escalatie in Venezuela te voorkomen en zich te houden aan het internationaal recht, aldus het demissionaire kabinet.

De Haarlemse weefselbank ETB Bislife levert op verzoek van Zwitserse ziekenhuizen donorhuid voor de slachtoffers van de brand in het Zwitserse Crans-Montana. Met die huid worden gewonden behandeld.

Bij de brand tijdens de nieuwjaarsnacht kwamen veertig mensen om het leven en raakten 119 mensen gewond. Een groot deel van hen ligt nog in het ziekenhuis en verkeert in levensgevaar; sommigen zijn tot 60 procent verbrand. Op nieuwjaarsdag deed een ziekenhuis in Zürich direct een verzoek bij ETB Bislife om donorhuid.

"Het gaat om een tijdelijke bedekking van een brandwond", zegt Antoon van den Bogaerdt, hoofd van de huidafdeling van de weefselbank. "Als mensen verbrand zijn over een grote oppervlakte zijn ze eigenlijk heel erg ziek."

Zo hebben ze problemen met vocht- en temperatuurregeling en ervaren ze heel veel pijn. "Door toepassing van donorhuid kan dat verbeterd worden, en daarmee kan de huid levensreddend zijn."

Derde of vierdegraads brandwonden

In totaal is er al 123.000 vierkante centimeter (oftewel 12,3 vierkante meter) huid bij de weefselbank met speciale koeriers opgehaald om naar Zwitserland te worden gebracht. Van den Bogaerdt verwacht dat ook andere weefselbanken in Europa is gevraagd om donorhuid te leveren.

"123.000 vierkante centimeter is al best wel veel, en hiermee kunnen flink wat slachtoffers geholpen worden", zegt Van den Bogaerdt. Om hoeveel mensen het gaat, is niet meteen duidelijk. "Dat is afhankelijk van de totaal afgebrande huid." Een volwassene heeft gemiddeld tussen de 1,5 en 2 vierkante meter aan huid.

In Nederland kunnen mensen na hun dood organen en weefsels doneren. Een van de weefsels is donorhuid. "Die bewerken wij tot een klinisch product zodat het kan worden gebruikt voor donatie en is een aantal jaar houdbaar", zegt Van den Bogaerdt. Donorhuid is tijdelijk omdat het niet hecht; uiteindelijk moet toch weer de eigen huid worden gebruikt.

De donorhuid kan worden gebruikt voor derde- en vierdegraads brandwonden, dus voor slachtoffers die zwaar zijn getroffen. Van den Bogaerdt zegt dat Nederland een grote voorraad donorhuid heeft. Na de fatale nieuwjaarsbrand in Volendam in 2000 werd afgesproken om die aan te vullen. Die brand had een deels vergelijkbaar verloop met die in Crans-Montana.

IJsfonteinen

In het Volendamse café, op de bovenste verdieping van een pand, vierden op dat moment ruim 300 jongeren het begin van het nieuwe jaar, in een ruimte waar maximaal 80 mensen mogen zijn. Een van de bezoekers stak een bosje sterretjes aan, waarna de kerstversiering op het plafond vlam vatte. In totaal kwamen veertien jongeren om het leven en raakten honderden cafébezoekers gewond.

In Crans-Montana leidden ijsfonteinen aan champagneflessen ertoe dat het plafond in brand vloog. De brand ontwikkelde zich vrijwel onmiddellijk tot een vuurzee. Het materiaal dat op het plafond was geïnstalleerd was volgens de burgemeester bij de laatste inspectie "acceptabel" geacht.

"De gezellige en moderne huizen tonen de warme en liefdevolle zorg van de gerespecteerde kameraad Kim Jong-un om ons volk koste wat kost het gelukkigste volk ter wereld te maken." Noord-Koreaanse propagandateksten als deze en andere lofzangen over de Noord-Koreaanse dictator en zijn familie zijn voortaan te lezen voor het Zuid-Koreaanse publiek.

Voor het eerst sinds de oprichting van Zuid-Korea, in 1948, staat het Zuid-Koreanen vrij om de papieren versie te lezen van de Noord-Koreaanse staatskrant, de Rodong Sinmun. Voorheen mocht dat alleen onder specifieke voorwaarden, zoals voor journalistiek of onderzoekswerk. Deze beleidsverandering sluit aan bij de koers van president Lee Jae-myung om de relatie met Noord-Korea te verbeteren.

Normaal te koop is de papieren krant niet. Zuid-Koreanen mogen hem alleen inzien op 181 speciaal aangewezen locaties, zoals bibliotheken, overheidsgebouwen en onderwijsinstellingen. De website van de Rodong Sinmun blijft voorlopig geblokkeerd.

Inzet op betere relatie

Volgens de Zuid-Koreaanse president Lee is het verbod op de Rodong Sinmun achterhaald en weerspiegelt het een verouderd wantrouwen in het vermogen van burgers om propaganda te identificeren. Hij noemt de wijziging een kans voor mensen om de realiteit in Noord-Korea beter te begrijpen en kritisch over het buurland na te denken.

Het opheffen van het verbod past in een brede diplomatieke verschuiving van de Zuid-Koreaanse regering. Lee wil een betere relatie met Noord-Korea, al worden zijn handreikingen van de afgelopen maanden nog afgeslagen door de familie Kim. Wel verwijderde Noord-Korea de propagandaluidsprekers aan de grens, kort nadat Zuid-Korea datzelfde had gedaan.

De Zuid-Koreaanse overheid controleert de verspreiding van informatie uit Noord-Korea streng, uit angst voor ideologische beïnvloeding. Dat werd na de oprichting van Zuid-Korea direct vastgelegd in de Nationale Veiligheidswet.

Sinds 2008 is Zuid-Korea ook begonnen met het censureren en blokkeren van Noord-Koreaanse mediawebsites. Ondanks jaren van discussie en protest daarover, komt er vooralsnog geen verandering in. Wel heeft het Zuid-Koreaanse ministerie van Hereniging gezegd zich te blijven inzetten voor meer toegang tot ongeveer zestig Noord-Koreaanse websites.

Beperkte beïnvloeding

Volgens Bada Nam, secretaris-generaal van PSCORE, een organisatie die zich inzet voor Koreaanse hereniging, zijn zorgen over beïnvloeding via de Noord-Koreaanse media onnodig. Er zijn maar weinig mensen die door het lezen van Noord-Koreaanse media het regime gaan bewonderen, ziet hij.

"Zulke gevallen zijn uiterst zeldzaam. Die mensen worden meestal gedreven door zeer specifieke politieke motieven, en niet door de overtuigingskracht van de Noord-Koreaanse propaganda zelf", legt hij uit. Bovendien hebben Zuid-Koreanen, in tegenstelling tot hun noorderburen, ook toegang tot informatie die de Noord-Koreaanse propaganda weerlegt of tegenspreekt.

Wel zijn sommige critici bezorgd over de mogelijke beïnvloeding van Noord-Koreaanse vluchtelingen, een gemarginaliseerde groep in Zuid-Korea. De claim dat zij gevoeliger zouden zijn voor de propaganda spreekt Nam tegen. "Velen van hen voelen wel degelijk een gevoel van culturele nostalgie bij Noord-Koreaanse liederen, films of alledaagse beelden, simpelweg omdat ze daar zijn geboren en opgegroeid." Maar Noord-Koreaanse politieke boodschappen ziet Nam zelden online gedeeld worden. Koreanen die in het noorden zijn geboren weten ook als geen ander hoe de realiteit is in Noord-Korea.

Symbolische stap

Of de versoepeling in de staatskrant er echt toe zal leiden dat Zuid-Koreanen meer kennis opdoen uit het noorden, is nog maar de vraag. Volgens Chad O'Connell, oprichter van NK News, een Engelstalige website die nieuws over Noord-Korea publiceert, is de versoepeling vooral symbolisch. Mensen moeten volgens hem flink wat moeite doen voordat ze de krant kunnen lezen.

Ook maakt het weinig verschil voor onderzoekers: "Het doorzoeken van gedrukte versies is minder eenvoudig en nauwkeurig dan het doorzoeken van online-versies, en daar zijn databanken voor."

Als de regering wil dat er meer kennis over Noord-Korea overkomt, dan moet Zuid-Korea eigenlijk de website van de krant beschikbaar maken, aldus O'Connell.

Nam is positiever over de versoepeling. Volgens hem hebben decennia aan ervaring aangetoond dat contactbeperking vanuit Zuid-Korea niet tot de gewenste verandering leidt.

Daarentegen vreest Noord-Korea voortdurend de invloed van Zuid-Korea, juist omdat de politieke, sociale en culturele realiteit in Zuid-Korea een uitdaging vormt voor de controle van het regime. Vanuit dit perspectief zou Zuid-Korea de informatie over het noorden binnen zijn eigen samenleving niet moeten beperken, om het juiste voorbeeld te geven, en tegelijkertijd Noord-Korea moeten oproepen hetzelfde te doen, vindt Nam.

De brandveiligheid van het café in het Zwitserse Crans-Montana was ruim zes jaar geleden voor het laatst gecontroleerd. Dat heeft burgemeester Féraud bekendgemaakt op een persconferentie. Bij de cafébrand tijdens nieuwjaarsnacht kwamen veertig mensen om het leven en raakten 119 mensen gewond. De meeste slachtoffers waren jongeren.

Volgens Féraud moeten dit soort horecagelegenheden jaarlijks onderzocht worden. Daarbij wordt onder meer naar brandblussers en vluchtroutes gekeken. In 2019 werd de bar Le Constellation voor het laatst geïnspecteerd. Volgens de burgemeester waren er toen geen lopende problemen bekend.

De brand ontstond rond 01.30 uur in de kelder van de bar. Op beelden is het vermoedelijke begin van de brand te zien. Mensen hebben flessen vast met ijsfonteinen, die te dicht bij materiaal aan het plafond komen, dat vervolgens vlamvat. De brand ontwikkelde zich vrijwel onmiddellijk tot een vuurzee.

Dag van nationale rouw

De geluidswerende matten die aan het plafond waren geïnstalleerd, waren volgens Féraud nooit op brandveiligheid getest. Hij verontschuldigde zich voor het feit dat de bar al ruim zes jaar niet was gecontroleerd op brandveiligheid. Ook zei hij tegen journalisten dat het een "no-brainer" is om de ijsfonteinen die in zulke locaties worden aangestoken, voorlopig te verbieden. Verder heeft de gemeente alle soorten vuurwerk in openbare gebouwen verboden.

Crans-Montana is vijf dagen na de dodelijke brand "nog altijd in shock", zei Féraud. Hij zei dat een externe partij alle horecagelegenheden alsnog gaat inspecteren. Ook zei hij dat hij niet zal aftreden als burgemeester als gevolg van de dodelijke brand. "Ik verlaat het schip niet in het midden van een storm."

Voor aanstaande vrijdag is een dag van nationale rouw afgekondigd in Zwitserland. Om 14.00 uur zal een minuut stilte worden gehouden, waarin kerkklokken in het hele land zullen luiden.

Nalatigheid

Tijdens de jaarwisseling brak brand uit in de bar in het skioord Crans-Montana in het Franstalige deel van Zwitserland. Doordat de vluchtroute in de kelder slechts uit één trap omhoog bestond, konden vele bezoekers geen kant op.

De Zwitserse politie is een strafrechtelijk onderzoek begonnen naar de twee Franse uitbaters van de bar. De twee worden verdacht van dood door schuld, het toebrengen van lichamelijk letsel door nalatigheid en het veroorzaken van brand door nalatigheid. Zelf zeggen de eigenaren dat hun bar aan alle veiligheidsnormen voldeed.

Alle veertig slachtoffers zijn inmiddels geïdentificeerd. De jongste was 14 jaar oud, de oudste 39. Meer dan de helft van de doden was achttien jaar of jonger. De meesten waren Zwitsers. Onder de slachtoffers zijn ook Italianen en Fransen. Van de 119 gewonden liggen er nog 83 in het ziekenhuis, aldus de politie.

Nederland schaart zich achter "onze Deense vrienden" wat betreft Groenland. Dat schrijft demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken op X. "Aangaande de toekomst van Groenland, is het aan Denemarken en Groenland zelf om daarover te beslissen."

Kort na de verklaring van Nederland kwam er ook een gezamenlijk statement naar buiten van Europese leiders. Ook daarin staat dat de toekomst van Groenland en Denemarken aan die landen zelf is. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat de veiligheid van het Arctische gebied ook een zaak is van de NAVO en dat de VS daarbij een belangrijke bondgenoot is.

Behalve de Deense premier Frederiksen hebben de Franse president Macron, de Duitse bondskanselier Merz, de Britse premier Starmer, de Italiaanse premier Meloni, de Spaanse premier Sánchez en de Poolse premier Tusk de verklaring ondertekend. Nederland was op voorhand niet gevraagd om mee te tekenen, maar premier Schoof schrijft wel op X dat Nederland het statement "volledig onderschrijft".

Strategische ligging

De Amerikaanse president Trump uit geregeld dreigende taal in de richting van Groenland, dat hij zegt te willen annexeren. Zondag zei hij dat de VS Groenland "absoluut nodig heeft", vanwege de veiligheid en de strategische ligging.

Van Weel noemt de VS niet in zijn X-bericht, maar schrijft wel dat Nederland "de dialoog en samenwerking aanmoedigt" tussen NAVO-bondgenoten om "onze" veiligheid op Groenland te versterken.

Terwijl Trump herhaaldelijk zijn interesse in Groenland heeft uitgesproken, azen de bewoners zelf op onafhankelijkheid. Correspondent Rolien Créton bezocht het eiland vorig jaar.

Groenland hoort al zo'n 200 jaar bij het Deense koninkrijk, maar heeft sinds 1979 enige autonomie. Het land heeft ook een eigen overheid, maar Denemarken gaat over onder meer defensie en buitenlandse zaken. Het merendeel van de inwoners van Groenland wil overigens uiteindelijk onafhankelijk worden van Denemarken.

De Deense premier Frederiksen zei gisteren dat een Amerikaanse aanval op een NAVO-bondgenoot desastreus zou zijn. "Als de VS besluit om een ander NAVO-land aan te vallen, dan zou alles tot stilstand komen", aldus Frederiksen. "Dat geldt ook voor de NAVO en daarmee de naoorlogse orde van internationale veiligheid."

'Genoeg'

De Groenlandse premier Nielsen is ook woedend over de nieuwste dreigementen van Trump. "Nu is het genoeg", schreef hij gisteren op Facebook. Hij zei de Groenlanders ook dat er geen reden is tot paniek en dat hij gaat proberen weer in overleg te treden met de Amerikaanse regering.

Onder meer de EU, Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk en Finland spraken de afgelopen dagen ook al hun steun uit voor Groenland.

Het was de afgelopen dagen niet voor het eerst dat Trump dreigend sprak over Groenland, maar door het Amerikaanse optreden in Venezuela kijken landen gespannen naar in welke landen de VS op een soortgelijke wijze zou kunnen ingrijpen.

Het Oekraïense volk en president Zelensky ontvangen dit jaar de internationale Four Freedoms Award. Ze krijgen de prijs van de Roosevelt Foundation voor hun moed en doorzettingsvermogen in de oorlog met Rusland, die in februari zijn vijfde jaar ingaat.

De Zeeuwse Roosevelt Foundation reikt de prijs sinds 1982 uit in Middelburg en New York. De aanmoedigingprijs is bedoeld voor personen en organisaties die zich inzetten voor de vier vrijheden van de Amerikaanse oud-president Franklin D. Roosevelt, zoals verwoord in zijn beroemde Four Freedoms-speech. Het gaat onder meer om vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst.

Zelensky en zijn land hebben zich het afgelopen jaar op bijzondere wijze ingezet voor de vrijheid in de wereld, schrijft de Roosevelt Foundation. "Zij bieden onvermoeibaar weerstand en strijden onophoudelijk voor hun onafhankelijkheid. Zij strijden voor de veiligheid van heel Europa en verdedigen met hun leven wat ons allemaal beschermt: vrijheid, democratie en rechtsstaat boven 'het recht van de sterkste'".

'Een strijd die ons allemaal aangaat'

Sinds de Russische invasie in Oekraïne op 24 februari 2022 zijn tienduizenden burgers en militairen gedood en miljoenen Oekraïners op de vlucht geslagen. Steden zijn verwoest en in de koude wintermaanden is het leven voor burgers extra zwaar. "In deze erbarmelijke omstandigheden toont de Oekraïense bevolking enorme veerkracht."

Volgens de voorzitter van de organisatie, de Zeeuwse commissaris van de Koning Hugo de Jonge, is de oorlog in Oekraïne "een strijd die ons allemaal aangaat".

De prijs wordt op 16 april uitgereikt in Middelburg, de dag dat Roosevelt in 1941 zijn Four Freedoms-speech uitsprak in het Amerikaanse Congres. Nabestaanden van president Roosevelt zullen daarbij zijn. Zijn voorouders stammen af van het eiland Tholen. Of Zelensky de prijs persoonlijk in ontvangst zal nemen, is nog niet bekend.

Zelensky komt met de Four Freedoms Award in een rijtje te staan met mensen die eerder werden onderscheiden, zoals Jimmy Carter, Nelson Mandela, Kofi Annan, Angela Merkel en Malala Yousafzai.

Vorig jaar ontving Save Ukraine de prijs, een hulporganisatie die ontvoerde kinderen uit Rusland en door Rusland bezette gebieden terughaalt naar Oekraïne.

Nieuwsuur maakte deze reportage over de ontvoering van Oekraïense kinderen:

Veel geannuleerde vluchten, treinstations die helemaal platliggen, stilstaand vrachtverkeer in lange files; het winterweer is een flinke kostenpost voor logistieke uitvoerders. Voor die bedrijven lijkt het logisch om meer te investeren in manieren om infrastructuur sneller sneeuw- en ijsvrij te maken. Toch loont dat niet altijd de moeite.

"Bedrijven weten dat het weer een enkele keer per jaar tot problemen kan leiden", zegt luchtvaartdeskundige Joris Melkert van de TU Delft. "Maar dan gaat het meestal om harde wind. Zo veel sneeuw als er nu valt, dat is lang geleden."

Vliegtuigen moeten nu bijvoorbeeld ijsvrij worden gemaakt. Dat gebeurt met apparatuur die speciale vloeistof op de toestellen spuit, legt Melkert uit. Hij vertelt dat kantoorpersoneel, dat hiervoor is opgeleid, op deze dagen bijspringt.

"Alleen heb je daar op dagen als deze nooit genoeg spullen voor", stelt Melkert. "Dat proces kost tussen de 5 en 20 minuten. Er gaan gemiddeld 1300 vluchten op een dag en er zijn niet honderden van die apparaten."

Het is de vraag of het loont om daar meer in te investeren, aangezien dit soort sneeuwdagen tegenwoordig maar eens in de zoveel jaar voorkomt. "Als je meer van die apparaten koopt, die gedurende het jaar ook onderhouden moeten worden, gaan de gebruikerskosten van Schiphol omhoog - en de vliegtuigtickets zijn nu al duur. Dan is toch de uitkomst: jammer, maar helaas."

Elektrische verwarming

Diezelfde afweging heeft de politiek ook voor het treinverkeer gemaakt, vertelt Andy Wiemer van ProRail. "Het spoor in Nederland is niet gebouwd op dit soort weer. Er zouden vele miljarden euro's nodig zijn om dit te veranderen. De vraag is of het dat waard is voor drie dagen eens in de zoveel jaar."

De wisselverwarming draait op veel plekken nog op gas. "Het nadeel daarvan is dat bij harde wind het vlammetje uit kan waaien." Elektrische verwarming zou dus efficiënter zijn. "Net als in Zwitserland, waar ze elk jaar een halfjaar sneeuw hebben en er dus hun infrastructuur op hebben ingericht. Daar besteden ze 5 procent van het bruto binnenlands product aan infrastructuur, wij 'maar' 1,2 procent."

ProRail krijgt weleens filmpjes doorgestuurd van treinen in andere landen. "In Amerika rijden ze bijvoorbeeld met diesellocomotieven die makkelijker door de sneeuw banjeren, maar behalve dat die minder duurzaam zijn, trekken ze veel langzamer op en zijn ze veel zwaarder." Omdat Nederland het drukst bereden spoornetwerk van de Europese Unie heeft, krijg je het hier niet voor elkaar om dan zo veel treinen te laten rijden, legt Wiemer uit.

Kosten

Hoeveel deze sneeuwdagen bedrijven kosten, is lastig te zeggen, vertellen experts. Vertragingen van vrachtverkeer zijn zeker een flinke kostenpost, meldt ondernemersorganisatie Transport en Logistiek Nederland. "Een stilstaande vrachtwagen kost minimaal 80 euro per uur. Dat tikt aan, zeker als het weer langere tijd zo blijft."

Het kost luchtvaartmaatschappijen al gauw vele miljoenen euro's, zegt luchtvaartexpert Melkert. "Ze moeten passagiers nieuwe vluchten aanbieden. Dat zijn plekken die ze niet aan iemand anders kunnen verkopen. Ook zitten er kosten in de zorgplicht die maatschappijen hebben, bijvoorbeeld bij het aanbieden van een drankje of een hotelovernachting." Maatschappijen hoeven passagiers niet te compenseren voor vertraagde vluchten. Dat moet alleen als de oorzaak aan het bedrijf te wijten is en niet, zoals nu, bij overmacht.

Er worden vooral vluchten geannuleerd over korte afstanden, binnen Europa, weet Melkert. Die leveren minder op dan intercontinentale vluchten.

Terminal dicht

Treinreizigers hebben recht op geld terug bij vertragingen, laten de NS en Arriva weten. Ook biedt de NS geregeld een gratis kopje koffie aan op vertraagde trajecten. Hoeveel dit alles kost, kan de spoorwegmaatschappij niet zeggen.

In de Rotterdamse haven hebben ze relatief weinig last van de sneeuw. In het havengebied is de grootste hinder bij een pak sneeuw ook op de weg. Vandaar dat een van de terminals aan de landzijde gisterochtend even dichtging om te kunnen strooien. "De economische gevolgen zijn in zo'n geval, zeker op macroniveau, zeer beperkt", laat een woordvoerder van ECT Hutchison Ports weten.

Goedemorgen! In de ochtendspits rijden er geen NS-treinen en de landen van de 'coalition of the willing' overleggen in Parijs over de toekomst van Oekraïne.

Eerst het weer: Vandaag zijn er iets minder winterse buien in vergelijking met de voorgaande dagen. De meeste trekken over het westen en noorden. Het wordt 0 tot 3 graden en de wind komt uit het zuidwesten. Morgen valt er vooral in de ochtend sneeuw.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Tot zeker 10.00 uur rijden er geen NS-treinen in heel Nederland. Dat komt volgens de NS door meerdere storingen vanwege het winterse weer en een IT-storing.

Het is nog onduidelijk of er na 10.00 uur wel treinen kunnen rijden. Treinen van andere vervoersbedrijven rijden wel, zegt de NS.

Volg ook de laatste ontwikkelingen over het winterweer in ons liveblog.

Ander nieuws uit de nacht En dan nog even dit:

In Japan is een blauwvintonijn van 243 kilo geveild voor omgerekend 2,7 miljoen euro. De vis werd verkocht op een veiling in Tokio. Daar wordt ieder jaar veel geld betaald voor de eerste tonijn van het jaar. Maar nog nooit zo veel.

Fijne dag!

De IT-storing bij de NS is opgelost. Dat meldt een woordvoerder van het spoorbedrijf aan de NOS. Om 10.00 uur gaan de treinen weer rijden, maar dan wel volgens de winterdienstregeling.

Vanochtend kampte de NS met een groot aantal wisselstoringen en een IT-storing in de planning. Daardoor kon de NS in het hele land geen treinen laten rijden. Nu die storing is opgelost kan de dienstregeling weer worden opgestart.

Liveblog

Het laatste nieuws over de gevolgen van het winterse weer lees je in het liveblog.

Het treinverkeer lag gisteren op verschillende plekken plat als gevolg van het winterse weer. Gisteravond kondigde NS voor vandaag een winterdienstregeling aan, met minder treinen dan normaal, maar vanwege de storing gaat die dus pas om 10.00 uur in.

Het aantal doden bij de protestgolf in Iran lijkt fors te zijn opgelopen. Volgens mensenrechtenorganisatie HRANA zijn in negen dagen tijd zeker 35 doden gevallen en ruim 1200 mensen gearresteerd. Dat is een ruime verdubbeling ten opzichte van wat HRANA drie dagen geleden heeft gemeld.

De statistieken van de mensenrechtenorganisatie zijn niet geverifieerd, maar worden betrouwbaar geacht. De in Londen gevestigde nieuwssite Iran International zegt zeker 21 doden te hebben geïdentificeerd. In tientallen steden zijn protestacties en stakingen gemeld tegen het regime.

De kop indrukken

De Iraanse autoriteiten proberen de grootste landelijke protestgolf sinds 2022 met geweld de kop in te drukken. Er is niets bekendgemaakt over het aantal doden of arrestaties. Ayatollah Khamenei heeft opgeroepen om hard op te treden tegen "relschoppers". Het regime beschuldigt landen als Israël en de VS ervan de protesten aan te wakkeren.

De Amerikaanse president Trump heeft gedreigd met ingrijpen tegen Iran. "Als Iran vreedzame demonstranten doodschiet, wat hun gewoonte is, zal de Verenigde Staten hen komen redden." De VS heeft vorig jaar nucleaire installaties in Iran gebombardeerd.

Onderzoek

Volgens HRANA wordt op sommige plekken met scherp geschoten op demonstranten. De organisatie is gevestigd in de VS en baseert zich op een netwerk van lokale bronnen in Iran. Twee van de 35 gemelde doden zouden gelieerd zijn aan het regime. Ook zouden vier kinderen zijn gedood. Er zouden ruim zestig burgers gewond zijn geraakt in anderhalve week tijd, het merendeel door rubberkogels.

De Iraanse president Pezeshkian heeft opdracht gegeven tot een "grondig onderzoek" naar meerdere incidenten in de westelijke provincie Ilam. Op beelden die online circuleren, zouden de autoriteiten in de regio Malekshahi hebben geschoten op burgers.

Pezeshkian erkende verder dat er een "incident" in een ziekenhuis in de stad Ilam heeft plaatsgevonden. Op online verspreide beelden zouden veiligheidstroepen een ziekenhuis bestormen op zoek naar demonstranten, zeggen activisten.

De directe aanleiding voor de protesten zijn de enorm gestegen kosten van levensonderhoud in Iran. De demonstranten zijn ook boos over het gebrek aan politieke vrijheid, vrouwenrechten en eisen het vertrek van de geestelijke leiders.

Er zit een crimineel netwerk achter het vuurwerkgeweld tegen de politie in Amsterdam-Noord tijdens de jaarwisseling, zegt korpschef Janny Knol. "Met voorbedachten rade zijn deze middelen aangeschaft", verwees ze in tv-programma Pauw en De Wit naar de inzet van 'vuurwerk-mitrailleurs' tegen ME'ers in Floradorp.

De korpschef van de Nationale Politie reageerde gisteravond voor het eerst op het massale geweld tegen de politie tijdens oud en nieuw. Voor de aanval in Floradorp zijn nog geen arrestaties verricht. Knol zei dat het onderzoek nog in volle gang is.

'Systeem' in kaart brengen

"Wat we willen is een ronde zaak en niet alleen weten wie de daders waren, maar ook wie er eromheen betrokken was." De politie probeert volgens haar "het systeem" achter de aanval in kaart te brengen. "Het is wat mij betreft een crimineel netwerk."

Tot nu toe zijn er voor geweld of vernieling tijdens de jaarwisseling 250 mensen opgepakt. Volgens de korpschef zullen er nog meer arrestaties volgen, onder meer dankzij de vele videobeelden van het geweld tegen agenten.

Behalve in Floradorp werd de politie ook op andere plekken in het land beschoten met vuurwerk, dat werd gelanceerd vanuit buizen of andere constructies:

In de tv-uitzending was ook een groepscommandant van de ME in Utrecht te gast. Hij beschreef hoe hij met zijn team tijdens de jaarwisseling in een hinderlaag werd gelokt. Een auto hinderde het ME-busje, dat volgens hem tot stilstand kwam naast een school.

"Daar stond een groep van dertig of veertig jongeren die ons onder vuur hebben genomen", zei hij in de talkshow. "En ik denk dat we geluk hebben gehad dat het met legaal vuurwerk werd gedaan." Als er bijvoorbeeld een Cobra 6, zwaar knalvuurwerk, was gegooid had het volgens hem slecht af kunnen lopen.

Behalve agenten zijn ook weer andere hulpverleners belaagd tijdens nieuwjaarsnacht. Er werd bijvoorbeeld een auto in brand gestoken en vervolgens werden brandweerlieden bestookt met vuurwerk. Afgelopen jaarwisseling was zeer waarschijnlijk de laatste waarin legaal vuurwerk mocht worden afgestoken.

Ruim 145 landen zijn het eens geworden over een wijziging van een afspraak uit 2021 waarin staat dat bedrijven over de hele wereld minimaal 15 procent winstbelasting moeten betalen. Dat meldt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

Het gaat om bedrijven met een wereldwijde omzet van minstens 750 miljoen euro, zogeheten multinationals.

Met de wijziging komen de landen tegemoet aan een eis van de Verenigde Staten. De regering-Trump had gedreigd dat landen die de belastingafspraken zouden handhaven, met extra Amerikaanse heffingen te maken zouden krijgen.

Regels vereenvoudigd

De 15 procent belasting voor multinationals blijft staan, maar om aan de kritiek van de regering-Trump tegemoet te komen zijn de regels nu vereenvoudigd en is onder meer afgesproken dat Amerikaanse belastingvoordelen blijven gelden. Daarmee hebben de Verenigde Staten een uitzonderingspositie gekregen en is de originele regeling afgezwakt.

De Amerikaanse minister van Financiën Bessent spreekt van een "historische overwinning voor het behoud van de Amerikaanse soevereiniteit". Volgens hem "beschermt de aangepaste regeling Amerikaanse werknemers en bedrijven tegen buitenlandse inmenging".

Ontwijking

In 2021 werden de afspraken over een minimaal belastingtarief gemaakt. De bedoeling was dat de nieuwe regels zouden voorkomen dat multinationals belasting konden ontwijken via belastingparadijzen. De afspraken moesten ervoor zorgen dat een bedrijf in ieder geval een minimumtarief aan belastingen zou betalen.

Dat geldt niet alleen voor het land waar het hoofdkantoor staat, maar voor alle landen waar het bedrijf actief is. De OESO schatte in 2015 dat landen voor het ingaan van deze afspraken tot 200 miljard euro aan belastingen misliepen.

Kritiek en omzeiling

Bij de invoering van de afspraken was ook kritiek te horen. Zo stelde Oxfam International dat 15 procent een te laag tarief was om verschil te kunnen maken. Daarnaast zouden landen die eerder nog om hogere belastingen vroegen, dat tarief naar beneden bijstellen. In 2024 bleek dat er ook manieren zijn om als multinational alsnog belastingvoordelen te krijgen.

"Gelukkig is het volle maan, dat geeft wat licht", lacht een oudere man in de Berlijnse wijk Zehlendorf. Sinds zaterdagochtend zitten hij en tienduizenden stadsgenoten zonder stroom. Zijn noodpakket raakt op en het wordt steeds kouder in huis. "Ik kan niet nóg meer truien aandoen."

In een buurthuis komt een studente zich wassen met warm water. "Eerst vond ik het nog wel leuk, zo met z'n allen in het donker, maar inmiddels is het 12 graden in mijn studentenkamer." Zij slaapt met medestudenten op één kamer, gevuld met kaarsen, om de temperatuur te verhogen. "Maar iedere nacht wordt het kouder."

Veel mensen logeren elders bij vrienden en familie, maar sommigen kunnen of willen hun huis niet verlaten. "Ik ben 95, ik wil niet weg", zegt Wolfgang Senft stellig. "Ik kan wel naar mijn kinderen, maar wat moet ik daar?"

Vulkangruppe

Een extreemlinkse groepering genaamd Vulkangruppe wist in de nacht van vrijdag op zaterdag meerdere hoogspanningskabels door brand zwaar te beschadigen. 45.000 huishoudens kwamen zonder stroom te zitten, een derde daarvan is inmiddels weer aangesloten. De verwachting is dat pas op donderdag iedereen weer stroom heeft.

De Vulkangruppe legde eerder de stroomvoorziening in een andere Berlijnse wijk plat, evenals de Tesla-fabriek buiten de Duitse hoofdstad. In alle gevallen door brandstichting en iedere keer wisten de daders te ontkomen.

In een online verklaring zegt de groep zich te keren tegen de "honger naar energie", die volgens hen bijdraagt aan de opwarming van de aarde. Ook wil de groep de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie tegenhouden. De stroomstoring zou slechts nevenschade zijn. "We hebben beperkt medelijden met de vele villa-eigenaren in de getroffen wijken", aldus de groep.

Wie achter de groep zit, is onduidelijk. Dat roept vanzelfsprekend speculaties op: zijn dit anarchisten zoals er zoveel zijn in Berlijn, of wordt deze vrij professionele groep aangestuurd door het buitenland? Vanwege de Russische 'hybride'-aanvallen op het Westen is men beducht op sabotage van kritieke infrastructuur.

De Berlijnse burgemeester Kai Wegner is helder: dit is een "aanslag" gepleegd door "terroristen". Ondertussen neemt de kritiek op hem toe. De hulpverlening zou te beperkt zijn, de crisiscommunicatie te traag. Toen Wegner gisteren een 97-jarige vrouw in een noodopvang opzocht, riep een woedende man: "Hoezo moet iemand hier slapen? Wat is er mis in deze stad?"

Het herstel wordt bemoeilijkt door de vrieskou. De reparatiewerkzaamheden moeten vorstvrij gebeuren, maar het kwik blijft in Berlijn deze week enkele graden onder de nul. Rond de beschadigde leidingen is nu een verwarmde tent gebouwd.

"Het is het typische black-out-scenario, waarbij alles is uitgevallen", vertelt Daniel Hofmann van de rampenbestrijding. "Er is geen internet, geen straatverlichting en geen werkende stoplichten." Op drukke kruispunten geldt het recht van de sterkste. Er is een beperkt aantal verkeersregelaars. "Onze inzet gaat vooral naar het regelen van noodopvang en zorginstellingen voorzien van noodstroom." Ook het leger helpt mee.

Hulpacties

Sommige burgers voelen zich op zichzelf aangewezen. Een oudere man uit de welvarende wijk Wannsee zegt te vrezen voor plunderingen. "Mijn alarm werkt niet meer en het is heel donker. Ik verplaats me daarom alleen met de taxi."

De hulp ligt deels bij de kerken, laat pastor Susanne Seehaus van de evangelische Emmauskerk zien. "Hier kun je je opwarmen, je telefoon opladen en douchen. Ook koppelen we hulpbehoevenden aan mensen die een slaapplek aanbieden." Zij maakt zich vooral zorgen om mensen die niet te bereiken zijn. "We zullen langs de deuren moeten. Sommigen zijn erg bang, hen mogen we niet vergeten."

Anderen zijn goed voorbereid, zoals de klusjesman van de kerk. "Ik heb jaren geleden een houtkachel in de woonkamer geplaatst. Niet voor de sfeer, maar ter voorbereiding op een situatie zoals nu." Zijn grootste probleem is de uitgevallen koelkast. "Ik heb alles buitengezet, maar dat is inmiddels door een vos opgegeten."

Zijn overbuurman zit sinds zaterdagochtend permanent in het donker. De elektrische rolluiken kunnen niet meer omhoog. "Ik ben niet jaloers op mensen met een smart home, die alles met een tablet bedienen. Daar werkt nu niets meer."

Dan komt een vrouw met een grote pan soep de kerk binnen gewandeld. "Ik heb wat extra's gemaakt, om uit te delen." Zo draagt iedereen zijn steentje bij, vertelt Stefanie Neuendorf. De eigenares van een dierenwinkel in de nabijgelegen wijk Friedenau komt een slaapplek aanmelden. Eerder bracht ze gasoventjes naar getroffen huishoudens.

"Ik heb zelf eens in een noodsituatie gezeten en kreeg toen hulp uit onverwachte hoek. Daarom geef ik de hulp nu graag terug." Zo ziet zij dat er iets moois voortkomt uit de langdurige stroomstoring. "Berlijn ziet er kil uit, maar we zijn een warme stad."

Waren het de afgelopen dagen nog vooral vrolijke sneeuw- en sleefoto's die voorbijkwamen, nu de kerstvakantie is afgelopen levert het winterse weer volop problemen op. Flinke sneeuwbuien, die grotendeels samenvielen met de ochtend- en de avondspits, ontregelden vandaag van alles in Nederland. Voorlopig is het nog niet klaar.

De eerste echte ochtendspits van het jaar was er meteen een voor in de boeken. Vanochtend stond er bijna 700 kilometer file in Nederland, veelal veroorzaakt door ongelukken of vrachtwagens die waren stilgevallen en niet meer vooruitkwamen. Ook strooiwagens en sneeuwschuivers konden daardoor niet overal bij. Sommigen mensen stonden uren vast. Een enkeling werkte in de tussentijd maar aan een sneeuwpop langs de snelweg. Vooral rond Utrecht liep het vast: daar zijn de files de hele dag niet opgelost.

Het openbaar vervoer had gisteren ook al veel problemen en vandaag was dat nog een tandje erger. Rondom Amsterdam rijden al sinds vanochtend nauwelijks treinen en op veel andere trajecten is sprake van vertragingen en uitval. Technici die problemen kwamen verhelpen, hadden soms moeite om hun werkplek te bereiken. Ondanks de oproep van de NS om eerder te reizen, staan sommige stations vol met wachtende reizigers. Ook de reisplanner werkt niet altijd goed.

Op Utrecht Centraal stonden veel gestrande reizigers die niet wisten of hun trein nog kwam:

Rijkswaterstaat adviseerde vandaag om de spits te mijden. Ondanks de miljoenen kilo's zout die al gestrooid zijn, zorgde de nieuwe sneeuwval wederom voor problemen. Met name op de wegen rond Amsterdam en Utrecht stonden lange files, ook op provinciale wegen. Verder viel de avondspits mee, al gebeurde er wel weer een aantal ongelukken.

Thuisbezorgd gestopt

Veel dienstverlenende bedrijven vertellen aan de NOS dat ze de situatie volgen en dat de veiligheid van medewerkers vooropstaat. Zaken als bevoorrading van supermarkten en het bezorgen van post en pakketten gaan grotendeels goed, zij het soms met wat vertraging. Thuisbezorgd laat weten dat hun bezorgers vanavond niet meer de weg op gaan. Voor hen is het te gevaarlijk.

Sommige kranten worden vanavond eerder gedrukt om morgen op tijd op de mat te kunnen vallen. Ook zijn er scholen die al melden dat ze morgen later beginnen of helemaal dicht blijven, omdat het te gevaarlijk is om ernaartoe te komen.

In ziekenhuizen verliep de dag aanvankelijk vrij normaal. Maar sinds het eind van de middag is het op sommige plekken toch drukker, meldt persbureau ANP. Er komen vooral meer mensen met botbreuken naar de spoedeisende hulp.

'Woensdag weer sneeuw'

Voorlopig is het dan ook nog niet voorbij met het winterweer. Volgens NOS-weerman Marco Verhoef valt het morgen nog wel mee, al valt er 's ochtends in het westen nog wel een bui. Het kan wel verraderlijk glad zijn. "Woensdag krijgen we echt weer een nieuw gebied met sneeuw over het land. Landinwaarts gaat er dan zeker weer 5 tot 10 centimeter vallen."

Morgen gaat de NS volgens de winterdienstregeling rijden, om een opstapeling van problemen te voorkomen. Dat houdt in dat er op een aantal trajecten minder treinen zullen rijden en dat reizigers mogelijk vaker zullen moeten overstappen.

De ANWB zet voor morgen alvast extra personeel in. Vandaag werden er zeker 6000 pechgevallen gemeld, een stuk meer dan op een gewone winterse dag. Ook morgen verwachten ze problemen.

Schiphol, waar al dagen achter elkaar honderden vluchten worden geschrapt, verwacht dat de verstoringen de komende dagen aanhouden en rekent op meer annuleringen en vertragingen.

Gouverneur Tim Walz van de Amerikaanse staat Minnesota trekt zich terug uit de gouverneursverkiezingen in zijn staat. Hij is bezig aan zijn tweede termijn en ziet nu toch af van een derde periode.

Walz was tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2024 de running mate van Kamala Harris, die namens de Democratische Partij kandidaat-president was.

In september had Walz aangekondigd dat hij nogmaals mee zou doen aan de gouverneursverkiezingen, maar daar komt hij toch van terug. De gouverneur stelt dat hij zijn aandacht wil richten op een grote fraudezaak in Minnesota, waar onder meer werd gesjoemeld met kinderopvangsubsidies.

"Elke minuut die ik besteed aan het verdedigen van mijn politieke belangen, kan ik niet besteden aan het verdedigen van de inwoners van Minnesota tegen criminelen die misbruik maken van onze vrijgevigheid", schrijft Walz op X.

'Regering-Trump zijn opportunisten'

Volgens de regering-Trump heeft gouverneur Walz te weinig gedaan om de fraude tegen te gaan. Vorige week besloot Trump om vanwege de zaak de financiering van de kinderopvangcentra in Minnesota te bevriezen.

Walz haalt in zijn bericht ook hard uit naar de regering-Trump, wat volgens hem "opportunisten" zijn die de fraudezaak gebruiken "om een paar goedkope punten te scoren".

Het is nog niet bekend wie de nieuwe kandidaat-gouverneur namens de Democratische Partij is. CNN schrijft dat dat mogelijk Amy Klobuchar wordt, die nu de staat Minnesota vertegenwoordigt in de Amerikaanse Senaat.

Correspondent VS Ryan Hermelijn:

"Voor Walz, die vorig jaar nog als oud-vicepresidentskandidaat naast Kamala Harris gold als een rijzende ster binnen de Democratische Partij, komt er een abrupt einde aan zijn politieke ambities. Zijn boodschap in de campagne dat de Republikeinen, met Donald Trump voorop, weird waren, ging viraal en werd door andere Democratische kopstukken overgenomen.

Maar wie de bal kaatst, kan hem terug verwachten. Republikeinen, van lokale bestuurders tot president Trump zelf, zagen in de gouverneur een aantrekkelijk doelwit en grepen het fraudeschandaal aan om hem te beschuldigen van nalatigheid en zwak leiderschap.

Walz gaat al maanden gebukt onder het grote fraudeschandaal bij kinderopvanginstellingen die met belastinggeld werden gefinancierd. Tientallen miljoenen dollars, die tijdens de pandemie werden vrijgemaakt voor maaltijden voor kinderen, zouden vooral gebruikt zijn om vastgoed en dure auto's mee te kopen.

Meer dan negentig mensen zijn aangeklaagd in de fraudezaken, de meesten van hen zijn van Somalische afkomst. Minnesota heeft een grote Somalische gemeenschap en conservatieve media stellen dat Walz weinig daadkracht heeft getoond om deze groep fraudeurs aan te pakken, omdat de Somalische gemeenschap een belangrijke kiezersgroep is voor de Democratische Partij. Walz heeft die beschuldigingen altijd glashard ontkend, maar moet nu in een jaar van tussentijdse verkiezingen toch plaatsmaken voordat zijn impopulariteit overslaat op andere Democraten."

Zo'n 85.000 huishoudens in Amersfoort en omgeving krijgen het advies het water eerst te koken voordat ze het drinken. Drinkwaterbedrijf Vitens laat weten dat bij een controle van het drinkwater de bacterie enterokokken is gevonden.

De enterokokkenbacterie komt van nature voor in de darmen van mensen. De bacterie is niet gevaarlijk voor gezonde mensen, maar voor mensen met een kwetsbare gezondheid of een verminderde weerstand kan die wel vervelende gevolgen hebben.

Er wordt onderzocht hoe de bacterie in het water terecht is gekomen. "Helaas kunnen we vooraf niet zeggen hoelang het kookadvies duurt", zegt Vitens tegen RTV Utrecht. Het drinkwaterbedrijf geeft op 8 januari een update.

3 minuten koken

Het drinkwaterbedrijf raadt mensen aan om water eerst 3 minuten te koken voor gebruik. Dan kan het veilig worden gedronken en gebruikt. Vitens benadrukt dat het niet nodig is om flessenwater te gebruiken.

Het kookadvies geldt in Amersfoort, Achterveld, Bunschoten-Spakenburg, De Glind, Hoogland, Hooglanderveen, Leusden, Soest, Soesterberg, Stoutenburg, Stoutenburg-Noord, Terschuur en Woudenberg. Vitens zegt gedupeerde klanten per e-mail op de hoogte te stellen.

Opnieuw mis

Het is niet voor het eerst dat het water moet worden gekookt in de provincie. In Amersfoort moesten 15.000 huishoudens dat tijdens de kerstvakantie ook doen. Toen vond Vitens de enterokokkenbacterie in specifieke wijken, maar was het drinkwater op andere plekken schoon.

Bij een nieuwe controle is volgens Vitens de bacterie gevonden op een zogenoemde productielocatie. "Deze locatie levert drinkwater aan een groot deel van Amersfoort en omgeving. Daarom geven we nu opnieuw een kookadvies aan een groter gebied."

In november moesten 125.000 huishoudens in delen van Utrecht dagenlang hun kraanwater koken nadat er een bacterie was ontdekt in een drinkwateropslag. De bacterie kwam toen in het water door schade aan het dak van de opslag. Volgens Vitens was er "onvoldoende onderhoud" gedaan door het waterbedrijf zelf.

Tijdens de jaarwisseling zijn beduidend meer gewonden gevallen dan voorgaande jaren. De spoedeisende hulp moest 474 patiënten helpen, 29 procent meer dan vorig jaar. Verder viel op dat veertig kinderen zwaargewond raakten door vuurwerk dat zij opraapten en opnieuw afstaken. Dat blijkt uit cijfers van kenniscentrum VeiligheidNL, dat alle letselcijfers rondom oud en nieuw verzamelt.

Het aantal ernstige slachtoffers op de spoedeisende hulp (SEH) is niet zo hoog geweest sinds de jaarwisseling van 2015 naar 2016. Toen moesten 482 mensen worden behandeld. Sindsdien daalde het aantal vuurwerkslachtoffers gestaag. Maar deze jaarwisseling was er een echte kentering.

In totaal waren er 1.239 vuurwerkslachtoffers die op de spoedeisende hulp of bij een huisartsenspoedpost werden geholpen. Vergeleken met eerdere jaarwisselingen bleef de verdeling tussen afstekers en omstanders vrijwel gelijk, 52 en 48 procent.

Wederom waren vier op de vijf slachtoffers man. Ook waren er geen grote verschuivingen zichtbaar in het aantal ziekenhuisopnames (9 procent) na een bezoek aan de spoedeisende hulp. Hoewel daar meer ernstige letsels waren door de toename van het aantal slachtoffers, bleef de verhouding in vuurwerkslachtoffers door legaal en illegaal vuurwerk vrijwel gelijk.

Verdubbeling aantal amputaties

"Ten minste vier op de tien letsels kwamen door vuurwerk dat tijdens de afgelopen jaarwisseling legaal was", vertelt Martijntje Bakker, directeur bij VeiligheidNL. "De toename van slachtoffers op de spoedeisende hulp kan dus niet worden verklaard door meer illegaal vuurwerk. Wel heeft men bij deze, waarschijnlijk laatste, jaarwisseling zonder vuurwerkverbod mogelijk meer risico genomen. Zo zien we dit keer ook een twintigtal amputaties, waar het in eerdere jaren om een tiental ging."

Meer dan de helft van alle vuurwerkslachtoffers was jonger dan 20 jaar. Dit jaar viel op dat kinderen vaker dan voorgaande jaren niet ontploft vuurwerk opraapten om opnieuw af te steken. Dat ging geregeld mis. Het ging in totaal om veertig gevallen, waarbij het negen van de tien keer ging om kinderen onder de 14 jaar. Dit leidde tot ernstige verwondingen.

Bijna niemand droeg veiligheidsbril

"Ondanks alle voorlichting over het belang van vuurwerkbrillen, afsteeklonten en het niet opnieuw afsteken van vuurwerk dat op straat ligt, zijn er ieder jaar veel letsels te betreuren die voorkomen hadden kunnen worden. Zo droeg maar zeven procent van alle slachtoffers een vuurwerkbril", zegt Bakker.

"Een algemeen verbod op oudejaarsvuurwerk kan op korte termijn al leiden tot een aanzienlijke afname van vuurwerkslachtoffers en bevordert de eenduidigheid van handhaving", meent Bakker. Zo was het aantal slachtoffers op de SEH bij het vuurwerkverbod van 2020 tijdens de pandemie met 108 patiënten aanzienlijk lager.

"Op de langere termijn draagt het verbod hopelijk bij aan het creëren van een nieuwe norm, waarbij ook ernstig letsel door zwaar illegaal vuurwerk kan worden voorkomen."

Op 5 januari 1981 werd in Nederland voor het eerst een nieuwsprogramma speciaal voor kinderen uitgezonden. Leontien Ceulemans presenteerde die dag het eerste NOS Jeugdjournaal.

De doelgroep was en is nog steeds: kinderen van de hoogste klassen van de basisschool, zo tussen de 9 en 12 jaar oud. De toon werd anders dan in gebruikelijke nieuwsuitzendingen. Makkelijker, begrijpelijker. En kinderen werden als volwaardige gesprekpartners aan het woord gelaten.

Eerste geïnterviewde kinderen

Wennen was dat wel, voor iedereen. Ook voor kinderen die over het vergiftigde water in het Westland aan het woord kwamen. Petra 't Hoen en René Luijten waren die eerste kinderen.

Het Jeugdjournaal zocht hen weer op, voor een speciale uitzending ter gelegenheid van het jubileum.

Petra (56) over haar interview van toen: 'Leuk, spannend. Ik kende alleen maar het NOS Journaal, dus ik dacht: 'Oké, Jeugdjournaal, wat gaan ze dan anders doen?' René (ook 56, toen 11): "Het was een heel moeilijk onderwerp. Ik had er geen verstand van, maar ze zochten iemand die tegen was. Dus ik zei: Ja!" Hij steekt een vinger in de lucht. "Ik wil wel op tv, lijkt me supergaaf."

Van groot naar klein

Grote nieuwsgebeurtenisssen kwamen voorbij in het Jeugdjournaal: de val van de Berlijnse muur, de aanval op de Twin Towers in New York, de corona-pandemie.

Maar altijd werd gezocht naar ook luchtig, vrolijker nieuws. Trends en hypes bijvoorbeeld die zich in de belevingswereld van kinderen afspelen. Furby's, beyblades, de jojo-rage. Van alles kwam voorbij. Wat vinden kinderen van nu van die rages? Ook dat zal te zien zijn in de speciale uitzending, vanavond om 19.00 uur op NPO3.

In het Zeeuwse Aardenburg zijn gisteren vier mannen aangehouden op verdenking van stroperij. De verdachten kwamen in beeld nadat er bij de politie meerdere meldingen waren binnengekomen.

Het zijn mannen van 30, 31, 38 en 42 jaar oud zonder vaste woon- of verblijfplaats. Ze werden op straat gearresteerd. Bij een controle nam de politie een stroomhalsband, een afstandsbediening voor de halsband, warmtecamera's en kogeltjes in beslag, meldt Omroep Zeeland.

Ook zijn vijf windhonden in beslag genomen. Stropers zetten deze honden - die door hun lichaamsbouw erg geschikt zijn voor de jacht - in om wild te achtervolgen, vangen en doden.

Illegaal gokken

Volgens de politie is stropen niet alleen wreed en schadelijk voor de natuur, maar heeft het soms ook een link met illegaal gokken. "In sommige gevallen plaatsen stropers weddenschappen over de jacht, wat het nog gewelddadiger maakt."

Omdat illegale jacht soms verbonden is met activiteiten zoals gokken, kan het volgens de politie deel uitmaken van een breder crimineel netwerk. "Dit toont aan dat stroperij niet alleen een milieuprobleem is, maar ook verband houdt met andere vormen van criminaliteit."

De verdachten zitten vast. De politie laat weten dat nu in kaart wordt gebracht bij welke stroperijzaken zij mogelijk betrokken zijn geweest.

De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) stapt naar de Ondernemingskamer om te voorkomen dat de Nederlandse kunstmestfabrikant OCI, genoteerd aan de beurs in Amsterdam, opgaat in het Egyptische bouwbedrijf Orascom.

De beleggersvereniging zegt dat de stap naar de rechter noodzakelijk is omdat de kunstmestfabrikant niet luistert naar de zorgen van de aandeelhouders over de fusie. Zowel de kunstmestfabrikant als het bouwbedrijf staat onder controle van de Egyptische miljardairsfamilie Sawiris. De familie heeft een meerderheidsbelang in beide bedrijven. Volgens de VEB is er daarom sprake van belangenverstrengeling.

Het samengaan van een kunstmestfabrikant met een bouwbedrijf riep bij beleggers in december al vragen op toen de plannen werden aangekondigd. De beleggersvereniging kondigde toen aan naar de rechter te stappen als OCI het voorstel om "zichzelf uit te verkopen aan Orascom niet per direct laat vallen".

Over de fusieplannen wordt op 22 januari gestemd op een aandeelhoudersvergadering. De beleggersvereniging wil dat de rechter de stemming blokkeert en eist dat de Egyptische familie niet mee mag stemmen. De familie zou de fusie namelijk door kunnen laten gaan en hun meerderheidsbelang kunnen misbruiken, zegt Gerben Everts, voorzitter van de VEB.

Zorgen

Volgens de beleggersvereniging is OCI zeer ondergewaardeerd, dat wil zeggen dat de prijs van een aandeel lager is dan hij in theorie zou moeten zijn. Orascom zou met deze deal juist erg worden overgewaardeerd, wat tot zorgen leidt bij de minderheidsaandeelhouders.

Als de overname doorgaat, zullen beleggers van de kunstmestfabrikant voor elk aandeel dat ze nu bezitten 0,4634 aandeel in Orascom krijgen. Dat zou te weinig zijn, valt te lezen in het verzoekschrift. Ook Stijn Demeester, aandelenanalist bij ING, ziet dat de aandeelprijs van OCI lager is dan logisch is op basis van zijn berekeningen.

Daar komt bij dat Orascom Construction genoteerd staat aan de beurs in Abu Dhabi. Het aandeel zal dus niet meer op de Nederlandse beurs worden verhandeld en is dan moeilijker bereikbaar. Het aantal aandelen dat wordt verhandeld op de beurs in de Golfstaat is veel lager, dus krijg je niet de beste prijs voor je aandelen, zegt Demeester. Everts voegt daaraan toe dat veel Nederlandse bemiddelaars voor aandelen niet de mogelijkheid bieden om daar te beleggen en bovendien zijn beleggers er minder goed beschermd.

Gevolgen

Volgens de ING-analist zijn er altijd risico's verbonden aan beleggen, maar dit geval is volgens hem erg uitzonderlijk. Beide bedrijven zijn in handen van één familie en de waarde die wordt geschat door experts komt niet overeen met de waarde die door de Egyptische grootaandeelhouder wordt aangegeven.

OCI heeft een kunstmestfabriek op industrieterrein Chemelot in Geleen. De gevolgen van deze overname voor de fabriek in Nederland zijn niet bekend. Het bedrijf heeft niet gereageerd op vragen hierover van de NOS.

De VEB zegt een reactie op het verzoekschrift te hebben ontvangen en meldt dat de zaak op 13 januari zal worden behandeld.