NOS Nieuws - Algemeen

Ambtenaren gaan morgen actie voeren op drie bruggen over het Eemskanaal in Noordoost-Groningen. Uit protest tegen het uitblijven van een loonsverhoging dit jaar zetten ze de bruggen om de beurt een kwartier lang open. De actie begint om 14.00 uur en duurt tot 22.00 uur 's avonds.

"Dit is geen standaard vakbondsactie. Voor zover wij weten is dit nog nooit eerder gebeurd", zegt Peter Wulms van AC Rijksvakbonden bij RTV Noord. "Dat medewerkers van Rijkswaterstaat naar dit soort middelen grijpen, laat zien hoe hoog het zit."

De vakbonden zijn al sinds afgelopen november boos op het kabinet. Onderhandelingen over een nieuwe cao liepen toen vast, doordat de Rijksoverheid nul procent loonsverhoging voor 2026 voorstelde. Volgens de vakbonden betekent dat, dat ambtenaren er onder de streep op achteruit gaan.

Stop de nullijn

Onder het motto 'Stop de nullijn' vonden al eerder acties plaats. In februari waren er stiptheidsacties en werkonderbrekingen van de douane op Schiphol en in een aantal havens. Eerder deze maand demonstreerden ook zo'n 2000 ambtenaren in Den Haag; dat waren onder meer medewerkers van de Belastingdienst, Rijkswaterstaat, DUO en de gevangenissen.

Morgen komen de medewerkers van Rijkswaterstaat bij de Centrale Post Zeesluizen Farmsum in actie. Ze zetten de Eelwerderbrug (in de N33), Woldbrug en Bloemhofbrug over het Eemskanaal in estafettevorm telkens een kwartier lang open.

De bonden waarschuwen dat de actie tot overlast zal leiden voor het wegverkeer. Omrijden is geen echte oplossing, want daarvoor moet het wegverkeer dwars door Delfzijl en Farmsum.

Noodsignaal

"We realiseren ons dat deze actie hinder kan veroorzaken voor weggebruikers. Dat vinden we erg vervelend, want ons conflict is niet met de mensen op de weg", zegt Magda Korolczuk van FNV Overheid. "Dit is een noodsignaal richting Den Haag."

De actie verloopt volgens de vakbonden in overleg met de hulpdiensten, zodat zij bij noodgevallen hun weg kunnen vervolgen wanneer nodig.

Voor dinsdag 14 april hebben de gezamenlijke vakbonden een nieuwe, landelijke actiedag aangekondigd. Wie er dan gaan staken en waar dat gaat gebeuren is nog onduidelijk.

"Proficiat! Zes zetels, dat heb je goed voor elkaar, jongen." Op straat in Chaam wordt lijsttrekker Ton Berben van de partij Lokaal Krachtig gefeliciteerd door buurtgenoten. De nieuwe partij is met zes van de vijftien raadszetels in een keer de grootste partij in de Brabantse gemeente Alphen-Chaam.

Lokale partijen blijven in het hele land groeien. Bij deze gemeenteraadsverkiezingen behaalden ze samen 3391 zetels, het hoogste aantal ooit. Ruim een op de drie kiezers koos voor een lokale partij.

Volgens Ton Berben heeft het succes van zijn partij in Chaam meerdere redenen. Een daarvan is de lokale bekendheid van de kandidaat-raadsleden. "De mensen die op onze lijst staan, hebben allemaal de voeten in de samenleving. Ze zijn actief als vrijwilliger bij lokale verenigingen zoals de voetbalclub of scouting."

Daarnaast probeert zijn partij problemen aan te pakken los van politieke stroming. "In onze partij zitten meerdere politieke kleuren door elkaar. Als je lokale problemen wilt aanpakken speelt die kleur niet zo'n rol. Je moet praktische keuzes maken."

Een van de grotere problemen in Chaam is een provinciale weg met doorgaand vrachtverkeer die dwars door het dorp gaat. Het is een van de dingen die Berben met spoed wil aanpakken. "Hoe gaan we die overlast voor de inwoners verminderen en hoe zorgen we dat Chaam weer leefbaarder wordt?"

Volgens politicoloog Henk van der Kolk (Universiteit Twente) stemmen kiezers vaak lokaal omdat hun favoriete landelijke partij niet op de kieslijst staat. "Lokaal kunnen ze bijvoorbeeld niet stemmen op de PVV of op de Partij voor de Dieren, omdat die partij niet meedoet. Vaak lukt het dan niet om een partij te vinden die lijkt op de partij waarop je het liefst zou willen stemmen. En dan stem je op een lokale partij."

Daarnaast speelt de afkeer van de landelijke politiek een rol. "Lokale lijsten presenteren zich toch als meer geworteld in de samenleving. Dat zorgt ervoor dat die partijen meer aandacht krijgen en daardoor aantrekkelijker zijn."

Een nadeel van een lokale partij is volgens Van der Kolk wel dat er vaak minder contacten op provinciaal of landelijk niveau zijn. "Het is veel moeilijker voor lokale lijsten om te lobbyen op nationaal niveau. Ze proberen dat wel een klein beetje. Er zijn wel wat overlegorganen. Maar toch is het heel erg moeilijk om dat te doen. Zeker omdat allerlei persoonlijke relaties dan ook niet bestaan."

In verschillende gemeenten waren er de afgelopen jaren felle discussies en protesten over de komst van asielzoekerscentra. Mogelijk hebben lokale partijen daarvan geprofiteerd zegt Van der Kolk. "Sommige lokale lijsten hebben wel degelijk geprofiteerd van het verzet tegen azc's. En dit is nou een mooi voorbeeld waaruit blijkt dat lokale lijsten misschien wel dingen kunnen beloven maar dat vervolgens niet kunnen waarmaken, want ze hebben geen contacten op nationaal niveau. Ze kunnen zich niet onttrekken aan het nationale spreidingsbeleid."

Niet alleen rechts

Het is volgens Van der Kolk niet zo dat lokale partijen automatisch rechts zijn. "Je kunt wel gemiddeld zeggen dat kiezers aan de rechterkant van het politieke spectrum iets vaker op lokale lijsten stemmen. En dat komt dan vooral omdat die rechtse politieke partijen niet aanwezig zijn in gemeenten. Maar je kunt niet zeggen dat lokale lijsten rechts zijn. Gemiddeld ietsje meer, maar zeker geen heel groot verschil. Er zijn ook lokale partijen die zich juist profileren op sociale thema's."

Terug naar Chaam. Op straat leggen kiezers uit waarom ze op Lokaal Krachtig hebben gestemd: "Een lokale partij staat dichter bij de mensen. Je maakt er makkelijker contact mee omdat je elkaar kent." Volgens een andere kiezer gaat het om betrokkenheid. "Ze zijn veel meer verbonden bij wat er in een gemeente gebeurt dan de landelijke partijen. Daarnaast deden er hier maar drie landelijke partijen mee, dat maakt de keuze voor een lokale partij ook wat praktischer."

En na het feest van gisteravond begint voor Lokaal Krachtig nu het echte werk: gesprekken om tot een stabiele coalitie te komen. "Ton, word je nu wethouder?", vraagt iemand op straat. Berben lacht: ''Dat gaan we nog eventjes bekijken, eerst de gesprekken afwachten".

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft twee jaar celstraf waarvan zes maanden voorwaardelijk geëist tegen een 38-jarige ambtenaar vanwege valsheid in geschrifte. Hij kon daarmee op een goedkope manier een perceel aanschaffen.

De planjurist uit Haarlem wordt ervan verdacht dat hij op slinkse wijze het bestemmingsplan heeft gewijzigd van een stuk grond. Het gaat om een perceel dat de bestemming 'groen' had gekregen. De man wijzigde dit naar 'wonen en tuin' en verkocht het perceel via een vervalste verkoopovereenkomst via een notaris aan zijn moeder.

Het stuk grond werd aangekocht voor 15.000 euro, terwijl het met een woonbestemming een waarde van 330.000 kreeg.

Vervalste handtekeningen

Kort hierna ontstond er bij de gemeente al het vermoeden dat er iets niet in de haak was. De gemeente deed in februari 2024 aangifte. De Rijksrecherche opende toen een onderzoek naar het handelen van de man, die vanaf 2013 tot 2023 werkzaam was bij de gemeente.

De verkoopovereenkomst en de verkooptekening moeten worden getekend door de afdelingsmanager Vastgoed van de gemeente. Die zegt echter dat hij de stukken niet heeft ondertekend, terwijl de stukken wel op zijn naam staan. Uit onderzoek blijkt dat de verdachte de handtekeningen en parafen van de manager heeft vervalst.

Het stuk grond is inmiddels weer in handen van de gemeente. De ambtenaar is al veroordeeld door een civiele rechter. Hij moest van de rechter een schadevergoeding van 43.493,18 euro betalen aan de gemeente.

Financieel gewin

De verdachte zegt dat hij zijn moeder en haar zussen de kans wilden geven om een huis te bouwen. De officier van justitie stelt dat het om puur financieel gewin draaide, waar de man zelf veel baat bij zou hebben.

De officier van justitie noemde het tijdens de zitting vandaag zeer ernstig dat de man misbruik heeft gemaakt van zijn positie. "Voor het goed functioneren van een democratische samenleving is het belangrijk dat de burgers vertrouwen hebben in de overheid."

Het OM vindt het dan ook kwalijk dat de man weer bij een andere gemeente is gaan werken, terwijl er een strafzaak en civiele procedure tegen hem liepen. Het OM eist naast de gevangenisstraf een proeftijd van twee jaar. Daarnaast wil het OM dat de man een verbod krijgt opgelegd om als adviseur voor een overheidsinstantie te werken. Het verbod zou maximaal vijf jaar duren.

De Amerikaanse acteur Kevin Spacey heeft in het Verenigd Koninkrijk een schikking getroffen in een civiele rechtszaak over seksueel wangedrag. De zaak was aangespannen door drie mannen die de acteur beschuldigden van seksueel misbruik.

De partijen zouden elkaar later dit jaar in een Londense rechtbank treffen, maar het proces werd vorige week door de rechter gepauzeerd. Nu is duidelijk dat Spacey en de mannen tot een schikking zijn gekomen. Welke afspraken er gemaakt zijn, en wat de acteur het drietal eventueel aan schadevergoeding betaalt, is niet bekendgemaakt.

De civiele zaak draaide om seksueel misbruik dat volgens de mannen tussen 2000 en 2013 heeft plaatsgevonden. Spacey heeft de beschuldigingen altijd tegengesproken.

Vrijgesproken

De nu 66-jarige acteur werd in 2023 vrijgesproken in een Britse strafzaak over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daarin werd hij door vier mannen beschuldigd van onder meer aanranding en seks zonder instemming in de periode 2004-2013, toen hij in Londen woonde en werkte.

Twee van de mannen die getuigden in die strafzaak zijn betrokken bij de vandaag bekendgemaakte schikking in de civiele zaak.

Eerder won Spacey in de Verenigde Staten een civiele zaak die door acteur Anthony Rapp was aangespannen. Rapp stelde dat hij op 14-jarige leeftijd was aangerand door Spacey. De jury oordeelde dat daar onvoldoende bewijs voor was.

Een strafzaak over het seksueel misbruik van een destijds 18-jarige cafémedewerker in 2016 werd ingetrokken.

Hoop op terugkeer

Spacey speelde in films als L.A. Confidential, The Usual Suspects en American Beauty. De eerste beschuldigingen tegen hem stammen uit 2017, waarna hij door Netflix uit de politieke dramaserie House of Cards werd gezet en aan zijn acteercarrière abrupt een einde kwam.

Na zijn vrijspraak in de Londense strafzaak sprak de Oscarwinnaar al de hoop uit op een terugkeer in de filmwereld.

Europese leiders hebben schoon genoeg van de opstelling van de Hongaarse premier Orbán. Die weigert in te stemmen met een lening van 90 miljard euro aan Oekraïne, terwijl hij op de Europese top in december nog beloofde die niet tegen te houden. Kyiv heeft het geld hard nodig om overeind te blijven tegen Rusland.

De voorzitter van de Europese top sprak Orbán tijdens de vergadering aan op dit 'onaanvaardbare' gedrag. Op deze manier kan je niet met elkaar samenwerken, was de boodschap aan de Hongaarse premier. Afgelopen dagen spraken meerdere EU-ambtenaren al over een rode lijn die Orbán overschrijdt.

Al voor de top begon, lieten EU-leiders hun frustratie blijken. De Finse premier zegt dat Orbán zijn collega's heeft verraden, premier Jetten heeft de afgelopen dagen regelmatig geappt met zijn collega in Boedapest. "Daaruit werd duidelijk: we agree to disagree", zei Jetten bij aankomst op zijn eerste EU-top.

Verkiezingscampagne Orbán

Ook Zelensky toonde zich gefrustreerd over het uitblijven van de lening. Hij sprak vandaag met de EU-leiders via een videoverbinding en deelde zijn bijdrage op X. "De lening is voor ons van levensbelang," zei de Oekraïense president. "We weten nog altijd niet zeker of deze steun er komt."

Orbán is zich ondertussen van geen kwaad bewust. Volgens de Hongaarse premier is de situatie veranderd sinds hij geen goedkope Russische olie meer krijgt via de Droezjba 'vriendschap' pijpleiding vanuit Oekraïne, die beschadigd raakte na een Russische aanval.

Orbán beticht de Oekraïners ervan de pijplijn bewust niet te repareren en spreekt daarom zijn veto uit over de lening tot weer olie stroomt, herhaalde hij vanochtend voor de top nog maar eens.

Campagnestunt

In Brussel zien ze het Hongaarse nee vooral als campagnestunt in aanloop naar de parlementsverkiezingen volgende maand. Peilingen laten al lang zien dat Orbán op achterstand staat op uitdager Peter Magyar. EU-buitenlandchef Kallas zegt dat andere landen Hongarije hebben aangeboden via alternatieve routes olie te leveren. "Maar in verkiezingstijd zijn mensen niet zo rationeel."

Op de top vandaag kwam er geen doorbraak. Volgens diplomaten is er "altijd een plan B", en zal het geld wél komen. Desnoods na de Hongaarse verkiezingen. Jetten wil nog niet over zo'n plan B spreken. "Dan zouden we zwichten voor de chantage van Orbán."

Meer dan hun frustratie uiten zit er voor de Europese leiders nu niet in. Hongarije uit de Europese Unie zetten kan niet volgens de afspraken. Een land kan alleen zelf uit de EU stappen, zoals Groot-Brittannië eerder deed.

Wapenproblemen

Jettens eerste bijeenkomst met zijn Europese collega's wordt overheerst door de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran die bijna drie weken geleden begonnen. 'Niet onze oorlog', zeggen veel EU-leiders, maar de gevolgen voor de Europese landen zijn groot. En dus buigen ze zich over de vraag wat te doen aan de hoge energieprijzen.

Alle aandacht voor Iran overschaduwt de Oekraïneoorlog, die inmiddels 1485 dagen duurt. En dat is slecht nieuws voor president Zelensky, voor wie de problemen zich opstapelen.

Voorlopig is de 90 miljard nog niet in Kyiv. Daar komt bij dat veel luchtverdediging nu naar het Midden-Oosten gaat. "We zien dat daar veel wapens de lucht in worden geschoten, die in Oekraïne hard nodig zijn," aldus Jetten.

Verlies aan slagkracht

En er is nog een tegenvaller: Oekraïne krijgt vanuit het Westen veel minder wapens dan het nodig heeft. Sinds Trump opnieuw president werd, levert hij zelf geen wapens meer aan Oekraïne. In plaats daarvan laat hij andere landen Amerikaanse wapens kopen en die aan Kyiv leveren. Oekraïne geeft daarbij van tevoren aan wat nodig is. Maar de resultaten vallen tegen, bevestigen NAVO-bronnen.

Ook in Brussel zien ze met lede ogen aan dat de Iranoorlog en het uitstel van de lening van 90 miljard nú al gevolgen heeft voor Oekraïne. Het land kan minder orders plaatsen, dat betekent onvermijdelijk verlies aan slagkracht aan het front. Dat wordt de komende maanden zichtbaar, denken EU-ambtenaren.

En waar de EU last heeft van de hoge olieprijzen, is de Russische president Poetin juist de lachende derde. Hij krijgt grote meevallers voor zijn oorlogskas: volgens Zelensky verdiende Poetin de afgelopen weken miljarden extra.

Ondanks de oorlog in het Midden-Oosten en de daardoor stijgende energieprijzen in Europa, komt er geen wijziging in de Europese rente. De rente blijft onveranderd op 2 procent staan, zegt Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank. Wel verwacht de bank dat de oorlog leidt tot minder economische groei en een iets hogere inflatie dan eerder gedacht.

Op dit moment ligt de inflatie in de Eurozone met 1,9 procent dicht bij het streefgetal van 2 procent. Daarom kiest de centrale bank er voor nu nog geen actie te ondernemen.

Maar de oorlog in het Midden-Oosten en de stijgende prijzen voor energie betekenen wel dat de inflatie voor de komende jaren naar boven is bijgesteld. Voor heel 2026 verwacht de ECB dat de inflatie uitkomt op 2,6 procent. In de jaren daarna zakt het weer richting de 2 procent.

Geen vaste route

Tegelijkertijd is de verwachting voor economische groei door de bank naar beneden bijgesteld. Hoe langer de oorlog aanhoudt en de gas- en olieprijzen blijven doorstijgen, hoe meer impact op de inflatie. De ECB houdt de situatie goed in de gaten, zegt Lagarde.

Elke zes weken heeft de centrale bank een bijeenkomst om te bepalen wat er met de rente gaat gebeuren. Volgens Lagarde is er geen vaste route uitgestippeld wat de ECB gaat doen.

Als de oorlog langer en intenser is dan waar de ECB nu van uitgaat, kan de inflatie volgens Lagarde boven de nu voorspelde 2,6 procent uitkomen. In dat scenario stijgen de grondstofprijzen nog meer dan nu. Maar ook bij die mogelijkheid hangt het ervanaf hoelang de oorlog doorgaat en of er nog meer effecten ontstaan, zoals bijvoorbeeld een verstoring in de wereldwijde toeleverketens.

Er kan zich ook een situatie voordoen dat de oorlog minder heftig en korter is dan we verwachten, schetst Lagarde.

Rente verhogen in tijden van crisis

In een persconferentie gaf Lagarde uitleg over de rentebeslissing van de ECB. Daarin werd haar gevraagd of de ECB nu anders gaat reageren dan bij de vorige energiecrisis, in 2022. Toen begon de oorlog in Oekraïne en gingen de energieprijzen en inflatie voor huishoudens en bedrijven door het dak. In Nederland kwam de inflatie dat jaar gemiddeld uit op 10 procent.

Lagarde reageerde dat die situatie anders is dan deze oorlog. De inflatie lag aan het begin van de Oekraïne-oorlog op 6 procent, nu staat de economie er volgens haar beter voor. "In die vier jaar hebben we veel geleerd en onze strategie aangepast. We letter beter op risico's en zorgen dat we zo goed mogelijk geïnformeerd zijn. In 2022 hadden mensen ook al lang niet meer te maken gehad met hoge inflatie. Nu zit het verser in het geheugen."

De president van de ECB bleef bij haar punt dat de centrale bank de situatie in de gaten blijft houden: "Ik kan geen tijdlijn geven, maar we ondernemen actie waar nodig".

De huidige energiecrisis onderstreept volgens Lagarde wel dat Europa zich weg moet bewegen van het gebruik van fossiele brandstoffen.

In de nasleep van een ontuchtzaak bij een basisschool in Zoetermeer is de directeur van de school op non-actief gesteld. De school zelf is vandaag en morgen dicht omdat veel leerkrachten zich ziek hebben gemeld,

De onrust op de Paulusschool in Zoetermeer heeft alles te maken met de aanhouding van de conciërge van de school, Oskar van der V. (57) in september vorig jaar, meldt Omroep West.

De man wordt verdacht van ontucht met twee meisjes. Het gaat volgens het Openbaar Ministerie om "korte oppervlakkige aanrakingen". Ook zou hij op school stiekem foto's en video's van achttien kleuters hebben gemaakt, die mogelijk kinderpornografisch zijn.

Empathie

De zaak leidde tot grote onrust onder ouders en personeel van de school. En dat werd niet minder toen begin deze maand uit onafhankelijk onderzoek bleek dat de directeur "in de communicatie en het handelen rondom de gebeurtenissen onvoldoende empathie en betrokkenheid" zou hebben getoond richting de ouders en medewerkers.

Het overkoepelende bestuur van de school, Unicoz, nam de kritiek op de directeur een op een over. In een brief aan ouders, die gisteren werd verstuurd, laat het bestuur weten dat de directeur "op dit moment niet in de school is" en dat er gesprekken met haar plaatsvinden. De schoolleiding is overgenomen door een interim.

Solidariteit

Maar daarmee is de zaak niet af. De brief van het bestuur leidde ertoe dat meerdere leraren zich ziek meldden uit solidariteit met de directeur. Als gevolg daarvan kon de school niet open.

Ouders reageren verdeeld. Op informatieavonden die eerder plaatsvonden sprak een groep ouders steun uit voor de directeur, die zichtbaar geëmotioneerd was na het bekend worden van de verdenkingen. Anderen waren juist kritisch, meldt de lokale omroep ZFM Zoetermeer, en stelden dat signalen over mogelijk ongepast gedrag eerder serieuzer hadden moeten worden opgepakt.

Wc-deuren

In de brief aan ouders kondigt het bestuur een reeks maatregelen aan. Zo worden bouwkundige aanpassingen in het schoolgebouw doorgevoerd, waaronder wijzigingen aan wc-deuren en het creëren van meer zichtlijnen in ruimtes.

Ook de procedures voor het aannemen van nieuw personeel worden aangescherpt. Zo komen er verplichte referentie-checks en moeten werknemers vaker een her-aanvraag doen voor een VOG (Verklaring Omtrent het Gedrag) doen.

Omdat het onderzoeksrapport privacygevoelige informatie bevat, wordt het verder niet openbaar gemaakt. Wel kondigt Unicoz een besloten ouderbijeenkomst aan waarin het onafhankelijke onderzoeksbureau een toelichting geeft op de conclusies van het rapport.

Lokale partijen hebben de meeste stemmen gehaald bij de gemeenteraadsverkiezingen en de grootste stijger is Forum voor Democratie. Maar achter de uitslagencijfers gaat een groter verhaal schuil.

"Zo'n verkiezingsuitslag is voor mij een goudmijn", zegt sociaal geograaf Josse de Voogd die in de podcast de belangrijkste ontwikkelingen schetst. Hij is als onderzoeker al jaren gespecialiseerd in het stemgedrag van kiezers per regio.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

De Voogd vertelt waar de groei van sommige lokale partijen vandaan komt en hoe je die moet duiden. Duidelijk is, zegt hij, dat zowel lokale partijen als partijen op radicaal rechts geprofiteerd hebben van anti-azc-standpunten.

Journalist en Forum-watcher Chris Aalberts zoomt in op de winst van FvD. Die partij werkt gestaag aan het opbouwen van een partijkader en, zegt hij, "is helemaal terug van weggeweest."

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: IJsbrand Terpstra

De aanvallen op de olie- en gasinstallaties rond de Perzische Golf hebben grote gevolgen voor de betrokken landen. De reparatie kan jaren duren. Qatar ziet een aanzienlijk deel van de gasexport voor komende jaren verdwijnen en Irak kampt nu al met problemen met de elektriciteitsopwekking doordat de export uit Iran wegviel.

In Europa zijn de gevolgen vandaag vooral te merken in de vorm van hogere olie- en gasprijzen.

Israël bombardeerde gisteren het grote Iraanse gasveld South Pars, Iran sloeg terug met aanvallen op een gasfabriek in Qatar en een olieraffinaderij in Kuwait.

De twee landen delen samen South-Pars het grootste gasveld ter wereld:

Staatsbedrijf QatarEnergy spreekt vandaag van "aanzienlijke schade die is aangericht". Het gaat onder meer om een Shell-fabriek op het terrein. Het geraakte fabrieksterrein is een van de belangrijkste productielocaties van vloeibaar gas (LNG) ter wereld. Bovendien zou er dit jaar een uitbreiding komen die de productie nog eens groter zou maken.

Jaren omzetverliers

Maar de aanvallen maken alles anders. "Zelfs in mijn wildste dromen had ik zo'n aanval op Qatar niet verwacht, zeker niet van een ander islamitisch land tijdens de ramadan", zegt de topman van QatarEnergy tegen Reuters.

Het kost volgens de topman zo'n drie tot vijf jaar om geraakte locaties weer te repareren. In die tijd zal Qatar zo'n 17 procent van zijn LNG-export verliezen.

Onder meer langdurige contracten met Italië, België, Korea en China kan het staatsbedrijf niet nakomen. Het omzetverlies schat de topman op 20 miljard dollar.

Gevolgen in Europa

De Europese prijs voor gas schoot niet alleen omhoog voor leveringen op de korte termijn, maar ook voor leveringen voor pas over een jaar. Het laat zien dat ook handelaren op de langere termijn hoge prijzen verwachten.

Toch zijn de gasproblemen voor Europa nog te overzien. Qatar levert zo'n 20 procent van alle LNG ter wereld, maar een groot deel daarvan gaat naar Azië. Nederland haalt zijn LNG met name uit de Verenigde Staten, en krijgt bovendien gas uit Noorwegen via pijpleidingen.

Ook vergeleken met de gascrisis van 2022, als gevolg van de sancties tegen Rusland, vallen de prijsstijgingen hier nog enigszins mee. De prijs voor Europees gas lag op de piek in september 2022 vijf keer zo hoog als nu.

De NOS is bezig met een vervolgverhaal over de impact van de stijgende energieprijzen. Loopt uw energiecontract binnenkort af en/of bent u van plan vanwege de stijgende prijzen versneld te verduurzamen? Dan komen we graag met u in contact voor een reportage op radio en tv via economie@nos.nl.

Prijzen 'niet door het dak'

Voor de meeste Nederlanders heeft de oorlog rond de Perzische Golf weinig invloed op de eigen energiekosten. Zes op de tien consumenten hebben een vast contract bij hun gas- en stroomleverancier. Die tarieven veranderen pas als hun contracten verlopen, en dat kan nog jaren duren.

Minder dan een op de tien huishoudens heeft een dynamisch energiecontract. Dat houdt in dat de prijs van stroom en/of gas elke dag verandert. De afgelopen dagen is de groothandelsprijs van gas omhoog gegaan. Dat geeft hogere dagprijzen voor Nederlanders met een dynamisch contract, ziet vergelijkingssite Independer. Maar toch valt het mee.

"Lekker is anders, maar de prijzen zijn niet door het dak", zegt energie-expert Pim Holstvoogd. Vanochtend betaalden mensen met een dynamisch contract rond 1,38 euro per kuub gas, zag de site. "Het is aan de hoge kant, maar komt niet in de buurt van de energiecrisis van 2022."

De consumentenprijzen stijgen minder dan hij had verwacht, zegt Holstvoogd. Dat komt deels doordat Nederlands steeds meer energie opwekt met zon en wind. Daardoor is er ook minder gas nodig voor de opwekking van stroom.

Iran

In Iran en Irak zijn de gevolgen op dit moment veel groter. Waar de aanvallen op het terrein in Qatar invloed hebben op de wereldprijzen, zorgen de aanvallen op het Iraanse South Pars-veld vooral lokaal voor problemen.

Het gasveld onder in de Perzische Golf staat is het grootste gasveld ter wereld, en wordt gedeeld door Iran en Qatar. Het Iraanse gas gaat vooral naar Iran zelf en buurland Irak. Het wordt daar bijvoorbeeld gebruikt voor het opwekken van elektriciteit, voor het verwarmen van huizen en voor de industrie van het gesanctioneerde Iran.

Iraanse installaties op dit cruciale veld zijn tijdelijk uitgeschakeld om branden te blussen. Iran stopte als gevolg met de uitvoer naar Irak. Dat zorgde direct voor veel minder stroomopwekking daar.

Iedereen heeft gisteren gewonnen. Dat is althans de teneur in het gebouw van de Tweede Kamer vandaag, waar een aantal landelijke partijen een traditioneel 'taartmoment' had georganiseerd met de fractie.

Zo zijn ze bij GroenLinks-PvdA "heel blij" dat ze de grootste partij zijn geworden qua stemmenaantal. Terwijl ze wel bijna 150 raadszetels zijn kwijtgeraakt. Maar daar heeft partijleider Klaver het niet over.

Hij vindt vooral dat zijn partij "de weg omhoog weer heeft gevonden" na de recente Tweede Kamerverkiezingen waar GL-PvdA vijf zetels verloor. "We hebben de rug gerecht."

'CDA bruist'

En ook CDA-leider Bontenbal is blij dat zijn partij als grootste uit de bus komt deze verkiezingen, wat betreft het aantal raadszetels dan. "Heel mooi", zegt hij.

Net als vier jaar geleden mag het CDA de meeste raadsleden leveren (overigens wel negentien minder dan toen). Bontenbal ziet hierin het bewijs dat zijn partij na een aantal lastige jaren "echt terug" is. "Het CDA bruist."

Bontenbal denkt niet dat de kiezer zijn partij hiermee heeft beloond voor kabinetsdeelname: "dit was geen referendum voor kabinetsbeleid". Maar tegelijk erkent hij dat de kersverse coalitie maatregelen heeft aangekondigd die niet bij iedereen in goede aarde vallen. "Dus dat maakte het wel spannend."

Loze beloften

Een van die maatregelen is het doorzetten van de spreidingswet, die bedoeld is om asielzoekers beter te verdelen over gemeenten. Op veel plekken voerden partijen campagne tegen de komst van asielzoekerscentra. Voor een groot deel gaat dat om lokale partijen - die gisteren opgeteld verreweg de meeste stemmen kregen, maar niet allemaal anti-azc zijn.

Bontenbal zegt dat die partijen beloften hebben gedaan die ze niet kunnen waarmaken. "Je gaat over waar je over gaat." En dat is op gemeenteniveau dus niet óf er een azc komt, aldus de CDA-leider, maar bijvoorbeeld wel wáár het komt.

Premier en D66-leider Jetten sluit zich daarbij aan. "We moeten eerlijk zijn dat we op landelijk niveau bepalen hoe we vluchtelingen verdelen en lokaal kijken hoe we dat op de beste manier doen", zei hij vanuit Brussel, waar hij is voor zijn eerste EU-top.

Omdat Jetten daar is, sneed fractievoorzitter Paternotte de taart aan voor D66. Ook hij zag dat zijn partij had gewonnen. "We zijn meer dan 100.000 stemmen gegroeid en we zijn nu in meer gemeenteraden vertegenwoordigd dan ooit."

Anders dan Bontenbal ziet Paternotte de uitslag wel als positief voor de pasgevormde coalitie. "Ik zie dat alle drie de coalitiepartijen het behoorlijk goed doen, mooie steun in de rug." De laatste coalitiepartij, VVD, had vandaag overigens geen feestmoment gepland.

Voet tussen de deur

De grootste winnaarvan de landelijke partijen, percentueel gezien, is FVD. De partij gaat van 55 naar 299 raadszetels. Ook daar geen openbaar taartmomentje vandaag. Maar gisteren wilde partijleider De Vos wel kwijt dat haar partij zoals het eruitziet "overal een voet tussen de deur heeft gekregen".

Dat veel partijen samenwerking met FVD op voorhand hebben uitgesloten, vanwege extreme uitlatingen en omstreden kandidaten, doet daar volgens haar niets aan af. Volgens De Vos zochten die partijen "een excuus". "Wij willen met iedereen samenwerken."

Zo zag de avond van de gemeenteraadsverkiezingen eruit:

En ook de PVV groeit flink in zetelaantal: de partij gaat van 59 naar 101 raadsleden. Op X benadrukt partijleider Wilders dat de PVV in vijf gemeenten de grootste partij is geworden. "Al met al tientallen extra zetels en een geweldig resultaat!"

Jubelstemming

In de fractiekamer van de Partij voor de Dieren, waar wel in taart was voorzien, werd juist gewaarschuwd voor FVD, PVV en lokale radicaal rechtse partijen. Het is nu niet de tijd om stil te zijn over oprukkende extreemrechtse partijen, vindt partijleider Ouwehand. "En de Partij voor de Dieren is dat ook niet van plan."

Over het eigen resultaat was Ouwehand in jubelstemming. Haar partij haalde ten opzichte van de vorige gemeenteraadsverkiezingen vijf zetels minder, maar is wel op meer plekken vertegenwoordigd. "We gaan van 27 naar 43 gemeenten waar dieren en natuur bovenaan de agenda staan", juichte ze.

De SGP (ook taart) kreeg er bijna dertig raadszetels bij, vooral op plekken waar de partij van oudsher scoort, zoals Tholen en Barneveld. "We deden het goed in onze eigen bolwerken", aldus partijleider Stoffer. "Wij geven al ruim honderd jaar een helder christelijk geluid en ik denk dat mensen dat waarderen."

De oudste partij van Nederland is niet van plan om te veranderen om zo stemmen te trekken van lokale partijen. "Als ons geluid je aanstaat: van harte welkom."

Een 14-jarige jongen is veroordeeld voor een mislukte brandstichting en een poging een explosie te veroorzaken bij een pizzeria in Amsterdam. De jongen krijgt zes maanden jeugddetentie waarvan bijna vier voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar.

De tijd dat de jongen in voorarrest zat is gelijk aan het onvoorwaardelijke deel van de straf.

De jongen ging vorig jaar september met een tas zwaar vuurwerk, een Cobra 6 en drie flessen benzine naar een vestiging van De Pizzabakkers. Hij hing de tas aan de deur en wilde het explosief aansteken toen de politie de jongen betrapte.

De politie surveilleerde nadat meerdere vestigingen van de pizzaketen getroffen waren door explosies.

Afschrikken

Hoewel het explosief niet is afgegaan, oordeelt de rechtbank dat de jongen schuldig is. Daarnaast wordt de jongen kwalijk genomen dat hij geen oog heeft gehad voor de schade en de angst die hij bij de slachtoffers en omwonenden teweeg zou brengen.

Als afschrikwekkend effect voor anderen en vanwege de ernst, noemt de rechtbank jeugddetentie als enige passende straf. Wel houdt de rechtbank er rekening mee dat de jongen niet zelf het brein achter de actie was, maar zich onder druk gezet voelde. Wat het motief achter de aanslag was, is niet bekend.

Op zoek naar dagbesteding

Naast de jeugddetentie legt de rechtbank ook een gedragsmaatregel op voor een jaar. De jongen moet meewerken aan het vinden van een passende school en dagbesteding. Ook moet hij meewerken aan behandeling.

De jongen is ook veroordeeld voor het plegen van openlijk geweld in een KFC-restaurant in februari vorig jaar.

KLM Cityhopper opende gisteren de hangardeuren voor dertig meisjes van middelbare scholen uit de regio rond Schiphol om ze te interesseren voor een toekomst in de luchtvaart. Tijdens de eerste zogeheten Girls in Aviation Day konden de scholieren een kijkje nemen in de praktijk, om zo een beter idee te krijgen van het werk in deze sector.

Een kijkje in de cockpit:

Volgens KLM kiezen steeds meer vrouwen voor een carrière in de luchtvaart, maar blijft het aandeel vrouwen in technische functies en het vliegerskorps nog erg laag.

"We zien dat ze toch nog vaak gaan voor de beroepen waar al veel vrouwen werken", vertelt directeur Maarten Koopmans van KLM Cityhopper aan de regionale omroep NH. "We willen graag meer vrouwen, want diversiteit is belangrijk. Het zorgt voor nieuwe ideeën."

Geen meisjesdroom

Wereldwijd is slechts 6 procent van de piloten vrouw. Bij KLM Cityhopper ligt dat percentage iets hoger, op ongeveer 15 procent. "Voor mij, voor ons, is het inmiddels heel normaal", zegt KLM-gezagvoerder Annemiek Nijkrake. "Maar de percentages geven dat niet weer."

Ook voor haar was een carrière als piloot geen meisjesdroom, tot een buurman haar op het idee bracht. "Bij mij is het als optie überhaupt niet in mijn hoofd opgekomen tot mijn zeventiende. Zonder hem had ik nu een heel ander leven gehad."

"Vrouwelijke rolmodellen zijn belangrijk", zegt Nijkrake. "We moeten meiden laten zien dat ook dit een optie is."

Technische opleiding overwegen

Tijdens de open dag waren meisjes welkom tussen 15 en 17 jaar van middelbare scholen met onderwijsniveaus van praktisch tot theoretisch. In de hangar konden de scholieren op de stoel van de piloot zitten in de cockpit, meekijken met monteurs en spreken met vrouwelijke rolmodellen.

De reacties onder de scholieren lopen uiteen. Waar de een enthousiast raakt van de cockpit en zegt dat piloot "toch wel het interessantst" lijkt, blijft de ander twijfelen. Technische beroepen worden vaak als "moeilijk" gezien, of simpelweg "niet voor mij".

Een van de scholieren zegt dat ze door de open dag van gedachten is veranderd. "Ik heb er wel over nagedacht, maar ik vond het een beetje een heel erg technische studie. Ik wist niet of het iets voor mij was", zegt ze. "Maar dit heeft me wel gemotiveerd om het toch nog een keer te overwegen."

Interesse eerder aanwakkeren

Het is de vraag of de interesse voor dit soort beroepen niet al eerder moet worden aangewakkerd. Veel leerlingen van deze leeftijd hebben al een profiel gekozen, en daarmee vaak bewust of onbewust een richting uitgesloten. "Hoe eerder je mensen enthousiast kan maken voor een bepaald beroep, hoe eerder dat ook blijft hangen", beaamt directeur Koopmans.

"Dit was een eerste editie, daarom kozen we ook voor een kleinere club, om echt aandacht te kunnen hebben voor alle scholieren. Wellicht dat we straks ook met basisscholen dit kunnen gaan doen."

Denemarken bereidde zich in januari voor op een mogelijke aanval van de VS in Groenland. Bronnen melden aan de publieke omroep DR dat er zakken bloed naar Groenland zijn gevlogen, net als explosieven om in geval van nood landingsbanen op te blazen.

De Deense regering wilde voorkomen dat Amerikaanse militaire vliegtuigen konden landen, als president Trump zou beslissen om het eiland met geweld in te nemen. Het bloed kon gebruikt worden om eventuele gewonden te behandelen.

De omroep sprak met belangrijke bronnen binnen de Deense regering, hoge officieren en functionarissen en inlichtingendiensten in Denemarken, Frankrijk en Duitsland. Namen worden niet genoemd, omdat de situatie nog altijd gespannen is en gevoelig ligt.

Die bronnen schetsen volgens DR een beeld van "een ongekend jaar vol slapeloze nachten." Hoewel niemand over concrete aanwijzingen beschikte dat Trump een NAVO-bondgenoot wilde aanvallen, werd daar toch rekening mee gehouden.

Overgeven geen optie

Trump zei sinds hij vorig jaar opnieuw aantrad als president geregeld dat hij Groenland koste wat kost bij de VS wil inlijven, desnoods met geweld. Het eiland dat al meer dan 200 jaar onder Deens gezag valt, heeft zijn interesse vanwege de strategische ligging tussen de VS en Rusland.

Daarnaast ligt het eiland aan belangrijke scheepvaartroutes en is het rijk aan kostbare mineralen, edelstenen en andere belangrijke delfstoffen.

De bronnen zeggen dat de gesprekken tussen Denemarken en Europese bondgenoten al begonnen toen Trump net was aangetreden voor zijn tweede termijn. Begin 2025 werd al steun gezocht bij Duitsland en Frankrijk en andere Scandinavische landen.

We maakten eerder deze video over Groenland:

Denemarken wilde niet dat de situatie met de VS uit de hand zou lopen, maar zich zomaar neerleggen bij een Amerikaanse aanval was ook geen optie.

Europa besloot toen meer eensgezindheid te tonen en meer gezamenlijke activiteiten op Groenland te ondernemen. Frankrijk zou al honderden militairen hebben toegezegd, verklaart een anonieme functionaris die de samenwerking tussen beide landen coördineerde.

Niet gerustgesteld

Toen op 3 januari de Venezolaanse president Maduro door de VS werd ontvoerd en Trump liet zien waartoe hij in staat was, besliste Denemarken dat het niet langer kon wachten met maatregelen.

Militairen, straaljagers en een Frans marineschip werden onder het mom van een oefening richting het eiland gestuurd. Niemand ging ervan uit dat Denemarken een Amerikaanse aanval kon weerstaan, maar de Denen wilden zich niet zonder slag of stoot overgeven, met oplopende kosten als gevolg.

De situatie duurde enkele weken. Op 21 januari zei Trump in een toespraak in het Zwitserse Davos dat hij Groenland nog altijd wilde hebben.

De Amerikaanse ambassadeur in Denemarken onderstreepte die uitspraken gisteren nog eens tegen de Deense omroep. Op de vraag of de VS plannen had om Groenland aan te vallen, heeft de ambassadeur niet geantwoord.

Een bron bij de Deense veiligheidsdiensten zegt dat het land op zijn hoede blijft zolang Trump vastbesloten is om de boeken in te gaan als de president die het Amerikaanse grondgebied uitbreidde.

De Britse regering gaat de komende drie jaar meer geld uitgeven aan de BBC World Service. Elk jaar krijgt de wereldomroep omgerekend ruim 12 miljoen euro extra. Het gaat om een stijging van 8 procent ten opzichte van een jaar eerder.

Volgens minister van Buitenlandse Zaken Cooper is de extra financiering van de wereldzender belangrijk voor het Verenigd Koninkrijk. Hierdoor wordt "de veiligheid gesteund en worden de Britse waarden wereldwijd bevorderd", aldus de minister.

Wereldwijd trekt de BBC zo'n 300 miljoen kijkers, luisteraars en lezers. Het gaat met name om mensen in landen waar weinig persvrijheid is. De World Service zendt in allerlei talen uit.

"In een wereld waarin desinformatie steeds vaker voorkomt, biedt de BBC World Service honderden miljoenen mensen journalistiek waarop ze kunnen vertrouwen", zegt Cooper. "De dienst biedt duidelijkheid, nauwkeurigheid en een onafhankelijke stem op momenten dat betrouwbare informatie steeds moeilijker te vinden is."

Noodradio in Iran

Vorige maand lanceerde de BBC nog een noodradio in Iran. De BBC is verboden in Iran, maar op deze manier konden Iraniërs alsnog nieuws horen over hun land, toen het internet in hun land werd geblokkeerd door de autoriteiten.

De extra bijdrage komt na jaren van bezuinigingen bij de Britse wereldomroep. In vijftien jaar tijd kromp het budget met zo'n 40 procent, waardoor het internationale kanaal frequenties inleverde. Rusland en China sprongen in Afrika in het gat dat de Britten achterlieten en namen hun frequenties over.

Ongeveer 30 procent van het totale budget van de Britse wereldomroep komt van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Tot 2014 nam het ministerie nog de hele financiering op zich. Na dit jaar kwam het merendeel van de kosten voor de rekening van de BBC zelf, die wordt gefinancierd door het kijk- en luistergeld dat de Britten moeten betalen.

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima brengen volgende maand een driedaags werkbezoek aan de Verenigde Staten. Daarbij staan onder meer een diner met de Amerikaanse president Trump en een overnachting in het Witte Huis op het programma.

Dat meldt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) vandaag. Het koninklijk paar bezoekt tussen 13 en woensdag 15 april de staat Pennsylvania, hoofdstad Washington D.C. en de staat Florida.

Het bezoek aan het Witte Huis gebeurt op uitnodiging van Trump, zegt de RVD tegen persbureau ANP. "Tijdens de NAVO-top in juni heeft president Trump overnacht op paleis Huis ten Bosch. De president heeft daaropvolgend het koninklijk paar uitgenodigd voor een diner en overnachting in het Witte Huis, wanneer zij weer in de VS zouden zijn. Daarom doen zij nu ook Washington aan."

Bij het bezoek aan het Witte Huis vergezelt premier Jetten het koninklijk paar tijdens het diner. In de stad Philadelphia (Pennsylvania) begeleidt minister van Buitenlandse Zaken Berendsen hen en in Miami (Florida) zullen Willem-Alexander en Máxima worden geflankeerd door de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sjoerdsma.

Doel werkbezoek

Het belangrijkste doel van het werkbezoek is volgens de RVD "het onderstrepen van de economische betrekkingen". "Het bezoek markeert, in het jaar waarin de VS stilstaat bij 250 jaar onafhankelijkheid, de sterke bilaterale relatie en historische banden tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten."

Trump sprak na zijn bezoek aan Nederland en overnachting in Huis ten Bosch lovende woorden over het "prachtige paleis". Hij noemde Willem-Alexander en Máxima "schitterende en spectaculaire" mensen.

Het Zweedse bedrijf Pophouse Entertainment koopt de rechten van zangeres Tina Turner. De legendarische zangeres overleed in 2023. Pophouse is het bedrijf dat eerder ABBA weer liet optreden. Het bedrijf is eigendom van Björn Ulvaeus, één van de oprichters van ABBA.

Wat de Zweden precies van plan zijn met de rechten, zeggen ze nog niet. Maar het bedrijf heeft ervaring met het combineren van allerlei technieken waardoor artiesten bijna weer tot leven komen.

Zo liet het eerder ABBA weer optreden met zogenoemde avatars. Op het podium werden digitale beeltenissen in 3D geprojecteerd. De concerten werden een enorm commercieel succes, met meer dan 3 miljoen verkochte toegangskaarten. Dat succes lijkt naar meer te smaken. Pophouse investeerde ook al in artiesten als Kiss, Avicii en Cyndi Lauper.

ABBA-fans waren in 2022 lyrisch over de hologrammen:

De directeur van Pophouse roemt Tina Turner en in het bijzonder haar sterke visuele kracht en de energie die ze op het podium had. Ze werd ook wel de Queen of Rock 'n' Roll genoemd.

Haar carrière begon aan het begin van de jaren 60, toen ze werd ontdekt door Ike Turner. Hij gaf haar een enorme impuls, werd haar manager en later haar geliefde.

Barrières

In de jaren die volgden, doorbrak Turner tal van barrières. Als zwarte artiest werd ze succesvol in de rock-'n-roll, tot dan toe een genre van met name witte mannen.

Maar haar relatie met Ike Turner werd ook bijna haar ondergang. Eind jaren 70 brak ze met hem; hij had haar jarenlang fysiek en geestelijk mishandeld. Door erover te vertellen, doorbrak ze het taboe dat op het onderwerp rustte voor veel vrouwen.

En toen ze minder succesvol leek, maakte ze in de jaren 80 een comeback die wel de grootste in de rock-'n-roll wordt genoemd. De daaropvolgende concertreeksen staan nog steeds in de geschiedenisboeken als de meest succesvolle van de jaren 80.

Mede dankzij deze hit:

Dat ijzersterke imago is reden voor Pophouse om deze stap te zetten en te investeren in de rechten. En niet alleen van haar muziek. De Zweden verwerven ook de rechten op het gebruik van haar naam, haar beeltenis, haar imago en haar gelijkenis.

Daarmee lijkt de weg vrij om met Tina Turner hetzelfde kunstje te doen als eerder met ABBA. Maar dat willen de Zweden nog niet bevestigen.

Tussen de bossen in het westen van Oekraïne doemt een industrieel complex op met grote witte cilinders. Het zijn opslagtanks voor olie. Een van de cilinders is niet wit, maar donkerbruin en verwrongen. Uitgebrand.

Het is het einde van de middag en bussen met werknemers verlaten het terrein. 'Droezjba', is te lezen op een klein cafeetje langs de weg. Vriendschap betekent dat. Want dit is een tussenstation van de gelijknamige oliepijplijn die Rusland verbindt met Midden- en Oost-Europa.

Zo genoemd in de jaren 60 omdat deze olie voor goede relaties moest zorgen tussen de Sovjet-Unie en landen in de regio. Nu staat de Droezjba-pijplijn in het middelpunt van een steeds verder escalerende ruzie tussen Hongarije en Oekraïne.

Blokkade door Orbán

Hongarije en Slowakije betichten Kyiv ervan de doorvoer bewust te belemmeren. Het Kremlin spreekt zelfs van 'chantage' door Oekraïne. Kyiv zegt dat dit tussenstation te zwaar beschadigd is door een Russische aanval met een kamikazedrone eind januari, en dat herstel tijd en geld kost.

De kwestie is een van de belangrijke onderwerpen vandaag bij de EU-top in Brussel. Want de Hongaarse premier Orbán gebruikt het dispuut als reden om een lening van 90 miljard euro aan Oekraïne tegen te houden. Geld dat Kyiv nodig heeft om voor de strijd tegen Rusland en om het begrotingstekort op te vangen.

Wanneer we aankloppen bij het complex, reageert de beveiliging verrast. Het hele gebied rond het tussenstation is kennelijk afgesloten. Wij zijn door buurtbewoners via een onbeveiligde weg per toeval alsnog binnengekomen. Rond - laat staan op - het complex mag niet gefilmd worden. Het Oekraïense staatsbedrijf Naftogaz laat vooralsnog geen buitenlandse waarnemers of journalisten binnen.

Dat de spanningen rond het tussenstation hoog zijn opgelopen, wordt duidelijk wanneer we langs de hoofdweg weer vertrekken en politieauto's ons tegemoet komen rijden. Ze willen zeker weten dat niks is gefilmd. "Wie heeft jullie over die route verteld?", vraagt de commandant. De weg die wij namen, zullen ze nu zeker gaan beveiligen, vult een andere agent aan.

Irina (28) is arts en drinkt op het centrale plein een ijskoffie met haar partner. Ze waren zelf aan het slapen tijdens de aanval. Maar ze zagen de rookpluim toen ze naar buiten kwamen. Ze haalt haar telefoon uit haar zak en laat video's zien van de dikke zwarte rook die een week lang te zien was boven de opslagtank die uitbrandde. "Het was een hel daar", zegt Irina, die erover hoorde van vrienden die de brand moesten blussen.

Terwijl Irina haar verhaal doet, wordt ze onderbroken door het ritmische geronk van Oekraïense legerhelikopters die overvliegen. Waarom denkt zij dat Rusland een tussenstation zou aanvallen dat gebruikt wordt voor hun eigen olie? "Dat begrijp ik ook niet", zegt Irina. "Het is toch hun olie? Maar eerlijk gezegd, Rusland kent sowieso geen logica."

Anderen zien wel een duidelijk politiek verband: de verkiezingen in Hongarije over een paar weken. Premier Orbán heeft een anti-Oekraïens geluid tot de kern gemaakt van zijn campagne. Hij is sinds de aanval alleen boos op Kyiv, niet op Moskou. "Het is duidelijk dat ze een conflict willen hebben, daar hebben ze een belang bij", zegt de 80-jarige Ivan. Hij wandelt met zijn vrouw langs de oude, witte klokkentoren van Brody. "Zeker zo vlak voor de verkiezingen."

Ook is duidelijk dat Oekraïne er weinig belang bij heeft om de pijplijn te herstellen. Olie is de belangrijkste inkomstenbron voor de oorlogskas van het Kremlin. Oekraïne valt daarom steeds olie-infrastructuur aan in Rusland, ook onlangs nog tussenstations van de Droezjba-verbinding daar. Maar vanwege contractuele verplichtingen en de machtspositie die Hongarije in de EU met een veto kan innemen, kan Oekraïne de doorstroom van olie op eigen grondgebied niet zomaar stoppen.

President Zelensky zegt dat het herstel nog zes weken kan duren. In een poging om Orbán tevreden te stellen en de 90 miljard euro vrij te spelen, heeft de Europese Commissie aangeboden om experts naar Brody te sturen en te helpen met het herstel. Daar moet Oekraïne nog wel mee instemmen.

Toch vragen Oekraïners zich ook af: waarom zouden we het repareren? "Het is niet logisch, we zijn in oorlog met Rusland, toch?", zegt Irina. "Het vraagt onze middelen en helpt onze vijand om ons te vernietigen", zegt Ivan. "Zo simpel is het."

Een jaar na zijn overlijden speelt Val Kilmer toch nog in een film. Door middel van kunstmatige intelligentie is de Amerikaanse acteur tot leven gewekt om alsnog de rol te spelen waarvoor hij voor zijn dood had getekend.

De nabestaanden van Kilmer hebben toestemming geven voor het gebruik van een kunstmatige versie van de acteur en krijgen daar ook geld voor. Volgens dochter Mercedes Kilmer lag de rol hem na aan het hart.

"Hij keek altijd optimistisch naar opkomende technologieën als een middel om de mogelijkheden van verhalen vertellen te vergroten", zegt ze.

De nieuwe film As Deep as the Grave is enkele jaren geleden al opgenomen, maar nog niet uitgebracht. Kilmer kon tijdens de opnames de rol niet spelen vanwege zijn gezondheid.

Katholiek priester

Val Kilmer overleed op 1 april vorig jaar op 65-jarige leeftijd aan een longontsteking. Eerder was bij hem keelkanker vastgesteld, maar daar herstelde hij van na meerdere behandelingen.

Omdat hij daardoor zijn stem was kwijtgeraakt, werd bij de film Top Gun: Maverick in 2022 ook al gebruikgemaakt van AI. Zijn stem werd digitaal bewerkt en in de film gebruikt.

Kilmer speelde sinds de jaren 80 in veel films als Top Gun, Batman Forever en The Doors.

As Deep as the Grave is gebaseerd op een waargebeurd verhaal over twee archeologen die door opgravingen de geschiedenis van inheemse Amerikanen aan het licht brengen. Kilmer had getekend voor de rol van priester.

Wanneer de film uitkomt, is nog niet bekend. De producenten zoeken nog naar een distributeur.

Richtlijnen

Het gebruik van kunstmatige intelligentie is omstreden in de filmwereld. Acteurs vrezen voor hun baan, nu computers niet van echt te onderscheiden digitale personen kunnen maken.

Volgens richtlijnen die zijn opgesteld door acteursvakbond SAG-AFTRA zijn digitale replica's toegestaan "als toestemming voor het overlijden is verleend of daarna wordt verkregen door een bevoegd persoon of de vakbond".

Jongeren in West-Europa en Noord-Amerika zijn steeds minder gelukkig, blijkt uit het vandaag verschenen World Happiness Report. Dat komt volgens de onderzoekers voornamelijk door hun socialemediagebruik. Nederland daalt twee plekken op de wereldwijde geluksladder en staat nu op plek zeven.

Finland is voor de negende keer op rij het gelukkigste land ter wereld. Ook de andere Noord-Europese landen IJsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen hebben een top 10-klassering. Opvallend is de vierde plaats voor Costa Rica: de hoogste klassering ooit voor een Midden-Amerikaans land.

Nederland bezet dus de zevende plaats, twee plekken lager dan vorig jaar. Nederlanders beoordelen hun leven met een 7,2, iets minder dan vorig jaar (7,3). Het onderzoek noemt geen specifieke oorzaken voor de lichte daling in Nederland, maar laat wel zien dat het welzijn in veel westerse landen onder druk staat, vooral onder jongeren. Voormalig koploper Zwitserland keert na een jaar afwezigheid terug in de top 10.

Er is een bredere trend zichtbaar: in vijftien rijke landen daalde het welzijnsgevoel in de afgelopen vijftien jaar. In landen als de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland behoren jongeren zelfs tot de minst gelukkigen wereldwijd.

De meeste landen laag op de lijst bevinden zich in of nabij een groot conflictgebied. Het ongelukkigste land ter wereld is net als vorig jaar met afstand Afghanistan (1,4), gevolgd door Sierra Leone en Malawi (3,3).

Over het rapport

Sinds 2012 meten onderzoekers wereldwijd hoe gelukkig mensen zijn. Respondenten uit 136 landen geven hun leven een cijfer van 0 tot 10, waarna die scores worden gemiddeld over drie jaar. Die vormen de basis voor de ranglijst. Vervolgens kijken onderzoekers welke factoren die verschillen kunnen verklaren, zoals inkomen, levensverwachting en de mate van vrijheid.

In het World Happiness Report valt verder op dat jongeren in West-Europa en Noord-Amerika minder gelukkig zijn dan vijftien jaar geleden. Dat kan volgens de onderzoekers niet los worden gezien van het toenemende gebruik van sociale media.

"De relatie tussen sociale media en welzijn hangt sterk af van hoe en hoe vaak mensen ze gebruiken", zegt Oxford-hoogleraar Jan-Emmanuel De Neve, die meeschreef aan het rapport. "Intensief gebruik wordt geassocieerd met een veel lager welzijn, terwijl mensen die helemaal geen sociale media gebruiken ook bepaalde voordelen missen."

Zo hebben jongeren die meer dan zeven uur per dag op sociale media zitten, een veel lager welzijn dan jongeren die minder dan een uur per dag zitten te scrollen. Voor meisjes in West-Europa is het effect nog groter.

Door sociale media vergelijken jongeren zich vaker met anderen en spreken ze minder in de echte wereld af. Daardoor neemt het vertrouwen af en voelen ze zich minder verbonden.

In november 2025 maakte NOS op 3 deze video over sociale media:

Daarnaast varieert de relatie tussen internetgebruik en welzijn ook sterk per generatie, geslacht en regio, aldus het rapport. Hoe jonger de gebruiker, hoe negatiever de gevolgen. Voor gen Z (1997-2012) is het negatieve effect het grootst, voor millennials (1981-1996) "matig negatief", voor generatie X (1965-1980) "bijna nul" en licht positief voor de babyboomers (1946-1964).

Maar het beeld is niet alleen negatief. Wereldwijd nam het geluksniveau in meer landen (79) toe dan het daalde (41) en buiten het Westen zijn de verbanden tussen socialemediagebruik en welzijn bovendien minder negatief of zelfs licht positief, zoals in delen van Latijns-Amerika en het Midden-Oosten.

Dat hangt volgens de onderzoekers samen met verschillen in gebruik. Platforms die vooral draaien om contact met anderen, zoals WhatsApp, hangen minder negatief samen met welzijn. Apps met eindeloze, algoritmisch gestuurde feeds en veel visuele content, zoals Instagram en TikTok, worden juist vaker in verband gebracht met een lager welzijn.

Verbod voor kinderen?

In Nederland geldt op dit moment geen socialemediaverbod voor kinderen. Wel wil het kabinet een minimumleeftijd van 15 jaar invoeren.

Bijna twee op de drie Nederlanders (63 procent) zijn inmiddels voor een verbod op sociale media onder de 16 jaar, aldus onderzoeksbureau Newcom in januari. Vorig jaar was dat nog 57 procent.

In Australië werd in december vorig jaar als eerste land ter wereld zo'n verbod ingevoerd. Onder meer Frankrijk, Spanje, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk werken daarnaast aan een verbod.

In tabakszaken die steun krijgen van fabrikant Philip Morris wordt tegen de regels in verhitte tabak aangeprezen als minder schadelijk alternatief voor sigaretten. Dat heeft het journalistieke platform Pointer vastgesteld na het undercover bezoeken van de winkels.

De tabakszaken suggereren volgens Pointer allemaal dat verhitte tabak beter is voor de gezondheid dan sigaretten of vapes. Zo wordt het product minder schadelijk genoemd, maar ook beter, schoner en zelfs gezonder. Medewerkers zouden hebben gezegd dat je er fitter van wordt of er een betere conditie van krijgt, conclusies die volgens experts niet kloppen.

Philip Morris heeft grote invloed op tabakszaken en medewerkers. Zo financiert het bedrijf een deel van de inrichting of verbouwing van de winkel. Ook krijgt winkelpersoneel trainingen over de voordelen van verhitte tabak, bleek twee jaar geleden al uit onderzoek van Distrifood.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) deed eerder onderzoek naar de verboden gezondheidsclaims en legde Philip Morris een boete op.

Verhitte tabak

Het verhitten van tabak is een manier om tabak te gebruiken. In tegenstelling tot bij roken, wordt tabak niet verbrand maar verhit in een verwarmingselement. Daardoor verdampen schadelijke stoffen als nicotine.

Volgens het RIVM krijgt de gebruiker minder kankerverwekkende stoffen binnen dan bij roken, maar neemt het gezondheidsrisico niet af. Ook een kleine hoeveelheid kan kanker veroorzaken. Daarnaast bevat de rook van verhitte tabak juist een grotere hoeveelheid van sommige schadelijke stoffen dan bij het roken van een sigaret.

Het aantal tabakszaken in Nederland zit in de lift sinds de verkoop van sigaretten in supermarkten in 2024 is verboden. Pointer heeft handmatig onderzoek gedaan en telde in 2021 246 tabakszaken. Vorig jaar was dat gestegen naar 494. De meeste zaken zitten naast of in de buurt van een supermarkt.

Door de gezondheidsclaims overtreden de zaken de regels. In de rook- en tabakswet staat dat er geen positief verband met gezondheid mag worden gelegd. Ook mag over een product niet worden gezegd dat het minder schadelijk is voor de gezondheid.

Aan de wet houden

Philip Morris wil bij Pointer niet reageren op de beschuldigingen, omdat de uitspraken van medewerkers niet geverifieerd kunnen worden en het niet is toegestaan om in de winkels te filmen. Wel zegt het bedrijf te willen streven naar een wereld zonder sigaretten. Ook vindt de tabaksfabrikant dat Nederland meer moet doen aan voorlichting aan rokers.

In een reactie aan de NOS laat Philip Morris weten zich altijd aan de wet te houden en zich in te zetten voor de ontwikkeling van rookvrije producten. De fabrikant zegt dat het eerdergenoemde onderzoek van onder meer het RIVM aantoont dat wetenschappelijke onderbouwde rookvrije producten minder schadelijk zijn dan doorgaan met roken. Het RIVM schrijft dat elk tabaksproduct ongezond is bij langdurig gebruik.

Philip Morris zegt samen te werken met een zorgvuldig geselecteerde groep tabakswinkels die voldoet aan de wettelijke eisen en dezelfde rookvrije visie ondersteunt als het bedrijf.