NOS Nieuws - Algemeen

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat bij protesten een man was doodgeschoten door agenten. Nieuwszender CNN meldt dat sportwedstrijden, concerten en theatervoorstellingen voorlopig niet doorgaan vanwege de onrust.

Zo heeft de basketbalbond NBA de wedstrijd tussen de Minnesota Timberwolves en Golden State Warriors in Minneapolis uitgesteld omwille van "de veiligheid en beveiliging van de gemeenschap." Ook het stadsmuseum blijft dit weekend gesloten en een feestelijke optocht gaat niet door.

Het slachtoffer van gisteren is de 37-jarige Alex Pretti. Hij werd doodgeschoten terwijl hij door agenten van de grenspolitie (US Border Patrol) tegen de grond werd gewerkt.

Bij de plek waar Pretti is doodgeschoten houden mensen een wake en een protestbijeenkomst:

Begin januari werd in Minneapolis ook al de 37-jarige Renée Good doodgeschoten, toen door een agent van immigratiedienst ICE. De dienst en ook president Trump zeiden daarna dat de vrouw met haar auto was ingereden op een agent. Uit beelden bleek dat niet waar te zijn.

Het harde politie-optreden leidt al wekenlang tot grootschalige protesten tegen ICE, ook in andere Amerikaanse steden.

'Diepbedroefd en boos'

Alex Pretti was een IC-verpleegkundige die protesteerde tegen het immigratiebeleid van president Trump. Zijn ouders schrijven in een verklaring dat ze diepbedroefd zijn, maar ook heel boos. Ze beschrijven hun zoon als "een goedaardige man die door zijn werk als verpleegkundige een verschil wilde maken in de wereld".

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid schoten de agenten uit zelfverdediging, omdat Pretti hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette. President Trump deelde op sociale media foto's van een pistool dat het wapen van Pretti zou zijn en dat volgens Trump geladen was.

De Democratische gouverneur van Minnesota, Walz, noemt dat verhaal "onzin" en "leugens", nadat hij een video van het incident had gezien.

Ooggetuige

Een getuige zegt tegen CNN dat Pretti werd neergeschoten nadat hij een vrouw wilde helpen die pepperspray in de ogen had gekregen. De getuige zegt dat hij zich niet verzette en niet naar een wapen greep. "Vier of vijf agenten hadden hem op de grond en begonnen gewoon te schieten. Ze hebben hem zo vaak geraakt."

Het moment waarop federale agenten de man tegen de grond werken en doodschieten:

Na het incident raakten demonstranten slaags met federale agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. Gouverneur Walz zette de Nationale Garde in om de lokale politie te assisteren.

Strijd tussen politici

Walz heeft Trump opgeroepen om onmiddellijk te stoppen met de inzet van ICE-agenten. De burgemeester van Minneapolis, ook een Democraat, zei op een persconferentie: "Hoeveel inwoners, hoeveel Amerikanen moeten nog ernstig gewond raken voor dit stopt?"

Trump beschuldigde op zijn beurt de lokale bestuurders ervan de demonstraties aan te wakkeren. "De burgemeester en de gouverneur zetten aan tot een opstand", schreef hij op sociale media.

De dood van Pretti leidt tot protesten in het hele land, onder meer in New York, Maine, Los Angeles en de hoofdstad Washington.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) laat in een verklaring weinig heel van de redenen die de Amerikaanse regering gaf om uit de organisatie te stappen.

Het vertrek van de Verenigde Staten was vorig jaar al op de eerste dag van het presidentschap van Trump aangekondigd en is sinds donderdag officieel. Volgens Trump betaalde de VS te veel aan de WHO en was de organisatie niet goed omgegaan met de uitbraak van de coronapandemie. De WHO weerspreekt dat.

De WHO-verklaring opent nog met een compliment over de bijdrage die de VS in het verleden heeft geleverd aan de wereldwijde zorg, zoals de uitroeiing van pokken en de strijd tegen polio, hiv, tuberculose en vele andere ziekten.

Vervolgens stelt de WHO dat de Amerikaanse regering van Trump onwaarheden heeft verkondigd over de organisatie. Zo vindt de huidige Amerikaanse regering dat de WHO "heeft gefaald tijdens de covid-19-pandemie" en "de tijdige en accurate uitwisseling van cruciale informatie heeft belemmerd".

Snel en transparant

De WHO spreekt dat met feiten tegen: "Gedurende de hele pandemie handelde de WHO snel, deelde alle beschikbare informatie snel en transparant met de wereld en adviseerde lidstaten op basis van het best beschikbare bewijs."

Toen op 11 januari 2020 het eerste sterfgeval in China werd gemeld "had de WHO de wereld al via verklaringen en sociale media gealarmeerd, wereldwijde experts bijeengeroepen en uitgebreide richtlijnen gepubliceerd". Ruim twee weken later riep de WHO corona al uit tot een noodsituatie voor de volksgezondheid, de hoogste alarmfase. De hoogste baas noemde in die beginperiode covid-19 de "publieke vijand nummer één".

De WHO spreekt ook tegen dat de organisatie partijdig is, zoals Trump beweerde. "De WHO is altijd onpartijdig geweest en blijft dat ook. Zij bestaat om alle landen te dienen."

Californië in plaats van VS

In de verklaring betreurt de WHO nogmaals het vertrek van de VS en spreekt de hoop uit dat het land in de toekomst weer toetreedt. De VS trok zich tijdens Trumps eerste ambtstermijn ook al terug. Zijn opvolger Biden maakte het land weer lid van de WHO.

Gisteren maakte de Amerikaanse staat Californië bekend zich aan te sluiten bij de WHO. Het is de eerste Amerikaanse staat die dat doet. Gouverneur Newsom, een democraat, noemde het vertrek van de VS uit de Wereldgezondheidsorganisatie een roekeloze beslissing.

Het vertrek van de Amerikanen heeft grote gevolgen: met bijna twintig procent van het budget was het land veruit de grootste geldschieter. In november maakte de WHO bekend dat dit jaar zo'n 2400 banen wordt geschrapt. Dat komt neer op een kwart van het personeel.

Wat doet de WHO?

De Wereldgezondheidsorganisatie werd in 1948 opgericht en is onderdeel van de Verenigde Naties. De WHO heeft een belangrijke rol bij gezondheidscrises, maar zet zich ook breder in.

De organisatie is wereldwijd een belangrijke speler op het gebied van gezondheid door onderzoek, voorlichting, financiering en infectiebestrijding. Ook monitort de WHO epidemieën en pandemieën, zoals corona.

In een onderzoek naar de diefstal van digitale eigendomscertificaten zijn vier mensen aangehouden. De politie verdenkt ze ervan 169 zogenoemde NFT's te hebben gestolen die samen zo'n 1,4 miljoen euro waard zijn. Ook worden ze verdacht van witwassen.

De verdachten zijn twee mannen en een vrouw uit het Zeeuwse Axel en een vrouw uit Terneuzen. De Zeeuwse politie begon met het onderzoek na een tip.

Deze week deed de politie een inval in een woning in Axel. Daarbij zijn gegevensdragers, geld en drie voertuigen in beslag genomen. Ook is er beslag gelegd op de woning. De vier verdachten zijn na verhoor weer vrijgelaten.

Digitale sleutel

NFT's zijn unieke eigendomscertificaten die horen bij een digitaal kunstwerk, muziek of video. Daarmee kan iemand aantonen dat die de eigenaar is van een digitaal werk. De digitale certificaten kunnen worden gestolen via een hack of phishing.

Een paar jaar geleden was er een hype rond de handel in NFT's. In 2021 werden in korte tijd miljoenen digitale kunstwerken verhandeld, soms voor veel geld. Zo kocht een zakenman in Maleisië het eerste bericht ooit op Twitter, nu X, voor bijna 2,5 miljoen euro. Het bericht was op 21 maart 2006 op het platform geplaatst door oprichter Jack Dorsey. Het was een van de eerste in het oog springende NFT-aankopen.

Computerkunstenaar en videodiscjockey (vj) Micha Klein is gisteren na een kort ziekbed in het ziekenhuis overleden, bevestigt zijn broer Onno aan de NOS. Hij was zijn tijd ver vooruit met zijn creaties. Klein was 61 jaar.

Lang voordat kunstmatige intelligentie beeld kon genereren, liet Klein met zijn computerkunst al zien hoe hij een nieuwe werkelijkheid kon creëren. Klein genoot daarnaast internationale bekendheid door als vj kunst in de housescene te introduceren.

"Micha is te vroeg en te snel gegaan", zegt zijn geëmotioneerde broer. "Hij laat een vrouw en twee prachtige dochters achter."

Drie maanden geleden werd Klein, die de laatste jaren in Bali en Thailand woonde, ziek. "Hij is met heel veel moeite teruggekomen naar Nederland. Die reis werd hem al bijna fataal. Ook daarna bleef het maar slechter gaan. Woensdag zijn zijn vrouw en kinderen naar Nederland gekomen en gisteren is hij overleden", zegt Onno Klein.

'Wraak van de schilder'

Klein ging in 1983 in Amsterdam aan de Gerrit Rietveld Academie studeren. In 1987 liep hij in een kelder van het gebouw tegen een Commodore Amiga-computer aan, waarmee hij begon te experimenteren met computergraphics en al snel uitvond hoe de computer nieuwe mogelijkheden bood om kunst te maken.

Twee jaar later studeerde hij af in de computergraphics. De kunstenaar zei later dat zijn creaties met de computer de "wraak van de schilder op de fotografie" waren. Daarmee bedoelde hij dat de schilderkunst lange tijd overvleugeld was door de fotografie, maar kunstenaars dankzij de computer de werkelijkheid weer vrij konden vormen en manipuleren, zoals kunstschilders hadden gedaan vóór de opkomst van de fotografie.

Populaire Pillman

In de jaren negentig bracht hij de housescene tot leven door als vj muziek te combineren met live geanimeerde beelden. Zo ontwierp Klein het 3D-personage 'Pillman', dat vertoond werd tijdens muziekoptredens. Het figuurtje werd zo populair dat bezoekers van feesten zijn danspasjes gingen nadoen.

"Mijn Pillman is een symbool, een icoontje van de housecultuur. Ik geef de housecultuur een smoel", zei Klein in 1998 in NRC. In 2000 werd Pillman wereldberoemd toen rapper Eminem de animatiefiguur gebruikte in achtergrondprojecties tijdens zijn eerste internationale tour.

Klein maakte verder avant-gardistische, felgekleurde digitale kunstwerken, die te zien zijn in musea over de hele wereld. Een van zijn beroemdste kunstseries is Artificial Beauty uit 1998. Daarin kruiste hij met de computer foto's van tien Amsterdamse modellen om een soort superschoonheid te creëren. Met de serie liet Klein toen al zien, dus ver voor de AI-modellen van nu, hoe met digitale technieken beeld gemanipuleerd kon worden.

"Als je nu naar zijn werk kijkt, zie je dat hij zijn tijd zwaar vooruit was", zegt Onno Klein, die zelf ook studeerde aan de kunstacademie. "Inmiddels is dit soort werk zwaar achterhaald, maar hij en ik behoren tot de eersten die dit konden. Nu is het mainstream, maar Artificial Beauty was toen heel vooruitstrevend."

In Amsterdam en Arnhem hebben betogers aandacht gevraagd voor de nijpende situatie van de Koerden in Syrië. Ze eisten actie van de internationale gemeenschap. Op een opstootje in Amsterdam na verliepen de protestacties vreedzaam.

Op het Velperplein in het centrum van Arnhem zwaaiden honderden mensen met Koerdische vlaggen, net als eerder deze week. Met spandoeken werd gedemonstreerd tegen de executie en vernedering van Koerden in Syrië. Ook werden leuzen als 'Free Kurdistan' gescandeerd.

In Amsterdam werd een mars gelopen van het Leidseplein naar de Dam. Volgens een verslaggever van Het Parool waren er enkele duizenden deelnemers. De actievoerders toonden spandoeken met teksten als 'De EU geeft jouw geld aan jihadisten'. Die woorden verwijzen naar de Syrische president Sharaa, die aan het hoofd stond van een afsplitsing van al-Qaida.

Opruier aangevallen

Op het Rokin raakten enkele mensen slaags. Volgens de politie sprak een passerende man "opruiende woorden". Daarop vielen demonstranten hem aan. Agenten kwamen tussenbeide en daarbij raakte een agent gewond. Hij hoefde niet naar het ziekenhuis voor behandeling. De man die opruiende teksten had geroepen werd wel met verwondingen met een ambulance afgevoerd.

Het grote offensief van het Syrische leger tegen de Koerdische strijdkrachten heeft de afgelopen tijd zowel in het Midden-Oosten als in Europa tot pro-Koerdische demonstraties geleid. Op verschillende plekken kwam het tot confrontaties tussen aanhangers en tegenstanders van de machthebbers in Syrië. Donderdag raakten zes mensen gewond bij een steekpartij op een pro-Koerdische manifestatie in Antwerpen.

"Je ziet dat er over en weer, al dan niet via sociale media, geweld wordt uitgelokt", zegt burgemeester Marcouch van Arnhem. Hij beaamt dat er ook in Arnhem, net als in de rest van Europa, gewelddadige confrontaties zijn geweest. Dinsdagavond werd een man met pepperspray opgepakt bij een protest op het Velperplein.

Heftige beelden op sociale media

De heftige, veelal ongeverifiëerde beelden die rondgaan op sociale media van mensenrechtenschendingen in Syrië maken veel emoties los. Er worden wraakacties, moordpartijen, plunderingen en verkrachtingen gemeld. Er gaan bijvoorbeeld beelden rond van Koerdische vrouwen bij wie de haren worden afgeschoren en geknipt. Ook burgers van andere bevolkingsgroepen melden mensenrechtenschendingen.

Het noordoosten van Syrië stond jarenlang onder controle van strijdgroep SDF, die grotendeels bestaat uit Koerden. Het regeringsleger wordt bij zijn opmars geholpen door lokale Arabische milities. Onder de Arabische bevolking heerst grote onvrede over de SDF, onder meer over het ronselen van kindsoldaten.

Er komen steeds meer chocoladewinkels in het land. Tot vijf jaar geleden waren er steeds zo'n duizend gespecialiseerde chocoladewinkels. Inmiddels staat de teller op ruim 1400.

Zuid-Holland is koploper met het aantal chocolatiers, gevolgd door Noord-Holland, Brabant en Gelderland. Dat blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd bij de Kamer van Koophandel.

De toename is opvallend, omdat de afgelopen vijf jaar de prijs van cacao bijzonder hard is gestegen. Volgens ING-winkelstraateconoom Dirk Mulder raakt die hoge cacaoprijs vooral de chocolaverkoop in de supermarkt. De speciaalzaak heeft er in mindere mate last van, ziet hij: "Ambachtelijke chocola met bijzondere smaken wordt steeds meer als verwennerij gezien en ook vaker als cadeau gekocht."

TikTok-trendgevoelig

Dat beaamt Derk Cloosterman, mede-eigenaar van Madaq Chocolatier. De winkel startte in het najaar van 2022 in Nijmegen. Onlangs werd al de vijftiende vestiging geopend, in Breda. Filmpjes van handgemaakte lekkernijen op social media helpen enorm.

"Chocolade is heel TikTok-trendgevoelig", zegt Cloosterman. "We laten zien hoe het gemaakt wordt en de bijzondere smaken trekken mensen naar de winkel. Mensen zien chocolade ook een beetje als gezondere snoep."

ING-econoom Mulder herkent de combinatie van sociale media en bijzondere chocolade. "Laatst was die Dubai-chocolade een enorme hype. Nu gaat het weer over chocolade met mineralen en vitaminen erin of met minder suiker. Dat sluit dan weer aan bij de gezondheidstrend."

Gemaakt in de winkel

Toch hoeft niet elke chocoladewinkel het van de sociale media te hebben. "Ik heb in het begin niet eens zo veel reclame gemaakt", vertelt Amber de Bree, die in 2024 een vestiging van Olala Chocola opende in Zaltbommel. "Wij maken onze producten in de winkel. Dat klanten in de winkel zien hoe het gemaakt wordt, dat doet veel. Je merkt dat er echt veel vraag is naar kwalitatief goede chocolade."

De hype van speciale chocola is volgens Mulder in gang gezet met de lancering van het merk Tony's Chocolonely, twintig jaar geleden. "Voor die tijd had je in de supermarkt eigenlijk alleen chocola met hazelnoot, melk of puur. Tony's Chocolonely zette daar een hele variatie aan smaken tegenover. Dat zette een overgang van supermarktchocola naar ambachtelijke chocola in gang."

Wel blijft chocolade een seizoensproduct, erkent Cloosterman van Madaq. "In de zomer verkopen wij daarom vooral ijs, op basis van de smaken van onze bonbons. En macarons."

Interne opleiding

Toch is het volgens Mulder niet eenvoudig om een gespecialiseerde chocoladewinkel te beginnen. "Het is niet zo makkelijk als het openen van een koffiezaak of stroopwafelwinkel. Wie als chocolatier begint, doet vaak een opleiding patisserie of leert handmatig chocolade te maken."

De Bree doorliep een interne opleiding bij Olala Chocola. "Ik had bij een andere vestiging een workshop gevolgd. Toen begon dit vak bij mij te kriebelen."

Bij Madaq wordt de chocola door de uitbreiding van het aantal vestigingen niet meer in de winkels gemaakt. "Op ons hoofdkantoor in Velp werken tegenwoordig tien chocolatiers elke dag aan onze producten. We verkopen geen 150 bonbons, maar negen. De negen lekkerste, met pure ingrediënten. Als we amandel in een bonbon verwerken, dan voegen we er niets anders aan toe."

Kwaliteit van belang

Mulder stipt aan dat ook het soort cacao belangrijk is voor het succes van een chocoladewinkel: "Je moet echt premiumkwaliteit hebben om onderscheidend te kunnen zijn." Madaq haalt zijn cacao rechtstreeks bij een duurzame producent uit Colombia. "Dat is een wat duurdere variant, maar wel lekkerder", zegt Cloosterman.

De hoge cacaoprijs is wel een uitdaging, erkent hij. "Toen we begonnen, kochten we de cacao voor 9 euro per kilo. Nu is dat 20 euro. We hebben toen wel moeten inleveren op onze marge. Gelukkig daalt de cacaoprijs nu wat, omdat het afgelopen jaar een goed oogstjaar is geweest."

Op het kerstgala van de jongerentak van Forum voor Democratie waren vorige maand gasten met racistische, identitaire en extreemrechtse opvattingen. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. De krant noemt onder anderen de Nederlander John A., de Duitser Severin Köhler en de Sloveen Zan Zalec.

John A. werd vorig jaar tot een halfjaar cel veroordeeld voor de projectie van racistische teksten op de Erasmusbrug tijdens de jaarwisseling van 2022 naar 2023. Hij is een van de gezichten van White Lives Matter, een extremistische groep die gelooft dat het witte ras wordt bedreigd en beschermd moet worden.

De NOS keek in 2023 mee in het Telegram-kanaal van de groep. In een manifest stond dat de groep een land nastreeft waar minimaal 99 procent van de inwoners "blank" is. De mensen voor wie dat niet geldt, mogen tijdelijk verblijven als dat "ten gunste van de Blanken" is.

AIVD waarschuwt voor vechtclubs

John A. is ook lid van Active Club Dietsland. Dat is een van de rechts-extremistische vechtclubs waar de AIVD sinds enkele jaren voor waarschuwt. Die groepen bereiden zich volgens de inlichtingendienst voor op de in hun ogen "onvermijdelijke rassenstrijd".

Voorzitter Iem Al Biyati van de jongerentak van FVD zegt in de Volkskrant hier niets van te weten. "Wat is een active club? Wat wordt daarmee bedoeld? (...) Zegt mij niets." Ze zegt toch dat het goed zou kunnen dat leden van die clubs op het gala waren. "Er waren 300 man."

Over de aanwezigheid van John A. zegt Biyati: "Zover ik weet, is die John niet veroordeeld wegens geweld, maar voor het uiten van een mening. Wij willen geen gedachtepolitie spelen en mensen uitsluiten vanwege het uiten van bepaalde meningen."

Identitaire Beweging aanwezig op gala

Op het kerstgala van de jongerentak van FvD waren ook prominente gezichten van de Identaire Beweging, zoals de Duitser Severin Köhler. Hij was lid van de AfD, de partij die door de inlichtingendienst is bestempeld als rechts-extremistisch, maar de AfD zelf zou hem te extreem hebben gevonden. Vorig jaar zou hij daarom uit zijn functie als gemeenteraadslid en voorzitter van de jongerentak zijn gezet.

Vorig jaar werd Köhler gezien bij een bijeenkomst van de bekende Duitse rechts-extremist Götz Kubitschek. Ook onderhield hij banden met Martin Sellner. Köhler was eregast op het kerstgala van JFVD, aldus de Volkskrant. Op het feest waren ook partijleider Lidewij de Vos en Kamerleden Freek Jansen en Tom Russcher aanwezig.

Een andere eregast was de Sloveen Zan Zalec, die al jaren zou optrekken met neonazi's. Hij postte in 2020 op Instagram een foto van zichzelf met leden van een neonazigroep. De laatste eregast was de Ier John McLoughlin, politicus van de uiterst rechtse National Party.

Remigratie en omvolking

Alledrie de eregasten van het JFVD-gala hebben banden met de Oostenrijker Sellner, die zelf niet op het feest was. Hij kwam in 2024 in het nieuws nadat undercoverjournalisten hadden onthuld dat hij aanwezig was bij een omstreden bijeenkomst van de AfD, waar werd gesproken over massadeportaties. Hij prees bij die bijeenkomst zijn boek over remigratie aan. Daarmee wordt bedoeld het deporteren van mensen op basis van ras, geloof, geaardheid of standpunten.

Sellner praat geregeld over omvolking, een complottheorie die beweert dat niet-witte migranten doelbewust naar Europa worden gehaald om de witte bevolking te vervangen. De Oostenrijker is daarom een Duits inreisverbod opgelegd.

In 2019 werd zijn huis doorzocht omdat hij een donatie had gekregen van de man die in Nieuw-Zeeland 51 moskeegangers had doodgeschoten. Sellner is leider van de Identitaire Beweging in Oostenrijk. De Nederlandse tak heet Identitair Verzet en is door de AIVD aangemerkt als extreemrechts.

In een reactie aan de NOS zegt De Vos dat haar partij bezig is "met onze plannen voor Nederland". "Wij vinden een reactie op journalistiek van het niveau van het stuk van de Volkskrant zonde van onze tijd."

Tegen de Volkskrant gaat Al Biyati van de jongerentak wel in op de gekozen eregasten. "We nodigen mensen uit van bevriende politieke partijen. Het is niet aan ons om te oordelen over galagasten."

Voormalig lijsttrekker Eddy van Hijum heeft op het partijcongres in Amersfoort afscheid genomen van Nieuw Sociaal Contract (NSC). Hij wil op zoek naar een nieuwe baan en vindt het "niet te doen om met één been, het is niet eens één been, in Den Haag te blijven".

NSC maakt de "bewuste keuze" om nu geen politiek leider te benoemen, meldt partijvoorzitter Reinout van Malenstein aan het ANP. "Een interim-leider zou juist het verkeerde signaal zijn en zou alle dilemma's onnodig blijven oproepen."

De partij is nog wel van plan om een nieuwe politiek leider te benoemen, maar wil zich eerst op de koers bezinnen. Bij de verkiezingen in november werd NSC weggevaagd uit de Tweede Kamer. De partij kreeg zelfs niet genoeg stemmen voor een zetel voor lijsttrekker Van Hijum.

In 2023 haalde de toen net door Pieter Omtzigt opgerichte partij 20 zetels. NSC nam deel aan het kabinet-Schoof, maar stapte daar in augustus uit. Dat was een paar maanden na het vertrek van de PVV, waardoor er nog maar twee coalitiepartners over zijn: VVD en BBB.

Vertrouweling van Omtzigt

Van Hijum was een vertrouweling van Omtzigt. Ze hadden allebei een lange geschiedenis in het CDA. In het kabinet-Schoof was hij minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en vicepremier.

De partij heeft de moed nog niet opgegeven en hoopt bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen twee tot drie zetels te halen. Voorlopig zal Europarlementariër Dirk Gotink het gezicht zijn. Hij is nog de enige overgebleven volksvertegenwoordiger van NSC.

De partij doet in vijf gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in maart: Amersfoort, Apeldoorn, Den Haag, Eindhoven en Zoetermeer. "We zijn een jonge partij, die pas twee jaar bestaat en nog volop in opbouw is", stellen ze.

Opnieuw is in de Amerikaanse stad Minneapolis iemand doodgeschoten door federale agenten. Volgens de politie is het een 37-jarige Amerikaanse staatsburger. De ouders hebben de dood van hun zoon Alex Pretti bevestigd.

Een agent van de grenspolitie Border Patrol heeft de man doodgeschoten, melden federale functionarissen. Eerder werd gemeld dat agenten van immigratiedienst ICE hem hadden doodgeschoten.

Volgens de gemeente was de schietpartij in het zuiden van de stad. Lokale media melden dat Pretti meermalen in zijn borst is geschoten.

Beelden die online zijn verspreid, laten zien hoe federale agenten iemand tegen de grond werken. Daarna zijn meerdere schoten te horen.

Het moment waarop federale agenten de man tegen de grond werken en doodschieten:

Na de schietpartij keerde een boze menigte zich tegen de agenten, die werden uitgemaakt voor lafaards. Ook werd geroepen dat de agenten naar huis moesten. Demonstranten wierpen barricades op: met vuilnisbakken en containers sloten ze wegen af. Federale agenten gebruikten onder meer traangas om de menigte uiteen te drijven, meldt CNN.

Politiechef O'Hara heeft opgeroepen tot kalmte. "We begrijpen dat er veel woede en vragen zijn over wat er is gebeurd. Maar we vragen mensen om vreedzaam te blijven."

'Klaar mee'

Gouverneur Walz van de staat Minnesota heeft contact opgenomen met het Witte Huis. Volgens Walz is Minnesota "er helemaal klaar mee".

"De president moet een einde maken aan deze operatie. Trek de duizenden gewelddadige, ongetrainde agenten onmiddellijk terug uit Minnesota", schrijft Walz op X.

Burgemeester Frey van Minneapolis vraagt zich af hoeveel mensen er nog moeten "sterven of worden neergeschoten voordat dit stopt". Hij riep Trump op om ICE uit de stad "weg te jagen".

Wapen

Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid zegt tegen persbureau AP dat het slachtoffer een vuurwapen bij zich had. Hij zou zich tegen de federale agenten hebben gekeerd toen ze een illegale immigrant wilden arresteren.

Of dat klopt is de vraag. Het federale ministerie probeert geregeld kritiek te bezweren met verhalen waarbij de schuld bij het slachtoffer wordt gelegd. Dat gebeurde bijvoorbeeld na het doodschieten van de demonstrant Renée Good, op 7 januari in Minneapolis.

Volgens politiechef O'Hara had de man die vandaag is doodgeschoten een wapenvergunning. Hij was een inwoner van Minneapolis en was niet bekend bij de politie, aldus O'Hara.

Trump heeft op zijn socialemediaplatform Truth Social gereageerd op de schietpartij. Volgens hem zetten Walz en Frey aan tot een opstand.

Demonstraties

Het incident valt samen met demonstraties die in Minneapolis worden gehouden tegen het optreden van ICE na de dood van Renée Good.

De duizenden demonstranten willen dat de immigratiedienst vertrekt. President Trump heeft duizenden federale agenten naar de staat gestuurd om illegale migranten op te sporen en te arresteren.

Meer dan 180 miljoen Amerikanen maken zich op voor het extreme winterweer dat dit weekend een groot deel van de Verenigde Staten treft. Meer dan 10.000 vluchten zijn geannuleerd.

In achttien staten in het midden en het noordoosten van het land is de noodtoestand uitgeroepen. Volgens meteorologen is de schade die de zware winterse omstandigheden kunnen veroorzaken te vergelijken met die van een orkaan.

De weersdienst National Weather Service waarschuwt voor veel sneeuw en ijzel en extreme temperatuurdalingen. In sommige delen van het land kan door de koude wind de gevoelstemperatuur wel dalen tot -40 graden.

Gisteren was het in sommige delen van de VS ook al extreem koud. In Minneapolis daalde het kwik bijvoorbeeld tot -29 graden.

In het noordoosten van de VS wordt zo'n 30 centimeter sneeuw verwacht.

De autoriteiten waarschuwen ook voor stroomuitval. Bevroren stroomkabels worden zwaarder door ijsvorming, waardoor ze makkelijker kunnen breken, vooral wanneer het waait.

Vanochtend werden meer dan 95.000 stroomstoringen gemeld. De meeste meldingen kwamen uit de staten Texas (36.000) en Virginia (10.000).

President Trump zegt dat de federale overheid voorbereid is. Dertig zoek- en reddingsteams van de federale rampendienst FEMA staan paraat. Ook heeft de rampenbestrijding 7 miljoen maaltijden, 600.000 dekens en 300 generatoren beschikbaar gesteld.

In de podcast Het Beste uit het Oog zitten de beste gesprekken die afgelopen week voorbijkwamen in NOS Met het Oog op Morgen.

We beginnen met een kijk op de protesten in Iran tegen het regime. De Iraanse staatstelevisie maakte afgelopen week voor het eerst een dodental bekend. Bij het neerslaan van de protesten zijn al meer dan drieduizend mensen gedood. Journalist Thomas Erdbrink maakte de protesten van dichtbij mee. Bij Lucella Carasso vertelde hij over zijn ervaringen.

Een componist die bekendstaat om de stilte, dat is bijzonder. Arvo Pärt is al 90 jaar en wordt omschreven als eenvoudig en puur. Twan Geurts schreef zijn biografie en vertelde aan Pieter van der Wielen wanneer hij voor het eerst over de componist hoorde.

Pinguïns op Antarctica beginnen steeds eerder in het jaar met broeden. Daarover publiceerden biologen in een wetenschappelijk vakblad. NRC-verslaggever en pinguïnkenner Marcel Haenen legde aan Wilfried de Jong uit hoe het onderzoek in zijn werk ging.

Een feestje voor de Amerikaanse countryzangeres Dolly Parton. Maandag werd ze 80 jaar. In al die jaren heeft ze veel meegemaakt, maar hoe zou ze kijken naar de huidige turbulente tijd? Volgens zangeres en actrice Ricky Koole zal ze er zeker wat van vinden, maar ze zal zich er niet zo snel over uitspreken.

Het is niet het enige muzieknieuws deze week. In Davos klonk, tussen alle politieke uitspattingen, ineens pianomuziek. Pianist Cor Bakker moest even nadenken over wat hij hoorde, maar herkende het nummer wel, zei hij tegen Lucella Carasso.

Deze aflevering van Het Beste uit het Oog kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

Veteranen en nabestaanden van gesneuvelde militairen zijn "woedend" en "verdrietig" omdat president Trump de inzet van NAVO-troepen in Afghanistan bagatelliseert. "Hij gaat voorbij aan het feit dat we daar mannen en vrouwen zijn verloren", zegt voormalig landmacht majoor Henry Beukers geëmotioneerd.

Volgens Trump bleven de NAVO-troepen in Afghanistan "een beetje op de achtergrond en een beetje weg" van de frontlinies. Dat is niet waar, zeiden meerdere Europese leiders gisteren al. "We hebben met de Amerikanen schouder-aan-schouder gewerkt in de eerste linie", benadrukt ook Beukers.

De NAVO-missie in Afghanistan begon nadat de VS artikel 5 van het NAVO-verdrag had geactiveerd vanwege de aanslagen van 11 september 2001. Het is de enige keer in de geschiedenis van de NAVO dat dat artikel, volgens welk een aanval op één lidstaat een aanval op alle lidstaten is, werd ingeroepen.

Dat maakt Trumps uitspraken nog pijnlijker en maakt het ook des te merkwaardiger dat hij deze week zei dat de VS veel voor de NAVO betekent, maar dat hij zich afvroeg of de NAVO er wel voor de VS is.

De uitspraken van Trump:

51 landen landen deden mee aan de ISAF-missie in Afghanistan. Nederland stuurde tussen 2002 en 2021 ruim 30.000 militairen. 25 van hen kwamen om het leven, onder meer tijdens vuurgevechten.

Voormalig commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif wijst in een online reactie op de mannen en vrouwen uit verschillende landen die in Afghanistan zijn omgekomen. "Omdat ze in de frontlijn streden om een bondgenoot te helpen."

"Dit staat in schril, en voor de nabestaanden ongelofelijk pijnlijk, contrast met de uitspraken van een president", schrijft De Kruif op LinkedIn over de woorden van Trump. "Deze man is iedere waardigheid verloren."

"Het raakt niet alleen ons"

De Verenigde Staten leden veruit de grootste verliezen: ongeveer 2500 Amerikanen sneuvelden. Daarna volgt het Verenigd Koninkrijk met 457 gesneuvelde soldaten.

"Als er Engelssprekende soldaten sneuvelden, dan werd tijdens het eerbetoon met een doedelzak Amazing Grace gespeeld. Ik kan dat niet meer horen", vertelt oud-majoor Beukers geëmotioneerd. "Als ik met collega's praat over de uitspraken van Trump, dan komt dat verdriet weer naar boven."

De collega's die Beukers heeft gesproken, zijn ook boos en gefrustreerd, zo vertelt hij. "En het raakt niet alleen ons, maar ook onze familieleden. Onze echtgenoten en kinderen. Zij weten wat we daar hebben meegemaakt."

Op internetforum Reddit wordt op de uitspraken van Trump gereageerd met foto's van herdenkingsdiensten voor omgekomen NAVO-militairen. Onder de foto's staan cynische opmerkingen als "Nederlandse militair na 'niets doen' in Afghanistan".

"Als Trump zegt dat ze niets deden, waarom kwamen ze dan terug in een kist?", zegt de moeder van een omgekomen Britse soldaat tegen de BBC. "Ik vind dat ze Trump in de frontlinie moeten zetten om hem te laten ervaren hoe het is."

Ook in andere NAVO-landen zijn oud-militairen verbolgen over de uitspraken van Trump. "Het is ontmoedigend om te horen dat de president van de Verenigde Staten, die zelf nooit een uniform heeft gedragen, zich negatief uitspreekt over jongeren die hun leven hebben gegeven om een bondgenoot te helpen", aldus een Canadese veteraan tegen de BBC.

"Ik heb samen met Amerikaanse soldaten explosieven onschadelijk gemaakt. We stonden naast elkaar in de frontlinie", zegt de Britse Andy Reid. Hij noemt de opmerkingen van Trump "respectloos" en "zeer aanstootgevend". Reid was als soldaat net drie maanden in Afghanistan toen hij door een explosief zijn beide benen en een arm verloor.

Oud-NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer zei gisteren dat hij wil dat de Amerikaanse president zijn excuses aanbiedt. "Het zit mij zeer hoog, absoluut. Hier gaat het om mensen, om dierbaren van gesneuvelde militairen."

Ook de Britse premier Starmer suggereert dat Trump excuses moet aanbieden. Oud-majoor Beukers sluit zich daarbij aan. "Niet alleen de Amerikanen hebben offers gebracht. Dat hebben wij ook gedaan."

Er is ruim een jaar verstreken sinds huisartsen in Nederland de abortuspil mogen voorschrijven. Toch heeft slechts een klein deel van hen de daarvoor verplichte nascholing gevolgd.

Van de 16.000 huisartsen is nog maar 3,5 procent bevoegd om de abortuspil voor te schrijven, blijkt uit cijfers van Fiom, het expertisecentrum voor ongewenste zwangerschappen.

In totaal hebben 568 huisartsen de verplichte e-learning van Fiom afgerond. Fiom verwacht dat het aantal huisartsen met bevoegdheid gestaag zal toenemen.

Als zij de nascholing hebben gedaan, kunnen zij de abortuspil voorschrijven bij een zwangerschap tot 8 weken en 6 dagen. Elk recept moeten ze melden bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Huisarts Peter Leusink, een van de initiatiefnemers achter de wetswijziging, vindt het lage percentage teleurstellend. "We weten uit opiniepeilingen dat 35 procent van de huisartsen de intentie heeft die abortuspil voor te schrijven. Maar dat zien we nu niet terug in de cijfers. De abortuszorg in Nederland is goed, maar niet optimaal toegankelijk voor vrouwen."

Een abortus met een pil bestaat uit twee stappen. De pil met medicijn mifepriston wordt ingenomen en 12 uur later worden er 4 pillen met het medicijn misoprostol ingebracht. Volgens de laatste beschikbare jaarcijfers werden er in 2024 meer dan 16.000 zwangerschapsafbrekingen met een abortuspil gedaan, op een totaal van 39.000 abortussen.

Belangenorganisatie stichting Ava pleit voor de toegankelijkheid van abortuszorg en anticonceptie. "Uit onze focusgroepen blijkt dat vrouwen behoefte hebben aan keuzevrijheid. Sommige vrouwen geven de voorkeur aan een kliniek, andere willen het liever via de huisarts regelen en thuis kunnen doen," zegt woordvoerder Alina Chakh. "Zeker omdat abortusklinieken niet gelijkmatig over het land zijn verspreid en wachttijden kunnen oplopen."

Nederland telt 19 abortusklinieken. In de drie noordelijke provincies is er alleen een kliniek in Groningen. Volgens Chakh kan het voorschrijven via de huisarts zorgen voor snellere en toegankelijkere zorg, vooral bij vroege zwangerschappen. "Het is dezelfde medicatie die ook bij een miskraam wordt gebruikt. Toch is er nog veel onwetendheid over."

Overtijdbehandeling

Voordat huisartsen de mogelijkheid hadden om de abortuspil voor te schrijven, gebeurde dit alleen in klinieken en ziekenhuizen. Sinds 2019 mochten huisartsen de abortuspil al voorschrijven voor een overtijdbehandeling, tot 16 dagen na het uitblijven van de menstruatie.

Huisartsen schreven vorig jaar 602 recepten voor de abortuspil uit, tegenover 235 in 2024, toen zij de overtijdbehandeling mochten uitvoeren.

Bij de Gelderse huisarts Isabel van Hövell-Ullmann spelen praktische bezwaren een rol. Ze schrijft de abortuspil niet voor. "Ik heb tot nu toe goed kunnen samenwerken met abortusklinieken. Voor mij is het belangrijk dat de zorg veilig en goed georganiseerd is, samen met verloskundigen en gynaecologen."

"Er kan dan goed ingegrepen worden als de abortus niet goed gaat. In dat snelle schakelen en samenwerkingsverbanden blinken we in dit zorglandschap niet goed uit."

Dat abortus nog steeds in het Wetboek van Strafrecht staat, werkt volgens haar drempelverhogend. "Je moet meldingen doen bij de inspectie. Impliciet geef je de boodschap dat je tegen de wet ingaat. Dat geeft het gevoel dat het geen 'gewone zorg' is. Bovendien faciliteert het agressie en intimidatie richting zorgverleners en vrouwen."

"Toevoeging aan het vak"

Huisarts Sascha Kotterer uit de Utrechtse wijk Overvecht kiest er wel voor om de pil voor te schrijven. "Het is een mooie toevoeging aan het vak. Een huisarts is een vertrouwd aanspreekpunt en heeft voor veel vrouwen een lagere drempel dan een kliniek."

Ze zegt dat praktische bezwaren collega's kunnen afschrikken, zoals administratieve verplichtingen voor de declaratie en de verplichte scholing. Het is niet ingewikkeld, maar je moet er wel tijd voor maken."

Veel administratie

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) zegt weinig signalen te krijgen van leden over het voorschrijven van de abortuspil en neemt hierover geen standpunt in. Wel hoort de LHV dat de administratieve afhandeling omslachtig is, omdat huisartsen meldingen moeten doen bij de IGJ en declaraties lopen via de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie. "Het is altijd de vrije keuze van huisartsen zelf om dit wel of niet aan te bieden," aldus de vereniging.

Transavia heeft voor vandaag, morgen en maandag alle vluchten geschrapt van en naar Dubai. De luchtvaartmaatschappij noemt de geopolitieke situatie in Iran, Irak en Israël als reden.

Gisteren besloot moederbedrijf KLM al om dezelfde reden dat er voorlopig niet naar het Midden-Oosten gevlogen wordt. Het is nog onduidelijk wanneer het vliegverkeer wordt hervat.

"We begrijpen dat dit vervelend is en voor onzekerheid kan zorgen, zeker als je al onderweg bent, op reis zou gaan of juist terug naar huis zou gaan. Echter staat de veiligheid van onze passagiers en crew altijd voorop", laat Transavia in een verklaring weten.

Omboeken lastig

Het bedrijf adviseert reizigers die in Dubai zijn om zelf een alternatieve manier te zoeken om naar Nederland terug te keren, bijvoorbeeld via een andere luchtvaartmaatschappij die wel nog van en naar Dubai vliegt.

Ook andere luchtvaartmaatschappijen schrappen vluchten naar het gebied. KLM zegt dat het daarom reizigers die dit weekend zouden vertrekken geen vervangende reis meer kunnen aanbieden. Inmiddels zijn 1200 passagiers omgeboekt naar andere luchtvaartmaatschappijen, zegt KLM. De Franse zustermaatschappij Air France gaat wel weer vliegen naar Dubai.

Ook andere maatschappijen wijzen naar de onrust in de regio als reden om niet meer boven Irak en Iran te vliegen. In Iran zijn de afgelopen weken felle protesten tegen het regime in het land hard neergeslagen. President Trump heeft meermaals gezinspeeld op ingrijpen.

Italië tekent protest aan tegen de voorlopige vrijlating van de Franse uitbater van het café in skioord Crans-Montana, waar tijdens de nieuwjaarsnacht veertig mensen om het leven kwamen. Onder de doden waren zes Italianen, tien andere Italianen raakten gewond.

Italië heeft zijn ambassadeur uit Zwitserland teruggeroepen voor overleg. De Italiaanse premier Meloni en buitenlandminister Tajana schrijven in een verklaring "sterk verontwaardigd" te zijn over de vrijlating van bareigenaar Jacques Moretti. Ze willen onmiddellijk contact met de hoofdaanklager van het Zwitserse kanton Wallis.

De Italiaanse autoriteiten vinden dat de beslissing om Moretti vrij te laten onterecht, gezien de ernst van het misdrijf. Ook is er volgens hen een risico dat de bareigenaar op de vlucht slaat en bewijsmateriaal in gevaar komt.

Tragedie

"Heel Italië roept om waarheid en gerechtigheid en roept op tot het nemen van respectvolle maatregelen in de nasleep van deze ramp. Er moet rekening worden gehouden met het lijden en de verwachtingen van de families", aldus de verklaring.

Moretti werd op 9 januari gearresteerd, mede omdat er volgens de autoriteiten een groot risico was dat hij op de vlucht zou slaan. De rechter eiste een borg van 200.000 Zwitserse frank, ruim 215.000 euro.

Dat bedrag is inmiddels betaald, waarna de uitbater gisteren is vrijgelaten in afwachting van de verdere behandeling van zijn zaak. Zijn vrouw en mede-eigenaar Jessica Moretti is ook verdachte maar werd niet vastgezet.

Nabestaanden van de slachtoffers zeggen dat ze niet begrijpen waarom Moretti is vrijgelaten op borgsom. Ook zijn zij bang dat mogelijk bewijsmateriaal verdwijnt.

IJsfonteinen

Moretti en zijn vrouw hebben hun medeleven geuit over de tragedie. Ze hebben beloofd te voldoen aan alle verzoeken van de Zwitserse autoriteiten.

Tijdens de jaarwisseling brak er in hun bar brand uit, die zich razendsnel verspreidde. Op beelden van die avond is te zien dat ijsfonteinen, te dicht bij materiaal aan het plafond komen, dat vervolgens vlamvat. Veertig mensen kwamen om het leven en meer dan honderd mensen raakten ernstig gewond.

De brandveiligheid van het café Le Constellation was ruim zes jaar geleden voor het laatst gecontroleerd, zo maakte de burgemeester van Crans-Montana eerder bekend.

Oud-politicus Jan Nico Scholten is deze week op 93-jarige leeftijd overleden. Dat meldt zijn familie in een overlijdensbericht in NRC. Scholten was in de jaren 70 en 80 Tweede Kamerlid. Hij was ook burgemeester van verschillende gemeenten in Noord-Brabant.

De gereformeerde Scholten was lid van de ARP en - na de fusie met KVP en CHU - van het CDA. In de jaren 60 en 70 was hij burgemeester van de Noord-Brabantse gemeenten Andel, Giessen en Rijswijk.

Hij was tussen 1971 en 1986 Tweede Kamerlid. Daar deed hij zich kennen als een zeer eigenzinnig en rechtlijnig politicus, die sterk overtuigd was van zijn eigen gelijk.

Hij was vaak in het nieuws door zijn botsingen met de CDA-leiding. Bijvoorbeeld omdat hij zich verzette tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland of omdat hij de Nederlandse regering wilde bewegen tot een eenzijdige olieboycot van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.

Met een eenzijdige boycot werd bedoeld dat Nederland alleen zou optreden. Dat zou weliswaar niet effectief zijn, maar dat deerde Scholten niet. Het ging erom dat Nederland "een signaal" zou afgeven. De vraag was dan wel in hoeverre in Zuid-Afrika de bereidheid zou bestaan kennis te nemen van dat signaal, merkte zijn tegenstrever VVD-Kamerlid Bolkestein op.

Ook voor het bezuinigingsbeleid van de kabinetten-Van Agt en Lubbers had Scholten geen goed woord over. Hij stelde dat het bezuinigingsbeleid het sociale gezicht van de christendemocratie beschadigde.

Vluchtelingenwerk Nederland

Onder het kabinet-Van Agt maakte Scholten met acht andere antirevolutionairen deel uit van de groep 'loyalisten', die het regeerakkoord niet onderschreven, maar elk besluit 'loyaal' zouden beoordelen. Omdat het kabinet, dat slechts een kleine meerderheid in de Tweede Kamer had, van hun steun afhankelijk was, kwam er weinig tot stand. De dramatische achteruitgang van de economie maakte ingrijpen noodzakelijk, maar ondanks ferme bedoelingen bij de start van het kabinet, kwam er niets van terecht.

Dat gebeurde pas vanaf eind 1982 met het eerste kabinet-Lubbers. Scholten bleef zich verzetten, maar had in de CDA-fractie alleen nog de steun van zijn katholieke geestverwant Stef Dijkman.

In 1983 stapten ze uit de fractie. Tot woede van fractieleider Bert de Vries namen ze hun zetel mee. Ze gingen door als de Groep Scholten/Dijkman.

Een poging mislukte om een nieuwe partij te beginnen. Dijkman werd later lid van de PPR, een van de partijen die opgingen in GroenLinks.

Scholten ging nog even door als eenmansfractie, maar sloot zich in 1986 aan bij de PvdA. Voor die partij was hij van maart 1998 tot juni 1999 senator.

Markant en eigengereid

In de jaren 80 en 90 was hij de "markante voorzitter" van Vluchtelingenwerk Nederland, schrijft die organisatie in een eigen overlijdensbericht in NRC.

Oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas zegt op X dat hij in zijn beginjaren, als buitenlandwoordvoerder van de VVD, regelmatig de degens met Scholten kruiste. "Aan zijn persoon heb ik goede herinneringen. Zijn eigengereidheid waardeerde ik."

In het noorden van Myanmar zijn bij een luchtaanval van het regeringsleger minstens 22 mensen gedood, zegt het Kachin-onafhankelijkheidsleger (KIA), dat het gebied controleert.

Zeker 28 anderen raakten gewond, onder wie kinderen. De bom viel op een gebouw waar op dat moment een begrafenis bezig was. Een woordvoerder van de KIA zegt dat donderdag een straaljager een complex bombardeerde waar rouwenden zich hadden verzameld voor de begrafenis van een man die enkele dagen eerder was overleden.

Het getroffen dorp Kaung Jar in de provincie Kachin herbergt door de burgeroorlog ontheemde gezinnen. In het dorp waren zo'n 500 mensen aanwezig.

De uitspraken van het KIA zijn niet onafhankelijk te verifiëren door de beperkte internettoegang in het gebied. Ook heeft leger van Myanmar de luchtaanval nog niet bevestigd.

Lokale media berichten ook over een ander bombardement door de militaire junta op donderdag. In een dorp in de Magwe-regio had een menigte zich verzameld voor een bruiloft toen een vliegtuig een luchtaanval uitvoerde op het dorp. Daarbij kwamen minstens vijf mensen om het leven, onder wie een kind.

De KIA beschuldigt het regime ervan burgers doelbewust aan te vallen. "Ze maken geen onderscheid tussen burgerdoelen, inclusief scholen, en vijanden. Ze zullen elke menigte bombarderen."

33 jaar celstraf

Grote delen van Myanmar staan onder controle van vrijwilligersmilities. Die zijn na de staatsgreep op 1 februari 2021 opgericht om het militaire regime te bestrijden. Het bombarderen van burgerdoelen is een bekende tactiek van het Myanmarese leger, bedoeld om burgers af te schrikken om met verzetsgroepen samen te werken.

Sinds de coup van vijf jaar geleden is het land zo goed als afgesloten van de buitenwereld. Het leger drukt iedere vorm van protest de kop in. Tegelijkertijd voeren het regeringsleger en het gewapende verzet een zware strijd, waarbij het regime de controle over grote delen van het land heeft verloren.

Bij de staatsgreep werd ook de democratisch gekozen leider Aung San Suu Kyi opgepakt en uiteindelijk veroordeeld tot 33 jaar cel voor onder meer verkiezingsfraude, corruptie en het bezit van illegale walkietalkies. Volgens talloze critici gaat het om een politieke veroordeling om haar buitenspel te zetten. Sindsdien is ze zo goed als buiten beeld gebleven.

Correspondent Mustafa Marghadi sprak vorig jaar de gewapende oppositie in Myanmar en zag het effect van het conflict op de bevolking:

De Gouden Ganzeveer gaat dit jaar naar dichter, schrijver en theatermaker Gershwin Bonevacia. Dat is bekendgemaakt in het NPO Radio 1-programma De Taalstaat.

De prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoon of instituut vanwege zijn of haar grote betekenis voor het geschreven woord in de Nederlandse taal.

De jury prijst Bonevacia als iemand die met zijn veelzijdige werk taal en poëzie nadrukkelijk inzet om mensen met elkaar te verbinden. Bonevacia spreekt zachte taal met een woordenschat en verhalen die naar een nieuwe, inclusieve wereld wijzen, aldus de jury van de Gouden Ganzeveer.

'Ontroerend palet'

"Zijn verhalen gaan over thema's die vaak onderbelicht blijven", zegt voorzitter Kim Putters. "Hij put uit zijn eigen verleden en creëert met zijn ritmes, woorden, beelden een diepzinnig en ontroerend palet van ervaringen. Bonevacia is sterk verbonden met zijn Curaçaose achtergrond en met jongeren die net als hij dyslexie hebben. Hij is een rolmodel."

Gershwin Bonevacia bracht in 2017 in eigen beheer zijn eerste dichtbundel uit. Twee jaar later werd hij stadsdichter van Amsterdam. Daarnaast is Bonevacia ook theater- en podcastmaker. Sinds kort maakt hij ook muziek.

Bonevacia is met zijn 33 jaar de jongste winnaar van de prijs. Hij krijgt op 13 april de Gouden Ganzeveer overhandigd. Eerdere winnaars waren onder meer Adriaan van Dis, Geert Mak en Nelleke Noordervliet.

Op de A2 bij Breukelen in de richting van Utrecht zijn enkele rijstroken korte tijd afgesloten geweest omdat er kraanvogels op de weg zaten. De ANWB laat aan RTV Utrecht weten dat een kraanvogel was doodgereden en een andere vogel in de buurt bleef.

Kraanvogels leven in paren en de vogels waren ook vanochtend met z'n tweeën. Een getuige laat aan de regionale omroep weten dat de andere vogel rond de snelweg bleef cirkelen en er "heel zielig bij stond te kijken".

Een weginspecteur en de dierenambulance probeerden de levende vogel vanochtend te pakken te krijgen, maar dat lukte niet. Uit voorzorg ging de weg deels dicht.

Op camerabeelden die Rijkswaterstaat op X deelde is te zien dat de kraanvogel zich niet makkelijk liet vangen:

De dode vogel lag bij de middenberm en de levende vogel ging daar iedere keer naartoe, zegt een woordvoerder van de dierenambulance tegen RTV Utrecht. In overleg is het kadaver naar de zijkant verplaatst, zodat de andere vogel erbij kan komen en niet meer op of rond de snelweg gaat zitten.

De vogel raakte volgens de dierenambulance erg gestrest van de situatie. "Normaal gesproken nemen we zo'n kadaver mee", aldus de woordvoerder. "Maar hij bleef naar de plek waar het kadaver had gelegen trekken, en over de snelweg vliegen en terugkomen. Uiteindelijk liep hij tussen de auto's in."

De weg is inmiddels weer vrijgegeven. Omdat de vogel nog wel in de buurt is, moet het verkeer tussen Breukelen en Maarssen in de richting van Utrecht voorlopig langzamer rijden.

Geen wilde vogels

In het westen van Utrecht zitten sinds enige tijd twee grijze kroonkraanvogels. De vogelsoort komt normaal gesproken alleen voor in Afrika. Het is niet direct duidelijk of een van deze dieren dood is. De twee vogels op de snelweg zijn geringd en de herkomst van het paar wordt onderzocht, aldus Rijkswaterstaat.

Volgens de dierenambulance komt het dier in ieder geval bij iemand vandaan. "Want dit soort kraanvogels komt niet in de natuur voor", zegt de woordvoerder. Eigenlijk had 'ie twee ringen moeten hebben."

Het Belgische OM waarschuwt mensen voor neptelefoontjes of berichtjes van koning Filip of het hoofd van de Belgische inlichtingendienst, Stéphane Dutron. Onbekende oplichters doen zich als hen voor, met de bedoeling om geld van slachtoffers te stelen.

De dieven zouden het vooral gemunt hebben op mensen die de Belgische koning goed kennen, in de hoop dat zij in de neptelefoontjes trappen. Volgens het OM zijn er sinds vorig jaar al meerdere buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders en Belgische families benaderd via WhatsApp, e-mail of telefoon, waarbij de dieven doen alsof ze van de Belgische koninklijke familie zijn.

"De verdachten vroegen daarbij in een eerste fase financiële steun voor de zogenaamde bevrijding van Belgische journalisten die in Syrië zouden zijn gegijzeld", zegt het OM. De meeste slachtoffers hadden door dat ze werden bedrogen. Een slachtoffer maakte wel geld over.

AI-koning

Na meerdere meldingen over de oplichtingspraktijken was het vorig jaar even rustiger, maar sinds begin dit jaar neemt het aantal pogingen weer toe en zijn vooral Belgische bedrijfsleiders het slachtoffer.

"Een opvallend nieuw element is dat de slachtoffers worden uitgenodigd voor een videogesprek, in een poging om hen te overtuigen dat het effectief om de koning gaat. De beelden in dit videogesprek zijn mogelijk gegenereerd door artificiële intelligentie."

Neppe galadiners

Ook ontvangen sommige bedrijven uitnodigingen voor galadiners van de Koning Boudewijnstichting die helemaal niet bestaan. Er wordt dan gevraagd om het nepevenement zogenaamd te sponsoren.

Wie er achter de oplichtingspraktijken zit is niet bekend. De Belgische opsporingsdiensten onderzoeken de zaak.