NOS Nieuws - Algemeen

Vanaf dinsdag gaat KLM weer vliegen op de steden Dammam en Riyad in Saudi-Arabië. Voor Dubai en Tel Aviv, de andere bestemmingen waarop sinds vrijdag niet meer wordt gevlogen, worden "de mogelijkheden onderzocht", aldus de luchtvaartmaatschappij.

Vrijdag maakte KLM bekend voorlopig niet meer naar het Midden-Oosten te vliegen, vanwege "de geopolitieke situatie". Het besluit om nu wel weer op Saudi-Arabië te vliegen is genomen op basis van "de meest recente veiligheidsanalyse".

Wat de precieze aanleiding was voor de voorzorgsmaatregel werd niet bekend, maar vermoedelijk had het te maken met de protesten in Iran en de mogelijkheid dat de Amerikaanse president Trump besluit om daar militair in te grijpen. Naar eigen zeggen had Trump "een armada" aan schepen naar de regio gestuurd.

Dubai

Ook andere vliegmaatschappijen namen maatregelen en besloten vluchten te schrappen. Transavia stopte met vliegen van en naar Dubai en ook Air France, British Airways en Lufthansa annuleerden vluchten richting het Midden-Oosten.

Transavia meldde maandag dat de vluchten naar Dubai zeker tot en met woensdag niet doorgaan. Air France meldde afgelopen weekend al dat de vluchten op Dubai maandag weer hervat zouden worden.

De drie formerende partijen (D66, VVD en CDA) willen dat de dertien publieke omroepen in vier organisaties opgaan. Daarnaast moet er een taakomroep komen van NOS en NTR, zeggen zij in een commissiedebat.

GroenLinks-PvdA is ook voorstander van vier samenwerkingsorganisaties ('omroephuizen'). Daarmee zou er een Kamermeerderheid zijn voor het voorstel van de formerende partijen. GL-PvdA wil wel dat de aangekondigde bezuiniging van ruim 150 miljoen euro deels van tafel gaat.

'Bestuurlijke soap'

Het plan om de omroepen samen te laten gaan in "vier of vijf" omroephuizen werd vorig jaar gepresenteerd door toenmalig minister Eppo Bruins. Omdat de omroepen er afgelopen jaar zelf niet zijn uitgekomen, zijn veel politieke partijen in het commissiedebat kritisch op de huidige minister, Gouke Moes.

"Het is niet leuk om knopen door te hakken, maar wel belangrijk", zegt VVD-Kamerlid Claire Martens-America. "De minister neemt geen beslissing, dus doen wij het."

"Wat als een hervorming begon, is inmiddels een bestuurlijke soap", vindt ook Harmen Krul (CDA). "Het moet leiden tot helderheid en samenwerking, maar wat rest is een impasse."

VVD had het liefst drie omroephuizen, het CDA dacht meer aan vijf. Nu zijn ze samen met D66 dus uitgekomen op vier.

'Tranentrekkende persberichten'

De afgelopen maanden maakten verschillende omroepen bekend met welke programma's zij moeten stoppen, volgens hen vanwege de bezuinigingen. Het gaat bijvoorbeeld om Kassa en Studio Voetbal. Verschillende Kamerleden zijn kritisch op die besluiten, omdat ze vinden dat er ook nog andere opties zijn.

"Ze bespelen de publieke opinie door geliefde programma's te gijzelen, het is weinig fraai", vindt JA21-Kamerlid Nanninga. "Terwijl de bezuinigingen ook heel anders kunnen worden opgevangen."

"We worden maandelijks getrakteerd op tranentrekkende persberichten, waarin wordt aangekondigd dat programma's moeten stoppen", zegt ook Martens-America. "Maar het grote samenhangende plaatje van samenwerking, focus op kerntaken en minder management heb ik nog niet gezien."

Het nieuwe stelsel met de omroephuizen moet in 2029 ingaan. Het onderwerp ligt nog op tafel van de formerende partijen, dus mogelijk komen er andere veranderingen. D66, CDA en VVD verwachten hun plannen komende vrijdag te presenteren en moeten daarna nog op zoek naar meerderheden.

In Nederland rijdt nog maar 1,3 procent van alle vrachtwagens op elektriciteit, maar de druk wordt groter om dit snel te veranderen. Vanaf juli gaan transportbedrijven een heffing betalen voor rijden op Nederlandse wegen. Het is een extra prikkel om hun wagenpark versneld te vergroenen.

Een duwtje in de rug is de subsidie voor de aanschaf van deze elektrische vrachtwagens, de zogenoemde AanZET subsidie. Morgen opent er weer een nieuwe ronde. Afgelopen jaren was de pot vaak na enkele dagen al leeg, blijkt uit cijfers die NOS opvroeg bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Bij de vorige subsidieronde in het najaar van 2025 was de beschikbare 30 miljoen euro binnen de eerste dag toegekend. Een krappe 10 procent van de aanvragen is toen afgewezen omdat het geld op was. Ook bij alle voorgaande rondes, vanaf 2022, duurde het vaak maar een of twee dagen.

Deze ronde is er 78 miljoen beschikbaar en ook daar gaat veel belangstelling voor zijn, verwacht de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW). "Veel ondernemers zijn zich ervan bewust dat de komst van de vrachtwagenheffing impact heeft op de kosten van het transport. Het investeren in een elektrische vrachtwagen levert straks een forse besparing op in de heffing."

Hogere heffing bij diesel

Per 1 juli moeten vrachtwagens in Nederland een bedrag gaan betalen per gereden kilometer op bijna alle Nederlandse snelwegen. Hoe schoner het voertuig, des te lager dat bedrag.

Traditionele vrachtwagens op diesel gaan 20 cent per kilometer extra betalen door de heffing. Voor elektrische vrachtwagens ligt dit iets onder de 4 cent, het precieze bedrag verschilt per type vrachtwagen.

Eigenaren kunnen op de website van de RDW uitrekenen welk bedrag voor hen zal gaan gelden.

Brancheorganisatie Transport en Logistiek Nederland zegt dat de heffing transportbedrijven bezighoudt. "De subsidie helpt het verduurzamen, maar de pot moet groter en ook de problemen van een overvol stroomnet moeten worden opgelost."

Transportbedrijf Simon Loos heeft vanaf de start van de subsidie elke ronde het maximale aantal voertuigen ingeschreven, zegt wagenparkbeheerder Wim Roks. "Je bent een dief van je eigen portemonnee als je niet meedoet." Inmiddels is 10 procent van de vrachtwagens bij het bedrijf elektrisch, een deel daarvan met behulp van de subsidie. "Als je dit nu niet doet, ben je over een paar jaar niet meer relevant."

Wel heeft hij kritiek op de inrichting van de subsidie. Per dag kan hij maar voor twee vrachtwagens een subsidieaanvraag doen. Bovendien kunnen kleinere transportbedrijven, ook wel eenpitters genoemd, een maximum van 115.200 euro per vrachtwagen aan subsidie krijgen, terwijl voor een groot transportbedrijf dit maximum 43.900 euro is. "Het is voor ons een druppel op een gloeiende plaat. Maar je moet het wel doen, anders word je van alle kanten ingehaald."

Grotere subsidiepot

Uit een rondgang van de NOS blijkt dat transportbedrijven hun wagenpark graag verduurzamen, maar om in de toekomst concurrerend te blijven vinden ze dat er een hoger subsidiebedrag beschikbaar moet komen. De aanschafkosten van een elektrische vrachtwagen zijn doorgaans twee tot wel vier keer zo hoog als een die rijdt op fossiele brandstoffen.

Vanaf dit jaar gaat deze verhoging er ook komen, laat een woordvoerder van de RVO weten. De opbrengsten van de vrachtwagenheffing gaan namelijk deels terug in de pot voor het elektrificeren van vrachtwagens.

In de begroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staat dat de subsidie voor elektrische trucks de aankomende vijf jaar in totaal 980 miljoen euro bedraagt. Sinds de start in 2022 was dit alles bij elkaar 215 miljoen.

Partijen in de Tweede Kamer maken zich zorgen over de slagkracht van de politie nu de Nationale Politie voor dit jaar een tekort van 46 miljoen euro ziet aankomen. Dat bleek vandaag tijdens een overleg in de Kamer.

Demissionair minister Van Oosten (VVD) schreef de Kamer vorige week dat de korpsleiding om het gat te dekken niet aan bezuinigen op personeel ontkomt. Maar dat mag niet ten koste gaan van het blauw op straat, vindt de Kamer.

Een voorstel van GroenLinks-PvdA om het bedrag aan te vullen vanuit potjes uit de begroting die niet zijn opgemaakt zou weleens op een meerderheid kunnen rekenen. Maar het is nog onduidelijk of dat geld echt wel overblijft. Over het voorstel wordt pas in maart gestemd, het kan ook nog dat de formerende partijen voor die tijd met een ander plan komen.

De minister die er nu nog over gaat, Van Oosten, benadrukte dat wat hem betreft de "basisteams helemaal buiten beschouwing worden gelaten". Zo gaat de politie volgens hem niet korten op personeel dat belast is met noodhulp, de afhandeling van 112-meldingen en eerste hulp bij levensbedreigende situaties. De overheid komt dit jaar "niet aan het blauw op straat", zei hij.

Politie vroeg juist extra geld

Maar veel partijen vinden dat niet geruststellend genoeg. Bezuinigingen op ondersteunende diensten raken uiteindelijk wel degelijk ook de agent op straat, zei GroenLinks-PvdA-politica Mutluer.

De zorgen van Kamerleden worden nog eens versterkt omdat de politie vorig jaar zei dat er juist extra geld nodig is. In een gezamenlijk statement waarschuwden regioburgemeesters, het Openbaar Ministerie, de politie en de Centrale Ondernemingsraad dat er om de toenemende criminaliteit en onrust in de samenleving aan te kunnen 350 miljoen per jaar extra nodig is.

'Rek eruit'

VVD-Kamerlid Michon denkt dat er op het gebied van financieel beheer bij de politie nog veel verbeterd kan worden. Daar kreeg ze een weerwoord op van oud-politieman en vakbondsleider Struijs (50-PLUS). Sinds de start van de Nationale Politie is er volgens hem "veel gespendeerd" aan wat hij noemde het "bijhouden van de maatschappij". Er zijn meer verwarde mensen, veel meer criminaliteit en ook veel meer digitale fraude en criminaliteit waar de politie de handen vol aan heeft, betoogde hij.

Dat ontkende Michon niet, maar ze wees er ook op dat het budget de afgelopen jaren van ruim 5,5 miljard euro naar ruim 8,5 miljard is gegaan.

GroenLinks-PvdA ziet dat bij "ieder groot incident de basisteams worden leeggetrokken" en vreest dat de rek er al lang uit is. "Is de politie nog wel blij met de politiek?", vroeg Mutluer zich af.

Financiering 'ligt op formatietafel'

SP en D66 wezen erop dat het aantal zedenzaken enorm is toegenomen en veel zaken wegens gebrek aan capaciteit lang moeten wachten. JA21-Kamerlid Coenradie haalde een mail van de politie aan, die haar schrijft dat bezuinigingen onvermijdelijk effect zullen hebben op de werkvloer. Ze vindt dat in tegenspraak met de uitlatingen van de minister en vroeg zich af wie er nu gelijk heeft.

Ook het CDA vindt dat de minister de zorgen vandaag niet heeft weggenomen. Uitgangspunt is dat het tekort van 46 miljoen de operationele sterkte van de politie niet mag raken, maar "financiering van de politie ligt op dit moment op de formatietafel", zei Kamerlid Straatman na afloop van het debat tegen de NOS.

Ook de andere twee formerende partijen D66 en VVD wezen daarop.

De gemeente Apeldoorn gaat mannelijke wilde zwijnen uit het zwijnenkamp in park Berg en Bos doden, omdat het niet lukt om de populatie met anticonceptie te beperken.

Wilde zwijnen mogen sinds 1 juli 2024 niet meer worden gehouden, maar voor bestaande dieren geldt een overgangsregeling. De zwijnen in het Apeldoornse stadspark hoefden niet gedood te worden, mits de beheerders konden voorkomen dat de dieren zich zouden voortplanten. Dat werd ook geprobeerd: de dieren zitten sinds juni 2024 aan de anticonceptie, die ze krijgen toegediend met een prik.

Maar het mocht niet baten. Afgelopen jaar werden toch drie biggen geboren. Bovendien is het toedienen van de prikpil volgens het college van burgemeester en wethouders "in de praktijk steeds lastiger uitvoerbaar en draagt het onvoldoende bij aan het welzijn van de dieren".

Risico op verwondingen

Volgens het college ontstaan spanningen in de groep door de beperkte ruimte in het verblijf. Vooral de mannelijke zwijnen zijn daar verantwoordelijk voor. "Ze beconcurreren elkaar, wat het risico op verwondingen vergroot." Ook de terugkerende prikken leiden tot onrust in de groep, omdat de dieren de prikrondes herkennen.

Daarom kiest de gemeente nu voor een andere aanpak. "Wij hebben besloten gefaseerd mannelijke wilde zwijnen uit de groep te verwijderen door ze te doden." De anticonceptie blijft ondertussen ook nodig. In combinatie met het doden van mannelijke zwijnen is dit volgens het college "de meest zorgvuldige aanpak vanuit het oogpunt van het dierenwelzijn".

In totaal leven nog zestien zwijnen in het omheinde gebied, schrijft Omroep Gelderland. Het zwijnenkamp is opgericht in de jaren 60, voor educatieve doeleinden.

China maakt schoon schip binnen de legertop. Dit weekend zijn de twee hoogste militairen van het land aan de kant gezet. President Xi Jinping houdt de legertop nu onder controle met slechts één bondgenoot: Zhang Shengmin, de man wiens taak het is om erop toe te zien dat mensen zich aan de regels houden.

Het is de zoveelste zuivering binnen de hoogste rangen van het Volksbevrijdingsleger. Die roept fundamentele vragen op over de staat van het leger én over de mate van controle van Xi als partijleider.

Er gingen al een tijdje geruchten dat generaal Zhang Youxia, vicevoorzitter van de Centrale Militaire Commissie (CMC), onenigheid had met Xi. Die geruchten werden alleen maar sterker nadat hij de afgelopen twee weken niet meer was gezien.

Zaterdag werd bekendgemaakt dat er een onderzoek is ingesteld tegen Zhang en Liu Zhenli, een ander lid van de legertop. Ze worden verdacht van "ernstige schendingen van discipline en wetgeving" en het hebben van "een uiterst negatieve impact op de partij, de natie en het leger".

Het nieuws veroorzaakt een schokgolf onder China-experts. Velen slaan vooral aan op een opiniestuk uit de krant van het Volksbevrijdingsleger, waarin wordt geïmpliceerd dat het gezag van Xi ernstig is ondermijnd.

Volksbevrijdingsleger

Het Chinese Volksbevrijdingsleger is geen nationaal leger, maar een partijleger. Het hoogste orgaan, de Centrale Militaire Commissie (CMC), met Xi aan de top, valt niet onder de Chinese overheid, maar onder de Chinese Communistische Partij. Het Chinese ministerie van Defensie is wel een overheidsorgaan. De huidige minister van Defensie zit niet in de CMC.

Zhang was na Xi de machtigste man binnen het leger en gold als diens loyale bondgenoot. Ze zijn allebei afkomstig uit families van hooggeplaatste partijleiders uit de revolutionaire generatie. Zhang stond bovendien bekend als een competente generaal en was een van de weinige militairen in de CMC.

Ook de tweede gezuiverde man, Liu, was een militair. Xi en Zhang Shengmin zijn dat allebei niet, maar staan nu dus wel samen aan de top van het Chinese leger.

De CMC, die doorgaans zeven leden heeft, telt er nu nog maar twee. Vorig jaar, slechts weken nadat China de ogen van de wereld op zich had gericht met de grootste militaire parade in de hoofdstad ooit, moesten topofficieren He Weidong en Miao Hua al het veld ruimen. Eerder werd de minister van Defensie al van zijn positie verwijderd op verdenking van corruptie.

Het is niet bekendgemaakt waar Zhang en Liu zich precies schuldig aan zouden hebben gemaakt. De formulering "schendingen van partijdiscipline en de wet" wordt in China vaak gebruikt voor corruptie. Maar corruptie is in China een rekbaar begrip, dat vaak wordt ingezet om rivalen uit te schakelen en controle binnen het systeem af te dwingen.

Volgens veel analisten gaat het dan ook om meer dan een "gewone anticorruptiezaak". Dit zou een manier zijn van Xi om machtsblokken en politieke netwerken binnen het leger te breken. Sommige waarnemers stellen dat Zhang te machtig was geworden, nadat eerdere zuiveringen bij de CMC de gelederen hadden uitgedund, en dat zijn macht een risico vormde voor Xi.

Relatie partij-Volksbevrijdingsleger

De verhouding tussen het leger en de communistische partij wordt historisch gekenmerkt door wantrouwen. Het leger heeft altijd een grote mate van autonomie gehad. Dat komt voort uit de revolutionaire oorsprong van het Volksbevrijdingsleger, dat ten tijde van de oprichting als zelfstandige organisatie opereerde. Die cultuur is altijd gebleven. Daarnaast ontbreekt er structurele civiele controle, zoals die in veel andere landen bestaat.

Xi heeft geprobeerd daar verandering in te brengen. Direct na zijn aantreden als president in 2012 lanceerde Xi een anti-corruptiecampagne binnen het leger. Veel van de mensen die destijds gezuiverd werden, werden vervangen door Xi's eigen mensen. Toch blijken ook zij niet naar Xi's wensen te functioneren. Kortom, grip op benoemingen en zuiveringen heeft Xi wel, maar een gevoel van controle of vertrouwen in zijn leger niet. En dit is riskant.

'Leger van wereldklasse'

Een minder politieke uitleg is dat Zhang en Liu zijn afgezet wegens tegenvallende prestaties. Het is Xi's doel om het Volksbevrijdingsleger voor 2049 te transformeren tot een modern, technologisch geavanceerd leger, "van wereldklasse". Het moet sterk genoeg zijn om de Chinese belangen geloofwaardig te verdedigen, bijvoorbeeld tegen de VS. Maar misschien ook wel de inname van Taiwan succesvol te volbrengen, mocht het zover komen.

Online circuleerde de afgelopen dagen veel nieuws over paniek en weerstand binnen de Chinese partij. Maar in de straten van Peking en aan de poorten van de belangrijkste overheids- en partijgebouwen lijkt alles, zoals altijd, onder controle.

De partijleiders van D66, CDA en VVD hebben het hele weekend onderhandeld, en vanochtend gingen ze daarmee verder. De laatste fase van de onderhandelingen over een coalitieakkoord lijkt de moeilijkste, nu er pijnlijke keuzes moeten worden gemaakt over de financiën. Hoe gaan de investeringen in defensie, stikstofbeleid en energietransitie worden betaald?

Er zit veel druk op de ketel, want de drie partijen hebben zichzelf een deadline opgelegd. Vandaag of morgen moeten ze het eens worden, willen ze vrijdag het akkoord kunnen presenteren en op 23 februari een nieuw kabinet op het bordes hebben staan.

In podcast De Dag vertelt Arjan Noorlander, politiek duider bij Nieuwsuur, hoe die financiële plaat eruitziet. Omdat deze partijen geen minderheden in de Eerste en Tweede Kamer hebben, moeten ze nu al rekening houden met wat de oppositie wil.

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Lisa Konings

Voor het tweede jaar op rij is het aantal asielaanvragen in Nederland gedaald. Toch duren asielprocedures steeds langer. "Te veel mensen wachten veel te lang op een beslissing", erkent de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Afgelopen jaar vroegen zo'n 24.000 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland, blijkt uit cijfers van de IND. Al eerder in het jaar bleek dat er veel minder aanvragen waren dan in de jaren ervoor. Maar die afname vertaalt zich vooralsnog niet in een snellere procedure. Volgens Trouw, die het nieuws vanochtend als eerste bracht, was de wachttijd voor een beslissing op een asielaanvraag nog nooit zo lang als nu.

Meer dan twee jaar

Op een eerste gesprek met de IND moeten mensen al zeventien weken wachten. Daarna volgt nog een tweede gesprek. De gemiddelde wachttijd daarvoor is op dit moment negentig weken. Bij elkaar is dat dus ruim twee jaar.

In de praktijk is het nog langer, want de aanvragen die volgens de IND nu aan de beurt komen, zijn van voor september 2023. Tienduizenden mensen hebben in de ruim twee jaar daarna hun aanvraag gedaan. Volgens de wet moet de IND binnen een half jaar over een aanvraag beslissen.

In een reactie zegt de IND dat het oplopen van de wachttijden te maken heeft "met de veranderende situatie in de wereld om ons heen". Als voorbeeld wordt Syrië genoemd. Waar Syriërs voorheen bijna automatisch asiel kregen, is dat nu niet meer zo. "Dat betekent dat de beoordeling van aanvragen meer tijd kost."

De IND kwam vorig jaar dan ook tot veel minder beslissingen op asielverzoeken. Het waren er ongeveer 1500 per maand. Dat zouden er ruim 3300 moeten zijn, is de opdracht van het Rijk.

Meer afwijzingen

Tegenwoordig worden meer aanvragen afgewezen. Afgelopen jaar werd ongeveer een derde van de eerste asielverzoeken ingewilligd; een jaar eerder was dat nog ruim de helft. Een afwijzing kost veel meer tijd, omdat die uitgebreid gemotiveerd moet worden.

Omdat het werk ingewikkeld is, duurt het ook langer voordat nieuw IND-personeel is ingewerkt. Het aannemen van nieuwe medewerkers heeft dus niet direct een zichtbaar effect op het verkorten van de wachttijden, meldt de dienst. Er worden ook medewerkers aangenomen die bijvoorbeeld de administratie van beslismedewerkers kunnen overnemen, zodat die meer tijd hebben voor hun kerntaken.

Nieuwe asielwetten

De Eerste Kamer behandelt binnenkort de nieuwe asielwetten. Het stokpaardje van oud-minister Faber (PVV) kwam vlak voor kerst alsnog door de Tweede Kamer, nu het helpen van mensen die illegaal in Nederland zijn niet meer strafbaar wordt.

Op de wetsvoorstellen kwam veel kritiek, om te beginnen vanuit de IND zelf. Die voorzag juist veel méér werk. Bijvoorbeeld doordat de dienst allerlei nieuwe criteria voor nareizigers moet toetsen. En door de maatregel om de duur van een verblijfsvergunning te verkorten van vijf naar drie jaar, moet de IND vaker met een nieuwe beoordeling komen.

Ook de Nationale ombudsman, de Kinderombudsman, de Raad van State, het COA en Vluchtelingenwerk zijn niet enthousiast. Veel organisaties voorzien een verdere opstapeling van problemen. In een raming van het ministerie van Asiel en Migratie staat dan ook dat het aantal opvangplekken dat nodig is, voorlopig waarschijnlijk blijft stijgen.

Het lichaam van de laatste Israëlische gijzelaar is gevonden in Gaza, meldt het Israëlische leger. Gisteren zei premier Netanyahu dat er op een begraafplaats in Noord-Gaza werd gezocht naar de stoffelijke resten van Ran Gvili. Die zijn nu gevonden.

Het terughalen van alle gijzelaars, levend of overleden, is een belangrijk onderdeel van de eerste fase van het staakt-het-vuren. De familie van Gvili drong er bij de Israëlische regering op aan pas door te gaan naar de volgende fase als zijn resten waren gevonden en teruggebracht.

De 24-jarige Gvili werkte voor de politie en werd volgens Israël bij de terroristische aanslag van Hamas op 7 oktober 2023 gedood in gevecht met Hamasstrijders. Zijn lichaam werd meegenomen naar Gaza.

Netanyahu noemt de vondst van zijn lichaam een "ongelofelijke prestatie" van het leger. "Ik heb beloofd dat we iedereen thuis zouden brengen en dat hebben we gedaan."

Er werd onder anderen een team van experts met speciale graafapparatuur ingezet. Twee maanden geleden werd voor het laatst een lichaam van een gijzelaar door Hamas overgedragen aan Israël. Hamas en Israël wijzen naar elkaar om de schuld waardoor het bij Gvili zo lang kon duren.

Israël en Hamas worden door bemiddelaars, waaronder de VS, onder druk gezet om snel over te gaan op de tweede fase van het staakt-het-vuren. Daarin moet onder meer worden gewerkt aan een internationale stabilisatiemacht, een tijdelijke Palestijnse regering en het ontwapenen van Hamas.

De regering zei gisteren dat Israël de grensovergang bij Rafah, tussen Gaza en Egypte, pas wil openen als de zoektocht naar Gvili was afgerond. Die overgang geldt voor Palestijnen in Gaza als een belangrijke verbinding met de buitenwereld en is sinds mei 2024 grotendeels gesloten.

Ondertussen zijn volgens de autoriteiten in Gaza sinds de start van het staakt-het-vuren op 10 oktober 480 Palestijnen gedood door Israëlisch vuur.

Vrije toegang pers

Die cijfers zijn voor journalisten moeilijk te controleren, omdat het Israëlische leger geen pers toelaat tot Gaza. Het Israëlische hooggerechtshof buigt zich nu over een verzoek om internationale journalisten vrije toegang te geven tot het gebied. Daarvoor pleit de Foreign Press Association (FPA). Sinds de aanslag op 7 oktober houdt Israël de grens nagenoeg gesloten voor onafhankelijke pers.

Advocaten van de FPA zeiden tegen de rechters dat de beperkingen niet te rechtvaardigen zijn. Ze stelden dat als hulpverleners Gaza in en uit kunnen reizen, journalisten dat ook moeten kunnen.

De rechtbank in Zwolle keurt de procesafspraken goed die het Openbaar Ministerie heeft gemaakt met de oudste zoon van Ridouan Taghi. Zoon Faissal krijgt zes jaar gevangenisstraf.

De rechtbank acht bewezen dat hij werd opgeleid om zijn vader waar te nemen en op te volgen in drugshandel. Een aantal zakenpartners van Taghi namen hem onder hun hoede om hem de kneepjes van het vak te leren.

Zo was Faissal Taghi volgens de rechtbank betrokken bij cocaïnetransporten, bij het witwassen van miljoenen aan drugsgeld en bij plannen voor een gewelddadige ontsnapping van zijn vader uit de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught.

Toch had hij zelf niet de touwtjes in handen, benadrukte de rechtbank. "De beslissingen werden door anderen genomen. De verdachte trad op als intermediair en handelde in opdracht van zijn vader via berichten die de EBI uit werden gesmokkeld."

Niet terugbetalen

Het Openbaar Ministerie kwam met de advocaten van Taghi een gevangenisstraf van zes jaar overeen. In ruil daarvoor zagen zij af van een uitgebreide verdediging en een hoger beroep.

De rechtbank vond dit een gepast voorstel, omdat Faissal Taghi een blanco strafblad heeft en een relatief kleine rol had binnen de criminele organisatie van zijn vader. Met andere leden zijn eerder ook procesafspraken gemaakt. Wel verbaasde het de rechters dat hij van het OM geen misdaadwinst terug hoeft te betalen.

Te makkelijk

De VVD toonde zich vandaag kritisch op deals met "grote criminelen". Volgens de partij komen die er nu te makkelijk vanaf. De VVD wil daarom dat het OM stopt met afspraken maken in grote drugszaken.

Maar het OM ziet juist voordelen. Een gewone rechtszaak kan jaren duren en kost veel capaciteit. Bovendien worden ook dan niet altijd hoge straffen opgelegd, merkt justitie. Procesafspraken worden daarom steeds vaker gemaakt in Nederland.

De rechtbank zei vandaag zich te kunnen voorstellen dat de opgelegde straf van zes jaar tot verbazing kan leiden. Zeker omdat de 25-jarige zoon van Taghi zelf ook in de EBI zit. "Maar de belangen van zowel verdachte als maatschappij zijn met dit voorstel gewaarborgd", aldus de rechtbank.

Twee kinderen hebben gisteren in het Franciscus Vlietland ziekenhuis in Schiedam een ravage aangericht. Volgens de politie hebben de jongens van 10 en 11 jaar meubels vernield, met verf gespoten en papier gegooid door de gangen.

De kinderen hielden huis op de vierde etage van het ziekenhuis. De vernielingen werden ontdekt door medewerkers van het ziekenhuis.

"Wat een vreselijke bende, schandalig", laat een woordvoerder van het ziekenhuis weten aan streekomroep Twee. "Het personeel is meteen gaan opruimen, schoonmaken en de schade opnemen. Mogelijk volgen ook meteen herstelwerkzaamheden."

Gesprekken met ouders

De politie werd ingeschakeld, en die heeft bij de jongens ook een tuinschaar, mes, zaag en twee bussen spuitverf aangetroffen. Vanwege de jonge leeftijd van de daders wil de politie niet veel kwijt. Hoe de politie de verdachten op het spoor is gekomen, en waarom de kinderen de vernielingen aanrichtten, is niet bekend.

De politie meldt op Instagram dat de foto's slechts een klein deel van de schade laten zien. "De jongens zijn het ziekenhuis binnengegaan en hebben daar een ravage aangericht", aldus een politiewoordvoerder. De twee waren er geen patiënt.

Omdat het tweetal jonger is dan 12 jaar, kunnen ze niet strafrechtelijk vervolgd worden. Daarom zijn ze ook niet aangehouden, aldus de politie. In plaats daarvan zijn de agenten bij de ouders van de daders langs geweest, en hebben ze "stevige gesprekken" gevoerd. Ook is een jeugdhulporganisatie ingeschakeld.

De Europese Commissie is een onderzoek gestart naar online platform X vanwege mogelijke overtredingen van de Europese digitale wetgeving. Daarbij wordt specifiek gekeken naar AI-chatbot Grok van X.

Volgens de Commissie heeft X mogelijk de risico's van Grok voor gebruikers onvoldoende onderzocht. Het gaat onder meer om de verspreiding van illegale content, zoals gemanipuleerde seksueel expliciete beelden. Sommige van die beelden komen mogelijk neer op materiaal over seksueel misbruik van kinderen, aldus de commissie.

X ligt wereldwijd onder vuur vanwege het op grote schaal genereren van seksuele nepbeelden van vrouwen en minderjarigen. Zo konden gebruikers met Grok foto's van bestaande mensen 'uitkleden' en ze bijvoorbeeld in bikini laten afbeelden.

Wel of geen risicobeoordeling

Volgens Eurocommissaris Henna Virkkunen zijn seksuele deepfakes "een onaanvaardbare en gewelddadige vorm van misbruik", en moet worden vastgesteld of X de rechten van Europese burgers voldoende beschermt.

In het onderzoek van de commissie wordt beoordeeld of X voldoet aan zijn wettelijke verplichtingen om systemische risico's tijdig te identificeren en aan te pakken. Daarbij gaat het om illegale inhoud, maar ook om mogelijk negatieve gevolgen zoals gendergerelateerd geweld en schade aan het fysieke en mentale welzijn van gebruikers.

Daarnaast onderzoekt de Commissie of X voordat Grok werd geïntroduceerd een verplichte risicobeoordeling heeft uitgevoerd en gedeeld. Dat is namelijk bepaald in de Digital Services Act (DSA), de Europese wet die grote techbedrijven moet reguleren.

Boete van 120 miljoen

Ook wordt een al lopend onderzoek naar de aanbevelingssystemen van X uitgebreid, mede vanwege de recente overstap naar een op Grok gebaseerd aanbevelingssysteem. De Commissie benadrukt dat de opening van het onderzoek nog geen definitief oordeel inhoudt, maar dat de zaak wel met voorrang wordt uitgevoerd.

De Commissie kan tijdens het onderzoek aanvullende informatie opvragen, inspecties uitvoeren en in uitzonderlijke gevallen voorlopige maatregelen opleggen. Uiteindelijk kan dit leiden tot een besluit dat X de regels niet naleeft, al kan het bedrijf ook toezeggingen doen om de problemen te verhelpen.

X ligt al langer onder vuur van Brussel. In december 2025 kreeg het platform een boete van 120 miljoen euro wegens eerdere overtredingen van de DSA, onder meer vanwege het misleidende 'blauwe vinkje', gebrekkige transparantie van reclame en onvoldoende toegang tot data voor onderzoekers.

Een 33-jarige man uit Amsterdam is veroordeeld tot 18 jaar cel en tbs met dwangverpleging voor het aanranden en doden van een 75-jarige vrouw uit het Brabantse Halsteren. Elias M. randde het slachtoffer in oktober 2023 aan en wurgde haar daarna.

De vrouw wandelde op 10 oktober in de bossen buiten Halsteren. Haar man was net iets eerder afgehaakt en ging alvast naar huis. Toen ze de verdachte passeerde, viel hij haar aan. M. randde de vrouw aan en doodde haar door haar te wurgen.

Daarna heeft hij haar lichaam dieper het bos in gesleept en geprobeerd te verstoppen door het te bedekken met bladeren en takken. Na enkele dagen kon de politie hem opsporen, dankzij het DNA dat hij achterliet op het lichaam van het slachtoffer.

Verkrachting niet bewezen

M. verbleef destijds in een ggz-instelling op een aangrenzend terrein. Hij was in 2022 al veroordeeld tot tbs met dwangverpleging voor een verkrachting in zijn woonplaats Amsterdam. Na die veroordeling leek het goed met hem te gaan. Het gerechtshof bepaalde dat hij met beperkte vrijheid alvast behandeld mocht worden in de ggz-kliniek in Halsteren, meldt Omroep Brabant.

De rechtbank acht bewezen dat M. de vrouw heeft aangerand en gedood. Hij is veroordeeld voor gekwalificeerde doodslag, dat wil zeggen dat M. het slachtoffer heeft gedood om de aanranding te verhullen.

De straf valt iets lager uit dan de eis van het Openbaar Ministerie, dat vorige maand om een gevangenisstraf van 20 jaar en tbs met dwangverpleging vroeg. Volgens het OM had de verdachte de vrouw verkracht, maar de rechtbank stelt dat er voor verkrachting te weinig bewijs is.

'Slachtoffer heeft ongekende angst en pijn moeten doorstaan'

De rechtbank oordeelt dat de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar is. Hij leed aan schizofrenie en heeft antisociale trekken, wat volgens de rechtbank zijn handelen heeft beïnvloed.

De rechtbank neemt het de verdachte kwalijk dat hij niks heeft verteld over wat er precies is gebeurd, ook niet na aandringen van de nabestaanden. M. zei vaak dat hij een verklaring ging afleggen, maar deed dat steeds niet. De rechtbankvoorzitter noemde die houding "manipulatief en berekenend".

Volgens de rechtbank heeft de vrouw "ongekende angst en pijn" moeten doorstaan toen ze M. tegenkwam. "Dat heeft de laatste minuten van haar leven verschrikkelijk gemaakt. De verdachte heeft haar naasten onherstelbaar groot leed aangedaan." Naast de celstraf moet M. ook een schadevergoeding aan de partner van het slachtoffer betalen.

De concurrentie tussen bedrijven in Nederland is de afgelopen jaren steeds verder afgenomen, stelt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) in de Staat van de Markt. De waakhond maakt zich zorgen en wil daarom nieuwe bevoegdheden om eerder te kunnen ingrijpen.

"Concurrentie is geen doel op zich, maar een belangrijk instrument om markten beter te laten werken", zegt bestuursvoorzitter Martijn Snoep. Concurrentie is er wanneer meerdere bedrijven met dezelfde soort klanten op een markt actief zijn.

Hoe minder bedrijven een markt bedienen, hoe meer lagere prijzen en de kwaliteit van producten en diensten onder druk komen te staan. Ook zijn bedrijven daardoor minder geneigd om te innoveren. Consumenten worden daarvan de dupe.

Van drankindustrie tot dierenartsenpraktijken

In de afgelopen jaren zag de ACM dat er steeds minder nieuwe bedrijven zijn toegetreden tot de markt en ook minder bedrijven zijn uitgestroomd.

Volgens de waakhond speelt dat met name in 'sterk geconcentreerde sectoren'. "Je ziet in Nederland die geconcentreerde sectoren bijvoorbeeld bij de drankindustrie, de telecomsector en de elektronische industrie, waarvan ASML een onderdeel is", zegt Snoep. Een klein aantal bedrijven in een sector hoeft in eerste instantie niet te leiden tot oneerlijke prijzen, maar kan volgens Snoep wel een aanwijzing zijn.

Als concreet voorbeeld noemt Snoep de dierenartsensector, waar de ACM de afgelopen tijd al onderzoek naar deed. Veel praktijken zijn de afgelopen jaren overgenomen door commerciële ketens. De prijs van behandelingen gaat dan meestal omhoog.

Afhankelijkheid VS

Hoewel de ACM nog niet specifiek heeft onderzocht waarom die concurrentie is afgenomen, kan het te maken hebben met technologische veranderingen en een andere houding van bedrijven. Zo ziet de ACM dat er meer fusies en overnames plaatsvonden de afgelopen jaren, waarin grotere spelers de kleinere bedrijven overnamen die voor hen een uitdaging vormden. Vaak wordt een succesvolle start-up dan van de markt gehaald door een groter bedrijf.

De komende tijd gaat de ACM vooral kijken naar markten waarin de geopolitieke ontwikkelingen een grote rol speelt. "Die ontwikkelingen, zoals in Amerika, maken het nog urgenter", zegt Snoep. Zo is de afhankelijkheid van het bedrijfsleven en de overheid van niet-Europese clouddiensten erg groot en wil de ACM op zoek naar alternatieven om die afhankelijkheid te verkleinen.

Nieuwe bevoegdheden

Om het tij te keren, wil de ACM 'extra gereedschap' om in te kunnen grijpen bij problemen waar ze nu nog niets aan kan doen. Momenteel controleert de ACM al bedrijven met een omzet in Nederland boven 30 miljoen en met deze nieuwe bevoegdheid wil de toezichthouder ook kleinere overnames kunnen beoordelen.

Daar bovenop wil de ACM, als zij na een marktonderzoek ziet dat er te weinig sprake is van concurrentie, maatregelen kunnen opleggen in specifieke markten.

De bevoegdheid om kleinere overnames te beoordelen ligt op dit moment als wetsvoorstel bij de Tweede Kamer.

In Venezuela zijn afgelopen weekend opnieuw ruim honderd politieke gevangenen vrijgelaten. Dat meldt mensenrechtenorganisatie Foro Penal, die de vrijlatingen bijhoudt. De Venezolaanse autoriteiten zeggen niet wie het zijn.

Interim-leider Rodríguez claimt dat inmiddels ruim 600 mensen zijn vrijgelaten. Ook zei ze contact op te willen nemen met VN-mensenrechtenchef Volker Türk om de cijfers te laten verifiëren.

"Het zou ideaal zijn als de overheid een lijst publiceert van de vrijlatingen", schrijft Alfredo Romero, directeur van Foro Penal op X.

Bevrijd maar 'niet vrij'

"Ze worden vrijgelaten, maar zijn niet vrij", zegt Foro Penal tegen de NOS. Velen mogen Venezuela niet verlaten en moeten zich wekelijks melden bij de autoriteiten. Als ze niet akkoord gaan met een lange lijst van voorwaarden, kunnen ze zo weer meegenomen worden. Zo zouden ze ook niets over hun gevangenschap mogen vertellen.

De aanklachten tegen de vrijgelaten gevangenen zijn ook niet ingetrokken, zegt Foro Penal. Onderzoeken tegen hen lopen nog, waardoor het regime hen en hun familie nog nauw in de gaten houdt, zegt de organisatie.

Buiten El Helicoide, een beruchte martelgevangenis in de hoofdstad Caracas, staan familieleden dag en nacht te wachten op hun dierbaren, nadat de voorzitter van het parlement had aangekondigd dat er een "substantieel aantal" mensen zou worden vrijgelaten. De term 'politieke gevangenen' viel niet, het regime ontkent dat het burgers wegens politieke doeleinden vasthoudt.

Onder de nieuw vrijgelaten gevangenen zitten veel mensen die na de presidentsverkiezingen van 2024 zijn opgepakt. Onder hen ook Kennedy Tejeda, die als advocaat werkte voor Foro Penal. Hij zat al anderhalf jaar vast in de Tocoron-gevangenis in het noorden van het land. Afgelopen week eiste Amnesty International zijn vrijlating en die van de nog ruim 700 mensen die vastzitten.

Sinds de Amerikaanse aanvallen begin deze maand is het opvallend stil in Venezuela. Na de ontvoering van Maduro ontstond een klopjacht op 'verraders', waardoor veel Venezolanen zich niet durven uit te spreken. Ook is de zorg om in de dagelijkse levensbehoeften te voorzien, zoals voedsel, nog altijd groot. De angst is ook groot voor de colectivos, gewelddadige gewapende groepen die nog steeds de dienst uitmaken.

Maar het regime schetst een andere realiteit. Regelmatig organiseert het demonstraties om de vrijlating van president Maduro te eisen. Ook zijn er grote posters opgehangen in de hoofdstad, waarop de oud-leider en zijn vrouw te zien zijn.

In ruil voor aanwezigheid bij de demonstraties krijgen burgers toegang tot voedselpakketten van de staat.

Klaar met bevelen uit Washington

Interim-leider Rodríguez lijkt zich niets aan te trekken van een eventuele Amerikaanse overname van het land. Bij een toespraak gisteren uitte ze zich fel richting de Verenigde Staten. "Het is klaar met buitenlandse inmenging," zei ze tegenover oliearbeiders. Ook sprak ze over grote hervormingen in de olie- en gasindustrie.

Eerder deze maand sprak ze zich ook al kritisch uit. Als ze ooit als interim-leider naar Washington zou moeten, dan "doe ik dat staand of lopend, niet gesleept", zei Rodríguez.

Of er na de ontvoering van president Maduro binnen het dictatoriale regime een andere wind is gaan waaien, is nog de vraag. Het regime lijkt onder Rodríquez vooral de rust in het land te willen bewaken, maar structurele veranderingen blijven uit. Volgens de Venezolaanse grondwet moesten er binnen dertig dagen verkiezingen worden uitgeroepen. Voor Venezolanen in het binnen- en buitenland, blijft het afwachten of dat gebeurt.

De musical Soldaat van Oranje wordt op 12 juli voor het laatst opgevoerd, heeft de producent bekendgemaakt. Daarmee komt er na bijna zestien jaar een eind aan de langstlopende musical van Nederland.

De musical gaat over de oorlogsjaren van verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema, die in 2007 overleed. De reeks voorstellingen ging van start in oktober 2010 en werd meermaals verlengd. De musical is straks zo'n 4000 keer opgevoerd, met 29 verschillende casts.

Grappen

De makers verzekeren dat de musical in de TheaterHangaar van Katwijk na zondag 12 juli echt niet meer terugkomt. "Er zijn heel veel grappen over gemaakt, maar wij hebben nooit gezegd dat we zouden stoppen", zegt investeerder Alex Mulder in Het Parool. "Wat we keer op keer hebben gemeld, is dat de kaartverkoop was verlengd, maar we hebben nooit gezegd dat we zouden stoppen. Nu wel."

Mulder nam het initiatief voor het project na een ontmoeting met Hazelhoff Roelfzema. "Ik ben eigenlijk helemaal geen musicalliefhebber", zegt hij in de krant, "maar Erik vertelde zo overtuigend dat hij zijn verhaal graag op een andere manier wilde doorgeven, ook aan jonge mensen. Korte tijd later overleed hij."

Nieuwsuur maakte in 2024 deze reportage over Erik Hazelhoff Roelfzema en zijn archief:

Hazelhoff Roelfzema gaf Mulder het gevoel dat hij in actie moest komen. Hij stelde 112.500 euro beschikbaar, zodat producent Fred Boot, regisseur Theu Boermans en scenarist Edwin de Vries de mogelijkheden konden onderzoeken. "Dat was best veel geld, maar ze kwamen met een prachtig plan."

Omdat de makers geen zin hadden om steeds weer naar een ander theater te verkassen, werd voor voormalig militair vliegveld Valkenburg gekozen. Daar kreeg de musical in een leegstaande hal zijn vaste speelplek. Op 30 oktober 2010 ging het stuk in première.

Al heel snel was duidelijk dat de musical een groot succes zou worden. De recensies waren lovend en de kaartjes niet aan te slepen. In 2015 doorbrak 'de Soldaat' met de 1.863.083ste bezoekers het toenmalige bezoekersrecord van Phantom of the Opera uit 1996.

Hoogtepunt

Gevraagd waarom de musical binnenkort eindigt, zegt Mulder tegen het Parool dat hij op het hoogtepunt wil stoppen. "Als je een avondje uit bent, wil je in een volle zaal zitten, zodat je weet dat je een goede keus hebt gemaakt."

Over de laatste voorstelling zegt hij dat het een galavoorstelling moet worden. "Ik hoop dat prinses Beatrix er weer bij is, want zij heeft het theater ook geopend."

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft celstraffen van 8 tot 16 jaar geëist tegen drie mannen die verdacht worden van betrokkenheid bij een woningexplosie in het Brabantse Nieuwkuijk. De hoogste strafeis, 16 jaar, is voor de vermeende opdrachtgever Othman H. (32) uit Den Bosch.

Volgens het OM zette hij Max V. (57) uit Rosmalen onder druk om mee te werken en leverde hij het explosief. Tegen Max V. werd 12 jaar geëist. Hij zou de zwaar verslaafde Gerrit de J. (33) uit Den Bosch hebben ingeschakeld om de klus uiteindelijk te klaren. Tegen Gerrit de J. eiste het OM 8 jaar cel en tbs met dwangverpleging, omdat gedragsdeskundigen hem als verminderd toerekeningsvatbaar zien.

Bij de aanslag in de nacht van 15 op 16 november 2024 verloor de 50-jarige bewoonster van het pand een been. Aan haar andere been liep ze zwaar letsel op. "Ze heeft de aanslag ternauwernood overleefd. De prijs die ze daarvoor moet betalen is onvoorstelbaar hoog", zei de officier van justitie.

Het OM vindt dat er sprake is van poging tot moord en dat maakt deze zaak uniek en onvergelijkbaar met andere zaken, zei hij. "Ze heeft de dood in de ogen gekeken."

Vergisaanslag

Justitie denkt dat het gaat om een 'vergisaanslag' en dat het explosief eigenlijk bedoeld was voor de buren. In dezelfde straat woont de nieuwe partner van de ex van de vermeende opdrachtgever.

Othman H. en zijn ex hebben samen een dochter en kregen ruzie over de omgangsregeling. Eerdere conflicten tussen de twee leidden al tot strafrechtelijke vervolgingen en veroordelingen van H.

Hij heeft tot dusver altijd ontkend dat hij iets te maken had met de explosie in Nieuwkuijk.

Slachtoffer confronteerde verdachten

Op een eerdere zitting confronteerde het slachtoffer de drie verdachten met foto's van het zware letsel dat zij door de explosie opliep. "Kijk maar eens wat jullie mij hebben aangedaan", zei de vrouw afgelopen donderdag tijdens een indringende slachtofferverklaring bij de inhoudelijke behandeling.

Ze vertelde hoe ze zwaargewond werd aangetroffen in de woning en hoe haar gezin eerste hulp moest verlenen toen zij door de explosie een been verloor. "Ze hebben met broeksriemen mijn benen afgebonden. Moet je je voorstellen dat je kinderen hun moeder zo reddeloos moeten zien", aldus het slachtoffer.

De rechtbank doet op 3 maart uitspraak.

Het dodental als gevolg van de aardverschuiving die West-Java dit weekend trof, is opgelopen naar zeventien. Tientallen mensen worden nog steeds vermist, meldt de Indonesische rampenbestrijdingsdienst.

De aardverschuiving was zaterdag in Pasir Langu, een dorp 50 kilometer ten westen van Bandung. Meer dan dertig huizen werden bedolven onder modder, rotsen en bomen.

De oorzaak ervan was hevige regenval die de dag ervoor was begonnen. Het lokale weerinstituut heeft gewaarschuwd dat regenval in deze en andere regio's nog een week zou kunnen aanhouden.

Daardoor verloopt het reddingswerk moeizaam. Er worden nog 73 mensen vermist. De rampenbestrijdingsdienst meldde gisteren dat een kleinere aardverschuiving in combinatie met slecht weer de zoekactie belemmerde.

Op satellietbeelden voor en na de aardverschuiving is het getroffen gebied goed te zien:

Vorige week werden andere delen van Indonesië, waaronder ook in West-Java en de hoofdstad Jakarta, getroffen door natuurgeweld. Toen ging het om overstromingen, waardoor mensen hun huis moesten verlaten en naar hoger gelegen gebieden moesten vluchten.

Vorige maand kwamen er bij zware overstromingen en aardverschuivingen zeker 1200 mensen om het leven op het westelijke eiland Sumatra. Meer dan 7000 mensen raakten gewond.

De Amerikaanse televisiemaker Geoffrey Mason is op 85-jarige leeftijd overleden. In 1972 had hij de leiding over een ingelaste tv-uitzending waarin de gijzeling tijdens de Olympische Spelen in München werd gevolgd. Het werd een marathonuitzending. The Hollywood Reporter omschreef hem daarom ooit als "de man die eigenlijk het livestreamen heeft uitgevonden".

Mason was toen 32 en had voor zender ABC al meerdere olympische toernooien op zijn naam staan als producent. Hij verwachtte een rustige zaterdag tot hij om 05.30 uur op zijn werk kwam. Ondanks het vroege uur stonden daar veel politieauto's.

Het bleek dat Palestijnse terroristen het verblijf van de Israëlische ploeg waren binnengevallen. Een coach en een atleet waren daarbij vermoord, negen anderen gegijzeld. De ABC-studio lag 100 meter van de plek waar het allemaal was gebeurd.

"We schakelden meteen naar de hoogste versnelling om in de 22 uur die volgden deze ongelofelijke gebeurtenis zo goed mogelijk te verslaan", herinnerde Mason zich het moment dat een ongekende live-uitzending begon. Wereldwijd zouden daar 900 miljoen kijkers op afstemmen.

In 2021 maakten we deze terugblik op de gijzeling in München, met daarin beelden van ABC:

Er was flink wat kunst-en-vliegwerk voor nodig om verslag te kunnen doen. Zo werd een logge studiocamera over het gras naar buiten gereden om een liveshot te krijgen van het omsingelde appartement. Verslaggever Peter Jennings kon aanvankelijk niet door het veiligheidscordon rond het olympisch dorp komen. Mason kreeg het lumineuze idee om hem verkleed in sportkleding binnen te loodsen.

Achter de schermen speelde zich bovendien een interne strijd af met ABC News in New York, dat de berichtgeving wilde overnemen van de sportverslaggevers. Het team in München betoogde met succes dat het logischer was om het nieuws te blijven volgen van dichtbij, in plaats van aan de andere kant van de wereld.

Mason zei later dat voor hem sport- of nieuwsverhalen in essentie niet verschillen. "Je wil gewoon het verhaal zo goed en integer mogelijk vertellen."

Livebeelden

Mason moest tijdens de live-uitzending voortdurend oordelen over journalistiek-ethische kwesties. Wat zouden ze bijvoorbeeld doen als de gijzelnemers hun dreiging om mensen dood te schieten zouden waarmaken? Zou dat live op televisie te zien zijn? "We hadden eigenlijk helemaal geen tijd om na te denken wat goed was of wat fout", analyseerde Mason jaren later. "We wilden gewoon verslag doen van de steeds veranderende situatie."

Op een gegeven moment maakte de Duitse politie een keuze voor hem: bewapende agenten stormden de regieruimte binnen om de livebeelden uit de lucht te halen. "De deur vloog open en ze richtten machinegeweren op mij en zwaaiden met hun handen: Kamera aus!" Mason realiseerde zich ineens dat de terroristen ook live konden zien hoe Duitse scherpschutters richting het appartement kropen.

Dramatisch einde

Uiteindelijk hoorde Mason als een van de eersten wereldwijd dat de gijzeling dramatisch was afgelopen. Hoewel een regeringswoordvoerder aanvankelijk zei dat een reddingsoperatie op een vliegveld succesvol was afgerond, meldde zijn verslaggever ter plekke dat alle gijzelaars waren omgekomen. "Marvin Bader haalde diep adem en zei dat ze allemaal dood waren."

Het was presentator Jim McKay die de uitkomst daarna wereldkundig maakte: nog eens negen gijzelaars en een Duitse agent waren gedood, samen met vijf daders. "Ze zijn allemaal omgekomen", zei McKay verslagen.

Mason realiseerde zich dat dit ook het moment was waarop geliefden het vreselijke nieuws hoorden. "Terug op de hotelkamer na die enorm lange dag heb ik met een collega lang zitten huilen."

Verfilmd

Mason bleef in de sportverslaggeving en werkte achter de schermen bij acht Olympische Spelen, meerdere voetbal-wk's, de Super Bowl, de World Series en de Indy 500. In totaal won hij 24 Emmy's voor zijn werk.

In 2024 adviseerde Mason bij de verfilming van zijn live-uitzending in 1972, waarin de echte tv-beelden van toen werden gemengd met nagespeelde scènes in de regieruimte. September 5 kreeg een Oscarnominatie voor Beste Originele Script.

De film bood Mason een kans om na al die jaren nog eens terug te kijken op zijn herculeswerk: "Het was een uitdaging, maar door de bank genomen hebben we het goed gedaan."

De trailer van de film:

Patiënten die op een wachtlijst stonden voor een nieuw orgaan of nieuw weefsel maakten vorig jaar meer kans om geholpen te worden dan voorheen. Het aantal orgaandonoren nam iets af, maar het aantal weefseldonoren nam fors toe, zegt de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS).

Positief is ook dat de wachttijd voor transplantaties de afgelopen jaren is afgenomen, zegt de NTS. Dat geldt niet voor alle patiënten. Voor een transplantatie is een goede match tussen orgaan en patiënt noodzakelijk. Soms duurt het lang voordat een orgaan met de juiste match beschikbaar is en soms komt die er zelfs helemaal niet, aldus de NTS.

Orgaandonatie

Vorig jaar daalde het aantal overleden orgaandonoren van 360 naar 308, maar over de lange termijn verwacht de NTS dat de stijgende trend van de afgelopen jaren doorzet.

"We hebben nieuwe technieken waarmee we van buiten het lichaam van een donor kunnen zien of het orgaan geschikt is voor transplantatie", zegt NTS-bestuurder Naomi Nathan. "Dus van organen die we in het verleden voor de zekerheid niet gebruikten, kunnen we nu zien dat ze toch goed zijn en dus toch getransplanteerd kunnen worden."

Vorig jaar werden 1503 orgaantransplantaties verricht: bij 972 daarvan ging het om organen die overledenen ter beschikking hadden gesteld. Bij de rest ging het om organen van levende donoren.

Weefseldonatie

Het aantal weefseldonoren die bijvoorbeeld oogweefsel of hartkleppen doneerden, steeg vorig jaar naar een recordaantal van 3633. Dat waren er 878 meer dan in 2024.

Deze stijging komt met name door de verruiming van de criteria. Zo kan oogweefsel sinds kort ook op hoge leeftijd worden gedoneerd, omdat bezwaren daartegen zijn weggenomen. 13 procent van de donoren van dit weefsel was 86 jaar of ouder.

Invloed donorwet

Nathan zegt dat ook de wijziging van de Wet op orgaandonatie in 2020 van invloed is geweest op de toename van aantal donoren. De kern van de wijziging was dat mensen die niet reageren op de vraag of ze orgaandonor willen worden als donor worden geregistreerd.

"Dat heeft er zeker meer te maken", zegt Nathan. "Maar we zien dat de donorwet er ook voor gezorgd heeft - omdat we daar veel aandacht voor vragen - dat mensen er vaker van tevoren over na hebben gedacht en het er met de familie over heeft gesproken wat hun keuzes zijn."