NOS Nieuws - Algemeen

De politie heeft een 39-jarige man aangehouden in het onderzoek naar de dood van een vrouw, die eind maart dood werd gevonden in haar woning in Amsterdam-Zuid. De verdachte is de partner van het slachtoffer.

De politie houdt er na bijna twee weken onderzoek "sterk rekening mee" dat het gaat om een misdrijf. De verdachte en het slachtoffer komen beiden uit Amsterdam.

Vier dagen nadat de 40-jarige vrouw werd gevonden, werd een vrouwelijke collega van haar dood aangetroffen in Nieuw-Vennep. Hiervoor is een 36-jarige man aangehouden. De politie onderzocht of er een verband was tussen de dood van de vrouwen die beiden bij ABN Amro werkten, maar sloot dat uit.

Er wordt in Nederland iedere acht dagen een vrouw vermoord. In ongeveer de helft van deze gevallen was een (ex-)partner de dader. Dit aantal is al vijftien jaar gelijk.

Er zijn steeds meer jongeren die praktijkonderwijs volgen: dit schooljaar is voor het eerst de grens van 30.000 leerlingen gepasseerd. De groei komt onder meer door het grote aantal zij-instromers vanuit het vmbo of een (internationale) schakelklas.

De Sectorraad Praktijkonderwijs meldt in een jaarlijks rapport over de staat van het praktijkonderwijs in Nederland dat de groei ook leidt tot uitdagingen voor docenten. Zo is de werkdruk onder begeleiders en leraren hoger, wat weer zorgt voor meer verzuim. Ook zijn vacatures steeds moeilijker te vervullen.

Andere dynamiek

In een enquête gaf 96 procent van de praktijkdocenten aan dat de werkdruk op school is toegenomen ten opzichte van een jaar eerder. Ook het ziekteverzuim (6,4 procent) en het lerarentekort (5,6 procent) zijn nergens zo groot als in het praktijkonderwijs. In het vmbo-, havo- en vwo-onderwijs is het lerarentekort 3,3 procent.

"We zien dat klassen continu bezig zijn met het vinden van een goede dynamiek, omdat het hele jaar nieuwe leerlingen instromen", zegt Nicole Teeuwen, voorzitter van de Sectorraad Praktijkonderwijs. Instromen in het praktijkonderwijs kan in principe het hele jaar door.

Leerlingen die instromen, moeten wennen aan de nieuwe leeromgeving. Scholieren die van het vmbo komen, hebben volgens het rapport vaak een gevoel van falen. Dat kan weer leiden tot een negatief zelfbeeld en motivatieproblemen.

Duizend leerlingen

De instroom van nieuwe leerlingen neemt toe door een aantal oorzaken. Onder meer door de doorstroomtoets, kansrijk adviseren en het groeiende aantal leerlingen uit een internationale schakelklas. Dit zijn klassen voor jongeren die nieuw zijn in Nederland. Vorig jaar kwamen er zo ruim duizend leerlingen bij. Nieuwkomers vormen daarmee de grootste groep zij-instromers.

Internationale leerlingen komen vaak in het praktijkonderwijs terecht vanwege een taalachterstand. Volgens het rapport zouden zij in veel gevallen beter op hun plek zijn op een meer theoretisch gerichte vmbo-school, maar zit de taalbarrière hen in de weg. Het gaat met name om Oekraïense leerlingen die na twee jaar in de internationale schakelklas voor het eerst instromen.

Praktijkonderwijs

Praktijkonderwijs is regulier voortgezet onderwijs voor leerlingen van 12 tot 18 jaar die vooral leren door te doen. Ze leren vooral praktische vakken, zoals koken, werken in een winkel of het bouwen en repareren van spullen. Ze krijgen les in kleine klassen en in hun eigen tempo. Zo worden ze zo goed mogelijk voorbereid op de maatschappij.

Als een leerling het niet lukt om een diploma voorbereidend beroepsonderwijs (vmbo) te halen, dan kan de leerling praktijkonderwijs volgen.

De Sectorraad Praktijkonderwijs waarschuwt al jaren voor de risico's van kansrijk adviseren. Daarbij geven leerkrachten zelf een advies aan de leerling. Dat advies kan vervolgens op basis van de doorstroomtoets naar boven worden bijgesteld. Daardoor krijgen leerlingen soms een hoger advies dan zij aankunnen.

"We hebben ook al jaren gewaarschuwd voor goedbedoelde maatregelen vanuit het ministerie van Onderwijs voor kansengelijkheid", zegt Teeuwen. "Dit jaar zien wij voor het eerst het effect van het gestegen aantal zij-instromers. Onze waarschuwingen worden nu realiteit. We hebben te maken met een bekostigingsplafond waardoor we geen nieuwe leerlingen aan kunnen nemen."

Geen 'restcategorie'

De raad schrijft de toename ook toe aan beleidskeuzes. Door regels van de overheid mogen basisscholen leerlingen niet meer alleen praktijkonderwijs adviseren, maar moeten zij een dubbel advies praktijkonderwijs/vmbo-basis geven. Daardoor kiezen veel ouders en leerlingen vaker voor het vmbo, omdat dat 'hoger' klinkt.

Maar niet alle leerlingen redden het daar. Als het niet goed gaat op het vmbo, stappen ze later alsnog over naar het praktijkonderwijs.

Teeuwen hoopt op de terugkeer van een advies voor alleen het praktijkonderwijs. Ook moet volgens haar het praktijkonderwijs centraal komen te staan en niet als "restcategorie" behandeld worden. "Praktijkonderwijs heeft zich geëmancipeerd om mensen naar het mbo te brengen of de arbeidsmarkt. Met de beste bedoelingen krijgen we te maken met alle negatieve neveneffecten."

Enkele uren nadat de Verenigde Staten en Iran een staakt-het-vuren hadden gesloten, waagden vier schepen vanmorgen de tocht door de Straat van Hormuz. Toch is het ongewis wanneer het scheepsverkeer door de voor de aanvoer van olie en gas belangrijke zeestraat terug is naar normaal.

De Koninklijke Nederlandse Vereniging van Reders is desalniettemin opgelucht over het staakt-het-vuren. De vereniging zegt "vanwege het fragiele karakter en de voorwaarden van heropening" de ontwikkelingen wel eerst af te wachten, voordat schepen weer gaan varen.

Hoewel de schepen met olie en gas de zeestraat nog niet massaal bevaren, is er al wel een prijseffect te zien. Zo daalde de prijs van olie naar zo'n 92 dollar per vat. Gisteravond was die prijs nog ruim 117 dollar. En ook de Europese prijs van gas daalde vanmorgen, naar 44,6 euro per megawattuur. Gisteren was dat nog 53,2 euro.

Prijsdaling

Toch liggen de olie- en gasprijzen nog aanzienlijk hoger dan voor het begin van de oorlog. Eind februari, vlak voordat de VS en Israël de bombardementen begonnen, kostte een vat olie ongeveer 70 dollar, en de prijs van gas was 31,5 euro per megawattuur. De prijs van diesel steeg zelfs met 80 cent per liter.

Dat die prijs maar gematigd daalt, heeft volgens Jan-Paul van de Kerke van ABN Amro onder andere te maken met het tijdelijke karakter van het bestand. "Dat de prijs nu zakt, heeft met bepaalde verwachtingen te maken. Er lijkt nu een kans dat er een einde kan komen aan de oorlog, maar er is ook nog veel onduidelijkheid."

Omdat de wapenstilstand tussen de VS en Iran maar voor twee weken geldt, betekent dat volgens Van de Kerke dat de energiemarkten zich niet zomaar herstellen naar de situatie van voor de oorlog.

Schade aan voorzieningen

Bovendien zijn in de tussentijd flink veel energievoorzieningen in het Midden-Oosten aangevallen, benadrukt Lucia van Geuns, energie-deskundige bij HCSS: "Bij de raffinaderijen in Koeweit. waar wij veel vandaan halen, is veel schade. Voordat dat hersteld is en het zijn weg vindt naar Europa, gaat daar nog flink wat tijd overheen."

En ook het herstel van de aanvallen op gasinstallaties in Qatar is volgens Van Geuns een kwestie van de lange adem. De topman van het staatsbedrijf QatarEnergy zei eerder dat het zo'n drie tot vijf jaar duurt om de locaties te repareren. In die tijd verliest Qatar zo'n 17 procent van zijn lng-export, en dat heeft invloed op de prijs hier.

Volgens Van de Kerke van ABN Amro leidt de oorlog in het Midden-Oosten ook tot een grote vertrouwensschok hier. "De Nederlandse economie was aan het begin van de oorlog nog best weerbaar. Maar het gaat nu wel iets betekenen voor de inflatie, die weer effect heeft op de koopkracht en groei bij mensen."

200 liter diesel per dag

Zo belde Job Dekker van hoveniersbedrijf Grootgroener vanochtend nog met zijn leverancier over de brandstofprijzen. "We zijn nu al volop aan het maaien met kleinere machines, maar over drie weken komen ook de grote machines van stal en die jagen er wel zo'n 200 liter diesel per dag doorheen. Dat kost ons uiteindelijk twee ton extra per jaar."

Zijn leverancier meldde hem dat hij de brandstof nog niet goedkoper kan inkopen en het onduidelijk is wanneer de prijs naar beneden gaat. "Dat er een staakt-het-vuren is, daar ben ik blij mee omdat het verdere escalatie tegengaat. Maar aangezien dit bestand tijdelijk is, blijft de onzekerheid ook voor ons bestaan", zegt Dekker.

Dakdekkers vrezen voor een tekort van bitumen, een zwart kleverig restproduct van olie waarmee onder andere dakleer wordt gemaakt. De prijs daarvan is de afgelopen weken flink gestegen en daardoor hebben dakdekkers de rollen dakleer massaal ingeslagen, ziet de vereniging voor dakdekkers.

Dennis de Kraaij was de prijsstijging voor, want hij kocht met zijn dakdekkersbedrijf twintig pallets dakleer in nadat Iran werd aangevallen. "Toen de oorlog in Oekraïne uitbrak, kostte dat ons veel geld. Een ezel stoot zich niet twee keer aan dezelfde steen, zal ik maar zeggen."

Nu er een bestand is, lijkt de prijs van bitumen juist weer te zakken. Of het een goede zet is geweest, is daarom afwachten voor De Kraaij. En ook volgens Van de Kerke blijft er nog veel onduidelijkheid en onzekerheid over de energiemarkt. "Dat er nu een staakt-het-vuren is, betekent niet zomaar dat vanaf morgen de energiemarkten hersteld zijn."

De rechtbank Amsterdam heeft een 20-jarige man veroordeeld tot vijftien maanden celstraf omdat hij een jongen van 14 opdracht heeft gegeven om een explosie te veroorzaken bij een vestiging van restaurantketen De Pizzabakkers in Amsterdam.

Ook heeft hij de jongen spullen gegeven waarmee de ontploffing moest worden veroorzaakt, oordeelt de rechter. De bedoeling was dat de ontploffing in de nacht van 2 op 3 september vorig jaar zou plaatsvinden. De 14-jarige droeg een cobra-vuurwerkbom, ander zwaar vuurwerk en drie flessen benzine bij zich, maar voordat hij het explosief kon aansteken werd hij betrapt door de politie.

De politie surveilleerde in de buurt van het restaurant, omdat al eerder meerdere vestigingen van de keten waren getroffen door explosies. Het betrof vier andere restaurants van de pizzaketen in Amsterdam.

De 14-jarige was benaderd via Snapchat en uit telefoongegevens van de 20-jarige bleek dat hij de jongen had opgedragen om het explosief te plaatsen. Uit de berichten kwam ook naar voren dat hij zelf buiten beeld wilde blijven en zo probeerde de politie te ontlopen. De rechter oordeelt daarom dat de 20-jarige een sturende rol had in de poging om het explosief te laten afgaan.

'Maatschappelijke plaag'

Ook staat wat de rechter betreft vast dat de 20-jarige het explosief aan de jongen heeft gegeven. De rechter noemt ontploffingen waarbij jonge mensen worden ingezet om ze uit te voeren "een maatschappelijke plaag". Het is volgens de rechter "extra kwalijk" dat het explosief werd geplaatst door een jonge jongen, terwijl de 20-jarige op afstand bleef.

De 14-jarige zelf werd drie weken geleden veroordeeld in de zaak. De rechter neemt het hem kwalijk dat hij geen oog had voor de mogelijke gevolgen van een explosie. Wel hield de rechter er rekening mee dat hij de actie niet zelf had bedacht en zich onder druk gezet voelde. Hij kreeg zes maanden jeugdgevangenisstraf opgelegd.

In wéér een grote sextortion-zaak heeft het Openbaar Ministerie vandaag negen jaar gevangenisstraf en tbs geëist. Naar aanleiding van de zaak start de politie een online campagne om eventuele slachtoffers te laten weten dat er hulp voor hen is.

Een 22-jarige hbo-student uit Spijkenisse wordt ervan verdacht dat hij bijna zestig meisjes heeft afgeperst met naaktbeelden. Hij stond vandaag terecht in de rechtbank in Dordrecht. Op de aanklacht staat ook online verkrachting en het maken van kinderporno.

Net als in andere recente grote afpersingszaken dwong ook deze verdachte zijn slachtoffers foto's en filmpjes te maken van zichzelf. De meisjes waren tussen de 13 en 20 jaar oud toen zij via Snapchat contact kregen met de verdachte.

Bordje met bijnaam

Damian D. dreigde hun beelden en persoonsgegevens openbaar te maken als zij niet deden wat hij ze opdroeg. Zo moesten slachtoffers seksuele handelingen verrichten, ook als zij op dat moment op school zaten. Ook liet hij hen zijn bijnaam 'Turpien' schrijven op hun lijf of op bordjes die zij voor hun naakte lichaam moesten houden.

Volgens de politie werden zijn opdrachten steeds extremer en sadistischer. Als zij niet meteen deden wat hij eiste, werd hun beeldmateriaal online gezet en verspreid onder familie en vrienden. De verdachte verkocht ook foto's in besloten groepen op Telegram, waar hij hun persoonsgegevens deelde.

Tientallen onbekende slachtoffers

Opvallend aan deze zaak is dat bijna alle slachtoffers uit het buitenland komen. In totaal zijn er 57 meisjes geïdentificeerd, van wie er maar één in Nederland woont. De anderen komen voor een groot deel uit de Verenigde Staten, maar bijvoorbeeld ook uit Duitsland en Montenegro.

Bij de verdachte is ook beeldmateriaal gevonden van tientallen nog onbekende meisjes. De politie houdt er daarom rekening mee dat D. nog veel meer slachtoffers heeft gemaakt.

Online campagne

De vondst is aanleiding voor een online campagne die van start gaat op Snapchat, Instagram en Facebook. "We willen aan eventuele andere slachtoffers van Turpien laten weten dat hij is aangehouden, dat ze zich geen zorgen meer hoeven te maken en dat er hulp is", vertelt Milou van der Kolk van het Team Seksuele Misdrijven van de politie in Rotterdam.

Haar team deed onderzoek naar de zaak, na een tip over de verdachte van de Amerikaanse opsporingsdienst. Ruim een jaar geleden werd de verdachte uit Spijkenisse aangehouden.

Slachtoffers die geïdentificeerd konden worden, zijn daarna op de hoogte gebracht van de arrestatie. Volgens het Openbaar Ministerie waren sommigen van hen door de afpersing en vernedering zo wanhopig dat zij zich van het leven wilden beroven.

Eerste keer

Met de online campagne wil de politie ook de nog onbekende slachtoffers proberen te bereiken. Het is volgens de politie de eerste keer dat een campagne wordt gelanceerd met de exacte gebruikersnaam van een verdachte. Beelden van het bordje dat de slachtoffers moesten dragen, zijn in korte video's nagebootst.

De filmpjes zijn gericht op zowel slachtoffers van sextortion als hun ouders. "Wij hopen dat ouders zo'n zaak als Turpien aangrijpen om het onderwerp bespreekbaar te maken", zegt Van der Kolk. Zij hoopt dat ieder slachtoffer van online afpersing de stap durft te zetten zich te melden. "Zij voelen zich vaak alleen en het schuldgevoel en de schaamte zijn groot."

Het aantal afpersingszaken neemt de laatste jaren snel toe. De politie registreerde vorig jaar bijna 3100 online seksuele misdrijven, waar sextortion een vorm van is. Vaak zijn er tientallen en soms zelfs honderden slachtoffers per zaak.

Bekentenis

In de rechtbank bekende Damian D. vandaag dat hij tientallen meisjes heeft afgeperst. "Ik heb niet over de gevolgen nagedacht", zei hij. "Dat je mensen pijn kan doen."

Zijn werkwijze doet denken aan die van verdachten in het zogeheten Com-milieu, waar slachtoffers worden aangezet tot extreem sadistisch geweld tegen zichzelf of anderen. In deze online groepen circuleert een handleiding voor het afpersen met naaktbeelden, die volgens het OM mogelijk ook D. heeft gebruikt.

Deskundigen adviseren om de 22-jarige student uit Spijkenisse tbs met dwangverpleging op te leggen. Het Openbaar Ministerie vindt dat hij ook langdurig de cel in moet. De rechtbank doet binnenkort uitspraak.

De 32-jarige Jesse R. is veroordeeld tot tbs met dwangverpleging. Volgens de rechtbank staat vast dat R. vorig jaar zijn moeder in Hellevoetsluis heeft onthoofd met een bijl.

De man is volledig ontoerekeningsvatbaar verklaard en krijgt daarom geen celstraf.

Uit onderzoek blijkt dat R. in een psychose verkeerde toen hij op 16 april vorig jaar zijn moeder in Hellevoetsluis bezocht. Hij dacht dat zij hem wilde vergiftigen. In zijn waanbeelden kreeg hij de opdracht van prinses Beatrix om haar te doden.

De man kocht een bijl en onthoofdde zijn moeder (63) in haar eigen huis. Toen hij kort daarna werd opgepakt op de snelweg A4, had hij het hoofd van het slachtoffer in een plastic tas bij zich.

Opgewekt

Over zijn aanhouding zei hij tijdens de rechtszitting: "Ik was toen nog opgewekt, want ik was bezig met een belangrijke missie. Pas in de gevangenis kwam ik erachter dat het een grote psychose was."

R. heeft sinds zijn kindertijd te kampen met psychische problemen. Sinds zijn 27e heeft hij last van psychoses. De maanden voor het doden van zijn moeder was hij gestopt met het slikken van antipsychotica, meldt omroep Rijnmond.

Leven ontnomen

Pas tijdens de rechtszaak, een paar weken geleden, zei hij te beseffen wat hij heeft aangericht. "Ik ben ziek en dat is mijn moeder fataal geworden", aldus R. "Ik heb het leven ontnomen van de vrouw die mij het leven heeft gegeven."

Het lichaam van zijn moeder werd destijds gevonden door haar partner. Hij zag nog net hoe R. het huis verliet.

De rechter wees erop dat bij de nabestaanden tegenstrijdige gevoelens leven. "Er is betrokkenheid bij de verdachte, maar er zijn ook zorgen over de veiligheid." Tegelijkertijd is de familie blij dat er in de tbs-kliniek passende zorg komt voor de man.

Een trouwalbum uit 1944 dat werd gevonden in een kringloopwinkel, is weer terug bij de Rotterdamse nabestaanden. Monique van Erp vond het onlangs in een tweedehandszaak in Deurne (Noord-Brabant) en begon een zoektocht naar de mensen op de foto.

"Ik werd getriggerd door alles wat erin zat. Een verlovingskaart, een trouwkaart en een geboortekaartje", vertelde ze enkele weken geleden aan de regionale omroep Rijnmond. Op de foto's zag ze een stel uit Rotterdam dat in 1944, midden in de Tweede Wereldoorlog, trouwde. Ze rekende 17,50 euro af en nam het mee naar huis.

Stadsarchief

Ze begon haar zoektocht naar Dick van Maanen en Jopie Verschuren bij het Rotterdams Stadsarchief, maar kwam niet verder. Uiteindelijk klopte ze aan bij de regionale omroep. De kleinzoon, die ook Dick van Maanen heet, kreeg al snel berichtjes van familieleden nadat Rijnmond over de zoektocht had gepubliceerd.

Afgelopen weekend overhandigde Monique van Erp het album aan de kleinzoon. Ze deed dat op de plek waar het echtpaar in 1944 ging wonen: aan de Hooidrift in Rotterdam-West.

Bewaren

Kleinzoon Dick van Maanen vindt het "heel bijzonder". "We hadden geen weet van het bestaan van dit album. Heel vreemd om iets in handen te krijgen wat ten tijde van de oorlog is gemaakt en waarin je opa en oma ineens terugziet."

De familie wil voorkomen dat het nogmaals in de kringloop belandt. "Goed bewaren", zegt hij lachend. Voor Monique van Erp is de missie volbracht. "Dat was ook het doel. Ik ben heel erg blij dat deze mensen er blij mee zijn."

Op z'n nieuwe album Bully staat het nummer Highs and Lows. En Kanye West, tegenwoordig Ye, kan opnieuw een low toevoegen aan z'n leven. De rapper mag het Verenigd Koninkrijk niet in door zijn antisemitische uitspraken. Ye noemde zichzelf eerder een nazi en verkocht T-shirts met een hakenkruis erop.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

In podcast De Dag loopt muziekjournalist bij 3Voor12 Atze de Vrieze de hoogte- en dieptepunten van de carrière van Ye af. Hij verlegde grenzen in zijn albums in de afgelopen twintig jaar.

Maar inmiddels is het de vraag of de grens met de artiest bereikt is. Hoe ga je om met zo'n controversiële artiest? Voorlopig door hem gewoon een podium te geven in het Gelredome in Arnhem in juni.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Lisa Konings & Lars Hulshof

Het lukt Defensie niet om sollicitanten snel genoeg te keuren en op te leiden. Dat zegt het ministerie na vragen van de NOS. "Het aantal aanmeldingen is momenteel groter dan de capaciteit om de toestroom snel te verwerken."

Defensie heeft bij de selectie, keuring en opleiding van nieuwe collega's te weinig personeel beschikbaar. In de Tweede Kamer gaf het ministerie vandaag uitleg tijdens een technische briefing. Daar werd duidelijk dat er momenteel bijvoorbeeld al zo'n 2700 reservisten op de wachtlijst staan.

Hoeveel werknemers heeft Defensie nodig?

Door het personeelstekort lopen sollicitanten mogelijk vertraging op tijdens hun procedure. Die signalen ontvangen ook vakbonden die zich voor defensiepersoneel inzetten.

"Wij horen dat mensen die interesse hebben soms lang moeten wachten totdat ze voor de keuringen worden opgeroepen. Sommigen zelfs zes tot negen maanden", zegt Jean Debie. Hij is voorzitter van de Vakbond voor Burger en Militair Defensiepersoneel (VBM).

Voordat een sollicitant bij Defensie kan werken, moet diegene eerst door verschillende keuringen heen. Zo is er onder meer een psychologische en een fysieke test. De vakbond krijgt wekelijks klachten over de wachttijd daarvoor, zegt de voorzitter.

"Als ze dan door die tests heen komen, moet de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst nog een onderzoek doen naar de kandidaat. Defensie zegt dat dat bij 90 procent binnen acht weken lukt, maar ook hier krijgen wij signalen dat sollicitanten soms wel zes maanden moeten wachten", zegt Debie. Volgens het ministerie kunnen die onderzoeken in complexe gevallen langer duren dan de gebruikelijke acht weken.

Defensie zegt dat vertraging tijdens de procedure ook door de kandidaat zelf kan komen. "Er zijn bijvoorbeeld sollicitanten die eerst hun psychologische keuring doen en als ze daar doorheen zijn pas gaan trainen voor de fysieke keuring." Overigens zegt het ministerie zelf dat het best goed gaat met de instroom van nieuwe collega's: bijna een kwart van het streefdoel voor heel 2026 is tot nu toe gehaald.

Werkdruk

"Het vervelende aan de wachttijden is dat mensen vaak hun vorige baan al hebben opgezegd en dan dus maandenlang geen inkomen hebben", zegt Debie. Ook zijn collega Ruud Bergsma, voorzitter van de Algemene Federatie van Militair- en Burgerpersoneel (AFMP), krijgt veel signalen. "Het absorptievermogen is op bij Defensie. De organisatie is er gewoon nog niet op ingericht."

Bergsma hoort ook klachten van mensen die al bij Defensie werken. Zij moeten nieuwe collega's na de keuringen opleiden. "Zij zeggen dat ze het zo druk hebben met alles wat Defensie al van ze vraagt, dat ze geen tijd hebben om ook nog nieuwelingen op te leiden." Hij hoort zelfs van collega's die door de werkdruk willen stoppen.

AFMP ziet overigens wel dat Defensie oog heeft voor de problemen. "Ze zijn heel druk bezig met beleid maken om de taken die bij een mogelijke oorlog horen goed in te kunnen richten. Het klinkt dan mooi dat je al die nieuwe mensen hebt, maar ik ben benieuwd hoeveel daarvan ook echt inzetbaar zijn", zegt hij. "Je moet nu dus eerst officieren vrijmaken voor het opleiden."

Externe docenten

Defensie is hard aan het werk om de vertragingen op te lossen. "Om gevolgen voor de operationele inzet te voorkomen, huurt Defensie veel instructeurs voor de militaire basisopleiding en verdere opleidingscapaciteit extern in", zegt het ministerie. Dat gaat dan vaak om bijvoorbeeld oud-militairen. Ook is de wervingsorganisatie recent uitgebreid met meer dan 200 banen.

Verder verkort Defensie de mbo-legeropleidingen en krijgen functies waar de grootste personeelsschaarste heerst, hogere prioriteit tijdens het wervingsproces. Ook kunnen geïnteresseerden nu al een open sollicitatie insturen, waarna Defensie de wensen, talenten en kwaliteiten van aanmelders koppelt aan bepaalde banen.

De Turkse autoriteiten hebben minstens tien mensen aangehouden in Istanbul in verband met de schietpartij gisteren bij het Israëlische consulaat. Dat schrijft persbureau Reuters op basis van Turkse media. Het Turkse staatspersbureau Anadolu spreekt van elf aanhoudingen.

Onder de aangehouden verdachten zijn twee schutters. Zij raakten gewond en worden ondervraagd in het ziekenhuis. De andere verdachten zijn opgepakt in Istanbul en in nabije provincies.

Bij de schietpartij werd een van de drie aanvallers gedood. Twee agenten raakten lichtgewond.

Nog geen motief bekend

Het vuurgevecht vond plaats in het financiële district van Turkije, waar het Israëlische consulaat staat. Daar was op dat moment niemand aanwezig.

De autoriteiten hebben geen motief voor de aanval gegeven, het onderzoek loopt nog. Een van de aanvallers, die is geïdentificeerd als Yunus Emre Sarban, is in het verleden gelinkt aan financiële netwerken met banden met IS, schrijft persbureau Reuters op basis van het Turkse staatsblad Official Gazette.

PSV heeft een dag na het kampioensfeest in Eindhoven afstand genomen van een actie van Ryan Flamingo, die tijdens de huldiging het lied 'Wie niet springt die is een Jood' zong.

Volgens de club heeft de speler zelf intern excuses gemaakt. PSV noemt het een onhandige actie en biedt excuses aan aan mensen die erdoor zijn geraakt.

"Wij willen niet dat onze supporters dit soort liederen zingen in het stadion en dus moeten spelers dat ook niet doen", aldus een woordvoerder van de club bij Omroep Brabant. "Spelers hebben immers een voorbeeldfunctie."

17 arrestaties

De politie arresteerde dinsdag zeventien mensen tijdens het kampioensfeest. De feestvierders werden opgepakt vanwege onder meer het afsteken van vuurwerk, vernieling, belediging en mishandeling, meldt de politie aan Omroep Brabant.

Tijdens de viering van het kampioenschap een jaar eerder werden 22 mensen gearresteerd na een confrontatie met de politie. Grote ongeregeldheden bleven dit keer echter uit.

Dit jaar gold een vuurwerkverbod nadat mensen vorig jaar verwondingen hadden opgelopen tijdens het afsteken daarvan. Om te voorkomen dat er stiekem vuurwerk mee de pleinen op werd genomen, was er ook een tassenverbod. Toch raakte een man lichtgewond aan zijn been toen een pot vuurwerk omviel en de menigte in schoot op de Rechtsestraat.

Volgens de gemeente waren er ruim 70.000 mensen in de binnenstad om het kampioensfeest mee te vieren.

Het advocatenechtpaar Carry en Geert-Jan Knoops moet ruim een ton aan advocaat- en proceskosten terugbetalen aan een ontevreden ex-cliënt. Dat is het oordeel van de rechtbank Amsterdam.

De voormalige cliënt is een Gelderse ondernemer. Hij eiste een bedrag van ruim 165.000 euro terug. De man vond dat het advocatenduo van 2022 tot 2024 knoeide met declaraties, een gebrekkige boekhouding had, afspraken niet nakwam en koos voor een verkeerde processtrategie.

Behalve 95.453,50 euro aan advocaatkosten moet Knoops' Advocaten ook nog ruim 8000 euro betalen aan proceskosten die de ex-cliënt in deze procedure heeft gemaakt. In een eerder stadium noemde Geert-Jan Knoops deze zaak een grote smet op zijn 40-jarige loopbaan als advocaat.

Op meerdere punten gelijk

De rechtbank in Amsterdam geeft de man op meerdere punten gelijk, zo valt te lezen in het vonnis. Volgens de rechter is voldoende bewezen dat het duo Knoops hun cliënt niet goed informeerde over de kosten die hij kon verwachten. De man was alleen gewezen op het uurtarief en op het feit dat hij een voorschot van 65.340 euro moest betalen. Volgens de rechtbank is het advocatenkantoor daarmee ingegaan tegen het consumentenrecht.

Het kantoor verstrekte geen maandelijks overzicht van de gemaakte kosten, hoewel dat wel onderling was afgesproken. Ook oordeelt de rechtbank dat zij een advocaat-stagiair aan de zaak lieten werken, terwijl juist was afgesproken dat het echtpaar en een derde advocaat de zaak zouden leiden. Volgens de rechtbank zijn daarmee twee beroepsfouten gemaakt.

Misbruik in Frankrijk

De man droeg bij de rechtbank ook aan dat het advocatenkantoor had gekozen voor een verkeerde verdediging in de zaak waarin hij werd verdacht van het seksueel misbruiken van zijn au pair in Frankrijk. In oktober 2023 werd hij veroordeeld tot twee jaar cel.

De man erkent dat er sprake was van seksueel verkeer, maar ontkent de aantijgingen van misbruik. Hij ging tegen de uitspraak in hoger beroep.

De rechtbank vond niet dat het duo Knoops een verkeerde processtrategie had gekozen. Ook zag het geen bewijs dat facturen onterecht waren 'opgeplust'. Volgens de man zou het advocatenkantoor achteraf uren aan de verdediging hebben toegevoegd.

Naast deze civiele zaak loopt er nog een tuchtzaak van de ondernemer tegen het echtpaar Knoops. Volgens de man rammelde de verdediging aan alle kanten. De uitspraak in deze zaak wordt verwacht op 1 juli.

Een 57-jarige Syrische man uit Druten staat de komende weken voor de rechter in Den Haag voor het martelen en verkrachten van gevangenen in Syrië. Het Openbaar Ministerie verdenkt Rafik A. van misdrijven tegen de menselijkheid.

Volgens justitie was de verdachte in 2013 en 2014 actief als hoofdverhoorder van de aan het Syrische regime gelieerde militie National Defence Force. In die rol zou hij gevangenen hebben ondervraagd en daarbij veel geweld hebben gebruikt om informatie en bekentenissen af te dwingen.

'Geblinddoekt afgevoerd'

Een van Rafik A.'s slachtoffers vertelt zijn verhaal volgende week in de rechtbank. Diegene werd in 2014 opgepakt omdat hij meedeed aan protesten tegen het regime van president Bashar al-Assad. Ook plaatste hij kritische berichten op sociale media.

"Bij een kleine demonstratie werd ik van straat gekidnapt en geblinddoekt afgevoerd", vertelt hij. "Tijdens de rit naar de verhoorlocatie in een dorp buiten Salamiyah werd ik al mishandeld. Er werden wapens op mij gericht, ook op mijn hoofd. Ik wist toen niet eens wie mij had meegenomen", zegt hij.

De plek waar hij naartoe werd gebracht, bleek een boerderij waar volgens hem ongeveer honderd gevangenen vastzaten, verdeeld over meerdere ruimtes.

Ernstige beschuldigingen

Volgens het OM was het slachtoffer zeker niet de enige die werd mishandeld. De 'Syrische beul uit Druten', zoals het OM hem noemt, wordt verdacht van minstens negentien strafbare feiten. In de zaak worden negen slachtoffers genoemd, onder wie twee vrouwen, die zijn mishandeld en vernederd. Zij zouden zijn geslagen, geschopt, opgehangen en blootgesteld aan stroomstoten. Alle slachtoffers in het dossier blijven anoniem.

Op de tenlastelegging staan 25 strafbare feiten. Ook zou sprake zijn geweest van seksueel geweld. Een vrouw zou zijn verkracht en seksueel mishandeld. Rafik A. wordt daarom vervolgd voor misdrijven tegen de menselijkheid.

De Syriër zou sinds 2021 in Nederland zijn en een tijdelijke asielvergunning hebben gekregen. In 2022 kwam hij met zijn gezin in Druten wonen. Het Team Internationale Misdrijven van de Landelijke Recherche kwam hem kort na zijn aankomst in Nederland op het spoor na een tip. In december 2023 werd A. aangehouden in zijn woning in Druten.

'Elke vraag een klap'

Het eerdergenoemde slachtoffer herinnert zich nog goed dat hij meerdere dagen werd verhoord op de eerste, tweede en vierde dag dat hij in de boerderij werd vastgehouden. Het eerste verhoor duurde ongeveer zes uur. "Met elke vraag kwam een klap. Soms met de hand, soms met een riem. Mijn lichaam werd kapotgeslagen en mijn moreel gebroken."

Volgens het slachtoffer had verdachte Rafik A. een leidende rol bij de verhoren: "Hij gaf de instructies: sla hem, zorg dat hij meer zegt." Ook buiten de verhoren werd geweld gebruikt. Volgens het slachtoffer werd hij al mishandeld wanneer hij op de gang werd opgehaald. Medegevangenen vertelden dat zij onder meer stroomschokken kregen toegediend.

De omstandigheden waren slecht: "Soms kregen we alleen een stukje brood met wat smeerkaas, of wat gekookte granen te eten, maar vaak ook niks."

Zonder proces

Tijdens zijn gevangenschap had het slachtoffer geen contact met de buitenwereld. Hij maakte zich vooral zorgen om zijn familie, mede door dreigementen van bewakers. "Ik wist niet waar zij waren en zij wisten niet waar ik was."

Na ruim twee maanden werd hij overgebracht naar een gevangenis in de stad Hama, waar hij nog enkele maanden vastzat. Volgens hem was er geen sprake van een eerlijk proces. Uiteindelijk werd hij vrijgelaten nadat een rechter had geoordeeld dat zijn straf erop zat.

Na zijn vrijlating bleven de Syrische autoriteiten hem in de gaten houden. In 2022 vluchtte hij via Turkije en Griekenland naar Nederland. Onderweg hoorde hij dat ook Rafik A. Syrië had verlaten. Toen later bleek dat hij in Nederland was opgepakt, meldde het slachtoffer zich als getuige: "Dat was voor mij een geschenk uit de hemel. Ik twijfelde geen moment."

'Geen wraak'

Het slachtoffer kijkt uit naar het moment dat hij zijn voormalig verhoorder onder ogen komt in de rechtbank: "Ik heb geen angst meer. Ik wil dat hij wordt berecht, maar niet uit wraak."

Volgens hem is het verschil met Syrië groot. "Wij hadden geen echte rechtbank. Hier zijn regels en wetten, en dat is goed. Net als de gevangenis in Nederland: niet te vergelijken met hoe wij vastzaten", vertelt hij. "Dat is hoe het hoort. Laat het volgens de regels gaan."

Kinderen die jarenlang spelen met speelzand dat meer asbest bevat dan wettelijk is toegestaan, lopen mogelijk een gezondheidsrisico. Dat stelt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) op basis van een risicobeoordeling door het RIVM. Afgelopen maanden haalde de NVWA zes van zulke producten van de markt.

Voor speelzand dat hoeveelheden asbest bevat die wettelijk zijn toegestaan, noemt de NVWA het gezondheidsrisico voor kinderen "verwaarloosbaar". Voor werknemers van basisscholen en kinderopvangcentra die in hun werk met speelzand in aanraking komen, is het risico volgens het RIVM erg klein. Het RIVM benadrukt echter in een nieuwsbericht dat asbest in speelgoed in alle gevallen onwenselijk is.

Speelzandproducten

Eerder dit jaar onderzocht de NVWA 106 speelzandproducten, waaronder kinetisch zand, zandbakzand, decoratiezand en speelgoed met zandvulling. In 66 producten werd geen asbest aangetroffen, in 34 producten een kleine hoeveelheid, en in zes producten lag de aangetroffen hoeveelheid boven de wettelijke limiet van 0,1 procent. Die zes producten zijn van de markt gehaald.

Het RIVM heeft geen nieuwe metingen gedaan of laboratoriumonderzoek uitgevoerd, maar het instituut berekende met behulp van modellen de gezondheidsrisico's van de 40 speelgoedproducten waarin de NVWA asbest aantrof.

Worstcasescenario

Veel factoren die van invloed zijn op het gezondheidsrisico, zijn onbekend. Bijvoorbeeld hoeveel asbest er precies vrijkomt bij het spelen. Het RIVM ging daarom uit van worstcasescenario's: een kind dat 13 jaar lang meerdere keren per week speelt met verontreinigd speelzand, en een werknemer die 40 jaar, vijf dagen per week, acht uur per dag blootstaat aan speelzand met asbest.

Volgens het RIVM is de kans dat speelzand met asbest gezondheidseffecten veroorzaakt bij de meeste onderzochte producten heel klein. Alleen bij vier producten van decoratiezand met een aanzienlijk hoger asbestgehalte kunnen gezondheidseffecten niet volledig worden uitgesloten. Deze producten zijn inmiddels niet meer te koop.

In zijn algemeenheid kunnen asbestvezels die worden ingeademd na lange tijd leiden tot longkanker en mesothelioom, een zeldzame vorm van asbestkanker. Het gaat om vezels die in de longen terechtkomen; inslikken of contact met de huid vormt geen risico. Kleine hoeveelheden asbest komen ook in de buitenlucht voor, waardoor iedereen dagelijks een bepaalde concentratie inademt.

Grens aanpassen niet nodig

Waar de NVWA de gezondheidsrisico's van asbest in speelzand 'verwaarloosbaar' noemt als de hoeveelheid asbest onder de wettelijke grens van 0,1 procent van het product blijft, zegt het RIVM dat asbest in speelgoed in alle gevallen onwenselijk is.

De NVWA concludeert op basis van het onderzoek van het RIVM dat de wettelijke grens voldoende bescherming biedt. "Volgens de wetenschappelijke criteria is het risico verwaarloosbaar en daarmee acceptabel", reageert een woordvoerder.

Ouders moeten zelf bepalen

De vraag of kinderen nu veilig en onbezorgd met speelzand kunnen spelen, kan de NVWA niet beantwoorden. "We kunnen alleen iets zeggen over de 106 producten die we hebben onderzocht", reageert een woordvoerder.

"De producten waarin wij te veel asbest aantroffen, zijn van de markt. Bij de overige producten is het gezondheidsrisico verwaarloosbaar, maar ouders moeten zelf een afweging maken. Zoals bij alles geldt: als je het niet vertrouwt moet je het niet gebruiken."

Fabrikanten zijn er zelf verantwoordelijk voor dat hun producten aan de wettelijke eisen voldoen, benadrukt de NVWA. De toezichthouder zal de komende tijd steekproefsgewijs controles uitvoeren op de hoeveelheid asbest in speelzand.

Eerste risicobeoordeling

Tot voor kort was onbekend wat het gezondheidsrisico is van spelen met speelzand dat asbest bevat. Het RIVM is naar eigen zeggen het eerste instituut wereldwijd dat een risicobeoordeling voor kinderen heeft uitgevoerd.

Volgens Europese regels mogen producten in principe tot 0,1 procent aan kankerverwekkende stoffen bevatten zonder dat het gezondheidsrisico apart hoeft te worden beoordeeld. "Het is simpelweg niet haalbaar om voor elk afzonderlijk product op de Europese markt een uitgebreide risicobeoordeling te doen", zei een woordvoerder van VWS in afwachting van de onderzoeksresultaten.

Voor veel producten zijn wel extra regels opgesteld na een risicobeoordeling, zoals die van het RIVM. Of er in dit geval extra regels komen, kan de woordvoerder van het ministerie van VWS bij publicatie van dit artikel nog niet zeggen.

Vier middelbare scholieren van het technasium in Enschede hebben een oplossing bedacht voor een medisch vraagstuk die in de praktijk zo goed werkt, dat het ziekenhuis in hun thuisstad deze meteen in gebruik heeft genomen. "We hebben een 9 gekregen", zeggen de leerlingen tegen RTV Oost.

De tieners kregen een vraagstuk vanuit het ziekenhuis voor hun eindexamenproject. Omdat bij CT-scans gevaarlijke röntgenstraling vrijkomt, kunnen tests niet op mensen worden uitgevoerd. De huidige proefpop in het ziekenhuis, die de naam Kyoto draagt, heeft een slank postuur terwijl veel patiënten dat niet hebben. De opdracht was daarom: maak een dikkere pop.

Japanner

Norèll (17), Giel (16), Tristan (17) en Yade (18) werkten maandenlang samen aan het project. Norèll: "Kyoto is gebaseerd op een Japanner, dus hij is redelijk klein in verhouding tot een gemiddelde Nederlander."

Ze maakten eerst een scan van de huidige proefpop Kyoto. Daaroverheen maakten ze een mal die ze met siliconen vulden. Het resultaat is een buik die lijkt op die van iemand met een hoger vetpercentage.

De proefpop is inmiddels in gebruik genomen:

Yade: "We moesten het menselijk weefsel nabootsen. En natuurlijk is elke laag in het menselijk lichaam anders: je hebt spierweefsel en je hebt vetweefsel. Dus we hebben een beetje het gemiddelde ervan gepakt. Toen zijn we op zoek gegaan naar passend materiaal."

Niet in hokjes

Het resultaat blijkt bruikbaar voor het Medisch Spectrum Twente, zegt klinisch fysicus Casper Smit. "Het is een paar weken geleden opgeleverd en inmiddels hebben we het al op verschillende locaties hier in het ziekenhuis toegepast. Om betere scans te kunnen maken en om de plaatjes te beoordelen."

Het ziekenhuis is blij met het experiment. "Voor dit soort creatieve opdrachten zijn middelbare scholieren echt fantastisch. Zij denken nog niet zo in beperkingen en hokjes, zoals wij als oudere werknemers soms wel geneigd zijn te doen."

Tristan: "We hadden eigenlijk niet verwacht dat het zo goed zou uitpakken en we zijn blij met het resultaat." Ook docent Benno Berendsen van het Bonhoeffer College is trots. "Dat het meteen gebruikt wordt, dat is echt uitzonderlijk."

Het kabinet zet het plan om de AOW-leeftijd versneld te verhogen, nog niet definitief bij het grof vuil. Er moet eerst een alternatief worden bedacht om de stijgende kosten van de vergrijzing te betalen. Zoveel is duidelijk geworden na een debat in de Eerste Kamer, waar een grote meerderheid voor een voorstel van GroenLinks-PvdA was om het plan van tafel te halen.

D66, VVD en CDA hebben in hun coalitieakkoord afgesproken om de AOW-leeftijd één op één te koppelen aan de stijging van de levensverwachting. Met andere woorden: als mensen gemiddeld één jaar langer blijven leven, moeten ze ook één jaar langer doorwerken.

Dat is anders dan nu het geval is. In 2019 hebben het kabinet, werkgevers en vakbonden na veel gedoe het Pensioenakkoord gesloten. Daarin is juist afgesproken dat als de levensverwachting met één jaar zou stijgen, mensen acht maanden langer moeten doorwerken.

Veel verzet

Het plan van het nieuwe kabinet voor de versnelde verhoging leidt tot veel verzet. GroenLinks-PvdA-senator Rosenmöller zei gisteren nog maar eens dat het Pensioenakkoord overeind moet blijven. Hij wees erop dat destijds al was afgesproken dat de kosten voor de vergrijzing hierdoor betaalbaar zouden worden.

Groenlinks-PvdA wijst erop dat de "houdbaarheid van de AOW" sinds 2019 juist "is verbeterd" doordat de economie harder is gegroeid en dat het plan dus geschrapt moet worden. De motie in de Eerste Kamer werd mede ondertekend door onder anderen BBB, ChristenUnie, PVV, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie.

Premier Jetten erkent dat de weerstand groot is. Hij zei gisteren in het debat dat duidelijk was dat het versneld verhogen van de AOW-leeftijd zowel in Tweede als in Eerste Kamer als "middel an sich niet op een meerderheid kan rekenen". Daarom is een maand geleden, na debat met de Tweede Kamer, al afgesproken om pas op de plaats te maken en de versnelde verhoging nog niet vast te leggen in een wet.

Nieuwe voorstellen

Maar, zei Jetten gisteren in de Eerste Kamer, er komt wel degelijk een groot probleem aan. Zoals D66-senator Van Meenen gisteren voorrekende: waar vroeger negen burgers voor één AOW'er betaalden, zijn dat er nu nog twee. "Dat dwingt ons dus ook om te kijken via welke alternatieve routes dat zou kunnen worden vormgegeven", aldus Jetten, die beloofde dat de twee ministers van Sociale Zaken "richting de zomer met nieuwe voorstellen zullen komen".

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken nam gisteravond in het tv-programma Pauw en De Wit ook nog geen afscheid van het plan: "Als je dat opschrijft in een regeerakkoord, dan doe je dat uit volle overtuiging". Tegelijkertijd zei hij dat hij het eigenlijk al van tafel heeft gehaald na het debat in de Tweede Kamer, een maand geleden. "Ik heb al gezegd: ik kom voorlopig niet met een wet."

Hij wil nu eerst in overleg met onder meer de sociale partners. Maar daar ligt op dit moment een hindernis De vakbonden zijn woedend over het plan. FNV, CNV en VCP gaan op de Dag van de Arbeid, 1 mei, actie voeren. Of ze daarna eventueel wel weer met het kabinet om de tafel willen, is nog de vraag.

Vannacht heeft de Amerikaanse president Trump bekendgemaakt dat de Verenigde Staten en Iran akkoord zijn over een staakt-het-vuren van twee weken. De VS en Israël stoppen met aanvallen op Iran.

Het bestand kwam tot stand met hulp van bemiddelaar Pakistan en ging per direct in. De VS en Iran zeggen beide dat de Amerikanen akkoord zijn gegaan met een tienpuntenplan dat Iran had opgesteld. Trump stelt dat dit plan "een werkbare basis biedt voor verdere onderhandelingen".

Wat is er afgesproken?

Zowel de VS als Israël voert de komende twee weken geen aanvallen uit op Iran. Iran op zijn beurt stopt met het aanvallen van doelen in de regio. Ook moet Iran ervoor zorgen dat de scheepvaart veilig kan varen door de Straat van Hormuz. Dat was de belangrijkste eis van de Amerikaanse president.

Het staakt-het-vuren geldt volgens Pakistan ook voor Libanon, maar de Israëlische premier zegt dat die strijd doorgaat. Ook het Israëlische leger zegt dat het in Libanon doorgaat met gerichte grondoperaties tegen Hezbollah.

De militante beweging mengde zich in de oorlog nadat de Iraanse opperste leider Khamenei werd gedood bij Amerikaans-Israëlische aanvallen. Sindsdien voeren Hezbollah en Israël geregeld aanvallen op elkaar uit. Het leidde in Libanon tot zeker 1500 doden en ruim een miljoen vluchtelingen.

Wat staat er in het tienpuntenplan?

De VS en Iran zijn volgens Trump tot het akkoord voor het staakt-het-vuren gekomen op basis van een tienpuntenplan van Iran. Het lijkt onwaarschijnlijk dat dit daadwerkelijk het plan is waar de Amerikanen mee hebben ingestemd. Zo staan er punten in die onverenigbaar zijn met de eisen van de VS.

In het bericht van het staatspersbureau, dat doorspekt is met teksten van het Iraanse regime, is te lezen dat Trump door deze voorwaarden als basis voor onderhandelingen te accepteren, "al zijn dreigementen en grootspraak laat varen".

Dit staat er volgens Iraanse staatsmedia in het tienpuntenplan

Zo valt te lezen dat Iran uranium mag blijven verrijken, terwijl hoge doses verrijkt uranium gebruikt kunnen worden voor het maken van een atoombom. Voorkomen dat Iran een kernbom in handen krijgt, was volgens de Amerikanen een van de redenen waarom dat land was begonnen met de aanvallen op Iran.

In een bericht dat Trump vanmiddag op sociale media plaatste, weerspreekt hij dat Iran kan doorgaan met het verrijken van uranium. Volgens de Amerikaanse president is daar in de toekomst geen sprake meer van.

Bij eerdere Amerikaanse precisieaanvallen op nucleaire complexen met B2-bommenwerpers zouden ook nucleaire installaties zijn geraakt. Onder het puin zou nog uranium liggen. Dat gaan de VS en Iran samen opruimen, stelt Trump.

Ook is het zeer onwaarschijnlijk dat de VS alle strijdkrachten in de regio weghaalt en daarmee de Amerikaanse bases daar opgeeft.

Hoe wordt de Straat van Hormuz heropend?

Iran heeft ook toegezegd dat schepen weer veilig door de Straat van Hormuz kunnen varen. Normaal gesproken gaat er dagelijks een vijfde van de wereldwijde olie- en gasbehoefte door de smalle zeestraat. Doordat deze ruim vijf weken zo goed als gesloten was, zijn de energieprijzen flink gestegen en komt er een groot gat in het wereldwijde olie- en gasaanbod.

Volgens president Macron hebben ruim vijftien landen toegezegd om mee te werken aan de heropening van de Straat van Hormuz. Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zegt dat er nog geen verzoek is gedaan aan Nederland om militairen te sturen die kunnen helpen de zeestraat te beveiligen.

Wat gebeurt er de komende twee weken?

De komende twee weken worden gebruikt om tot een definitief akkoord te komen, zegt de Amerikaanse president.

Volgens het Iraanse persbureau ISNA gaan de Iraanse voorzitter van het parlement Qalibaf en de Amerikaanse vicepresident JD Vance vrijdag met elkaar om tafel in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad. Daar zouden Amerikaanse en Iraanse delegaties met elkaar in overleg gaan over een blijvend bestand. Volgens de Pakistaanse premier is de Iraanse president Pezeshkian daar ook bij.

De woordvoerder van het Witte Huis, Karoline Leavitt, wilde niets kwijt over de onderhandelingen. Ook wilde ze niet zeggen welke Amerikaanse functionarissen aan deze gesprekken zouden deelnemen.

JD Vance wilde niet bevestigen dat hij naar Islamabad gaat om de Amerikaanse delegatie te leiden. Hij roept Iran op "te goeder trouw" te onderhandelen", om zo tot een een bestand te komen. Hij noemde het staakt-het-vuren "een broos bestand".

De man die is veroordeeld voor de gijzeling in een café in Ede, twee jaar geleden, wordt vervolgd voor een tweede gijzeling. Dat heeft het Openbaar Ministerie bekendgemaakt. Corné H. zit momenteel vast in de psychiatrische afdeling van de gevangenis in Vught en gijzelde afgelopen december urenlang twee medewerkers van de gevangenis.

Hij zou hen onder andere hebben bedreigd met een mes. Een onderhandelaar van de politie kreeg de verdachte uiteindelijk zover dat hij zich overgaf. Diezelfde dag werd duidelijk dat H. de gijzelnemer was. De twee medewerkers raakten niet gewond bij de gijzeling. Ze deden kort na de gijzeling aangifte bij de politie.

Psychiatrische stoornissen

De 30-jarige verdachte zit vast in het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) in Vught in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Deze maatregel was hem opgelegd na de gijzeling in het café in Ede, in maart 2024. Hij had toen messen bij zich en dreigde de straat op te blazen.

Hij kreeg een gevangenisstraf van negen maanden en tbs met dwangverpleging. De celstraf heeft hij uitgezeten, maar H. blijft vastzitten tot hij aan de beurt voor een tbs-behandeling. Zijn advocaten vinden dat H. per direct moet worden opgenomen, omdat hij een gevaar vormt voor zichzelf en zijn omgeving.

H. lijdt aan verschillende psychiatrische stoornissen. Volgens een deskundige die hem na de tweede gijzeling onderzocht, is er echter geen sprake van volledige ontoerekeningsvatbaarheid. Hij zou dus ten dele verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor zijn strafbare feiten.

Schadevergoeding

Het OM vindt dat H. alsnog moet worden vervolgd, ook al wacht hij op plaatsing in een tbs-kliniek. "Ook als dat betekent dat het langer duurt voordat zijn tbs-behandeling kan aanvangen", schrijft het OM in een persbericht. "Het gaat namelijk om een zeer ernstig feit. De groep medewerkers werd vastgehouden en vreesde voor hun leven."

Volgens het OM is het voor slachtoffers van de gijzeling belangrijk dat zij tijdens de zitting gebruik kunnen maken van hun spreekrecht en zo hun kant van het verhaal kunnen vertellen. Ook kunnen zij een schadevergoeding vragen. Wanneer de zaak rondom de gijzeling in Vught wordt behandeld, is nog niet bekend.

Teleurgesteld

Jan-Jesse Lieftink, een van de advocaten van Corné H., reageert teleurgesteld op de beslissing van het OM. Hij had gehoopt dat de zaak tegen zijn cliënt zou worden geseponeerd. "We hebben ook voorgesteld om de kosten van de slachtoffers te vergoeden."

Volgens Lieftink is de conclusie van het laatste psychologische rapport wederom dat H. snel moet worden opgenomen in een tbs-kliniek. Ook is er een extra stoornis vastgesteld. "Kortom: detentie verergert zijn geestelijke situatie."

De advocaat zegt dat H. zichzelf vorige week opnieuw wat heeft aangedaan op de psychiatrische afdeling waar hij verblijft.

Verminderd toerekeningsvatbaar

Twee jaar geleden hield H. in café Petticoat in Ede urenlang vier medewerkers vast. Tijdens de inhoudelijke behandeling van de zaak werd duidelijk hoe ingrijpend die avond is geweest voor het personeel. Na ruim zes uur liet H. drie mensen vrij na onderhandelingen met de politie. Later werd ook de vierde gijzelaar ongedeerd vrijgelaten.

De rechtbank achtte hem toen verminderd toerekeningsvatbaar. Het OM zei eerder dat H. de slachtoffers niet gijzelde om er rijk van te worden, maar "om hulp te vragen".

De impact van de hack op leverancier van medische software Chipsoft lijkt voor ziekenhuizen beperkt. Tegelijkertijd is een relatief klein aantal huisartsenpraktijken en apotheken wel getroffen.

Dat melden bronnen van binnen en buiten Chipsoft, die van de details op de hoogte zijn. Ze benadrukken dat het onderzoek nog loopt en nog niet alle informatie boven tafel is.

De hack kwam gisteravond aan het licht. Aanvallers wisten toegang te krijgen tot systemen van Chipsoft, dat software voor patiëntendossiers maakt. Daarbij wisten ze ook toegang te krijgen tot servers met data van huisartsen. Of ze gegevens hebben buitgemaakt, is onbekend. Huisartsen moeten er wel rekening mee houden dat dat is gebeurd, zeggen betrokkenen.

Hoe ver de hackers hebben weten door te dringen in de data van huisartsenpraktijken, is ook nog onbekend. Het gaat sowieso om een relatief klein aantal: waar Chipsoft de marktleider is onder ziekenhuizen, met een marktaandeel van zeventig procent, is dat onder huisartsen veel minder, laat branchevereniging LHV weten.

Chipsoft maakt software waarmee ziekenhuizen en huisartsen patiëntendossiers kunnen opslaan. Ook levert het systemen waarmee die dossiers op afstand toegankelijk kunnen worden gemaakt, zodat patiënten hun dossier kunnen inzien of kunnen communiceren met hun zorgverlener.

De vrees bestond dat ook ziekenhuizen via de systemen van Chipsoft zouden kunnen zijn gehackt. Dat lijkt dus niet te zijn gebeurd, hoewel bronnen benadrukken dat het onderzoek nog niet is afgerond.

Overigens laat de Autoriteit Persoonsgegevens weten dat "een aantal" ziekenhuizen wel melding heeft gemaakt van een "vermoedelijk datalek". Ook een onbekend aantal huisartsen heeft dat gedaan. Organisaties moeten een datalek binnen 72 uur melden. Als het toch geen datalek blijkt, kunnen ze de melding weer intrekken.

Onderzoek

De NOS doet onderzoek naar deze en andere ransomware-aanvallen. Wil je vertrouwelijk praten met onze journalisten? Dat kan via mail, maar beter nog via de versleutelde chat-app Signal.

Vijftien ziekenhuizen hebben sinds gistermiddag, toen de ransomware-aanval aan het licht kwam, zelf preventief de webtoegang tot hun patiëntendossiers geblokkeerd. Daarvan zijn er op dit moment nog twaalf offline. In de meeste gevallen ging het daarbij om ziekenhuizen die hun patiëntendossiers meer dan gemiddeld aan de Chipsoft-systemen hadden gekoppeld.

Ziekenhuizen laten weten aan de NOS dat de patiëntenzorg niet in het geding is geweest en dat het ging om voorzorgsmaatregelen.

Andere informatie

Het is nog niet duidelijk of de aanvallers wel andere informatie van de Chipsoft-systemen hebben buitgemaakt. Ook is nog niet bekend of daarbij ook bijvoorbeeld gegevens van Chipsoft-medewerkers in het geding zijn.

Ransomware-aanvallers vallen bedrijven en andere organisaties aan en stelen daarbij doorgaans gevoelige informatie, zoals persoonsgegevens van medewerkers of klanten en bedrijfsgeheimen. Als organisaties niet betalen, worden de gegevens gepubliceerd.

Onlangs gebeurde dat bij Odido. Het bedrijf betaalde niet, waarna gegevens van miljoenen klanten werden gepubliceerd. Het ging daarbij ook om gevoelige gegevens, bleek uit onderzoek van de NOS.

Ook een laboratorium dat voor Bevolkingsonderzoek Nederland uitstrijkjes verwerkte, werd afgelopen jaar gehackt. Het ging daarbij om het onderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarbij lijkt een betaling te hebben voorkomen dat alle gegevens zijn gepubliceerd, al heeft het bewuste laboratorium dat nooit bevestigd.

Op het Italiaanse eiland Capri heeft de gemeente een nieuwe maatregel ingevoerd die korte metten moet maken met agressieve verkooppraktijken richting toeristen. Wie dat toch doet, riskeert een boete uiteenlopend van 25 tot 500 euro.

Verkopers mogen toeristen niet ongevraagd of opdringerig benaderen op openbare plekken om boottours, excursies, rondleidingen of restaurants aan te prijzen. De maatregel is bedoeld om verkopers te ontmoedigen toeristische diensten aan te bieden en zo de overlast te verminderen. Met de verordening wil Capri het groeiende probleem van massatoerisme aanpakken.

Zo wil de gemeente meer grip krijgen op de bezoekersstroom door het historische centrum en het havengebied. Door de maatregel zal het voetgangers- en autoverkeer vlotter verlopen, zo is het idee.

Tienduizenden dagjesmensen

Capri is een van de bekendste en meestbezochte vakantiebestemmingen in Italië. Het eiland in de Golf van Napels staat bekend om zijn villa's, luxe hotels en de rotsachtige kust met baaien. Op Capri wonen ongeveer 13.000 mensen. In de zomermaanden komen dagelijks duizenden mensen met de boot naar het eiland.

In veel toeristische Italiaanse steden is opdringerige reclame voor restaurants of andere diensten een probleem. Het vakantieoord Torri del Benaco aan het Gardameer voerde afgelopen zomer een soortgelijke maatregel in als Capri. Sindsdien is het er verboden om actief en opdringerig toeristen met flyers naar restaurants en bars te lokken.