NOS Nieuws - Algemeen

Voor de derde keer in een jaar tijd moet Kosovo naar de stembus, nadat het parlement er opnieuw niet in is geslaagd om tijdig een nieuwe president aan te wijzen. Daarmee houdt een politieke patstelling aan.

Parlementsleden hadden tot middernacht om een nieuwe president te kiezen. Die deadline is niet gehaald, zo maakte parlementsvoorzitter Albulena Haxhiu bekend.

De linkse partij van premier Albin Kurti behaalde bij de vorige verkiezingen in december 51 procent van de stemmen, maar slaagde er niet in om voldoende steun te vinden voor een presidentskandidaat. De president wordt in Kosovo indirect gekozen door het parlement. Een tweederde meerderheid is nodig.

Boycot van de oppositie

De oppositiepartijen boycotten de stemming. Zij vinden dat Kurti te weinig heeft gedaan om steun te krijgen. De premier beschuldigt op zijn beurt de oppositie van het blokkeren van het proces.

Volgens de onafhankelijke nieuwssite Balkan Insight kwam het parlement in de afgelopen 24 uur drie keer bijeen om een nieuwe president te kiezen, maar slaagde daar niet in. Telkens werden de bijeenkomsten stilgelegd omdat er te weinig parlementsleden aanwezig waren.

Volgens de Kosovaarse grondwet moeten er nu binnen 45 dagen opnieuw verkiezingen worden gehouden.

EU-lidmaatschap

Kosovo, met minder dan 2 miljoen inwoners een van de kleinste landen van Europa, hoopt lid te kunnen worden van de Europese Unie. In 2008 verklaarde het land zich eenzijdig onafhankelijk van Servië.

De aanhoudende politieke impasse bemoeilijkt de toenadering en vertraagt hervormingen die Brussel eist. Ook internationale financiële steun, onder meer van de Europese Unie en de Wereldbank, dreigt daardoor vertraging op te lopen.

Kurti zei eerder dat nieuwe verkiezingen waarschijnlijk geen doorbraak zullen opleveren, maar vooral zullen leiden tot een "voortzetting van de institutionele ellende".

Inwoners van Gorinchem mogen vandaag opnieuw naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Een meerderheid van de raad besloot vorige maand om de verkiezingen over te doen na sterke signalen van verkiezingsfraude.

De meeste stemlokalen zijn tussen 07.30 en 21.00 uur geopend. Op het station van Gorinchem kunnen kiezers tussen 07.00 en 10.00 uur terecht.

Fraude met volmachten

Al meteen na de verkiezingen van 18 maart waren er berichten over fraude. In aanloop naar de verkiezingen zouden mensen onder druk zijn gezet om een volmacht af te geven. Dat zou vooral gebeurd zijn binnen de Turkse gemeenschap.

Bij verschillende stembureaus was het aantal stemmen met een volmacht opvallend hoog. Bij één stembureau werden 135 van de 650 stemmen uitgebracht met een volmacht.

Bij dit bureau kwam een kandidaat op de kieslijst vijf keer langs, telkens met een of twee anderen, die meerdere volmachten bij zich hadden waarmee ze stemmen uitbrachten. De kandidaat zou tegen de vrijwilligers van het stembureau hebben gezegd dat hij er alleen bij was "om foto's te maken voor de socials".

Nog veel vragen

Burgemeester Reinie Melissant deed aangifte van het ronselen van volmachten en het beïnvloeden van kiezers. Het Openbaar Ministerie is een strafrechtelijk onderzoek gestart. Een woordvoerder van het OM laat weten dat het vooronderzoek nog loopt en dat er op korte termijn geen duidelijkheid valt te verwachten.

Daardoor zijn relevante vragen nog niet beantwoord. Is er inderdaad fraude gepleegd met volmachten? Welke kandidaten zijn hierbij betrokken? En hoeveel invloed had dit op de uitslag?

Gorinchem kan niet langer wachten op antwoorden, want volgens de kieswet moeten er binnen dertig dagen nieuwe verkiezingen worden gehouden als de raad hiertoe besluit. De oude gemeenteraad hakte op 31 maart de knoop door en daarom zijn er vandaag herverkiezingen.

De kans bestaat dat er ook vandaag weer veel met volmacht gestemd zal worden. Het is deze week meivakantie en daardoor is een deel van de kiezers elders in binnen- of buitenland.

Burgemeester Melissant riep tijdens een moskeebezoek afgelopen vrijdag op om vooral zelf te stemmen. "Stemmen via volmacht mag wel, maar doe het liever niet. En weet dat er kritisch meegekeken wordt", zei ze tegen de aanwezigen.

De gemeente heeft bij elke stempas een bijlage gedaan met in zes talen (Nederlands, Engels, Pools, Oekraïens, Arabisch en Turks) informatie over de verkiezingen. De voorzitters van de stembureaus hebben een briefing gekregen waarbij extra aandacht was voor het stemmen met een volmacht.

Uitslag rond middernacht

De stembussen sluiten vanavond om 21.00 uur. Een half uur daarna wordt het opkomstpercentage bekend. Rond middernacht verwacht de gemeente Gorinchem een voorlopige uitslag te kunnen geven.

Het was een heet en droog jaar in Europa. Een nieuw rapport laat zien dat 2025 in het noordwesten en centrale deel van Europa een van de tien droogste jaren ooit gemeten was. Dat is een groot verschil met de twee jaren daarvoor: toen viel er regelmatig extreem veel regen en werden delen van Europa hard geraakt door overstromingen.

Europa kreeg afgelopen jaar te maken met meerdere hittegolven. In juli duurde die 25 dagen, schrijven onderzoekers in de Europese Staat van het Klimaat 2025 van de Europese klimaatdienst Copernicus en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO).

Zeker de hittegolf in Scandinavië die maand was abnormaal heet en duurde veel langer dan gebruikelijk. Wetenschappers zien dat hittegolven heviger worden door klimaatverandering. Naar schatting leiden hittegolven daarom tot meer mensen die overlijden door de extreme warmte.

Nederland had twee hittegolven vorig jaar, wat niet vaak voorkomt in ons land. Onderzoekers signaleren in het rapport bovendien dat in sommige delen van Nederland opvallend weinig regen viel. Onder meer het KNMI leverde data aan voor het rapport.

Natuurbranden

De droogte en hitte leidden tot meerdere natuurbranden. "In het Spaanse Zamora is ongeveer 40.081 hectare verbrand", schrijven de onderzoekers. Dat was de grootste natuurbrand in Spanje sinds de registratie hiervan begon in 1968. De helft van de Europese uitstoot veroorzaakt door natuurbranden was afkomstig uit Spanje.

Tegelijkertijd waren er in Nederland ook veel natuurbranden. Hier was de uitstoot veroorzaakt door natuurbranden eveneens hoger dan ooit gemeten. Hetzelfde geldt voor Cyprus, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. "In Europa is het grootste gebied ooit afgebrand afgelopen jaar", zegt klimatoloog Gerard van der Schrier van het KNMI.

Overstromingen

Zowel extreme regenval en overstromingen als de hitte en droogte worden verergerd door klimaatverandering. Ook in 2025 kregen delen van Europa te maken met hevige regen en de gevolgen daarvan. Copernicus schat dat 14.500 mensen afgelopen jaar werden getroffen door stormen en overstromingen. Minimaal 21 mensen kwamen om het leven.

Naar verwachting is Europa een van de regio's die wereldwijd het meeste risico loopt op overstromingen. Toch viel dat afgelopen jaar mee in vergelijking met 2023 en 2024, schrijven de onderzoekers.

"Het blijft een ingewikkelde discussie dat droogte en extreme regenval beide passen binnen het beeld van klimaatverandering", zegt Van der Schrier. "Het zijn twee kanten van dezelfde klimaatveranderingsmedaille."

Over het algemeen geldt dat de winters ten noorden van Parijs natter worden en de zomers droger. In het zuiden zijn alle seizoenen juist droger. Maar ook deze patronen kunnen verschillen.

Snelste opwarming

Net als voorgaande jaren wijst Copernicus erop dat Europa het continent is dat het snelst opwarmt. Dat komt onder meer doordat de poolregio sneller opwarmt, en dat dit gebied een groot deel vormt van het Europese continent. Gebieden waar sneeuw en ijs wegsmelten, reflecteren minder zonlicht omdat hierbij donkere oppervlakken tevoorschijn komen die meer warmte opnemen. Daarnaast warmen landgebieden sneller op dan de oceaan.

Maar de temperatuur van het zeewater neemt ook toe. Zo was het zeewateroppervlakte in Europa warmer dan ooit gemeten afgelopen jaar, blijkt uit het rapport. Dat baart Van der Schrier zorgen. "Het heeft een enorme impact op het zeeleven, maar ook op ons."

De klimatoloog wijst erop dat warmer zeewater ook de lucht erboven opwarmt en die lucht vervolgens het land opwaait. En dat brengt meer vocht met zich mee. "Daardoor voelt het warmer, alsof er een soort deken in de atmosfeer hangt 's nachts", zegt Van der Schrier. "En het kan leiden tot extreme neerslag, zoals we ook zagen in Valencia een paar jaar geleden." Door de overstromingen die daarop volgden, vielen meer dan 220 doden.

Amerikaanse aanhangers van de regering-Trump kunnen binnenkort rondreizen met een paspoort voorzien van een beeltenis van de president. Ter gelegenheid van de 250e verjaardag van de onafhankelijkheid van het land, op 4 juli, verschijnt een speciale editie van het identificatiemiddel.

Op afbeeldingen die door het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn verspreid, is op een pagina van het reisdocument een tekening van Trump te zien. Het is voor het eerst dat een nog levende president op een Amerikaans paspoort wordt afgebeeld. Op een andere pagina komt illustratie van het ondertekenen van de onafhankelijkheidsverklaring door de Founding Fathers, in 1776.

Volgens het ministerie is het paspoort alleen beschikbaar voor mensen die een nieuw exemplaar aanvragen in Washington D.C., zolang de voorraad strekt. Extra betalen voor de speciale versie zou niet nodig zijn.

Sinds Trump aan zijn tweede termijn als president is begonnen, verschijnen zijn naam en beeltenis vaker op overheidsinstellingen en -programma's. Zo werd het prestigieuze Kennedy Center omgedoopt tot het Trump-Kennedy Center en het inmiddels opgeheven US Institute of Peace hernoemd tot het Donald J. Trump Institute of Peace.

Op verschillende overheidsgebouwen in de hoofdstad zijn spandoeken met de beeltenis van de president opgehangen. Daarnaast komen er onder meer slagschepen, een spaarplan voor kinderen, een 'Gold Card'-visum en een overheidswebsite voor medicijnen met de naam Trump.

Het ministerie van Financiën heeft bekendgemaakt dat de handtekening van Trump op nieuwe bankbiljetten gedrukt zal worden. Het is voor het eerst dat een zittende president zijn handtekening op Amerikaans geld zet.

De waarnemend Amerikaanse ambassadeur in Oekraïne, Julie Davis, stopt. Dat doet ze uit onvrede over het buitenlandbeleid van president Donald Trump, meldt The Financial Times op basis van bronnen. Haar voorganger vertrok ook al om dezelfde reden.

Davis was pas sinds mei vorig jaar werkzaam op de ambassade in Kyiv en gaat in de komende weken stoppen, aldus de Britse krant. Volgens de bronnen is ze ontevreden over Trumps afnemende steun voor Oekraïne in de oorlog met Rusland.

De ambassadeur zou het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in de afgelopen weken al hebben geïnformeerd over haar vertrek. De topdiplomaat gaat met pensioen, aldus FT.

Naast ambassadeur in Oekraïne is Davis ook de Amerikaanse ambassadeur in Cyprus. Ze moest volgens de krant via de media vernemen dat Trump John Breslow, een Republikeinse donateur en zakenman uit Arizona, had voorgedragen als nieuwe ambassadeur. Davis zou zich daardoor overrompeld hebben gevoeld.

Ook Davis' voorganger stopte

Haar voorganger, Bridget Brink, vertrok vorig jaar om soortgelijke redenen. Ze kon zich niet vinden in Trumps beleid, dat volgens haar "druk uitoefende op het slachtoffer, Oekraïne, in plaats van op de agressor, Rusland". De confrontatie tussen de Amerikaanse president en zijn Oekraïense ambtsgenoot Volodymyr Zelensky in het Witte Huis in februari vorig jaar was voor haar de druppel.

Het verloop onder Amerikaanse Oekraïne-specialisten ligt onder president Trump opvallend hoog. Ze gaan vaker met pensioen, verlaten de diplomatie of werden ontslagen. Een anonieme carrière-diplomaat zei tegen FT dat Amerikanen op het ministerie van Buitenlandse Zaken die Oekraïne verdedigen "een doelwit op hun rug krijgen".

Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt tegen persbureau Reuters dat de bewering dat Davis vertrekt uit Kyiv wegens meningsverschillen met Trump "onjuist" is. "Ambassadeur Davis is altijd een standvastige voorstander geweest van de inspanningen van de regering-Trump om een duurzame vrede tussen Rusland en Oekraïne tot stand te brengen", aldus een woordvoerder van het ministerie.

Davis zelf heeft nog niet gereageerd.

De relatie tussen Europa en de Verenigde Staten is belangrijker dan ooit, zei koning Charles in zijn toespraak in het Amerikaanse Congres.

Samen met koningin Camilla is Charles in de VS voor een vierdaags staatsbezoek. Het bezoek komt op het moment dat de verhoudingen tussen de president Trump en de Britse premier Starmer ernstig zijn bekoeld.

Dit jaar viert de VS 250 jaar onafhankelijkheid van de Britten. Charles stond daar in zijn toespraak bij stil toen hij verwees naar het jaar waarin het Amerikaanse Congres de Onafhankelijkheidsverklaring aannam. "Met de geest van 1776 in gedachten, kunnen we het er misschien over eens zijn dat we het niet altijd met elkaar eens zijn."

Herhaaldelijk werd zijn toespraak onderbroken door een daverend applaus, voor zowel zijn grapjes tussendoor als voor zijn serieuze uitspraken. Zoals verwacht prees hij de onderlinge band voortdurend.

Meningsverschillen

Maar Charles benoemde ook zaken waar de VS en het VK van mening verschillen. Hij herinnerde aan een reeks momenten in de afgelopen decennia waarbij de VS en het VK samen optrokken en stond vervolgens stil bij de oorlog in Oekraïne. De vastberadenheid die men toonde na de terreuraanslagen op 11 september 2001 is nu nodig voor de verdediging van Oekraïne, aldus de koning. Hij prees daarbij ook de NAVO.

President Trump heeft zich herhaaldelijk uiterst negatief uitgesproken over het bondgenootschap. Achter de schermen bij de NAVO wordt gesproken over de 'grootste crisis tot nu toe'. Ook de Amerikaanse steun voor Oekraïne wankelt sinds Trump aan de macht is.

Scheiding der machten

Daarnaast sprak Charles over het belang van de scheiding der machten, wat hem eveneens op een daverend applaus kwam te staan. De Amerikaanse democratie kent net als het VK een scheiding van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.

Trump trekt in zijn tweede termijn als president steeds vaker de macht naar zich toe en trekt zich weinig aan van de regels van de Amerikaanse rechtsstaat. Dat is ook de kritiek bij de No Kings-protesten, die vorige maand miljoenen Amerikanen op de been brachten.

"De woorden van Amerika hebben gewicht en betekenis", beëindigde Charles zijn toespraak. "De daden van deze grote natie zijn echter nog belangrijker."

Om zijn eigen woorden nog wat kracht bij te zetten haalde hij vervolgens een bekend citaat aan van president Abraham Lincoln: "De wereld zal nauwelijks aandacht schenken aan wat wij hier zeggen, noch het lang onthouden, maar zij zal nooit vergeten wat zij hier hebben gedaan."

Lincoln deed deze uitspraak bij de wijding van een graf van duizenden Amerikanen die waren gesneuveld bij de slag om Gettysburg, een van de grootste veldslagen van de Amerikaanse burgeroorlog.

Charles zei te bidden dat hun bondgenootschap de gedeelde waarden zal blijven verdedigen, samen met de partners in Europa, het Britse Gemenebest en de rest van de wereld. "En dat we de luide oproepen om ons steeds meer op onszelf te richten in de wind zullen slaan."

Correspondent Verenigd Koninkrijk Arjen van der Horst:

"De relatie tussen het Witte Huis en Downing Street bereikte de afgelopen maanden een dieptepunt met de constante beledigingen van Trump aan het adres van de Britten. Londen hoopte met dit staatsbezoek de relatie enigszins te herstellen. Premier Starmer heeft daarom de speech van koning Charles op de voet gevolgd.

De reactie van Trump op dit staatsbezoek zal hem ook niet zijn ontgaan. De president kwam vandaag superlatieven tekort. Hij uitte zijn bewondering voor de koning, roemde de hechte vriendschap tussen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk en was vol lof over het militaire bondgenootschap. Een heel andere toon dan we de afgelopen maanden hoorden uit de mond van Donald Trump.

In Downing Street zullen ze dan ook opgelucht adem halen. Al zijn ze niet naïef in Londen. Ze weten dat de stemming van de Amerikaanse president ook zo weer kan omslaan."

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft oud-FBI directeur James Comey opnieuw aangeklaagd. Hij wordt beschuldigd van het bedreigen met de dood van president Trump.

Aanleiding is een foto die hij vorig jaar op zijn sociale media plaatste. Op de foto die Comey al snel verwijderde, is een schelpenformatie te zien met de cijfers 8, 6, 4 en 7.

In de Verenigde Staten betekenen de cijfers '86' iets wegsturen of wegdoen. Het nummer '47' zou staan voor Trump, omdat hij de 47e president van de VS is. Bij het plaatsen van de foto, schreef Comey: "Coole schelpenformatie tijdens mijn strandwandeling".

De foto die Comey vorig jaar plaatste:

In een later bericht zei Comey dat hij dacht dat de schelpen een politieke boodschap waren. "Ik wist niet dat sommige mensen die cijfers met geweld associeerden", schreef Comey. "Het was me nooit opgevallen, maar ik ben tegen elke vorm van geweld, dus ik heb het bericht verwijderd", aldus de oud-directeur.

Timing

"Het bedreigen van het leven van de president van de Verenigde Staten is een ernstige schending van de wetten van ons land", zei waarnemend minister van Justitie Blanche op een persconferentie.

Volgens Blanche is de aanklacht ingediend "in een tijd waarin het land getuige is geweest van gewelddadige opruiing, gevolgd door dodelijke aanslagen tegen president Trump". De spanning moet er af, zei de minister. "Iedereen die de boel verder opruit en de president bedreigt, wordt aangepakt."

Tweede keer

Het is de tweede keer dat Comey, een uitgesproken Trump-criticus, wordt aangeklaagd. Afgelopen september werd Comey ervan beschuldigd valse verklaringen te hebben afgelegd in het parlementaire onderzoek naar inmenging bij de presidentsverkiezingen van 2016. Dat onderzoek draaide om de mogelijke banden tussen toenmalig presidentskandidaat Trump en Rusland. Ook werd hij aangeklaagd voor obstructie van de rechtsgang.

De zaak werd door de rechter geseponeerd, net als de zaak tegen Letitia James, omdat de aanklager onrechtmatig door Trump was benoemd. De zaken werden gezien als pogingen van Trump om af te rekenen met politieke vijanden.

Mexicaanse militairen hebben Audias Flores Silva, een van de hoogstgeplaatste leiders van het Jaliscokartel (CJNG), maandag opgepakt bij een operatie in de staat Nayarit. Volgens een verklaring van de Mexicaanse marine waren honderden militairen betrokken bij de arrestatie, die plaatsvond in een dorp op 20 kilometer van de populaire badplaats Puerto Vallarta.

"El Jardinero", oftewel de Tuinman, zoals Flores werd genoemd, werd bewaakt door zestig gewapende mannen. Toch werd hij opgepakt zonder dat er een schot werd gelost. De beveiliging van Flores zou zich toen de operatie in gang werd gezet hebben verspreid om de aandacht af te leiden. Door monitoring via drones bleef de focus echter op de kartelleider, die uit een sloot werd gehaald en meegenomen.

Tijdens de operatie werd gebruik gemaakt van Amerikaanse luchtsurveillance, meldt de Mexicaanse marine.

Hinderlagen

De arrestatie van Flores volgt op de dood van 'El Mencho', de oprichter van het Jaliscokartel, ruim twee maanden geleden. Diens dood zorgde voor een golf van geweld door kartelleden: in zeker twintig staten gingen auto's en gebouwen in vlammen op en zeker 25 leden van de Nationale Garde werden gedood in hinderlagen.

De operatie tegen Flores kende een soortgelijke nasleep, maar op kleinere schaal. In zeker drie steden in de staat Nayarit werden wegblokkades opgeworpen met brandende auto's, en ook winkels werden doelwit. De autoriteiten in de westelijke staat riepen vervolgens mensen om thuis te blijven.

Beloning van 5 miljoen dollar

Flores was volgens Mexicaanse veiligheidsrapporten commandant van het Jaliscokartel langs vrijwel de gehele westkust. Hij werd daarom genoemd als mogelijke opvolger van El Mencho. De Verenigde Staten, die al sinds 2021 om zijn uitlevering vroegen, hadden een bedrag van 5 miljoen dollar op zijn hoofd gezet. Of de drugsbaas naar de VS wordt gestuurd voor berechting, is nog niet bekend.

De vraag is hoezeer het Jaliscokartel verzwakt wordt door zijn arrestatie. Vorige maand schreef The Wall Street Journal dat de stiefzoon van El Mencho de opvolger is geworden. Dat die opvolging redelijk rustig is verlopen, komt volgens de Mexicaanse veiligheidsanalist David Saucedo door de externe druk vanuit Mexico en de VS. Deze druk zou het Jaliscokartel ervan hebben doordrongen dat het zich een interne oorlog niet kan veroorloven.

Het lijkt erop dat de stiefzoon van El Mencho de grootste winnaar is, omdat er een leider minder is die hem kan uitdagen", aldus Saucedo, die niet uitsluit dat er de komende tijd meer leiders van het Jaliscokartel worden opgepakt.

"Door de vele arrestaties van afgelopen jaren binnen het Sinaloakartel, en de interne oorlog binnen die organisatie, begon het Jaliscokartel te groeien en sterker te worden. Ik denk dat de Amerikanen, samen met de Mexicaanse regering, die balans willen herstellen en aanvallen lanceren op het Jaliscokartel om te voorkomen dat het alle macht overneemt die het Sinaloakartel heeft verloren", zegt Saucedo.

Verrassing met WK op komst

De veiligheidsanalist is verrast door de operatie. "We dachten allemaal dat er na de dood van El Mencho geen operaties meer tegen het Jaliscokartel zouden plaatsvinden, met het WK in aantocht. Dit getuigt van een groot vertrouwen van de regering, die kennelijk gelooft dat ze een vergeldingsactie van het Jaliscokartel tijdens het WK kan voorkomen. Laten we hopen dat ze gelijk hebben."

Het uitschakelen van leiders van een criminele organisatie wordt door experts en analisten als risicovol gezien. Deze kingpin strategy kan leiden tot versplintering binnen een organisatie, met facties die elkaar bevechten om de macht, waardoor het geweld juist toeneemt. Mexico zag dit in het verleden met verschillende beruchte organisaties, zoals Los Zetas, het Beltrán Leyva-kartel en La Familia Michoacana.

'Drugshandel alleen maar toegenomen'

De Mexicaanse regering zegt zich echter niet alleen op kartelleiders te richten, maar ook op de personen die een belangrijke rol spelen in de rest van de structuur van een kartel. Zo werd maandag ook de accountant van Flores opgepakt.

Analist Saucedo betwijfelt dat de arrestaties impact hebben op de drugshandel. "In Mexico zijn sinds het begin van de oorlog tegen drugs in 2006 meer dan honderd kopstukken van drugskartels gearresteerd", zegt hij. "Het heeft de productie, het transport en de verkoop van illegale drugs niet gestopt. Integendeel, de drugshandel is de afgelopen jaren juist toegenomen".

Belarus en Polen hebben gevangenen geruild. Onder anderen een Russische archeoloog werd vrijgelaten uit een Poolse gevangenis. De Belarussische autoriteiten lieten een Pools-Belarussische journalist en activist vertrekken. Deze Andrzej Poczobut won vorig jaar de Sacharov-prijs, de belangrijkste mensenrechtenprijs van de EU.

Volgens de Poolse premier Tusk hebben de twee buurlanden elk vijf gedetineerden vrijgelaten. Van niet alle tien is de naam bekendgemaakt. Het gaat in elk geval om Russen, Moldaviërs, Polen en Belarussen.

'Welkom thuis'

Op sociale media verwelkomt Tusk de vrijlating van journalist Andrzej Poczobut. "Welkom thuis in Polen, mijn vriend."

Poczobut werd in 2021 gearresteerd in Belarus tijdens de massaprotesten tegen president Loekasjenko. Deze protestgolf werd met harde hand neergeslagen door het regime.

Poczobut werd in 2023 veroordeeld tot acht jaar cel wegens opruiing en ondermijning van de regering. Polen eiste Poczobuts vrijlating en de journalist kreeg in 2025 de Sacharovprijs toegekend.

"Zal ik nog nog terug kunnen keren (naar Belarus)", vroeg de journalist kort na zijn vrijlating volgens de Poolse premier. "Alleen jij kan dat besluiten. Je bent nu een vrij man", zou Tusk daarop hebben geantwoord.

Nog honderden politieke gevangenen vast

President Loekasjenko heeft de afgelopen twee jaar honderden gevangen vrijgelaten, op verzoek van de Amerikaanse president Trump. De VS heeft in ruil daarvoor een aantal sancties tegen Belarus opgeheven. Volgens mensenrechtenorganisaties zitten nog ruim 800 politieke gevangen vast in het Oost-Europese land.

De vanuit Polen vrijgelaten Russische archeoloog is Aleksandr Boetjagin. Hij was in december vorig jaar opgepakt in Polen.

Boetjagin zou worden uitgeleverd aan Oekraïne, dat hem beschuldigt van illegale opgravingen op het door Rusland bezette schiereiland de Krim. De Russische autoriteiten reageerden destijds woest op Boetjagins arrestatie.

Er is nog een Rus vrijgelaten: de vrouw van een Russische militair die dient in Transnistrië. Dat is een gebied dat zich met steun van Rusland heeft afgescheiden van Moldavië. President Maia Sandu van Moldavië zegt dat er twee landgenoten zijn vrijgelaten. Dat waren twee mensen die door Rusland waren opgepakt op verdenking van spionage.

De trendwatchers zagen het gisteren meteen: prinses Amalia kwam naar Dokkum met een opvallend tasje. Het was een gouden clutch bag met parkietjes van Sarah's Bag, een Libanese ontwerper die ex-gevangenen en kansarme vrouwen een baan biedt.

"Ik zag het gisteren op Instagram en ik was trots en superblij dat er ook eens wat positief nieuws uit Libanon komt," vertelt Sarah Beydoun in haar Beiroetse boetiek. "We gaan hier door ongekend donkere tijden en dat ik twee Nederlandse prinsessen op zo'n belangrijke dag met mijn handtasjes zag gaf me hoop en kracht."

Want ook prinses Alexia droeg gisteren een van haar tasjes: een rood exemplaar met een pepertje als sluiting. "Peper is een symbool voor voorspoed, geluk en vruchtbaarheid. We gebruiken deze peper veel in onze collecties."

De tas van Amalia draagt de naam 'de onafscheidelijke' vanwege de twee vogeltjes. "Toen we jong waren hadden we thuis allemaal dit soort parkietjes. Love birds, noemden we ze. En die zijn onafscheidelijk. Daarom gebruik ik ze op mijn tassen."

Beydoun ziet dat veel ontheemden die nu binnen Libanon op de vlucht zijn, in alle haast nauwelijks iets meenemen. Hun parkietjes nemen ze wel mee. "Die willen ze echt niet achterlaten."

Van moeder naar dochter

Koningin Máxima werd eerder ook al eens gespot met een van haar handtassen, weet Beydoun. "De koningin heeft ze dus aan haar dochters gegeven. Toen ik dat zag, dacht ik meteen aan wat wij altijd hopen te bereiken. Het is als een juweeltje dat je van je moeder krijgt. Iets moois wat een moeder doorgeeft aan haar dochters. Precies ons idee!"

Beydouns eigen moeder komt uit Zuid-Libanon, al maanden een strijdtoneel in de oorlog. Haar tante weigert haar huis aan zee in het verre zuiden te verlaten terwijl er in de buurt dagelijks luchtaanvallen zijn. "Ze wil daar niet weg, het is haar huis; ze woont daar omringd door haar vogels en allerlei andere dieren. Ze vertikt het."

Dit is de vijfde oorlog die Beydoun meemaakt. "Zestig procent van mijn leven heb ik in oorlog geleefd." Ze groeide op in een burgeroorlog, en maakte als tiener en als jonge moeder met kleine kinderen ook al oorlogen mee. De twee recente oorlogen komen daar nog bij. "Het is onze realiteit, je moet je constant kunnen aanpassen maar tegelijk heeft het ons inmiddels volledig uitgeput."

Explosie haven Beiroet

Het is hier ramp op ramp, crisis na crisis, zegt ze. Van de explosie in de haven van Beiroet, waardoor haar atelier in puin kwam te liggen, tot de grootste economische crisis aller tijden waarbij het geld op Libanese bankrekeningen verdampte. "Toch vinden we tussendoor altijd weer een manier om op te krabbelen. Hoe extreem lastig dingen hier ook worden, ik voel dat ik in Beiroet tot bloei kom."

Ze piekert er dus niet over om Libanon te verlaten. "Deze ongekend moeilijke tijden zorgen ervoor dat je je volledig wil focussen op het tegenovergestelde: mooie dingen. Ik heb besloten dat ik hier voor altijd wil blijven, wat er ook gebeurt. Ik ben hier nodig, de vrouwen die voor me werken rekenen op me."

Want 250 gezinnen zijn afhankelijk van haar voor hun inkomen. "Het begon 25 jaar geleden en we hebben een maatschappelijke missie." Haar werk reflecteert de Libanese cultuur en geschiedenis, vol kalligrafie en minutieus handwerk.

De tassen vallen al langer in de smaak bij Hollywoodsterren en royals. Beyonce, Amal Clooney en koningin Rania van Jordanië hebben allemaal hun favoriet. Het maakt Beydoun zielsgelukkig om de wereld door haar werk een andere kant van Libanon te laten zien. "Dit is de kant die wij kennen, de kant die wij willen voor de toekomst van Libanon."

Ze noemt Libanon een land vol creativiteit, kunst, cultuur, geweldige ontwerpers, en handwerk. Soms resulteren zware tijden juist in nog weer extra creativiteit, zegt ze. "Het is heus niet altijd makkelijk om positief te blijven maar ik hou hoop en zie licht aan het einde van de tunnel."

Dat haar tassen wereldwijd gedragen worden, helpt daarbij. "Zolang ons werk wordt gedragen door geweldige vrouwen zoals de Nederlandse prinsessen dan voelt dat als een erkenning van onze inspanningen, zeker in deze moeilijke tijden."

In de duinen van Den Haag heeft vanavond een grote brand gewoed. De brandweer was met tientallen voertuigen aanwezig om het vuur te blussen. Er werd een NL-Alert uitgestuurd met een oproep om het duingebied te verlaten.

De brand woedde ter hoogte van Duindorp tussen de strandopgangen van twee strandtenten. De brand brak aan het begin van de avond uit, en rond 22.00 uur was het vuur zo goed als geblust. De brandweer gaat het gebied vannacht bewaken om zeker te zijn dat dat het geval blijft.

Droogte

Het blussen ging niet eenvoudig. De duinen zijn droog door het recente gebrek aan neerslag, en daardoor kon het vuur zich snel verspreiden. Ook de harde wind maakte het moeilijk om het vuur te bestrijden.

"In verband met het risico hebben we heel veel voertuigen laten komen", zegt een woordvoerder van de Veiligheidsregio. Er kwamen meer dan vijftig voertuigen op de brand af.

Volgens Omroep West had de brandweer moeite om water naar de brand te krijgen. "Er moest best een afstand overbrugd worden met het water", aldus de woordvoerder. Er werden specialistische teams opgeroepen, zoals een droneteam en een speciaal duinbrandbestrijdingsteam.

Malden

Ook in een natuurgebied bij Malden, in Gelderland, woedde vanavond een brand, in een stuk bos ter grootte van zo'n 500 vierkante meter tussen Malden en Nijmegen.

Meerdere brandweerwagens waren ter plaatse om het vuur te bestrijden. Rond 21.00 uur was dat gelukt.

Droogte

De brandweer is al een paar dagen extra alert op natuurbranden, doordat het al een tijdje niet heeft geregend. Sinds vandaag is in bijna het hele land het hoogste waarschuwingsniveau van kracht voor het risico op natuurbranden.

Onder meer in Brabant braken de afgelopen al dagen meerdere branden uit in de natuur. Vrijdag ontstond vuur in het gebied tussen Middelbeers en Wintelre, vlakbij Eindhoven. De dagen daarna braken in datzelfde natuurgebied ook brandjes uit, schrijft Omroep Brabant.

Vanmorgen ging een stuk van de Oirschotse heide in vlammen op.

Marechaussee

De gebieden waar de branden uitbraken zijn van Defensie. Een woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee noemt het "uitzonderlijk" dat er in korte tijd meerdere branden op dezelfde plek waren. Tot nu toe is geen bewijs gevonden van brandstichting, maar de woordvoerder kan dat niet uitsluiten.

Defensie gaat de komende dagen extra patrouilleren in het gebied. "Deze branden hebben onze aandacht. Daarom zetten we meerdere eenheden in."

De patiëntgegevens die begin deze maand werden gestolen bij softwareleverancier Chipsoft zijn vernietigd. Dat meldt het bedrijf in een verklaring. Chipsoft zegt niet of de hackers hier geld voor hebben gekregen.

Chipsoft levert systemen aan onder meer huisartsen. De hackers zeiden 100 GB aan gegevens van de softwareleverancier in handen te hebben.

"Onze cybersecurity-experts hebben bevestigd dat deze vernietiging op technisch juiste wijze heeft plaatsgevonden", schrijft het bedrijf. Het bedrijf wil niet zeggen hoe het zeker weet dat de gegevens zijn vernietigd, en dat de criminelen niet nog een kopie in handen hebben.

Het bedrijf maakte op 7 april bekend dat het slachtoffer was geworden van een ransomware-aanval. Daarbij maken criminelen bestanden ontoegankelijk door ze te versleutelen. "Het herstelproces verloopt voorspoedig, maar vraagt uiteraard om zorgvuldigheid en tijd. Daarvoor vragen wij nogmaals uw begrip", zegt het bedrijf vandaag in de verklaring.

Hackersgroep Embargo dreigde vorige week om de gegevens te publiceren. Bij een bericht op het darkweb, een verborgen gedeelte van het internet, plaatste de groep twee aftelklokken. Het dreigement werd later weer verwijderd, waarop Chipsoft aan de NOS bevestigde te onderhandelen met de hackersgroep.

Het Japanse kabinet wil de arbeidsregels in Japan flink versoepelen. Door overwerk te stimuleren, hoopt het kabinet groeiende personeelstekorten op te vangen en de productiviteit te verhogen.

"Het wordt gepresenteerd als werknemers meer vrijheid geven om te werken", zegt arbeidsdeskundige Rei Seiyama van de Universiteit Ibaraki. "Maar de meeste werknemers bepalen hun werkdruk niet zelf. Het risico is dat ze nóg langer moeten werken."

'Ze sliep nauwelijks'

Yukimi Takahashi steekt drie stokjes wierook aan. Voor haar staat een klein altaar met een foto van haar dochter Matsuri. Geknield slaat ze haar handen op elkaar in gebed. "We hebben haar in de woonkamer gezet", zegt ze. "Zo voelt het alsof ze nog bij ons is."

Matsuri Takahashi was 24 toen ze een eind aan haar leven maakte. Ze werkte bij het reclamebedrijf Dentsu en moest maandenlang van 09.00 uur 's ochtends tot 04.00 uur de volgende dag doorwerken. "Ze sliep nauwelijks", vertelt haar moeder.

Japan staat al tientallen jaren bekend om zijn lange werkdagen. In de jaren tachtig ontstond zelfs een woord voor sterfte door overwerk: karōshi.

In 2024 telde de overheid 159 sterfgevallen en zelfdodingen door overwerk. Het werkelijke aantal is vermoedelijk hoger omdat erkenning vastloopt in complexe juridische procedures en bedrijven geregeld tegenwerken, waardoor bewijs moeilijk te vinden is.

Ook Takahashis werkgever ontkende dat er sprake was van extreem overwerk. Pas tijdens de rechtszaak, na het verplicht vrijgeven van haar echte werkuren, werd het verband tussen haar zelfdoding en de extreme werktijden erkend. De rechter stelde het bedrijf verantwoordelijk voor haar dood.

"Er is vaak een groot verschil tussen geregistreerde en werkelijke uren", zegt hoogleraar Seiyama. "Daardoor is het moeilijk om overwerk juridisch te bewijzen."

De dood van Takahashi in 2015 leidde tot maatschappelijke verontwaardiging. De arbeidsinspectie ging actiever controleren en er kwamen limieten voor overwerk. Op papier heeft dat effect gehad: het aantal overuren is de afgelopen tien jaar gedaald.

Maar dat beeld is misleidend, zegt Seiyama. "De daling komt vooral door de toename van parttime werk. Voor voltijdswerknemers is de situatie nauwelijks verbeterd."

Formeel geldt een werkweek van 40 uur en een overwerklimiet van 45 uur per maand. In de praktijk zijn er ruime uitzonderingen: tot 100 uur overwerk in één maand, of gemiddeld 80 uur over meerdere maanden, oplopend tot 720 uur per jaar.

"Dat is de grens waarop het risico op karōshi toeneemt", zegt Seiyama.

Discretionaire arbeidssysteem

Toch wil de regering de regels weer versoepelen. Dat gebeurt via het 'discretionaire arbeidssysteem', waarbij loon wordt uitbetaald op basis van vooraf vastgestelde uren, niet op basis van werkelijk gewerkte tijd.

Dat werkt niet in het voordeel van werknemers, zegt Seiyama: "Zelfs het huidige systeem schiet al tekort." Ter illustratie: nog altijd werkt ruim één op de vijf Japanse mannen meer dan 49 uur per week, tegenover minder dan één op de tien in Nederland.

Daarnaast is er een kleinere, kwetsbare groep die extreme uren maakt. "Werknemers die meer dan 60 uur per week werken lopen een verhoogd gezondheidsrisico", zegt Seiyama. "Die groep kan onder de nieuwe regels verder groeien."

'Gooi onze levens niet weg'

In de EU hebben werknemers recht op minimaal 11 uur rust per dag. "In Japan ontbreken zulke garanties", aldus Seiyama.

Slechts zeven van de 100 bedrijven bieden structureel een vaste rustperiode tussen werkdagen. Welzijnsregels zijn vrijblijvend. "Soms is alleen een meldpunt voor gezondheidsklachten al genoeg."

Daarbij verandert ook de financiële prikkel voor werkgevers. In het huidige systeem kost elk extra uur werk meer geld. Bij discretionair werken blijft het salaris gelijk, ongeacht het aantal gewerkte uren, met uitzondering van nacht- en weekendwerk.

"Daardoor hebben bedrijven minder reden om lange werkdagen te beperken", zegt Seiyama. "En juist het bedrijfsleven dringt nu het sterkst aan op uitbreiding van dit systeem."

Met een vochtige doek maakt de moeder van Matsuri de grafsteen van haar dochter schoon. "Gooi onze levens niet weg alstublieft. Dat wil ik tegen de premier zeggen", zucht ze.

Takahashi stopt haar hand bij de plek waar haar dochters naam is gegraveerd, en gaat op het koude marmer zitten. Ze is bang dat de lessen van haar dochters dood worden vergeten. "Matsuri klaagde dat ze in haar laatste week maar tien uur had geslapen. Nu ze eindelijk kan slapen, wordt ze nooit meer wakker."

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

AI-modellen van Google kunnen gebruikt gaan worden voor geheime militaire informatie van het Amerikaanse leger. Het bedrijf heeft daarvoor een deal gesloten met het Amerikaanse ministerie van Defensie, bevestigt Google aan de NOS.

Het gaat om het Google-programma Gemini. Dat is een taalmodel dat bijvoorbeeld tekst en foto's kan genereren. Met de deal die nu gesloten is, kan die tool worden gebruikt in de geheime militaire omgeving van het Pentagon. Daar worden onder meer missies gepland en wapens bestuurd.

Het nieuws komt een dag nadat de Britse krant Financial Times had gemeld dat honderden medewerkers van Googles moederbedrijf Alphabet een kritische brief hadden geschreven aan CEO Sundar Pichai. Ze vroegen daarin om AI-systemen van Google niet te gebruiken voor geheime militaire werkzaamheden.

De Google-medewerkers schreven dat ze de verantwoordelijkheid hebben om "het meest onethische en gevaarlijke gebruik" van AI te benadrukken en te voorkomen. "We willen dat AI de mensheid ten goede komt, niet dat het wordt gebruikt op onmenselijke of extreem schadelijke manieren."

Ze wezen onder meer op het gebruik van AI-programma's voor "dodelijke autonome wapens en massasurveillance". De enige manier om die schadelijke inzet van AI te voorkomen is door te weigeren om met geheime militaire informatie te werken, schrijven de medewerkers.

De brief is volgens de Financial Times ondertekend door meer dan 560 medewerkers van Alphabet. Het bedrijf had eind 2025 zo'n 190.000 medewerkers.

Nu krijgt het Pentagon dus toch toegang tot de Google-modellen voor gevoelig werk. Een woordvoerder spreekt van een verantwoorde aanpak ter ondersteuning van de nationale veiligheid. Het bedrijf blijft zich naar eigen zeggen ervoor inzetten dat AI niet gebruikt mag worden voor "binnenlandse massasurveillance of autonome wapens zonder passend menselijk toezicht."

Anthropic

Andere AI-bedrijven, zoals OpenAI en Anthropic, sloten al eerder deals met het Pentagon voor gebruik van hun AI-modellen voor geheime militaire informatie. Bij de deal met Anthropic ontstond onenigheid tussen het bedrijf en de Amerikaanse overheid.

Defensieminister Hegseth wilde onbeperkte toegang tot de AI-systemen van Anthropic, terwijl het bedrijf probeerde te voorkomen dat zijn technologie zou worden gebruikt voor volledig autonome wapens en massasurveillance zonder menselijk toezicht.

President Trump gaf de Amerikaanse overheid daarom de opdracht om alle samenwerkingen met Anthropic stop te zetten. Eind vorige maand besloot de rechter dat de overheid de banden voorlopig niet mag verbreken. Een definitieve uitspraak van een federale rechter moet nog volgen.

Volgens de FT protesteerden duizenden Google-medewerkers in 2018 ook tegen zakendoen met het ministerie van Defensie. Toen beloofde Google niet meer te werken aan AI-programma's voor wapens en surveillance.

In Duitsland is de ultieme reddingsactie aan de gang voor bultrug Timmy. Het dier zit al weken vast voor de Duitse Oostzeekust. Sinds begin maart is het land in de ban van de bultrug, die keer op keer strandt, dan weer schijnbaar wordt gered, en zich dan weer vast zwemt.

Wetenschappers hadden het dier al opgegeven, en nog steeds zijn ze ervan overtuigd dat de walvis kansloos is. Het feit dat hij meermalen is gestrand, wijst erop dat hij ernstig ziek is. Volgens hen moet hij alleen palliatieve zorg krijgen.

Toch gaf de minister van Milieu van de deelstaat particulieren toestemming nog een reddingspoging te doen.

Riskante operatie

In een soort drijvend aquarium moet Timmy naar de Noordzee worden gebracht. Met touwen en een tuig lukte het reddingswerkers vanochtend om het dier te verplaatsen naar de stalen bak met water, van zo'n 50 bij 13 meter groot.

Beelden van de reddingsactie:

Dat alleen al was een riskante operatie. Timmy weegt twaalf ton en kan gewond raken als hij wordt versleept of opgetild; alleen al omdat zijn organen dat niet aan kunnen. Maar volgens Duitse media zwom Timmy het laatste stukje zelf, tot grote vreugde bij de reddingswerkers. Ook maakte het dier een geluidje.

De boot waar Timmy nu in zit moet de bultrug terugbrengen naar het open water van de Noordzee. Het is nog wachten op de sleepboot die hem daarheen zal trekken. Het gaat om een reis van meer dan 400 kilometer, om Denemarken heen. Hoelang die reis zal duren is nog niet duidelijk.

Een vloggende walvisfluisteraar, talloze livestreams, en Timmy-tattoos. Duitsland is in de ban van de walvis, schrijft correspondent Chiem Balduk in dit artikel:

Het transport per boot zal zwaar zijn voor het dier, zegt marinebioloog Fabian Ritter tegen de Duitse omroep ZDF. Het schip maakt veel lawaai, waar walvissen slecht tegen kunnen. Ook kan het dier in shock verkeren door alle plotselinge bewegingen.

Zelfs als de bultrug het redt tot de Noordzee, dan is het nog de vraag of hij zich kan redden. Het dier moet daarna doorzwemmen naar de Atlantische Oceaan, waar bultruggen normaal gesproken leven.

Nederland heeft in 2012 veel geleerd van een aangespoelde bultrugwalvis die de naam Johanna kreeg. Een bioloog en een walviskenner vinden dat Duitsland daar ook lering uit kan trekken. Bekijk hier het verhaal van Nieuwsuur:

De Duitse politie heeft vanochtend met 1200 man invallen gedaan bij leden van Hells Angels. Op tientallen adressen in de deelstaat Noordrijn-Westfalen viel de politie vanaf 04.00 uur adressen binnen. In totaal is er voor 2,5 miljoen euro aan bezittingen in beslag genomen. Ook zijn er vuurwapens aangetroffen en waren er volgens de politie aanwijzingen voor professionele drugsteelt.

De voorzitter van Hells Angels Leverkusen is gearresteerd en die lokale tak van de motorclub is vanaf nu verboden. Naar tientallen andere leden loopt een onderzoek. De leden worden verdacht van deelname aan een criminele organisatie. Er zou veel geweld gepleegd worden, bijvoorbeeld tussen rivaliserende groepen. Ook zou er sprake zijn van drugs- en wapenhandel en afpersing.

Schietpartijen in Keulen

De afgelopen maanden waren er meerdere schietpartijen tussen rivaliserende motorclubs in de omgeving van Keulen. Dat zou de aanleiding zijn geweest voor de invallen.

"Iedereen die zijn geld verdient met wapens, drugs, geweld en intimidatie moet verwachten dat de politie 's ochtends in zijn slaapkamer staat", zei de deelstaatminister van Binnenlandse Zaken. "Niet als gasten, maar met een huiszoekingsbevel."

In 2019 werden de Hells Angels in heel Nederland verboden. Ook andere motorclubs, zoals Satudarah en Hardliners MC zijn verboden. Als gevolg van het verbod op de kleinere clubs zijn er steeds meer kleinere motorclubs in Nederland. De politie schreef vorig jaar dat er al meer dan tachtig kleine motorclubs bij zijn gekomen, die radicaler zijn dan hun voorgangers.

In Duitsland geldt er geen landelijk verbod voor de motorclubs. Wel zijn verschillende lokale afdelingen verboden.

De woning in Breda waar gisteravond een auto naar binnen reed, is al eens eerder geraakt bij een vergelijkbaar ongeluk. Ook toen richtte een auto een ravage aan. Volgens de bewoners is het kruispunt waaraan het huis ligt te gevaarlijk.

Het gaat om de kruising van de Haagweg en de Tuinzigtlaan. Auto's die vanuit de stad komen, rijden een relatief lang stuk over een rechte weg, zegt bewoonster Olga tegen Omroep Brabant. "Ze geven dan flink gas en rijden ongelooflijk hard."

Aan het einde van de weg is er een bocht. "Die missen ze, en dan schieten ze rechtdoor", zegt ze.

Eén grote ravage

Gisteravond laat knalde een 23-jarige automobilist tegen de woning van Olga en Aat. Rond 23.15 uur hoorden ze een harde klap. "We kregen een hartverzakking. En toen we beneden kwamen, zagen we een auto in ons huis met twee schreeuwende mannen ernaast", vertelt ze. "Eén muur was helemaal ingestort. Het was één grote ravage."

Brandweerlieden waren tot diep in de nacht bezig om de rest van het huis te stutten. Bij de botsing had de auto de meterkast geraakt, waardoor Olga en Aad nog altijd zonder stroom zitten. "Dit gaat je niet in de koude kleren zitten."

De automobilist was mogelijk onder invloed van cannabis en kreeg een boete en een rijverbod van 24 uur.

Tuinmuur van de buurman

Het is niet de eerste keer dat Olga en Aad een auto in de woonkamer kregen. Zeven jaar geleden gebeurde het ook al. "Toen was het ook een grote puinhoop, verschrikkelijk."

In het huis van de buren reed ook al eens een auto naar binnen, bij de overbuurman is de tuinmuur twee keer geramd. En drie weken geleden reed een auto een lantaarnpaal aan de overkant van de straat omver.

Maat is vol

Het is voor de buurt nu genoeg: ze gaan een petitie aanbieden bij de burgemeester om te laten zien dat de situatie niet zo kan blijven. "Als de kleinkinderen komen, durf ik ze niet beneden te laten slapen", zegt Olga. Ze hoopt dat de gemeente snelheidsbeperkingen gaat invoeren.

Een woordvoerder van de gemeente Breda zegt op de hoogte te zijn van het incident van gisteravond. "We vinden dit ontzettend vervelend voor de bewoners van de woning", zegt ze. De gemeente gaat de verkeerssituatie bij het kruispunt onderzoeken.

De komende dagen zien er ronduit zonnig uit. Waar we vandaag nog startten met wat bewolking, was het de rest van de dag in het hele land zonnig. En wolken komen de komende dagen ook niet terug. Daarbij lopen de temperaturen ook nog wat verder op.

Vanmiddag was het 14 graden in de kop van Noord-Holland, tot 19 in het zuidoosten van het land. Gebruikelijk voor de tijd van het jaar is 16 of 17 graden. Er stond wel een matige tot vrij krachtige noordoostenwind en die maakte het voor het gevoel misschien wat minder zacht.

Wind blijft ook morgen en donderdag een flinke rol spelen. Donderdag is de wind wat meer oostelijk. Hij neemt dan een fractie af, maar blijft goed voelbaar. Tegelijkertijd is en blijft het ronduit zonnig en wordt het nog wat warmer. Donderdag is het 19 graden in het noordwesten tot 22 in het zuidoosten van het land.

Vrijdag wordt de warmste dag van de week. Ook dan is het zonnig, de wind is matig en het wordt in het zuidoosten en zuiden wel 25 graden. Ook in het noorden komt het kwik ruim boven de 20 graden uit.

De wind is zuidoostelijk geworden en waait daarmee vrijwel nergens meer over grote en koude wateroppervlaktes. In het weekeind lijkt het weer wat minder warm te worden en neemt de kans op een enkele bui ook wat toe.

Koningsdag is gisteren in de grote steden rustiger verlopen dan vorig jaar. Utrecht, Amsterdam, Den Haag en Rotterdam zeggen dat het een drukke dag was, maar dat er geen grote incidenten waren. De NS klaagt wel; in veel treinen hebben mensen er een bende van gemaakt.

Een woordvoerder van de gemeente Utrecht noemt de sfeer in de stad "heel goed". Wel moesten vanwege de drukte op Koningsnacht en Koningsdag pleinen worden afgesloten voor nieuw publiek.

De gemeente Amsterdam zegt dat Koningsdag rustiger is verlopen dan vorig jaar, ook op het water, hoewel exacte cijfers nog ontbreken. Er werd strenger gecontroleerd op alcoholverkoop op straat en er waren striktere regels voor boten in de grachten. Per boot mochten er maximaal twaalf opvarenden en een schipper aan boord zijn.

Den Haag en Rotterdam melden ook geen grote incidenten. In Breda was het druk, onder meer vanwege muziekfestival 538 Koningsdag, maar ook daar was de sfeer volgens een woordvoerder goed.

In andere steden waren wel wat incidenten. Zo werden in Middelburg gisteravond twee minderjarige jongens aangehouden met vuurwapens. Dat was vlak bij een plek waar optredens waren.

In Leiden ontstond 's avonds lichte paniek, omdat er iemand in de gracht zou zijn gevallen. De brandweer zette meerdere duikteams in en tientallen omstanders keken aan de kade mee. Er werd niemand gevonden; volgens de politie ging het om een terrasstoel die in het water was gevallen.

IJs en karbonades

In Dokkum vierde koning Willem-Alexander gisteren zijn verjaardag. Na zijn bezoek waren er verschillende optredens. Omrop Fryslân schrijft dat het vanochtend een grote chaos was. "Overal ligt glas, blikken en zelfs de botjes van karbonades liggen hier over de vloer", zegt de schoonmaakcoördinator van de gemeente.

Ook de ijsbaan, waar de koninklijke familie gisteren een paar rondjes op schaatste, moet binnen twee dagen worden opgeruimd. Daarvoor wordt water uit de grachten op de ijsbaan gepompt, zodat die smelt.

Zo vierde de koninklijke familie Koningsdag in Dokkum:

De NS is vandaag ook druk met schoonmaken en opruimen. Volgens de vervoerder was het in sommige treinen zo vies geworden, dat zeven treinstellen uit de dienstregeling gehaald moesten worden.

Naast achtergelaten blikjes en flesjes kwam het schoonmaakbedrijf van de NS ook veel braaksel tegen. Reizigers kunnen ook de komende dagen nog last hebben van vieze treinen.

Door het hele land sloegen mensen ook dit jaar hun slag op vrijmarkten. Daarvoor werd opnieuw vaker de digitale portemonnee getrokken. Ruim 750.000 keer werd afgerekend met Tikkie, de betaalapp van ABN Amro. Dat is 9 procent meer dan een jaar geleden op Koningsdag.

Op het drukste moment werden er 45 betalingen per seconde gedaan. Volgens Tikkie hadden de meeste betaalverzoeken namen als 'koningsdag', 'eten' en 'wc'.

Er komen steeds meer digitale medische tools op de markt, maar de regelgeving en het toezicht op dit gebied schieten ernstig tekort. Daarvoor waarschuwen medisch deskundigen.

"Patiënten vertrouwen op de adviezen van die tools op kwetsbare momenten, dan moet je zeker weten dat ze veilig, betrouwbaar en goedgekeurd zijn", zegt internist-intensivist Michel van Genderen. Hij werkt in het Erasmus Medisch Centrum en is medeoprichter van AI-ethieklab REAiHL, waarmee hij allerlei overheden en organisaties adviseert.

Werkdruk verlichten

Softwareontwikkelaars ontwikkelen allerlei digitale medische hulpmiddelen. Denk aan online vragenlijsten, chatbots of spraakherkenningstools die een verslag maken van een gesprek tussen arts en patiënt.

Mede omdat ze de werkdruk op zorgverleners verlichten, worden deze ontwikkelingen aangemoedigd door de zorgsector, verzekeraars en de overheid. Maar er zijn ook zorgen. Zo bleek vandaag uit berichtgeving van de NOS dat de veelgebruikte tool moetiknaardedokter.nl jarenlang niet over de juiste papieren beschikte en claimde samen te werken met partijen die die samenwerking zelf tegenspreken.

"We zien dat digitale zorgtools zich sneller ontwikkelen dan de spelregels", zegt Van Genderen. "Dat wordt risicovol wanneer ze medisch advies geven zonder transparante onderbouwing." Dat gevaar dreigt bijvoorbeeld wanneer een patiënt de tool verkeerd invult of een klacht bij zichzelf over het hoofd ziet. In dat geval kan een verkeerd advies worden gegeven.

Onafhankelijke autoriteit

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) roept naar aanleiding van het bericht over moetiknaardedokter.nl op om een onafhankelijke autoriteit op te richten die medische tools voor huisartsen vooraf controleert.

De LHV vindt dat artsen erop moeten kunnen vertrouwen dat leveranciers zich aan de regels houden en dat de middelen veilig te gebruiken zijn. Uit gesprekken door de NOS met tientallen huisartsen blijkt dat veel van hen deze tools gebruiken "omdat veel andere huisartsen dat ook doen".

Niels Chavannes, huisarts en hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de Universiteit Leiden, vindt ook dat hulpmiddelen moeten worden gecontroleerd. Hij staat niet te springen om daarvoor een nieuwe instantie in het leven te roepen, maar benadrukt wel dat huisartsen zelf te druk zijn om die controle uit te voeren. "De huisarts denkt: als die tool verkrijgbaar is in Nederland, dan klopt het ook."

Het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) probeert huisartsen meer bewust te maken van dit soort tools, maar wijst er tegelijk op dat het genootschap er niet bij betrokken is. "Veel softwareontwikkelaars zeggen dat ze samenwerken of informatie baseren op het NHG om hun tool geloofwaardig neer te zetten en betrouwbaar over te komen met onze goede naam."

Verder vindt het NHG het bezwaarlijk dat huisartsen soms met informatie werken van partijen die een winstoogmerk hebben.

Volgens internist-intensivist Van Genderen schuilt een van de gevaren in spraakherkenningssoftware, die steeds vaker wordt gebruikt. "Sommige tools kunnen accenten herkennen. En als daar vaak bepaalde klachten bij voorkomen, kunnen in een gesprek met een andere patiënt met hetzelfde accent die klachten worden overgenomen. Het systeem kan gaan hallucineren. Zelf dingen gaan verzinnen die niet gezegd zijn."

Chavannes zegt dat de risico's meevallen bij 'gewone' adviezen en informatie. "Maar als je klinische besluiten neemt of bepaalde dingen vertelt die niet overeenkomen met wat een huisarts zou zeggen, kan het zijn dat je verkeerd wordt voorgelicht. En dat is potentieel gevaarlijk."

Van Genderen is het daarmee eens. "Een algoritme kan een vragenlijst afwerken, maar geen patiënt echt beoordelen. Wat ontbreekt is de menselijke maat, doorvragen, klinisch redeneren en lichaamstaal. En dat is cruciaal voor veilige zorg."

Tuchtrechter voor de Gezondheidszorg Mirjam Sombroek-van Doorm zegt dat online hulpmiddelen niet per se gevaarlijk zijn, als ze maar waterdicht zijn. "De tool moet mensen die extreem bang zijn afvangen en de ergste gevallen ertussenuit filteren, maar zo iemand zal een hogere pijnscore invullen dan iemand die flink wil zijn en vervolgens wordt geadviseerd paracetamol te slikken. Dat klopt niet."

Regelgeving

Het is lastig te controleren of tools met de juiste data zijn getest, zegt Van Genderen. Hij doet er met zijn lab een jaar over om advies uit te brengen aan overheden en instanties. "In de tussentijd zijn tools al doorontwikkeld en aangekocht door ziekenhuizen of huisartsen."

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zou volgens hem vaker controles moeten uitvoeren, maar zonder duidelijke regelgeving is dat lastig. Bovendien worden er te veel tools gebouwd om bij te houden. Er zijn vier bedrijven die namens de IGJ controles uitvoeren, meestal alleen op softwareniveau.

Dat huisartsen meer met digitale hulpmiddelen gaan werken is onvermijdelijk, zegt Chavannes. "Maar stel verwachtingen bij. Gebruik het voor het maken van verwijsbrieven of administratie. Als je in de praktijk de zorg met 10 procent kunt ontlasten, is dat al winst, maar gebruik het niet voor het stellen van diagnoses of advies."

De site moetiknaardedokter.nl zegt na de zomer van 2027 de juiste papieren te hebben. Tot die tijd mag de software worden gebruikt, zegt de IGJ. De inspectie benadrukt dat er tot nu toe geen meldingen zijn geweest over gevaarlijke situaties.