NOS Nieuws - Algemeen

Sinds het doodschieten van Renee Good en Alex Pretti tijdens protesten tegen de aanwezigheid van immigratiedienst ICE in de Amerikaanse stad Minneapolis, komen er steeds meer demonstraties tegen de regering-Trump. De woede over de werkwijze van ICE staat centraal, maar mensen spreken zich ook uit tegen onder meer bezuinigingen bij overheidsdiensten, de hoge inflatie en het agressieve buitenlandbeleid.

"Het heeft lang geduurd, maar Amerikanen worden eindelijk wakker", vertelt Mary Corcoran. Ze is directeur en medeoprichter van de Save America Movement, een van de protestbewegingen in de VS. "Steeds meer mensen zien hoe hun land verandert en eisen een president wiens wil geen wet is."

Corcoran wijst op de meest recente peilingen, die aangeven dat Trumps populariteit afneemt. Aan het begin van zijn tweede termijn, een jaar geleden, was 52 procent van de geregistreerde kiezers blij met Trumps beleid. Nu is dat nog zo'n 40 procent. Een meerderheid van 55 procent vindt dat hij het slecht doet.

Protesten

Die ontevredenheid is te zien tijdens allerlei vreedzame protesten. Vers op het netvlies staan beelden van mensenmassa's in het ijskoude Minneapolis vorige week, waar duizenden inwoners het vertrek van ICE eisten.

Maar protest tegen de regering-Trump is niet nieuw. In de herfst gingen miljoenen mensen de straat op voor het zogenoemde 'No Kings'-protest. Het land behoort volgens hen toe aan het volk, en niet aan een president die zich gedraagt als een koning die boven de wet staat. Het was het grootste protest in de Amerikaanse geschiedenis.

Verschillende clubs zijn verantwoordelijk voor de organisatie van de protesten, zegt Jack Thompson, hoogleraar Amerika Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Naast No Kings, noemt hij organisaties als Indivisible en de Trump Resistance Movement.

Volgens Thompson worden de protesten niet door één persoon of organisatie aangestuurd: "Wat deze initiatieven met elkaar verbindt, is hun gezamenlijke afkeer tegen Trump. Ze zetten zich af tegen het autoritaire karakter van deze regering."

Ook op andere manieren maken mensen hun boosheid en wanhoop kenbaar. Kunstenaars uiten hun ontevredenheid op het doek, op posters in bushaltes en tijdens exposities.

Artiesten spreken zich uit op het podium, zoals Bruce Springsteen. Deze week bracht hij een protestnummer uit met de titel Streets of Minneapolis.

Springsteen was vrijdagavond in Minneapolis om zijn nummer te spelen:

En dan zijn er nog de talloze voorbeelden van dappere individuen. Sociale media staan vol met video's van restauranteigenaren die weigeren ICE-agenten binnen te laten of mensen van kleur die vastleggen hoe ze etnisch geprofileerd worden en in de auto zomaar gevraagd worden naar hun ID. Buurtbewoners met fluitjes waarschuwen immigranten dat ICE in de buurt is en dweilorkesten spelen voor hotels om de slaap van agenten te verstoren.

"Het is hoopgevend en bemoedigend om te zien dat er iets lijkt te veranderen", zegt Corcoran. "Dat mensen inzien dat de manier waarop Trump regeert niet door de beugel kan."

'Weinig steun van politiek'

Thompson begrijpt waar de hoop vandaan komt, maar tempert tegelijkertijd het enthousiasme over de verzetsbeweging. "Wat we nu zien, de grote protesten en de aandacht daarvoor, is aangewakkerd door wat er in Minneapolis is gebeurd." Hij benadrukt het gebrek aan een centrale coördinatie, grote geldschieters en duidelijke steun vanuit de politiek.

Onder meer oud-president Obama noemde de gebeurtenissen in Minneapolis begin deze week een 'wake-upcall'. "Maar over het algemeen laat de oppositie te weinig van zich horen", zegt Thompson.

Tussentijdse verkiezingen

Corcoran is juist optimistisch over een verzetsbeweging van onderaf: "Wij, het volk, moeten het voortouw nemen", bepleit ze. "We willen iedereen laten zien dat wij onze normen en waarden niet verloren zijn, dat niet iedereen zich zwijgzaam achter Trump schaart."

Haar hoop is gevestigd op de tussentijdse verkiezingen in november: "Hoe meer mensen inzien hoe ondemocratisch en wreed onze regering te werk gaat, hoe groter de kans dat ze hun onvrede laten zien in het stemhokje."

"We zullen dit jaar gaan zien hoe de verzetsbeweging zich ontwikkelt", zegt Thompson. "Aanhoudend demonstreren vergt veel van mensen. Ze moeten een gezin onderhouden, hebben een baan en het weer werkt lang niet altijd mee." Hij is benieuwd naar het eerstvolgende 'No Kings'-protest, dat gepland staat voor eind maart. "Misschien verrast het me wel, en wordt het nóg groter dan de vorige keer."

Goedemorgen! Leden van GroenLinks-PvdA komen in Utrecht samen om te praten over het coalitieakkoord en in Hulst wordt het WK veldrijden voor mannen verreden.

Eerst het weer: veel bewolking met regen of motregen, maar in het zuiden komt soms toch de zon door. In Groningen en Drenthe vriest het vanmorgen en is er kans op ijzel. In het midden van het land kan de temperatuur oplopen tot een graad of 7, in het zuiden wordt het maximaal 9. Vanavond gaat het opnieuw vriezen in Groningen en Drenthe. In de twee provincies geldt daarom tot maandagmiddag code geel vanwege ijzel.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Op de N31 bij Leeuwarden heeft een politieauto een man doodgereden. Volgens lokale journalisten stond de man te wachten op hulp, nadat hij zelf een ongeluk had gehad. De rijksrecherche doet onderzoek.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Gisteren ging de film Duivinder in première. De film is gemaakt door de 15-jarige Lisanne, die zelf ook een van de hoofdrollen speelt. Ze schreef het script van de film toen ze 10 jaar oud was.

Het NOS Jeugdjournaal maakte er deze video over:

Fijne zondag!

Deze week bereikte de prijs van goud weer een nieuw record: 5000 dollar voor een zogenoemde troy ounce, ofwel 31,1 gram. De afgelopen dagen is de prijs aardig gezakt, maar die blijft historisch hoog.

Wie koopt al dat goud en is het wel echt? Vijf vragen en antwoorden.

Wie drijven de goudprijs op?

Vooral de centrale banken. Hun bezit van het edelmetaal is meer dan verdubbeld sinds 2021, volgens de World Gold Council, een dataverzamelaar van de goudbranche. De afgelopen maanden hebben veel investeerders hun Amerikaanse dollars en staatsobligaties verkocht vanwege de economische instabiliteit in de VS. Velen hebben goud gekocht, vooral de centrale banken van Polen, Turkije, India en China.

"Centrale banken kopen meer goud in tijden van stress", zegt Ewa Manthey, goudexpert bij ING. "Door de jaren heen hebben we gezien dat goud relatief waardevast blijft bij geopolitieke onrust." Goud wordt dan gezien als een veiligere investering dan staatsobligaties en valuta's. Het aanbod is redelijk stabiel, omdat er relatief weinig goud wordt gedolven, en vrijwel ieder land is bereid om ermee te handelen.

Het vertrouwen in de waardevastheid van goud maakt het natuurlijk ook aantrekkelijk voor andere investeerders, zoals particulieren. Daarnaast kocht ook cryptobedrijf Tether grote hoeveelheden goud aan en blijft dit komende tijd ook doen, zei de bestuursvoorzitter tegen persbureau Bloomberg. Het heeft daardoor al meer goud in bezit dan de meeste centrale banken.

Hoeveel goud heeft ons land in bezit?

Nederland, in de vorm van De Nederlandsche Bank (DNB), bezit 612.000 kilo goud. En dat is niet veranderd in de afgelopen jaren.

Per inwoner gaat het om 34 gram goud. Dat maakt Nederland de tiende grootste goudbezitter wereldwijd per inwoner. "We hebben daarmee al een stevig vertrouwensanker", aldus een woordvoerder van DNB.

Hieronder laten we de verdeling van al het goud in de wereld zien per eind 2024:

Koop je daadwerkelijk goud als je erin investeert?

Soms wel. Er zijn in principe drie manieren om in goud te investeren.

Fysiek goud: dan heb je zelf echt een stuk goud gekocht. Dat kan alles zijn van een muntje tot een goudstaaf. Vooral centrale banken kopen de staven. Dat doen ze op de goudbeurs in Londen, het wereldwijde centrum voor goudhandel.

Goud-ETF's (exchange-traded funds): dat zijn fondsen die met geld van investeerders goud kopen. "Voor de meeste fondsen geldt dat er dan daadwerkelijk goud wordt aangekocht", zegt Teeuwe Mevissen, macrostrateeg bij Rabobank. "De waarde van de deelname in het fonds is direct gelinkt aan de waarde van het goud."

Syntheten: nog een stap verder verwijderd van de goudstaven is het beleggen in synthetische goud-ETF's. Die fondsen bezitten geen goud; de waarde van de fondsaandelen is wel gekoppeld aan de prijs van echt goud. Dit zijn abstracte beleggingsproducten die de echte prijs van goud proberen na te bootsen.

Waar ligt het goud?

Particulieren bewaren hun investeringen vaak simpelweg in een kluis bij de bank of thuis. Centrale banken stallen hun goudstaven in kluizen verspreid over de wereld. Een derde van het Nederlandse goud ligt in een kluis in Zeist. De rest ligt in de kluizen van buitenlandse centrale banken in de VS, Canada en Londen.

"Bij een fysieke goud-ETF heeft het fonds het goud in een eigen kluis of bij een bank liggen", zegt Jan Wirken, aandelenexpert bij ABN Amro. Als belegger ben je dan indirect eigenaar van het goud, ook al zal het moeilijk zijn om een deel van dat goud los te krijgen. "En bij het beleggen in synthetische producten is het niet mogelijk om aan het goud te komen; dan beleg je in feite niet in echt goud."

Maar bijna de helft (45 procent) van al het gedolven goud wordt niet ingezet om rijk te worden. Je vindt het terug in kettingen, oorbellen en andere sieraden.

Gaan we ons goud verplaatsen?

Sommige mensen vragen zich af of het wel verstandig is dat Nederland het goud deels stalt in de kluizen van de Amerikaanse centrale bank. In Duitsland eisen vooraanstaande economen en politici dat hun goudreserve wordt "gerepatrieerd" uit de VS.

Nederland heeft 190.000 kilo goud liggen in de kluis van de Amerikaanse centrale bank in New York. En daar blijft het voorlopig. "We twijfelen niet aan de bestaande afspraken met de VS", zegt de DNB-woordvoerder. Ze wil niet kwijt wat er nodig zou zijn voor de bank om de opslaglocaties van het goud te heroverwegen.

Op de N31 bij Leeuwarden hebben politiemensen een man doodgereden. Het slachtoffer zou kort voor de aanrijding met zijn auto tegen de vangrail zijn gebotst.

Volgens plaatselijke journalisten werd hij bij het wachten op hulp door de politieauto aangereden. Het slachtoffer overleed ter plaatse. Over zijn leeftijd en woonplaats is nog niets bekendgemaakt.

Vanwege het ongeluk is de N31 voorlopig helemaal afgesloten. De rijksrecherche doet daar nu onderzoek. Het verkeer wordt omgeleid.

De Amerikaanse regering moet uiterlijk dinsdag de 5-jarige Liam Conejo Ramos en zijn vader Adrian vrijlaten. Dat besliste de Amerikaanse rechter zaterdag. De kleuter en zijn vader werden in januari opgepakt in een voorstad van Minneapolis door agenten van ICE. Ze zitten vast in een detentiecentrum in Texas. De vader komt oorspronkelijk uit Ecuador.

Een foto van de 5-jarige jongen omringd door ICE-agenten ging de hele wereld over en leidde tot veel verontwaardiging, De rechter uitte in zijn uitspraak kritiek op het beleid van president Trump en noemde het "ondoordacht en incompetent overheidsbeleid om dagelijks deportatiequota te halen, zelfs als dat betekent dat kinderen getraumatiseerd worden."

Buren en de school van de kleuter zeggen dat het jongetje als lokaas gebruikt werd door hem te vragen op de deur te kloppen in de hoop dat zijn moeder de deur open zou doen. De school van Liam deelde beelden op sociale media van hoe hij werd opgepakt. Op een van de foto's is ook te zien hoe Liam voor de deur van zijn huis staat, terwijl een ICE-agent zich schuilhoudt. Het ministerie ontkent deze lezing en zegt dat de vader probeerde te vluchten.

De detentie van vader en zoon leidde tot veel protest bij de gevangenis voor gezinnen in Texas. De advocaat van de familie zegt in een verklaring aan een "veilige hereniging te werken."

In Alblasserdam is de brandweer uren bezig geweest met het blussen van een grote brand in een cateringbedrijf.

De brand brak zaterdagavond uit en al snel sloegen de vlammen uit het dak. Omdat het volgens de brandweer te gevaarlijk was om naar binnen te gaan, zijn met een kraan delen van de loods uit elkaar gehaald. Vanwege de rook was snelweg A15 enkele uren afgesloten.

Mensen in de buurt kregen een NL-Alert. Door de mist bleef de rook lang hangen, de veiligheidsregio adviseerde ramen en deuren gesloten te houden en ventilatiesystemen uit te zetten.

Volgens de regionale omroep Rijnmond werd het pand in 2023 ook al getroffen door brand. Toen ging het cateringbedrijf helemaal in vlammen op.

In het Drentse dorp Wapse is gisteravond een hond doodgeschoten. De politie bevestigt het incident tegen het Dagblad van het Noorden. De eigenaar van de hond zegt tegen de krant dat ze in een nachtmerrie is beland.

Lotte van Leeuwen en haar zoon lieten tegen middernacht hun drie honden uit bij het zandpad voor hun huis. De dieren waren volgens Van Leeuwen niet aangelijnd omdat er verder niemand liep.

"Benji is de doerak van de drie. Hij gaat op onderzoek uit. Maar als ik hem roep, komt hij altijd terug", zegt de vrouw tegen de krant. De hond was al vooruit gerend, toen moeder en zoon de achterlichten van een auto zagen. Daarna volgden twee geweerschoten.

Van Leeuwen vertelt hoe ze schrok en en wild begon te zwaaien naar de auto. "Er lopen hier mensen", riep ze. Ze rende naar de auto, waarin een buurtgenoot bleek te zitten. Een geoefend jager met jachtvergunning, wist ze.

De vrouw vroeg de buurtgenoot waar hij op had geschoten. "Hij zei: een hond. Ik zei: dat is mijn hond. Toen zei hij: waarom loop je hier ook, raar wijf?" vertelt ze aan de krant.

De man en een onbekende bijrijder reden weg, waarna Van Leeuwen en haar zoon Benji gingen zoeken. Uiteindelijk hoorde ze haar zoon huilen en schreeuwen. "Benji lag in de sloot. Dood", vertelt ze.

Politie doet onderzoek

Van Leeuwen heeft bij thuiskomst de politie gebeld. De politie laat het Dagblad van het Noorden weten in contact te staan met de schutter en verder onderzoek te doen. De man is niet aangehouden. Hij heeft de vrouw in een bericht zijn excuses aangeboden voor de woorden die hij gebruikte. Hij wil met haar in gesprek, maar de vrouw wil nog niet met hem praten.

De man heeft geen vragen beantwoord van de krant. Hij zegt dat er nog te veel emoties zijn en wil eerst het politie-onderzoek afwachten.

Hond Benji was geadopteerd uit Roemenië. Daar leefde het dier in een asiel onder erbarmelijke omstandigheden. In Wapse bloeide hij helemaal op, zegt Van Leeuwen. "Hij kroop altijd helemaal in je. Hij was de grootste knuffelhond."

In Nederland is jagen met een vergunning alleen toegestaan tussen zonsopgang en zonsondergang. Bovendien is jagen op honden verboden. Alleen de jacht op wilde eenden, hazen, fazanten, houtduiven en konijnen is toegestaan, mits daar een vergunning voor is afgegeven. Ook gelden er strenge voorwaarden, zoals welke periode van het jaar het is.

In Italië is ophef over een gerestaureerd fresco in een basiliek in Rome. Het gezicht van een engel op de muur lijkt sinds de restauratie opvallend veel op dat van premier Meloni. Het ministerie van Cultuur heeft een onderzoek ingesteld.

Het nieuws werd als eerste gebracht op de voorpagina van krant La Repubblica. Het gaat om een schildering in de San Lorenzo in Lucina-basiliek. Volgens het dagblad was het gezicht van de betreffende engel voorheen "generiek", maar na de restauratie waren er grote gelijkenissen met het gelaat van Meloni, de eerste vrouwelijke premier van Italië.

De oppositiepartij Vijfsterrenbeweging reageerde verontwaardigd. In een verklaring zei de partij dat "kunst en cultuur geen instrument voor propaganda" mag worden. Daarop reageerde het ministerie van Cultuur dat een functionaris het kunstwerk in de kerk in Rome zal gaan inspecteren.

'Ik lijk niet op een engel'

Restauratie van het fresco was nodig omdat de schildering onlangs waterschade had opgelopen, zei een priester tegen persbureau ANSA. Het origineel dateert uit 2000 en had geen beschermde status. De restauratie werd uitgevoerd door de oorspronkelijke maker, Bruno Valentinetti.

Hij weerspreekt dat de engel een ander gezicht heeft gekregen. "Ik heb hersteld wat er 25 jaar geleden was."

Premier Meloni lijkt zichzelf ook niet terug te zien in het fresco. "Nee, ik lijk duidelijk niet op een engel", reageerde ze met een lach-emoji in een post op Facebook.

Het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA zet de Caribische eilanden nadrukkelijk op de agenda. Aankomend premier Jetten spreekt over "grote stappen" voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, met een structurele investering voor het sociaal minimum. Dat klinkt als nieuw beleid, maar dat beeld vraagt om uitleg.

In het akkoord worden de Caribische eilanden als één geheel genoemd, maar in de praktijk gaat het om twee heel verschillende situaties.

Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zijn autonome landen binnen het Koninkrijk. Zij hebben een eigen regering en parlement en zijn zelf verantwoordelijk voor sociaal beleid, zoals minimumloon en uitkeringen. Nederland kan daar wel afspraken over maken en ondersteuning bieden, maar voert geen direct beleid.

Wat de nieuwe coalitie daarover zegt, is vooral een voortzetting van de koers die al jaren wordt gevolgd, ook onder premier Rutte: samenwerking op veiligheid, economie en verduurzaming, met nadruk op goed bestuur en mensenrechten.

Moeilijk rondkomen

Voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba ligt dat anders. Deze drie eilanden zijn bijzondere gemeenten van Nederland. Dat betekent dat het kabinet in Den Haag rechtstreeks verantwoordelijk is voor wetgeving, sociale zekerheid en bestaanszekerheid. Juist daar wringt het al jaren.

Onderzoeken laten zien dat veel inwoners van Caribisch Nederland niet kunnen rondkomen, ook als zij werken. De kosten voor wonen, energie, water en vervoer zijn hoog, terwijl inkomens en uitkeringen achterblijven. Dat staat op gespannen voet met de Nederlandse grondwet, waarin staat dat de overheid moet zorgen voor bestaanszekerheid.

Die spanning werd in 2023 duidelijk vastgelegd door de Commissie sociaal minimum Caribisch Nederland. Deze commissie-Thodé berekende wat mensen op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba minimaal nodig hebben om waardig te kunnen leven. De conclusie was helder: het sociaal minimum ligt al jaren te laag en eerdere maatregelen hebben dat tekort niet opgelost.

De commissie adviseerde om inkomens en uitkeringen fors te verhogen en tegelijk vaste lasten structureel te verlagen.

Geen verandering beleid, wél van toon

In dat licht sprak D66-leider Jetten bij de presentatie van het akkoord over een investering van dertig miljoen euro voor het sociaal minimum. Dat bedrag kan de indruk wekken van nieuw geld, maar het gaat om middelen die al langer op de rijksbegroting staan. Ook in dit akkoord is dertig miljoen euro per jaar gereserveerd voor de uitwerking van het sociaal minimum op de BES-eilanden.

Het is dus geen extra bedrag boven op bestaand beleid. Wat wel verandert, is de toon. In het akkoord wordt het sociaal minimum expliciet gekoppeld aan de adviezen van de commissie-Thodé en gepresenteerd als een concreet doel, niet langer als een verre ambitie.

Hogere lat

Het nieuws zit niet in een beleidsbreuk of een nieuwe zak geld, maar in de erkenning dat Bonaire, Sint-Eustatius en Saba onder volwaardige Nederlandse normen van bestaanszekerheid moeten vallen. Daarmee wordt de lat hoger gelegd.

Tegelijk blijft de vraag open of dertig miljoen euro per jaar voldoende is. Lokale bestuurders en de ombudsman waarschuwen al langer dat zonder extra stappen de armoede in Caribisch Nederland hardnekkig blijft.

Juist daarom is dit nu opnieuw onderwerp van gesprek: het coalitieakkoord maakt duidelijk dat het toekomstig kabinet niet meer om die verantwoordelijkheid heen kan.

Het is niet lang geleden dat het verzet in Myanmar het leger aan het wankelen kreeg, maar vijf jaar na de staatsgreep lijkt het leger weer grip te krijgen op de burgeroorlog. Het boekt meer en meer terreinwinst en legerpartijen hebben onlangs de zeer omstreden verkiezingen gewonnen.

Veel Myanmarezen zijn het afgelopen jaar daarom op de vlucht geslagen, vooral richting Thailand. Het aantal geregistreerde vluchtelingen steeg in een half jaar tijd van 84.000 naar 136.000 en daar zijn de honderdduizenden niet-geregistreerde Myanmarezen in Thailand niet bij gerekend.

De druk in Thailand neemt daardoor toe, vooral rond de grensstad Mae Sot. Het Mae La-vluchtelingenkamp midden in de jungle, een uurtje buiten de stad, groeit met de dag.

Slechte omstandigheden

Huisjes van hout, plastic en aluminium plakken tegen de heuvels en bergen, tussen de palmbomen en in de modder. "Het is als wonen in een gevangenis", zegt Pawng. Hij woont er sinds 2022, ging terug naar Myanmar, maar kwam vorig jaar weer terug uit de staat Karen. "Het was te gevaarlijk."

Maar in het vluchtelingenkamp is het ook niet prettig. "Er is weinig eten, nauwelijks zorg en geen onderwijs voor de kinderen." Hij vertelt over een vechtpartij die de dag voor ons gesprek plaatsvond. "Daarbij overleed iemand en iemand moest naar het ziekenhuis. Er wordt ook om de haverklap gestolen. En als iemand gepakt wordt, zeggen ze altijd hetzelfde: dat ze geld nodig hebben om te eten."

Ook al hebben veel vluchtelingen geen papieren, velen van hen wagen de gok om toch maar een leven op te bouwen in Mae Sot. Dat was ooit een slaperig plaatsje van 30.000 inwoners, maar is nu een flinke Myanmarese stad op Thais grondgebied.

Rijst en kookolie

Op de markt verkopen vrouwen met traditionele gezichtsverf de bedwelmende areca-noten in betelblad. Groet een man en in zijn lach zie je op zijn tanden de rode uitslag van het betelkauwen terug.

Veel vluchtelingen in de stad zijn afhankelijk van voedselpakketten van hulporganisaties. In een zijstraatje in Mae Sot is zojuist een jeep vol rijst geleverd aan de Overseas Irrawaddy Association. Die deelt het voedsel uit aan vluchtelingen, die de spullen met de fiets of per scooter komen ophalen. Ze krijgen een zak rijst, twee flessen kookolie, bonen en zout.

Daar moeten de vluchtelingen het tegenwoordig twee maanden mee doen. "Sinds het Amerikaanse USAID zich heeft teruggetrokken, komen we geld tekort", zegt manager Saw Ant. "Dit is wat we kunnen bieden, maar ook wij vinden twee maanden veel te lang voor zo weinig."

Een oudere man gooit een zak rijst op zijn bagagedrager. "Er zijn nu veel te veel vluchtelingen en zij hebben weinig." Voor één persoon vindt hij het wel genoeg, alleen zou dit ook zijn vrouw moeten voeden. "Gelukkig hebben we een zoon die ons af en toe wat stuurt", zegt hij voor hij op zijn fiets stapt.

Vol ziekenhuis

Ook de gezondheidszorg in Mae Sot zucht onder de groei van het aantal vluchtelingen, in combinatie met het terugtrekken van USAID. Het Tha Song Yang-ziekenhuis moet ineens zorg bieden aan 40.000 extra patiënten.

"In het vluchtelingenkamp is geen zorg meer, omdat Donald Trump ineens het geld terugtrok", zegt directeur Yingthaweesak. "Als hij ons vier jaar had gegeven, hadden we ons kunnen voorbereiden."

Nu staan er bedden in de gang en wachten patiënten op zorg. Er zijn te weinig artsen en verpleegkundigen om hen te helpen. "We hebben evenveel personeel als eerst, maar die moeten nu veel meer werk verzetten. Soms moeten we patiënten weigeren en doorsturen."

Zo is de burgeroorlog in Myanmar uitzichtloos geworden en de situatie in het grensgebied met Thailand onhoudbaar.

Langzaam krijgen mensen in Iran weer toegang tot het internet na een van de grootste internetblokkades in de geschiedenis van het land. Die blokkade ontnam wereldwijd het zicht op de gruwelijkheden die zich tijdens de grootschalige protesten daar afspeelden.

Iran zette al vaker internetblokkades in en is lang niet de enige die dat doet. Internetblokkades komen steeds vaker voor, waarschuwde Unesco vorige week. De organisatie baseert zich op cijfers van Access Now, een organisatie die zich inzet voor internetvrijheid.

Organisatie Access Now houdt bij wie er wanneer het internet uitzet:

Mariëlle Wijermars, universitair hoofddocent Internet Governance aan de universiteit van Maastricht, benadrukt de verschillende redenen die er zijn voor de internetblokkades die Access Now bundelt. Zo werden er in 2024 296 blokkades gemeld, maar ging het slechts in 57 gevallen om een grootschalige afsluiting in een regio of heel land. "Niettemin is er een duidelijke toename en is dit zorgwekkend."

De cijfers tonen ook dat tijdelijke blokkades normaler worden, zegt Wijermars. "Zorgwekkend, want in VN-verband is afgesproken dat als een land toegang heeft tot het internet, die niet beperkt mag worden."

Tegen de verwachting in

"De toename gaat in tegen de verwachting dat controle over het internet steeds subtieler zou worden", zegt Kris Ruijgrok, universitair docent Politieke Wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Verwacht werd dat autoritaire staten steeds subtielere maatregelen zouden nemen en niet dat de bevolking volledig zonder internet kwam te zitten.

Ruijgrok deed onderzoek naar internetblokkades in India. "Bijna de helft van de blokkades is in India, maar die zijn meestal heel lokaal en duren kort." Ze worden daar ingesteld in een erg ontvlambare situatie. "Bijvoorbeeld als haatdragende context via sociale media wordt verspreid en groepen tegen elkaar worden opgezet, wat mogelijk geweld uitlokt. Bestuurders in India zitten vaak met de handen in het haar."

Die vertelden ook dat ze het internet lokaal blokkeerden om te laten zien dat ze maatregelen namen. "Consequenties in India zijn er eigenlijk niet. Achteraf wordt ook niet beoordeeld of het wel nodig was."

Over de cijfers van Access Now

De actiegroep houdt sinds 2016 bij wie er wanneer het internet afsluit. Daaronder zijn ook lokale afsluitingen, bijvoorbeeld toen de Britse politie in 2019 de wifi in de Londense metro liet uitzetten tijdens protesten. Ook lange blokkades van één platform tellen mee, net als grotere internetafsluitingen, zoals in Afrikaanse landen waar de overheid dit middel vaak inzet tijdens verkiezingen.

Volgens Ruijgrok zijn de cijfers van Access Now betrouwbaar, maar hij stelt vraagtekens bij de manier waarop de verstoringen worden gepresenteerd, want de actiegroep laat tijdelijke afsluitingen net zo zwaar meetellen als de wekenlange blokkade in Iran deze maand.

Tegen desinformatie

Ook het bestrijden van desinformatie tijdens verkiezingen wordt vaak aangewend als reden voor een internetblokkade, zoals in Uganda deze maand. "Als er sprake is van politieke instabiliteit of van pogingen tot buitenlandse inmenging dan kan een beperking van het internet of sociale media een aantrekkelijke optie lijken", zegt Wijermars. "Maar de maatschappelijke en economische impact is enorm en daarom zelden proportioneel."

"Het argument van desinformatie tegengaan wordt ook misbruikt om eigen propaganda te verspreiden en kritische geluiden te smoren", vult Ruijgrok aan.

Behalve verkiezingen en protesten kan de internettoegang ook worden beperkt door oorlogsvoering, zegt Wijermars. Soms raakt de infrastructuur ook beschadigd door militaire aanvallen, met grote gevolgen voor de burgerbevolking.

In Europa zal het niet snel tot internetblokkades komen, denken beiden. "Niettemin moeten we wel de discussie kunnen voeren over specifieke platforms wanneer die een gevaar gaan vormen voor onze democratische rechtsstaat", zegt Wijermars.

Essentieel voor democratie

Ze wijst op de veranderende koers van X sinds de overname door techmiljairdair Musk. Het platform doet sindsdien bijvoorbeeld minder om desinformatie tegen te gaan.

"De VS bestempelt de Europese regels voor online platforms als censuur en de Amerikaanse veiligheidsstrategie zinspeelt op het actief beïnvloeden van de Europese politiek", aldus Wijermars. "Een platform als X kan daarbij een middel zijn. Die combinatie is riskant."

Voor landen als Nederland, die veel belang hechten aan vrij internet en bescherming van mensenrechten online, is het cruciaal om hiertegen stelling te nemen, zegt Wijermars. "Investeren in het behoud van het open internet is een essentieel onderdeel van het ondersteunen van democratie en mensenrechten wereldwijd."

In het Brabantse Sprang-Capelle heeft de politie vanmiddag na een achtervolging een schot gelost. Dat gebeurde bij het aanhouden van een verdachte, die wordt verdacht van poging tot doodslag of moord. De man raakte bij de aanhouding niet gewond.

Aanleiding voor de aanhouding was een steekpartij die gisteravond plaatsvond in Wijk en Aalburg. Bij dat incident raakte een 29-jarige man zwaargewond. Na onderzoek kreeg de politie een verdachte in beeld.

Vluchtpoging

Die werd vanmiddag rijdend in een auto gesignaleerd in de buurt van Sprang-Capelle. Zodra de verdachte doorhad dat de politie achter hem aan zat, sloeg hij op de vlucht. Toen zijn auto crashte, ging hij te voet verder.

Agenten haalden hem in en er volgde "een confrontatie waarbij de politie zich genoodzaakt voelt een schot te lossen", meldt de politie. De verdachte kon vervolgens worden aangehouden.

De identiteit van de verdachte is niet bekendgemaakt. Ook zijn geen details gemeld over het steekincident van gisteravond.

Zaterdag was in de Gazastrook een van de dodelijkste dagen sinds oktober, toen een door de Verenigde Staten bemiddelde wapenstilstand inging. Zeker 31 Palestijnen werden gedood.

De luchtaanvallen vonden plaats in onder meer Gaza-Stad en Khan Younis, een dag voordat Israël de grensovergang bij Rafah met Egypte weer wil openen. De autoriteiten in Gaza spreken van een verdere escalatie terwijl officieel nog een bestand van kracht is.

Volgens hulpdiensten werd in het westen van Gaza-Stad een appartementencomplex gebombardeerd. Daarbij werden een vrouw en meerdere kinderen gedood. In de wijk Sheikh Radwan zou een aanval op een politiecomplex elf levens hebben geëist. Ook vielen er slachtoffers bij aanvallen op tentenkampen in de omgeving van Khan Younis.

Het Israëlische leger zegt dat de luchtaanvallen waren gericht op Hamas-strijders en uitgevoerd zijn na schendingen van het staakt-het-vuren. Volgens het leger kwamen gewapende mannen uit een tunnel bij Rafah tevoorschijn, waarna zij werden aangevallen. In een ander incident zouden militairen gewapende personen hebben gedood in Centraal-Gaza. De Israëlische lezing kan niet onafhankelijk worden geverifieerd.

Heropening Rafah

Mustafa Barghouti, een Palestijnse politicus op de Westelijke Jordaanoever en oprichter van het Palestijnse Nationale Initiatief, zegt op X dat er zeker zeven kinderen en negen vrouwen onder de doden zijn. "Israël heeft het staakt-het-vuren tot nu toe 1320 keer geschonden. In de praktijk is er voor Israël geen wapenstilstand."

De aanvallen komen op een gevoelig moment: Israël heeft aangekondigd om zondag de grensovergang bij Rafah beperkt te heropenen. Dat is voor het eerst sinds mei 2024. De opening maakt deel uit van de afspraken rond het staakt-het-vuren met Hamas.

Israël zegt dat alleen een beperkte groep mensen, na veiligheidscontrole, de grens mag passeren. Humanitaire hulp zou voorlopig niet worden toegelaten. Hamas reageerde dat het verkeer van en naar Gaza zonder beperkingen moet worden toegestaan en riep Israël op zich aan de afspraken te houden.

Inwoners van Rafah melden dat ook in en rond de grensstad luchtaanvallen zijn uitgevoerd en spreken van paniek onder de bevolking. Veel inwoners zeggen niet te begrijpen waarom het geweld oplaait terwijl er werd gehoopt op een voorzichtige versoepeling door de heropening van Rafah.

Humanitaire druk

De humanitaire situatie in Gaza blijft ondertussen kritiek. De VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen UNRWA zegt dat ruim twee miljoen mensen afhankelijk zijn van noodhulp. Volgens de organisatie leven veel gezinnen nog altijd in tijdelijke onderkomens en hebben honderdduizenden mensen nauwelijks toegang tot gezondheidszorg.

Winterse regen heeft tentenkampen in moddervlakten veranderd, wat het risico op ziektes vergroot. UNRWA zegt wekelijks zo'n 100.000 mensen medische zorg te bieden en tienduizenden kinderen onderwijs te geven in beschadigde schoolgebouwen.

Tegelijk stelt de organisatie dat haar werk ernstig wordt belemmerd door toegangsbeperkingen en logistieke obstakels. Volgens cijfers van de gezondheidsautoriteiten in Gaza zijn sinds het begin van de oorlog in oktober 2023 meer dan 71.000 Palestijnen gedood. Israël meldt dat bij de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 ongeveer 1100 mensen in Israël omkwamen en zo'n 250 mensen werden ontvoerd.

Donderdag erkende een hoge Israëlische militaire functionaris voor het eerst dat het dodental dat door het ministerie van Volksgezondheid in Gaza wordt gemeld, grotendeels accuraat is.

Tweede fase Gaza-plan

Tegelijk wordt achter de schermen gewerkt aan de tweede fase van het Amerikaanse Gaza-plan. Diplomaten zeggen dat Washington inzet op een langdurigere regeling die veiligheid en wederopbouw moet combineren. Volgens betrokkenen zou in die fase een overgangsbestuur ontstaan waarin Palestijnse technocraten een grotere rol krijgen, met steun van Arabische landen en internationale organisaties.

Het idee is om het dagelijks bestuur in Gaza te stabiliseren, terwijl tegelijkertijd wordt voorkomen dat Hamas zich militair opnieuw kan versterken. Daarbij wordt gedacht aan strengere controle op grensovergangen en internationale veiligheidsafspraken.

Het plan is nog niet in detail uitgewerkt en veel onderdelen liggen gevoelig. Zowel Israël als Hamas heeft zich er publiek nog niet over uitgesproken. Diplomaten benadrukken dat verdere stappen afhankelijk zijn van het standhouden van het staakt-het-vuren en van afspraken over humanitaire toegang en wederopbouw.

Voor een volgepakte zaal, in het hart van de stad waar het al weken rommelt in de VS, zong Bruce Springsteen gisteren zijn protestnummer Streets of Minneapolis. Het lied staat bol van de kritiek op de regering-Trump. Het tekent het maatschappelijke activisme van de Amerikaanse zanger, dat als een rode draad door zijn muziekleven loopt.

Springsteen schreef Streets of Minneapolis een week geleden, nadat Alex Pretti in de stad door de grenspolitie was doodgeschoten. Dinsdag nam hij het op en een dag later bracht hij het uit. Om het dus kort daarna in de stad zelf voor het eerst live te spelen.

Springsteen was in Minneapolis voor een concert waarbij de opbrengst volledig ging naar de families van Pretti en Renée Good, de 37-jarige vrouw die ruim drie weken geleden door een agent van immigratiedienst ICE werd doodgeschoten.

De dood van de twee burgers in Minneapolis inspireerde Springsteen tot het schrijven van het lied. Het nummer stond binnen een paar dagen in negentien landen op de eerste plek in iTunes, de muziekdienst van Apple.

'Staatsterreur'

Muziekjournalist Leon Verdonschot, die een boek schreef en een documentaire maakte over Springsteen, legt uit dat het lied voor Springsteen-begrippen zeer direct is. Zo spreekt Springsteen van "staatsterreur" en noemt hij onder anderen president Trump, minister Noem van Binnenlandse Veiligheid en Trumps topadviseur Miller bij naam.

"Dat doet hij normaal niet, ook omdat hij vindt dat zijn muziek tijdloos moet zijn", aldus Verdonschot. "Maar kennelijk staat hij op het punt van: ik sta hiervoor en ik wil dit zeggen. Een beetje in de voetsporen van zijn grote helden als Bob Dylan, Woody Guthrie en Pete Seeger. Met een gitaar en mondharmonica. Dus eigenlijk klopt het helemaal."

"Nuance is prachtig", zei Springsteen zelf, "maar soms moet je iemand op zijn bek slaan":

De tekst past daarnaast volgens Verdonschot feilloos in Springsteens oeuvre. "Want hij doet eigenlijk waar hij zich al zijn hele leven voor inzet: het uitleggen van de Amerikaanse droom, de Amerikaanse waarden en instituten, en waar die voor staan", zegt hij. "Springsteen is altijd een brave Democraat geweest. Maar nu is de Amerikaanse realiteit in zijn ogen ver afgedreven."

Witte Huis gaat niet in op 'irrelevante meningen'

Het Witte Huis was niet onder de indruk van Springsteens lied. Een woordvoerder zei dat de regering zich richt op andere zaken, "en niet op willekeurige liedjes met irrelevante meningen en onjuiste informatie".

Een jaar geleden botste Springsteen ook al publiekelijk met Washington: hij opende zijn tour in Manchester toen met een felle rede richting de regering-Trump, waarna Trump op zijn eigen platform Truth Social weer sneerde naar Springsteen.

De ruzie leidde tot verdeeldheid onder Springsteens achterban. Hij is een van de succesvolste artiesten uit de twintigste eeuw en heeft een enorme fanschare in de Verenigde Staten, ook onder Republikeinen.

Maar vanwege zijn anti-Trump-uitlatingen annuleerde bijvoorbeeld een Springsteen-coverband vorig jaar een concert in Springsteens thuisstaat New Jersey. De reden: de kroegeigenaar vond het concert "te riskant", vanwege de politieke kleur van zijn bezoekers.

Eerder activisme

Dergelijke beroering heeft Springsteen in zijn carrière nooit tegengehouden om kritisch op zijn eigen land te zijn. Zo is een van zijn bekendste nummers, Born in the U.S.A. uit 1984, een aanklacht tegen de behandeling van Vietnam-veteranen.

Het lied werd verkeerd begrepen door president Ronald Reagan, die er een patriottisch lied in zag bij zijn herverkiezingscampagne in 1984.

En in 2000 schreef Springsteen het nummer American Skin (41 Shots) over de dood van een 23-jarige student uit Guinee in New York. Vier agenten hadden de man met 41 kogels doodgeschoten toen hij zijn portemonnee wilde pakken om zijn ID te tonen.

Toenmalig burgemeester Giuliani van New York deed destijds een oproep aan Springsteen om het lied niet te spelen in Madison Square Garden, waar hij tien shows zou geven. Ook riepen de politie en de politievakbond op tot een boycot van Springsteens concerten. Hij speelde het lied bij alle concerten.

Muziekjournalist Verdonschot zag in Minneapolis diezelfde, rechtlijnige Springsteen als toen. "Ik denk trouwens wel dat hij een tijd lang heeft gedacht: ik moet een bruggenbouwer zijn tussen Republikeinen en Democraten. Maar inmiddels weet hij ook wel: die hardcore MAGA-aanhangers overtuig ik toch niet meer."

Iran begint dit weekend een maritieme oefening in de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste scheepsroutes ter wereld. De Verenigde Staten hebben Teheran gewaarschuwd dat risicovol militair gedrag in het drukke vaargebied kan leiden tot een ongeluk of een snelle escalatie.

De Verenigde Staten hebben de afgelopen tijd extra marineschepen en gevechtsvliegtuigen naar de regio gestuurd. Een aanval op Iran hangt in de lucht en vandaag klonken er explosies op meerdere plekken in Iran. De oorzaak van de ontploffingen is nog onduidelijk, maar de situatie is hooggespannen. De oefening in de Straat van Hormuz komt dan ook op een zeer gevoelig moment.

Dagelijks passeren ongeveer honderd commerciële schepen de smalle zeestraat tussen Iran en Oman. Het is een cruciale doorgang voor de wereldhandel in energie. Op het smalste punt is de zeestraat slechts 33 kilometer breed.

Ongeveer een vijfde van alle wereldwijd verhandelde olie passeert dagelijks de route, vooral bestemd voor de Aziatische markt. Verstoring kan vrijwel direct gevolgen hebben voor de olieprijs.

Iran stuurde donderdag een waarschuwing uit aan schepen dat zondag en maandag de oefening met live munitie plaatsvindt. Volgens de opgegeven coördinaten kan het schietgebied deels samenvallen met de officiële scheepvaartcorridor, een smalle tweebaansroute waar tankers en vrachtschepen in tegengestelde richting varen.

Centcom, het Amerikaanse regionale commando voor het Midden-Oosten in Qatar, reageerde met een scherpe verklaring. Het commando waarschuwt dat "onveilig en onprofessioneel gedrag" in de buurt van Amerikaanse schepen, bondgenoten of commerciële vaart het risico op escalatie vergroot. Vooral laag overvliegende Iraanse straaljagers of snelle patrouilleboten in de buurt van Amerikaanse schepen zouden niet worden getolereerd.

Het vliegdekschip USS Abraham Lincoln ligt in de Arabische Zee, niet ver van de Straat van Hormuz. Trump heeft Iran eerder deze maand gedreigd met militair ingrijpen vanwege het harde optreden tegen protesten in het land, waarbij duizenden demonstranten zijn gedood. Iran zegt geen oorlog te willen, maar volledig voorbereid te zijn op een aanval.

'Teheran opereert op rand van de afgrond'

Sayed Ghoneim, generaal buiten dienst en voorzitter van het Institute for Global Security & Defense Affairs in Abu Dhabi, stelt dat Iran "op de rand van de afgrond" opereert en bewust kiest voor "gecontroleerde afschrikking".

"De Verenigde Staten willen deze aanval nog steeds uitvoeren, maar ze willen Iran één-op-één aanpakken, terwijl de Iraniërs het conflict juist willen internationaliseren", zegt de analist tegen de NOS.

"De VS wil het puur militair houden, maar Iran ziet het liever veranderen in een politiek, veiligheids- en economisch conflict. Wanneer je de Straat van Hormuz moet sluiten, betekent dat een mix van militaire, veiligheids- en economische druk. Dit zal namelijk de internationale economie en de internationale veiligheid verstoren."

Escalatie via afschrikking

Volgens Ghoneim is de Straat van Hormuz Teherans sterkste troefkaart. "Iran laat met deze oefening zien dat het de scheepvaart kan verstoren én Amerikaanse vliegdekschepen kan bedreigen, zonder Washington een juridisch of moreel voorwendsel te geven voor een verwoestende aanval."

Dit vormt nu de kern van de Iraanse strategie, zegt Ghoneim: escalatie via afschrikking als antwoord op Amerikaanse druk. "Iran probeert hiermee een oorlog te vermijden, zonder onderdanig te lijken."

Iraanse functionarissen waarschuwen dat elke aanval onmiddellijk zal worden beantwoord. Vicepresident Mohammad Reza Aref zegt dat Iran zich in "oorlogsparaatheid" bevindt. Een legerwoordvoerder sprak van een directe reactie op elke "misrekening" door vijanden.

Tegelijk zoekt Teheran diplomatieke steun in de regio. De Iraanse president Pezeshkian sprak recent met de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman. Ook Qatar, Turkije en Egypte dringen achter de schermen aan op terughoudendheid.

Grootmachten op zee

De oefening valt volgens Iraanse media samen met bredere manoeuvres van Iran, Rusland en China in de Golf van Oman en de Indische Oceaan. Het zou gaan om routinematige jaarlijkse oefeningen. Toch zien analisten er ook een geopolitiek signaal in, waarmee de landen tonen dat ze gezamenlijk kunnen optreden in een gebied waar de Amerikaanse marine traditioneel dominant is.

De timing is uiterst gevoelig. Amerikaanse media berichtten gisteren dat Trump mogelijk al dit weekend een aanval op Iran kan bevelen, een mogelijk scenario dat de regio al weken onder hoogspanning zet.

Hoge Amerikaanse militairen zouden een belangrijke bondgenoot in het Midden-Oosten hebben geïnformeerd dat een aanval "op korte termijn" mogelijk is. Amerikaanse oorlogsplanners zouden niet alleen nucleaire en militaire installaties willen raken, maar ook de leiding van de Iraanse Revolutionaire Garde willen uitschakelen. In de visie van sommige adviseurs rond Trump zou zo'n aanval kunnen leiden tot nieuwe massaprotesten in Iran en uiteindelijk vervanging van het regime.

In het Drentse dorp Dalen is vogelgriep vastgesteld op een leghennenbedrijf. De 15.000 kippen op het bedrijf worden geruimd, meldt het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

Binnen een straal van 3 kilometer ligt één ander pluimveebedrijf. Daar werd op 4 december vogelgriep vastgesteld. Alle 23.000 kippen zijn afgemaakt en het bedrijf staat sindsdien leeg, schrijft RTV Drenthe.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onderzoekt wat er recentelijk van en naar het nu getroffen bedrijf is vervoerd. Dat gebeurt om 'riskante contacten' in kaart te brengen.

Vervoersverbod

Voor acht andere pluimveebedrijven die binnen 10 kilometer van het getroffen bedrijf in Dalen liggen, geldt per direct een vervoersverbod. De bedrijven mogen geen vogels, broedeieren of eieren bestemd voor consumptie meer vervoeren.

Ook geldt een verbod voor de afvoer van mest van vogels en gebruikt strooisel. Daarmee moet verspreiding naar andere gebieden worden voorkomen. Het vervoersverbod beslaat ook een deel van Overijssel en een klein stukje Duitsland.

Ophokplicht

Sinds half oktober geldt voor ondernemers in de pluimveesector een ophok- en afschermplicht. Dat betekent dat zij moeten voorkomen dat hun dieren in contact kunnen komen met wilde vogels, die de vogelgriep verspreiden.

Voor mensen die hobbykippen houden geldt alleen een afschermplicht. Hun dieren mogen wel naar buiten, als ze maar beschermd zijn tegen wilde vogels, bijvoorbeeld door een volière.

De sfeer op het CDA-congres is, een dag na de presentatie van het coalitieakkoord, opgetogen. Na een moeilijke periode speelt de partij met achttien zetels weer een grote rol in de Tweede Kamer. Over een paar weken staan er zelfs ministers en staatssecretarissen op het bordes namens het CDA.

"We hebben onze partij opnieuw uitgevonden", zegt politiek leider Henri Bontenbal tegen de zaal in Den Bosch, gevolgd door een groot applaus. In zijn speech herhaalt de CDA-leider nog maar eens dat zijn partij "moedige keuzes" maakt die Nederland op de lange termijn "vooruithelpen".

Toch kost het Bontenbal moeite om uit te leggen wat de deelname aan dit minderheidskabinet, dat grote bezuinigingen op sociale zekerheid en de zorg doorvoert, het CDA daadwerkelijk oplevert. Hij wijst er vooral op dat in het akkoord "dankzij de inzet van het CDA" de hoogte van de AOW-uitkering ongemoeid blijft en het budget voor ontwikkelingssamenwerking omhooggaat. Het levert een aarzelend applaus op in de zaal.

Ook klinkt er nu al een waarschuwing voor de moeilijke periode die vermoedelijk weer voor het CDA zal aanbreken. "Als we verantwoordelijkheid dragen, worden we ook weer stevig aangesproken op het regeringsbeleid. Dat is nu eenmaal hoe het gaat", zegt Bontenbal.

'Een bijzondere stap'

Bij de CDA-leden levert de deelname aan het minderheidskabinet genoeg gespreksstof op. "Het is een bijzondere stap, dit is zeker voor het CDA een nieuwe stijl", zegt Moniek van Sandick, wethouder in Zoeterwoude. "Ik ben heel benieuwd hoe ze er in het kabinet mee omgaan."

Sybrand Buma, die naast burgemeester in Leeuwarden ook informateur was bij dit kabinet, noemt het minderheidskabinet "ingewikkeld, maar misschien ook gezond". Hij zegt dat hij in zijn tijd als informateur al tot de conclusie was gekomen dat er "een aantal keuzes echt nodig zijn".

Politiek verslaggever Michiel Breedveld:

"Het CDA heeft moeite de successen uit te venten van de politieke samenwerking in het minderheidskabinet. Ook de leden kunnen maar moeilijk aangeven wat het CDA hier nu uit haalt, behalve dan dat ze trots zijn deel uit te maken van een nieuwe politieke cultuur die hun partijleider bepleit, een cultuur van samenwerken en verantwoordelijkheid nemen.

In één ding is het CDA dan ook eensgezind: de partij neemt weer verantwoordelijkheid en gaat weer samenwerken met andere partijen om oplossingen te zoeken voor de problemen waar Nederland voor staat."

Nu is het de vraag of ook de CDA-kiezers blij zullen zijn met de weg die de partij inslaat. Een eerste test zullen de gemeenteraadsverkiezingen zijn, die op 18 maart plaatsvinden.

Het CDA zal daar naar verwachting in zeker 328 gemeenten meedoen, het meest van alle partijen. De verwachtingen zijn in ieder geval hooggespannen bij Bontenbal: "We gaan Nederland laten zien waarom het CDA de grootste landelijke partij op lokaal niveau is."

Op twee plekken in Iran zijn explosies geweest. Dat gebeurde in de havenstad Bandar Abbas en in de stad Ahvas, melden Iraanse media. Er wordt gesproken over zeker vijf doden.

Bij het incident in Ahvas ging het volgens Iraanse staatsmedia om een gasexplosie in een appartement. Daarbij zouden vier doden zijn gevallen.

Volgens het Iraanse persbureau Tasnim, dat nauwe banden onderhoudt met de overheid, was de ontploffing in Bandar Abbas in een acht verdiepingen tellend appartementencomplex. Daarbij zouden twee verdiepingen zijn verwoest. Ook raakten meerdere voertuigen en een winkel beschadigd.

'Geen aanslag op commandant'

Een gaslek was ook in dit geval de oorzaak van de ontploffing, melden Iraanse media op basis van de brandweer. Zeker een persoon zou om het leven zijn gekomen. Op sociale media gaan geruchten dat het gaat om een aanslag op een topman van de marineafdeling van de Revolutionaire Garde, maar volgens Tasnim kloppen die niet.

De NOS heeft vastgesteld dat deze beelden zijn gemaakt op de plek van de explosie in Bandar Abbas:

Bandar Abbas ligt aan de Straat van Hormuz in het zuiden van Iran en is een van de belangrijkste marinehavens van het land. Vorig jaar vond ook een explosie plaats in een haven bij de stad. Daarbij kwamen volgens de Iraanse autoriteiten achttien mensen om het leven en raakten zo'n 750 mensen gewond. De explosie was mogelijk veroorzaakt door chemische stoffen in containers.

Hoog opgelopen spanningen

Het nieuws komt op een moment dat de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran zijn toegenomen. Trump kondigde onlangs aan dat er extra militaire schepen naar het Midden-Oosten worden gestuurd. Hij sprak van een "armada" die op weg was naar Iran. Volgens diverse bronnen overweegt Trump verschillende opties, waaronder gerichte aanvallen op Iraanse veiligheidsdiensten.

President Trump dreigde met een aanval op Iran vanwege het dodelijke geweld bij de recente massale protesten. Daarbij vielen de afgelopen weken duizenden doden.

Het vliegdekschip USS Abraham Lincoln en de daarbij behorende torpedobootjagers met geleide raketten bevinden zich nu in de Arabische Zee.

In delen van Oekraïne en buurland Moldavië is de stroom uitgevallen. De oorzaak zou een storing in hoogspanningsleidingen zijn. De Oekraïense autoriteiten leggen geen direct verband met oorlogsschade. Desalniettemin is het elektriciteitsnetwerk wel verzwakt door de maandenlange luchtaanvallen op de energie-infrastructuur.

De problemen lijken op dit moment het grootst in de Oekraïense hoofdstad Kyiv. Daar zijn alle metro's uitgevallen. Honderdduizenden Oekraïners maken dagelijks gebruik van de metro. De stations kunnen wel nog worden gebruikt als schuilplaats bij eventuele luchtaanvallen. Daarvoor wordt noodstroom gebruikt.

De stroomvoorziening van Moldavië hangt aan het elektriciteitsnetwerk van Oekraïne. Daardoor zijn in beide landen op hetzelfde moment problemen ontstaan. In de Moldavische hoofdstad Chisinau zijn de verkeerslichten buiten bedrijf en hebben de meeste woonwijken ook geen stroom.

Kremlin: tot morgen geen bommen op Kyiv

De afgelopen twee dagen zijn er geen Russische drone- of raketaanvallen op de Oekraïense hoofdstad gemeld. Daarmee lijkt het alsof Moskou de toezegging nakomt dat Kyiv tot morgen, 1 februari, niet meer wordt gebombardeerd. Eerder deze maand had het Russische leger de stad juist extra zwaar onder vuur genomen, met burgerdoden en massale stroomuitval tot gevolg.

Het Kremlin bevestigde gisteren dat de presidenten Poetin en Trump een afspraak hadden gemaakt over een gedeeltelijke aanvalsstop. Maar in tegenstelling tot wat de Amerikaanse president beweerde, gold deze afspraak wat Rusland betreft alleen voor Kyiv: andere steden worden nog altijd beschoten. Trump stelde ook dat Poetin had toegezegd een week lang niet aan te vallen, maar dat bleek slechts enkele dagen te zijn.

In 24 uur tijd zijn vijf mensen gedood en 19 mensen verwond door Russische aanvallen, zeggen de Oekraïense autoriteiten vandaag. Volgens de luchtmacht werden afgelopen nacht 85 Russische drones gedetecteerd.

In de gisteren vrijgegeven dossiers uit de Epstein-zaak zijn volgens Britse media ook weer foto's van de voormalige Britse prins Andrew gevonden. Op de beelden lijkt hij op zijn handen en knieën boven een liggende vrouw te hangen. Hij raakt de persoon, die volledig aangekleed is, op een foto aan op haar buik.

De context van de foto's is onduidelijk, evenals wanneer de beelden zijn gemaakt. Volgens de BBC zal het beeldmateriaal Andrew Mountbatten-Windsor, zoals hij genoemd wordt sinds de intrekking van zijn koninklijke titel, verder onder druk zetten. De omroep heeft hem om een reactie gevraagd, maar die nog niet gekregen.

Gisteren werden ruim drie miljoen documenten, 2000 video's en 180.000 foto's uit de Epstein-zaak openbaar gemaakt door het Amerikaanse ministerie van Justitie. Onder de documenten zijn veel foto's die de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein zelf maakte. Ook bevatten de documenten pornografisch materiaal.

Uitnodiging voor diner in Buckingham Palace

Uit de nieuwe documenten komt eveneens naar voren dat de voormalige Britse prins Epstein in 2010 uitnodigde op Buckingham Palace. "We kunnen in alle privacy dineren in Buckingham Palace", schreef Andrew, al is onduidelijk of dat ooit is gebeurd.

Een maand eerder had Epstein hem gemaild over een 26-jarige Russische vrouw die in augustus in Londen zou zijn. De toenmalige prins antwoordde dat hij dan in Genève was, maar haar graag wilde ontmoeten. Of dat is gebeurd, is niet bekend. Volgens de BBC duiden de e-mails niet op strafbare feiten.

De ex-prins heeft altijd gezegd dat hij niets strafbaars heeft gedaan. Zo weersprak Mountbatten-Windsor de aantijgingen van Virginia Giuffre dat hij haar seksueel heeft misbruikt toen ze 17 jaar oud was. De voormalige prins was op een foto te zien waarin hij destijds zijn arm om haar middel hield. Giuffre maakte begin vorig jaar een eind aan haar leven. Ze was een van de bekendste slachtoffers van de vrouwenhandel en het misbruik door Epstein.

Democraten: Justitie houdt dossiers achter

In de VS zijn Democraten in het Congres ontevreden na het vrijgeven van de extra documenten over Jeffrey Epstein. "Het ministerie van Justitie houdt nog steeds dossiers achter", zegt Afgevaardigde Ro Khanna. De Democraten eisen uitleg, omdat volgens hen nog altijd geen volledige opening van zaken is gegeven en Trump de hand boven het hoofd wordt gehouden.

Todd Blanche, de Amerikaanse onderminister van Justitie, verklaarde dat de publicatie van de stukken het slot vormt van de verplichtingen die door het Congres aan de overheid waren opgelegd.

"Het ministerie van Justitie zegt meer dan 6 miljoen potentieel relevante pagina's te hebben geïdentificeerd, maar geeft er na beoordeling slechts zo'n 3,5 miljoen vrij. Dat roept vragen op over waarom de rest wordt achtergehouden", aldus Khanna, die verantwoordelijk is voor het wetsvoorstel dat openbaarmaking verplicht stelde.

In de nieuwe stukken komt Trump honderden keren naar voren, maar vooral in mediaberichten. Er is geen bewijs dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan strafbare feiten.

'Wie wordt er beschermd?'

Niet alleen over de hoeveelheid documenten is ophef ontstaan. Onder slachtoffers heerst verontwaardiging over de manier waarop ze zijn gepubliceerd.

Danielle Bensky vertelde bij CNN dat het vertrouwen in het ministerie van Justitie onder slachtoffers een dieptepunt heeft bereikt, omdat namen en persoonlijke gegevens in veel gevallen onvoldoende zijn afgeschermd. "Ik had niet verwacht mijn naam in de nieuwe documenten terug te zien, maar besloot toch even te zoeken. Tot mijn verrassing verscheen er vervolgens een grote hoeveelheid informatie."

Volgens Bensky was altijd beloofd dat de stukken zorgvuldig zouden worden geredigeerd om slachtoffers te beschermen. In plaats daarvan vormen de documenten volgens Bensky "een schat aan informatie over slachtoffers".

"Als informatie wordt achtergehouden om mensen te beschermen, maar slachtoffers vervolgens onvoldoende bescherming krijgen, wie wordt er dan werkelijk beschermd?"