NOS Nieuws - Algemeen

In de Golfregio lijkt bijna niemand nog te betwijfelen dat er een nieuwe oorlog met Iran aankomt. De vraag is vooral wanneer. Terwijl de Amerikanen in rap tempo nóg meer militair materieel naar de Golf verplaatsen, bereiden de Golfstaten zich voor op nieuwe drone- en raketaanvallen vanuit Iran en Jemen. Daarbij wordt steeds minder gerekend op veiligheidsgaranties van de VS.

In Doha hielden overvliegende straaljagers afgelopen nacht inwoners wakker en ook op andere plekken is de spanning voelbaar. Het Saudische staatsoliebedrijf Aramco heeft werknemers op het hoofdkantoor in Dhahran naar huis gestuurd om thuis te werken. In de hoofdstad Riyad is de iconische Kingdom Centre wolkenkrabber al enkele dagen ontruimd en krijgen kinderen thuis les, uit vrees voor aanvallen van de Houthi's.

Het zijn maatregelen die laten zien hoezeer de oorlogsdreiging het dagelijks leven en de economie in de Golf beïnvloedt.

Diplomaten vertrekken

Ondertussen hebben Amerikaanse diplomaten opdracht gekregen met hun gezinnen Saudi-Arabië te verlaten. Hetzelfde geldt volgens persbureau AFP voor Amerikaanse gezinsleden en ambassadepersoneel in onder meer Qatar, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten.

Ook Iran bereidt zich voor op een nieuwe oorlog. Iran heeft gewaarschuwd dat het bij nieuwe Amerikaanse aanvallen hard zal terugslaan, niet alleen tegen Israël en de Amerikaanse bases, maar ook tegen olie-installaties in de Golfstaten.

President Trump ontkent dat Washington nog met Teheran onderhandelt, en zegt cryptisch dat er fairly soon een uitkomst komt. Of hij daarmee doelt op militaire actie, blijft onduidelijk. Maar in de regio werden die woorden wel zo geïnterpreteerd.

De Amerikaanse Iran-kenner Vali Nasr, verbonden aan de Johns Hopkins University, zegt dat vrijwel alles erop wijst dat Washington opnieuw op een oorlog afstevent. Volgens hem kunnen zwaardere Amerikaanse en Israëlische aanvallen enorme schade aanrichten, zonder Iran definitief uit te schakelen. Hij vreest een langdurige ontwrichting van de regio, met alle gevolgen van dien voor de wereldeconomie.

Nieuwe bondgenootschappen

De crisis legt een fundamenteel probleem bloot. Decennialang vertrouwden de Golfstaten op de Amerikaanse veiligheidsparaplu. Ze werden gastheer voor Amerikaanse bases en kochten voor miljarden aan Amerikaanse wapens.

Diezelfde bases maken hen nu tot doelwit van Iraanse vergeldingsacties. Aanhoudende waarschuwingen van leiders uit de Golf vinden in Washington weinig gehoor en eerdere aanvallen hebben laten zien dat zelfs geavanceerde Amerikaanse luchtverdediging geen volledige bescherming biedt. Daarom zoeken de Golfstaten steeds nadrukkelijker naar nieuwe veiligheidspartners.

Qatar tekende deze week met Turkije, Pakistan en Indonesië het zogenoemde Badr-akkoord, bedoeld om gezamenlijk wapensystemen te ontwikkelen en militaire technologie te delen.

Volgens de Qatarese defensieminister Saoud bin Abdulrahman Al Thani moet het akkoord de militaire capaciteiten van de deelnemende landen samenbrengen. Ook andere landen kunnen zich later aansluiten.

Veranderende verhoudingen

Volgens Osama bin Javaid, analist en verslaggever van nieuwszender Al Jazeera, is het akkoord een belangrijke stap in de veranderende verhoudingen in het Midden-Oosten. "Dit wordt een historisch akkoord dat onderdeel zal zijn van de veranderende veiligheidsarchitectuur van de regio", zegt Bin Javaid.

Volgens hem speelt daarbij ook de veranderende aard van oorlogsvoering een rol. Goedkope drones kunnen voor miljarden aan schade aanrichten, terwijl het onderscheppen ervan met westerse raketten miljoenen kan kosten. Door zelf wapensystemen te ontwikkelen en produceren, hopen de landen minder afhankelijk te worden van buitenlandse leveranciers.

Het Badr-akkoord sluit aan bij het eerder gesloten Mekka-pact tussen Saudi-Arabië, Turkije en Pakistan, waarin de landen afspraken bij een aanval elkaar in NAVO-stijl te ondersteunen.

Dat betekent niet dat de Golfstaten de VS helemaal de rug toekeren. Daarvoor zijn de banden te diep en te belangrijk. Het gaat meer om het spreiden van risico's waarbij de afhankelijkheid van één beschermheer steeds meer wordt gezien als een potentieel gevaar.

Terwijl nieuwe bondgenootschappen vorm krijgen, bereiden landen zich voor op een oorlog die ze zelf niet willen, maar waarvan ze opnieuw de gevolgen dreigen te moeten dragen.

De recente dood van iemand die in Frankrijk besmet was met het shamondavirus, was uitzonderlijk. Het Franse ministerie van Volksgezondheid bevestigt eerdere berichtgeving dat het overlijden verband houdt met de zeer slechte gezondheid van de overledene.

Er is geen reden tot paniek en er is geen crisis, zegt het hoofd van de Franse gezondheidsdienst tegen persbureau Reuters. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die contact heeft met de Franse autoriteiten, spreekt van één afzonderlijk geval. Volgens de organisatie is het zeer onwaarschijnlijk dat het virus zich verder verspreidt.

Het virus komt normaal gesproken voor bij vee. De persoon zou zijn gestoken door een klein vliegje dat het virus bij zich droeg. In het oosten van Frankrijk werd het virus dit voorjaar en deze zomer al bij dieren vastgesteld.

Volgens de lokale krant Le Progrès gaat het om een zestigjarige man die in buurt van Lyon woonde.

Europese uitbraak

Het shamondavirus werd in de jaren zestig voor het eerst vastgesteld bij runderen in Nigeria. Sindsdien is het virus op verschillende continenten opgedoken. Deze zomer werd voor het eerst een uitbraak in Europa vastgesteld, onder meer in Oost-Frankrijk.

In Nederland werd begin deze maand voor het eerst een besmetting vastgesteld bij een paard. De ziekte wordt overgebracht door steekmugjes, die vooral in de lente, zomer en herfst voorkomen. In de winter is verspreiding minder waarschijnlijk door de lagere temperaturen.

Een besmetting met het virus veroorzaakt bij runderen koorts en diarree. Er is geen vaccin tegen.

De invloedrijke gamestudio BioWare moet zijn deuren sluiten. De Canadese studio maakte de afgelopen decennia naam met games als Mass Effect en Dragon Age. Moederbedrijf Electronic Arts (EA) heeft na tegenvallende resultaten besloten om BioWare op te doeken en 400 banen te schrappen.

BioWare werd in 1995 opgericht en legde zich toe op de zogenoemde rpg's, rollenspellen, waarbij spelers zelf kunnen kiezen welke richting het verhaal opgaat. Het eerste succes boekte BioWare in 1998 met Baldur's Gate, een pc-game die gebaseerd was op het populaire rollenspel Dungeons and Dragons uit de jaren 70.

Aan het begin van de eeuw werd BioWare een van de meest gerenommeerde studio's binnen de sector. Dat kwam door de successen van de Star Wars-titel Knights of the Old Republic, de scifi-games van de Mass Effect-trilogie en de Dragon Age-fantasygames. Die titels komen vaak terug in lijstjes van de beste spellen ooit gemaakt.

Mass Effect baanbrekend

Mass Effect (2005) en de twee vervolgdelen worden gezien als enkele van de invloedrijkste games. Bijzonder waren de diepgaande relaties tussen het hoofdpersonage en de andere karakters. De speler kan door verkeerde dialoogkeuzes teamleden permanent verliezen, zodat ze zelfs in latere games niet terugkeren - revolutionair voor die tijd. Ook kunnen spelers kiezen of ze een relatie aangaan met iemand van hetzelfde of het andere geslacht.

In 2007 werd BioWare overgenomen door EA. Daarna werden er nog wel succesvolle spellen uitgebracht, maar de laatste games vielen tegen. Onder meer Mass Effect: Andromeda (geen onderdeel van de trilogie) en Anthem vielen commercieel tegen. Volgens EA waren ook de verkoopcijfers van de laatste game, Dragon Age: The Veilguard, niet om over naar huis te schrijven. Daarom werd er vorig jaar al een ontslagronde doorgevoerd bij de studio.

"Na meer dan drie decennia sluit BioWare zijn deuren en is de ontwikkeling van de volgende Mass Effect-game stopgezet", schrijft de studio in een verklaring. "Onze games kregen zo veel meer betekenis doordat jullie ze speelden, over jullie keuzes praatten, verliefd werden op de karakters en jullie onze werelden je eigen maakten. Bedankt dat jullie het belangrijkste onderdeel van ons verhaal waren."

EA overgenomen door Saudische groep

Het opdoeken van BioWare volgt enkele maanden na de overname van EA, met games als EA FC (vroeger FIFA), The Sims en Battlefield een van de grootste uitgevers uit de industrie. Het Amerikaanse EA werd voor 55 miljard dollar opgekocht door een Saudische investeringsmaatschappij, waar ook Jared Kushner deel van uitmaakt, de schoonzoon van de Amerikaanse president Trump.

Onderdeel van de deal was dat EA zo'n 20 miljard dollar aan schulden op zich zou nemen, die ook weer gesaneerd moeten worden. Het sluiten van BioWare maakt daar deel van uit. EA noemt de ontwikkelaar een "legendarische studio die het rollenspelgenre op de kaart heeft gezet, en we zijn dan ook niet over een nacht ijs gegaan".

Verder zegt EA voortaan minder grootschalige actie-avonturenspellen simultaan te gaan produceren, om ontwikkelingskosten te drukken. Wel komen er nog een nieuwe Star Wars- en een nieuwe Iron Man-game aan.

De politie in Amsterdam heeft per toeval een opvallende vondst gedaan. Een 51-jarige autobestuurder bleek twee pythons in een opbergvak te vervoeren. Hij was onder invloed.

De Amsterdammer werd staande gehouden op de A4. Toen bleek dat hij niet nuchter was, werd hij aangehouden.

Goudvis in zakje

Het transportteam van de politie werd opgeroepen om de auto te verplaatsen. Toen agenten die doorzochten, vonden ze twee levende pythons in de middenconsole. Op de achterbank stond een doos met levende muizen en een goudvis in een zakje water.

De dieren zijn overgebracht naar een opvangcentrum.

Ventilatie

Het houden van pythons is niet verboden in Nederland. Voor het vervoeren van je eigen python is binnen een bepaald aantal kilometers geen vergunning nodig. Je moet je wel houden aan welzijnseisen. Zo moet er voldoende ventilatie zijn, iets wat hier beslist niet het geval was.

De politie treft vaker exotische dieren aan in de stad, schrijft stadsomroep AT5. Eerder dit jaar vonden agenten nog een dode, verminkte python in een vuilcontainer.

Fietsbuddy's, speciale hosts bij de uitgang en een plek om je telefoon op te laden voordat je vertrekt. Het zijn een aantal voorbeelden van de extra veiligheidsmaatregelen tijdens het Amsterdam Dance Event (ADE). Gisteren begon het grootste evenement voor elektronische muziek ter wereld.

Verschillende organisatoren, zoals DGTL en Awakenings, zetten 's nachts fietsbuddy's in. Zo hoeft niemand alleen te fietsen.

"Dit zijn twee mensen die continu heen en weer fietsen tussen de evenementenlocatie op NDSM en de pont", schrijft de gemeente Amsterdam. "Er is bewust gekozen voor een koppel, zodat ook zij samen onderweg zijn en zich tijdens de nacht niet alleen op straat bevinden."

Bij Awakenings is een zogenoemde goodbye host. Die staat bij de uitgang en let vooral op mensen die alleen vertrekken. Verder kan de host bijvoorbeeld helpen met de route en kun je bij de host je telefoon opladen. "Handig als je nog een Uber moet bestellen of je telefoon nodig hebt om je locatie met iemand te delen."

Hajar

Ook vorig jaar nam ADE extra maatregelen. Toen leidde de moord op Lisa, in augustus vlakbij Amsterdam, tot afgrijzen en onrust. Nu is dat het geval bij de moord op Hajar. Het lichaam van de 29-jarige vrouw werd vorige week in een koffer gevonden in de Amstel in Amsterdam.

De gemeente Amsterdam meldt dat er samen met ADE maatregelen zijn genomen. Organisatoren krijgen ook presentaties over veiligheid. En met een speciale campagne leren omstanders hoe ze kunnen ingrijpen in een onveilige situatie.

Lisa

Vorig jaar werd niet lang voor de start van ADE Lisa vermoord in Duivendrecht. Het meisje van 17 werd met veel geweld om het leven gebracht, wat een golf van afschuw veroorzaakte. Ook de actie 'Wij eisen de nacht op' werd toen in het leven geroepen.

Grootschalige protesten, plunderingen en politiegeweld houden Frankrijk al weken in hun greep. De onrust zet ook de politieke verhoudingen verder op scherp, slechts een half jaar voor de Franse presidentsverkiezingen, die ook voor Europa als geheel van grote betekenis zullen zijn.

Vrijwel alle partijen wijzen met de beschuldigende vinger naar de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI) als aanjager van het geweld. Zo wordt de partij verweten geen afstand te nemen van de anarchistische anti-politieleus ACAB (all cops are bastards), die tijdens de demonstraties veelvuldig te horen was.

Premier Lecornu heeft de fractievoorzitters bijeengeroepen om de gemoederen tot bedaren te brengen. Ook de veiligheid rond de presidentsverkiezingen staat daar centraal.

Presidentskandidaat en LFI-leider Jean-Luc Mélenchon heeft aangekondigd dat zijn partij aanwezig zal zijn, maar dreigt het overleg te ontregelen. Hij wil laten zien dat hij zich niet door de premier op het matje laat roepen.

Mélenchon weigert mee te gaan in de lezing dat zijn partij het geweld heeft aangewakkerd. In plaats daarvan beschuldigt hij de regering ervan de diepgewortelde sociale en economische problemen in de voorsteden niet aan te pakken.

Volgens hem ligt de verantwoordelijkheid voor de onrust daarom juist bij de regering en de politie, en spelen ook andere spanningen zoals de oorlog in het Midden-Oosten mee. En met dat frame spreekt hij met name jongeren aan.

Uitgeput en verzwakt

Ook de radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN) spint garen bij de volkswoede. De onrust versterkt de positie van presidentskandidaat Marine Le Pen, ziet Frankrijk-kenner Niek Pas.

Voor Le Pen is de aanhoudende onrust een uitgelezen kans om zich te profileren als de kampioen van orde en veiligheid tegen een regering die verzwakt en uitgeput de grip op de situatie heeft verloren.

"Bij het partijkantoor van RN lachen ze zich kapot", zegt Pas. "Le Pen hoeft niet veel te doen om stemmen te winnen, behalve rust uitstralen."

Twee rondes

Dat Le Pen de wind in de zeilen heeft, blijkt ook uit een deze week verschenen peiling. Daaruit komt ze niet alleen met afstand naar voren als favoriet voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, maar ook als favoriet voor de tweede ronde. Die zal ze winnen, wie dan ook haar tegenstander is, zo lijkt het.

Frankrijk trekt volgend jaar op 18 april naar de stembus voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Twee weken later, op 2 mei, volgt de beslissende tweede ronde tussen de twee winnaars van de eerste ronde.

NOS op 3 maakte afgelopen week deze explainer over de onrust in Frankrijk:

Terwijl de politieke flanken steun winnen, verliezen de sociaaldemocraten en centrumrechts terrein. Raphaël Glucksmann (Place Publique), Édouard Philippe (Horizons) en Gabriel Attal (Renaissance, de partij van president Marcon) zakken in de peiling.

"Geweld polariseert", zegt Pas. "Juist het politieke midden worstelt met een overtuigend antwoord daarop. En die onzekerheid baart zorgen. Het onderstreept de diepe crisis waarin Frankrijk verkeert: een sociaal-maatschappelijke, financieel-economische én politieke crisis."

Afrekening

Afgelopen zaterdag liep het geweld volledig uit de hand. Winkels en supermarkten werden geplunderd en symbolen van de republiek moesten het ontgelden: het stadhuis van Limoges ging in vlammen op en dat van Marseille werd bestormd.

"Le 17 octobre, zaterdag dus, was de afrekening van Macron, de evaluatie van tien jaar presidentschap", zegt Pas. "Dat het zo heftig is, komt ook doordat de verkiezingen eraan komen. Politieke partijen springen daarop in en scherpen hun strategieën aan."

De partijen aan de flanken nemen de duidelijkste standpunten in en gaan de strijd met elkaar aan, ziet ook de Franse politicoloog en opiniepeiler Jérôme Fourquet. "Ze proberen alle andere politieke krachten, die zich in het midden bevinden, uit te schakelen."

Versplintering

Te midden van alle politieke geweld oogt Macron machteloos, analyseert politiek journalist Solenn de Royer van Le Monde. Macron begrijpt volgens haar niet wat er omgaat in de hoofden van de relschoppers. Ook kwam hij in zijn tv-toespraak na de rellen niet met concrete voorstellen om de onrust te kalmeren.

Macron heeft bovendien weinig speelruimte: zijn handen zijn zonder meerderheid in de Assemblée Nationale (de Franse Tweede Kamer) grotendeels gebonden. Sinds de door hemzelf uitgeschreven vervroegde parlementsverkiezingen in juni 2024 is het parlement versplinterd in drie grote, onverzoenlijke blokken.

Intussen maakt Frankrijk zich op voor nieuwe protesten aankomende zaterdag, of acte II zoals de gele hesjes het noemen. Omdat de politie het niet alleen aankan, wil de regering ook de hulp van de leger inroepen. Op 31 oktober volgt acte III, zo hebben de gele hesjes al aangekondigd.

Het hangt al een aantal dagen in de lucht, maar of het in Nederland echt gaat stormen, is nog onzeker. Dat hangt af van de koers van 'storm' Austen. Wel staat vast dat het tot en met zondag van tijd tot tijd erg winderig wordt.

Vrijdagochtend regent het flink. In de loop van de ochtend wordt het korte tijd droger, maar blijft het wel bewolkt. In de middag volgt de kern van 'storm' Austen, die zorgt voor wolken, regen en een aantrekkende wind.

Vanaf de namiddag maakt het zuidwesten van het land, maar ook de heuvels van Limburg, kans op zware windstoten van minimaal 75 km per uur. In de loop van de avond en nacht wordt het ook elders in het land behoorlijk winderig.

Of het echt tot een storm komt, is nog onzeker. Het hangt af van de koers van Austen. Als de storm zo'n 100 kilometer anders trekt dan nu het meest waarschijnlijk is, kan dat nog tot meer wind leiden. Dan is er kans op een officiële storm met windkracht 9.

Depressietrein

Zaterdag nemen de buien tijdelijk af, is er wat zon en neemt de wind ook wat af. In de avond gaat het weer hard regenen en zwelt de wind weer aan. Het heeft er alle schijn van dat we ook dan weer kans maken op zware windstoten, mogelijk zelfs zeer zwaar in de kustgebieden. Ook dan is een officiële storm niet uitgesloten.

Zondag waait het flink door, vooral in het noorden van het land. Daar vallen ook buien, terwijl in het zuiden de zon wat vaker schijnt.

De komende dagen wordt het maximaal 13 graden. Het is dus volop herfst: de depressietrein is behoorlijk op stoom gekomen.

De Nederlandse ambassade in de Egyptische hoofdstad Caïro is voorlopig dicht. Tot de sluiting is besloten nadat voor de negende dag op rij demonstraties tegen Nederland plaatsvonden, heeft de ambassade bekendgemaakt op Facebook.

Bij elke demonstratie moest de ambassade vanwege de veiligheid worden ontruimd. Betogers protesteren tegen de arrestatie van Ahmed Nasser door de Nederlandse politie. Nasser is het plaatsvervangend hoofd van de 'Union of Egyptian Youth Abroad' en spreekbuis van de overheid. Op 10 oktober werd hij opgepakt en zijn voorarrest is met 14 dagen verlengd.

De demonstraties bij de Nederlandse ambassade lijken niet spontaan te zijn ontstaan. Waar in Egypte praktisch nooit demonstraties plaatsvinden onder de repressieve overheid, werden nu dagelijks demonstranten met bussen afgezet bij de ambassade in de wijk Zamalek. Dat is een eiland in de Nijl waar tal van ambassades gevestigd zijn en waar veel politie aanwezig is.

Een dag na Nassers arrestatie vroeg de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken in een telefoongesprek met zijn Nederlandse collega Berendsen om de vrijlating van Nasser en om opheldering over zijn arrestatie.

Hoewel beide ministers na dat gesprek publiekelijk lieten weten de goede relatie te willen voortzetten, gingen de demonstraties bij de ambassade door.

Hangslot aan ambassade in Den Haag

Nasser zou in Nederland zijn opgepakt wegens bedreiging van de activist Anas Habib. Habib werd vorig jaar zomer bekend toen hij met een hangslot het hek van de Egyptische ambassade in Den Haag afsloot.

Hij filmde zijn actie. Als reden gaf hij de Egyptische beslissing om de Rafah-grensovergang met Gaza dicht te houden voor Palestijnen die willen vluchten. Dit leidde tot een kettingreactie waarbij Egyptenaren in meer landen de Egyptische ambassade afsloten.

In een gelekte video spreekt de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken de ambassadeur in Nederland toe: "Als iemand probeert een slot of iets anders aan te brengen aan de ambassade, sleep hem dan naar binnen en maak zijn leven tot een hel."

Destijds leverde Habibs actie met het hangslot ook al een protest op bij de Nederlandse ambassade in Cairo, waarbij werd geëist dat Nederland meer doet om de Egyptische ambassade te beschermen.

Habib werd ondervraagd door de Nederlandse politie, maar mocht het onderzoek in vrijheid afwachten.

Tot nader order gesloten

Wanneer de ambassade in Egypte weer opengaat, is nog niet bekend. De ambassade blijft bereikbaar voor consulaire hulp in geval van nood.

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten dat de ambassade "uit voorzorg tot nader order is gesloten" en dat "de veiligheid van onze medewerkers altijd onze hoogste prioriteit heeft". Over de protocollen omtrent het ontruimen van de ambassade bij demonstraties, wilde het ministerie omwille van veiligheid niets zeggen.

De pro-Israëlische lobbygroep AIPAC zegt te stoppen met het steunen van kandidaten bij verkiezingen in de Verenigde Staten. Het beleid om direct politiek betrokken te zijn wordt na vijf jaar teruggedraaid vanwege de groeiende kritiek op de lobbygroep, schrijven Amerikaanse media.

Democratische en Republikeinse kandidaten krijgen geen rechtstreekse donaties en er wordt geen andere steun meer gegeven aan ze, zegt AIPAC

De American Israel Public Affairs Committee (AIPAC) is de belangrijkste en invloedrijkste pro-Israëlische lobbygroep in de VS. Meer dan 70 jaar zet de organisatie zich al in voor een nauwe relatie tussen Israël en de Verenigde Staten. De lobbygroep krijgt geld van onder meer zijn leden en sponsors die (grote) donaties doen.

AIPAC heeft het terugdraaien van het beleid in een brief aan de leden aangekondigd. "We schatten in dat de uitdagingen waar we voor staan de komende jaren zullen blijven toenemen." De brief meldt niet waarom AIPAC stopt met die steun en wat die uitdagingen zijn.

Publieke opinie

AIPAC is de laatste jaren steeds meer onder vuur komen te liggen vanwege omstreden standpunten. Zo steunt de pro-Israëlische lobbygroep de verwoestende oorlog in Gaza en is ze voorstander van de oorlog in Iran.

Politieke kandidaten die openlijk worden gesteund door AIPAC worden geconfronteerd met felle kritiek en verliezen zelfs stemmen. De grootste nederlaag leed AIPAC bij de Democratische voorverkiezing tussen Abdul El-Sayed en Haley Stevens in de staat Michigan.

Beiden streden deze zomer voor een Senaatszetel. AIPAC stak 30 miljoen dollar in de campagne van Stevens, de grootste investering in één race ooit, om El-Sayed te verslaan. Maar de Israël-kritische El-Sayed won die strijd nipt van de pro-Israëlische Stevens.

Steeds meer politici hebben openlijk kritiek op de pro-Israëlische groep en distantiëren zich van AIPAC omdat de publieke opinie over Israël in de VS is veranderd. Volgens recente peilingen hebben veel Amerikanen een negatieve houding tegenover Israël en tegenover de nauwe banden tussen dat land en de VS.

Andere strategie

AIPAC zegt voor een andere strategie te kiezen en individuele donateurs aan te sporen om rechtstreeks aan politieke kandidaten te doneren, schrijven Amerikaanse media.

Ook blijft AIPAC het aan de lobbygroep gelieerde superPAC United Democracy Project steunen. Een superPAC is een comité dat onbeperkt geld mag inzamelen en via reclame invloed probeert uit te oefenen op de verkiezingen. De lobbygroep zegt dat de presidentiële verkiezingen in 2028 een "nog sterkere inzet voor een pro-Israëlisch beleid" vragen.

Een 'luide galm', 'voortdurend geruis' of een 'irritante piep': omwonenden van de Euromast in Rotterdam klagen al maanden over geluidsoverlast uit de toren. De Milieudienst Rijnmond onderzoekt wat de oorzaak is, maar het antwoord blijft tot nu toe uit.

"Je hoort het geluid echt de hele tijd", vertelt omwonende Sasha bij Rijnmond. "Sinds juni slapen we niet meer. Je wordt er tig keer wakker van."

Sinds juni kwamen honderden meldingen binnen bij Milieudienst Rijnmond (DCMR), de gemeente Rotterdam en de Euromast zelf. Deze week alleen al waren het er minstens 75. Het geluid lijkt afhankelijk van weersomstandigheden zoals de wind, blijkt uit de klachten.

Geen loshangende kabels

DCMR begon een onderzoek. Eerst werd gedacht dat het geluid werd veroorzaakt door loshangende kabels. De Euromast was sinds januari gesloten voor een grote opknapbeurt; mogelijk hing in het kader daarvan het een en ander los. Een aannemer heeft diverse kabels daarom strakker gespannen.

Maar het mocht niet baten: in juli ging de Euromast weer open en waren de werkzaamheden voorbij, maar het irritante geluid niet.

Zo klinkt het geluid:

Nu het herfst is, is het geluid erger geworden, zegt Sasha. Ze denkt dat dat door de wind komt. "Het is geen irritante fluittoon meer, maar echt een hard gegier. Ik zet 's avonds de tv harder om het niet te hoeven horen."

Hogere deel

DCMR heeft inmiddels vastgesteld dat het geluid uit het hogere deel van de toren komt. Maar de oorzaak is nog steeds onduidelijk. Het onderzoek is complex, omdat het geluid volgens de milieudienst niet voortdurend te horen is.

Inmiddels is een gespecialiseerd ingenieursbureau ingeschakeld om te helpen met het zoeken naar de bron van het geluid.

Tegelijk kan DCMR niet uitsluiten dat sommige meldingen een andere oorzaak hebben en dat de Euromast niet de enige bron is van de gemelde geluidsoverlast.

De Britse actrice Judi Dench stopt definitief met acteren. Haar oogaandoening maakt het onmogelijk haar werk weer op te pakken. Ze kan ook niet meer lezen, vertelt de 91-jarige Oscarwinnares aan de BBC.

Dench kreeg al in 2012 de diagnose leeftijdsgebonden maculadegeneratie. Die aandoening tast het zicht aan. De specifieke vorm die Dench heeft, komt vooral voor bij mensen van boven de vijftig.

Haar zichtproblemen maakten het de afgelopen jaren steeds moeilijker om te werken. Zo had ze moeite om goed te kunnen zien op filmsets en kostte het haar steeds meer moeite om teksten uit haar hoofd te leren. Inmiddels is de aandoening zo ernstig dat ze bijna niets meer ziet en moeite heeft om gezichten te herkennen.

Ondanks haar oogaandoening blijft Dench in het openbaar verschijnen. Ook wil ze op de radio blijven vertellen over haar leven met verminderd zicht. Over ouder worden zegt Dench dat ze het vervelend vindt, maar dat ze er niet te veel over probeert na te denken.

De baas van James Bond

Dench heeft een carrière van meer dan zeventig jaar achter de rug. Ze werd wereldberoemd door haar rol als M, de baas van James Bond. Die rol speelde ze voor het eerst in de film GoldenEye uit 1995. In totaal speelde de Britse actrice de rol van M in acht James Bond-films.

Als kers op de taart won ze een Oscar voor beste vrouwelijke bijrol in de film Shakespeare in Love uit 1998. Daarnaast werd Dench nog zeven keer genomineerd voor een Oscar.

In het interview met de BBC vertelt Dench ook over haar liefde voor het werk van William Shakespeare. Die ontstond toen ze negen jaar oud was en haar broer de rol van koning Duncan speelde in de film Macbeth.

Wat haar uiteindelijk echt voor Shakespeare won, waren zijn sonnetten. Volgens Dench wist de schrijver de gevoelens in de klassieke gedichten, van precies veertien regels, zo eenvoudig te verwoorden dat ze het ritme van je hart weerspiegelen.

Hij wist wel dat ze iets waard waren, de Pokémonkaarten die op zijn zolder lagen te verstoffen. Maar dat hij in één klap miljonair zou worden dankzij zijn verzameling, kwam als een complete verrassing. Het overkwam een gepensioneerde huisschilder in Groot-Brittannië, die anoniem wil blijven.

De verzameling begon met zijn zoon, die eind jaren 90 kaarten spaarde en ruilde met vriendjes op school. Pokémon bestond nog maar net. Ook de vader van de jongen kreeg de smaak te pakken.

De man verzamelde uiteindelijk 42 complete sets. Een deel bleef helemaal ongebruikt en dus in perfecte staat. Zo'n set kostte toen ongeveer 300 pond. De man dacht dat het wellicht een goede investering zou zijn.

Naar zolder

Dat gevoel bleek te kloppen, want de kaartjes uit Japan werden een enorme hit. Later volgden videogames, series en zelfs Pokémonfilms.

Maar toen zijn puberzoon andere interesses kreeg, verwaterde ook bij de man de belangstelling en verdwenen de kaartjes naar zolder.

Pas na vijftien jaar kwam de doos met Pokémonkaartjes weer tevoorschijn. Een berichtje in de lokale krant over een waardevolle Pokémonkaart had de man aan het denken gezet. Hij bracht zijn verzameling daarop naar een veilinghuis.

Daar zagen ze meteen de waarde in van de verzameling. "Toen we zagen wat hij had, alles in onberispelijke staat, konden we het niet geloven", vertelde een kaartendeskundige van Ewbank's Auctions tegen de BBC.

'Booming'

Het veilinghuis wist vooraf al flink wat aandacht te trekken. Volgens de eigenaar ging dat zonder veel moeite, want Pokémon is volgens veilingmeester Andrew Ewbank op dit moment 'booming'.

Het waardevolst was de Legendary Collection Complete Master Set. De geschatte opbrengst lag tussen de 15.000 en 20.000 pond. Maar het liep anders: die ene set werd verkocht voor 100.000 pond, ruim 119.000 euro.

De veiling zou voor het veilingbedrijf de meest lucratieve ooit worden. De hele collectie kaartjes van de man uit Woking bleek 1,56 miljoen pond waard. Dat is ruim 1,8 miljoen euro.

De 29-jarige vrouw uit Amsterdam die vorige week dood werd gevonden, had op de dag van haar verdwijning "verontrustende berichten naar een bekende" gestuurd. Dat deed Hajar op zondagochtend 4 oktober, op dezelfde dag dat de ouders contact hadden opgenomen met agenten, meldt de politie.

Wat ze precies heeft gestuurd, wil de politie niet zeggen. De Telegraaf zegt WhatsApp-berichten te hebben ingezien waarin Hajar "Help me. Now. He is killing me" stuurde aan een familielid.

De politie zegt dat Hajar vaker langere tijd weg was, maar altijd weer terugkwam. Ook dat weekend vertrok ze met een koffer, alleen keerde ze niet meer terug. De politie zegt dat Hajar de appjes in de ochtend verstuurde. Daarna kregen familieleden geen contact meer met haar, waarna ze 's avonds contact opnamen met agenten, aldus de politie. Het is niet duidelijk waarom dat niet meteen gebeurd is.

Dag later toch urgent

"Op basis van alle op dat moment bekende feiten en omstandigheden is de vermissing op dat moment beoordeeld als niet urgent", zegt de politie. Vanwege privacyredenen wordt daar verder niets over gezegd. Maandagavond, een dag later, werd de vermissing alsnog urgent gemaakt, omdat er nog altijd geen contact was met Hajar.

"Die inschatting wordt gemaakt door een hulpofficier van justitie", zegt de politie. "Dat gebeurt op basis van feiten en omstandigheden rondom de vermissing, zoals het gedrag en de persoonlijke omstandigheden van de vermiste, de mededelingen van de melder en andere relevante informatie."

Familieleden gaven volgens de politie die dag geen toestemming om haar foto te publiceren. Wel hebben rechercheurs op meerdere manieren haar proberen te vinden, aldus de politie, bijvoorbeeld door haar telefoon te lokaliseren. Een pand in de Amsterdamse wijk Buitenveldert werd die nacht doorzocht, maar daar werden de vrouw en haar telefoon niet gevonden.

Verdachte aangehouden

Uiteindelijk werd haar lichaam op 16 oktober alsnog gevonden, in een koffer in het water aan de Amsteldijk. In verband met haar dood is een man van 23 jaar aangehouden. Hij heeft de Somalische nationaliteit en woont sinds zijn zesde in Nederland. Deze Abdi A. heeft een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en had op het moment van zijn arrestatie geen vaste woon- of verblijfplaats.

De man werd dinsdag in het Noord-Hollandse dorp Spierdijk opgepakt nadat hij zijn pleegvader had mishandeld met een hamer. Hij wordt morgen voorgeleid aan de rechter-commissaris, die besluit of hij langer blijft vastzitten.

Op 1 november stopt de gratis pendelbus waarin mensen hun fiets over de Afsluitdijk kunnen vervoeren tijdelijk met rijden. De afgelopen jaren werd in de winterperiode amper gebruikgemaakt van de dienst, daarom heeft Rijkswaterstaat besloten het geld te besparen.

Al jaren kan er niet gefietst worden over de 32 kilometer lange waterkering. In 2019 ging het fietspad dicht vanwege de versterking van de dijk en de vernieuwing van sluizen en pompen. Het pad is sinds 2024 weer grotendeels open, maar helemaal naar de overkant fietsen kan nog niet. Om daar toch met tweewieler en al te komen, konden mensen gebruikmaken van de gratis pendelbus.

Leeg heen en weer

Maar in de winter rijdt die vaak leeg op en neer, zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat tegen Omrop Fryslân. Gemiddeld maakten nog geen dertig mensen per maand gebruik van de bus, tegen maandelijks 3000 mensen in de zomer. "We zijn vorig jaar een flink aantal dagen leeg heen en weer gereden. Dat is zonde van het geld."

Vanaf 1 maart kunnen reizigers weer gebruikmaken van de bus. Later in het jaar moet fietsen over de Afsluitdijk weer helemaal mogelijk zijn: er worden tijdelijke fietsbruggen geplaatst. Die worden waarschijnlijk in het derde kwartaal van 2027 in gebruik genomen.

Fietsbrug goedkoper

De keuze voor het plaatsen van die tijdelijke fietsbruggen is gebaseerd op financiën. Het laten rijden van de fietsbus tijdens de werkzaamheden zou 14 miljoen euro kosten. Eerder dit jaar heeft het kabinet op verzoek van de Tweede Kamer bekeken of er geen goedkopere oplossing zou zijn.

Dat bleek het geval: de aanleg van tijdelijke fietsbruggen. Dat zou volgens berekeningen zo'n 5 miljoen euro gaan kosten.

In Duitsland is een Oekraïense man gearresteerd die zou hebben gespioneerd voor Rusland. Hij wordt onder meer verdacht van het doorspelen van militaire informatie over de NAVO. De man verbleef in de oostelijke deelstaat Brandenburg, die grenst aan Polen.

De arrestatie werd als eerste gemeld door Duitse media en is later bevestigd door het Openbaar Ministerie van Brandenburg. De leeftijd en woonplaats van de man zijn niet bekendgemaakt. De verdachte zou sinds juli 2025 in contact hebben gestaan met een niet nader genoemde Russische inlichtingendienst.

De Oekraïner wordt ervan beschuldigd informatie over de productie van pantservoertuigen, munitie en explosieven te hebben gedeeld. Ook militaire installaties aan de oostflank van de NAVO zouden in de gaten zijn gehouden.

Aanslagen en sabotage

De afgelopen jaren zijn in Duitsland geregeld mensen opgepakt op verdenking van spionage voor Rusland of zelfs voor het beramen van aanslagen en sabotageacties. Twee maanden geleden werd een Oekraïner veroordeeld tot vijftien maanden cel wegens het voorbereiden van brandaanslagen namens Rusland. Twee andere Oekraïners werden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs.

De Duitse autoriteiten houden Moskou ook verantwoordelijk voor de drone met explosieven die in augustus werd gevonden bij het vliegveld van Leipzig. Het Kremlin heeft de beschuldigingen steeds afgedaan als onzin. Volgens onderzoekers en westerse inlichtingendiensten staat echter vast dat Rusland de hybride oorlog tegen Europese landen steeds verder opvoert vanwege hun militaire steun aan Oekraïne.

Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) heeft signalen gekregen dat inmiddels misbruik is gemaakt van het grote lek in programmeertaal PHP. "We zien pogingen om de kwetsbaarheden te misbruiken en we krijgen de eerste signalen binnen dat dat met succes gebeurt", zegt een woordvoerder. Eerder zei het NCSC dergelijke signalen nog niet te zien.

Het NCSC adviseert bedrijven om systemen snel te updaten. "Pogingen om het lek te misbruiken gaan al sinds gisteren rond. We hebben contact met allerlei organisaties in binnen- en buitenland, en via die weg krijgen we signalen binnen dat er misbruik plaatsvindt."

Wat de concrete signalen precies inhouden, wil het NCSC niet zeggen. De instantie doet onderzoek, maar dat kan nog maanden in beslag nemen.

Beschermd

Tegelijkertijd zijn veel websites inmiddels beschermd, blijkt uit onderzoek van de NOS. Zeker 113.000 Nederlandse websites hebben aantoonbaar een nieuwere versie van PHP geïnstalleerd. Daardoor zijn die websites niet meer kwetsbaar voor het lek.

Wel zijn circa 145.000 Nederlandse websites mogelijk nog kwetsbaar. Dat is op afstand niet met zekerheid te zeggen. Het gaat om sites die een oude PHP-versie draaien, maar die kunnen via een andere weg toch worden beschermd.

Veel problemen

Het lek in programmeertaal PHP, waar veel websites mee zijn gebouwd, leidde gisteren tot veel problemen. Zo ging de website van RTL Nieuws offline, evenals een aantal overheidssites. Ook konden gemeenten die vergadersysteem Notubiz gebruiken niet inloggen, net als boekhouders die met software van Exact werken.

Dat gebeurde uit voorzorg, om te voorkomen dat hackers het lek zouden misbruiken. Op dat moment waren er namelijk nog geen patches voorhanden, digitale pleisters waarmee serverbeheerders hun website kunnen beschermen.

Iets voor 16.00 uur kwam de oplossing beschikbaar, waarna veel websites in de loop van de middag en avond weer online kwamen.

Twee vrouwen die meer dan anderhalf jaar geleden werden ontvoerd in het West-Afrikaanse land Niger, zijn vrijgelaten. De 76-jarige Oostenrijkse Eva Gretzmacher en de 69-jarige Zwitserse Claudia Abbt werden in januari en april vorig jaar gegijzeld in Agadez, een stad in het midden van het land.

Zowel de Oostenrijkse als de Zwitserse regering heeft vandaag de vrijlating bevestigd. Nadat beide vrouwen waren overgebracht naar de Libische stad Benghazi en daar medisch waren gecontroleerd, vlogen ze terug naar Europa.

Gewapende mannen

Gretzmacher werd in januari door gewapende mannen ontvoerd uit haar huis in Agadez, waar ze meer dan twintig jaar woonde en werkte als ontwikkelingswerker en humanitair hulpverlener.

Een paar maanden later werd ook Abbt in Agadez ontvoerd. Ook zij werkte al vele jaren als maatschappelijk werker in de Nigerese stad. De vrouwen werden gedurende hun gevangenschap overgebracht naar buurland Mali.

Losgeld en mensensmokkel

Het is volgens Afrikaanse media nog altijd onduidelijk waarom en door wie de vrouwen zijn ontvoerd. Geen enkele groepering heeft de verantwoordelijkheid voor de ontvoering opgeëist, al wordt in Afrikaanse media gewezen naar IS of groeperingen die daaraan gelieerd zijn.

Het is bekend dat er in de Sahel-regio gewelddadige bendes actief zijn die veel geld verdienen aan mensensmokkel en het ontvoeren van buitenlanders. Of er in dit geval ook losgeld is betaald, is niet bekend.

Libische generaal

Geruchten dat de vrouwen waren bevrijd, kwamen vorige week al naar buiten. Gisteren maakte persbureau Reuters hier melding van en vandaag kwam de officiële bevestiging. Christoph, de zoon van Gretzmacher, vertelde eerder aan RTL Nieuws over zijn inspanningen om zijn moeder vrij te krijgen.

Hij zocht onder meer contact met de Libische generaal Haftar, die met succes bemiddelde bij andere ontvoeringen. Op beelden is te zien dat Abbt zich rechtstreeks tot hem richt. "Ik ben heel blij dat ik ben vrijgelaten. Ik bedank Haftar en zijn zoon, generaal Saddam Khalifa Haftar, voor alles wat zij hebben gedaan om ons te bevrijden. Heel erg bedankt."

Het begrenzen van de rente op studieleningen op maximaal 2,5 procent is risicovol en duur. Dat schrijft minister Letschert van Onderwijs (D66) aan de Tweede Kamer. De minister "baalt ervan", maar komt tot de conclusie dat het plan vele malen duurder is dan gedacht.

De coalitie had er 40 miljoen voor gereserveerd, maar het wordt minstens vier keer zo duur. Dat zou gevolgen hebben voor de rest van de onderwijsbegroting en de schatkist. Letschert wil snel met de Kamer in gesprek over de problematiek, schrijft ze.

Bedrag kan snel oplopen

Veel studenten lenen geld van de overheid om zo hun studietijd te kunnen betalen. De meesten moeten dat geleende bedrag na hun studie terugbetalen. Over dat geleende bedrag betalen ze rente. Lange tijd was die 0 procent, maar de laatste jaren is het percentage aan het stijgen. Daardoor kan het bedrag dat (oud-)studenten moeten aflossen, snel oplopen.

Om die reden spraken D66, VVD en CDA in het coalitieakkoord af een renteplafond in te stellen van 2,5 procent. Hiervoor reserveerden ze 40 miljoen euro.

Rente al boven 2,5 procent

De discussie over het maximeren van de rente op 2,5 procent is de laatste weken weer actueel. Begin oktober ging de rente op studieleningen namelijk opnieuw omhoog, voor honderdduizenden studenten zelfs met een procentpunt naar 3,28 procent. Daarmee is de rente voor veel (oud-)studenten nu hoger dan de coalitiepartijen wenselijk vinden.

Letschert zegt de zorgen van studenten te begrijpen, maar zegt dat met het geld dat nu is gereserveerd voor de maximale rente de plannen niet kunnen worden uitgewerkt.

Rentestijgingen leidden de afgelopen jaren geregeld tot protesten:

Dat het plan voor een renteplafond een groot risico is voor de schatkist van de overheid, is al jaren op het ministerie bekend. In 2023 waarschuwde toenmalig onderwijsminister Dijkgraaf dat een renteplafond het ministerie van Onderwijs helemaal kan 'leegtrekken'.

Dat zit zo: om de studieleningen uit te betalen, moet de overheid zelf ook leningen aangaan. Als de rente over die lening hard stijgt, moet het ministerie het verschil zelf bijleggen. Dat kan al snel oplopen tot tientallen miljoenen euro's per jaar.

Daarbij komt dat het voor de hand ligt dat studenten bij een renteplafond veel meer zullen lenen dan ze nodig hebben. Voor het geld dat ze daarmee vrijspelen, krijgen ze op de bank of elders een veel hogere spaarrente.

Dit risico kan het ministerie verkleinen door het renteplafond alleen voor de huidige generatie studenten in te voeren. Alleen is dat volgens het ministerie van Onderwijs moeilijk uitvoerbaar omdat uitkeringsinstantie DUO dan onderscheid moet gaan maken tussen verschillende generaties studenten.

Hoeveel (oud-)studenten betalen studierente?

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek zijn er op dit moment ruim een miljoen oud-studenten met een studieschuld. Ook zijn er 400.000 mensen die nu studeren en een studieschuld hebben.

Het totale bedrag aan studieschuld is op dit moment zo'n 28 miljard euro. 145.000 mensen hebben een studieschuld van meer dan 50.000 euro.

Ondanks de eerdere waarschuwingen, zetten de huidige coalitiepartijen het plan voor een renteplafond toch in hun akkoord. Studentenorganisaties willen de coalitie aan die belofte houden. Zij roepen studenten op een petitie te ondertekenen.

Vooral de boosheid bij oud-studenten die onder het leenstelsel studeerden is groot. Toenmalig minister Bussemaker zei bij de invoering van dat leenstelsel dat studenten geen leenangst moesten hebben. Nu blijken de gevolgen van die hoge lening voor hen groter dan gedacht.

De rente op studieleningen is wel altijd een stuk lager dan op andere (commerciële) leningen. Ook zijn de terugbetalingsregels soepel: wie geen of nauwelijks inkomen heeft, hoeft niet terug te betalen. Ook kunnen studenten het terugbetalen tijdelijk pauzeren.

"Ik wil helemaal niets van Rusland, maar zij hebben mijn huis verwoest. En daar moeten ze voor betalen." Oleksandr Tereshchenko veegt regelmatig de tranen van zijn wangen terwijl hij vertelt hoe hij zijn woning is kwijtgeraakt bij de Russische inval in Oekraïne. "Ik ben geen militair, geen soldaat. Mijn huis was geen legerbasis."

Tereshchenko is een van de vele Oekraïners die van Rusland compensatie eisen voor de schade die ze hebben geleden door het geweld in hun land. Door de rechter in eigen land worden ze veelal in het gelijk gesteld, maar daar trekken de Russische autoriteiten zich niets van aan.

Daarom proberen diverse Oekraïense burgers en bedrijven het nu via een Nederlandse rechtbank, zo blijkt uit verschillende lopende rechtszaken.

Kans in Nederland

De gedupeerden kiezen om verschillende redenen voor Nederland. Tereshchenko doet dat uit hoop, legt hij uit: "Vanwege de geschiedenis en rechtszaak met het neerhalen van vlucht-MH17. Als er ergens een kans is, dan is het in Nederland, de hoofdstad van mondiale rechtvaardigheid", verwijst hij naar het International Strafhof in Den Haag.

Tereshchenko en zijn gezin woonden in Horenka. Dit slaapstadje ten noorden van Kiev veranderde in februari 2022 in een oorlogsgebied, toen Russische troepen het nabijgelegen vliegveld in handen probeerden te krijgen voor de aanval op Kyiv.

"Ons appartement werd bestookt door tanks, raketten, alles", zegt Tereshchenko. "We moesten naar de kelder vluchten. Toen het even rustig werd, slopen we naar buiten. Van ons appartement was niets meer over."

Tereshchenko, in eigen land advocaat, is realistisch over zijn kansen voor de Nederlandse rechtbank: "Ik geef mij 0,1 procent kans, maar ik probeer het toch. Als het lukt, dan kunnen meer mensen die hun huis hebben verloren door het Russische geweld iets terugkrijgen."

'Alter ego'

Toch is er ook een andere reden waarom Oekraïners hun rechtszaken tegen Rusland in Nederland proberen uit te vechten. In Nederland bevindt zich nog altijd veel Russisch geld, bijvoorbeeld van in Nederland gevestigde dochterbedrijven van gasgigant Gazprom.

De Hoge Raad oordeelde dit jaar dat Gazprom als staatsbedrijf mag worden gezien als een "alter ego" van de Russische staat. Om die reden mag een claim tegen Rusland via Gazprom nu worden behandeld door een Nederlandse rechtbank.

Bijvoorbeeld die van Farm Syu Zhnyva. Dit Oekraïense landbouwbedrijf had graansilo's in de regio's Zaporizja en Cherson. Die silo's werden deels leeggeroofd "door Russischsprekende personen met Russische militaire uniformen", staat in een tussenuitspraak van het Haagse gerechtshof uit juni. De rest van het graan is bedorven.

Door de malaise is Syu Zhnyva inmiddels failliet. In Oekraïne had een rechtbank geoordeeld dat het graanbedrijf recht heeft op 75 miljoen euro aan schadevergoeding. Maar omdat Gazprom niet betaalt, werd in 2024 beslag gelegd op het vermogen van Gazprom in Nederland.

Lastig, niet uniek

Via de rechter een schadevergoeding bij een Staat afdwingen is niet uniek. Wel is het moeilijk een Staat aan te klagen, benadrukt Mathijs ten Wolde, hoogleraar internationaal privaatrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen: "Zeker in een ander land."

Ten Wolde wijst naar Artikel 431 in het Nederlandse wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Daarin staat dat uitspraken van buitenlandse rechtbanken hier niet kunnen worden uitgevoerd. Om die reden legt Rusland door Oekraïense rechtbanken toegewezen schadevergoedingen ook naast zich neer.

Uitzonderingen worden gemaakt bij uitspraken in landen waar de rechtspraak voldoet aan internationale standaarden, zegt Ten Wolde: "Als de procedures zorgvuldig zijn doorlopen, als een gedaagde voldoende gelegenheid heeft gekregen zich te verweren en het niet in strijd is met de openbare orde."

Geld in Nederland

Als dat het geval is, maakt een inwoner of bedrijf uit Oekraïne kans om via een Nederlandse rechtbank de schade te verhalen. Bijvoorbeeld door beslag te laten leggen op de vele Russische tegoeden die hier staan, van onder meer Nederlandse dochters van Russische bedrijven.

Juridisch experts die de NOS sprak noemen de lopende rechtszaken zeer interessant, ook omdat dit juridisch onontgonnen gebied is. Wel benadrukken zij dat dit daarom een zaak van de lange adem kan worden.

De NOS heeft de advocaat van Gazprom Nederland om een reactie gevraagd over de lopende rechtszaken. Die laat weten daar vanwege geheimhoudingsplicht niet inhoudelijk op te kunnen reageren.

Claimscommissie in Nederland

Nederland kondigde eind vorig jaar aan gastland te willen worden voor een speciale commissie waar Oekraïners hun geleden oorlogsschade tijdens de Russische invasie kunnen claimen. Op dat moment waren er al meer dan 80.000 schadeclaims geregistreerd.

Deze claimscommissie is nog niet operationeel, zo laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten. Dat kan pas als minimaal 25 staten die het oprichtingsverdrag hebben ondertekend, het verdrag ook ratificeren. Daarnaast moeten deze landen garant staan voor minimaal de helft van het benodigde totaalbudget van 7,4 miljoen euro.

Vooralsnog hebben tien landen, waaronder Nederland, en de Europese Unie het verdrag voor de claimscommissie geratificeerd. Buitenlandse Zaken verwacht dat halverwege 2027 de overige zestien landen hun handtekening hebben gezet.

Van DigiD tot de Franse overheid, en van RTL Nieuws tot Schiphol. Sites van allerlei instanties gingen gisteren een paar uur offline. Er zaten lekken in PHP, een taal om sites te programmeren. Doordat die lekken op straat lagen, waren de sites kwetsbaar voor hackers. En dus was het veiliger om websites even uit de lucht te halen. Wat zegt dit lek over de kwetsbaarheid van ons internet?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Volgens techjournalist van de NOS Joost Schellevis kan je PHP vergelijken met een onderbroek. Iedereen gebruikt het, het is belangrijk, maar normaal blijft het onzichtbaar. Met behulp van AI is het lek in die onderbroek nu gevonden.

Kunstmatige intelligentie is een vloek en zegen voor de kwetsbaarheid van het internet. Aan de ene kant worden meer lekken gedicht die een mens moeilijk kan vinden. Aan de andere kant kunnen hackers die kwaad in de zin hebben, makkelijker toeslaan.

Ook techsite Tweakers ging offline. Dat was jammer, want juist daar wilden ze over dit lek schrijven. Normaal gesproken wordt er pas over geschreven als de oplossing, een patch, voorhanden is. Maar nu ging die volgorde overhoop, waardoor het halve internet op zwart ging. Tweakers-hoofdredacteur Wout Funnekotter vreest dat dit niet de laatste keer zal zijn.

Reageren: Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Wouter Sloekers