NOS Nieuws - Algemeen

Karoline Leavitt, perschef van het Witte Huis, vertrekt. Dat meldt de Amerikaanse president Trump. Ze wil volgens hem meer tijd met haar familie en twee jonge kinderen doorbrengen. De woordvoerder stopt aan het einde van de maand.

De 28-jarige Leavitt uit New Hampshire was de jongste woordvoerder van het Witte Huis ooit. Ze was de eerste woordvoerder van Trump tijdens zijn tweede termijn als president en beantwoordde in die rol dagelijks vragen van de pers. Het is niet meteen duidelijk wie haar gaat vervangen.

Invloedrijk

Trump schrijft op Truth Social dat Leavitt een van zijn meest vertrouwde medewerkers was, een van zijn belangrijkste adviseurs van buitenaf en een invloedrijke stem binnen de Republikeinse partij. Ook was ze volgens hem "een van de beste woordvoerders in de geschiedenis van het Witte Huis".

Leavitt was nog geen maand terug van haar zwangerschapsverlof. Ze schrijft op X dat ze, sinds de geboorte van haar dochter, niet de beste moeder kan zijn "die mijn twee jonge kinderen verdienen" terwijl ze tegelijk ook perschef is.

Ze noemt het woordvoerderschap samen met het moederschap een van de meest veeleisende banen ter wereld. Volgens haar heeft president Trump haar gevraagd om door te gaan als extern topadviseur, onder meer als stem voor de MAGA-beweging.

Leavitt was een trouwe MAGA-aanhanger. Ze gebruikte als woordvoerder een vergelijkbare communicatiestijl als Trump en ging geregeld de confrontatie aan met journalisten.

Twee na langste perschef

Voor haar rol als perschef was ze al Trumps woordvoerder tijdens diens campagne van 2024. Tijdens Trumps eerste termijn was ze van 2019 tot 2021 assistent-woordvoerder onder Kayleigh McEnany. In 2022 probeerde ze in het Congres gekozen te worden maar dat mislukte.

Trump had tijdens zijn eerste termijn tussen 2017 en 2021 vier perschefs. Daarvan zat Sarah Huckabee Sanders het langst, van 2017 tot 2019.

Vlak bij het pretpark Plopsaland in Coo, in de Belgische Ardennen, is vanmiddag een oud explosief ontploft. Dat meldt de krant Het Laatste Nieuws (HLN). Drie mensen raakten lichtgewond.

De explosie gebeurde langs de oever van de Amblève, een rivier die langs het pretpark in Stavelot stroomt. Plopsaland zegt tegen HLN dat twee bezoekers en een personeelslid gewond raakten. Volgens de burgemeester van Stavelot kreeg een persoon een klein onderdeel van het projectiel in het been en hadden twee anderen pijn aan hun trommelvliezen.

De omgeving van de rivier werd na de ontploffing afgesloten, al kon het pretpark open blijven. De Dienst voor Opruiming en Vernietiging van Ontploffingstuigen (DOVO) van het Belgische leger kwam ter plaatse om de resten van het explosief te verwijderen.

Vermoedelijk kwam het projectiel nog uit de Tweede Wereldoorlog. De dienst heeft ook gecontroleerd of langs de oever geen andere explosieven in de grond verborgen zaten.

Met open mond hebben veel Nederlanders gekeken naar de grootste zonsverduistering van de afgelopen decennia. Mensen waren onder meer massaal naar kust gekomen om te zien hoe bijna 90 procent van de zon werd bedekt werd door de maan.

"Het lijkt op een maan die licht geeft. Dit is echt heel bijzonder", zei een vrouw op het strand van Petten. De kust was een populaire plek om het schouwspel te zien, want de zon stond laag in het westen tijdens de eclips. Op wegen naar het strand stonden files.

In de duinen, op het dak, op heuvels in de polder: zo keek men vanuit verschillende plekken in Nederland:

Op de meeste plekken in het land waren de weersomstandigheden prima om de verduistering te zien. Het natuurfenomeen was live te volgen bij de NOS. Journaalpresentator Rob Trip ging tijdens de uitzending naar het dak om de eclips te zien.

Ook weerman Peter Kuipers Munneke en presentator van de NOS-livestream Albert Bos vonden het een bijzonder moment. "Ik word hier een beetje emotioneel van", zei Munneke over de eclips in Nederland.

Bekijk hier dat moment terug:

Toeschouwers van de volledige zonsverduistering kwamen soms woorden tekort om te beschrijven hoe mooi ze het vonden. "Dit was een euforisch momentje", zei een grijnzende Nederlandse toerist tegen correspondent Miral de Bruijne in Spanje. "Puur geluk", zei de broer van de man.

De vorige eclips die zij meemaakten was in 1999. Een van de broers was toen 6 jaar oud. De interesse in de kosmos werd op dat moment gewekt. "Dit maakt je ervan bewust hoe klein je eigenlijk bent." Tijdens de eclips vielen sommige mensen elkaar in de armen.

Bekijk hier hoe heftig de zonsverduistering in Spanje werd ervaren:

De correspondent in Spanje had een bijzonder gesprek met een groep mannen uit Tsjechië. Een van hen is blind, maar kon tijdens de vorige volledige eclips van 1999 nog zien. Dat gegeven maakte het voor hem een zeer bijzonder moment. "Vandaag stroomt er nieuw bloed door mijn lichaam", zei hij geëmotioneerd.

Bekijk hier het interview met de blinde man:

Ook in IJsland, Groenland en Portugal was een volledige zonsverduistering te zien. Niet iedereen had geluk: sommige mensen konden het fenomeen niet goed zien door bewolking.

Het eerste dat Roberto Spranzi 's ochtends bekijkt, is de waterstand van de Rijn. Met de huidige droogte telt iedere centimeter voor de transporteur uit Duisburg. Vervolgens belt hij met klanten om te bespreken wat nog kan worden vervoerd. "Ieder plan van gisteren kan vandaag weer de prullenbak in. Deze toestand heb ik niet eerder meegemaakt."

Door de aanhoudende droogte staat de waterstand in de Rijn historisch laag. Hier in Duisburg is de vaargeul nog maar 1,85 meter diep, op het kritieke punt bij Kaub zo'n 1,30 meter. Buiten de uitgediepte vaargeul kan de Rijn daar de komende dagen droogvallen. Vrijwel geen enkel vrachtschip kan dit punt nog passeren.

Daarmee is de Rijn de facto in tweeën gesplitst voor de scheepvaart, wat niet eerder gebeurde. In het noorden varen schepen vanuit Nederland niet meer verder dan het Ruhrgebied en Keulen. Stroomopwaarts is scheepvaart vanaf Mainz naar het zuiden en richting de Donau nog mogelijk, maar een zeehaven bereiken is een brug te ver.

De binnenvaartcoöperatie van Spranzi, de Deutsche Transport-Genossenschaft (DTG), heeft zo'n honderd schepen in gebruik. "De meeste komen tot Duisburg, misschien Keulen, terwijl ze normaal over de Donau tot de Zwarte Zee varen." Veel wordt opgeslagen in Duisburg, wat leidt tot een overvolle haven.

Ook vervoeren de schepen nu een fractie van de normale lading, om te voorkomen dat het schip te diep in het water ligt. "We zijn voor 20 procent gevuld", vertelt een schipper, die zoutzuur naar Duisburg heeft gevaren. "Dan houden we 10 à 20 centimeter over als marge, waarbij we soms al de bodem raken. Het gaat wel, maar je vaart je schroef wel kapot."

De kosten van het transport stijgen met de dag, vertelt Spranzi. Hoe minder ingeladen kan worden, hoe hoger de kosten. "Voor verschillende klanten wordt het onbetaalbaar. Zij blazen transporten af of stellen het uit."

Ook het toerisme wordt geraakt. In Duisburg ligt een boot met tientallen Nederlanders aangemeerd. Het klassieke 'reisje over de Rijn' kwam niet verder dan Koblenz. "Daar zijn we omgekeerd en toen voelden we wel dat het schip over de bodem schaafde", vertelt een passagier.

De economische schade loopt in de miljarden. Onderzoeksinstituut ifW verwacht dat de beperkte economische groei van Duitsland voor dit jaar zal verdampen als gevolg van de lage waterstand.

De Rijn is namelijk de logistieke levensader van Duitsland. Zo'n 80 procent van de scheepvaart in Duitsland vaart over deze rivier. De haven van Duisburg is de grootste binnenhaven van Europa. Langs de Rijn zijn de afgelopen eeuw omvangrijke industriegebieden opgetrokken, met chemiereuzen als Bayer, Henkel en BASF en staalproducenten als AccelorMittal en ThyssenKrupp.

"Het gaat daar om faciliteiten die niet stopgezet kunnen worden. Zij hebben bepaalde leveringen hoe dan ook nodig", vertelt Spranzi. Hij zet daarom alles op alles om de meest moderne, ondiepe schepen nog langs het kritieke punt bij Kaub te krijgen.

Voor zulke leveringen wordt de hoofdprijs betaald. Deels kan dit transport over weg of spoor worden opgevangen, maar dat is een druppel op de gloeiende plaat. Voor één schip zijn al snel honderd vrachtwagens nodig.

Verdiepen van de vaargeul

Er zijn geen kortetermijnoplossingen. Sinds het vorige laagterecord uit 2018 is een actieplan opgesteld, waarover de sector te spreken is. "Het is deels omgezet, maar de vaart is er een beetje uitgeraakt. De maatregelen moeten echt prioriteit krijgen."

Het gaat onder meer om het aanleggen van opvangbekken, waar water bij natte periodes kan worden opgeslagen, om bij droogte terug de Rijn in te stromen. Het verdiepen van de vaargeul is een optie, maar omstreden. Daardoor vallen de natuurlijke oevers sneller droog, met nadelige effecten voor flora en fauna. Ook stroomt het water in een vaargeul juist sneller weg.

Afhankelijk van regenval

Door klimaatverandering zal de Rijn vaker met lage waterstanden in de zomer te maken krijgen. Waar de rivier van oudsher constant werd gevoed met gesmolten sneeuw en ijs uit de Zwitserse Alpen, is de Rijn nu sterker afhankelijk van regenval. De wintervoorraad ijs was dit jaar eind juni al geheel gesmolten, niet eerder was dat zo vroeg.

"Het is nog maar augustus", zegt transporteur Spranzi met een zucht. "Een lage waterstand verwacht je normaal pas later in het jaar."

Voorlopig wordt er nauwelijks regenval van betekenis verwacht. Daardoor is het onzeker hoelang de stremming in de Rijn zal aanhouden en hoe groot de miljardenschade aan de Duitse economie zal zijn.

Bekijk deze NOS-special over waarom de Rijn het zwaar heeft:

Als het aan de Duitse regering ligt krijgen de inlichtingendiensten in Duitsland meer bevoegdheden. Ze mogen in de toekomst bijvoorbeeld actiever optreden tegen spionage en cyberaanvallen. Het parlement moet nog instemmen met het wetsvoorstel om de inlichtingendiensten meer speelruimte te geven, maar er lijkt voldoende steun te zijn.

Tot nu toe mochten de Duitse inlichtingendiensten in principe alleen informatie verzamelen. Straks krijgen de buitenlandse inlichtingendienst BND en binnenlandtegenhanger BfV de mogelijkheid om terug te slaan, zoals diensten van bondgenoten ook doen.

Volgens de beoogde nieuwe regels hebben ze meer bevoegdheden om in te breken in IT-systemen en digitale communicatie en mogen ze proberen de systemen van cyberaanvallers uit te schakelen.

Hybride dreiging

Het wetsvoorstel is volgens de regering van bondskanselier Merz "de omvangrijkste en fundamenteelste hervorming" van de regels voor de diensten in de naoorlogse geschiedenis. Het maakt de inlichtingendiensten "tot echte geheime diensten", zei minister Dobrindt van Binnenlandse Zaken over het regeringsbesluit. De ruimere wetgeving maakt het volgens Berlijn ook makkelijker om met bevriende inlichtingendiensten samen te werken.

Aanleiding voor de hervorming is de groeiende hybride dreiging vanuit Rusland. Dobrindt sprak de afgelopen tijd meermaals over de toenemende gevallen van spionage, sabotage en het risico op aanslagen in Duitsland en de rest van Europa.

"We moeten laten zien dat we tot vergelijkbare dingen in staat zijn, zodat de andere partij ook de gevolgen voelt", zei Martin Jäger, hoofd van de buitenlandse inlichtingendienst BND, tegen Der Spiegel. De BND en BfV konden eerder al op meer geld rekenen.

Vrees voor 'geheime politie'

De nieuwe wet regelt ook een strenger toezicht op de inlichtingendiensten en dicteert nieuwe regels om machtsmisbruik te voorkomen. De controle komt in handen van één toezichthouder, die van de BND.

Critici en oppositiepartijen vrezen dat de verantwoordelijkheden van de inlichtingendiensten en de politie straks niet meer gescheiden zijn en waarschuwen voor een 'geheime politie'. Voor het wetsvoorstel lijkt in de Bondsdag echter al een meerderheid te zijn.

Duitsland-correspondent Charlotte Waaijers:

"Voor Duitsland is dit een omstreden plan. Na de ervaringen met de Gestapo in de Tweede Wereldoorlog en de Stasi tijdens de DDR, ligt het omvormen van de veiligheidsdiensten tot geheime diensten uiterst gevoelig. Zeker de angst dat ze die tegen Duitse burgers zelf zouden kunnen inzetten zit diep. En dus mochten ze de afgelopen decennia vooral informatie verzamelen, en niet zelf actief ingrijpen. Zo'n beetje de hele oppositie is dan ook tegen dit uitbreidingsvoorstel.

Tegelijk zijn de diensten zonder die bevoegdheden nu nog erg afhankelijk van buitenlandse partners. En zeker vanwege de Russische hybride oorlog is volgens bondskanselier Merz de dreiging voor Duitsland sinds de Tweede Oorlog nog nooit zo groot geweest. Dat de regering daartegen soms machteloos lijkt, zal ze nooit zo hard zeggen. Maar deze stap moet ook minstens die indruk tegengaan. En daar is, ondanks alle kritiek, nu meer politieke steun voor dan ooit."

In Maastricht liep het kwik vandaag op tot 31,5 graden. Daarmee was het de 31ste dag van het jaar waarop het lokaal tropisch warm was.

Daarmee is een record uit 1947 gesneuveld, toen waren er 30 tropische dagen. Een dag is tropisch warm te noemen als het 30 graden of meer is.

In 1947 viel de dertigste tropische dag pas in september. Door klimaatverandering komen tropische dagen en meerdere hittegolven steeds vaker voor.

'Zeer bijzonder'

Sinds vanochtend is deze zomer de één na droogste sinds het begin van de metingen in 1901. Het neerslagtekort staat inmiddels op een historisch hoge 297 millimeter en blijft oplopen. Alleen in het jaar 1976 was het nog droger.

Gisteren waarschuwde Rijkswaterstaat al dat de langdurige droogte in Nederland 'historische' vormen begint aan te nemen. Hoewel er de afgelopen honderd jaar meerdere periodes van droogte en laagwater zijn geweest, is de situatie nu "zeer bijzonder".

De combinatie van hoge temperaturen en een tekort aan neerslag zet het land al weken onder druk: waterschappen roepen op zuinig om te gaan met water en op veel plekken mogen boeren en tuinders geen water onttrekken. Er stroomde nog nooit zo weinig water door de Rijn als nu en ook de afvoer door de Maas is laag.

Meteorologen houden er rekening mee dat het record voor tropische dagen deze zomer nog verder kan oplopen. Morgen en overmorgen wordt het opnieuw erg warm, met temperaturen boven 30 graden. Er is kans op een regionale hittegolf. Dat zou dan alweer de vijfde van dit jaar zijn.

Vanwege de verwachte hitte geldt vanaf morgen het Nationale Hitteplan in heel Nederland. Vandaag gold het al voor Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel.

Het Nationaal Hitteplan wordt geactiveerd als het aanhoudend warm is met temperaturen boven de 27 graden. Dit gaat dan gepaard met code geel, voor aanhoudende hitte.

Vrijdag wordt naar verwachting de heetste dag, met temperaturen tussen de 33 en 37 graden en in het zuidoosten en oosten mogelijk hittekracht 9. Dat is de een na hoogste waarschuwing. Vanaf zaterdag komt er wat verkoeling.

Voldoende drinken

Met het hitteplan wil het RIVM verzorgers van kwetsbare mensen, zoals ouderen en kleine kinderen, extra bewust maken van de hitte. Het RIVM raadt hen aan voldoende te drinken, alleen vroeg in de ochtend of laat in de avond naar buiten te gaan en het huis koel te houden.

Het is de vierde keer dit jaar dat het hitteplan gaat gelden. De eerste keer was halverwege juni, toen het in delen in het land boven de 35 graden was.

De olie die al weken lekt uit een gestrande tanker heeft inmiddels ook het vasteland van Oman bereikt. Bij kustplaats Ras Madrakah is een strook van zo'n 40 kilometer lang vervuild geraakt, melden de Omaanse autoriteiten. Olie is ook aangespoeld op een aantal eilanden in de omgeving.

Persbureau Reuters meldt dat de natuurramp waarschijnlijk ernstiger is dan de officiële berichten doen geloven. De olievlek zou inmiddels ruim 2000 vierkante kilometer groot zijn. Dat concludeert Reuters op basis van satellietbeelden die zijn geanalyseerd door een expert.

Caroline Bezengi

Daarmee zou het een van meest omvangrijke olierampen zijn van de afgelopen jaren. De impact op de natuur is nog niet duidelijk. Het getroffen gebied is rijk aan koralen en zeldzame diersoorten, zoals schildpadden en walvissen.

De tanker genaamd Caroline Bezengi ligt inmiddels ruim anderhalve maand vast voor het Omaanse eiland Jazirat Al Qibliyyah. Het schip is gesanctioneerd door de EU als onderdeel van de Russische schaduwvloot. De tanker liep vast na explosies aan boord. De oorzaak hiervan is nog onduidelijk.

Afgelopen maandag zei Oman dat destijds een gebied van zo'n 400 vierkante kilometer was besmeurd met olie. Dat was de eerste keer dat de autoriteiten informatie over de omvang van de olievlek hadden vrijgegeven.

Oman houdt de situatie nauwlettend in de gaten, aldus de landelijke autoriteiten. De gevolgen voor het milieu worden gemonitord, zowel vanuit de lucht als ter plekke. Uit de verklaring wordt niet duidelijk of er olie wordt opgeruimd en of er een poging wordt gedaan de tanker te bergen.

Regenseizoen bemoeilijkt berging

"De moesson heeft de toegang tot het schip beperkt en bergingsoperaties vertraagd", zegt een woordvoerder van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) tegen Reuters. Het VN-orgaan bevestigt dat ruwe aardolie is aangespoeld op het vasteland.

De Caroline Bezengi is in april vertrokken vanuit de Russische haven Novorossisk in de Zwarte Zee. Het schip zou een lading van oplopend tot mogelijk een miljoen vaten olie naar India hebben geprobeerd te vervoeren.

Als er sprake is geweest van een aanval op de tanker dan is die nooit opgeëist. De explosie gebeurde voor de kust van Oman, waar zowel de Houthi's als Iran talloze schepen hebben bestookt. Oekraïne heeft de afgelopen tijd meerdere aanvallen uitgevoerd op schepen van de Russische schaduwvloot.

Een 32-jarige man uit Rotterdam is vandaag aangehouden voor het bekladden van overheidsgebouwen in Rotterdam. Ook zou hij in Utrecht hebben toegeslagen. De man wordt verdacht van het schrijven van teksten in rode verf als 'pedofielen', 'ontvoerders' en '282 SR' op de gevels.

Volgens de politie was de verdachte eerst in Utrecht actief en daarna in Rotterdam. Hij bekladde de gebouwen van onder andere het Openbaar Ministerie, het UWV, en twee gerechtsgebouwen en een zorginstelling, schrijft RTV Rijnmond.

De man is gearresteerd in zijn woning in Rotterdam.

Rechtbanken hebben aangifte gedaan

Wat het motief zou zijn, is nog niet bekend. "We willen in de verhoren ook van hem horen waar de teksten over gaan", zegt een politiewoordvoerder.

De rechtbanken in Rotterdam en Utrecht hebben aangifte gedaan. De rechtbank in Rotterdam sprak van een "onaangename verrassing".

Op de vraag of een specifieke zaak aanleiding is geweest voor de bekladdingen, zegt een woordvoerder liever niet te willen speculeren.

Het nationaal monument voor mensen die geweld hebben meegemaakt in de jeugdzorg is voor een groot deel beschadigd. Twee maanden geleden werd het onthuld in Apeldoorn. Nu ligt de bovenkant eraf en zitten er krassen op. De gemeente heeft aangifte gedaan.

Het monument dat moet zorgen voor troost en erkenning, zorgt nu vooral voor verdriet. "Het is een heel treurig gezicht", reageert Naomi van Aggelen die zich jaren voor het monument heeft ingezet.

Het idee voor een monument kwam na een groot rapport, zeven jaar geleden. De Commissie De Winter concludeerde dat jongeren in de jeugdzorg op grote schaal te maken hebben gehad met vormen van geweld.

Het monument moet erkenning geven aan het leed. "Maar dit voelt als een nieuwe aanval", zegt Van Aggelen. "Juist een ontkenning van de erkenning."

Aangifte

"Het moet wel met opzet zijn gedaan", vervolgt Van Aggelen. "Onder het deel dat is afgebroken zit namelijk een hele dikke buts, het lijkt van een steen te komen. Ook zitten er krassen op dat deel."

Ook de gemeente gaat ervan uit het monument niet per ongeluk is beschadigd; ze doet aangifte van vernieling.

"Wie doet zoiets?", vraagt Van Aggelen zich af. "We hebben geen idee. Misschien zijn het mensen die tegen de komst van het monument zijn, maar het kunnen ook hangjongeren zijn die wat kapot wilden maken."

Verdwenen vleugels

Het monument, gemaakt van glas, had een beschermlaag die schade had moeten voorkomen. Ook is de sokkel van staal gemaakt om hem zo stabiel mogelijk te maken.

Toch kon het monument beschadigd raken, leerde Van Aggelen via een mail van een omwonende. Toen ze gisterochtend zelf bij het monument aankwam, was het afgeplakt en het bovenste deel verdwenen.

"We weten niet waar de vleugels zijn. Ze kunnen liggen bij de gemeente, een bewoner of ze zijn verdwenen."

Lijmen?

Het is nog niet duidelijk wat er nu met het monument gaat gebeuren. Er wordt gekeken wat het kost om het kunstwerk te herstellen. Ook denkt de gemeente na of er andere maatregelen moeten worden genomen bij het monument.

"Ik heb geen idee of we het werk moeten laten voor wat het is", zegt Van Aggelen. "Misschien moeten we het lijmen, dan symboliseert het weer een gebroken kind in de jeugdzorg."

De top van het kabinet spreekt volgende week maandag en woensdag in elk geval met Pro, JA21, SGP, ChristenUnie en 50Plus over de begroting voor volgend jaar. De week daarop komt Volt langs. Het is niet helemaal duidelijk welke kabinetsleden er bij zijn.

Het minderheidskabinet heeft in de Tweede Kamer 66 van de 150 zetels en in de Eerste Kamer 22 van de 75 zetels. Er is in beide Kamers dus steun van oppositiepartijen nodig om tot een meerderheid te komen.

Gisteren werd al bekend dat het kabinet daarom volgende week, in aanloop naar Prinsjesdag, een aantal partijen wilde uitnodigen. Toen was nog niet duidelijk om welke partijen het ging.

Verbazing

Vanuit het kabinet zal premier Jetten in elk geval aanschuiven bij de gesprekken, die waarschijnlijk op zijn ministerie van Algemene Zaken plaatsvinden. Ook de vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA) zijn er naar verluidt bij. Minister Heinen van Financiën is vermoedelijk niet aanwezig.

Bij de oppositie is daar verbazing over te horen. Ze vinden de reden voor de gesprekken ook nog vaag. Het zou niet om onderhandelingen gaan, waar eventueel al deals over steun worden gesloten, maar meer om het polsen met wie er serieus over steun kan worden gesproken.

En de tijd begint te dringen. Op de derde dinsdag van september is het Prinsjesdag, dat is over een kleine vijf weken. Volgende week, op woensdag 19 augustus, is de eerste begrotingsraad waarin het kabinet zelf de Prinsjesdagplannen bespreekt, een week later is de tweede.

Voor het zomerreces maakten premier Jetten en minister Heinen al een ronde langs oppositiepartijen,. Een deal leek toen nog ver weg.

De Rijn in Nederland staat historisch laag. En ook andere rivieren in Europa staan lager dan ooit. En dat levert door heel Europa problemen op. Waar worstelen we mee, langs deze belangrijke levensaders? En dit zal niet het laatste laagwater zijn. Wat zijn manieren hoe we ons hierop kunnen aanpassen?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

In podcast De Dag een rondje door Europa. Hoe raakt de Rijn de industrie en de binnenvaart in Duitsland? Wat is de invloed van de lage Donau op het koelen van kernreactoren in Roemenië? En wat kunnen boeren in Italië nu ze heel moeilijk nog water uit de Po kunnen halen?

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Max Smedes

Een brandweerman die vorige week zwaargewond raakte bij het bestrijden van een duinbrand in Ouddorp is overleden. Dat meldt de veiligheidsregio. Het gaat om een vrijwilliger van de brandweerkazerne in Middelharnis/Sommelsdijk, in Zuid-Holland.

De man kwam onder een brandweervoertuig terecht toen dat zich positioneerde om te gaan blussen. Hij werd na het ongeluk met een traumahelikopter naar het ziekenhuis gebracht. Vanochtend is hij in het Erasmus MC aan zijn verwondingen overleden.

Brandweerhart

De dood van de man "slaat een diep gat in ons brandweerhart", schrijft algemeen directeur Arjen Littooij van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond in een bericht op sociale media. Volgens Littooij was de vrijwilliger "brandweerman in hart en nieren".

Bij de brand bij Ouddorp op Goeree-Overflakkee ging ongeveer 2000 vierkante meter natuur verloren, schrijft Rijnmond. De duinbrand was na zeven uur blussen onder controle. Omdat in het duingebied weinig water beschikbaar was, werden bij de bestrijding van het vuur speciale waterwagens en een Chinook-helikopter van defensie ingezet. Onbekend is waardoor de brand kon ontstaan.

De wallaby die een half jaar geleden ontsnapte uit Zoo Veldhoven is weer terug. Het dier werd vandaag onverwacht in het verblijf van de kamelen gevonden en maakt het goed.

Een bezoeker van de Brabantse dierentuin zag de wallaby bij de kamelen en waarschuwde de medewerkers, schrijft Omroep Brabant. Die vingen het dier en lieten het door een dierenarts onderzoeken. De wallaby bleek helemaal in orde te zijn en werd vervolgens bij zijn 'oude maatjes' teruggeplaatst.

Twintig vangpogingen

Vrijdag meldde de dierentuin dat de wallaby al bijna een half jaar vrij rondliep. De dierenambulance had in die periode zo'n twintig pogingen gedaan om de wallaby te vangen. Telkens wist het dier te ontsnappen.

Volgens Zoo Veldhoven had het weinig zin om achter de snelle wallaby aan te gaan in het bos. De hoop was dat het dier uiteindelijk ergens bij een hek of in een tuin terecht zou komen, zodat het eenvoudiger gevangen kon worden.

Uiteindelijk ging het nog eenvoudiger dan gehoopt: waarschijnlijk is het dier vanuit het bos onder een hek door gekropen en zo weer op het terrein van de dierentuin beland.

Lief voor elkaar

De kleine kangoeroe-soort leeft in groepen. De terugkeer van de wallaby in de groep verliep volgens de dierentuin dan ook geruisloos. "De dieren zijn heel lief voor elkaar."

Het is vrij uitzonderlijk dat een wallaby zo lang buiten rondloopt. Onlangs werd een weggelopen wallaby nog gevangen in Middenmeer in Noord-Holland, nadat het dier dezelfde dag was ontsnapt.

Een 32-jarige vrouw is gisteren in Colombia levend onder het puin vandaan gehaald, 36 uur na de zware aardbeving. Dat heeft de brandweer in Bogota bekendgemaakt. Er wordt nog altijd gezocht naar overlevenden, maar naarmate de tijd verstrijkt wordt de kans dat mensen levend onder het puin vandaan komen kleiner.

De vrouw, Daniela Largos Sánchez, maakt het naar omstandigheden goed. Hulpverleners vermoeden dat er nog 24 mensen onder hetzelfde gebouw liggen, en zoeken op dezelfde plek verder. De eerste 48 tot 72 uur na een ramp zijn volgens hulpverleners cruciaal voor het zoeken naar overlevenden, deze termijn kan iets langer worden als mensen toegang tot voedsel en water hebben.

Het land werd maandagochtend getroffen door een aardbeving met een kracht van 7,4. Er kwamen meer dan 200 mensen om het leven en officieel worden nog 200 mensen vermist. Maar op een platform waarop mensen hun naasten als vermist kunnen opgeven, lijkt het aantal vermisten vele malen hoger te liggen. President Abelardo de la Espriella zegt dat er zeker 2595 mensen gewond zijn geraakt door de aardbeving.

'Europese solidariteit'

De Europese Unie maakt 2,1 miljoen euro vrij voor noodhulp. De EU-steun is al ter plaatse, laat de Europese Commissie weten. Partnerorganisaties zorgen voor gezondheidszorg, water, sanitaire voorzieningen en hygiënemiddelen, evenals onderdak, voedsel, bescherming en financiële steun. Ze beginnen bij de kwetsbaarste groepen. Zo heeft het Duitse Rode Kruis al 100.000 euro toegewezen voor acute behoeften van 2500 getroffen gezinnen in Chocó en Valle del Cauca.

Ook heeft de EU het Copernicus-programma geactiveerd. Met dit aardobservatieprogramma ondersteunen ze reddingsmissies en helpen ze de schade in kaart te brengen. "Dit is Europese solidariteit", zegt Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.

Onder meer de Verenigde Staten, Ecuador en Frankrijk hadden al hulp aangeboden.

China's C919-passagiersvliegtuig heeft vandaag zijn eerste geplande internationale vlucht gemaakt. Het toestel vertrok vanuit Peking en landde ongeveer tweeënhalf uur later in de hoofdstad Ulaanbaatar van buurland Mongolië. Inmiddels is het ook al weer terug in Peking. Het model wordt al jaren gebruikt in het eigen luchtruim, maar is nu voor het eerst de grens over geweest.

De C919 is een middelgroot toestel met één gangpad, bedoeld voor korte en middellange afstanden. Het vliegtuig moet de Chinese tegenhanger worden van de Boeing 737 en de Airbus A320, de twee meest gebruikte vliegtuigtypes ter wereld.

De vlucht is vooral van grote symbolische waarde voor China, dat al decennia probeert een eigen vliegtuigindustrie op poten te zetten waarmee het de concurrentie met het Westen kan aangaan. Hoewel het aantal bestellingen bij de Chinese maker oploopt, is echte concurrentie voorlopig toekomstmuziek.

Bekende strategie

Al meer dan een eeuw streeft China naar een eigen commerciële vliegtuigindustrie, als alternatief voor Boeing en Airbus. Die ambitie is niet alleen economisch, maar ook strategisch: afhankelijkheid van buitenlandse technologie maakt China kwetsbaar voor sancties en exportbeperkingen. Een belangrijke stap kwam in 2008 met de oprichting van Comac, het staatsbedrijf achter de C919.

De manier waarop China dat doet, vertoont parallellen met de aanpak in de auto- of smartphone-industrie: eerst buitenlandse technologie en kennis benutten, vervolgens een eigen toeleveringsketen ontwikkelen en uiteindelijk met de eigen producten, tegen een laag gehouden prijs, de concurrentie aangaan.

Beperkte capaciteit

Maar zover zijn ze voorlopig nog niet, stelt luchtvaartanalist Li Hanming. "Het toestel beschikt nog niet over de certificaten die westerse luchtvaartmaatschappijen vereisen", legt hij uit. "Bovendien produceert het bedrijf voorlopig nog onvoldoende vliegtuigen om de concurrentiestrijd met vergelijkbare toestellen van Airbus of Boeing aan te gaan." Die beperkte productiecapaciteit kent vele oorzaken.

Volgens Brendan Sobie, onafhankelijk luchtvaartconsultant, heeft het er vooral mee te maken dat de productie van het vliegtuig nog "onvoldoende is gelokaliseerd". Ondanks miljardeninvesteringen is China voorlopig nog sterk afhankelijk van westerse technologie. De C919 is daar een goed voorbeeld van. Zo'n acht jaar duurde de ontwikkeling van het vliegtuig, waarvan het eerste model in 2015 van de band rolde.

"China had de productie, certificering en kwaliteit al veel eerder willen opschalen, maar door allerlei tekorten wereldwijd is dat niet gelukt", legt Sobie uit. "Van motoren tot losse onderdelen en arbeid, overal zijn tekorten."

Buitenlandse afhankelijkheid

In aanloop naar de inhaalslag heeft China wel een enorm voordeel: de eigen markt. Chinese luchthavens verwerkten vorig jaar 1,5 miljard passagiersbewegingen. Dat biedt Comac zowel de mogelijkheid om de C919 op grote schaal te testen als toegang tot een gigantische afzetmarkt. De Chinese vloot is namelijk aan vernieuwing toe en Chinese luchtvaartmaatschappijen doen massaal bestellingen bij Comac.

Hoewel de internationale vlucht van de C919 een belangrijke mijlpaal is voor de Chinese luchtvaartontwikkeling, is het model nog niet volledig Chinees, benadrukt zowel Li als Sobie. Zo zijn de motoren van Amerikaanse en Franse makelij. China blijft daarmee afhankelijk van buitenlandse technologie en toeleveranciers.

Hoe kwetsbaar die afhankelijkheid kan zijn, werd in 2025 zichtbaar toen de spanning tussen China en de Verenigde Staten opliep. De Amerikaanse regering schortte tijdelijk de exportvergunningen voor technologie aan Comac op. De gevolgen waren direct zichtbaar in de productie: het bedrijf wilde vorig jaar 75 C919's afleveren, maar kwam niet verder dan 15. Later deed China zelf het gebruik van sommige Boeing-onderdelen in de ban.

Wederzijds belang

Toch verwacht Sobie geen verregaande ontkoppeling van de Chinese en westerse luchtvaartindustrie, ongeacht de handelsspanningen. "Dit vliegtuig mag dan veel Westerse technologie bevatten, Airbus en Boeing importeren ook veel benodigdheden uit China", legt hij uit. De ontwikkeling van de drie bedrijven is volgens Sobie dan ook niet los van elkaar te zien.

Wel moet het Westen goed blijven opletten volgens Li: "Ondanks de tegenslagen werkt China standvastig door aan binnenlandse alternatieven en bereidt het zich voor op een mogelijke ontkoppeling. Totdat ze de juiste westerse certificering hebben, zullen ze voorzichtig opereren." Volgens experts kan die westerse certificering nog wel een paar jaar duren. Tot die tijd zal het Chinese vliegtuig alleen tegen de Aziatische lucht te zien zijn.

De Ierse investeringsmaatschappij Quanta Capital wil mogelijk Accell overnemen. Gisteren ging Accell, het bedrijf achter de Batavus- en Spartafietsen, failliet. "We overwegen een bod om de gehele Accell Group over te nemen", aldus Quanta Capital.

De topman van Quanta, Mel Sutcliffe, is geen onbekende van de fietswereld en Accell. Hij was zelf wielrenner en reed voor het nationale team van Ierland tussen eind jaren 80 en 1996. Daarna richtte hij een fietswinkelketen op in Ierland, Eurocycles. Ook werd hij de distributeur van Raleigh-fietsen in Ierland. Dat bedrijf verkocht hij in 2016 aan Accell.

Zijn investeringsmaatschappij heeft nu zo'n 2 miljard euro aan bezittingen, vooral in vastgoed. Hoe serieus de interesse van Quanta is, is onduidelijk. Zo noemt Quanta geen bedrag waarvoor het Accell zou willen overnemen. De investeringsmaatschappij zegt in het vroege stadium te zitten van het beoordelen van de mogelijkheden.

De curatoren van Accell zeiden bij het faillissement al meteen een doorstart te gaan onderzoeken.

Terwijl Europa wordt getroffen door extreme droogte, worden Oost- en Zuidoost-Aziatische landen geteisterd door orkanen en hevige moessonregens. Er zijn drie orkanen tegelijkertijd actief, Dolphin, Chan-Hom en Peilou. De laatste is niet aan land gekomen en ligt boven zee. Inmiddels vormt zich een vierde front in de Stille Oceaan, in de buurt van de zuidelijke Japanse eilanden, orkaan Nangka.

In de Filipijnen zijn zeker vijftien mensen om het leven gekomen als gevolg van de orkaan Dolphin. De meeste slachtoffers vielen door aardverschuivingen die ontstonden als gevolg van overstromingen door de hevige regen. De afgelopen anderhalve week is al meer regen gevallen dan normaal in een maand. Die stortvloed werd verergerd door de orkaan.

Door de aanhoudende regen is in de hoofdstad Manilla veel vuilnis de rivier ingespoeld. Op het punt waar de rivier uitmondt in de Baai van Manilla is het bedekt met een laag afval.

Corruptie wreekt zich

Het waterbeheer in de Filipijnen is inefficiënt en onvoldoende, onder meer door jarenlange corruptie. Inmiddels wordt er volgens de regering wel vooruitgang geboekt, maar is het waterbeheer nog niet op orde. Vorig jaar leidden de overstromingen tot wijdverspreide protesten en ook nu wakkert het protest weer aan, hoewel het zich vooral nog op sociale media afspeelt.

Dolphin trok ook over het zuiden van Japan. Uit voorzorg moesten zo'n 260.000 mensen tijdelijk hun huis uit. Op verschillende plaatsen viel de stroom uit, wegen raakten onbegaanbaar door omgevallen bomen en rivieren overstroomden. Enkele mensen raakten lichtgewond.

Een andere orkaan, Chan-Hom, teisterde het vasteland van Japan en veroorzaakte veel overlast, zoals stroomuitval. De schade lijkt tot nu toe mee te vallen en de orkaan is naar het noorden weggetrokken. De orkanen volgen op een verzengende hittegolf met temperaturen van boven de 40 graden. De verkoeling door de regen is erg welkom in Japan.

Regenrecord

In de Chinese hoofdstad Peking regent het vandaag hevig als gevolg van Dolphin. Die trekt momenteel in afgezwakte vorm over China. Straten in de hoofdstad staan blank en auto's zijn gestrand. Uit voorzorg rijden er minder bussen en metro's en zijn 150 toeristenattracties gesloten. De verwachting is dat er tot morgenavond zo'n 150 millimeter valt. In Changping, in het noorden van Peking, kwam in een uur tijd 90,7 millimeter water naar beneden.

De orkaan kwam zondag in het oosten van China aan land. In het midden en oosten zijn inmiddels recordhoeveelheden regen gevallen en er wordt de komende dagen nog meer verwacht. Honderdduizenden mensen zijn uit voorzorg geëvacueerd. De meeste regen viel tot nu toe in de metaalstad Wugang, met 209,5 millimeter.

Wetenschappers wijten de toenemende hoeveelheden neerslag in China aan klimaatverandering. En dit jaar doet een hevige El Niño er nog een schepje bovenop. Door dit klimaatverschijnsel warmt de zee extra op en ontstaan er meer en hevigere orkanen. Meteorologen verwachten dan ook dat het orkaanseizoen heviger wordt dan gebruikelijk.

Het dodental van het ongeluk waarbij een veerboot kapseisde op het Karibameer in Zimbabwe is opgelopen naar 44. Dat zegt de Zimbabwaanse politie. Een duikersteam heeft volgens lokale media vanmiddag nog de lichamen van tientallen volwassenen en tien kinderen uit het water gehaald.

Volgens de autoriteiten hebben zeker 77 mensen het ongeluk overleefd. Zij konden na het kapseizen aan wal komen op een klein eilandje in het meer. Vanaf daar werden ze vervolgens met boten naar het vasteland gebracht. Naar andere overlevenden wordt nog gezocht.

De oorzaak van het kapseizen van het vaartuig is nog niet bekend. De Zimbabwaanse krant The Herald schrijft op basis van een lokale functionaris dat de veerboot mogelijk last had van hoge golven. De Mbuya Nehanda zou zijn omgeslagen toen het in de buurt van Long Island voer, tussen Chalala en Kariba.

Een overlevende van de ramp zegt tegen de Zimbabwaanse omroep ZBC dat passagiers tijdens de vaart merkten dat er water in de boot kwam, zo'n halfuur na vertrek uit de haven. Vervolgens zouden ze de schipper hebben verzocht om te keren, maar aan dit verzoek heeft hij volgens de overlevende geen gehoor gegeven.

Overbeladen

In totaal zaten volgens de autoriteiten 114 volwassen die een kaartje hadden gekocht aan boord, naast de vijf bemanningsleden. Omdat jonge kinderen geen kaartje nodig hebben voor de vaart is onduidelijk hoeveel minderjarige opvarenden er aan boord waren.

De boot was volgens de politie overbeladen. Het vaartuig is bedoeld voor maximaal 90 mensen, maar een bemanningslid heeft tegen ZBC verklaard dat er 153 op de boot zaten ten tijde van het ongeluk. Dit aantal is niet bevestigd door de autoriteiten of de rederij.

De veerboot wordt volgens het lokale parlementslid Mutsa Murombedzi gebruikt door gemeenschappen van het platteland om naar Kariba te varen. De tocht duurt normaal gesproken zo'n vijf uur.

De president van het land, Emmerson Mnangagwa, heeft vanwege het bootongeluk een noodtoestand uitgeroepen. Daarmee kan de regering extra noodhulp op gang brengen. Voor de reddingsoperatie zijn onder meer een duikeenheid van de politie, een speciaal team van het leger en lokale autoriteiten ingezet.

De 64-jarige Brit Andy Green, de enige mens die op land ooit door de geluidsbarrière reed, heeft opnieuw een snelheidsrecord gevestigd. Op een zoutvlakte in de Amerikaanse staat Utah reed hij gemiddeld bijna 654 kilometer per uur in een auto aangedreven door waterstofverbrandingsmotoren.

Bekijk de recordpoging van Green:

Voor zijn recordpoging moest Green binnen een uur twee keer een mijl (1,61 kilometer) afleggen, eerst de ene kant op en daarna terug. Tijdens de eerste rit haalde hij een snelheid van 645 kilometer per uur, tijdens de tweede run klokte hij gemiddeld 663 kilometer per uur:

Het gemiddelde van 653,9 kilometer per uur geldt als de nieuwe recordsnelheid voor een met waterstof aangedreven voertuig, bevestigt de internationale autosportfederatie FIA (Fédération Internationale de l'Automobile).

674 kilometer per uur

Green, voormalig piloot van de Britse luchtmacht, reed in een 9,75 meter lange auto van bouwmachinebedrijf JCB. De auto werd aangedreven door twee aangepaste waterstofmotoren uit graafmachines, die 1600 pk leveren.

Green zegt dat de auto nog sneller had gekund. Op een bepaald moment reed hij ruim 674 kilometer per uur. "Daarna liet ik het gaspedaal los en liet ik de auto uitrollen tot het einde. Als we meer pogingen hadden gehad, hadden we nog sneller kunnen gaan."

Green verbrak met zijn rit het oude waterstofsnelheidsrecord ruim. Dat stond sinds 2004 op bijna 299 kilometer per uur. Ook ging hij met de nieuwe topsnelheid zijn record met een dieselauto (563 kilometer per uur in 2006) voorbij.

In de buurt van het algemene snelheidsrecord op land, dat ook op zijn naam staat, kwam Green niet. In 1997 reed hij met de door twee straalmotoren aangedreven Thrust SSC bijna 1228 kilometer per uur door het uitgestrekte natuurgebied de Black Rock Desert in Nevada. Daarmee doorbrak hij als eerste en tot dusver enige mens op land de geluidsbarrière van 1225 kilometer per uur. Dat record is sindsdien ongeëvenaard.

'Nieuw soort raceauto'

Met de recordpoging wil de Britse fabrikant JCB laten zien dat waterstof een alternatief kan zijn voor fossiele brandstoffen, met name voor zware machines waarvoor batterijen minder geschikt zouden zijn.

JCB investeerde naar eigen zeggen al 100 miljoen pond in waterstofmotoren. "Dit record werd gevestigd met productiemotoren, dezelfde motoren die momenteel in JCB-graafmachines draaien", zegt Anthony Bamford, voorzitter van JCB.

Coureur Green zei dat hij zich "geen betere auto en spannendere technologie kan voorstellen". "Dit is de eerste van een nieuw soort raceauto met een waterstofverbrandingsmotor", zegt hij. "Als je elektriciteit, zonlicht, water en een zonnepaneel hebt, kun je je eigen waterstof maken en deze voertuigen ermee van brandstof voorzien."

Bij het verbranden van waterstof komt geen CO2 vrij. Hoe klimaatvriendelijk de aandrijving werkelijk is, hangt wel af van de productie: het overgrote deel van alle waterstof wordt momenteel nog gemaakt met fossiele brandstoffen. Groene waterstof, geproduceerd met hernieuwbare elektriciteit, vormt wereldwijd nog maar een klein deel van het aanbod.

Vijf jaar na de machtsovername door de Taliban in Afghanistan worden 2,4 miljoen meisjes nog altijd uitgesloten van het voortgezet onderwijs. Dat aantal kan in 2030 oplopen naar 4 miljoen, waarschuwt Unesco, de organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur van de Verenigde Naties.

Unesco zegt dat met het verbod het fundamentele recht van vrouwen en meisjes om onderwijs te volgen ernstig wordt geschonden. Ook wordt bijna twintig jaar aan vooruitgang in het meisjesonderwijs op deze manier teruggedraaid, zegt de VN-organisatie.

Unesco eist dat de Taliban een einde maken aan de beperkingen. "Afghanistan is het enige land ter wereld waar meisjes en vrouwen geen voortgezet onderwijs mogen volgen", zegt Hoda Jaberian van Unesco.

De Taliban legden na de machtsovername in 2021 veel restricties op in het land. Aanvankelijk beloofden ze een gematigdere politiek te voeren dan tijdens hun extreem conservatieve bewind in de jaren 90. Maar vijf jaar na dato is van die beloftes niet veel over.

Vrouwen en meisjes worden door het regime niet alleen uit het onderwijs geweerd, maar ook gewist uit vrijwel de hele maatschappij.

Afghaanse vrouwen mogen niet alleen reizen zonder een mannelijk familielid. Ook zijn sommige beroepen verboden voor vrouwen en zijn boeken van vrouwelijke auteurs op universiteiten niet toegestaan.

Onbekwame mannelijke leraren

Door het verbod zal het lerarentekort oplopen, omdat vrouwen jongens en mannen geen les mogen geven. Unesco schat dat het Afghaanse onderwijssysteem in 2030 meer dan 11.000 gekwalificeerde vrouwelijke leerkrachten tekortkomt.

Jaberian: "Dit besluit heeft er ook toe geleid dat jongens les krijgen van onbekwame mannelijke leerkrachten of dat er helemaal geen leraren meer zijn."

Unesco vreest dat het verbod op onderwijs voor meisjes ertoe kan leiden dat zo'n 600.000 vrouwen tegen 2066 niet zullen werken, waardoor de armoede in het land zal verergeren. Ook is Unesco bang dat het aantal kindhuwelijken vanwege de armoede verder zal toenemen.