NOS Nieuws - Algemeen

Bij hevige overstromingen in de Turkse stad Istanbul zijn zeker twee doden gevallen. Dat melden meerdere nieuwszenders uit Turkije. Een 14-jarige jongen overleed nadat hij in een plas water stapte en daardoor werd geëlektrocuteerd.

Het kind zakte in elkaar en raakte bewusteloos. Hij werd overgebracht naar het ziekenhuis, maar overleed daar. De Turkse autoriteiten hebben een onderzoek ingesteld naar het incident in de wijk Fatih.

Daarnaast is een 34-jarige man is om het leven gekomen nadat hij door het water werd meegesleurd en vervolgens met zijn hoofd op de stoep viel. Ook hij overleed uiteindelijk in het ziekenhuis.

Duizenden meldingen

De overstromingen zijn het gevolg van sterke regenval, volgens de lokale autoriteiten de ergste sinds 1985. In sommige delen van de stad is volgens de Turkse weersdienst tot dusver 242 millimeter regen gevallen. Bij de hulpdiensten zijn bijna 7000 meldingen van overlast binnengekomen.

Op beelden is te zien dat auto's door de straten drijven en dat door aardverschuivingen grote scheuren zijn ontstaan in de wegen. Verder zijn tunnels en metrostations onder water komen te staan. Scholen en overheidsgebouwen blijven door het extreme weer dicht.

De autoriteiten van de stad roepen mensen op binnen te blijven en alleen hun huis te verlaten als het echt niet anders kan.

Oekraïne hervat na drie dagen de aanvallen op Russische energiedoelen. President Zelensky zegt in een interview met de Britse krant Financial Times dat hij aanvallen weer toestaat omdat Rusland zich niet aan het bestand hield.

"De aanvalspauze is afgelopen, heb ik het leger gezegd nadat er weer zoveel mensen zijn omgekomen bij aanvallen", zei Zelensky in het interview. Hij voegt eraan toe het besluit nog niet met president Trump besproken te hebben.

De Amerikaanse president kondigde zondag plotsklaps een energiebestand aan, waarbij Rusland en Oekraïne elkaars energiesector zouden ontzien bij de aanvallen. Zelensky zei onmiddellijk daar niet over geraadpleegd te zijn, maar akkoord te gaan zolang Rusland zich er ook aan hield. Het Kremlin reageerde niet op de aankondiging.

Zelensky wijst erop dat de aanvallen de afgelopen dagen gewoon doorgingen. "De eerste dag was nog maar een benzinepomp en wat brandstofinfrastructuur, en de tweede dag ook niet veel, maar 's nachts vielen ze weer direct de belangrijke energie-infrasctuctuur aan, vooral in Kyiv."

"Als zij dat doen, hoelang kunnen wij dan de aanvallen uitstellen op de Russische raffinaderijen", vroeg hij zich retorisch af.

Met twaalf jaar vertraging hebben China en Noord-Korea een brug over een grensrivier tussen beide landen in gebruik genomen. De Nieuwe Yalurivierbrug verbindt het Chinese Dandong met Sinuiju aan de overzijde.

De brug was al in 2014 grotendeels afgebouwd, maar Noord-Korea traineerde de aansluiting ervan op het wegennet. Experts vermoeden dat dat was om de economische afhankelijkheid van China te beperken. Nu beide landen de banden weer aanhalen, was de tijd rijp om de brug in gebruik te nemen.

Over de Yalu loopt al een andere, verouderde brug. Die is goed voor meer dan 70 procent van de handel tussen beide landen en was daarmee de belangrijkste grensovergang tussen beide landen.

Rusland

De nieuwe brug is 3 kilometer lang en heeft vier rijbanen. Al voordat de brug officieel openging, stonden vrachtwagens aan de Chinese kant van de grens in de file om als eerste de brug over te gaan.

China is nog altijd de belangrijkste handelspartner voor Noord-Korea, maar het regime in Pyongyang zocht de afgelopen tijd ook meer verbinding met Rusland. Zo werden handel en toerisme opgevoerd en stuurde Noord-Korea militairen om te vechten tegen Oekraïne.

Vorige maand opende Noord-Korea nog een nieuwe landroute naar Rusland, met een brug over de rivier Tumen.

De leiders van de EU-landen spreken vandaag in Brussel over een nieuwe Europese begroting, de hoge energieprijzen en nieuwe financiële steun voor Oekraïne. De discussie staat onder druk van naderende verkiezingen in vier van de vijf grootste EU-landen, die de verhoudingen binnen de EU komend jaar flink overhoop kunnen gooien.

De Spanjaarden (2026), Fransen, Polen en Italianen (2027) mogen tussen nu en eind 2027 naar de stembus. Vooral de Franse presidentsverkiezingen in april kunnen een flinke stempel drukken op de onderhandelingen over de Europese begroting voor de komende zeven jaar. Daarnaast hebben ze mogelijk gevolgen voor de financiële steun aan Oekraïne.

Campagne in Brussel

Aan de leiding in de Franse peilingen gaat de radicaal-rechtse partij Rassemblement National van Marine Le Pen. Le Pen pleit ervoor dat Frankrijk miljarden minder gaat bijdragen aan de Europese Unie.

Bovendien ziet ze geen ruimte voor financiële steun aan Oekraïne. Oekraïne komt volgend jaar naar verwachting tientallen miljarden euro's tekort om de militaire en maatschappelijke kosten te dekken, maar het geld is eerst nodig in Frankrijk, vindt Le Pen, omdat haar land kampt met een enorme staatsschuld.

Ze maakt Oekraïne en de onderhandelingen over de Europese begroting onderdeel van haar verkiezingscampagne. Om die reden verscheen ze gisteren aan de vooravond van de top met EU-leiders voor een persconferentie in een hotel in het centrum van Brussel. Haar boodschap aan de Europese journalisten: de EU kan er over een jaar heel anders uitzien. Met veel meer invloed van partijen die de macht van de EU het liefst flink inperken.

Stroeve onderhandeling

Zo hoopt Le Pen dat haar Spaanse bondgenoot, het radicaal-rechtse Vox, een plek in een nieuwe Spaanse regering weet te bemachtigen. Vox staat nu derde in de peilingen. Le Pens partijgenoot, Jordan Bardella, bezocht deze week Santiago Abascal, de fractievoorzitter van Vox in Spanje om zijn steun uit te spreken.

De Fransen denken dat een goede uitslag voor Vox in november de toon kan zetten voor de rest van het verkiezingsjaar. Naast de stemmingen in Spanje, Frankrijk, Italië en Polen zijn er ook verkiezingen in onder meer Estland, Finland en Griekenland.

Met haar bezoek aan de Belgische hoofdstad brengt Le Pen de Franse verkiezingen letterlijk naar Brussel. Hoewel ze als presidentskandidaat niet mag aanschuiven bij de top voor EU-leiders, zullen zij haar aanwezigheid wel voelen. Vooral bij de discussie over een nieuwe begroting voor 2028 tot en met 2034.

Vervroegde deadline

De regerings- en staatshoofden van de 27 EU-landen hopen vandaag iets dichter bij een akkoord te komen over hoeveel geld ze komende jaren willen uitgeven en waaraan. Die discussie loopt vooralsnog buitengewoon stroef.

Dat is niet ongebruikelijk. Elke zeven jaar willen de landen die meer geld betalen aan de EU dan dat ze ontvangen, zoals Duitsland en Nederland, vooral de kosten drukken. Daartegenover staat een grote groep landen die graag een ruimer Europees budget ziet. Het leidt vaak tot onderhandelingen die tot op het allerlaatste moment doorgaan, omdat alle landen uiteindelijk moeten instemmen.

Maar dit jaar streeft de voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa, de man die het overleg tussen de Europese leiders in goede banen moet leiden, nog in 2026 naar een akkoord, een jaar voordat de begroting in 2028 moet ingaan. Costa hoopt zo te voorkomen dat alle verkiezingen komend jaar, en met name de Franse, de onderhandelingen volledig op losse schroeven zetten.

'Democratisch schandaal'

Die vervroegde deadline lijkt te ambitieus. Vooralsnog komen de landen niet dichter tot een akkoord. Bovendien heeft niet iedereen haast. "We zullen geen akkoord tekenen dat niet gunstig is, alleen maar om de deadline te halen," zei de Italiaanse premier Meloni gisteren.

Le Pen probeert ondertussen de druk op de huidige Franse president Macron op te voeren om nog geen akkoord te sluiten voor zijn vertrek. Dat zou volgens haar een 'democratisch schandaal' zijn, zo vlak voor de verkiezingen.

Het stelt Macron voor een moeilijke keuze in zijn laatste maanden als president: proberen komende maanden nog een akkoord te bereiken met zijn 26 collega's met het risico dat zo'n compromis politieke tegenstanders in de kaart speelt. Of afwachten, met het mogelijke gevolg dat zijn opvolger de begrotingsonderhandelingen torpedeert.

Goedemorgen! In Alkmaar wordt geprotesteerd tegen de komst van de Israëlische voetbalclub Hapoel Be'er Sheva en in Parijs beslissen wetenschappers over het lot van de schrikkelseconde.

Eerst het weer: het wordt rustig herfstweer met maxima tussen 18 en 20 graden. Ook vrijdag wordt het zacht voor de tijd van het jaar. In de loop van de dag gaat het vanuit het westen regenen en koelt het af. Het weekend verloopt licht wisselvallig met maxima rond een graad of 14.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In de Amsterdamse wijk Floradorp is het gisteravond onrustig geweest. De mobiele eenheid werd ingezet nadat bewoners brand hadden gesticht en zich tegen hulpverleners hadden gekeerd. Drie mensen zijn aangehouden voor vernielingen, onder wie twee minderjarigen.

De onrust zou het gevolg zijn van een brief van burgemeester Halsema over het afwijzen van een alternatief plan voor een vreugdevuur.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Voor de kust van Turkije zijn de resten gevonden van een ongeveer 4500 jaar oud schip. Het schip is vergaan maar de potten die aan boord bleven zijn nog intact. Archeologen spreken over het oudste scheepswrak ter wereld dat is gevonden.

Fijne dag!

Het werk Das bunte Leben van de beroemde Russisch-Franse expressionist Wassily Kandinsky is op een veiling van Christie's in Londen voor 27 miljoen pond (bijna 32 miljoen euro) onder de hamer gegaan. Het schilderij werd in 2023 door het Duitse Openbaar Ministerie geclassificeerd als roofkunst en teruggegeven aan de erfgenamen van het Joodse echtpaar Lewenstein.

Het echtpaar Emanuel en Hedwig Lewenstein woonde in de vorige eeuw in Amsterdam en had een naaimachinefabriek op de Dam. De familie had een grote kunstcollectie, onder meer met werken van Jan Toorop, Jozef Israëls en Jean Metzinger.

Kandinsky maakte het geveilde werk Das bunte Leben (het kleurrijke leven) in 1907 in Parijs waar hij destijds verbleef met zijn minnares Gabriele Münter, eveneens kunstenaar. Emanuel en Hedwig Lewenstein kochten het kleurrijke schilderij in 1927.

Duitse bezetting

Kort na het begin van de Duitse bezetting in Nederland werd het werk geveild en kwam het in handen van de Joodse kunstverzamelaar Sal Slijper.

Zijn familie verkocht het werk aan de Bayerische Landesbank, die het werk in permanente bruikleen overdroeg aan de Städtische Galerie im Lenbachhaus, een museum in München. Het werk was daar decennialang te zien.

Uit onderzoek blijkt dat een museummedewerker het werk (130x 162 cm) in 1940 in opdracht van een onbekende door een koerier naar het veilinghuis had laten brengen waar het vervolgens te koop werd aangeboden. Volgens de onderzoekers zijn er talrijke aanwijzingen dat de nazi's het schilderij in beslag hadden genomen.

Na de oorlog stelden de kinderen van het echtpaar Lewenstein alles in het werk om de geroofde collectie van hun ouders te traceren. De Duitse bank gaf in 2023 het werk van Kandinsky terug aan de erfgenamen.

Ruim 60 miljoen euro

In 2023 verkochten de erfgenamen van de naaimachinefabrikant al Bild mit Häusern van Kandinsky voor ruim 60 miljoen euro. Dat schilderij werd na een jarenlang conflict met de gemeente Amsterdam teruggegeven.

Tot februari 2022 hing het schilderij in de vaste expositieruimte van het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Acht Amerikaanse staten spannen een rechtszaak aan tegen technologiebedrijf OpenAI. Onder meer de staten Iowa, Kansas en Arizona beschuldigen het Amerikaanse bedrijf ervan gebruikers te hebben misleid over de veiligheid van de populaire chatbot ChatGPT. Die zou mensen hebben aangezet tot zelfbeschadiging en geweld tegen anderen.

Volgens de staten zegt OpenAI dat ChatGPT een veilig hulpmiddel is terwijl dat in werkelijkheid niet zo is en is de chatbot zo ontworpen dat het snel het vertrouwen van gebruikers wint. "OpenAI brengt kinderen in gevaar en liegt tegen inwoners van Iowa", aldus aanklager Brenna Bird van Iowa. "OpenAI beweert dat ChatGPT veilig is terwijl het gevaarlijk medisch advies geeft, mensen aanmoedigt om anderen pijn te doen en mensen aanzet tot zelfdoding."

En dit alles gebeurt terwijl ChatGPT volgens Bird pretendeert hun denkbeeldige vriend te zijn.

Geldboetes

De acht staten eisen dat OpenAI gedwongen wordt om ChatGPT aan te passen. Zo willen de staten onder meer dat het techbedrijf geen AI-modellen meer ontwikkelt die zichzelf kunnen verbeteren, tenzij het kan garanderen dat die modellen in lijn zijn met menselijke waarden. Ook eisen de staten geldboetes.

Vorige maand klaagde de Canadese provincie Brits-Columbia OpenAI aan vanwege de rol van het bedrijf bij een dodelijke schietpartij. Begin dit jaar schoot een 18-jarige acht mensen dood in de provincie, onder wie haar moeder en stiefbroer. Daarna maakte ze een einde aan haar leven.

De schutter plande de schietpartij met behulp van ChatGPT, maar ondanks waarschuwingssignalen werd de politie niet ingeschakeld. Haar account werd wel gedeactiveerd, maar ze kon een nieuw account aanmaken en doorgaan met het plannen van de schietpartij.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Erover praten helpt. Dat kan 24/7 gratis en anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De boeken van de Ierse bestsellerauteur Sally Rooney worden in het Verenigd Koninkrijk uit de handel genomen vanwege haar steun aan de Britse pro-Palestijnse actiegroep Palestine Action. Haar uitgever Faber & Faber besluit daarom nu geen nieuwe uitgaven van haar boeken meer te drukken.

Nadat het Britse kabinet Palestine Action vorig jaar op de terreurlijst had gezet, werd ook steun aan die actiegroep verboden. De 35-jarige auteur, bekend van de boeken Normale mensen, Gesprekken met vrienden, Prachtige wereld, waar ben je? en Intermezzo, meldde daarna in The Irish Times dat ze de opbrengsten van haar boeken wil blijven gebruiken om Palestine Action te ondersteunen.

De Britse uitgeverij van Rooney, Faber & Faber, meldt dat het verbod op de actiegroep ertoe heeft geleid dat er geen royalty's aan Rooney kunnen worden uitgekeerd. "Het werk van een auteur verkopen en de inkomsten niet kunnen doorbetalen is voor een uitgever een onaanvaardbare situatie", meldt de uitgeverij. Rooney zegt volledig achter de gevolgen van haar steun aan Palestine Action te staan.

Miljoenen boeken verkocht

Rooney debuteerde in 2017 met haar boek Gesprekken met vrienden waarvan in 2022 een twaalfdelige televisieserie verscheen. Ze brak pas echt door met haar tweede roman, Normale mensen. Dat boek werd ook een serie, met Paul Mescal en Daisy Edgar-Jones in de hoofdrollen.

Rooney heeft meer dan zes miljoen boeken verkocht, meldt de Britse omroep BBC. Meer dan twee miljoen exemplaren gingen in het Verenigd Koninkrijk over de toonbank.

In de Amsterdamse wijk Floradorp is het vanavond onrustig geweest. De mobiele eenheid werd ingezet nadat bewoners brand hadden gesticht en zich tegen hulpverleners hadden gekeerd. Drie mensen zijn aangehouden voor vernielingen, onder wie twee minderjarigen.

De onrust zou het gevolg zijn van een brief van burgemeester Halsema over het afwijzen van een alternatief plan voor een vreugdevuur.

Aan het begin van de avond werd er brand gesticht in de Sneeuwbalstraat in Amsterdam-Noord. Mensen hadden in deze straat troep bij elkaar gegooid en in brand gestoken. Volgens de politie werd het onrustig toen de brandweer kwam om de brand te blussen. Agenten ondersteunden brandweerlieden bij het bestrijden van het vuur.

"Toen bewoners zich tegen hen keerden, moesten ze weg voor hun eigen veiligheid", zegt een woordvoerder van de politie. Er werden stenen en vuurwerk naar hulpverleners gegooid. Inmiddels is de rust in de wijk teruggekeerd.

Alternatief vreugdevuur

Afgelopen dag kregen bewoners van Floradorp een brief van burgemeester Halsema waarin hun alternatieve plan voor het traditionele vreugdevuur met oud en nieuw wordt afgewezen. De wijk wilde een kleiner vuur in een open container, maar volgens de brandweer is het te gevaarlijk om een open vuur in een woonwijk toe te staan. Halsema heeft dit advies overgenomen.

Eind vorig jaar was het ook onrustig in Floradorp nadat burgemeester Halsema het traditionele vreugdevuur had verboden vanwege veiligheidsrisico's. Er werd toen meermaals brand gesticht en de ME greep ook verschillende keren in.

Na uitgebreid onderzoek heeft de gemeente Dronten vastgesteld dat de gevonden vliegtuigresten in een bos van een Britse bommenwerper zijn die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd neergeschoten. De resten van het oude vliegtuig waren vier jaar geleden tijdens ploegwerkzaamheden in het Van Veldhuizenbos in Dronten ontdekt.

Omroep Flevoland meldt dat onderzoekers hebben vastgesteld dat de gevonden resten onderdeel zijn van de Avro Lancaster Mk III JB120 LQ-D die in de nacht van 27 op 28 september 1943 boven het IJsselmeer werd neergeschoten. Het toestel maakte deel uit van het Canadese 405 Pathfinder Squadron, dat was gestationeerd op een vliegbasis vlak bij het Engelse Cambridge.

Mislukking

Die nacht vloog de Lancaster samen met bijna 700 andere vliegtuigen richting Duitsland om de stad Hannover te bombarderen.

"Deze aanval werd echter een mislukking", schrijft de gemeente Dronten. "De verkennende Pathfinders hadden verkeerde windberekeningen gebruikt, waardoor de meeste markeringen van de doelen waren weggewaaid. Daardoor kwamen de bommen niet op Hannover terecht, maar op een open veld een paar kilometer verderop en op omliggende dorpen."

De Lancaster bereikte Hannover niet. Het vliegtuig werd om 22.10 uur op de heenweg neergeschoten door een Duitse nachtjager en stortte neer in het IJsselmeer, op de plek waar nu het Van Veldhuizenbos ligt.

De zevenkoppige bemanning bestond uit vier Canadezen, een Australiër en twee Britten. Hun lichamen werden nooit gevonden. Wel werden er in 1959 in de omgeving stoffelijke resten gevonden. Die zijn begraven op de militaire begraafplaats Jonkerbos in Nijmegen.

Bij de berging van de Lancaster-onderdelen werden opnieuw menselijke resten gevonden. Of die afkomstig zijn van de zeven bemanningsleden, wordt nog onderzocht door de Bergings- en Identificatiedienst van Defensie.

Burgemeester Jean Paul Gebben van Dronten noemt de identificatie van het vliegtuig van grote historische waarde. "Achter ieder vliegtuigwrak schuilt een menselijk verhaal", zegt hij. Volgens hem krijgen de zeven mannen die sinds 1943 vermist zijn daarmee weer een plek in de geschiedenis van de gemeente.

Uniek identificatienummer

Om vast te stellen om welk vliegtuig het ging, werd het wrak in november 2025 geborgen. Vier weken lang zochten specialisten naar onderdelen. Dat moest uiterst voorzichtig gebeuren, omdat er ook nog munitie lag, die kon ontploffen.

Bij de werkzaamheden werden grote hoeveelheden grond afgegraven en verschillende vliegtuigonderdelen gevonden. Uiteindelijk gaven unieke identificatienummers op twee stukken aluminium de doorslag. Het bleek te gaan om dezelfde Lancaster waarvan eerder in de omgeving al een geschutskoepel was gevonden.

5500 vliegtuigen verloren

Een deel van de geborgen wrakstukken wordt in bruikleen gegeven aan musea en stichtingen, zodat het verhaal van de Lancaster en zijn bemanning kan worden doorverteld.

Naar schatting gingen er boven Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog zo'n 5500 vliegtuigen verloren. Ieder jaar worden er maximaal drie vliegtuigbergingen uitgevoerd. De berging in Dronten kostte uiteindelijk ruim 960.000 euro. Het grootste deel van de kosten werd door het Rijk betaald.

Nieuwsbrief Tweede Wereldoorlog

Geïnteresseerd in Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

Ontwerper Christien Meindertsma is de eerste winnaar van een nieuwe driejaarlijke kunstonderscheiding, de Paul Deiters Prijs. Volgens de stichting achter de prijs, Stichting Stokroos, maakt Meindertsma "onderscheidend werk" waarin kunst, ontwerp, onderzoek, materiaal en maatschappelijke vraagstukken samenkomen.

Aan de prijs is een bedrag van 120.000 euro verbonden: 60.000 euro als geldprijs en eenzelfde bedrag voor de ontwikkeling van nieuw werk. Daarnaast mag de winnaar werk in een museum laten zien. In het geval van Meindertsma is dat bij een tentoonstelling in het Kunstmuseum in Den Haag volgend jaar.

Vlas en wol

Meindertsma werkt al zo'n twintig jaar als ontwerper. Ze werkt graag met duurzame producten als vlas en wol.

Daarnaast richt ze zich op onderzoeksprojecten, zoals PIG 05049, waarin ze onderzocht welke producten er van één varken kunnen worden gemaakt, en Flax Project, waarin ze op zoek ging naar nieuwe gebruiksmogelijkheden voor vlas.

Nog zo'n project is de ontwikkeling van Wobot: een robot die wol driedimensionaal kan vilten.

Stichting Stokroos noemt Meindertsma een pionier in contextueel design. "Ze kijkt niet alleen naar hoe iets eruitziet, maar vooral naar waar het vandaan komt, hoe het wordt gemaakt en welke verhalen en systemen erachter schuilgaan. Juist die combinatie van ontwerpen, onderzoeken en maatschappelijke context maakt haar werk zo vernieuwend en relevant."

"Ik wil met mijn werk oplossingen vinden voor vervuilende systemen en meer invloed krijgen op het hele proces", zegt Meindertsma in hetzelfde persbericht. "Ik ben gefascineerd door de materialen die we om ons heen hebben, zoals wol, linnen en wilgentenen, en hoeveel kennis en geschiedenis daarin verborgen zit."

Paul Deiters

De nieuwe kunstprijs is vernoemd naar zakenman en kunstliefhebber Paul Deiters (1952-2017), de oprichter van Stichting Stokroos. Deze stichting wil beeldende kunstenaars, ontwerpers en ambachtslieden steunen in hun ontwikkeling en talenten op weg helpen.

In de Duitse stad Essen is een gevangene ontsnapt tijdens een doktersbezoek. De 34-jarige Duitse gevangene werd bevrijd door twee gemaskerde mannen die twee gevangenisbewaarders overmeesterden.

Rond 12.45 uur werden de twee bewakers in de gang van het gebouw aangevallen en vastgebonden. Volgens het Duitse persbureau DPA trok een van de bewakers daarbij zijn dienstwapen, maar werd dat uit zijn handen geslagen.

De gevangene vluchtte vervolgens op een elektrische step. Zijn handlangers sloegen afzonderlijk van elkaar in andere richtingen op de vlucht.

Georganiseerde misdaad

De man zat in voorarrest op verdenking van drugsdelicten en zware mishandeling. Hij wordt in verband gebracht met de georganiseerde misdaad. De politie is een grote zoekactie begonnen naar de drie mannen en heeft een foto van de ontsnapte gevangene verspreid.

Betrokkenheid van anderen wordt niet uitgesloten. De politie waarschuwt mensen om de man niet zelf te benaderen, omdat hij mogelijk bewapend is.

Nepgranaat

Tijdens de zoekactie werd enkele honderden meters van de dokterspraktijk een verdacht voorwerp gevonden dat op een handgranaat leek. Een explosievenopruimingsdienst onderzocht het voorwerp, waarna bleek dat het om een houten namaakgranaat ging. Of het voorwerp iets met de ontsnapping te maken heeft, is nog onduidelijk.

Het politieke conflict over de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak is met de benoeming van Maciej Berek tot rechter van het Constitutioneel Hof hoger opgelopen. Berek legde vanochtend de eed af zonder dat president Nawrocki daarbij aanwezig was. De benoeming leidde tot protesten voor het hof in hoofdstad Warschau.

De beëdiging van Berek is onderdeel van een jarenlange politieke strijd over de onafhankelijkheid van de Poolse rechtspraak. Het Poolse parlement, waar de regeringscoalitie van de pro-Europese, liberale premier Tusk een meerderheid heeft, kiest de rechters van het Constitutioneel Hof, een van de belangrijkste gerechtelijke instanties van het land.

Tijdens de beëdiging van Berek demonstreerden aanhangers van de rechts-conservatieve oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Daarbij ontstonden schermutselingen met de politie en werden drie mensen aangehouden, schrijven Poolse media.

Vetorecht

Het Constitutioneel Hof, dat bestaat uit vijftien rechters, beoordeelt of wetten in overeenstemming zijn met de Poolse grondwet. Nieuwe rechters worden gekozen door het parlement, maar moeten volgens de wet de eed afleggen ten overstaan van de president.

De Poolse president, de conservatieve nationalist Nawrocki, geldt als politieke tegenstander van Tusk en weigert Berek te beëdigen. Hij heeft als president vetorecht en kan daarmee wetten tegenhouden.

Volgens hem voldoet Berek niet aan de wettelijke eisen; hij stelt dat Berek niet lang genoeg in de juridische wereld heeft gewerkt om in aanmerking te komen voor de benoeming. Berek bestrijdt dat. Ook heeft Nawrocki bezwaar tegen zijn politieke achtergrond.

Berek was tot augustus minister in het kabinet van Tusk, die hem eerder zijn "rechterhand" noemde. Zijn benoeming leidde niet alleen tot kritiek van de oppositie, maar ook binnen Tusks eigen regeringscoalitie. Die beloofde bij zijn aantreden in 2023 juist een einde te maken aan politieke benoemingen binnen de rechtspraak.

Omdat Nawrocki hem niet wilde ontvangen, legde Berek de eed af in het parlement buiten de aanwezigheid van de president. Hij is inmiddels de vijfde rechter die dat op deze manier doet. Van de acht rechters die het parlement dit jaar heeft gekozen, beëdigde Nawrocki er slechts drie.

De aan PiS gelieerde voorzitter van het hof, Bogdan Swieczkowski, weigert Berek als rechter aan het werk te laten gaan. Hij erkent de beëdiging niet. Ook de overige vier niet door Nawrocki beëdigde rechters mogen niet werken. Toen zij in april bij het hof aankwamen, kwamen ze niet verder dan de lobby van het gebouw en werden ze tegengehouden.

Gisteren oordeelde de Commissie van Venetië, een adviesorgaan van de Raad van Europa, dat de president nieuwe rechters zonder uitstel moet beëdigen. Als hij weigert, mogen zij volgens de commissie ook buiten zijn aanwezigheid de eed afleggen. Het gaat om een advies, dat de president niet verplicht is op te volgen.

Jarenlange strijd

De strijd om het Constitutioneel Hof speelt al jaren. Onder de vorige PiS-regering, die van 2015 tot 2023 aan de macht was, werd vergaande politieke invloed uitgeoefend op de rechterlijke macht. Zo werden op omstreden wijze partijgetrouwen benoemd bij het Constitutioneel Hof.

Dat leidde tot een hoogoplopend conflict met Brussel. De Europese Commissie blokkeerde miljarden euro's aan subsidies voor Polen. Na het aantreden van Tusk werd de weg weer vrijgemaakt voor Europese fondsen ter waarde van 137 miljard euro, omdat zijn regering stappen had gezet om de rechtsstaat te herstellen.

Sindsdien zijn verschillende hervormingen doorgevoerd, maar grote veranderingen bleven uit. Dat heeft er onder meer mee te maken dat Nawrocki en zijn voorganger door het vetorecht hervormingen kunnen tegenhouden.

'Rechtsorde herstellen'

Premier Tusk beloofde vandaag dat hij de rechtsorde zal herstellen. Volgens hem functioneert Polen al veel te lang zonder een naar behoren gekozen grondwettelijk hof. "We zullen de rechtsorde en de grondwet herstellen met behulp van de middelen die de staat ter beschikking staan", zei hij.

Een containerschip en een bulkschip zijn het afgelopen etmaal gezonken nadat ze in of bij de Straat van Hormuz door projectielen waren geraakt, zeggen maritieme diensten. Het is niet bekend of de schepen zijn geraakt door projectielen van Iran. Dat land heeft het aantal aanvallen in de zeestraat deze maand opgevoerd.

Het kleine containerschip GFS Pride dat onder Singaporese vlag voer, zonk toen het gisteren tijdens de doorvaart door de zeestraat werd geraakt. Op het schip brak brand uit, meldt de maritieme dienst van Singapore. Niemand raakte gewond, de 21 bemanningsleden zijn geëvacueerd.

Het tweede schip Cape Dao, dat onder de vlag van Antigua en Barbuda voer, zonk in de buurt van Oman. Dat schip werd al op 23 september door een projectiel geraakt. Een bemanningslid kwam toen om het leven. De andere opvarenden werden volgens maritieme bronnen direct na de inslag geëvacueerd.

De Iraanse staatstelevisie heeft beelden getoond van beide schepen:

Dat schepen zinken na een aanval in de zeestraat is zeldzaam. De laatste keer dat een schip in het gebied zonk, was volgens de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) in maart. Het onder de Maltese vlag varende containerschip Safeen Prestige werd op 4 maart geraakt door een projectiel en zonk later in de zeestraat.

In totaal zijn er sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran, die eind februari begonnen, drie schepen gezonken.

Aanvallen opgevoerd

Eerder schreef de Britse Financial Times dat Iran de aanvallen op schepen in en rond de Straat van Hormuz deze maand heeft opgevoerd. Het zou gaan om de grootste aanvalsreeks sinds het begin van de oorlog.

Afgelopen zondag werden volgens de krant zes schepen aangevallen. In de eerste elf dagen van oktober raakte Iran in totaal 24 schepen.

Iran stelt dat het de aanvallen heeft opgevoerd als reactie op de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens en de strengere sancties die vorige maand werden ingesteld tegen het land.

Een 63-jarige man uit Woudenberg is veroordeeld tot een gevangenisstraf van 4,5 jaar voor het jarenlang verkrachten van de oppas van zijn kinderen. De vader en het destijds 16-jarige meisje behoorden tot dezelfde kerk, waarbinnen de man ook ouderling was.

De verkrachtingen begonnen eind 2019, meldt RTV Utrecht. De man is veertig jaar ouder dan het slachtoffer. Volgens de rechters gebruikte de man bewust zijn leeftijd, autoriteit en positie binnen de kerk. In het vonnis staat dat er sprake was van een afhankelijkheidsrelatie die hij "bewust heeft gebruikt, verstevigd én in stand heeft gehouden".

De Woudenberger zei dat hij seks met het slachtoffer heeft gehad, maar ontkende dat hij haar heeft gedwongen. Volgens de rechtbank was er voldoende bewijs dat het meisje nooit met de seksuele contacten heeft ingestemd.

Dezelfde kerk

Het seksueel misbruik begon vanaf het moment dat het meisje 16 was. De man kende het slachtoffer via haar vader, die ook een rol had in dezelfde kerk in Woudenberg, schreef RTV Utrecht eerder.

Vanaf haar vijftiende paste ze op zijn kinderen. Het meisje kreeg hier geen geld voor, maar at vaak met de familie mee. Wanneer de kinderen op bed lagen, bracht de oppas samen met het echtpaar de avond door. Ze keken dan samen een film of speelden een bordspelletje.

Als de echtgenote op een andere verdieping was, of buiten de deur, verkrachtte de man de oppas. Ook schold hij haar regelmatig uit en bedreigde hij haar. Dit duurde tot aan begin 2024.

De echtgenote kwam achter het misbruik en de kerk werd ingeschakeld. Na meerdere gesprekken tussen de kerk en de oppas kreeg zij hulp aangeboden en werd de man uit het kerkbestuur gezet. Hij mocht de kerk ook niet meer in.

Angst en slapeloosheid

Toch was het slachtoffer niet van de man af. Zijn kinderen zaten op de school waar zij inmiddels leerkracht was. Hij zou verschillende keren bij haar in het klaslokaal hebben gestaan of haar hebben uitgescholden als ze langsliep. Bij de hogeschool waar het slachtoffer studeerde, meldde hij dat de vrouw plagiaat zou hebben gepleegd. Na onderzoek van de school bleek hier geen sprake van te zijn.

Het leidde bij het slachtoffer tot onder andere angst en slapeloosheid. Ze controleerde elke avond vele malen of de deur wel goed op slot zat. Ook durfde ze het centrum van Woudenberg niet meer in uit angst hem tegen te komen.

Dankzij de kracht van God kon zij in de rechtbank haar verhaal doen, zei zij. "Het allerbelangrijkste is dat dit nooit meer mag gebeuren. Wat er met jou gebeurt laat ik over aan God en aan deze rechtbank."

Naast verkrachting achtte de rechtbank ook stalking en smaad bewezen. De man kreeg daarom ook een contactverbod van vijf jaar opgelegd.

De Oekraïense president Zelensky heeft zijn teleurstelling uitgesproken over het feit dat het Oekraïense leger problemen heeft met satelliet-internetvoorziening Starlink en het verkrijgen van inlichtingen over acties van het Russische leger. Hij zinspeelt erop dat de Amerikaanse regering daarachter zit.

"Het is spijtig dat we problemen hebben met Starlink en met inlichtingen", zei Zelensky bij een bezoek aan Londen. "Het zijn verrassingen waar je niet op rekent als je echt partners bent. Wij rekenen op onze partnerrelatie met de Verenigde Staten."

Snelheid drones

Eén zo'n 'verrassing' is de plotselinge vermindering gisteravond van de snelheid waarmee Oekraïense aanvals- verdedigings- en bevoorradingsdrones kunnen vliegen. Die drones worden aangestuurd door een speciale militaire versie van Starlink, het satelliet-internetsysteem van Elon Musk.

Zelensky's adviseur Serhii Beskrestnov zegt in The Kyiv Independent dat de drones nu niet harder kunnen dan 160 kilometer per uur. Later meldde het Oekraïense ministerie van Defensie dat gedurende de dag de snelheden zelfs "aanzienlijk lager" lagen.

Russische kamikazedrones kunnen een snelheid van meer dan 500 kilometer per uur halen, waardoor het voor het Oekraïne een stuk moeilijker wordt om deze drones uit te schakelen.

In de avond meldde het Oekraïense ministerie van Defensie dat de verbinding met Starlink is verbeterd, maar dat drones nog wel een limiet hebben van 160 kilometer per uur.

Inlichtingen

De andere 'verrassing' is het niet doorkomen van waarschuwingen over de lancering door Rusland van ballistische raketten. Die heeft Oekraïne hard nodig om burgers te waarschuwen dat ze de schuilkelders moeten opzoeken.

Dat ging eergisteravond voor het eerst mis in het centrum Kyiv, waar vijf raketten neerkwamen voordat het luchtalarm was afgegaan.

Gisteravond werden inwoners van Kyiv opnieuw verrast door inslaande ballistische raketten, zonder dat daarvoor was gewaarschuwd. Die aanvallen hebben aan zeker drie mensen het leven gekost, 24 mensen raakten gewond.

Musk reageert

Op X heeft Musk gereageerd op de uitlatingen van Zelensky. Hij zegt dat het gebruik van Starlink is bedoeld voor civiele of defensieve activiteiten en niet mag worden ingezet voor offensieve militaire acties. "Dergelijk gebruik zou ongepast zijn voor een commercieel bedrijf."

Ook zegt Musk dat het systeem beheerd wordt door de Amerikaanse defensie en uiteindelijk dus door president Trump.

Dreigementen

Persbureau Reuters en ander media berichtten eerder over dreigementen die Trump tegen Zelensky zou hebben geuit. Trump zou hebben gezegd dat de VS niet meer voor Russische raketlanceringen zou waarschuwen als Oekraïne Russische olie-installaties blijft aanvallen. Hij zou ook hebben gedreigd om andere belangrijke informatie niet meer door te geven.

De Oekraïners vrezen nu dat deze dreigementen werkelijkheid zijn geworden. Trump zou Zelensky willen dwingen om geen Russische olie-installaties meer aan te vallen. Zelensky is daartoe bereid als Rusland stopt met aanvallen op Oekraïense energievoorzieningen.

Maar de Russische president Poetin wil daar niets van weten, ook niet nadat Trump zondag zei dat Rusland en Oekraïne daarover afspraken hadden gemaakt. Deze twee landen wisten naar eigen zeggen van niets.

Toch hield Oekraïne zich aan dit 'energiebestand', maar de Russische aanvallen gingen door. In Kyiv kwamen vandaag 600.000 mensen zonder stroom te zitten bij een nieuwe Russische raket- en droneaanval.

Dieseldeal

De ontwikkelingen van de laatste dagen wekken de indruk dat Trump zich weer van Oekraïne afkeert. Vrijdag lag er plotseling een akkoord tussen Trump en Poetin over de levering van honderdduizenden tonnen diesel door Rusland aan de VS. Zelensky keurde dit af omdat dit Rusland zou helpen om de oorlog tegen Oekraïne voort te zetten.

Zaterdag zei Trump dat Zelensky niet genoeg deed om de oorlog met Rusland te stoppen en dat Oekraïne een nieuwe leider moest krijgen.

Uitkeringsinstantie UWV stopt na vijf jaar met de ontwikkeling en implementatie van een nieuw digitaal systeem. De Bemiddelingsservice (BMS) moest werkgevers en werkzoekenden beter met elkaar verbinden, maar volgens het UWV voldoet het systeem niet aan de verwachtingen. Het project heeft zo'n 55 miljoen euro gekost, aldus het UWV.

De uitkeringsinstantie heeft BMS op kleine schaal getest en aanvullende maatregelen genomen. Toch is er bij de organisatie onvoldoende vertrouwen dat het systeem "binnen een aanvaardbare termijn en tegen verantwoorde kosten" kan worden ingevoerd.

Publieke middelen

In februari oordeelde het Adviescollege ICT-Toetsing (AcICT) in een vernietigend rapport al dat de "aanpak niet past bij het vernieuwende karakter van het project". Ook was het het UWV niet gelukt om grip te krijgen op de kwaliteit en liep het project volgens AcICT in tijd en geld uit. Het college adviseerde de uitkeringsinstantie destijds voor een andere aanpak te kiezen.

"We vinden het heel spijtig dat we niet verder kunnen met de Bemiddelingsservice", zegt René Steenvoorden, lid van de raad van bestuur. "Tegelijkertijd moeten we realistisch zijn en verantwoord omgaan met publieke middelen. Dat houdt in dat we stoppen met projecten waarvan we onvoldoende vertrouwen hebben dat ze het gewenste resultaat leveren."

'Diesel in een F-16'

Han Stoffels, medeoprichter van softwareleverancier 8vance baalt ervan dat het UWV de stekker uit het project heeft getrokken. In het FD noemt hij het "uiterst teleurstellend". Het bedrijf heeft drie jaar geleden de aanbesteding gewonnen om deze dienstverlening te verbeteren.

Stoffels zegt in het FD dat de data van het UWV, waarmee het systeem wordt gevoed, het probleem zijn. "We hebben een F-16 gebouwd waar het UWV vervolgens diesel in stopt."

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken laat in een brief aan de Tweede Kamer weten dat er een "grondige evaluatie" zal plaatsvinden en de gevolgen van het stopzetten van de ontwikkeling van het project in kaart worden gebracht. Hij zal de Kamer op een later moment nader informeren.

In het centrum van Jerevan kun je je soms even in Rusland wanen. In de hoofdstad van Armenië wordt Russisch alom gesproken en hier en daar hangen zelfs Russische uithangborden. Dat is geen wonder, want Armenië is niet alleen een geliefde bestemming voor Russische toeristen, maar vooral ook voor mensen die Rusland ontvluchten uit angst voor repressie of mobilisatie.

Zoals Andrej, een 19-jarige IT'er die na de parlementsverkiezingen van september na lang wikken en weken de knoop doorhakte en zijn land verliet, misschien definitief. "Het is duidelijk dat er steeds meer inperkingen van mijn vrijheid komen, dat er slechte dingen staan te gebeuren. Het is zwaar in afwachting daarvan steeds maar onder spanning te leven."

Het gaat daarbij niet meer alleen om de angst voor een nieuwe mobilisatiegolf, waarover al lang wordt gespeculeerd. Rusland lijkt steeds meer moeite te hebben contractsoldaten te ronselen voor het front in Oekraïne.

Sombere toekomst

De onrust groeit ook door de aanhoudende vervolging van andersdenkenden, terwijl blokkades van tienduizenden websites en het lokaal afsluiten van het internet het leven in Rusland danig bemoeilijken. De toekomst oogt voor veel vooral jonge Russen uitermate somber.

Momenteel telt Armenië naar schatting 50.000 Russen die om bovenstaande redenen hun land hebben verlaten, zegt mensenrechtenactivist Jan Slovitski, die sinds 2022 in Jerevan verblijft. Hij zet zich in voor gevluchte Russen die om wat voor redenen dan ook in de problemen zijn gekomen.

De Russische exodus kende verschillende golven. De eerste volgde meteen op het begin van de inval in Oekraïne in februari 2022. Later dat jaar kondigde de Russische president Poetin een gedeeltelijke mobilisatie af. Het besluit leidde tot grote onrust in de Russische samenleving. Honderdduizenden mannen verlieten inderhaast het land, onder meer naar buurland Georgië en ook naar Armenië.

Prijzen opgedreven

Om hoeveel mensen het precies gaat is niet bekend. Volgens Slovitski werd in 2023 gesproken van 1,3 miljoen. Sindsdien zijn er mensen vertrokken en sommigen weer teruggekeerd naar Rusland. Ze stuitten bij de emigratie op problemen met hun verblijfsstatus en het vinden van woonruimte of werk.

Pakweg sinds juli van dit jaar is er weer sprake van een toename van het aantal Russen dat het thuisland om politieke redenen de rug toekeert. In Armenië is de vraag naar woonruimte de afgelopen maanden sterk toegenomen, wat ook de prijzen flink heeft opgedreven. Hetzelfde gebeurt in Georgië.

"De eerste twee golven waren ingegeven door paniek", zegt Slovitski. Nu is er iets anders aan de hand. Steeds meer mensen voelen dat de druk toeneemt en het risico op vervolging groter wordt. "Iedereen loopt gevaar willekeurig te worden opgepakt", zegt Slovitski. "Daarom gaan de mensen weg."

Daarbij valt op dat de gemiddelde leeftijd van de recente nieuwkomers lager ligt dan bij de emigranten van het eerste uur. Ook hebben ze vaak minder financiële middelen tot hun beschikking. Voor velen is de vlucht een sprong in het duister.

Welkom in Armenië

Dat ze voor Armenië kiezen is niet toevallig. De betrekkingen tussen Armenië en Rusland worden met de dag stroever vanwege het Armeense streven toenadering te zoeken tot de Europese Unie. De autoriteiten in Jerevan hebben laten weten dat Russen die hun land ontvluchten welkom zijn in Armenië.

Russen kunnen naar Armenië reizen met een gewoon paspoort, ze hebben daar geen speciaal reispaspoort voor nodig. Een visum of speciale verblijfsstatus is niet vereist. Het geeft de nieuwe emigranten een adempauze en de tijd zich hier te vestigen, of verder te kijken naar een eventuele andere bestemming.

De kans is uiterst klein dat Armenië mensen terugstuurt naar Rusland, wat wel is gebeurd in verschillende andere voormalige Sovjetrepublieken, zoals Kazachstan. En - niet onbelangrijk - met Russisch kun je hier prima terecht.

De koning moet met het kabinet werken aan herstel van de achterstanden die zijn ontstaan door het koloniaal verleden. Dat staat in het plan van Zwart Manifest, een samenwerking van organisaties die zich inzetten tegen racisme, dat deze week aan premier Jetten is gepresenteerd.

"Na erkenning en excuses is het nu tijd om te werken aan herstel", zegt Dagmar Oudshoorn, directeur van Amnesty International Nederland en verbonden aan Zwart Manifest.

Uit een groot onderzoek bleek anderhalve week geleden onder meer dat de Oranjes eeuwenlang steun verleenden aan het kolonialisme en daaraan een half miljard euro hebben verdiend. De koning had zelf opdracht gegeven tot een onafhankelijk onderzoek naar zijn familiegeschiedenis. Dat resulteerde in vijf boeken van in totaal 2000 pagina's.

Achterstanden

"Door deze geschiedenis zijn mensen in achterstandsposities geplaatst", zegt Oudshoorn in de NOS-podcast De Monarchie. "Die doorwerking zie je in institutioneel racisme, discriminatie op de arbeidsmarkt, in het onderwijs en de gezondheidszorg. Bij verantwoordelijkheid nemen en erkennen hoort ook: hoe kun je dat herstellen?"

Volgens Oudshoorn is herstel wel de meest complexe stap. "Jarenlang opgebouwde achterstanden werk je niet zomaar weg. Daarom moet je structureel en duurzaam investeren", zegt ze. "Breed herstel gaat over het verbeteren van de posities die zijn ontstaan door de doorwerking van het koloniaal verleden."

Heling en verzoening

Volgens haar erkende Jetten tijdens hun bezoek de noodzaak van een vervolgstap. In het plan van Zwart Manifest staan concrete plannen per ministerie. Volgens de betrokken organisaties ligt er ook een belangrijke taak voor de koning in het omarmen van het plan. "De koning heeft zijn positie gebruikt om dit onderzoek te laten doen, dat is heel belangrijk geweest. Het mag en kan niet alleen blijven bij het onderzoek, het moet verder gaan."

Tijdens de presentatie van het onderzoek begin deze maand zei de koning in zijn toespraak dat hij "de ongemakkelijke uitkomsten van het onderzoek" ziet als aansporing om zich te blijven inzetten voor verbinding, heling en verzoening. Maar wat kan hij binnen zijn functie?

Verslaggever Koninklijk Huis Beau Heimensen:

"De koning valt onder ministeriële verantwoordelijkheid. Dat betekent dat de ministers verantwoordelijk zijn voor wat hij zegt en doet. Zijn toespraken gaan eerst langs het ministerie van Algemene Zaken voordat hij ze uitspreekt.

Voor wat betreft de invulling van zijn agenda heeft hij iets meer vrijheid. Elke maandag praat hij met de premier en bespreekt hij met zijn staf de binnengekomen uitnodigingen. Ook bespreken Willem-Alexander, Máxima en hun persoonlijke adviseurs welke onderwerpen zij zelf belangrijk vinden om meer aandacht te geven."

Oudshoorn denkt dat de koning genoeg ruimte heeft binnen zijn functie om aan te sturen op herstel. "Hij heeft als staatshoofd wel invloed en zijn woorden wegen zwaar. Alle stappen die hij tot nu toe heeft doorlopen van erkenning en excuses betekenen veel. Ik heb er vertrouwen in dat hij in gesprekken en ontmoetingen de komende tijd ook kan werken aan herstel."

De Rijksvoorlichtingsdienst verwijst in een reactie naar de woorden die de koning op 2 oktober zelf uitsprak: "Voor mij is uw onderzoek met zijn ongemakkelijke uitkomsten een extra stimulans om mijn volle krachten te blijven geven aan wat ik bij mijn inhuldiging heb gezworen. Namelijk om de vrijheid en de rechten van alle Nederlanders en alle ingezetenen te beschermen. Ik blijf me samen met de Koningin inzetten voor verbinding, heling en verzoening."

Luisteren?

De nieuwe aflevering van NOS-podcast De Monarchie luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps.

In een poging om het bijna bankroete Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) in Lauwersoog te redden, hebben donateurs sinds maandag 700.000 euro bijeengebracht. Ondanks alle steun is een faillissement nog niet uitgesloten. "Daar is echt meer voor nodig", zegt een WEC-woordvoerder.

Het centrum opende in april 2025 de deuren. In het gebouw worden zeehonden opgevangen en is een permanente expositie over de Wadden. De gewenste bezoekersaantallen bleven echter uit. Tegelijk viel de bouw van het pand ongeveer 17,4 miljoen euro duurder uit dan begroot; de schuld liep op tot zo'n 2,8 miljoen euro.

Naast die schuld heeft het WEC een lening van 9 miljoen euro bij de Nederlandse Waterschapsbank om de opgelopen bouwkosten te financieren. Volgens RTV Noord staat de gemeente Het Hogeland garant voor deze miljoenenlening.

Binnen veertien dagen

Het WEC had alle hoop gevestigd op financiële steun van gemeente Het Hogeland en de provincie Groningen. Zij zouden bereid zijn geweest om ongeveer de helft van de schuld van het WEC voor hun rekening te nemen. Alleen wel onder de voorwaarde dat de schuldeisers zouden afzien van de helft van hun vorderingen.

Eind vorige week maakten de gemeente en de provincie bekend dat ze geen geld gaan geven. Ze zagen geen mogelijkheid om mee te financieren vanwege strenge regelgeving rondom staatssteun en de overschreden bouwkosten.

WEC-directeur Bas Wemmenhoven liet daarom maandag weten dat het faillissement waarschijnlijk binnen veertien dagen zou worden aangevraagd, tenzij er voor die tijd nog een oplossing zou worden gevonden. Ongeveer veertig medewerkers dreigen hun baan op korte termijn te verliezen, en ook de opvang van de zeehonden komt in gevaar.

Donaties uit Japan

Voorstanders van behoud van het centrum kwamen vervolgens in actie. Een inzamelingsactie van Stichting Zeehondencentrum Pieterburen leverde tot nu toe zo'n 335.000 euro op. Het andere deel van de giften komt voort uit directe donaties aan het WEC, schrijft RTV Noord.

Ook uit onverwachte hoek ontvangt het WEC steun. Zo is er 40.000 euro gedoneerd vanuit de cryptogemeenschap, vertelt de woordvoerder. "Dat is voor ons ook een onbekende wereld."

Verder krijgt het centrum de afgelopen dagen meer bezoekers dan normaal. "We worden overspoeld met support", zegt de woordvoerder. "Enerzijds komen er mensen die zeggen: 'We komen toch nog even kijken want straks zijn jullie er niet meer'. Dat is wel pijnlijk. Maar er zijn ook mensen die ons willen steunen op deze manier. Die zeggen: 'Dit mag niet verloren gaan'."

Onder de livestream van de zeehondenopvang stromen zelfs reacties uit Japan binnen, waar de zeehonden eerder al eens een hit waren. "Voor heel veel Japanse fans zijn wij een soort baken en voor hen is het echt dramatisch als dit zou verdwijnen. Mensen doen acties voor ons en ze vragen hoe ze kunnen helpen. We kunnen het bijna niet bijhouden."

Het tij keren

Of alle steun voldoende is om het centrum te redden, is nog maar de vraag. Er wordt al gezocht naar oplossingen voor als het tot een sluiting komt. Zo wil natuureducatiecentrum Ecomare op Texel helpen met de opvang van zeehonden.

Toch houdt het WEC hoop. "Alle steun is echt hartverwarmend. Maandag zagen we het heel zwart in, nu begint het tij toch een beetje te keren. Het kan, denken we."

Er is nog wel een fors bedrag nodig, voegt Marco Boshoven van WER toe. Hoeveel de totale schuld is, laat hij in het midden, maar "het streefbedrag van 2,8 miljoen euro hebben we nodig om het te redden".