NOS Nieuws - Algemeen

Goedemorgen! Centraal- en Oost-Europese landen houden topoverleg in Boekarest en marineschip Evertsen komt weer aan in Nederland.

Eerst het weer: vanuit het westen trekken stevige buien over het land met kans op onweer, hagel en windstoten. Tussen de buien door is er ruimte voor de zon. Bij een matige tot vrij krachtige zuidwestenwind en 10 tot hooguit 14 graden is het fris.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Bestuurders en politici reageren boos op het nieuwe geweld bij een noodopvanglocatie in Loosdrecht. Gisteravond werd daar brandgesticht door relschoppers die vuurwerk richting de noodopvang gooiden. Een bosschage bij de gevel vatte daarbij vlam. Hulpdiensten werden vervolgens belemmerd en aangevallen.

Premier Jetten en de ministers Van den Brink (Asiel) en Van Weel (Justitie) noemen het geweld onacceptabel. De burgemeester van Loosdrecht zegt dat een grens is overschreden.

Ook in Apeldoorn en Den Haag was het gisteravond onrustig bij demonstraties tegen geplande opvanglocaties. In Apeldoorn zijn zeker vijf mensen aangehouden.

Zo ging het mis in Loosdrecht:

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De kans is groot dat het langebaanschaatsen tijdens de Winterspelen over vier jaar in Thialf in Heerenveen is.

Volgende maand horen ze het officieel, maar de blijdschap is er nu al:

Fijne dag!

Nederland haalde in de eerste drie maanden van dit jaar nog altijd 12 procent van zijn vloeibaar aardgas (lng) uit Rusland. Dat blijkt uit cijfers van onderzoeksinstituut Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA). Het cijfer is opmerkelijk omdat Nederland en de Europese Unie juist proberen de afhankelijkheid van Russisch gas zo snel mogelijk af te bouwen sinds de inval in Oekraïne.

"Dat is echt veel meer dan ik had verwacht", zegt energiedeskundige Jilles van den Beukel van het Haags Centrum voor Strategische Studies.

Hoeveel van het Russische lng daadwerkelijk in Nederland wordt gebruikt is lastig vast te stellen, omdat via de haven van Rotterdam ook veel vloeibaar gas wordt doorgevoerd. In de eerste drie maanden van dit jaar kwamen daar volgens een woordvoerder 44 lng-tankers uit de Verenigde Staten aan en zes uit Rusland. Mogelijk wordt een deel van dat Russische lng vervolgens verder vervoerd binnen Europa.

Nederland behoort tot de vijf EU-landen die afgelopen kwartaal nog Russisch lng importeerden. De andere zijn Spanje (26 procent), Frankrijk (35 procent) België (40 procent) en Portugal (11 procent).

De Europese Unie heeft besloten dat het vanaf begin 2027 helemaal verboden wordt om vloeibaar gas vanuit Rusland te importeren. In het najaar van volgend jaar gaat dat ook gelden voor de invoer van gas via pijpleidingen. Het is nu al niet meer toegestaan om nieuwe contracten af te sluiten voor de import van gas uit Rusland. Door langetermijncontracten kan er nu dus nog wel gas binnenkomen.

In 2025 is de import van vloeibaar gas uit Rusland weer toegenomen. Toenmalig klimaatminister Hermans (VVD) wees toen al op een handvol langlopende contracten die nog liepen en niet zomaar opgebroken kunnen worden.

Inval Oekraïne

Toen Rusland in 2022 Oekraïne binnenviel, moest Europa in hoog tempo op zoek naar alternatieven voor Russisch aardgas. Nederland bouwde binnen 200 dagen een drijvende lng-terminal in de Eemshaven. Sindsdien is de Europese gasmarkt veranderd en nam de aanvoer van Russisch gas via pijpleidingen fors af, terwijl de import van vloeibaar aardgas per schip juist sterk toenam. Dat komt vooral uit de Verenigde Staten.

Amerika heeft veel lng-fabrieken gebouwd toen het zag dat Europa zo afhankelijk was van gas. Het land heeft daar ook veel geld aan verdiend. Deze afhankelijkheid leidt in toenemende mate tot ongemak binnen Europa. "Vloeibaar gas is de achilleshiel van Europa's energiestrategie geworden", staat in het IEEFA-rapport.

De EU koos 2027 als deadline voor een volledig verbod op Russisch lng omdat Europa in de tussentijd voldoende capaciteit moest opbouwen om gas uit andere delen van de wereld te importeren.

"Europa had dus verwacht dat de wereldwijde gasmarkt iets ruimer zou zijn, maar door de afsluiting van de Straat van Hormuz zijn gasprijzen weer iets gestegen", zegt deskundige Van den Beukel. De zeestraat was goed voor 20 procent van de wereldwijde lng-levering, blijkt uit data van het IEEFA. "Ik zou niet raar opkijken als Brussel de datum van het verbod daardoor verder zou opschuiven."

Dilemma

Het blijft een lastig dilemma voor de Europese Unie op de korte termijn, zegt Van den Beukel. "Aan de ene kant wil je de lng-markt niet nog krapper maken -en dus duurder- maar aan de andere kant wil je ook de oorlogskas van Poetin niet spekken."

Ondertussen proberen Europese landen hun gasvoorraden weer aan te vullen voor de winter. Omdat commerciële partijen terughoudend zijn, heeft staatsenergiebedrijf Energie Beheer Nederland 20 miljard euro te besteden om de gasopslagen bij te vullen.

Overcapaciteit

Volgens het IEEFA schuilt daarin ook een risico. Overal in Europa worden nieuwe lng-terminals gebouwd, terwijl de vraag naar gas op de langere termijn juist daalt.

Van den Beukel begrijpt de kritiek, maar noemt extra capaciteit wel noodzakelijk. "Uiteindelijk blijft de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen het structurele probleem", zegt hij. "Als Europa structureel minder kwetsbaar wil worden, zal het sneller moeten overstappen op duurzame energie."

In Apeldoorn en Den Haag is het gisteravond onrustig geweest bij demonstraties over de komst van noodopvanglocaties. In Apeldoorn werden zeker vijf mensen gearresteerd voor het afsteken van vuurwerk. Het is onduidelijk of in Den Haag ook arrestaties zijn verricht.

De betogers in Apeldoorn zijn tegen de mogelijke komst van een noodopvanglocatie. De gemeente wil daar 240 asielzoekers opvangen. Tussen 19.00 en 20.00 kon geprotesteerd worden in een speciaal demonstratievak.

Volgens Omroep Gelderland waren er zo'n 90 mensen aanwezig, maar verliet een aantal mensen toch het aangewezen vak.

Vervolgens staken zij vuurwerk af. De politie pakte een aantal mensen op:

Er wordt al vijf dagen op rij geprotesteerd in Apeldoorn. Zaterdag werden 26 mensen aangehouden, zondag elf en maandag vier.

Voor- en tegendemonstranten

In Den Haag was het ook even onrustig bij een demonstraties rond de komst van een azc. Rond 19.00 verzamelden zich tientallen demonstranten die tegen de komst zijn voor het gebouw waar de gemeente honderden asielzoekers wil opvangen. Verderop hadden zich voorstanders verzameld.

Volgens Omroep West zochten tegenstanders de confrontatie op met de andere partij, maar de politie hield ze uit elkaar. Iets voor 21.00 zijn de voorstanders weggeleid.

De demonstraties vonden tegelijk plaats met die in Loosdrecht. Daar gooiden relschoppers met vuurwerk en ontstond brand bij het voormalige gemeentehuis, dat nu dient als noodopvang voor vijftien asielzoekers.

In Engeland heeft een pedoseksueel geprobeerd om zijn rechtszaak te ontlopen door te doen alsof hij ernstig ziek was. Dat mislukte en gisteren kreeg de man zijn straf: 15 jaar cel.

De Brit werd verdacht van seksueel misbruik van drie jongens in de leeftijd van 4 tot 14 jaar. Familie van de jongens had aangifte tegen hem gedaan. Toen de man verscheen bij het eerste politieverhoor, zat hij in een rolstoel en werd hij geduwd door zijn broer. Die verklaarde dat de verdachte een beroerte had gehad, amper mobiel was en het misbruik daarom niet gepleegd kon hebben. De man sprak ook niet.

Aanvankelijk leek de leugen effect te hebben. Agenten en een rechter geloofden het verhaal en de man hoefde daarom niet terecht te staan. Omdat er wel bewijs was dat de man iets met het misbruik te maken moest hebben, ging het onderzoek door.

Zijn eigen videodeurbel en beelden uit een uitgaansgelegenheid deden de man uiteindelijk de das om. Daarop was hij staand te zien met twee glazen. Op bewakingsbeelden uit het politiebureau was te zien dat de man zich plotseling anders gedroeg als een agent in de buurt was.

Eenmaal geconfronteerd met de beelden gaf de man de leugen toe. Hij bekende toen ook dat hij zich aan de jongens had vergrepen. Zijn broer is eveneens veroordeeld, voor obstructie van de rechtsgang. Hij moet 2 jaar en 9 maanden de cel in.

Politieagenten hebben afgelopen jaar meer geweld toegepast dan het jaar ervoor. Het aantal geweldsincidenten steeg met 9 procent naar ruim 25.000. In voorgaande jaren nam het aantal keren dat de politie geweld gebruikte ook al toe. Ten opzichte van 2022 ligt het aantal incidenten een kwart hoger.

In totaal registreerde de politie vorig jaar 39.000 geweldshandelingen. Dat cijfer is hoger, omdat bij een incident vaak meerdere agenten betrokken zijn en iedere vorm van geweld apart wordt bijgehouden.

Verharding

De politie heeft geen eenduidige verklaring voor deze stijging. Corry van Breda, portefeuillehouder Geweld, ziet een verharding in de samenleving en meer maatschappelijke onrust. Groepen staan vaker tegenover elkaar waardoor de politie soms gedwongen wordt stevig in te grijpen.

"Bij demonstraties zien we ook groepen met heel andere intenties, zoals het vernielen van spullen of gewoon rellen tegen de politie", zegt ze.

Daar komt bij dat vorig jaar simpelweg meer politie-inzet nodig was en agenten vaker ter plaatse gingen. "Dan heb je dus ook een substantieel deel meer inzet met geweld."

Andersom is er ook steeds meer geweld tegen agenten, bleek onlangs. Die stijging was met zo'n 3 procent wel minder hoog.

Getraind

Volgens Van Breda kan de politie weinig doen om de cijfers weer omlaag te krijgen. "Wij gebruiken het liefst helemaal geen geweld, maar het is altijd afhankelijk van de situatie", zegt Van Breda. "Als er strafbare feiten worden gepleegd, of de situatie onveilig is, dan wordt toch van ons verwacht dat wij een stap naar voren doen en optreden."

Eerder was er discussie over de mate waarin agenten worden getraind om geweld te voorkomen. De politie vindt dat hun medewerkers goed genoeg worden opgeleid. Ondanks de toename blijkt uit de vandaag gepubliceerde cijfers dat agenten nog altijd bij minder dan 1 procent van alle incidenten geweld hebben gebruikt.

Het meeste geweld gebruikten agenten tijdens aanhoudingen. Relatief vaak gaat het om mensen met verward gedrag die zichzelf of hun omgeving in gevaar brengen. Bij zo'n 10.000 van de 25.000 geweldsincidenten ging het volgens de politie om mensen met onbegrepen gedrag.

Soms moet de politie ook geweld gebruiken om omstanders in bedwang te houden. De politie krijgt steeds vaker te maken met spugende arrestanten en zet hen dan een masker op. Dat wordt ook genoteerd als geweldshandeling.

Geschoten

Driekwart van de registraties bestaat uit fysiek geweld om een situatie onder controle te krijgen of om ergens binnen te komen. In de andere gevallen wordt bijvoorbeeld de wapenstok, pepperspray, het stroomstootwapen of het vuurwapen gebruikt.

Ruim honderd keer loste de politie afgelopen jaar een waarschuwingsschot. Slechts enkele keren werd gericht op iemand geschoten. Per ongeluk schieten is de afgelopen twee jaar niet voorgekomen.

Het aantal keren dat de politie een vuurwapen gebruikte, is in de loop der jaren afgenomen. Volgens de politie komt dat door betere trainingen en omdat agenten eerder kiezen voor het stroomstootwapen.

Bijna 1700 keer zag de politie vorig jaar aanleiding om het toegepaste geweld te beoordelen, bijvoorbeeld omdat er iemand gewond is geraakt. Er wordt dan onder meer gekeken of het geweld doelmatig en niet te heftig was, of er eerst is gewaarschuwd en of er andere opties waren.

In 369 gevallen oordeelde de politie dat het geweld achteraf gezien niet aan alle criteria voldeed. Volgens de politie betekent dit niet dat het geweld daarmee onrechtmatig was.

Vijftien keer leidde overmatig geweldsgebruik tot straf, zoals een berisping of het intrekken van verlof. "Op het totaal van 25.000 incidenten vind ik dat bijzonder weinig", zegt Van Breda. Het aantal klachten over de politie nam vorig jaar overigens flink af, ook de klachten over geweld.

DSI

Opvallend is ook dat er minder vaak geweld is gebruikt door de Dienst Speciale Interventies (DSI), die in actie komt in de meest riskante situaties. Onder andere de arrestatieteams vallen onder deze dienst.

Het aantal keren dat de DSI erbij werd gehaald nam toe, maar dat leidde dus niet tot meer geweld. De politie denkt dat dit komt door betere technieken, tactieken en procedures.

Premier Jetten noemt de brandstichting bij een noodopvang in Loosdrecht gisteravond "ronduit schandalig". "Je zorgen uitspreken mag altijd. Maar geweld gebruiken mag nooit", schrijft hij op X. Ook andere politici en bestuurders reageren verontwaardigd op de actie van de relschoppers.

Bij de noodopvang in Loosdrecht was gisteravond een betoging waar naar schatting van de gemeente 300 tot 400 mensen op af kwamen. Relschoppers gooiden halverwege de avond vuurwerk en fakkels naar de tijdelijke opvanglocatie, waar overdag vijftien asielzoekers waren aangekomen. De bosschage tegen het gebouw vatte hierdoor vlam. Relschoppers hielden aanvankelijk de brandweer tegen, zegt de gemeente Wijdemeren. Toen de brandweer alsnog bij de brand kon, was die snel geblust.

De politie heeft meerdere personen opgepakt. Waarnemend burgemeester Mark Verheijen heeft een noodbevel uitgevaardigd om de orde te herstellen, waarna het gebied rondom de opvang is ontruimd en de demonstratie is beëindigd.

In de video zie je hoe het misging:

Volgens Verheijen is een grens overschreden en heeft de actie een "diepe impact" op de bewoners van de noodopvang en op omwonenden. "Mensen zijn geschrokken en voelen zich onveilig in hun eigen omgeving. Dat raakt mij niet alleen als burgemeester, maar ook als mens."

De vijftien asielzoekers zijn de eerste groep bewoners van de noodopvang en waren aanwezig in het pand tijdens de rellen. Ook waren er medewerkers in het gebouw. Er is niemand gewond geraakt.

'Heeft niets te maken met demonstreren'

Ook andere politici veroordelen het gedrag. "Wat we vanavond hebben gezien, heeft niks te maken met demonstreren", zegt asielminister Van den Brink op X. "Dit is vernieling en geweld en totaal onacceptabel."

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid sluit zich daarbij aan. "Dit kan en zal niet worden getolereerd." Eind april noemde hij de relschoppers die geweld gebruikten bij de anti-azc-protesten in Loosdrecht nog "tuig".

Het is al langere tijd onrustig in Loosdrecht. Tijdens eerdere asielprotesten werd met vuurwerk en eieren naar de politie gegooid. Vanwege de rellen heeft de gemeente vooraf niet bekendgemaakt wanneer de asielzoekers hun intrek in het pand zouden nemen.

Justitie in Amerika heeft aanklachten ingediend tegen de reders van het containerschip dat twee jaar geleden een brug bij Baltimore verwoestte. Ook een man van 47 die op het schip werkte is aangeklaagd.

Volgens justitie hebben de verdachten onder meer gevaarlijke omstandigheden op het schip verzwegen, inspectieverslagen vervalst en onderzoekers misleid. Ook zouden ze maritieme voorschriften hebben genegeerd. Ondanks dat lieten de verdachten het schip varen in Amerikaanse wateren, staat in de aanklacht.

Het containerschip Dali ramde in 2024 een pijler van de ruim 2,5 kilometer lange Francis Scott Key Bridge. De brug stortte vervolgens in. Zes wegwerkers die op de brug aan het werk waren, kwamen om het leven. Over de brug ging een vierbaans snelweg. De wegwerkers hadden het verkeer na een noodmelding van de bemanning stilgelegd.

Zo ging het mis op 26 maart 2024:

De Dali raakte stuurloos nadat aan boord twee keer de stroom uitviel. Volgens de aanklacht werd een brandstofpomp gebruikt die niet automatisch herstartte toen de stroom was hersteld. Zo ontstond de tweede blackout. Als een correcte pomp was gebruikt had het schip gewoon onder de brug kunnen doorvaren, stellen de autoriteiten.

Justitie becijfert de economische schade van de ingestorte brug op 5 miljard dollar. Die wil het verhalen op de aangeklaagde bedrijven uit India en Singapore, de thuishaven van de Dali. De 47-jarige ingenieur die is aangeklaagd komt ook uit India. De Singaporese reder zegt zich te zullen verdedigen en houdt vol dat het een ongeluk was.

Het duurt nog jaren voordat de Francis Scott Key Bridge is herbouwd. De plannen daarvoor liggen klaar, maar de staat Maryland heeft de aannemer de laan uitgestuurd omdat de kosten te hoog opliepen. Aanvankelijk was rekening gehouden met een bedrag van zo'n 2 miljard dollar, maar dat wordt minimaal het dubbele. De geplande opening is uitgesteld van 2028 naar 2030.

Favorieten Finland en Griekenland zijn door naar de finale van het Eurovisie Songfestival in Wenen. België verraste in de eerste halve finale en is er zaterdag ook bij in de finale.

Zweden, Moldavië, Israël, Servië, Kroatië, Litouwen en Polen zijn eveneens door. Italië en Duitsland waren ook te zien in de halve finale, maar die landen zijn als belangrijke financiers van het songfestival op voorhand al zeker van een plek in de finale.

Vijf landen vielen af in de eerste halve finale: Portugal, Georgië, Montenegro, Estland en San Marino.

Veel ogen waren gericht op de act van Israël. Tijdens het optreden van Noam Bettan was de leus 'Free, free Palestine' zacht te horen vanuit het publiek, al leek het te gaan om een kleine protestactie. Nederland doet dit jaar niet mee uit protest tegen Israëls deelname.

Live vioolspel

De avond in de Wiener Stadthalle in Wenen werd afgetrapt door Moldavië. Topfavoriet Finland was als zevende aan de beurt. Linda Lampenius en Pete Parkkonen staan al maanden bovenaan bij de bookmakers met hun nummer Liekinheitin. Lampenius speelde zelf op haar viool en dat is bijzonder; normaal gesproken worden de instrumenten van de liedjes opgenomen. Ook Kroatië baarde opzien, met een op het oog zwevende zangeres.

Israël kwam als elfde aan de beurt. Noam Bettan zong het nummer Michelle, over het loskomen uit een toxische relatie. Tijdens een groot deel van de Israëlische act was op de achtergrond 'Free free Palestine' zacht te horen. Het leek te gaan om enkele demonstranten.

De organisatie van het songfestival beloofde eind vorig jaar niet in te grijpen bij boegeroep of als er Palestijnse vlaggen zouden worden getoond. In vorige edities was het boegeroep bij de Israëlische inzending niet op tv te horen.

In de zaal werd vanavond ook met een aantal Palestijnse vlaggen gezwaaid, al werd dat nauwelijks in beeld gebracht. Na de act was het applaus voor het Israëlische optreden duidelijk te horen.

Nederland doet dit jaar niet mee vanwege de deelname van Israël. Omroep AVROTROS besloot daar eind vorig jaar toe vanwege de oorlog in Gaza. "Universele waarden als menselijkheid en vrije pers zijn ernstig geschonden en voor ons niet onderhandelbaar", zei algemeen directeur Taco Zimmerman daar destijds over.

Om die reden doen ook Spanje, Slovenië, IJsland en Ierland dit jaar niet mee.

Mening vormen

Jurre Bosman, directeur Media van de NPO, zegt dat er na de terugtrekking van AVROTROS toch besloten is het festival in Nederland uit te zenden. De uitzending wordt verzorgd door de NOS en NTR. "Dat zijn taakomroepen, die het op een neutrale, journalistieke manier doen. Er is meer discussie dan ooit en we willen mensen zelf de kans geven om hun mening erover te vormen."

In Wenen was, net als de afgelopen jaren in Zweden en Zwitserland, een pro-Palestijns protest. Dat verliep zonder grote problemen. Bij de volgende halve finale en bij de finale zaterdag worden nieuwe protesten verwacht.

De tweede halve finale wordt donderdag afgetrapt door de inzending van Bulgarije. Dan zijn ook de inzendingen van Frankrijk en titelhouder Oostenrijk te zien. Frankrijk is als geldschieter op voorhand door naar de finale, evenals Oostenrijk vanwege de winst van vorig jaar.

Erik van Merrienboer wordt waarnemend burgemeester van Roosendaal. Hij vervangt Mark Buijs die nog herstellende is van een zwaar fietsongeluk vorige maand.

Buijs liep ernstig hersenletsel op. De burgemeester is inmiddels bij kennis en kan zelfstandig bewegen, maar staat nog onder intensieve medische behandeling en observatie, meldde de gemeente afgelopen vrijdag. Het is onduidelijk hoelang zijn herstel gaat duren.

Opgestapt

Maandag begint Van Merrienboer als waarnemend burgemeester in zijn geboorteplaats. Eind vorig jaar stapte hij op als burgemeester van Terneuzen in Zeeland vanwege een slepende kwestie rond de komst van een asielzoekerscentrum.

Van Merrienboer zette zich in voor de komst van een azc, maar een meerderheid van de gemeenteraad en de wethouders was daar bij nader inzien toch tegen. Hij diende zijn ontslag in omdat hij geen vertrouwen meer had in de raad. Het was volgens experts uitzonderlijk dat een burgemeester zelf kiest voor ontslag in zo'n situatie.

Voordat Van Merrienboer burgemeester van Terneuzen werd, was de PvdA'er gedeputeerde in Noord-Brabant en wethouder in Eindhoven, schrijft Omroep Brabant.

Saudi-Arabië heeft Iran tijdens de oorlog in het Midden-Oosten meerdere keren aangevallen. Dat meldt persbureau Reuters op basis van twee westerse en twee Iraanse functionarissen. Zulke aanvallen zijn voor zover bekend nog niet eerder voorgekomen.

De aanvallen, uitgevoerd door de Saudische luchtmacht, vonden waarschijnlijk eind maart plaats, zeggen de westerse functionarissen. Een van hen zei dat het vergeldingsaanvallen waren voor eerdere Iraanse aanvallen op Saudi-Arabië.

Gisteren meldde The Wall Street Journal dat de Verenigde Arabische Emiraten meerdere geheime luchtaanvallen hebben uitgevoerd op Iran, tijdens de door Israël en de VS begonnen oorlog.

Doelwitten

Het is niet bekend wat de doelwitten van de Saudische aanvallen waren. Riyad zou wel aan Teheran hebben laten weten wat ze hebben aangevallen en gedreigd de situatie te escaleren, zeggen de bronnen tegen Reuters. Na intensief overleg zouden de landen hebben besloten te de-escaleren.

Saudi-Arabië is een bondgenoot van de VS en werd tijdens de oorlog met Iran regelmatig aangevallen door drones en raketten. Net als in veel andere Golfstaten zijn er in Saudi-Arabië veel Amerikaanse militairen gestationeerd. Niet alleen die militaire bases werden aangevallen, maar ook olie-infrastructuur en vliegvelden.

Ook de Verenigde Arabische Emiraten

In het geval van de aanvallen op Iran van de Emiraten baseert The Wall Street Journal zich op anonieme bronnen. De Emiraten zouden in ieder geval verantwoordelijk zijn voor een aanval op een Iraanse raffinaderij in de Perzische Golf begin april.

Het tekort aan stageplekken in het mbo is in twee jaar verdubbeld. Dat staat in een overzicht van de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB). Die cijfers komen twee keer per jaar uit en zijn vandaag weer gepubliceerd.

In het huidige schooljaar staan 467.329 mbo-studenten ingeschreven. Het merendeel daarvan heeft een stageplek, maar 4695 studenten is het nog niet gelukt om op tijd een stage te vinden.

Het grootste stagetekort is in de sector zorg en welzijn, zegt Hannie Vlug, directievoorzitter van de SBB. "Dan moet je bijvoorbeeld denken aan studenten die worden opgeleid voor de ouderenzorg of de gehandicaptenzorg. Maar bijvoorbeeld ook tot sociaal werker of doktersassistent."

Vicieuze cirkel

In de sector zorg en welzijn hebben ze de stagiairs juist over een paar jaar juist hard nodig als werknemers, omdat er in die sector een personeelstekort is. "Dit is precies de vicieuze cirkel waar al vaak op is gewezen", zegt Vlug.

Een belangrijke reden voor het tekort aan stageplekken is het tekort aan stagebegeleiders. "Er is simpelweg geen personeel op de werkvloer om stagiairs te begeleiden", zegt Vlug. "En dat is een groot probleem, want we hebben deze mensen had nodig."

Er zijn ook andere oorzaken van het tekort aan stageplekken voor mbo'ers. Soms kiezen leerbedrijven voor studenten van een hoger niveau of een hoger leerjaar. Ook kan het zijn dat het werk is veranderd door automatisering, waardoor werkzaamheden die studenten eerder deden niet meer nodig zijn.

Niet alleen in de sector zorg en welzijn zijn er studenten die geen stageplek kunnen vinden. Ook bij de opleidingen tot softwaredeveloper en onderwijsassistent zijn er studenten die het niet op tijd lukt.

Creatieve oplossingen

De SBB probeert extra leerbedrijven te werven voor studenten die geen stageplaats kunnen vinden. "Want als je geen stageplek hebt, dan krijg je ook geen diploma", zegt Vlug. "Maar dan krijgen we ook niet die vakmensen die we zo hard nodig hebben."

Opleidingen en het bedrijfsleven kijken ook naar creatieve oplossingen. Zoals het spreiden van stages, zodat niet alle leerlingen tegelijkertijd een plek nodig hebben. Of het opknippen van stages, waardoor studenten bij twee bedrijven kortere stages lopen. Ook wil de SBB financiële ondersteuning vanuit de overheid voor de zorgsector.

Deze doktersassistent-studenten liepen stage op hun eigen school, zag Nieuwsuur in maart:

Sommige mbo-opleidingen zetten al een rem op de toelating van nieuwe studenten vanwege het tekort aan stageplekken. Bijvoorbeeld bij de opleiding tot sociaal werker. "Het vorige kabinet heeft bezuinigd op het gemeentefonds, waardoor gemeenten bijvoorbeeld zijn gaan bezuinigen op sociaal werk. Daardoor zijn er minder stageplekken voor deze opleidingen."

Onderwijsminister Letschert zei eerder tegen Nieuwsuur het "zorgelijk" te vinden dat het stagetekort vooral speelt in sectoren "waarin je het eigenlijk niet zou willen". Voor de zomer wil ze hierover met de Tweede Kamer in gesprek.

Bij de noodopvang in Loosdrecht, waar vandaag de eerste groep van vijftien asielzoekers is aangekomen, is vanavond brand gesticht. Betogers hadden vuurwerk gegooid naar het gemeentehuis, waar een tijdelijke opvanglocatie zit. Daardoor vatte de bosschage tegen het gebouw vlam.

Relschoppers bekogelden vervolgens agenten die het vuur probeerden te blussen. Ook werd de brandweer tegengehouden. Brandweerlieden konden het vuur later alsnog blussen. De mobiele eenheid van de politie is ingezet om de orde te herstellen. Er zijn meerdere mensen opgepakt.

Tijdens de brand waren er vijftien asielzoekers en begeleiders in het pand aanwezig. Zij bleven volgens de gemeente ongedeerd.

Noodbevel

Burgemeester Verheijen heeft een noodbevel uitgevaardigd vanwege "ernstige ordeverstoringen voor het gemeentehuis naar aanleiding van de tijdelijke noodopvang door het COA in Loosdrecht". Tot en met 09.00 uur moeten mensen wegblijven bij het gebouw.

Verheijen spreekt van een "gerichte actie tegen kwetsbare mensen. Daarmee is een grens overschreden."

Bekijk hier beelden van de brand:

De schade aan het pand lijkt beperkt. De komende tijd moeten in totaal zeventig mensen tijdelijk onderdak krijgen in het leegstaande deel van het gemeentehuis Wijdemeren, in Loosdrecht.

'Idioot en crimineel'

Tegenstanders van de noodopvang hadden zich vanavond opnieuw in Loosdrecht verzameld om te demonstreren voor het pand. Er waren volgens de gemeente zo'n 300 tot 400 mensen bij aanwezig.

Het protest verliep aanvankelijk zonder ongeregeldheden. Mensen zwaaiden met vlaggen en scandeerden leuzen. Enkele aanwezigen staken ook siervuurwerk af, zoals fakkels.

Het protest escaleerde rond 20.30 uur, toen fakkels en vuurwerk richting het gebouw werden gegooid, waardoor struikgewas voor het pand in brand vloog.

Politici en bestuurders spreken schande van het uit de hand gelopen protest. "Wat we vanavond hebben gezien, heeft niks te maken met demonstreren", zegt minister van Asiel en Migratie Van den Brink. "Dit is vernieling en geweld en totaal onacceptabel. Wat je ook vindt, bewoners, medewerkers en vrijwilligers van opvanglocaties moeten veilig zijn."

CDA-leider Bontenbal spreekt van "idioot en crimineel gedrag". "Het kan niet waar zijn dat in ons land de grootste mond zijn zin krijgt en criminele acties worden beloond. De stille meerderheid in Nederland keurt dit af en wil dit niet."

Arrestaties in Apeldoorn

Ook in Apeldoorn liep een vergelijkbaar protest tegen een noodopvang vanavond uit de hand. De politie heeft meerdere mensen opgepakt, schrijft Omroep Gelderland. Het was de vijfde avond op rij dat er tegen de komst van een tijdelijke noodopvang werd gedemonstreerd.

In Den Haag werd er vanavond zowel voor als tegen de komst van een noodopvanglocatie gedemonstreerd. Agenten hielden de twee groepen betogers uit elkaar. Volgens Omroep West werd het rond 20.30 uur onrustiger in de wijk. Het is onduidelijk of er arrestaties zijn verricht. De regionale omroep schrijft dat een meisje van haar fiets is getrokken.

AIVD-onderzoek gaande

De afgelopen tijd zijn protesten tegen de opvang van asielzoekers op verschillende plekken in het land uit de hand gelopen. Vandaag werd bekend dat de AIVD er een onderzoek naar is begonnen.

De veiligheidsdienst onderzoekt "welke patronen er zijn en wat daarachter zit", zei minister Van den Brink van Asiel en Migratie in een Kamerdebat. Verdere details werden niet gegeven.

Odido had na de hack van begin dit jaar niet door dat er van miljoenen klanten gegevens waren gestolen, tot de hackersgroep dat twee dagen later zelf tegen het bedrijf zei. Dat zegt topvrouw Tisha van Lammeren tegen de NOS. De conclusie van intern onderzoek, op de dag van de hack, was dat er geen gegevens waren gestolen, zegt ze.

Odido werd begin februari gehackt door de criminele groep ShinyHunters. Daarbij werden ook klantgegevens van telecomprovider Ben gestolen. Nadat Odido weigerde te betalen, plaatste de hackersgroep de gegevens van ruim 6 miljoen mensen op het darkweb. "Dat was een donkere dag voor ons allemaal", zegt Van Lammeren.

Het is voor het eerst sinds de hack dat de Odido-top in de media terugblikt op de aanval. In gesprek met de NOS zegt Van Lammeren ook dat het bedrijf, een van de grootste telecomaanbieders van het land, beter had kunnen communiceren over de aanval. "Klanten nemen het ons wel kwalijk dat het zo stil is geweest."

'Gegevens in een uur gedownload'

Nadat Odido weet kreeg van de aanval liet de provider onderzoek doen naar digitale sporen van de inbraak. Inmiddels weet het bedrijf precies wat er is gebeurd, zegt Van Lammeren. De NOS vroeg om dat onderzoek in te zien, maar dat verzoek werd geweigerd. Wel geeft het bedrijf voor het eerst meer details prijs over hoe de diefstal uit het klantensysteem kon plaatsvinden.

"Een hacker van ShinyHunters belde een medewerker van de Odido-klantenservice en deed alsof hij voor de IT-afdeling werkte", vertelt Van Lammeren. "De hacker wist deze medewerker over te halen om in te loggen op een valse versie van de werkomgeving. Zo heeft hij de inloggegevens van die persoon gestolen."

Odido blokkeerde het account waarop de hacker inlogde binnen een uur, zegt het bedrijf. Maar toen was het al te laat, bleek twee dagen later: de gegevens van miljoenen klanten waren in die korte tijd gedownload, zegt Van Lammeren. "We waren extreem verrast door de snelheid waarmee alles gebeurde."

'Diefstal niet gezien'

De inbraak werd destijds wel opgemerkt, de diefstal niet, zegt Van Lammeren. "Er ging geen alarm af toen de gegevens op 5 februari werden gedownload." Ook toen Odido later die dag samen met een cybersecuritybedrijf onderzoek deed naar de digitale sporen van de inbraak, concludeerden zij allebei dat er niets was gestolen, zegt de topvrouw.

Dus toen ShinyHunters op 7 februari een bericht stuurde dat zij klantgegevens hadden gestolen, kwam dat volgens haar als een verrassing. Hoe kan het dat Odido die diefstal niet opmerkte? Daar wil Van Lammeren niet veel over zeggen. "De hackers hebben daar goede technieken voor. Dat vindt op de achtergrond plaats. En dat hebben we niet gezien."

Wie zijn de hackers die toesloegen bij Odido? Nieuwsuur ging na de hack op onderzoek uit:

Ook de volledige omvang van de diefstal bleef lang onduidelijk, zegt Van Lammeren. Pas begin maart, nadat ShinyHunters alle gegevens op het darkweb publiceerde, zag Odido dat ook gegevens van zakelijke klanten waren gestolen. "We dachten dat het alleen consumenten betrof van Ben en Odido. Toen bleek toch dat het ook om een groep zakelijke gebruikers ging."

'Communicatie kon beter'

Dat er lange tijd veel onduidelijk was, was volgens Van Lammeren de reden dat het bedrijf zo weinig aan zijn miljoenen klanten liet weten. De topvrouw zegt dat het bedrijf dat beter had kunnen doen. Ze noemt het de belangrijkste les die het bedrijf heeft geleerd na de digitale inbraak.

De telecomprovider stuurde een aantal dagen na de hack 6,2 miljoen berichten naar klanten en oud-klanten van Odido en Ben. Daarin stond dat hun gegevens mogelijk waren gestolen. Ook plaatste het bedrijf informatie over de aanval op zijn website. "Maar we hadden niet iedere week een nieuwsbrief of zo", zegt Van Lammeren.

"Als ik terugkijk, denk ik dat we toch iets hadden moeten laten weten, ook over dingen die je niet weet." Het bedrijf had dat achteraf gezien kunnen doen nadat bleek dat er gevoelige aantekeningen over klanten waren gestolen, zegt Van Lammeren.

Odido hoopt klanten nu alsnog meer duidelijkheid te geven. Het bedrijf heeft zijn pagina over de hack vandaag aangevuld met extra informatie. Daarin legt het bedrijf onder meer uit waarom het besloot om ShinyHunters niet te betalen, een besluit waar het nog steeds achter zegt te staan.

Toezichthouders doen onderzoek

Op dit moment lopen nog twee onderzoeken van toezichthouders naar de inbraak. Daaruit moet blijken of Odido de beveiliging van het klantensysteem goed op orde had. En of Odido gegevens van (oud-)klanten niet langer bewaarde dan is toegestaan. Hoelang die onderzoeken nog duren is onduidelijk, zeggen de twee toezichthouders vandaag tegen de NOS.

Van Lammeren zegt dat dat Odido na de hack het vertrouwen van klanten wil terugwinnen. "Want dat is toch gebroken. Het spijt ons ontzettend naar onze klanten toe dat dit is gebeurd. Het voelt echt heel naar."

De politie heeft vorig jaar meer wapens van minderjarigen afgepakt. In 2025 gebeurde dat 2300 keer. Dat waren voornamelijk verboden steekwapens, maar ook 442 vuurwapens of onderdelen daarvan, schrijft de politie.

De politie vergelijkt de cijfers van vorig jaar met cijfers uit 2022. Toen werden er ruim 1800 wapens afgepakt.

De politie zegt dat het op basis van deze cijfers moeilijk is om iets te zeggen over de werkelijke omvang van het wapenbezit onder jongeren. Dat komt doordat de cijfers alleen laten zien hoe vaak de politie wapens in beslag neemt bij minderjarigen. Dat kan ook te maken hebben met de toegenomen aandacht voor dit thema bij de politie.

Dat aantal noemt de politie wel zorgelijk. "Politiemensen op straat merken in de dagelijkse praktijk dat jongeren het normaal vinden om een wapen bij zich te dragen", zegt Martin Sitalsing, portefeuillehouder Zorg en Veiligheid bij de politie. "Maar het is niet normaal. Het dragen van een wapen verhoogt het risico op geweld en op ernstig of zelfs dodelijk letsel."

Bedreigingen op sociale media

De politie heeft ook gekeken naar hoeveel illegaal vuurwerk er van minderjarigen in beslag is genomen. Dat gebeurde vorig jaar 5343 keer. In 2022 was dat nog 3341 keer.

De politie ziet een aantal mogelijke oorzaken voor de bewapening onder jongeren, bijvoorbeeld sociale media. Ze zouden elkaar daar onderling bedreigen en zich daartegen willen wapenen.

Ook wordt het bezitten van wapens online verheerlijkt, ziet de politie. Daarnaast vragen criminelen minderjarigen om voor geld misdrijven te plegen.

Gisteren kwam het Openbaar Ministerie nog met cijfers over het aantal tieners dat wordt verdacht van zware misdrijven, zoals doodslag of het bezit van explosieven. Dat aantal is vorig jaar opnieuw gestegen.

Minister Van Weel van Justitie heeft een gesprek gevoerd met zijn ambtsgenoot uit Sierra Leone over de uitlevering van crimineel Jos Leijdekkers, ook bekend als Bolle Jos. Op X schrijft Van Weel dat justitie al een jaar bezig is om de drugshandelaar uitgeleverd te krijgen. "Tijd voor meer urgentie. We geven nooit op."

Volgens verschillende bronnen verblijft Leijdekkers in het Afrikaanse land en zou hij bescherming genieten van president Julius Maada Bio. Hij zou zelfs een relatie hebben met een dochter van het staatshoofd en daar een kind mee hebben.

Van Weel reisde voor het gesprek naar Genève in Zwitserland, omdat justitieminister Alpha Sesay daar was voor de VN-mensenrechtenraad. Tegenover persbureau ANP zegt hij dat het gesprek ruim een uur duurde en dat hij duidelijk heeft gemaakt dat het de internationale reputatie van het Afrikaanse land schaadt om Leijdekkers onderdak te bieden.

'Geduld raakt op'

Zijn geduld "begint langzaam een beetje op te raken", zegt Van Weel. Sesay zou hem hebben verteld dat het politieonderzoek naar Leijdekkers in Sierra Leone inmiddels is afgerond. "Dat zou dan de basis kunnen zijn van een arrestatieverzoek van de minister van Justitie van Sierra Leone", aldus Van Weel tegenover het ANP. Maar of er daadwerkelijk iets gaat gebeuren, laat hij in het midden.

Recent onderschepte Spanje 30 ton cocaïne die uit Sierra Leone afkomstig was. Van Weel houdt er rekening mee dat Leijdekkers daarbij betrokken is: "Ik hoef verder geen conclusies te trekken, maar die liggen wel voor de hand."

Polen gaat huwelijken tussen mensen van hetzelfde geslacht die in andere Europese landen zijn gesloten, nu toch erkennen. Dat heeft de regering van premier Tusk bekendgemaakt. Poolse media noemen het een doorbraak.

De bekendmaking volgt op uitspraken van het Europees Hof van Justitie en het hoogste administratieve hof in Polen. Eerder deze maand besloot het Poolse hof dat deze huwelijken moeten worden erkend. Het Europese Hof van Justitie oordeelde eind vorig jaar ook dat dit moest gebeuren.

Het hoogste Europese gerechtshof stelde in november dat een huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht in de hele EU moet worden gerespecteerd. De zaak ging over de beslissing van Polen om het huwelijk van twee Poolse mannen niet te erkennen. Zij waren in Duitsland getrouwd.

Burgemeester Trzaskowski van hoofdstad Warschau zegt dat zijn stad als eerste deze huwelijken zal registreren. De nieuwe regels zullen binnenkort waarschijnlijk in het hele land gelden.

Correspondent Midden- en Oost-Europa Christiaan Paauwe:

"Voor Poolse lhbti'ers voelt dit als een grote overwinning die juridisch moest worden afgedwongen. Al jaren proberen koppels hun in een ander EU-land gesloten huwelijk ook in Polen erkend te krijgen. Niet alleen om administratieve redenen, maar omdat ze dit zien als een strijd voor erkenning en waardigheid.

Premier Tusk beloofde tijdens zijn campagne op te komen voor de rechten van de lhbti-gemeenschap. Toch verzette zijn regering zich aanvankelijk nog tegen de uitvoering van uitspraken van het Europees Hof van Justitie en de hoogste administratieve rechtbank van Polen, met het argument dat erkenning technisch niet mogelijk zou zijn.

Critici zien daarin vooral politieke terughoudendheid: Tusk wil conservatieve kiezers niet van zich vervreemden in aanloop naar de parlementsverkiezingen van volgend jaar.

Dat leidde tot woede binnen de lhbti-gemeenschap, die zich verraden voelde door de coalitie. Nu de regering alsnog werk maakt van erkenning van in de EU gesloten huwelijken, zien ze dit als een belangrijk alternatief zolang een Pools homohuwelijk nog buiten bereik blijft. Steeds meer koppels kiezen er daarom voor om in een ander EU-land te trouwen, in de hoop dat hun huwelijk binnenkort ook in Polen wordt erkend."

In het grotendeels katholieke Polen werd de strijd voor lhbti-gelijkheid door conservatieve machthebbers jarenlang weggezet als een gevaarlijke ideologie. Zo waren er zelfs lhbti-vrije zones in het land. Ook mochten homoseksuele stellen geen kind adopteren.

Maar sinds eind 2023 heeft Polen weer een pro-Europese regering en is er veel veranderd. Zo werden er live op tv excuses gemaakt aan lhbti'ers. Dat gebeurde op de nieuwszender van de Poolse publieke omroep, TVP.

'Recht op gelijke behandeling'

"Het gaat vandaag de dag in de eerste plaats om de rechtsstaat en de naleving van de wet", lichtte premier Tusk vandaag toe, voorafgaand aan een kabinetsvergadering. Tusk, oud-voorzitter van de Europese Raad, verzekerde de toehoorders dat hij ervoor zal zorgen dat de uitspraken van Europese en Poolse rechtbanken worden nageleefd.

Ook zei Tusk dat er in Polen verschillende meningen zijn over relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht, schrijft TVP. "Deze opvattingen worden ingegeven door traditie, geloof, ervaring en politieke overtuigingen", aldus de premier.

"Zelfs hier in deze zaal verschillen we van mening over dit onderwerp. Maar over één ding kunnen we het tenminste niet oneens zijn: de kwestie van menselijke waardigheid, het recht op geluk, het recht op gelijke behandeling."

De Poolse premier bood namens de Poolse regering excuses aan aan "iedereen die zich jarenlang afgewezen en vernederd heeft gevoeld".

Twee Duitse militairen van het NAVO-hoofdkwartier in Brunssum zijn door onbekenden aangevallen. De militairen hebben aangifte gedaan.

Het incident gebeurde gisteravond rond 22.00 uur in Brunssum bij de Rimburgerweg. Daar is een golfbaan in de buurt. Omdat het buiten het oefenterrein van Defensie was, onderzoekt de politie de zaak, en niet de marechaussee.

De militairen liepen op straat en werden door een onbekend aantal personen uit een auto belaagd.

Volgens het Duitse persbureau DPA raakten ze lichtgewond. Een woordvoerder van de politie Limburg meldt alleen dat een van de militairen zich op eigen initiatief door een arts heeft laten nakijken. De ander zou ongedeerd zijn gebleven.

DPA spreekt van "verbale en fysieke mishandelingen". De aanvallers zouden gemaskerd zijn geweest. Ook wordt onderzocht of ze anti-NAVO-leuzen hebben geroepen.

Een van drie hoofdkwartieren

De NAVO-basis in Brunssum is een van de drie hoofdkwartieren van het bondgenootschap. De basis is gevestigd in een voormalige staatsmijn. Op de basis werken militairen en burgerpersoneel uit tientallen NAVO-landen samen aan het plannen en aansturen van militaire operaties.

De inflatie in de Verenigde Staten is flink opgelopen sinds de oorlog met Iran. Vergeleken met april vorig jaar was het leven 3,8 procent duurder, blijkt uit cijfers die het Amerikaanse ministerie van Arbeid vandaag naar buiten heeft gebracht. Met name de benzineprijzen zijn fors hoger.

Volgens het ministerie lag de benzineprijs in april 5,4 procent hoger vergeleken met de maand ervoor. Als er gekeken wordt naar een jaar eerder liggen die prijzen zelfs 28 procent hoger.

Als reactie op de Amerikaanse en Israëlische aanvallen van ruim twee maanden geleden besloot Iran de Straat van Hormuz af te sluiten. Via die nauwe zeestraat wordt een vijfde van alle olie en het vloeibaar aardgas vervoerd. Daardoor zijn over de hele wereld de energie- en brandstofprijzen opgelopen.

Als de benzine- en energieprijzen niet worden meegerekend, zijn de cijfers minder extreem. Ten opzichte van maart dit jaar was het leven 0,4 procent duurder. Vergeleken met een jaar geleden lag dat percentage in april op 2,8.

Rem op economie

De hoofdeconoom van de Navy Federal Credit Union, een belangrijke Amerikaanse financiële dienstverlener, noemt de inflatie de belangrijkste rem op de economie. "Voor het eerst in drie jaar vreet de inflatie alle loonstijgingen op", zegt econoom Heather Long. Daarmee worden volgens haar vooral de mensen met een midden- en lager inkomen getroffen.

Het inflatiecijfer van 3,8 procent is het hoogste in bijna drie jaar. Voor president Trump is dat een tegenvaller. Hij beloofde bij de start van zijn tweede termijn, begin vorig jaar, juist iets te doen aan de hoge prijzen van het dagelijks leven die in zijn ogen onder voorganger Biden waren ontstaan.

In een interview met CBS News zei Trump gisteren dat de accijns op benzine tijdelijk wordt opgeschort, "voor een bepaalde periode". Deskundigen verwachten dat dat maar weinig effect zal hebben op de inflatie.

Bijna 25 miljard

De oorlog met Iran duurt nu tien weken. Die heeft het Amerikaanse ministerie van Defensie tot nu toe omgerekend 24,7 miljard euro gekost. Het Pentagon heeft niet bekendgemaakt waar die kosten precies uit bestaan.

Bij een crisis of een ramp zijn er nauwelijks voorraden in Caribisch Nederland, concludeert de Algemene Rekenkamer. Op het eiland Saba is er bijvoorbeeld in geval van nood maar voor één dag drinkwater voorhanden.

Saba maakt met een installatie zelf drinkwater uit zeewater. "Maar door een orkaan kan er iets met die productie misgaan", zegt collegelid Ewout Irrgang van de Algemene Rekenkamer. "Dan is een gewone voorraad van één dag natuurlijk uitermate krap."

Volgens de regels van de Europese Unie moet Nederland strategische voorraden aanhouden, die alleen in geval van nood worden aangesproken. Maar in Caribisch Nederland, dat zijn Bonaire, Sint Eustatius en Saba, zijn die strategische voorraden er helemaal niet, alleen 'normale' voorraden.

Afhankelijk van import

De eilanden zijn ook nog eens erg afhankelijk van import. Juist dan zou je volgens de Algemene Rekenkamer strategische voorraden moeten aanhouden. Want de 'normale' voorraden zijn niet groot genoeg om het lang vol te houden bij een ramp of een crisis.

Voedsel wordt er bijvoorbeeld op de eilanden nauwelijks zelf geproduceerd. De Rekenkamer schat in dat het verse voedsel na een tot drie weken zal opraken. Op Bonaire en Sint Eustatius is het ook niet duidelijk hoeveel voorraad houdbaar voedsel er is. Brandstof en medicijnen lijken er wel genoeg te zijn.

Orkanen en vulkaanuitbarstingen

De Rekenkamer wijst erop dat de dreigingen voor Caribisch Nederland een stuk groter zijn dan voor Europees Nederland. De kans op bijvoorbeeld orkanen en vulkaanuitbarstingen is een stuk groter. Ook de veiligheidssituatie rond Venezuela, dat op zo'n 70 kilometer van Bonaire ligt, is precair.

Ondanks die dreigingen is Caribisch Nederland dus een stuk minder goed voorbereid. "De twee delen van het koninkrijk zouden aan elkaar gelijkwaardig moeten zijn, maar in Caribisch Nederland is het minder goed geregeld", zegt Irrgang. "Dit roept wel de vraag op: hoe belangrijk vinden wij Caribisch Nederland?"

Minister Heerma (Koninkrijksrelaties) zegt in zijn reactie niet toe strategische voorraden te gaan aanleggen. Wel benadrukt hij dat de eilanden hulp krijgen in geval van nood. Ook is er volgens Heerma geld uitgetrokken om de voedselzekerheid op de eilanden te verbeteren.

De Tweede Kamer heeft ingestemd met een wetsvoorstel dat ervoor moet zorgen dat meer werknemers een vast contract krijgen en dat uitzendkrachten en andere flexwerkers meer zekerheid krijgen.

Uitzendkrachten krijgen recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als reguliere werknemers. Ook wordt de inzet van nulurencontracten aan banden gelegd. Deze oproepcontracten zonder garantie op een minimum aantal uren mogen alleen nog voor scholieren en studenten en AOW'ers worden gebruikt.

Na drie tijdelijke contracten mag een werkgever pas na drie jaar weer een tijdelijk contract aan dezelfde werknemer aanbieden. Het is de bedoeling dat werkgevers vaker gaan kiezen voor een vast contract voor deze werknemers.

Ingrijpen cao

De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid krijgt meer bevoegdheden om in te grijpen als het verschil in een sector of bedrijfstak tussen uitzendkrachten en gewone krachten te groot wordt, bijvoorbeeld door de cao te wijzigen.

Nederland heeft in de EU met 35 procent verreweg het grootste aandeel flexwerkers, inclusief zzp'ers. Daarvan bestaat 22 procent uit tijdelijke werknemers, veel meer dan in de andere EU-landen. De Eerste Kamer moet het wetsvoorstel eerst nog behandelen voordat de wet kan ingaan.

Welvaartsniveau

Het wetsvoorstel kwam tot stand na afspraken die het kabinet Rutte-IV in 2023 maakte met vakbonden en werkgevers. Die afspraken volgden op onder meer het rapport van de commissie-Borstlap uit 2020 over de toekomst van de Nederlandse arbeidsmarkt.

Nederland dreigt zijn vertrouwde, hoge welvaartsniveau te verliezen als er niet snel en drastisch wordt ingegrepen in de arbeidsmarkt, concludeerde de commissie destijds. Die raadde het kabinet aan om ervoor te zorgen dat werkgevers veel vaker vaste contracten aanbieden en het aantal flexwerkers en zzp'er omlaag te brengen.