NOS Nieuws - Algemeen

De Britse politie heeft vannacht vijf mannen opgepakt op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag. Dat heeft de politie vanmiddag bekendgemaakt in een korte verklaring. Over de identiteit van de mannen is niets bekendgemaakt.

De arrestaties waren in de buurt van de luchtmachtbasis van de Royal Air Force bij Fairford in het graafschap Gloucestershire. Daar zijn behalve Britse militairen ook Amerikaanse militairen en bommenwerpers gestationeerd die actief zijn in de oorlog tegen Iran.

De arrestaties volgden op een telefoontje naar de politie aan het begin van de nacht over drie verdachte voertuigen die op weg waren naar de basis, RAF Fairford.

Een gebied in een straal van 400 meter rond de voertuigen is sinds vannacht afgezet. De drie witte busjes worden onderzocht door de explosievenopruimingsdienst. Op beelden is te zien dat een robot heen en weer rijdt tussen de voertuigen. De achterdeuren van twee busjes staan open en er liggen grote zwarte voorwerpen verspreid op de grond.

Er zijn onder meer zwarte vaten uit een van de busjes gehaald, blijkt uit beelden:

De bewoners van 85 huizen in Whelford, binnen de straal van 400 meter van de busjes, werden midden in de nacht geëvacueerd. Bewoners die niet bij familie of vrienden terechtkunnen worden opgevangen in een sporthal. Volgens de BBC gaat het om ongeveer dertig mensen, sommigen met hun pyjama nog aan.

De verdachten zitten vast en worden ondervraagd door de politie in samenwerking met de antiterrorisme-eenheid. De politie heeft niet gezegd of de basis het doelwit was van een aanslag, maar er wordt wel rekening mee gehouden. Verder onderzoek moet dat uitwijzen.

De basis wordt sinds maart gebruikt door de Amerikaanse strijdkrachten. De Islamitische Revolutionaire Garde zei in juli dat elke basis die voor bombardementsvluchten wordt gebruikt, als een legitiem doelwit wordt beschouwd.

Verenigd Koninkrijk-correspondent Fleur Launspach:

"Mocht dit inderdaad een poging tot een aanval op Britse militaire infrastructuur zijn geweest, dan zal dat ongetwijfeld vragen oproepen over de weerbaarheid van het VK en over de vraag hoe goed de Britten op dit soort dreigingen zijn voorbereid.

We weten nog niet wat er precies achter dit incident zit. Maar RAF Fairford wordt sinds maart gebruikt voor Amerikaanse militaire operaties in Iran. Daarmee wordt ook de link met mogelijke Iraanse proxies gelegd, groeperingen die banden hebben met het regime. Daar is overigens nog geen bevestiging van.

Tegelijk past het incident in een bredere Europese context, waarin deze zomer vaker sprake is geweest van verdachte drones en andere incidenten rond strategische locaties. Zo werd in augustus bij de luchthaven van Leipzig een drone gevonden die was uitgerust met explosieven en een ontstekingsmechanisme. Duitse autoriteiten spraken van een zeer ernstig veiligheidsincident waar mogelijk Rusland achter zat; het onderzoek naar de achtergrond loopt nog."

De Britten hebben de Amerikanen na het begin van de oorlog van de VS en Israël tegen Iran toestemming gegeven om de basis van Fairford te gebruiken om vanaf daar Iraanse raketbases aan te vallen en defensieve operaties uit te voeren. Daarbij zijn Amerikaanse B-1 en B-52-bommenwerpers ingezet.

Volgens Iran zijn de bommenwerpers ook ingezet voor aanvallen op andere doelen. aarbij zijn

Volgens omwonenden zijn de veiligheidsmaatregelen rond de basis de afgelopen dagen al fors opgevoerd. Er werden wegversperringen opgeworpen en gewapende agenten patrouilleerden. Het is niet bekend wat de aanleiding voor deze opschaling was. Ook is niet bekend of de beveiliging op de luchtmachtbasis zelf ook is opgeschroefd.

De meerderheid van de Zwitserse kiezers heeft tegen een voorstel gestemd om een strengere definitie van neutraliteit in de grondwet op te nemen. Meer dan 70 procent stemde tegen het voorstel, bleek nadat alle stemmen waren geteld.

Als de kiezers voor het voorstel zouden hebben gestemd, zou dat Zwitserland hebben belemmerd om economische sancties op te leggen of samen te werken met de NAVO.

In de grondwet zou worden vastgelegd dat Zwitserland niet mag toetreden tot of samenwerken met militaire of defensieallianties, tenzij het land wordt aangevallen. Ook zou Zwitserland enkel mogen meedoen met sancties die zijn goedgekeurd door de Verenigde Naties.

'Geen oorlog, ja tegen neutraliteit'

De initiatiefnemer van het referendum was Pro Schweiz, een rechts-populistische organisatie met banden met de radicaal-rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP). De voorstanders zeiden dat de regering zich te veel schaart achter de Europese Unie en de NAVO sinds de Russische inval in Oekraïne.

Volgens de SVP zijn de Zwitserse sancties tegen Rusland in strijd met de neutraliteit. Die neutraliteit maakt sinds 1848 deel uit van de grondwet, maar er is niet precies vastgelegd hoe de regering deze in de praktijk moet brengen.

Rusland heeft openlijk steun voor het voorstel geuit.

Andere partijen opgelucht

Alle grote politieke partijen waren tegen het initiatief, behalve de SVP. Minister van Buitenlandse Zaken Ignazio Cassis stelde dat het voorstel de nationale veiligheid zou schaden. De Groenen en de kleinere Evangelische Volkspartij (EVP) reageerden opgelucht op de uitslag.

De Universiteit Maastricht (UM) heeft een student voorlopig geschorst naar aanleiding van een inmiddels verwijderde videopost op sociale media. Daarin zegt de student uit Gaza dat hij betrokken was bij de Hamas-aanslagen in Israël van 7 oktober.

De universiteit schorst de student uit bezorgdheid over de veiligheid van studenten en medewerkers. In de video is te zien hoe de student in een studentenhuis kijkt naar een filmpje over de Hamas-aanslagen van 7 oktober 2023. Terwijl hij naar de gemaskerde jihadisten wijst, zegt hij: "This is me".

Onrust

Een woordvoerder van de UM bevestigt dat de videopost tot onrust kan leiden. Om het onderwijs veilig te laten verlopen heeft de UM de student geschorst.

De student mag voorlopig niet deelnemen aan het onderwijs. Tijdens de schorsing wordt bekeken of en onder welke voorwaarden hij zijn studie kan vervolgen. Hierbij benadrukt de UM dat de universiteit niet bevoegd is om onderzoek te doen naar de achtergrond van de post of de afzender daarvan.

Te vroeg voor onderzoek

Volgens een woordvoerder van de politie is het nog te vroeg om een onderzoek in te stellen. "De student heeft in Nederland geen strafbaar feit gepleegd. Alleen aangifte zou aanleiding geven om een onderzoek te starten, want op basis van de video kan de politie dat niet. "

Of het onderzoek dan wordt uitgevoerd door de regionale politie is nog de vraag. De dienst landelijke recherche zou volgens de woordvoerder een optie kunnen zijn.

Geschrokken

De universiteit laat aan de NOS weten dat ze nog niet weet of ze aangifte gaat doen. "We moeten eerst het hoe en wat uitzoeken."

De woordvoerder van de UM vertelt dat de universiteit de student heeft gesproken. "Hij was enorm geschrokken van alle commotie. Ook wekte hij niet de indruk dat hij een vooropgezet plan had om eens flink aan de boom te schudden."

Naar Nederland gehaald

De identiteit van de Gazaanse student is niet bekendgemaakt. Meestal krijgen studenten krijgen een visum voor de duur van de studie. De universiteit laat niet weten wat hij studeert.

Volgens de Telegraaf is hij door de UM naar Nederland gehaald. De universiteit diende op 8 april een aanvraag in voor een machtiging tot voorlopig verblijf. De Immigratie- en Naturalisatiedienst kende die toe.

De Telegraaf zocht uit dat de student zo'n 30.000 volgers heeft op Instagram, waar hij regelmatig video's over zichzelf post. De meeste video's gaan over hem als freerunner, zowel in Gaza als in Nederland. Verder postte hij wat beelden met jihadistisch gebaren.

Ook vond de krant een post over 'het martelaarschap van mijn derde broer Ahmed in Jabalia'. Bij een foto van zijn overleden broer schreef hij: "Ik vraag Allah om mijn leven te bezegelen met hetzelfde einde als dat van jou, broeder."

In India en Nepal zijn de afgelopen 48 uur zeker zeventig mensen om het leven gekomen door de enorme hoeveelheid regen die daar is gevallen. Rivieren traden daardoor buiten hun oevers en ook waren er aardverschuivingen. Vooral de noordelijke Indiase deelstaat Uttar Pradesh is getroffen, dit gebied grenst aan Nepal.

56 van de doden vielen in India, de andere in Nepal. Zeker 11 mensen worden vermist. Lokale autoriteiten melden dat meer dan duizend huizen zijn verwoest.

Onder de Nepalese slachtoffers zijn drie kinderen en een vrouw. Zij kwamen om toen ze lagen te slapen en hun huis bedolven raakte onder puin van een aardverschuiving, zei een overheidsfunctionaris tegen lokale media.

Bedolven onder een lawine

Hulpdiensten zijn drukdoende met reddingsoperaties in de getroffen gebieden. De lokale autoriteiten vrezen dat er op korte termijn nog meer plotselinge overstromingen zullen plaatsvinden. In delen van Nepal en India is door het noodweer de stroomvoorziening uitgevallen.

De Nationale Autoriteit voor Rampenbestrijding en Risicobeheer van Nepal meldt dat de gebieden die eind augustus werden getroffen door zware overstromingen nu niet als hoogrisicogebieden worden beschouwd. Wel moeten de mensen "alert" blijven. Door de vloedgolf kwamen vorige maand meer dan 1450 mensen om, nog altijd worden er duizenden mensen vermist.

Persbureau Reuters meldt dat bij een apart incident tien Nepalese bergbeklimmers vermist zijn. Zij waren op de Himlung Himal-berg bezig tenten op te zetten voor toeristische bergbeklimmers toen ze bedolven raakten onder een lawine.

Noodhulp ook getroffen

Dat Nepal de afgelopen dagen te maken heeft met zware regenval, komt door een orkaan die vanuit de Baai van Bengalen over India trekt. Het gevaar is dat wegen en bruggen die vorige maand al beschadigd zijn geraakt, nog verder worden aangetast. Aardverschuivingen veroorzaken daarnaast nieuwe blokkades van wegen.

Noodhulp naar de getroffen gebieden is zo goed als stilgevallen, ook omdat de overheid bepaalde routes heeft afgesloten en reizen tussen districten in delen van het land vanwege het noodweer is verboden.

Twee tieners van 18 en 14 uit Eindhoven zijn gisteravond in hun woonplaats door een grote groep mensen aangevallen. Ze waren kort daarvoor in hun auto van de weg gereden.

De twee liepen steekwonden op en werden naar het ziekenhuis gebracht. Volgens de politie zijn de slachtoffers buiten levensgevaar.

Vijf mannen zijn op de A16 aangehouden. Zij zitten nog vast, zo maakte de politie vanochtend bekend.

Bedreiging met vuurwapen

Nadat de auto met drie inzittenden van de weg was gereden, kwam die tot stilstand tegen een lantaarnpaal. Meerdere andere auto's stopten bij de plek van het incident, waarna een groep mensen uitstapte en de tieners aanviel.

Een van de slachtoffers bloedde volgens Omroep Brabant zo hevig dat een agent een tourniquet moest aanbrengen om het bloeden te stoppen. De derde inzittende, een 14-jarige jongen uit Geldrop, zegt dat hij door zijn belagers bedreigd werd met een vuurwapen. Hij deed hier aangifte van.

Ook beschadigde de groep de auto van de slachtoffers. De belagers gingen er na het geweld in meerdere auto's vandoor.

Kenteken

Bij het onderzoek op de plek kwam de politie het kenteken van een van de vluchtauto's op het spoor. Agenten vonden de auto later op de A16 bij Zevenbergschen Hoek en hielden vijf verdachten aan.

Het gaat om mannen tussen de 21 en 31 jaar uit Zoetermeer, Goes, Alkmaar en Delft. Van één verdachte is de woonplaats niet bekend. De vijf zitten vast en hun auto is in beslag genomen.

Wat de relatie is tussen de slachtoffers en de verdachten is niet bekend. De politie doet ook nog onderzoek naar de aanleiding van het incident.

De politie heeft in Tilburg een automobilist aangehouden die nog zes jaar celstraf in Frankrijk moet uitzitten. Bij het controleren van de ID-kaart vermoedden de agenten identiteitsfraude. Na onderzoek bleek dat de man inderdaad iemand anders was dan op de kaart vermeld stond.

Omroep Brabant schrijft dat agenten de man donderdagnacht aanhielden omdat hij opvallend reed. Ze namen daarom een blaas- en drugstest bij hem af. Ook vroegen ze naar identificatie. De foto op de kaart leek niet op de man, vonden de agenten.

Toen de man ook de geboortedata van zijn ouders en kinderen niet correct kon noemen, nam de politie hem mee naar het bureau. Daar onderzocht de politie wat de werkelijke identiteit van de man was en of hij gezocht werd.

Drugs

De recherche nam de zaak over. Gisteravond meldde de politie op Instagram dat de ID-kaart vals was en dat de man nog een celstraf van zes jaar heeft openstaan in Frankrijk. Daar is hij veroordeeld voor drugsbezit en drugshandel.

De man zit nog vast. Naar verwachting zal de Franse justitie binnenkort om zijn overlevering vragen.

De waterstand in de Rijn bij Keulen is nu nog lager dan tijdens de lange droogteperiode in de zomer. Vanmiddag is een nieuw laagterecord gevestigd: het peil is nog maar 42 centimeter. Dat is drie centimeter minder dan op het dieptepunt in augustus.

Voor schepen blijft er nu een vaargeul over van ongeveer 1,20 meter diep. Stroomopwaarts bij Kaub, een van de kritiekste punten van de Rijn, is de diepgang zelfs minder dan een meter.

Verschillende cijfers

Het waterpeil (Duits: pegel) geeft de hoogte van het water aan ten opzichte van een vast nulpunt op één plek. Die waarde zegt niet hoe diep de rivier op dat punt is. Zo is de vaargeul in Keulen nu zo'n 1,20 meter. In Kaub, in het Rijndal, is het waterpeil nu zelfs negatief: -2 centimeter. Maar daar stroomt nog wel water.

Regenval bracht eind augustus en begin september enige verlichting, maar omdat het al een paar weken amper heeft geregend in Zwitserland en Zuid-Duitsland, neemt de waterafvoer van de Rijn nu weer af.

Ook in Nederland gaan we dat merken. De gemiddelde waterafvoer van het meetpunt bij Lobith, waar de Rijn Nederland binnenkomt, ligt nu op 590 kubieke meter per seconde. Verwacht wordt dat dat de komende dagen afneemt richting 570 kubieke meter. Die waarden liggen ver onder die van begin augustus, toen al een laagterecord werd gevestigd.

Riviercruise even vast

Als gevolg van de lage waterstand is gisteren in Keulen een Nederlandse riviercruise vastgelopen. De omroep WDR zegt op basis van de politie dat het schip gewoon in de vaargeul voer, maar dat die niet diep genoeg bleek.

Uit gegevens over de vaarroute en snelheid van het schip blijkt dat de Dutch Melody ter hoogte van een brug in het centrum van Keulen in de problemen kwam. Na enige tijd kon het schip verder. De Dutch Melody wordt vanmiddag verwacht in Nijmegen. De Nederlandse eigenaar van het schip wil niets zeggen over wat er is gebeurd.

Problemen voor scheepvaart

De lage waterstanden spelen de binnenvaart en riviercruises al tijden parten. Veel vrachtschepen kunnen maar een fractie van de normale lading meenemen. Op de IJssel geldt sinds deze week eenrichtingsverkeer voor schepen: van Arnhem naar Zutphen varen is niet toegestaan.

Schepen moeten vanwege de maatregel op de IJssel tot 200 kilometer omvaren. Uitwijken naar het spoor is lang niet altijd een optie, omdat daar geen extra capaciteit is.

Ook veerdiensten hebben last van de situatie. Afgelopen week werd bijvoorbeeld het veer Culemborg-Schalkwijk uit de vaart genomen. Er is zo weinig water dat de veerboot met de kleppen niet meer bij de kades kan komen.

In België is een meisje van anderhalf jaar overleden nadat ze de hele dag in een auto had gezeten. Een van de ouders had haar in de auto gezet, maar was vergeten haar naar de opvang te brengen, meldt de Belgische justitie. Het drama was vrijdag in Bertem, niet ver van Leuven.

Het meisje werd pas 's avonds in de auto gevonden, toen de ouder het oudste kind weer ging ophalen van school, meldt nieuwssite HLN. De dreumes werd nog naar het ziekenhuis gebracht, maar kon niet meer worden gered. Justitie onderzoekt nog wat er precies is gebeurd.

Er overlijden jaarlijks kinderen die onbedoeld door hun ouders in de auto zijn achtergelaten. Bij wat hogere temperaturen kan het in een auto erg warm worden. Kinderen raken bovendien sneller oververhit dan volwassenen.

In juni werd in Krimpen aan de IJssel een kind van 2 bevrijd uit een oververhitte auto. In het noordwesten van Spanje overleed afgelopen mei een meisje (2) nadat ze per ongeluk was achtergelaten in de auto van haar vader.

De politie in Noord-Holland is vannacht massaal uitgerukt om een illegaal housefeest in de duinen bij Hargen aan Zee te stoppen. Naar schatting waren er 500 tot 600 feestgangers aanwezig. Niemand werd aangehouden.

Het feest vond plaats op een parkeerplaats in de Schoorlse Duinen vlak bij de Noordzee. Daar hadden de feestgangers onder meer enorme geluidsboxen geplaatst.

De regionale omroep NH meldt dat er dertig eenheden uit Noord-Holland en van de landelijke eenheid in actie kwamen. Dat komt volgens de politie neer op ongeveer zestig agenten.

Ook werd een droneteam ingezet om vanuit de lucht een beeld te krijgen van de omvang van het feest.

Kentekens

Tegen 06.00 uur waren alle bezoekers van het terrein af. Het beëindigen van de rave verliep volgens de politie veilig en zonder problemen. Er is niemand aangehouden.

Wel noteerde de politie gegevens en kentekens van aanwezigen. Daarmee wordt onderzocht wie achter de organisatie van het illegale feest zit en hoe het tot stand is gekomen.

In Noord-Ierland verkeren voor- en tegenstanders van de omstreden Oranjemars al uren in een patstelling. De protestantse optocht heeft voor het eerst in 28 jaar toestemming gekregen om door een katholieke wijk in de Noord-Ierse stad Portadown te trekken, maar de route wordt sinds vanmorgen door zo'n 2000 tegenbetogers geblokkeerd.

De optocht liep in de jaren 90 vaak uit op geweld en was daarom sinds 1998 verboden. Vrijdag gaf de Noord-Ierse Parades Commission toch toestemming aan de protestantse Oranje-orde om door de Garvaghy Road te marcheren, onder strikte voorwaarden. Zo moest de optocht 's ochtends worden gehouden, mochten er maar 35 mensen meedoen en mochten er geen muziekkorpsen meelopen.

Garvaghy Road is een katholieke enclave in de grotendeels protestantse stad Portadown.

Route geblokkeerd

Een groep van meer dan dertig mensen van de Oranje-orde zou vanmorgen om 09.00 uur Nederlandse tijd de mars beginnen, maar de optocht is nog altijd niet van start gegaan. In de loop van de nacht verzamelden zich namelijk al enkele honderden tegendemonstranten op de route van de mars. Op beelden is te zien hoe honderden mensen op de weg staan om gearmd de doorgang te belemmeren.

Volgens de BBC is er een "grote veiligheidsoperatie" aan de gang. Vele wegen zijn afgesloten en de politie heeft een bufferzone bij Garvaghy Road gecreëerd, om te voorkomen dat de twee groepen elkaar treffen. De politie roept om met een luidspreker dat er geen toestemming is gegeven voor een protest en dat de tegenstanders van de mars gearresteerd kunnen worden, maar heeft nog niemand aangehouden.

Meer dan 200 supporters van de Oranje-orde hebben zich aan het einde van de route verzameld.

De minister voor Noord-Ierland, Chris Bryant, is onderweg naar Noord-Ierland. Hij noemt het protest "onwettig" en roept mensen op om naar de politie te luisteren.

The Troubles

De oorzaak van de spanningen ligt in het dertig jaar durende conflict tussen de katholieken en protestanten in Noord-Ierland, ook wel 'The Troubles' genoemd. Daarbij stonden de katholieke republikeinen, die pleiten voor een herenigd Ierland, tegenover de protestantse, pro-Britse unionisten.

Ruim 3500 mensen kwamen om het leven en meer dan 40.000 mensen raakten gewond. Talloze moorden zijn nog steeds onopgelost. Ondanks het vredesakkoord van 1998 bestaan er nog altijd spanningen tussen de twee kampen.

Onder de tegendemonstranten bevinden zich ook politici: de Noord-Ierse Michelle O'Neill van de Iers-nationalistische partij Sinn Féin en partijleider Mary Lou McDonald spraken zich vanochtend fel uit tegen de mars.

"Waarom vond de Parades Commission het vandaag na een verbod van 28 jaar weer een goed idee om deze ellende terug in deze gemeenschap te brengen?", zei O'Neill tegen verslaggevers. Ze voegde daaraan toe dat het "vraagtekens zet bij de werking van het hele vredesproces".

Vicepremier Emma Little-Pengelly van de Democratic Unionist Party (DUP) zei dat er "geen sprake is van geweld of dreiging vanuit de Oranje-orde" en pleitte ervoor dat de mars doorgaat.

De Britse premier Burnham zegt dat hij vanochtend heeft gesproken met Chris Bryant, de minister voor Noord-Ierland. "Ik weet dat de situatie gespannen is en we roepen alle partijen op tot kalmte", zei Burnham in een televisieprogramma. "Er is in Noord-Ierland veel vooruitgang geboekt en we willen niet dat de situatie weer verslechtert."

De Oranjemarsen van de pro-Britse unionisten zijn vernoemd naar de Nederlandse stadhouder Willem III. Hij werd in 1688 koning van Engeland door te trouwen met de protestantse dochter van de katholieke koning Jacobus II en zijn schoonvader daarna af te zetten.

Gaat de VS het hele Internationaal Strafhof op de sanctielijst zetten? In Den Haag maar ook in Brussel zijn alle ogen gericht op Washington, dat dreigt het Hof "steen voor steen" af te breken.

"Handen af van het Internationaal Strafhof", zei premier Jetten eerder deze week in New York bij de Verenigde Naties. Nederland krijgt steun van Europese bondgenoten. "Bedreigingen en aanvallen tegen het Internationaal Strafhof zijn onaanvaardbaar", zei de voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa.

In zijn toespraak een dag eerder sprak de Amerikaanse president Trump over "schijnprocessen" van het Hof. Maar hij kondigde nog geen verdergaande sancties aan - volgens Jetten een gevolg van de stille diplomatie waar Nederland al tijden mee bezig is.

Jetten reageerde bij de Verenigde Naties op de aanval op het Strafhof:

Hoelang die strategie blijft werken, is onzeker. Nederland heeft als gastland een speciale verantwoordelijkheid, zegt de regering. Dat betekent ook dat Den Haag extra kwetsbaar is voor Trumps toorn in zijn hetze tegen het hof. De Amerikaanse ambassadeur in Nederland zei juist als reactie op Jetten dat de Amerikanen het ICC best met rust wil laten "zolang het hof zijn handen afhoudt van de VS".

De VS is, net als onder andere Rusland, China, India, Israël en Iran, geen lid van het Strafhof. De Amerikaanse kritiek daarop is al decennia oud. In 2002 ondertekende George Bush de Den Haag Invasie-wet, die de VS het recht geeft landgenoten die zich voor het hof moeten verantwoorden uit Den Haag weg te halen. Dat is een moeilijk voorstelbaar scenario, maar nadat het Strafhof een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu had uitgevaardigd, kwam de VS met sancties.

De helft van de rechters is daar inmiddels door getroffen. Het betekent dat ze van de ene op de andere dag niet meer naar de VS konden en hun creditcards geweigerd werden. Ook vertellen rechters dat ze uit hun zorgverzekering gegooid zijn.

Europees terugslaan

De volgende stap van de regering-Trump in het dreigement om het hof te ontmantelen, zijn strafmaatregelen tegen het ICC als instantie. Daardoor zou het hof met zijn 900 medewerkers volledig afgesneden kunnen worden van het Amerikaanse financiële systeem.

Trump zei deze week dat hij wil dat het Internationaal Strafhof wordt afgeschaft:

Nederland probeert nog steeds uit alle macht te voorkomen dat Trump drastischere stappen neemt. Tegelijkertijd bereidt Den Haag zich onder andere in EU-verband voor om terug te slaan als dat nodig blijkt.

Al een jaar geleden vroeg de Nederlandse regering aan de Europese Commissie het zogenoemde 'blokkeerstatuut' klaar te zetten. Als dat in werking treedt, worden Europese bedrijven en organisaties verplicht de VS-sancties te negeren omdat die volgens de EU niet geldig zijn.

De Tweede Kamer riep al eerder op het te gebruiken en onder meer Spanje en België zijn openlijk pleitbezorger. In theorie worden Amerikaanse sancties dan 'geblokkeerd' en kunnen Europese bedrijven compensatie krijgen voor geleden schade.

Paardenmiddel

In praktijk is het niet zo simpel, zeggen experts. Bedrijven die bijvoorbeeld in de EU én de VS werken komen zo voor onmogelijke keuzes te staan, want aan welke wetten moeten ze zich houden? Als ze zich aan de Europese wet houden en de VS-sancties negeren, lopen ze risico in Amerika strafrechtelijk vervolgd te worden.

Het inzetten van de Europese blokkeerwet is dan ook vooral een krachtig politiek signaal. Het is onduidelijk hoe de Amerikaanse president zal reageren als de EU terugslaat. In Den Haag en Brussel is angst voor verdere escalatie, er klinkt terughoudendheid. Minister van Buitenlandse Zaken Berendsen spreekt van "een paardenmiddel dat je maar één keer kan inzetten".

Het Strafhof zelf is inmiddels beschermd tegen mogelijke verdergaande sancties, zegt een van de aanklagers in de Britse krant Financial Times. Het hof is bijvoorbeeld het afgelopen jaar overgegaan naar een Duits in plaats van een Amerikaans softwaresysteem. Ook worden de salarissen van medewerkers maanden vooruit betaald om te voorkomen dat mensen in financiële problemen komen bij Amerikaanse sancties.

Steunbetuiging

De EU is kwetsbaar door de grote afhankelijkheid van de financiële sector van Amerika. Door Amerikaanse strafmaatregelen tegen het Strafhof is dat opnieuw pijnlijk duidelijk geworden. Morgenmiddag komen twee gesanctioneerde rechters van het hof in het Europees Parlement in Brussel vertellen over hun problemen.

Ongeveer tegelijkertijd gaan buitenlandminister Berendsen en zijn Duitse collega Wadepuhl samen langs bij het Strafhof in Den Haag, een duidelijke steunbetuiging. Nederland en de 26 overige EU-landen die lid zijn van het hof hopen nog steeds dat Trump zijn dreigementen niet doorzet. Of dat ijdele hoop is, blijkt hoogstwaarschijnlijk ergens komende weken.

Bij een Britse luchtmachtbasis in het graafschap Gloucestershire is vanmorgen groot alarm geslagen in verband met een veiligheidsincident. De explosievenopruimingsdienst onderzoekt of er in auto's in de buurt van de basis explosieven zitten. Er wordt onder meer een robot ingezet om drie witte bestelbusjes te doorzoeken.

Uit beelden blijkt dat uit zeker een busje zwarte vaten zijn gehaald:

Het onderzoek wordt geleid door de contraterrorisme-afdeling van de Britse politie. Voorafgaand aan de operatie is een aantal mannen opgepakt. Hoeveel er dat zijn en wat hun identiteit is, heeft de politie niet bekendgemaakt.

Op de RAF-basis Fairford zijn behalve Britse militairen ook een groot aantal Amerikaanse militairen gelegerd. De basis wordt sinds maart door de Amerikanen gebruikt voor bombardementsvluchten op Iran. De Islamitische Revolutionaire Garde van Iran zei in juli dat het elke basis die daarvoor wordt gebruikt als een legitiem doel beschouwt.

Voor de politieactie werd een aantal woningen ontruimd in de naburige plaats Whelford. Dat is ook de plaats waar de bestelbusjes staan. Bewoners zijn ondergebracht in een zalencentrum. Volgens de BBC zijn het er ongeveer dertig, onder wie ouderen en kinderen. Sommigen hebben hun pyjama nog aan, wat er op wijst dat hun evacuatie in grote haast is gegaan.

Volgens Sky News waren de veiligheidsmaatregelen rond de basis de afgelopen dagen al flink opgevoerd. Waarom is niet bekend. Rond de basis verschenen wegversperringen. Ook waren er gewapende agenten te zien.

Verenigd Koninkrijk-correspondent Fleur Launspach:

"Mocht dit inderdaad een poging tot een aanval op Britse militaire infrastructuur zijn geweest, dan zal dat ongetwijfeld vragen oproepen over de weerbaarheid van het VK en over de vraag hoe goed de Britten op dit soort dreigingen zijn voorbereid.

We weten op dit moment nog niet wat er precies achter dit incident zit. Maar RAF Fairford wordt sinds maart gebruikt voor Amerikaanse militaire operaties in Iran. Daarmee wordt ook de link met mogelijke Iraanse proxies gelegd, groeperingen die banden hebben met het regime. Daar is op dit moment overigens geen bevestiging voor.

Tegelijkertijd past het incident in een bredere Europese context, waarin de afgelopen zomer vaker sprake is geweest van verdachte drones en andere incidenten rond strategische locaties. Zo werd in augustus bij de luchthaven van Leipzig een drone gevonden die was uitgerust met explosieven en een ontstekingsmechanisme. Duitse autoriteiten spraken van een zeer ernstig veiligheidsincident waar mogelijk Rusland achter zat; het onderzoek naar de achtergrond loopt nog."

Een BBC-verslaggever bekeek de omgeving van de basis toen daar in maart vier Amerikaanse bommenwerpers aankwamen om vandaaruit bombardementsvluchten op Iran uit te voeren. Hij verbaasde zich erover hoe honderden belangstellenden vanachter het hek naar de Amerikaanse B-1's konden kijken.

Het Amerikaanse bedrijf OpenAI heeft de training van zijn AI-modellen tijdelijk stopgezet. Aanleiding zijn de aanvallen van Open AI-agents afgelopen zomer op websites van onder meer de Amerikaanse overheid. AI-agents zijn AI-programma's die bepaalde opdrachten kunnen uitvoeren.

De agents van OpenAI hadden geen opdracht gekregen om websites aan te vallen, dat deden ze om de taak te volbrengen die aan hen was gevraagd, werd gisteren bekendgemaakt door het non-profit AI-onderzoeksbureau Transluce.

OpenAI zei in een reactie dat er geen sprake was van hacks, maar volgens The New York Times wisten de agents bij het ministerie van Handel informatie te vergaren door gebruik te maken van online gevonden login-gegevens. Andere AI-onderzoekers ontdekten dat OpenAI-agents actief waren op een Duits online forum. Ook dat was niet de bedoeling.

OpenAI zegt dat de training alleen wordt hervat "als we er zeker van zijn dat we extra beveiligingsmaatregelen hebben". Het bedrijf verwacht dat het opnieuw op de pauzeknop moet drukken als AI zich verder ontwikkelt en zich nieuwe problemen voordoen.

Hugging Face

Het is de tweede keer in drie maanden dat Open AI op de ontwikkeling van modellen moet stopzetten. De eerste keer was in juli toen 1200 agents van Open AI bij het AI-bedrijf Hugging Face wist in te breken.

Topmannen van Amerikaanse AI-bedrijven pleitten eerder deze maand voor een vertraging in de ontwikkeling van nieuwe AI-modellen omdat AI-agents binnen zes tot twaalf maanden het hele internet zouden kunnen overnemen.

President Trump wil die ontwikkeling juist versnellen. Een speciale 'AI Force' moet op dat gebied advies gaan uitbrengen.

In en voor een café in het Zuid-Afrikaanse dorpje Wedela, ten zuidwesten van Johannesburg, hebben acht schutters met AK-47's en andere vuurwapens gisteravond zeventien mensen doodgeschoten.

De slachtoffers zijn dertien mannen en vier vrouwen. Vijftien andere personen liepen schotwonden op. Er is een klopjacht geopend op de daders, meldt de Zuid-Afrikaanse politie op sociale media.

Rond 21.30 uur lokale tijd werd het vuur geopend op bezoekers van het café die buiten op het terras wat zaten te drinken. Daarna drongen de schutters het café zelf binnen om ook daar op het uitgaanspubliek te schieten. Andere cafébezoekers werden door de criminele bende gefouilleerd en beroofd van hun mobiele telefoons.

Voertuigen in brand

Hoeveel mensen er in totaal bij het café waren, is niet bekend. Wel meldt de politie dat twee voertuigen tijdens het incident in brand werden gestoken. Waarom is onduidelijk.

Na de massale schietpartij sloegen de daders in twee auto's op de vlucht. Hoewel de politie spreekt van een grote klopjacht die gaande is, ontbreekt van de daders nog elk spoor. Er zijn dan ook nog geen arrestaties verricht.

Ook doden bij Kaapstad

Bij een andere grote schietpartij in Zuid-Afrika kwamen tien mensen om het leven. Rond 01.45 uur werd in het township Lwandle, gelegen aan de oostkant van Kaapstad, door een onbekend aantal schutters het vuur geopend in een uitgaansgelegenheid.

Vijf mensen overleden ter plaatse, vijf anderen bezweken aan hun verwondingen in het ziekenhuis. Elf personen worden nog behandeld, meldt de politie op X.

Ook in deze zaak zijn er nog geen aanhoudingen verricht.

De voor Libië uiterst belangrijke oliepijpleiding die eerder deze week door een gewapende groep werd dichtgedraaid, is weer open. Pijpleiding 7, die vanaf het Sharara-olieveld in het zuidwesten naar de haven van Zawiyah in het noorden van het land loopt, werd door de Petroleum Facilities Guard (PFG) afgesloten in de hoop zo betere arbeidsvoorwaarden af te dwingen.

De PFG is een officieel erkende paramilitaire organisatie die onder het gezag staat van het Libische ministerie van Defensie. Hoewel hun voornaamste taak is om de olie-industrie van het Noord-Afrikaanse land te beschermen, gaat ze vaak over tot sabotage om hun gelijk te halen. In dit geval eisten zij hogere salarissen en betere arbeidsvoorwaarden.

Gebrekkige voorzieningen in de woestijn

De bewakers van PFG klaagden volgens Libische media al langer over dat hun loon niet is uitbetaald en over het gebrek aan goede huisvesting, matige medische zorg en te weinig schoondrinkwater in de woestijn, waar veel manschappen van de PFG werkzaam zijn. Ook eisten zij dat de PFG voortaan onder de National Oil Corporation (NOC) zou worden ondergebracht, de staatsoliemaatschappij van het land.

Door de sluiting van pijpleiding 7 daalden de olieproductie en olie-export van Libië aanzienlijk. De verstoring kostte volgens het NOC rond de 95 miljoen dollar.

Een VN-missie waarschuwde bovendien dat een langdurige afsluiting van de pijplijn de brandstoftoevoer naar elektriciteitscentrales zou platleggen, met grootschalige stroomuitval tot gevolg.

Premier vond tussenoplossing

De premier van Libië, Abdul Hamid Dbeibah, kwam uiteindelijk met een tussenoplossing om de sabotage op te heffen: de salarissen van de stakers zijn gelijkgetrokken met die van militairen in het Libische leger. Wel blijft de PFG onder het ministerie van Defensie vallen, het komt dus niet onder de hoede van het NOC. Het NOC meldt dat de toevoer van ruwe olie geleidelijk aan normaliseert.

De Europese Commissie stelt bijna 710 miljoen euro beschikbaar voor vluchtelingen en noodhulp wereldwijd. Het grootste deel van het geld gaat naar vluchtelingen in Afrika, maar er gaat ook een deel naar vluchtelingen in het Midden-Oosten en Oekraïne.

Van de bijna 710 miljoen is 380 miljoen bestemd voor Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. Dat geld is onder meer bedoeld voor "kwetsbare" vluchtelingen en het stimuleren van vrijwillige terugkeer en re-integratie.

Om de vrede en stabiliteit in het Afrikaanse Grote Merengebied te bevorderen is 10 miljoen euro beschikbaar, voor de bestrijding van ebola in het oosten van de Democratische Republiek Congo 7,5 miljoen euro.

Noodhulp

De Commissie wil in Afrika private investeringen in de gezondheids- en voedingsindustrie stimuleren. Daarvoor is 60 miljoen uitgetrokken.

Voor noodhulp stelt de Commissie 252 miljoen euro beschikbaar: 97 miljoen voor Afrika, 103 miljoen voor Libanon en de Palestijnse Gebieden en 52 miljoen voor Oekraïne.

"Hiermee steunen we ontheemde gemeenschappen door heel Afrika en de gemeenschappen die hen ontvangen. Ook verhogen we de noodhulp voor hen die getroffen worden door de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne", zei commissievoorzitter Von der Leyen. "Mijn boodschap is simpel: Europa ondersteunt jullie."

De Utah Valley University heeft steken laten vallen bij de beveiliging van het evenement waar vorig jaar de omstreden politiek activist Charlie Kirk werd doodgeschoten. Er werd te veel overgelaten aan diens eigen beveiligers en maar weinig overlegd. Bovendien waren enkele basale veiligheidsmaatregelen niet op orde, blijkt uit een onafhankelijk rapport.

De 31-jarige Kirk was vorig jaar bezig aan een ontmoeting met studenten toen hij vanaf het dak van een nabijgelegen gebouw werd doodgeschoten. Een 23-jarige verdachte werd een dag later opgepakt. Hij sprak eerder in tekstberichten zijn haat uit over de fel rechtse Kirk, die graag het debat opzocht met tegenstanders.

Uit het onderzoeksrapport over de moord blijkt dat er vooraf zorgen waren bij de Amerikaanse universiteit over de verschillende hoge gebouwen rond de plek waar Kirk de bijeenkomst had gepland. Er werden alternatieve locaties voorgesteld, maar zijn team bleef bij die eerste keuze, omdat ze daar al eerder een evenement hadden gehouden.

Geen drones

Er lijkt na dat besluit weinig meer te zijn gedaan om de oorspronkelijke bezwaren weg te nemen. Communicatie met Kirks team verliep gebrekkig en afspraken om bijvoorbeeld alle maatregelen vooraf nog eens af te stemmen, werden er niet gemaakt. Plannen om bijvoorbeeld de gebouwen met drones in de gaten te houden waren er niet.

Het rapport merkt daarnaast op dat de medische faciliteiten onvoldoende waren voor een evenement waar zo'n 3000 bezoekers werden verwacht. Zo waren er niet op voorhand hulpdiensten aanwezig en moest Kirk in een personenauto naar het ziekenhuis worden vervoerd omdat er geen ambulance klaarstond.

Rechtszaak

In het rapport worden 150 aanbevelingen gedaan om de veiligheid te verbeteren bij toekomstige evenementen. De universiteit laat in een reactie weten te hebben geleerd van de fouten en belooft beterschap.

Kirks teams heeft niet meegewerkt aan dit onderzoek, mails en telefoontjes om hen te betrekken werden niet beantwoord.

Nabestaanden van Kirk hebben niet inhoudelijk op het rapport gereageerd. Ze hebben nog een rechtszaak lopen tegen de universiteit over de fouten die werden gemaakt bij de beveiliging.

In Noord-Ierland wordt vanochtend voor het eerst in 28 jaar weer een Oranjemars gehouden door een katholieke wijk in de stad Portadown. De protestantse optocht liep in de jaren 90 vaak uit op gewelddadigheden en was daarom sinds 1998 verboden. In dat jaar kwam er met het Goedevrijdagakkoord een einde aan het bloedige conflict in Noord-Ierland.

Dit jaar mag het weer, onder strikte voorwaarden. Zo moet de optocht 's ochtends worden gehouden en mogen er maar 35 mensen meedoen. Ook mogen er geen muziekkorpsen of andere aanhangers meelopen. Desalniettemin houdt Portadown de adem in, omdat er gevreesd wordt voor confrontaties.

Gisteren bepaalde een rechter nog dat de mars toch niet mocht doorgaan, maar dat verbod werd vannacht in hoger beroep weer ongedaan gemaakt. Een commissie die toestemming moet verlenen voor marsen liet donderdag weten "te begrijpen dat inwoners gekwetst zijn door eerdere ervaringen", maar hoopt dat de afgeschaalde mars geen problemen zou veroorzaken.

Nachtelijk protest

De mars begint rond 09.00 uur Nederlandse tijd. In de loop van de nacht verzamelden zich al enkele honderden tegenstanders op de route van de mars om ertegen te protesteren. Sommigen staan gearmd op de weg om de mars de doorgang te belemmeren. De politie heeft hen gewaarschuwd dat ze gearresteerd kunnen worden.

Onder de aanwezigen is ook premier Michelle O'Neill van Noord-Ierland, zelf lid van de partij Sinn Fein. "Duistere machten proberen een nieuw, verenigd Ierland tegen te houden, maar daar zullen ze niet in slagen", zei ze tegen de menigte.

De Oranjemarsen van pro-Britse unionisten zijn vernoemd naar de Nederlandse stadhouder Willem III. Hij werd eind 17de eeuw koning van Engeland door te trouwen met de protestantse dochter van de katholieke koning Jacobus II en zijn schoonvader daarna af te zetten.

Veel gemeenten die onder toezicht staan van het ministerie omdat ze te weinig asielzoekers opvangen, vinden dat er te weinig rekening wordt gehouden met al hun inspanningen. Uit een rondgang van de NOS blijkt dat ze zich miskend voelen.

Inmiddels staan er 42 gemeenten op de lijst van minister Van den Brink van Asiel en Migratie. Die worden op het matje geroepen omdat ze volgens de spreidingswet te weinig doen.

Tot nu toe komen er iedere maand gemeenten bij. Zo probeert de minister openlijk druk te zetten. Maar de gemeenten vinden de plaatsing op de lijst veel te kort door de bocht, frustrerend en weinig motiverend.

Opvang Oekraïners telt niet mee

"We zien onszelf niet als weigergemeente", zegt burgemeester Chantal Nijkerken-de Haan (VVD) van Vught. Die gemeente staat sinds augustus onder verscherpt toezicht. "Als je ziet dat wij meer dan voldoen aan de opvang van ontheemden en ook statushouders huisvesten, dan voelt dat heel erg onterecht."

De gemeente doelt op de opvang van 608 Oekraïners: meer dan de 232 die ze zouden moeten opvangen. Alleen telt deze opvang niet mee voor de spreidingswet.

Nijkerken-de Haan: "De minister bekijkt het alleen langs de asielwet. En onze oproep is: kijk er nou eens integraal naar. Het gaat allemaal om mensen die vluchten voor oorlog en geweld. Die allemaal een dak boven hun hoofd nodig hebben. En allemaal gebruik moeten maken van de schaarse voorzieningen die er zijn in Nederland."

De spreidingswet bepaalt dat alle gemeenten een bijdrage moeten leveren aan de opvang van asielzoekers. In de special zie je er meer over:

Niet alleen Vught heeft moeite met het begrip weigergemeente. "Het gaat niet om weigering", zegt de gemeente Eersel. Een voorgestelde opvanglocatie werd afgewezen door de provincie. Een tweede voorstel haalde het om politieke redenen niet.

De lijst zet de gemeentes klem. Want terwijl ze werken aan oplossingen, legt het verscherpt toezicht extra druk op burgemeester en wethouders. Uitgangspunt lijkt de veronderstelling dat het om onwil gaat.

Zo schrijft de gemeente Achtkarspelen: "Die term wekt de indruk dat wij niet bereid zijn onze verantwoordelijkheid te nemen. Daar is geen sprake van. Wij willen constructief bijdragen aan oplossingen, maar vinden tegelijkertijd dat maatregelen uitvoerbaar, proportioneel en passend bij onze lokale situatie moeten zijn. Kritische kanttekeningen bij de wijze van uitvoering moeten niet gelijkgesteld worden aan weigeren."

Ten koste van zorgvuldigheid

Zorgvuldigheid en complexiteit worden vaak genoemd als reden voor de achterstand. De gemeente Culemborg wil al twee jaar lang opvang voor 200 vluchtelingen realiseren, maar zegt dat zorgvuldig te willen doen. "Dat is een secuur proces en dat kost tijd."

Gemeenten vinden die zorgvuldigheid belangrijk. Als ze te snel besluiten nemen, dreigen er protesten zoals recent in Engelen of in Loosdrecht, zo vrezen ze.

Na de protesten in Loosdrecht deze zomer gaf het COA een kijkje in de noodopvang:

De gemeente Zoeterwoude schrijft erover: "Onze achterstand komt niet voort uit onwil. We voelen ons verantwoordelijk en zetten in op een menswaardige oplossing". Andere gemeenten zeggen dat het om maatwerk gaat. Daarbij komt dat geschikte locaties vaak ontbreken.

Gemeenten noemen ook de steun van de bevolking belangrijk. Zo benadrukt Valkenswaard dat ze "kiezen voor een zorgvuldige en stapsgewijze aanpak, met aandacht voor veiligheid, leefbaarheid en de betrokkenheid van direct omwonenden".

De wethouder had gehoopt dat de omstandigheden ruimte zouden bieden voor maatwerk. "Het ministerie kiest er echter voor de escalatieladder te blijven hanteren."

'Feitelijke vaststelling'

Minister van Asiel en Migratie Van den Brink (CDA) zegt te snappen dat Den Haag veel van de gemeenten vraagt. Hij noemt de asielopvang één van de hele grote maatschappelijke opgaves die hoog op de agenda staan. "We moeten met elkaar die puzzel proberen te leggen."

Daarbij benadrukt hij dat de plaatsing op de lijst geen kwalificatie is van hoe een gemeente het aanpakt, maar een feitelijke vaststelling. "Als het niet lukt met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers, dan bieden wij hulp aan om het op te lossen."

"Soms kan dat ook met de financiering te maken hebben. Dat kan nu geen issue meer zijn, we hebben stabiele financiering voor het COA, dus kunnen er met ons afspraken gemaakt worden."

Volgende stap

De 42 gemeenten moeten met een plan komen hoe ze asielzoekers gaan opvangen. De asielminister zegt dat dit najaar een volgende stap volgt als gemeenten niet aan hun wettelijke taak voldoen om voldoende opvangplekken te realiseren. Uiteindelijk kan de minister hun bevoegdheid overnemen en zelf bepalen waar asielzoekers worden opgevangen.

Ook Vught is al langs geweest op het ministerie. De burgemeester hoopt dat de minister gaat kijken naar wat iedere gemeente al doet en op basis daarvan toch van koers verandert.

"Ik zou willen dat de minister naar aanleiding van alle gesprekken integraal die afweging gaat maken. Ik kan dat alleen voor mijn eigen gemeente doen. Een keer houdt het ook wel op met de mogelijkheden. De spankracht is op enig moment wel bereikt."

Verantwoording

De NOS benaderde 42 gemeenten op de lijst van de minister per mail. 31 gemeenten reageerden op onze vragen. De antwoorden kwamen per mail of in een telefoongesprek.

We vroegen de gemeenten wat ze ervan vinden dat ze als 'weigergemeente' worden aangemerkt en hoe het contact hierover met het ministerie verloopt. Daarnaast hebben we gevraagd of er concrete plannen zijn om de spreidingswet uit te voeren en om welke stappen het gaat. Of wat de afweging is om het niet te doen en hoe ze dat voor zich zien.

Goedemorgen! D66 verwacht duizenden leden op het congres waar het 60-jarig bestaan wordt gevierd en het Nederlands voetbalelftal speelt tegen Servië.

Eerst het weer: het is droog met hier en daar kans op mist. Minima rond 11 graden. Overdag geregeld zon, maar er zijn ook wolkenvelden. Het wordt 21 tot 25 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In het Groningse De Wilp zijn bezoekers van een buurtfeest gewond geraakt door een steekvlam, volgens journalisten ter plaatse omdat iemand een brandbare vloeistof op een vuurkorf gooide.

Volgens omstanders liepen in totaal acht personen brandwonden op. Twee slachtoffers zijn naar het ziekenhuis gebracht. De politie heeft een jerrycan in beslag genomen voor verder onderzoek

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit: in Parijs hebben honderdduizenden mensen een openluchtmis van paus Leo bijgewoond.

Een dolenthousiaste menigte wachtte hem op:

Fijne dag!