NOS Nieuws - Algemeen

Het lukt ING niet om van zijn Russische bankactiviteiten af te komen. Het bedrijf had vorig jaar een koper gevonden voor ING Rusland, maar het lukt de Russische koper niet om goedkeuring van de lokale autoriteiten te krijgen voor de deal.

ING ziet daarom een streep door het koopcontract. "Onze positie blijft ongewijzigd. We zien geen toekomst voor ING in Rusland", schrijft het bedrijf in het persbericht. De bank gaat op zoek naar andere opties om het onderdeel af te stoten.

Vorige maand had ING nog goede hoop dat de verkoop van het onderdeel door zou gaan. De bank zou het Russische onderdeel met zo'n 800 miljoen euro verlies verkopen aan een Russische investeerder.

ING heeft sinds de Russische invasie van Oekraïne de activiteiten afgebouwd. Zo neemt het bedrijf geen nieuwe Russische klanten aan.

Naast de A58 bij Middelburg is een sportvliegtuig neergestort, meldt de Veiligheidsregio Zeeland. Daarbij is een inzittende omgekomen.

Het toestel kwam neer in een weiland naast de snelweg tussen Vlissingen en Zeeuwse hoofdstad. Op foto's van de plek van het ongeluk is te zien dat het vliegtuigje in meerdere stukken is gebroken. De brokstukken liggen verspreid over een groot gedeelte van het weiland. Volgens een woordvoerder was er geen brand uitgebroken in het wrak.

Hulpdiensten rukten massaal uit na de melding van de crash rond 08.30 uur. Behalve politie, brandweer en ambulances zijn er ook twee traumahelikopters ingezet, meldt Omroep Zeeland.

Het is nog niet duidelijk wat er is misgegaan.

Het verkeer op de naastgelegen A58 heeft geen last van het incident. Omdat de weg niet hoefde te worden afgesloten, verliep de ochtendspits zonder problemen.

De museumtrein die eind vorig jaar flink beschadigd raakte bij een botsing met een tractor in Borsele is gerepareerd en heeft het eerste ritje weer gemaakt. De zelfgebouwde dieseltrein "staat er weer piekfijn bij", zegt Reinier Zondervan van de Stichting Stoomtrein Goes-Borsele tegen Omroep Zeeland.

De trein van het Zeeuwse spoormuseum rijdt af en toe een rit op het traject Goes-Borsele, bijvoorbeeld tijdens schoolvakanties. Het ongeluk gebeurde op een spoorwegovergang. Er zaten op dat moment zo'n 25 mensen in de trein. Niemand raakte gewond.

De botsing op 29 december vorig jaar:

"Het was ook gewoon domme pech. Het gebeurde op een overweg met prima zicht waar iemand aan het manoeuvreren was. Daardoor kon de machinist nog remmen en vielen de gevolgen mee", zegt Zondervan.

De afgelopen maanden zijn onder meer de koppeling en verschillende leidingen gerepareerd. Machinist Luuk van den Berg, die de eerste rit mocht rijden, is erg te spreken over de opgeknapte trein. "Hij rijdt geweldig", zegt hij.

Hij was niet nerveus voor de eerste rit sinds de botsing. "Het is bekend dat we goed op moeten letten, zeker bij de overwegen. Weggebruikers houden zich nu eenmaal niet altijd aan de regels. Maar ik rij nog relaxed rond hoor."

De Amerikaanse rapper Offset is gisteren neergeschoten bij een hotel in Florida. Hij is opgenomen in het ziekenhuis, maar heeft volgens de politie geen levensbedreigende verwondingen. Zijn conditie zou stabiel zijn, maar verdere details zijn niet bekendgemaakt.

Offset (34) werd onder vuur genomen bij het parkeerterrein van het Seminole Hard Rock Hotel and Casino in de plaats Hollywood. Het is niet duidelijk wat de aanleiding was van de schietpartij.

De politie heeft twee verdachten aangehouden.

Migos-lid doodgeschoten

Offset, echte naam Kiari Kendrell Cephus, was jarenlang lid van Migos. Dat hiphoptrio brak in 2013 door met de hit Versace, die later nog beroemder werd door een remix van collega Drake. Ze werden later twee keer genomineerd voor een Grammy voor het album Culture en hun hit Bad and Boujee.

In 2022 werd een van de leden van Migos doodgeschoten, Offsets 28-jarige neef Takeoff. Hij werd bij een bowlingbaan in Houston aangevallen, later dit jaar dient de zaak tegen de man die daarvan verdacht wordt. Na zijn dood hield Migos op te bestaan.

Offset had jarenlang een relatie met mede-artiest Cardi B, met wie hij drie van zijn zes kinderen kreeg. Ze trouwden in het geheim in 2017, maar scheidden in 2024.

Precieze cijfers ontbreken, toch is duidelijk dat thuisbatterijen met een stekker steeds populairder worden. In tegenstelling tot reguliere thuisbatterijen hoeft een installateur ze niet aan te sluiten. Het gebruiksgemak en de lagere kosten lijken de drempel voor het kopen van een batterij te verlagen bij consumenten.

"Je plugt hem in en hij gaat gewoon aan de slag", zegt Jasper Vis uit Haarlem. De stekkerbatterij koppel je aan een apparaatje in de slimme meter. Bij Vis laadt de batterij op als zijn zonnepanelen meer stroom opwekken dan hij gebruikt, en ze leveren terug als dat andersom is.

Juist die laagdrempeligheid leidt tot zorgen bij Brandweer Nederland. Zij raden aan toch een vakman mee te laten kijken bij de installatie.

Direct grote interesse

Vis kocht zijn stekkerbatterij vorig jaar, en hij was zeker niet de enige. De apparaten zijn relatief nieuw maar maken sinds anderhalf jaar een opmars door. "We verkopen dagelijks ruim honderd stekkerbatterijen met uitschieters naar boven", zegt David van Gaalen, medeoprichter van thuisbatterij.nl. "Een jaar geleden waren dat er misschien vijf tot tien per dag."

Andere verkopers schetsen een vergelijkbaar beeld. "We zijn er in september 2024 mee begonnen", zegt Joey Groothedde, medeoprichter van stekkerbatterij.nl. De interesse was direct groot en de verkoop nam gestaag toe. Vorig jaar verkocht Groothedde circa 6000 batterijen. Rolf Heynen, een ondernemer die de markt goed kent, verwacht dat alleen in 2025 al circa 30.000 stekkerbatterijen zijn verkocht. En de apparaten winnen terrein ten opzichte van gewone thuisbatterijen.

Hoeveel thuisbatterijen, met of zonder stekker, er precies zijn is onduidelijk. Officieel moeten mensen hun batterij registreren. Tot dusver meldden Nederlanders ruim 30.000 batterijen aan, een aantal dat snelt stijgt. Maar dit is een onderschatting van het totale aantal. Zo is er geen toezicht op de meldplicht, en valt het vermogen van veel stekkerbatterijen onder de registratiegrens.

Eigen zonnestroom gebruiken

Veel gebruikers hebben zonnepanelen en proberen met de batterijen zoveel mogelijk zonnestroom zelf te gebruiken. In de winter gaan de zaken daarom vaak langzamer. "Maar de zon gaat weer schijnen en het is meteen weer druk", zegt Groothedde. "Ik verwacht een druk jaar, en volgend jaar nog drukker."

Op 1 januari 2027 verdwijnt de salderingsregeling, die het voor bezitters van zonnepanelen aantrekkelijk maakt terug te leveren aan het net. Stroomleveranciers vragen nu al vaak een vergoeding om zonnestroom aan het net te leveren.

Arie van der Kaaden uit Waddinxveen kocht twee stekkerbatterijen vooruitlopend op het afschaffen van de salderingsregeling. Hij koos bewust voor de optie met stekker omdat het gebruiksvriendelijk was, maar ook omdat ze goedkoper zijn omdat er geen installateur nodig is. "In 2024 heb ik berekend dat ik ze in 6 à 7 jaar kan terugverdienen", zegt hij, maar die berekening gaat op en neer met de stroomprijzen. Van der Kaaden gebruikt inmiddels een groter deel van zijn zonnestroom zelf, ook door zijn elektrische auto slimmer op te laden. Iets wat hij nauwgezet bijhoudt.

Of gebruikers hun batterij werkelijk terugverdienen hangt sterk af van hun persoonlijke omstandigheden, en hoe ze de batterij gebruiken.

Niet alleen voor het geld

Veel mensen met een stekkerbatterij hebben ook andere redenen er een te kopen. "Ik heb er echt lol in", zegt Van der Kaaden, die voor zijn pensionering in de techniek werkte. "Het is grappig om het bij te houden en niet ingewikkeld. Bovendien wil je toch zoveel mogelijk van je eigen energie gebruiken."

De batterijen zijn extra leuk voor 'energienerds', zegt ook Jasper Vis, die in het dagelijks leven adviseert over de verduurzaming van monumentale panden. De uitdaging is het stroomnet zo min mogelijk te gebruiken. In de winter was daarvoor te weinig zon. "Maar de afgelopen dagen werkte het supergoed", zegt Vis. "Opeens zie je een rechte streep: je hebt geen stroom meer nodig van het net." Alleen omdat het vermogen van de batterij begrenst is, komt er voor zware apparaten toch stroom van het net.

Wel is hij blij dat hij uiteindelijk maar een kleine batterij kocht. In de winter gebruikt zijn warmtepomp alle zonnestroom, en laadt de batterij nauwelijks op. In de zomer gebruikt hij zo weinig dat hij een grotere batterij nooit leeg zou maken. Vis denkt dat de meeste mensen in een doorsnee huis, ruim genoeg hebben aan een kleine batterij. Zelf heeft Vis geen idee hoelang het gaat duren om zijn batterij terug te verdienen: "Dat is niet waarom ik hem heb gekocht."

Goedemorgen! In de Eerste Kamer wordt vandaag met premier Jetten gedebatteerd over de regeringsverklaring en in Eindhoven worden de bloemetjes buiten gezet met de huldiging van PSV.

Het weer: Vandaag is het een droge en zonnige lentedag. Bij een zwak tot matige oostenwind loopt de temperatuur op naar 13 graden in het noorden tot 17 graden in het zuiden. Woensdag en donderdag is het eerst nog zonnig en zacht. Later op de donderdag en ook op vrijdag valt er wat regen.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

De astronauten van de Artemis II vlogen vannacht langs de achterkant van de maan. Daarbij zweefden ze net na 01.00 uur Nederlandse tijd op 406.773 kilometer van de aarde. Nooit eerder zijn mensen zo ver de ruimte in geweest.

Doel van de missie is om de achterkant van de maan te zien, het deel dat vanaf de aarde niet zichtbaar is. De bemanningsleden van de Orion-capsule hebben informatie verzameld over het maanoppervlak en beelden gemaakt. Rond 03.30 uur kwam hun missie van het observeren van de maan ten einde, na bijna 7 uur.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Steeds meer docenten op middelbare scholen gebruiken AI om toetsen na te kijken. Martin Bakker, docent aardrijkskunde, laat zien hoe het zijn nakijkwerk consistenter maakt. Maar er is ook kritiek op deze manier van AI-gebruik:

Fijne dinsdag!

De brandweer is bezorgd over de opmars van thuisbatterijen met een stekker. Gevreesd wordt onder meer dat mensen de apparaten onveilig gebruiken.

Stekkerbatterijen zijn laagdrempeliger dan reguliere thuisbatterijen. Mensen kunnen ze zelf snel aansluiten. En juist dat punt is een van de zaken waar de brandweer zich zorgen over maakt. "Er komt geen installateur meer aan te pas, waardoor je de deskundigheid bij de plaatsing verliest", zegt Teun Payens van Brandweer Nederland.

De brandweer adviseert mensen om stekkerbatterijen, net als reguliere thuisbatterijen, niet in de vluchtroute te plaatsen. Ook moeten mensen ervoor zorgen dat ze hun warmte kwijt kunnen, er niets brandbaars in de buurt ligt en er een rookmelder hangt.

"Voor ons is het heel prettig als er een installateur met kennis van zaken betrokken is", zegt Payens. Hij snapt dat dit de drempel voor aankoop verhoogt. "Maar dit zijn flinke energiehoudende systemen. Daar moet je niet lichtzinnig over denken."

Uitgebreide voorlichting

Gespecialiseerde verkopers benadrukken dat klanten een uitgebreide voorlichting krijgen. "We leggen uit hoe mensen de batterijen op locatie moeten installeren", zegt David van Gaalen, mede-oprichter van thuisbatterij.nl. Kopers krijgen bovendien een installatiehandleiding en online biedt Van Gaalen informatievideo's aan. "Er zijn meerdere lagen van manieren waarop mensen worden geïnformeerd."

Maar Payens is sceptisch of mensen in het alledaagse gebruik de batterijen toch niet op onveilige manieren gaan gebruiken. "We vrezen dat mensen dingen gaan doen die je eigenlijk liever niet ziet", zegt hij. "Te veel apparaten op één groep in de meterkast. Of dat mensen twee batterijen gaan aansluiten op één stopcontact met een stekkerdoos ertussen."

Gebruiker Jasper Vis uit Haarlem herkent wel dat het makkelijk is de instructies te vergeten als je de batterij eenmaal in gebruik hebt. "Ik ben met een verbouwing bezig", zegt Vis, die vorig jaar een stekkerbatterij kocht. "En dan merk je al snel bij jezelf: ik zet hem even in een andere kamer. Of het veilig is wat je dan doet, weet je alleen als je er goed over nadenkt." Al blijken veel gebruikers die de NOS spreekt hun batterij op een veilige plek in een kelder, garage of schuur te hebben staan.

Giftige dampen

In de batterij zelf zijn ook veiligheidsmechanismes ingebouwd. Zo zijn ze begrensd op een vermogen van 800 watt. Mensen die meer vermogen willen, moeten de batterij op een eigen groep zetten. Verder sluiten stekkerbatterijen zich af als ze te warm worden.

Online zijn er veel filmpjes te vinden van batterijbranden. Dat zijn over het algemeen zeer felle branden die lastig te bestrijden zijn. Bijkomende uitdaging voor de brandweer is dat er giftige dampen kunnen vrijkomen.

Maar die filmpjes kunnen mensen wel op het verkeerde been zetten wat betreft stekkerbatterijen, zegt Van Gaalen van thuisbatterij.nl. Veelal gaat het om batterijen van elektrische fietsen of steps, die vaak ook nog beschadigd zijn. Daar ontbreekt de beveiliging die stekkerbatterijen wel hebben.

Bovendien gebruiken ze vaak andere technieken voor energieopslag, zoals brandbare cellen met nikkel, mangaan en kobalt. Van Gaalen zegt alleen batterijen te verkopen waarin 'cellen' zitten die geen vlam vatten, zoals lithium-ijzerfosfaat en semi-solid batterijcellen.

"Maar er verschijnen ook veel kwalitatief mindere systemen op de markt", zegt Payens. "Er zijn veel goede leveranciers en fabrikanten met mooie producten, maar ook die minder goede producten verkopen."

De opkomst van thuisbatterijen is in Nederland nog betrekkelijk pril. De brandweer komt nog niet zo vaak branden tegen. In zijn eigen regio, Haaglanden, maakte Payens het één keer mee.

Een man boorde per ongeluk in zijn thuisbatterij die daarop vlam vatte. In omliggende landen als België en Duitsland komen branden al meer voor doordat thuisbatterijen daar eerder aan een opmars zijn begonnen.

De meest gedecoreerde nog levende militair van Australië is gearresteerd op verdenking van het plegen van oorlogsmisdaden. De 47-jarige Ben Roberts-Smith werd opgepakt op het vliegveld van Sydney.

Na vele jaren wordt er dan toch een strafzaak tegen Roberts-Smith geopend, die tot enkele jaren geleden gold als oorlogsheld in Australië. Hij wordt aangeklaagd voor vijfvoudige moord en kan levenslang de gevangenis in gaan als de aanklachten bewezen worden.

Kranten onthulden oorlogsmisdaden

De geruchtmakende zaak kwam in 2018 aan het rollen toen drie Australische kranten een reeks artikelen publiceerden over zijn vermeende misdragingen op missie in Afghanistan. Zo zou hij zelf burgers hebben vermoord en zou hij ondergeschikte militairen hebben opgedragen om burgers te executeren.

Roberts-Smith sleepte de drie kranten - The Age, The Sydney Morning Herald en The Canberra Times - voor de civiele rechtbank wegens laster. Hij verloor zowel de rechtszaak als de beroepszaak.

De civiele rechter kwam in de lasterzaak tot de conclusie dat het voldoende aannemelijk was dat hij vier moorden had gepleegd in diensttijd. Tot op de dag van vandaag ontkent hij dat stellig.

Afghaan van afgrond getrapt

De civiele rechter heeft geen bevoegdheid om Roberts-Smith een celstraf op te leggen, maar tijdens die rechtszaak werd de meest beruchte aanklacht als waarschijnlijk geacht. Die gaat over een missie in het Zuid-Afghaanse dorp Darwan in 2012. Roberts-Smith bracht daar de gehandboeide Ali Jan naar de rand van een afgrond, om hem vervolgens ervanaf te trappen.

Ali Jan viel tien meter omlaag, raakte zwaargewond, maar was nog in leven. Roberts-Smith beval daarop een van zijn soldaten om hem dood te schieten, wat diegene ook deed, aldus de civiele rechter.

Executies in compound

Een andere aanklacht betrof de inval van een gebombardeerde compound in 2009. In een tunnel werden twee mannen gevonden: een oudere man en een jongere man, die een beenprothese had. Ze kwamen ongewapend uit de tunnel en gaven zich over.

Volgens de rechter beval Roberts-Smith om de oudere man te executeren. Hijzelf dwong de gehandicapte man op gewelddadige wijze het pand uit, waar hij hem tegen de grond smeet en met zijn mitrailleur doodschoot. Zijn prothese werd daarna buitgemaakt door een andere militair en werd op macabere wijze gebruikt als drinkbeker op de militaire basis, zei de rechter.

Premier Albanese heeft geweigerd commentaar te geven op het nieuws van de arrestatie van Roberts-Smith. "Ik ben niet van plan om vooruit te lopen op een zaak die duidelijk van juridische aard is en die bij de rechter in behandeling is", zei hij tegen journalisten in Canberra.

Correspondent Australië en Nieuw-Zeeland Meike Wijers:

"Weinig Australiërs hadden verwacht dat het ooit tot een daadwerkelijke vervolging zou komen. Hoewel al jaren bekend is dat Australische militairen oorlogsmisdaden hebben gepleegd in Afghanistan bleven strafrechtelijke gevolgen uit. Een van de weinigen die in de gevangenis belandden, is de klokkenluider die de misstanden aan het licht bracht.

Ben Roberts-Smith, de beroemdste militair van Australië, kreeg ooit de hoogste militaire onderscheiding van het land. Zijn uniform en medailles hangen nog altijd prominent in het Australische oorlogsmuseum in Canberra.

Zelfs toen de verhalen van de gruwelijkdaden die hij zou hebben begaan in Afghanistan bekend werden, bleven invloedrijke mensen in Australië hem steunen en zijn smaadzaak financieren. Maar het lijkt erop dat hij door de strafrechtelijke vervolging voor oorlogsmisdaden nu voorgoed van zijn voetstuk is gevallen."

In Apeldoorn is een gewapende overval gepleegd op een casino. De daders zijn met de buit gevlucht, meldt de politie. Hoeveel ze hebben gestolen, is niet duidelijk.

De overval gebeurde rond 01.00 uur vannacht bij een vestiging van Flash Casino op de Arnhemseweg, aan de zuidkant van de stad. Meerdere gewapende personen met bivakmutsen waren daarbij betrokken. Niemand raakte gewond.

Op de Talingweg, een zijstraat van de Arnhemseweg, zijn een mes en geld gevonden, meldt een fotojournalist. Op foto's is te zien dat er munt- en briefgeld verspreid over de straat ligt. Ook is te zien dat een agent het mes meeneemt als bewijsmateriaal.

De politie doet onderzoek bij het casino en vraagt getuigen om zich te melden. Ook is de politie op zoek naar camerabeelden uit de omgeving. Er wordt met honden in de buurt gezocht naar de verdachten.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zet de medische evacuaties in de Gazastrook voorlopig stil na de dood van een medewerker. Volgens WHO-directeur Ghebreyesus was er sprake van een "veiligheidsincident", al zegt hij niet wat er precies is gebeurd.

Bij dat incident waren volgens hem ook twee andere WHO-medewerkers, maar die zijn niet gewond geraakt. Het Israëlische leger zegt juist dat twee lokale werknemers van de WHO wel gewond zijn geraakt en dat het incident wordt onderzocht. De omgekomen medewerker was een onderaannemer. Zijn identiteit is niet bekendgemaakt. Ook is onduidelijk hoelang de medische evacuaties via Rafah naar Egypte zullen stilliggen.

Zeker twaalf doden

Onder de Palestijnse bevolking van de Gazastrook zijn gisteren ook slachtoffers gemeld. In totaal zijn er volgens medische bronnen twaalf mensen gedood door Israëlisch vuur.

Bij een droneaanval in de buurt van een school in centraal-Gaza werden zeker tien mensen gedood en meerdere andere verwond. Voordat de drones twee projectielen afvuurden, waren er gevechten ontstaan in de school, die in de buurt ligt van vluchtelingenkamp Maghazi.

Medici en buurtbewoners zeggen tegen persbureau Reuters dat er schermutselingen waren ontstaan tussen Palestijnen en een militie die door Israël gesteund wordt. Die zou de school hebben aangevallen om mensen te ontvoeren. Het is onduidelijk hoeveel burgers en hoeveel militanten er onder de doden zijn.

Geweld duurt voort ondanks bestand

Eerder op de dag werd een Palestijn gedood bij een luchtaanval in Gaza-Stad, aldus medische bronnen. Een kind zou gewond zijn geraakt. De twee reden op een motorfiets door de stad toen ze werden aangevallen. Een andere Palestijn werd doodgeschoten in centraal-Gaza. Het Israëlische leger zegt op een voertuig te hebben gevuurd omdat deze "ondanks waarschuwingsschoten" op Israëlische troepen af bleef rijden.

Het geweld in de grotendeels in puin gelegde enclave blijft daarmee voortduren, ondanks het staakt-het-vuren dat in oktober werd afgesproken. Volgens het ministerie van Volksgezondheid in de Gazastrook, dat onder controle staat van Hamas, zijn er sindsdien meer dan 700 mensen gedood. Israël zegt dat vier soldaten in dezelfde periode zijn omgebracht.

De astronauten van de Artemis II hebben hun belangrijkste opdracht volbracht. Vannacht vlogen ze langs de achterkant van de maan. Daarbij zweefden ze net na 01.00 uur Nederlandse tijd op 406.773 kilometer van de aarde.

Nooit eerder zijn mensen zo ver de ruimte in geweest:

Zo ver als de vier astronauten van de aarde waren, zo dicht naderden ze het maanoppervlak: tot op 6545 kilometer. Doel van de missie is om de achterkant van de maan te zien, het deel dat vanaf de aarde niet zichtbaar is. De bemanningsleden van de Orion-capsule hebben informatie verzameld over het maanoppervlak en beelden gemaakt.

Het Amerikaanse ruimtevaartinstituut NASA zegt dat de missie een unieke kans is om wetenschappelijke kennis op te doen over de maan. Overigens twijfelen deskundigen eraan of er daadwerkelijk nieuwe informatie wordt opgedaan tijdens de vlucht, die los daarvan toch historisch genoemd kan worden.

Geen signaal en zonsverduistering

De vlucht van Artemis II wordt afgezet tegen die van Apollo 13, in 1970. Het afstandsrecord van Apollo 13 werd gisteravond rond 20.00 uur al verbroken, maar het verste punt werd dus pas rond 01.00 uur bereikt. Overigens kwamen de astronauten ruim een halve eeuw geleden dichter bij de maan dan de bemanningsleden van Artemis II. Het voordeel van de route van vandaag is dat de astronauten meer van de maan konden zien dan hun voorgangers.

Bij het passeren van de achterkant van de maan viel het signaal van de capsule 40 minuten lang weg, zoals vooraf gepland was. De astronauten hebben ook nog een zonsverduistering meegemaakt, tussen ruwweg 02.30 uur en 03.30 uur Nederlandse tijd. Vlak voor het einde van de zonsverduistering kwam ook hun missie van het observeren van de maan ten einde, na bijna 7 uur.

Na de passage langs de achterkant van de maan volgde een emotioneel moment. De crew gaf twee kraters een naam. Eén werd vernoemd naar de Orion-capsule van Artemis II: Integrity. Een tweede kreeg de naam Carroll, naar de vrouw van Artemis II-bemanningslid Reid Wiseman. Carroll Taylor Wiseman overleed in 2020 aan kanker.

Na de naamgeving volgde een groepsomhelzing:

De Artemis II werd afgelopen donderdagnacht gelanceerd. De missie duurt tien dagen. Naar verwachting zouden de vier astronauten in de nacht van 10 op 11 april weer moeten terugkeren op aarde. Ze moeten neerkomen in de Stille Oceaan, voor de kust van San Diego in Californië.

De regering van Bangladesh begint samen met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en Unicef een noodvaccinatiecampagne tegen mazelen en rodehond onder jonge kinderen. In het land is een grote mazelenuitbraak gaande, die de afgelopen weken aan zeker 17 kinderen het leven heeft gekost. Vermoedelijk ligt het aantal sterfgevallen zelfs boven de honderd.

Volgens het ministerie van Volksgezondheid zijn er sinds half maart meer dan 7500 mogelijke gevallen van mazelen geregistreerd, waarvan er 900 zijn bevestigd. Dat is veel meer dan gebruikelijk: in heel 2025 werd in Bangladesh 125 keer mazelen vastgesteld.

De WHO meldt dat er nu patiënten zijn in 56 van de 64 districten in het land. "Vele duizenden kinderen lopen hierdoor een groot risico, vooral de jongste en meest kwetsbare", aldus Unicef-medewerker Rana Flowers. "De heropleving van het virus wijst op zorgwekkende gaten in de groepsimmuniteit."

De ingelaste vaccinatiecampagne richt zich op zo'n 1,2 miljoen kinderen tussen zes maanden en 5 jaar oud. Het vaccineren begint in de districten waar kinderen het grootste risico lopen om ziek te worden. Het gaat onder meer om wijken van de hoofdstad Dhaka en om de stad Cox's Bazar, waar bijna een miljoen Rohingya in overvolle vluchtelingenkampen wonen.

Wat is mazelen?

Mazelen is een zeer besmettelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Een mazeleninfectie verloopt meestal mild, maar er kunnen ernstige complicaties optreden en de patiënt kan eraan overlijden. Uit cijfers van de WHO blijkt dat er in 2024 wereldwijd ongeveer 95.000 mensen overleden aan mazelen, met name kinderen onder de 5 jaar.

In Bangladesh is de bevolking normaliter goed beschermd tegen mazelen. Een prik tegen het virus zit in het reguliere vaccinatieprogramma voor jonge kinderen en er zijn elke vier jaar extra vaccinatiecampagnes voor wie nog niet is ingeënt.

Die inhaalcampagnes zijn er sinds 2020 echter niet meer geweest. Door de coronapandemie en de politieke situatie in het land werden er nauwelijks nog extra kinderen gevaccineerd.

Na massale studentenprotesten werd in 2024 de regering van Sheikh Hasina omvergeworpen. Sindsdien was er een interim-regering, die in februari van dit jaar werd opgevolgd door een gekozen regering.

De interim-regering werkte aan een nieuw inkoopbeleid voor vaccins, maar dat kwam niet van de grond. Media in Bangladesh schrijven dat er een tekort aan allerlei vaccins is ontstaan, waaronder het vaccin tegen mazelen.

'Optelsom'

Unicef schrijft in een verklaring dat een uitbraak van mazelen "doorgaans niet één oorzaak heeft, maar het gevolg is van een optelsom". "Zelfs kleine onderbrekingen (in vaccinatieprogramma's, red.) kunnen met de tijd leiden tot problemen met de vaccinatiegraad."

De WHO verwacht dat de uitbraak in Bangladesh met de noodcampagne snel kan worden ingedamd.

Samenwerken met de nieuwe hulpdocent is duidelijk even wennen voor de scholieren van het Mustamäe-gymnasium in Tallinn. "Hij stelt zoveel vragen!", zegt een meisje. "Welke prompt moet ik dan invoeren?", vraagt een andere. Ze studeren met een speciaal afgestelde versie van ChatGPT.

Het maakt deel uit van de 'AI-sprong' die Estland wil maken in het onderwijs. De Baltische staat behoort wereldwijd tot de koplopers als het gaat om de inzet van kunstmatige intelligentie op school. "Een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling van ons onderwijs en onze digitale samenleving", kondigde president Karis bij de lancering vorig jaar aan.

Waar in veel landen met de nodige zorg wordt gekeken naar de impact die AI heeft op de ontwikkeling, hebben ze in Estland een methode ontwikkeld om het juist op te nemen in het curriculum.

In samenwerking met Open AI - het bedrijf achter ChatGPT - werd een AI-variant ontwikkeld die niet zomaar antwoorden geeft, maar kinderen probeert te begeleiden om zelf tot een antwoord te komen. Het lijkt op de reguliere versie, maar is anders ingesteld.

Tientallen scholen zijn er de afgelopen maanden in de bovenbouw mee begonnen. "We dachten dat AI het werk voor ons zou doen", zegt de 16-jarige Richard enigszins verbaasd van achter zijn laptop. "Maar hij stelt juist vragen en dan moeten wij de antwoorden vinden. Het maakt de opdracht makkelijker, maar hij doet het werk niet voor ons."

De opdracht voor deze scheikundeles is om een mindmap te maken van verschillende elementen. Ook Grete (16) merkt dat ze geen makkelijk antwoord krijgt. "Het laat je harder nadenken, en ik ben er meer mee aan het samenwerken."

Goede prompt

Kinderen vinden het spannend om mee te werken, ziet tech-expert Emma Sinitamm, verantwoordelijk voor de begeleiding van het programma op het Mustamäe-gymnasium. Maar het zorgt ook voor de nodige stress, werken met deze vorm van AI. "De kinderen zijn gewend dat ze meteen een antwoord krijgen. Dus ze raken gefrustreerd."

Volgens Sinitamm gebruiken de scholieren toch wel AI. Dus daarom is het beter om ze te leren het op een juiste manier te gebruiken, en te helpen hoe ze bijvoorbeeld een goede prompt kunnen schrijven.

Nieuwe verantwoordelijkheid

Eerder begon Estland met de inzet van AI voor docenten. Ook in Nederland wordt nu geëxperimenteerd met nakijktools voor leraren, maar nog niet met kunstmatige intelligentie afgesteld op scholieren.

In Estland klinkt terug wat de grote techbedrijven zeggen: AI is er, dus we kunnen niet anders dan het omhelzen. Van ouders heeft ze niet echt zorgen gehoord, zegt Sinitamm. Maar van de docenten wel. Want nu AI deel wordt van het curriculum, betekent het weer een nieuwe verantwoordelijkheid.

Aanpassen aan nieuwe technologieën is een punt van nationale trots voor Estland. Eerder maakte het een vergelijkbare sprong met het omschakelen naar digitale dienstverlening, waar het land nu wereldwijd koploper in is. Dat Estland de zorgen van andere landen over de impact van de digitale samenleving op kinderen minder deelt, blijkt ook uit het feit dat ze tegen een socialemediaverbod zijn.

Volgens AI Leap - de stichting die verantwoordelijk is voor de sprong die Estland wil maken - moeten tegen het einde van de lente zo'n 20.000 scholieren gebruik maken van deze versie van ChatGPT. De stichting is voor de helft gefinancierd door de overheid, en voor de helft door Estse bedrijven.

"AI heeft zich opgedrongen aan ons onderwijs", zegt Ivar Visak van AI Leap. "We zoeken naar manieren zodat het scholieren kan helpen, en niet netto een negatief effect zal hebben." Hoewel EU-landen steeds meer vragen stellen over de groeiende afhankelijkheid van Amerikaanse AI, is er volgens Visak op het moment nog geen goed alternatief.

Sneller antwoord

De universiteit van Tartu is begonnen met een onderzoek naar de gevolgen voor de ontwikkeling. De eerste resultaten worden in het najaar verwacht. Als het goed uitpakt, is het de bedoeling dat alle scholen in Estland ermee gaan werken.

Al zien ze hier ook dat er geen grip is op wat kinderen doen buiten het klaslokaal. Gaat Grete de schoolversie van ChatGPT gebruiken voor haar huiswerk? "Daar gebruik ik de normale versie", geeft ze met een lach toe. "Want die geeft sneller antwoord."

De leider van de Taiwanese oppositiepartij Kuomintang (KMT) brengt deze week een bezoek aan China voor een ontmoeting met de top van de Communistische Partij, de eerste in ruim tien jaar.

In Taiwan klinkt er veel kritiek. Het bezoek wordt gezien als ondermijning van de democratisch gekozen regeringspartij, de Democratische Progressieve Partij. Ook waarschuwen experts dat Peking dit bezoek zal gebruiken om zijn eigen verhaal, dat Taiwan onderdeel is van China, kracht bij te zetten.

En dat steuntje in de rug kan Peking goed gebruiken. Over een maand staat het bezoek van de Amerikaanse president Trump aan China op de agenda. Hoewel Trump tijdens zijn eerste presidentschap beschouwd werd als de meest pro-Taiwanese Amerikaanse president in decennia, was het bij zijn terugkeer in het Witte Huis in 2025 een stuk minder duidelijk waar zijn loyaliteit ligt.

Stabiele betrekkingen

Met genoegen accepteerde de leider van de KMT, Cheng Li-wun, de uitnodiging van de Chinese president Xi Jinping om langs te komen. Volgens Cheng zijn de betrekkingen tussen China en Taiwan sinds de Democratische Progressieve Partij aan de macht is, flink verslechterd. Tot grote ontsteltenis van het Taiwanese volk, aldus Cheng.

Met haar bezoek wil ze "een basis voor vreedzame en stabiele betrekkingen" bewerkstelligen, met concrete voorstellen komt ze niet. Haar verklaring suggereert dat haar partij de enige is die een betere relatie wil met China, maar niets is minder waar.

Zakelijke voordelen

De Democratische Progressieve Partij heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk zijn hand uitgestoken naar het Chinese leiderschap. Maar Peking weigert iedere vorm van contact, zolang de Democraten de zogenoemde 1992-consensus niet erkennen. Volgens de Chinese lezing van de 1992-consensus is Taiwan onderdeel van de Volksrepubliek China. De KMT erkent deze consensus, maar houdt er een andere definitie op na.

Door deze consensus te erkennen en in brede zin een meer China-gezinde koers te voeren dan de Democratische Partij, profiteren partijpolitici van de KMT van zakelijke voordelen, ontmoetingen met hoge Chinese functionarissen en andere gunsten van Peking. Een groot deel van de Taiwanezen steunt betere contacten met China.

Maar deze economische gunsten zijn niet belangeloos. Het is geen geheim dat China via zulke gunsten probeert invloed uit te oefenen op de politieke besluitvorming in Taiwan. En daar zijn Taiwanezen dan weer huiveriger voor.

Uit een peiling van eind 2025 blijkt dat bijna driekwart van de ondervraagden gelooft dat China zijn invloed op Taiwan probeert te vergroten. Ongeveer evenveel mensen zien de Chinese regering als onvriendelijk tegenover Taipei en nog meer Taiwanezen verwerpen de claim dat Taiwan onderdeel is van China.

Militaire intimidatie

De onvriendelijkheid van de Chinese regering richting Taiwan is moeilijk te missen. Nooit eerder was het Chinese leger zo actief rond het eiland. Chinese vliegtuigen overschreden de afgelopen tijd gemiddeld 10 keer per dag Taiwan's luchtverdedigingsidentificatiezone. Ook hield China sinds het aantreden van president Lai Ching-te in 2024 vier grootschalige militaire oefeningen rond het eiland.

De toegenomen intimidatie is volgens China een reactie op de politieke koers van Lai, die volgens hen te veel gericht is op Taiwanese onafhankelijkheid. Maar het is ook een gevolg van China's toegenomen militaire capaciteit. Het Chinese leger is het afgelopen decennium sterk ontwikkeld en laat dat graag zien.

Verhoging defensiebudget

De intimidatie werkt. Taiwan, dat ongeveer zo groot is als Nederland, is altijd afhankelijk geweest van de Amerikaanse bescherming. Nu wil Trump dat ze daar meer voor gaan betalen, zowel via investeringen in de Amerikaanse chipindustrie als in eigen defensie.

Maar dat laatste wil niet echt lukken. Lai wil zo'n 40 miljard dollar extra uittrekken voor defensie, een eenmalige verhoging bovenop het huidige budget van ruim 31 miljard dollar. Maar de oppositie, met de KMT aan kop, blokkeert deze plannen.

Hoewel Trump zelf nog niet heeft gereageerd op het vastlopen van het defensiebeleid, hebben leden van het Amerikaanse Congres onlangs hun steun uitgesproken voor de verhoging.

Met het bezoek aan Peking en het blokkeren van het defensiebudget tegen de wens van Washington in, levert de KMT de Chinese leiders argumenten om Trump bij zijn komende bezoek aan Peking te bewegen de Amerikaanse steun aan Taiwan toch nog maar eens te heroverwegen, of dat nu is wat het Taiwanese volk wil of niet.

In lenteachtige temperaturen en met volop zon is in het hele land tweede paasdag gevierd. Vanwege het mooie weer trokken veel mensen eropuit.

Een overzicht in beeld, we beginnen in de Keukenhof:

Ook iets verderop in de Bollenstreek werd volop geposeerd:

Er kwamen ook vandaag bij de NOS een heleboel weerfoto's binnen. Een selectie:

Veel Nederlanders bezoeken deze dag traditiegetrouw de meubelboulevard.

In Duiven (Gelderland) kwamen bezoekers bij een bekende Zweedse meubelgigant voor een dichte deur te staan. Vanwege een kapotte internetkabel in de buurt bleef de IKEA de hele dag dicht:

Sinds 2016 mag op tweede paasdag heel Gouda aanschuiven bij een gratis paasontbijt op de Markt in de historische binnenstad.

Vanuit de lucht zag dat er zo uit:

Veel toeristen en dagjesmensen trekken met Pasen naar Amsterdam:

Blijven we nog heel even in de buurt van de hoofdstad. De afgelopen weken trok het Bloesempark in het Amsterdamse Bos honderden bezoekers. Zíj waren op tijd...

....maar de mensen die vandaag kwamen kijken naar de kersenbloesem niet. Er waren niet veel roze bloemen meer te zien, zag omroep AT5:

Paasdrukte ook in Midden-Limburg, bij Designer Outlet Roermond. Veel Duitse auto's daar en dat merken ze elk jaar ook in de kerkdorpen in de gemeente.

In de kernen Asenray en Boukoul worden ze gek van het sluipverkeer. Daar worden automobilisten dan ook in het Duits aangespoord om de navigatie uit te zetten en alleen de aangegeven routes te volgen.

In het Wilhelminapark in Utrecht leverde een speurtocht naar paaseieren ook een gaspistool op. Het werd gevonden door een volwassene, die na de vondst met het wapen op de grond heeft geschoten, schrijft RTV Utrecht.

De man dacht dat het wapen nep was. In een gaspistool zitten geen patronen, maar bij het schieten klinkt wel een harde knal. De deelnemer mocht nadat hij de politie te woord had gestaan verder met het zoeken naar eieren.

En tot slot nog een paastraditie: op tal van plekken in het noorden en oosten van Nederland zijn gisteravond paasvuren ontstoken.

Bij het zoeken van paaseieren in een park in Utrecht heeft een volwassen deelnemer vanochtend een wapen gevonden en afgeschoten. De gealarmeerde politie stelde vast dat het om een gaspistool ging en nam het wapen mee.

Het wapen werd vanochtend gevonden in het Wilhelminapark, meldt RTV Utrecht. Sportleraar Robin van Empel geeft het hele jaar door bootcamps in het park. Met Pasen organiseert hij al jarenlang eierspeurtochten, waarbij de sporters hun gezin mogen meenemen.

De speurtocht vandaag begon met twintig gezinnen om 10.00 uur. Na ruim een kwartier klonk ineens een harde knal. Een van de deelnemers had een wapen gevonden in plaats van een ei. "Hij dacht dat het nep was, van plastic of glas of zo. En heeft daarmee in de grond geschoten", zegt Van Empel. "Toen bleek wel anders."

De knal was door het hele Wilhelminapark te horen. Van Empel benadrukt dat de man die het wapen vond op dat moment alleen was. Volgens hem waren er geen kinderen in de buurt.

Beduusd

"Mensen waren even beduusd", zegt hij. De politie werd gebeld en een deel van het park werd afgesloten.

De speurtocht kon even later weer verder gaan, alleen in het afgezette deel konden geen eieren gezocht worden. De deelnemer die het wapen had gevonden, legde het verhaal aan de politie uit. "Daarna kon hij ook weer meedoen met de speurtocht", aldus Van Empel.

Gaspistool

Een woordvoerder van de politie laat weten dat het niet gaat om een vuurwapen, maar om een gaspistool. Dat lijkt op een vuurwapen, maar er zitten geen patronen in. Wel klinkt een knal als de trekker wordt overgehaald. Gaspistolen worden vaak gebruikt bij de start van sportwedstrijden.

Het pistool is door de politie meegenomen. Onderzocht wordt of het geregistreerd is. Daarna laat de politie het vernietigen.

De IKEA langs de snelweg A12 in Duiven is de hele dag dicht geweest. Voor de deur stond een bord dat er een pinstoring is, op de website spreekt de woonwinkel over "technische uitdagingen". Bezoekers die toch naar binnen wilden, werden door verkeersregelaars weggestuurd.

"We hadden alles stipt uitgemeten", zegt een automobiliste die niet naar binnen kan bij de woonwinkel. "Ik denk: ik stoot meteen door naar het magazijn, want ik weet precies wat ik moet hebben."

Maar dat plan viel door de sluiting van de winkel in duigen, zegt ze bij Omroep Gelderland. Ze relativeert: "Er zijn ergere dingen. Er gaan nu nog wat paaseieren gezocht, gevonden en vooral opgegeten worden."

Problemen met een kabel

De vestiging van IKEA in Duiven is met z'n meer dan anderhalf miljoen bezoekers per jaar een van de grotere winkels in Nederland. Hoewel het bedrijf verder geen cijfers deelt, is tweede paasdag normaal een van de drukste dagen van het jaar.

"Vandaag vinden we dit extra vervelend, gezien de traditie van vele Nederlanders die op tweede paasdag een bezoek aan de meubelboulevard en IKEA brengen", aldus de website.

Volgens winkelmanager Dilara Aybar in Duiven zijn er problemen met een kabel waardoor de internetverbinding platligt. Daardoor zijn er ook problemen met het pinnen.

"Zaterdag zagen we al problemen met de verbinding. Die was supertraag", stelt Aybar. Volgens haar is inmiddels duidelijk waar de storing zit. Zij hoopt dat de winkel morgen weer open kan.

Paasbrunch

Een stel dat per auto arriveert hoopte de paasbrunch in de winkel te bestellen. Maar ook dat gaat dus niet lukken. "Een pinstoring? Kan gebeuren. Dan zitten ze met al die etenswaren", zegt een man meelevend.

Samen met zijn vrouw gaat hij op zoek naar een alternatief. "We vinden wel een oplossing. Geen probleem", zegt hij. "De Intratuin, denk ik."

Om overlast door meeuwen te voorkomen voert Vlissingen een voerverbod in. Dat geldt voor zowel de boulevard als de binnenstad.

Het ziet er misschien leuk uit, zo'n meeuw met een frietje, stelt wethouder Geoffrey Sips. Maar hoe vaker de meeuwen gevoerd worden, des te sneller ze de frietjes zelf komen halen. "De bakjes vliegen over tafel, de broodjes door de lucht", aldus Sips bij Omroep Zeeland. "Dat geeft overlast. Dit kan zo niet langer."

Vaak zien mensen het probleem van het voeren niet, zegt de wethouder van de Lokale Partij Vlissingen. Juist door ze te voeren krijgen de meeuwen de associatie dat een wit frietbakje of een broodje voor hen bedoeld is, legt hij uit.

Geen boetes

Wat hem betreft worden voorlopig geen boetes uitgedeeld. Het gaat hem er vooral om dat bezoekers van de havenstad zich realiseren dat het onverstandig is om de meeuwen te voeren. "Als het aanspreken van mensen de overlast vermindert en de sfeer verbetert, zijn boetes misschien niet nodig", aldus de wethouder.

Bij een snackbar, midden in het voerverbodgebied, zijn de eerste reacties vooral afwachtend. De uitbaatster bevestigt bij Omroep Zeeland dat de overlast groot is. "Als mensen ijsjes kopen en een stukje verder lopen is het al weg", zegt ze. Frietjes zijn zelfs nog geliefder bij meeuwen. "Ze pikken het gewoon uit je handen. Ik moet eigenlijk bij alles wat ik verkoop zeggen: pas op voor de meeuwen. Het is heel vervelend."

Maar bij de snackbar wordt betwijfeld of een voerverbod werkt. "Dat kun je niet handhaven, dat is niet te doen", aldus de uitbaatster. "Wij zeggen wel heel duidelijk tegen de mensen dat je ze niet moet voeren. Maar de mensen gooien het eten neer en gaan weg. We hebben alles al geprobeerd."

Zo uit het bakje

Een van haar klanten staat intussen een ijsje te bestellen voor zijn familie. "Met friet heb ik het hier verderop weleens meegemaakt", vertelt hij desgevraagd. "De meeuwen pakten het zo uit het bakje."

Toch ziet hij daar geen kwaad in. "Als ze een frietje pakken of een stukje brood, dat moet gewoon kunnen", aldus de klant, terwijl hij met de ijsjes voor de familie naar buiten loopt.

Beschermde diersoort

Vlissingen is niet de enige stad in Nederland die met overlast door meeuwen kampt. Ook steden als Leiden, Haarlem en Den Haag proberen al jaren de overlast te beperken.

In het Haagse stadhuis is een paar jaar geleden voorgesteld om voedsel met anticonceptiepillen aan meeuwen te voeren. Maar dat gaat zomaar niet, liet vogelwerkgroep Sovon toen weten bij Omroep West.

"De meeuw is, net als alle andere vogels, een beschermde diersoort. Zij nemen in aantal af en daarom mag je hun nesten niet verstoren", aldus Marcel Wortel van Sovon. Ook is het volgens hem praktisch onmogelijk om de pil te distribueren. Vaak broeden meeuwen op een andere plek dan je ze tegenkomt, ver buiten de stad.

Roofcultuur

Volgens Duitse media neemt ook de "roofcultuur" van de meeuwen aan de Oostzeekust toe. Dat zou vooral komen doordat er in zee steeds minder voedsel zoals vis en kreeft beschikbaar is.

Op het eiland Sylt en in een aantal populaire badplaatsen aan de Oostzeekust geldt sinds juni vorig jaar een streng voerverbod. Wie het overtreedt kan een boete krijgen die kan oplopen tot 5000 euro.

In het zuiden van Noorwegen zijn vanochtend twee mensen omgekomen in een lawine. Twee anderen raakten gewond, meldt de Noorse omroep NRK.

Het natuurgeweld vond plaats in het Hemsedal, ten noordoosten van de stad Bergen. Er bevond zich een grote groep mensen in het skigebied. Vier daarvan werden meegesleurd door de lawine. Er werd een zoekactie gestart waarbij een helikopter werd ingezet.

Na een uur werden ze alle vier gevonden. Twee mensen hebben het niet overleefd, meldde de politie rond 13.00 uur. De andere twee kregen ter plekke eerste hulp. Hoe zij eraan toe zijn is nog onduidelijk.

Een van de twee slachtoffers is een Zweedse man van in de 30, meldt de Zweedse omroep SVT. De ander is een vrouw van in de 20. Het is nog niet bekendgemaakt wat voor uitrusting ze bij zich hadden en of ze ervaring hadden met de omstandigheden in het gebied.

In verband met de kans op lawines was code oranje van kracht voor het Hemsedal. Dat betekent dat het risico op een lawine aanzienlijk is.

Na een reis van vier dagen vliegen de astronauten van Artemis II vanavond langs de achterkant van de maan. Daarbij vestigen ze ook een record: nog nooit zijn astronauten zo ver de ruimte in geweest. Volgens NASA is dit een unieke kans om wetenschappelijke kennis op te doen over de maan en over gevaarlijke ruimtestraling.

Voor het eerst in ruim vijftig jaar zien menselijke ogen weer de achterkant van de maan. De astronauten zijn geologisch getraind om patronen op de maan te herkennen, informatie door te geven en beelden te maken van het maanoppervlak. Volgens NASA is dat voor de wetenschap belangrijk, maar onderzoekers twijfelen daarover.

Achterkant van de maan

De achterkant van de maan is vanaf de aarde nooit te zien, doordat de maan even snel om zijn as draait als om de aarde. Vanaf de aarde zien we daardoor altijd dezelfde kant van de maan: de 'voorkant'.

Planeetwetenschapper Wim van Westrenen van de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoekt hoe de maan is ontstaan. Hoewel hij enthousiast is over de missie, denkt hij niet dat het voor wetenschappelijke doorbraken gaat zorgen.

"We weten al meer van de achterkant dan we nu gaan zien", zegt Van Westrenen. "In 2024 is China al geland op de achterkant van de maan en is maanmateriaal verzameld en teruggestuurd naar de aarde. Daar hebben we veel meer aan."

Maanlander met antennes

Ook radioastronoom Marc Klein Wolt van de Radboud Universiteit Nijmegen zegt dat de Artemis II geen nieuwe kennis gaat opleveren. Toch is deze missie essentieel voor zijn onderzoek. "Wij willen een maanlander met antennes op de maan zetten, daarvoor hebben we deze NASA-missies nodig."

Het is voor hem dan ook erg spannend of alles goed verloopt. "Als de Artemis II geen succes is, lopen alle toekomstige missies vertraging op en duurt het dus ook langer voordat wij ons instrument op de maan kunnen zetten."

Uiteindelijk willen de Amerikanen landen op de zuidpool van de maan. En die zuidpool trekt wel de wetenschappelijke aandacht. "Daar weten we niks van, dus het is heel belangrijk om daarvandaan materiaal te kunnen onderzoeken", zegt Van Westrenen.

Gevaarlijke ruimtestraling

De Artemis II-astronauten vestigen ook een afstandsrecord. Nooit zijn mensen zover de ruimte ingegaan. De lange maanvluchten zijn niet zonder risico's. De ruimtevaarders worden blootgesteld aan kosmische straling, die schadelijk kan zijn.

Het magnetisch veld op aarde beschermt tegen deze straling, het werkt als een soort schild. Diep in de ruimte, in de deep space, is dat schild er niet. Tijdens een korte missie, zoals Artemis II, blijft het stralingsrisico waarschijnlijk beperkt, maar helemaal ongevaarlijk is het niet.

Unieke kans

Voor wetenschappers is deze ruimtereis een unieke kans om menselijke blootstelling aan kosmische straling, voor het eerst sinds de Apollo-missies in de jaren 70, weer te onderzoeken.

Bij het Belgische onderzoeksinstituut SCK CEN doen ze onderzoek naar de effecten van ruimtestraling op het lichaam. Zo gingen er tijdens de Artemis I-missie stralingsmeters van het instituut mee.

Artemis II is onderdeel van een Amerikaans plan om na ruim een halve eeuw weer terug te keren naar de maan. Waarom wil Amerika terug naar de maan?

Sarah Baatout, adjunct-directeur van SCK CEN, kan haar geluk niet op. "Voor het eerst in vijftig jaar gaan er weer mensen diep de ruimte in. Hiermee kunnen we unieke kennis opdoen voor verre ruimtereizen, zoals naar Mars."

Baatout onderzoekt de fysieke effecten van de kosmische straling op astronauten. Zo bleek dat astronauten verschillend reageren op ruimtestraling. "Dat is enigszins te vergelijken met hoe mensen verschillend gevoelig zijn voor de zon: de ene persoon verbrandt sneller dan de ander, maar bij ruimtestraling spelen ook complexere biologische factoren mee, zoals DNA-herstel en individuele gevoeligheid."

Bescherming naast watertank

Astronauten zijn niet geheel weerloos tegen ruimtestraling, ze kunnen zich beschermen. Ook daar wordt onderzoek naar gedaan. Materialen met veel waterstof, zoals water, bieden astronauten bescherming. "In het ISS is een bekende beschermingsplek bijvoorbeeld naast de watertank", zegt radiobioloog Baatout.

Met de data van de Artemis II-missie hopen onderzoekers in de toekomst per astronaut de risico's te beperken. "Het is voor de ene astronaut misschien beter om niet te lang in de straling te blijven, die moet dan eerder bescherming opzoeken."

Deze kennis blijft niet beperkt tot de ruimtevaart. Ook op aarde is dit nuttig, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. "Door te begrijpen hoe het menselijk lichaam reageert op extreme vormen van straling, openen we de deur naar innovatievere en meer gepersonaliseerde kankerbehandelingen. Tegelijkertijd kunnen we de bescherming van mensen die beroepsmatig met straling werken, zoals medisch personeel, aanzienlijk verbeteren", aldus Baatout.