NOS Nieuws - Algemeen

De Amerikaanse regering trekt 700 medewerkers van de omstreden immigratie-instantie ICE en de grenspolitie terug uit de staat Minnesota. Dat meldt president Trumps topadviseur op het gebied van migratie Tom Homan.

Volgens Homan gebeurt dat "per direct" en is het besluit genomen nadat lokale overheden hadden ingestemd om samen te werken om gearresteerde immigranten uit te zetten. Er blijven nog zo'n 2000 agenten en medewerkers van ICE in Minnesota achter, zegt Homan. "Zij gaan nergens naartoe", stelt hij. "Zij maken hun taak af."

Trump stuurde in december federale agenten naar de steden Minneapolis en Saint Paul in Minnesota om illegale migranten op te sporen en arresteren. Begin januari kwamen daar nog eens 2000 agenten bij die ook in de rest van de staat actief werden.

Felle protesten

De aanwezigheid van de agenten leidde tot protesten in de staat. Die namen in schaal toe toen agenten begin vorige maand de 37-jarige Renee Good doodschoten en eind vorige maand de eveneens 37-jarige Alex Pretti.

Om de demonstraties te beteugelen, trok Trump commandant Bovino van de grenspolitie terug. Hij werd vervangen door Homan, ook wel 'de grenstsaar' genoemd. De adviseur van Trump was tussen 2017 en 2018 al waarnemend directeur van ICE.

Minister Noem van Binnenlandse Veiligheid kondigde afgelopen nacht aan dat de grenspolitie en ICE-agenten in Minneapolis worden uitgerust met bodycams. Dat moet vervolgens in het hele land gaan gebeuren. De stap is een tegemoetkoming aan de Democraten en een aantal kritische Republikeinen die hervormingen van ICE en de grenspolitie eisen.

Financiering aan banden

Gisteren werd in het Congres overeenstemming bereikt over een enorm begrotingspakket. Doordoor is er voor het grootste deel van de federale overheid tot eind september financiering. Er werd wel een uitzondering gemaakt.

Door onvrede over het optreden van de grenspolitie en ICE werd de begroting van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid losgekoppeld. Dat krijgt slechts financiering voor twee weken.

Hiermee hebben de parlementariërs een wapen in handen om meer hervormingen te kunnen eisen van Noem en de regering-Trump. Zo willen ze onder meer nog dat er een eind komt aan de mobiele patrouilles.

Inwoners van Minneapolis voelen zich onveilig door alle verschillende uniformen op de straten van hun stad. In deze special leggen we uit hoe dat zit:

In Nigeria zijn meer dan 160 mensen gedood bij een aanval door gewapende mannen op een afgelegen dorp in de deelstaat Kwara, in het westen van het land.

Volgens het Rode Kruis zijn zeker 162 mensen om het leven gekomen. Een lokaal parlementslid spreekt tegen persbureau Reuters van 170 doden.

De inwoners van het dorp Woro vluchtten het omliggende bos in toen de gewapende mannen aanvielen, zegt het parlementslid. Inwoners die niet op tijd wegkwamen, werden door de gewapende mannen bijeengedreven. Daarna werden hun handen op hun rug gebonden en werden ze geëxecuteerd.

Ook zijn huizen, winkels en het koninklijk paleis in het dorp in brand gestoken. Of de traditionele koning ook is omgekomen, is niet bekend. De politie en het leger zijn naar het gebied gestuurd om in de bossen te zoeken naar overlevenden.

Bendes en jihadisten

Nigeria worstelt al langer met geweld vanuit tal van hoeken. Gewapende bendes, plaatselijk bekend als bandieten, die dorpen plunderen en mensen ontvoeren voor losgeld, opereren in grote delen van het land.

Het noorden, waar de meerderheid moslim is, heeft te maken met jihadistisch geweld door terreurgroepen als Boko Haram en Islamitische Staat. Bij dat geweld komen zowel moslims als christenen om het leven.

Bemoeienis van Trump

De Amerikaanse president Trump dreigde vorig jaar met militaire acties in het Afrikaanse land. Hij verweet Nigeria te weinig te doen om christenen te beschermen. Het land heeft zo'n 220 miljoen inwoners, van wie ruwweg de helft christen en de helft moslim is.

In december voerde de VS luchtaanvallen uit op Islamitische Staat in de noordwestelijke staat Sokoto. Het Nigeriaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei toen dat het ging om "precisieaanvallen" op terreurdoelen "om het hoofd te bieden aan de aanhoudende dreiging van terreur en gewelddadig extremisme".

Zo'n 900 miljoen euro per jaar, dat verwachten D66, VVD en CDA jaarlijks aan suikertaks te innen als die in 2030 wordt ingevoerd. Voor eten en drinken met 6 procent suiker of meer moet de belasting worden betaald.

We zijn met ruim 18 miljoen mensen. Dus gemiddeld ben je er jaarlijks zo'n 50 euro aan kwijt. Iemand die suiker mijdt, zal eronder zitten en een zoetekauw kan juist een veelvoud van die 50 euro kwijt zijn.

Ongezonde keuzes

De partijen willen de taks invoeren zodat mensen vaker eten en drinken kiezen met een lager suikergehalte. "We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker", staat in het coalitieakkoord.

Het lijkt erop dat hoe hoger het suikergehalte, des te hoger de belasting wordt. Hoe die belasting precies zal worden geheven en hoeveel duurder bijvoorbeeld een chocoladereep wordt, is nog niet duidelijk.

De suikertaks is alleen voor voorverpakt voedsel. Dat lijkt aan de ene kant een praktische reden te hebben: voorverpakt voedsel moet een etiket hebben met de voedingswaarden, dus dan is makkelijk na te gaan of er 6 procent suiker of meer in zit.

Aan de andere kant heeft onverpakt voedsel soms een hoog suikergehalte, terwijl het toch in de schijf van vijf staat, zoals vers fruit. Stukken fruit hebben geen etiket met voedingswaarden en daarvoor gaat de suikertaks dan ook niet gelden. Fruit bevat naast suiker veel vezels, vitaminen en andere gezonde voedingsstoffen. Het advies is om dagelijks 200 gram fruit te eten.

Bevroren fruit

Dat kan tot de opmerkelijke situatie leiden dat de taks straks mogelijk wel geldt voor bijvoorbeeld bevroren, verpakte blauwe bessen en banaanschijfjes, en niet voor de verse variant. Terwijl die bevroren versies volgens het Voedingscentrum net zo gezond zijn.

"Ik neem aan dat ze een uitzondering maken voor bevroren fruit", zegt expert voeding en gedrag Liesbeth Velema van het Voedingscentrum. "Mensen met een kleiner budget adviseren we vaak diepvriesfruit te kopen. Het is even gezond en vaak wat goedkoper."

Koek van de bakker

Geen suikertaks voor onverpakt voedsel kan ook betekenen dat bijvoorbeeld losse zoetigheden bij de bakker niet extra worden belast. "Ontspringt de suikerrijke gevulde koek van de bakker dan de dans? We hebben nog veel vragen over de uitvoering", aldus Velema.

In het algemeen is het Voedingscentrum positief over een suikertaks. "Deze maatregel op zichzelf zal er niet voor zorgen dat overgewicht verdwijnt, maar het duurder maken van ongezond voedsel is wel een van de belangrijkste maatregelen. Daar zijn we verheugd over."

De brancheorganisatie van de Nederlandse voedselindustrie, FNLI, is minder enthousiast. "Onze verwachting is dat een generieke suikertaks niet effectief is", zegt Pascal Hopman van FNLI. Hij vindt het ook verkeerd dat onverpakt voedsel geen suikertaks krijgt. "Een onderscheid tussen verpakte en niet-verpakte suikerrijke producten tast een gelijk speelveld aan en is volstrekt niet effectief."

Verbruiksbelasting

Er is al een zogeheten verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken, zoals sap en frisdrank. Die werd soms een suikertaks genoemd, maar hierbij maakt het niet uit hoeveel suiker er in de drank zit. Er is alleen een uitzondering voor water, melk en sojadrink. Dus voor bijvoorbeeld cola zero geldt deze verbruiksbelasting van 26 cent per liter ook.

Producenten van frisdranken en sappen vinden die verbruiksbelasting oneerlijk en zijn blij dat er nu een 'echte suikertaks' komt. "Suikerconsumptie vindt veel breder plaats dan alleen via dranken", zegt branchevereniging FWS. "Het grootste deel van de inname komt uit andere productcategorieën die momenteel niet worden meegenomen."

Belasting werkt

In veel landen, zo'n 120, bestaat al een suikertaks, vaak alleen als belasting voor drank met veel suiker. Uit onderzoek blijkt dat die werkt. Mensen kopen minder suikerrijke dranken en producenten verlagen het suikergehalte om minder of geen suikertaks te betalen.

De geplande Nederlandse suikertaks gaat dus ook voor eten gelden. Het Voedingscentrum is benieuwd in hoeverre voedselproducenten hun recepten dan aanpassen. In drank is suiker relatief makkelijk te vervangen door zoetstoffen, maar voor eten is dat soms een ander verhaal. "In bijvoorbeeld koek of taart is suiker soms ook nodig voor de structuur", zegt Velema van het Voedingscentrum.

Het Openbaar Ministerie eist twaalf jaar gevangenisstraf wegens spionage tegen een oud-medewerker van de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV). De 66-jarige Abderrahim El M. werkte daar als analist. Hij zou staatsgeheimen naar de Marokkaanse geheime dienst DGED hebben gelekt.

De Rotterdammer werd in oktober 2023 op Schiphol aangehouden, met in zijn bagage gegevensdragers met daarop zo'n 250 geheime documenten. Hij stond op het punt om naar Marokko te vliegen.

M. zegt dat hij onschuldig is. Hij zou de documenten mee naar huis hebben genomen voor zijn werk.

Later meer...

Nu de carrière van de Britse politicus Peter Mandelson voorbij is vanwege zijn banden met Jeffrey Epstein, worden de pijlen gericht op premier Starmer. Hoe kon hij Mandelson benoemen tot ambassadeur, terwijl al bekend was dat hij contact had met Epstein, wil het Lagerhuis weten.

Labour-Lord Mandelson werd in 2024 benoemd tot ambassadeur in de Verenigde Staten. Dat hij de veroordeelde zedendelinquent en multimiljonair Epstein kende, was toen al bekend. Toen er vorig jaar september meer details opdoken, was dat reden voor premier Starmer om Mandelson te ontslaan.

Nu toont de nieuwste lading vrijgegeven documenten uit het Epstein-dossier aan dat de banden tussen Mandelson en Epstein nog veel nauwer waren dan voorheen werd gedacht. Zo zou hij grote geldbedragen hebben ontvangen en mogelijk ook gevoelige informatie hebben doorgespeeld. In een e-mail aan Epstein schrijft Mandelson dat hij er "altijd voor hem geweest" is.

'Hij loog en loog'

Tijdens het vragenuurtje in het Britse Lagerhuis kwam er een verhit spervuur aan vragen over de zaak op Starmer af. Maar ook de premier zelf was er duidelijk geagiteerd over.

Uiteraard is er antecedentenonderzoek gedaan naar Mandelson, legde de Britse premier uit. Daarbij is ook gevraagd naar zijn relatie met Epstein. Volgens Starmer heeft hij daar glashard over gelogen. "Mandelson loog, hij loog en hij loog nogmaals", zei Starmer giftig.

Starmer zegt dat hij er spijt van heeft dat hij Mandelson ambassadeur heeft gemaakt. Hij belooft de documenten van het onderzoek rond Mandelsons benoeming openbaar te maken. Ook komt er mogelijk een strafrechtelijk onderzoek naar hem.

'Titel Lord ook inleveren'

Lord Peter Mandelson zal zijn titel kwijtraken, daar wordt al aan gewerkt, zegt Starmer. Ook heeft de premier met koning Charles afgesproken dat Mandelson uit de Privy Council wordt gezet, het officiële adviesorgaan van de koning.

Sinds de laatste onthullingen heeft Mandelson zijn lidmaatschap van de Labour-partij al opgezegd en zijn zetel in het Hogerhuis opgegeven.

Correspondent Verenigd Koninkrijk Arjen van der Horst:

"De affaire-Mandelson is in korte tijd uitgegroeid tot een knallend hoofdpijndossier voor de Labour-regering. Premier Starmer stak tijdens het vragenuurtje zijn afschuw niet onder stoelen of banken. Hij stelt dat Mandelson zijn land en partij verraden heeft door vertrouwelijke en marktgevoelige regeringsinformatie door te spelen aan Epstein.

Toch blijft het vragen oproepen over het beoordelingsvermogen van Starmer. In 2024 begon de Labour-regering een uitgebreid antecedentenonderzoek toen Mandelson in beeld kwam als kandidaat voor het ambassadeurschap in Washington D.C.. Het was toen al publiekelijk bekend dat Mandelson contacten bleef onderhouden met Epstein, ook na de eerste veroordeling van de Amerikaanse zakenman en pedoseksueel in 2008.

Starmer bevestigde vandaag dat die informatie al bekend was bij het begin was van het antecedentenonderzoek. Daarom blijft de vraag: waarom zette Starmer desondanks de benoeming van Mandelson als ambassadeur door?"

Zangeres Lenny Kuhr gaat stoppen met optreden. De 75-jarige Kuhr kondigt haar afscheid op Instagram aan "met pijn in het hart".

De winnares van het Eurovisie Songfestival 1969 met het lied De Troubadour zegt dat naast de gezondheid van haar man Rob "de verdeeldheid" een rol heeft gespeeld bij haar vertrek.

Kuhr kwam twee jaar geleden in het nieuws omdat een optreden in Waalwijk werd verstoord door een antisemitische actie, zoals de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding het noemde.

Vier bezoekers van een middagvoorstelling in theater De Leest stonden plotseling op, ontrolden een Palestijnse vlag en begonnen te schreeuwen. De activisten beschuldigden Kuhrs familie van medeplichtigheid aan genocide. De kinderen van de zangeres wonen in Israël en haar kleinzoon is dienstplichtig in het Israëlische leger.

Waardig afscheid

In een gesprek met de NOS zei Kuhr zich destijds zorgen te maken. "Het gaat me er voornamelijk om dat we als kunstenaars vrij kunnen zijn om te doen wat we willen en dat we niet met geknepen billen op het toneel staan", vertelde ze. "De vraag is: hoe gaat de theaterwereld hiermee om? Hoe bereiden we ons voor op terrorisme?"

Kuhr zegt nu dat ze haar theaterprogramma Licht tot mei dit jaar blijft spelen.

"Op deze manier wil ik jullie en ons, mijn man Rob die zoveel jaar mijn boekingen deed, voor ons kookte op alle speelplekken, achter de cd-tafel stond, mijn muzikanten Freek en Frans en mijzelf de gelegenheid geven waardig afscheid te nemen van elkaar en van de muziek die wij samen maken en maakten."

In de helft van de Nederlandse dorpen en buurten zijn belangrijke voorzieningen als de huisarts of de supermarkt de afgelopen jaren verdwenen of verder weg komen te liggen. Is dat een probleem, als je bedenkt dat op het platteland het autobezit twee keer zo groot is als in de stad?

Niet voor iedereen, zegt ruimtelijk wetenschapper Suzan Christiaanse, die promoveerde op een onderzoek naar het verlies van voorzieningen in dorpen en het effect daarvan op bewoners. "Als jij een baan hebt waarvoor je sowieso een stuk moet rijden, is het geen ramp als de supermarkt verder weg is."

Maar dat is niet het hele verhaal, ontdekte Christiaanse toen zij mensen in het Groningse dorp Ulrum vroeg naar hun beleving. "85 procent daar oordeelde negatief over de sluiting van de supermarkt, terwijl maar 72 procent er gebruik van maakte. Je hoeft ook niet per se kinderen te hebben om toch een gevoel van verlies te ervaren als de basisschool verdwijnt."

Liever geen forensendorp

Dat geldt zeker voor ouderen die vaak minder mobiel zijn en voor wie een winkel meer is dan alleen een plek waar je brood of melk kunt halen. "Zij vragen zich af: waar ontmoet je elkaar anders nog? Nog los van het feit dat zo'n supermarkt vaak ook andere functies heeft: het is tevens een pakketpunt of je kunt er medicijnen halen. Verdwijnt dat, dan moet je als oudere voor je medicijnen dus een lift zien te krijgen naar een dorp verderop."

Bovendien leert de ervaring dat het ene verlies tot het andere kan leiden. Christiaanse: "Gaat de school weg, dan krijgen kinderen vriendjes in dat andere dorp. En gaan ze al snel dáár voetballen, wat er weer voor zorgt dat de eigen club in het gedrang komt. Mensen willen geen forensendorp zijn, maar zo veel mogelijk een zelfstandige gemeenschap."

Het helpt enorm, laat het beschikbare onderzoek zien, als er voldoende actieve inwoners zijn. Zo is er in Ophemert, in de gemeente West Betuwe, een 'dorpsraad', die in overleg met het lokale bestuur bekijkt wat er allemaal mogelijk is.

Ophemert kent nog een dorpshuis, waar dankzij vrijwilligers onder meer een sportzaal overeind wordt gehouden, met van 's morgens tot 's avonds ook andere activiteiten. Al staan ook daar de faciliteiten onder druk: het consultatiebureau en de dagopvang zijn al verdwenen. Onderzocht wordt of bestaande voorzieningen in stand kunnen worden gehouden of zelfs uitgebreid, vertelt Cor Groenveld van de dorpsraad.

Fraai gelegen aan de Waal

In het nabijgelegen Varik is het bepaald niet stil op straat: ouderen maken een wandeling, kinderen fietsen van school naar huis en op de dijk laat een gezin de hond uit.

Ankie Zoutendijk houdt van de buitenlucht in het dorp, te midden van weilanden, pal aan de Waal. "De natuur is hier de voorziening", zegt ze. Veel meer is er ook niet, geeft ze toe.

Dochter Franca vermaakt zich prima in de Gelderse plaats. Dat komt onder meer door het dorpshuis, dat hier Toevershof heet. Er is ook een sportzaal, waar je aan volleybal of hapkido kunt doen en in het weekend een frietje kunt kopen. Dat begon toen de snackbar van Varik een paar jaar geleden de deuren sloot.

Hij is wel vaak dicht, vertelt Franca. "Je kunt er niet helemaal op rekenen en snel iets anders halen bij een supermarkt zit er dus ook niet in."

De Toevershof is in het weekend vaak afgehuurd voor privépartijen, melden dorpsbewoners Frits en Jacqueline. Dat is de reden dat de patatservice niet altijd beschikbaar is. Het stel opende twee jaar geleden een bed and breakfast in Varik.

"Mensen komen hier voor de rust", zegt Jacqueline. Zelf groeide ze op in Den Bosch, dat ze vier jaar geleden verruilde voor het dorp. Het is soms wennen. "Ik vind het jammer dat er geen winkeltje is waar je even naartoe kunt."

Bloemist en danscafé verdwenen

Vroeger was dat wel anders, weet haar partner Frits, die al zijn hele leven in Varik woont. "Ooit was er een bloemist, een bakker en een danscafé", zegt hij. "Tijden veranderen."

Voor dat soort zaken wijken ze uit naar Tiel of Geldermalsen. "Met de auto is dat goed te doen", zegt Frits. "Maar voor ouderen of mensen die afhankelijk zijn van het openbaar vervoer, is het niks." Hij kan zich voorstellen dat die zich geïsoleerd kunnen voelen.

Daar staat tegenover: Varik is een sociaal dorp. "Mensen kennen elkaar. Op straat groet je elkaar. Dat is gemeenschapsgevoel."

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) waarschuwt voor het middel Percita vital plus, een voedingssupplement dat volgens de producent het seksleven verbetert. De NVWA adviseert om deze pillen niet te kopen en niet te gebruiken.

Percita vital plus wordt op internet aangeboden als een natuurlijk en veilig middel om het libido te verhogen. Maar in een laboratorium is vastgesteld dat er sildenafil in zit en dat is bewust weggelaten op het etiket, zegt de NVWA.

Sildenafil mag niet in voedingssupplementen zitten omdat het gebruik ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengt. Mogelijke bijwerkingen zijn pijn op de borst, hoofdpijn, maagklachten, spierpijn, duizeligheid of wazig zien.

Gevaarlijk lage bloeddruk

In combinatie met sommige geneesmiddelen voor hartpatiënten kan sildenafil tot een gevaarlijk lage bloeddruk leiden. Wie het middel gebruikt en bijwerkingen ervaart, wordt geadviseerd een arts te raadplegen.

De stof sildenafil is alleen toegestaan in toegelaten geneesmiddelen die worden voorgeschreven door een arts.

Een parlementslid van de radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) van de Duitse deelstaat Saksen is in het parlementsgebouw aangehouden. De 56-jarige Jörg Dornau werd vlak voor aanvang van een vergadering door een bode de zaal uit gezet en vervolgens door politieagenten meegenomen voor verhoor, melden Duitse media.

Op het moment dat hij werd aangehouden werden ook zijn woning, voertuigen en bedrijfspand doorzocht.

Dornau heeft volgens het Duitse Openbaar Ministerie de buitenlandse handelswet overtreden. Volgens justitie heeft het parlementslid in 2022 opgegeven dat hij een agrarisch voertuig naar Kazachstan had geëxporteerd, maar heeft hij het voertuig in werkelijkheid naar Belarus vervoerd.

Daarmee omzeilde hij het Europese handelsverbod met Belarus en Rusland. En dat is een overtreding van de wet, schrijft het OM. "Transacties die het exportverbod omzeilen zijn verboden en strafbaar."

Dornau kreeg al eerder een boete van ruim 20.000 euro van het deelstaatparlement omdat hij inkomsten uit zijn werkzaamheden in Belarus niet had opgegeven, terwijl het verplicht is om daar transparant over te zijn.

Niet immuun

Kort nadat hij werd meegenomen, was in het parlement een stemming over zijn immuniteit, waarin werd besloten dat hij deze niet meer heeft. Zijn partijgenoten waren tegen de opheffing van zijn immuniteit en noemen de aanhouding van de AfD'er "politiek gemotiveerd".

Dornau heeft een groot landbouwbedrijf in Belarus, waar hij en zijn Belarussische zakenpartners onder meer uien verbouwen. Dornau lag al eerder onder vuur vanwege zijn zaken in het land.

Zo schreven Politico en The Guardian dat de AfD'er politieke gevangenen van het regime van dictator Loekasjenko zou hebben ingezet om dwangarbeid te verrichten voor zijn Belarussische bedrijf. Het OM heeft dit onderzocht, maar kon geen bewijs vinden van strafbare feiten.

Banden met Rusland

Loekasjenko geldt als trouwe bondgenoot van de Russische president Poetin. Tijdens de Russische invasie werd Belarus door Russische tanks en troepen gebruikt om Oekraïne binnen te trekken en ook nu is Belarus een uitvalsbasis voor de Russen.

AfD wordt al langer verdacht van banden met Rusland. Zo beschuldigden Duitse partijen AfD van spionage voor Rusland. Ook zou het ministerie van Defensie vermoeden dat leden van de AfD specifieke vragen zouden stellen in (deelstaat)parlementen, in opdracht van Rusland.

Correspondent Duitsland Charlotte Waaijers:

"Dit zijn verdenkingen tegen een specifieke politicus en zijn bedrijf, en dus niet tegen zijn partij. Tegelijk helpt dit het beeld van de AfD natuurlijk niet, dat al te boek staat als pro-Russisch.

In elk geval een deel van de partij houdt de contacten met Rusland graag warm, partijleden komen sinds de grote Russische invasie in Oekraïne geregeld in het nieuws met bezoeken aan de Russische ambassade en aan Rusland zelf.

Ook wil de partij de sancties tegen Rusland opheffen, omdat die niet in het Duitse belang zouden zijn. Andere partijen verwijten AfD-politici dat ze als verlengstuk van het Kremlin in Duitsland opereren, iets wat zij stellig ontkennen."

Bij een schietincident in een woning in Rotterdam gisteravond is een man van 19 om het leven gekomen. Het slachtoffer werd met spoed naar het ziekenhuis gebracht en is daar aan zijn verwondingen overleden.

De politie onderzoekt de zaak en houdt daarbij rekening met "alle scenario's". Het is nog onduidelijk of het gaat om een misdrijf of een ongeluk.

Twee 20-jarige Rotterdammers die in de woning aanwezig waren, zijn aangehouden. Zij worden vastgehouden en verhoord.

De politie is op zoek naar meer informatie en roept getuigen op zich te melden.

Meerdere incidenten

Het is het tweede schietincident in de Zoutziedersstraat in een half jaar tijd, meldt Rijnmond. In september werd er ook al in de straat geschoten en in februari 2023 was er een grote explosie. Of de incidenten iets met elkaar te maken hebben, is niet bekend.

Blijf binnen, ga niet de weg op, zeiden het KNMI en Rijkswaterstaat vanochtend. IJzel legde het noorden van Nederland plat. Autowegen, fietspaden en stoepen veranderden in ijsbanen. "Overal waar ik keek vielen mensen van hun fiets."

Geen school, geen treinen en bussen, geen post en geen thuiszorg. Veel winkels bleven vanochtend dicht, net als gemeentehuizen en de rechtbank. Ook ziekenhuizen annuleerden afspraken. Zelfs strooiwagens en de wegenwacht konden nauwelijks nog de weg op.

"IJzel is de moeilijkste vorm van gladheid om te bestrijden", legt een woordvoerder van Rijkswaterstaat uit. "Strooien is niet onmogelijk, maar door de ijslaag op de weg kan het zout zich niet goed mengen."

Aangroeiende ijslaag

IJzel is koude regen, die acuut bevriest als het de grond raakt. Bijvoorbeeld doordat het op een wegdek valt waarvan de temperatuur onder nul ligt. Eventueel strooizout dat er ligt, raakt meteen gevangen in de ijslaag. En als het blijft ijzelen houdt deze vorm van gladheid zichzelf in stand, omdat de ijslaag steeds verder aangroeit.

Dat het code oranje zou worden was gisteren al bekend, maar vroeg in de ochtend besloot het KNMI toch om een weeralarm af te geven: code rood. Rond 06.30 uur kregen mensen in het noorden zelfs een NL-Alert met de boodschap om vooral binnen te blijven.

Een weeralarm is dan ook een extreme situatie die in Nederland niet vaak voorkomt. Het gebeurde in 2022 en 2023 vanwege stormen, maar de laatste keer dat er een weeralarm vanwege ijzel kwam, is vijf jaar geleden.

Weerman Marco Verhoef

"Wat het weer betreft is het verschil tussen code oranje en code rood niet zo groot, maar er wordt ook gekeken naar de impact van het weer op de maatschappij. Dit is zo maatschappij-ontwrichtend, dat er code rood is afgegeven."

Het alarm gold aanvankelijk tot 10.00 uur, werd verlengd tot 12.00 uur en daarna nog eens tot 14.00 uur en in Groningen tot 15.00 uur. "Het ijzelen was inmiddels wel gestopt, maar op sommige plekken ligt er een halve centimeter keihard ijs op de weg. Die krijg je niet 1-2-3 weg."

Rijkswaterstaat haalde daarom het grove geschut van stal: de lavastorm, een vrachtwagen die een mengsel van warm water en pekel onder hoge druk op de weg spuit. Daarmee gaat de ijslaag in één keer kapot. Enkele snelwegen zijn daarmee vanochtend ijsvrij gemaakt, maar uiteraard kwamen lang niet alle wegen aan de beurt.

Voor die tijd waren al "extreem veel ongelukken" gebeurd, zag de ANWB. Auto's belandden in greppels of tegen de vangrail en geschaarde vrachtwagens kwamen dwars op de weg tot stilstand. Ook de hulpdiensten hadden grote moeite om mensen te bereiken. In Friesland raakte een strooiwagen van de weg.

Er zat dus weinig anders op dan afwachten. Veel weggebruikers gaven dan ook gehoor aan de oproep van Rijkswaterstaat. "We zien dat er weinig verkeer is en wat er is, rijdt langzaam", zei een woordvoerder tijdens wat normaal de ochtendspits is.

'Echt niet te doen'

Een enkeling waagde het om de fiets te pakken, maar zij moesten al gauw lopend verder. Door het gras bijvoorbeeld. "Bij de eerste stap buiten de deur ging ik al zowat onderuit", vertelt een forens aan de NOS. Hij besloot toch maar een paar uur later te vertrekken.

Een man die naar station Leeuwarden ging in de hoop dat er toch een trein zou rijden, zegt: "Ik ben twee keer gevallen. Overal waar ik keek vielen mensen van hun fiets, het is echt niet te doen." Voor hem werd het thuiswerken.

Andere mensen grepen hun kans om de schaatsen onder te binden. Er lag zo'n dikke ijslaag op de straten dat er op veel plekken een rondje door de woonwijk kon worden geschaatst.

Vanmiddag breekt vanuit het zuiden de zon steeds vaker door en de temperaturen lopen wat op. Ook die van het wegdek, waardoor de ijslaag kan wegsmelten. Als om 15.00 uur ook Groningen van het weeralarm af is, blijft zeker tot morgenochtend nog code geel gelden, net als in Friesland en Drenthe.

Veel diensten zullen vanmiddag weer opstarten, maar ook dan kunnen er nog problemen zijn door de gladheid, waarschuwen bijvoorbeeld ziekenhuizen en bezorgdiensten. Sommige scholen blijven dicht en ook rijexamens zijn er de rest van de dag niet meer.

In Duitsland is een conducteur zo zwaar mishandeld, dat hij aan zijn verwondingen is overleden. De man van 36 werd maandagavond aangevallen door een treinreiziger zonder kaartje. Die moest van de conducteur uitstappen, maar dat pikte hij niet. Daarop sloeg hij de conducteur met zijn vuisten tegen het hoofd.

Andere reizigers hebben de conducteur gereanimeerd en eerste hulp verleend. Op het eerstvolgende station is hij overgedragen aan ambulancepersoneel. Vanochtend is hij in het ziekenhuis overleden, meldt het Openbaar Ministerie.

De verdachte is een Griekse man van 26, zonder vaste verblijfplaats in Duitsland. Hij is opgepakt en wordt verdacht van doodslag.

Het incident gebeurde in een stoptrein tussen Landstuhl en Homburg in het zuidwesten van Duitsland. De krant Bild meldt dat de verdachte bij een groep van vier mannen hoorde. Hij zou eerst met een vuistgebaar hebben gedreigd. Toen de conducteur de man uit de trein wilde zetten, zou de verdachte op hem hebben ingeslagen. Het Openbaar Ministerie wil niets zeggen over de toedracht zolang het onderzoek loopt.

Zwarte dag

Treinvervoerder Deutsche Bahn heeft geschokt gereageerd. Om 15.00 uur wordt op alle Duitse stations een minuut stilte houden.

Bestuursvoorzitter Palla spreekt van een zwarte dag voor al het spoorpersoneel. "We moeten ons allemaal afvragen waarom er eens in de zoveel tijd zulk excessief geweld plaatsvindt", schrijft ze in een verklaring.

Ook in grote delen van Duitsland is het leven ontregeld door het winterweer en de extreme gladheid. Op de Duitse wegen gebeurden veel ongelukken, met urenlange files tot gevolg. Een persoon is overleden.

In de deelstaat Hessen raakte een vrachtwagenchauffeur van de weg en botste vervolgens op een bestelbus. De 51-jarige bestuurder van de bestelbus overleed ter plekke.

De urenlange files ontstonden onder meer door vrachtwagens die vast kwamen te zitten. Op de A3 stond een file van 30 kilometer.

Het grootste probleem ontstond op de weg Bundesstraße B49, een belangrijke doorgaande weg in Duitsland. Daar stonden meerdere vrachtwagens dwars over de weg. De burgemeester van de stad Weilburg, Johannes Hanisch, plaatste een video op Instagram waarin hij zegt dat hij op die weg vast kwam te staan en pas na tien uur verder kon.

Strooiwagens en sneeuwschuivers zijn in meerdere deelstaten dag en nacht bezig om de straten begaanbaar te houden. Normaal gesproken geldt in veel Duitse steden een verbod op strooizout, omdat het schade aan flora, fauna en gebouwen kan veroorzaken. Desondanks is het verbod nu in delen van het land opgeheven vanwege de ijzel.

Treinen vallen uit

Door het winterweer is het treinverkeer van Deutsche Bahn ook flink ontregeld. Veel langeafstandstreinen vielen uit, waaronder de ICE-sprinter tussen Berlijn en Bonn, en meerdere andere belangrijke verbindingen richting onder meer Keulen, Frankfurt en Karlsruhe.

Ook op trajecten naar Bremen, Oldenburg, Münster en Aken reden geen treinen.

De presidenten Poetin van Rusland en Xi van China hebben opnieuw met elkaar gesproken via een videoverbinding. Xi liet aan Poetin weten dat beide landen wat hem betreft moeten werken aan een "groots plan" om hun relaties verder uit te bouwen. Fragmenten van het gesprek zijn uitgezonden op de Russische staatstelevisie, maar veel details over de inhoud zijn nog niet bekend.

Afgelopen dagen was er op diplomatiek niveau al gesproken over het intensiveren van de betrekkingen tussen Rusland en China. De landen werken steeds meer samen op economisch gebied. Ze zoeken toenadering tot elkaar sinds Rusland de oorlog in Oekraïne ontketende. China wil de oorlog ondanks westerse druk niet veroordelen en blijft ook zakendoen met Rusland, dat flink te lijden heeft onder sancties van Europa en de VS.

Poetin en Xi lijken te willen uitstralen dat ze hun best doen voor de samenwerking. Ze hadden ook al een conference call op oudejaarsdag om elkaar het beste te wensen. De laatste keer dat ze elkaar persoonlijk ontmoetten was begin september, toen Poetin samen met onder anderen de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un te gast was bij de grote militaire parade in Peking ter gelegenheid van de Dag van de Overwinning.

'Voorbeeldige' relatie

In het gesprek van vanochtend waren er weer waarderende woorden over en weer. Zo noemde Poetin hun relatie "voorbeeldig" en "de stabiliserende factor bij de wereldwijde turbulentie van dit moment", terwijl Xi opmerkte dat het de goede kant op gaat met de contacten tussen Moskou en Peking.

Ondanks die nadrukkelijke handreiking naar Rusland, zet Xi tegelijkertijd ook in op de verhouding met westerse leiders: zo ontmoette hij eind oktober de Amerikaanse president Trump in Zuid-Korea en ontving hij onlangs kort na elkaar de Britse premier Starmer en diens Canadese ambtgenoot Carney. Later deze maand komt bondskanselier Merz van Duitsland op bezoek in Peking.

Israëlische militairen hebben in Gaza zeker 21 Palestijnen gedood. Het zijn vooral vrouwen en kinderen, hoorde persbureau AP van ziekenhuizen waar de slachtoffers naartoe zijn gebracht.

Elf slachtoffers vielen in een wijk in het noorden van Gaza-Stad. Dat waren voornamelijk leden van een familie, onder wie de ouders, hun tien dagen oude dochter, een neefje of nichtje van vijf maanden en hun grootmoeder.

Het Israëlische leger nam het gebouw waarin ze zaten vanuit de lucht en vanaf de grond onder vuur, omdat Palestijnse militanten een Israëlische militair ernstig hadden verwond, aldus het leger. De militair is met spoed naar een ziekenhuis gebracht.

Het leger reageerde niet op vragen over de andere Palestijnse doden. Zoals de drie doden in het oosten van Gaza-Stad door een tankgranaat, en de drie Palestijnen die om het leven kwamen in een tent in de zuidelijke stad Khan Younis, onder wie een jongen van twaalf.

Bestandsschendingen

In Gaza is sinds 10 oktober een broos staakt-het-vuren van kracht. Desondanks zijn door Israëlisch vuur sindsdien meer dan 500 Palestijnen gedood.

"Hoezo een staakt-het-vuren? Waar zijn de bemiddelaars?", vroeg de directeur van het Shifa-ziekenhuis in Gaza-Stad vanmorgen aan een verslaggever van AP. "De genocidale oorlog tegen ons volk in Gaza gaat door."

Het Israëlische leger zegt dat het reageert op schendingen van het bestand door Hamas of andere militante groepen. Sinds het ingaan van het bestand zijn in Gaza zeker drie Israëlische militairen gedood.

Voedselgigant Nestlé roept in Frankrijk meer babymelk terug. Er wordt een nieuwe partij van het merk Guigoz teruggeroepen. Het bedrijf doet dat naar eigen zeggen naar aanleiding van een verlaging van de toegestane drempel van de giftige stof cereulide in Frankrijk.

"Omdat de methoden voor het analyseren van cereulide zich hebben ontwikkeld, roepen we vrijwillig een partij Guigoz-babyvoeding terug, naast de reeds teruggeroepen partijen", aldus Nestlé.

Overleden baby's

Het Franse Openbaar Ministerie onderzoekt of twee baby's zijn overleden als gevolg van het giftige ingrediënt in babymelk. Na de ontdekking van de besmetting van de babymelk en de terugroepacties, werd de toegestane drempel cereulide in Frankrijk verlaagd van 0,03 microgram per kilogram lichaamsgewicht naar 0,014 microgram. Het ministerie van Landbouw zei destijds al te verwachten dat de verlaging zou leiden tot meer terugroepacties.

Nestlé riep in januari en december al enkele partijen Guigoz en andere merken terug. Het Zwitserse voedselbedrijf ontdekte eind november in een Nederlandse fabriek de giftige stof cereulide in babymelkpoeder. Dat gebeurde in een productielijn waar net nieuwe machines waren neergezet. De productie werd stilgelegd en de nieuwe machines werden ontmanteld en verder onderzocht. Daarna werden volgens Nestlé alle producten teruggeroepen die van de nieuwe lijn waren gerold.

Zaak aangespannen

Consumentenorganisatie Foodwatch heeft in Frankrijk een zaak aangespannen tegen Nestlé en twee andere fabrikanten van babyvoeding. Volgens Foodwatch hebben de bedrijven en de autoriteiten het publiek "veel te laat" gewaarschuwd voor besmet melkpoeder. Nestlé spreekt dat tegen.

In de haven van Den Oever wordt het binnenkort een stuk stiller. Tijdens een nieuwe ronde van de uitkoopregeling van het Rijk laten zo'n tien garnalenkotters zich vrijwillig uitkopen. Landelijk gaat het om bijna zestig vissers, laat het ministerie van Landbouw en Visserij weten.

Het Rijk heeft 40 miljoen euro uitgetrokken om vissers die willen stoppen te ondersteunen. De visserijsector heeft hier zelf om gevraagd, omdat het de laatste jaren steeds moeilijker is geworden voor vissers om het hoofd boven water te houden.

Toch komt het hard aan, zegt Durk van Tuinen van de Nederlandse Vissersbond. "Het is een enorme klap voor de sector. We raken weer een derde van de vloot kwijt. Dat gaan we ook merken bij toeleveranciers, bij nettenmakers, bij de handel en verwerkers."

Emotionele stap

Precieze cijfers heeft de belangenvereniging PO-NVA voor vissers in Den Oever niet, vanwege de privacy, maar dat er tien garnalenkotters verdwijnen is vrijwel zeker, zegt voorzitter Gert Jan Wiegman tegen NH Nieuws.

Een van de garnalenvissers die zich vrijwillig laten uitkopen is Erik Rotgans uit Wieringen. Het is voor hem een emotionele stap: "Ik heb 26 jaar gevaren. Toen het besluit was gevallen, was het wel even huilen toen ik thuiskwam. Ik ga nog één week vissen en dan is het echt klaar."

Naast strengere milieuregels, minder ruimte om te vissen door windparken op zee en steeds hogere olieprijzen, speelt bij Rotgans ook zijn gezondheid mee. "Ik heb reuma en ik zou wel gek zijn als ik nog door zou gaan. Nu krijg ik tenminste nog wat terug voor mijn schip. Als je al sinds je 18e vaart dan ben je op een gegeven moment wel op."

Andere visserij

Dat er gaten vallen langs de kades in Den Oever is zeker. Toch hoopt en verwacht Gert Jan Wiegman van de vissersbelangenvereniging dat de vissers die stoppen met de garnalenvangst andere vormen van visserij oppakken. "Dat zou goed zijn voor de levendigheid in de haven."

Bijna 26.500 mensen hebben jaarlijks spoedeisende hulp nodig door de gevolgen van roken en vapen. Dat blijkt uit een onderzoek dat in november werd uitgevoerd op bijna alle spoedeisende hulpen in Nederland. De onderzoekers waarschuwen dat het aantal in werkelijkheid nog hoger kan liggen, omdat in de studie alleen medisch stabiele patiënten zijn meegenomen.

De ziekenhuizen wilden in kaart brengen hoeveel patiënten op de spoedeisende hulp (SEH) binnenkomen met acute medische klachten die komen door het gebruik van nicotineproducten. In de 24 uur waarin de zogeheten VAP-ED-flashmobstudie werd gedaan, werd patiënten van 12 jaar of ouder gevraagd of ze een korte vragenlijst over hun nicotinegebruik wilden invullen.

In totaal werden 2061 vragenlijsten ingevuld, bijna de helft van het aantal patiënten dat die dag naar de deelnemende spoedeisende hulpen ging. Deze cijfers zijn doorberekend naar het totale aantal patiënten dat jaarlijks op de SEH belandt met bijvoorbeeld hart- of longproblemen.

21 procent van de patiënten op de SEH gebruikte een nicotineproduct. Het grootste deel van hen rookte sigaretten: 86 procent. Bijna 10 procent was gebruiker van vapes en 9 procent rookte sigaren. Nog eens 5 procent gebruikte shag of snus, een tabakszakje dat gebruikers onder de bovenlip stoppen om zo nicotine binnen te krijgen.

Bij mensen met longklachten was een derde van de patiënten gebruiker van nicotine, zegt Nicole Kraaijvanger. Zij is arts op de spoedeisende hulp van het Leids Universitair Medisch Centrum en initiatiefnemer van het onderzoek. Ze noemt het "schokkend" dat 17 procent van de kinderen (12- tot 18-jarigen) die zijn onderzocht een nicotineproduct gebruikte.

Vapes 'opstartmiddel' van tabak

Ze ziet dat de meeste jongeren beginnen met vapen en later vapes met andere tabak combineren. Volgens haar is de tabaksindustrie daar schuldig aan. Dat terwijl die beweert dat vapes zijn ontwikkeld zodat mensen stoppen met roken, zegt ze. "Maar je ziet juist dat mensen gaan roken doordat ze beginnen met vapes. Het is daarmee een opstartmiddel van tabak."

Met deze cijfers willen de onderzoekers beleidsmakers oproepen om in te zetten op preventie. Zo pleit Kraaijvanger voor een nicotinevrije generatie, waarbij mensen vanaf een bepaald geboortejaar nooit tabaksproducten kunnen kopen. Daarnaast vindt de SEH-arts dat de illegale verkoop van vapes met smaakjes als aardbei, watermeloen en perzik aan banden moet worden gelegd.

Demissionair staatssecretaris Heijnen (Belastingdienst) beantwoordt vandaag de allerlaatste vragen rond de nieuwe manier van belasting heffen op spaargeld, aandelen, cryptomunten en een tweede huis (box 3). Daarna is het zover: na jarenlange discussie en vertraging stemt de Tweede Kamer volgende week in met de nieuwe vermogensrendementsheffing.

Zo'n 3,4 miljoen Nederlanders die sparen en beleggen zullen daar vanaf 2028 wat van gaan merken: zij moeten meer papierwerk bijhouden en anders gaan afrekenen met de Belastingdienst.

Wat gaat er precies veranderen en waarom? De belangrijkste vragen op een rijtje.

Waarom ging box 3 ook alweer op de schop?

Om de belastingheffing op rendement simpel te houden, heeft de Belastingdienst sinds 2001 jarenlang één geschat, fictief rendement voor iedereen gebruikt. Maar de Hoge Raad zette in 2021 een streep door die methode, omdat het voor sommige mensen (vooral spaarders) nadelig uitpakte: ze maakten minder rendement dan waarmee de Belastingdienst rekende.

Sindsdien is de politiek op zoek naar een nieuwe manier om belasting te heffen op vermogen. Dat is alleen ingewikkeld gebleken, in de eerste plaats omdat politieke partijen er heel anders over denken.

Hoe denken partijen er dan over?

Dát het daadwerkelijk rendement moet worden berekend, daar is de politiek het wel over eens. Maar over de vraag hoe precies moet worden afgerekend en wat rechtvaardig is, verschillen partijen van mening.

Partijen als D66 en vooral GroenLinks-PvdA voelen meer voor een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent dat je elk jaar betaalt over de winst die je hebt gemaakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Het nadeel is dat mensen jaarlijks belasting moeten betalen over geld dat ze nog niet in handen hebben.

Om die reden zijn partijen als VVD, CDA, PVV, JA21 en BBB voor een volledige vermogenswinstbelasting, waarbij je alleen belasting betaalt op het moment dat je bijvoorbeeld je aandelen of cryptomunten verkoopt. Nadeel van die methode is dat belastingbetalers de verkoop eindeloos kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

Waar is de politiek uiteindelijk op uitgekomen?

Zoals wel vaker heeft de Tweede Kamer ingestemd met een compromis: over het rendement op spaargeld en beleggingen betaal je elk jaar belasting (vermogensaanwasbelasting). Over een tweede woning of aandelen in startende ondernemingen reken je pas bij verkoop af met de Belastingdienst (vermogenswinstbelasting).

Het nieuwe systeem maakt de belastingaangifte straks wel een stuk complexer. Vanaf 2028 moeten mensen voor meerdere categorieën, zoals aandelen, crypto en tweede woningen, gaan bijhouden wat het rendement is.

Is hiermee de kous af?

Nee, want in de Tweede Kamer is eigenlijk niemand echt tevreden met het nieuwe stelsel. Politieke partijen noemen het wetsvoorstel "bizar slecht" (PVV) en "nodeloos complex" (ChristenUnie), maar zeggen tegelijkertijd geen andere opties te hebben dan ermee in te stemmen.

Dat komt doordat de schatkist op dit moment elk jaar 2,4 miljard euro misloopt door de houtje-touwtje-manier waarop er nu belastingen over box 3 worden geïnd. Als het nieuwe systeem opnieuw wordt uitgesteld, loopt de staat die inkomsten nog langer mis.

Naast de zorgen over de complexiteit van het stelsel, zijn Tweede Kamerleden ook bang dat er na 2028 nieuwe vraagstukken zullen ontstaan. Zo kunnen mensen in financiële problemen komen als ze belasting moeten betalen over aandelen die ze niet makkelijk kunnen verkopen.

Hoe nu verder?

De nieuwe manier van belasting heffen op box 3 wordt door vrijwel alle partijen een "tussenstap" genoemd. De kersverse coalitie D66, VVD en CDA wil naar een systeem van volledige vermogenswinstbelasting, zo is in het coalitieakkoord te lezen.

De uitvoering hiervan zal nog wel wat voeten in de aarde hebben. Om belasting pas bij de verkoop van aandelen en cryptomunten te innen moet de Belastingdienst de eigen systemen aanpassen. Dat is lastig, omdat de dienst nog tot over de oren in allerlei ICT-moderniseringsprojecten zit.

Intussen zal het nieuwe kabinet ook nog de handen vol hebben aan het afwikkelen van alle problemen rond box 3 van de afgelopen jaren. Zo moeten naar schatting ruim twee miljoen mensen die te veel belasting hebben betaald nog compensatie krijgen.

Het gaat in Noorwegen nergens anders over deze dagen: de rechtszaak tegen Marius Borg Høiby, de stiefzoon van kroonprins Haakon. Hij staat terecht voor 38 misdrijven, waaronder vier verkrachtingen. Ook zijn moeder, prinses Mette-Marit, is volop in het nieuws vanwege haar contacten met de Amerikaanse zakenman en zedendelinquent Jeffrey Epstein.

Al decennia is het Noorse koningshuis zeer populair in eigen land, maar de affaires hebben ook op de koningsgezinde Noren effect. De publieke omroep NRK publiceerde gisteren een enquête waarin 76 procent van de Noren aangeeft dat hun vertrouwen in de prinses is afgenomen, na de recente onthullingen uit het Epstein-dossier.

Inmiddels geeft 44 procent van de Noren aan dat ze Mette-Marit ongeschikt vinden om koningin te worden. Zo'n een op de vijf mensen vindt haar wel geschikt en ruim een derde van de ondervraagden twijfelt. Toch is het nog te vroeg om te zeggen of het Noorse koningshuis onherstelbare schade heeft opgelopen, zeggen experts die de NOS heeft gesproken.

Domme fout

Dat Mette-Marit contact heeft gehad met Epstein was in 2019 al duidelijk geworden. Ze zei destijds ook dat ze daar spijt van had. De nu vrijgegeven e-mails laten echter zien dat de band met Epstein veel vriendschappelijker en persoonlijker was dan gedacht, legt Kristi Marie Skrede uit, verslaggever koninklijk huis bij omroep NRK. "Iedereen is ervan geschrokken. Een organisatie die zich inzet voor de seksuele gezondheid en seksuele rechten van de Noren, heeft de samenwerking met beschermvrouwe Mette-Marit stopgezet."

Het is een domme fout, zegt historicus en kenner van Europese koningshuizen Kemal Rijken. "Koningshuizen komen uit een tijd dat ze publicitair omstreden dingen konden doen zonder dat dat ooit bekend werd. Maar dat kan nu niet meer."

Volgens hem wilde het Noorse kroonprinselijk paar een jetsetleven leiden en kwamen ze zo met Epstein in aanraking. "De Amerikaan wilde een netwerk uitbouwen bij hooggeplaatsten in de politiek en het bedrijfsleven, maar ook bij koningshuizen. Daarom heeft hij naast het Noorse en Britse koningshuis eveneens contact gezocht met het Belgische koningshuis."

Veerkrachtig vertrouwen

Dat details over Mette-Marit en Epstein nu naar buiten komen, tegelijkertijd met het begin van het proces van haar zoon, is voor het koningshuis erg ongelukkig. Maar Skrede benadrukt hoe veerkrachtig het vertrouwen van de Noren tot nu toe is gebleken.

Anderhalf jaar geleden werd Marius gearresteerd en toen daalde het vertrouwen in de koninklijke familie naar een recordlaagte van 62 procent. Maar dit cijfer klom al snel weer terug naar 70 procent. "Het Noorse volk is gewoon heel koningshuisgezind. Ze hebben veel sympathie voor de koning en zijn familie, en helemaal voor Mette-Marit", zegt Skrede.

"Dat komt door haar ziekte: de prinses heeft een ernstige longziekte en ze is daar heel open over. En het is natuurlijk ook slim van kroonprins Haakon en Mette-Marit dat ze meteen hebben gezegd dat zoon Marius geen onderdeel is van het koninklijk huis en dat ze ook niet bij de rechtszaak aanwezig zullen zijn."

De Noren zijn trots op hun koningshuis, meer dan we in Nederland zijn, vertelt Rijken. De ruim vijf miljoen inwoners hechten volgens hem zeer sterk aan de nationale identiteit. Daar komt bij dat de koninklijke familie zeer zichtbaar is in Noorwegen.

Rijken: "De leden reizen het hele land door. Koning Harald is 88 jaar oud en wil aanblijven tot zijn dood. Hij wordt mede daarom enorm gewaardeerd en gerespecteerd door de Noren. De koninklijke familie is verder open over hun emoties en levens. Ze geven ieder jaar een inkijkje in hun leven met een documentaire van een uur."

Weinig tot niet zichtbaar

Of het Noorse koningshuis deze slechte publiciteit gaat overleven, is moeilijk te zeggen. Koningshuisverslaggever Skrede waagt zich niet aan voorspellingen en wacht op een verklaring van Mette-Marit over de Epstein-dossiers. "Een rechtszaak zoals nu van Marius is ook nog nooit voorgekomen, dus de gevolgen daarvan en wat er allemaal naar buiten gaat komen, zijn niet te voorspellen."

Rijken houdt de optie open voor een bijzondere rol van Mette-Marit in de toekomst: "Kroonprins Haakon is onomstreden en blijft vooralsnog buiten schot. Het zou zo kunnen zijn dat in de toekomst bij de troonsbestijging Mette-Marit geen koningin kan worden of, als ze het wel wordt, dat ze weinig tot niet zichtbaar zal zijn. In dat geval moet Haakon het koningschap vrijwel alleen doen, met zijn dochter als troonopvolger erbij."