Een nieuwe werkwijze van de Rotterdamse rechtbank waarbij een kind dat geen contact meer heeft met een of beide ouders een 'kinderadvocaat' krijgt toegewezen, heeft de interesse gewekt van andere rechtbanken in het land.
Dat zegt de Rotterdamse rechter Eelco Moerman, die zeer enthousiast is over de werkwijze: "We merken dat op deze manier kinderen veel eerder en duidelijker worden gehoord".
In de werkwijze, die sinds begin dit jaar geldt bij de rechtbank, wordt er in de zaken waarbij een kind geen contact meer heeft met een ouder direct een zogenoemde bijzondere curator aangesteld. Die dient in de zaak als een soort kinderadvocaat, die in gesprek gaat met alle partijen en de belangen van het kind behartigt.
Daarnaast schrijft de curator een rapport, dat dan meteen in de eerste zitting besproken kan worden.
Complexe zaken
De werkwijze van de Rotterdamse rechtbank begon in april 2024 als proef. Al snel zagen de familierechters de voordelen van de nieuwe manier van werken, zei Moerman vorige maand in het NOS Radio 1 Journaal.
"In het normale geval was het zo dat iedereen moest wachten tot er een zitting was, maar dat kan door alle drukte wel zes maanden duren", zo legt Moerman uit. In die periode is er veel onduidelijkheid voor het kind en de ouder, bijvoorbeeld of het contact er überhaupt nog gaat komen, zegt de rechter.
Daar komt bij dat het vaak gaat om complexe zaken, onderstreept Moerman. Een kind heeft geen contact meer met een ouder vanwege bijvoorbeeld verslavingsproblematiek, huiselijk geweld of omdat gescheiden ouders slecht over elkaar praten.
"Met die bijzondere curator wordt er gelijk ingezet op wat er wel en niet kan, zodat er dan ook veel meer duidelijk is over wat er is gebeurd in het verleden en hoe er verder moet worden gegaan als die zitting er dan is", zegt Moerman.
Kind eerder meegenomen
Rechter Moerman schreef met collega-juristen en -rechters van de rechtbank Rotterdam een artikel over de bijna vijftig pilotzaken in vakblad Relatierecht en Praktijk. Daarin onderstreepten ze dat zaken in de praktijk sneller werden afgehandeld.
Ook werd de stem van het kind eerder in de zaak meegenomen en was die "duidelijker hoorbaar" in de zittingszaal. Verder ontstond er bij ouders soms meer inzicht "in hun rol in het geheel", ook als het uiteindelijk niet lukte om het contact te herstellen. "Dus ook in zaken waarin de uitkomst verdrietiger was, zagen we een duidelijke meerwaarde", zegt Moerman.
Als voorbeeld wordt een zaak genoemd waarin een vader al zes jaar geen contact meer had met zijn dochter. Nadat de curator afzonderlijk met iedereen had gesproken, en ook de ouders voor het eerst in jaren weer samen om de tafel had gekregen, bleek contactherstel uiteindelijk alsnog niet mogelijk. Wel gaf de vader aan dat hij het verslag van de curator helder vond en dat hij zich "met pijn in zijn hart" neerlegde bij de uitkomst.
"Mensen hebben behoefte aan duidelijkheid en met die bijzondere curator ontstaat er ruimte om snel te handelen, waarbij mensen ook echt het gevoel hebben dat ze worden gehoord", zegt Eelco Moerman.
Dat geldt in het bijzonder voor het kind, benadrukt de rechter. Ook omdat de gesprekken met de 'kinderadvocaat' vaak plaatsvinden in een ontspannen omgeving buiten de rechtbank, waar het kind volgens hem "echt de tijd en ruimte" krijgt om zijn of haar verhaal te vertellen.
'Bij aanvang zaak veel meer duidelijk'
Moerman: "Ook in de rechtszaal spreken we natuurlijk met de kinderen, maar dat is soms maar een kwartiertje of een half uurtje. De bijzondere curator heeft veel meer tijd om die stem te horen. Daardoor merken we ook dat het gesprek op de zitting heel erg is veranderd.
"In de oorspronkelijke situatie was het echt het ene verhaal tegenover het andere verhaal. Maar met het rapport van de curator, en de gesprekken die zijn gevoerd, is er bij aanvang al veel meer duidelijk over wat er vroeger is gebeurd. Dus dan kunnen we in een zitting ook veel meer praten over het nu en de toekomst."
Als het aan hem ligt, nemen nog veel meer rechtbanken de werkwijze over. "Tegelijk is het zo dat het per rechtbank verschillend is wat er werkt en niet werkt. Zo kan het zijn dat ergens anders de wachttijden korter zijn, minder kinderadvocaten beschikbaar zijn of dat hulpverlening minder snel beschikbaar is. Maar we horen dus wel echt interesse vanuit andere rechtbanken om dit ook in te zetten."