NOS Nieuws - Algemeen

Toekomstige huiseigenaren van een pand met funderingsproblemen kunnen straks mogelijk een minder hoge hypotheek krijgen als zij die afsluiten met Nationale Hypotheekgarantie (NHG).

NHG zegt zo te willen voorkomen dat kopers voor hoge herstelkosten komen te staan die zij niet kunnen betalen. Denk aan het verhelpen van scheuren in de muren, vochtoverlast of scheefstand.

Vanaf 1 januari 2027 moeten geldverstrekkers, zoals banken, daarom bij het afsluiten van zo'n NHG-hypotheek rekening houden met verwachte herstelkosten bij het bepalen van het maximale hypotheekbedrag. "Door deze kosten vooraf mee te wegen, zorgen we voor meer duidelijkheid en een verantwoorde financiering", zegt NHG-directeur Roald van der Linde.

Wat is NHG?

NHG staat voor Nationale Hypotheekgarantie, en is een soort verzekering voor de betaalbaarheid van een huis. Het beschermt kopers tegen financiële risico's.

Bijvoorbeeld als woningbezitters noodgedwongen hun huis moeten verkopen, vanwege een scheiding, dan neemt de NHG de restschuld over.

Of herstelkosten meetellen voor de hoogte van de NHG-hypotheek, hangt af van de risico-inschatting in het taxatierapport en eventueel aanvullend onderzoek. Deze inschatting wordt verplicht sinds 1 april dit jaar gemaakt en staat in het taxatierapport van een huis, ook bij mensen zonder NHG-hypotheek.

Uit die taxatie rolt een beoordeling voor de fundering. Die schaal loopt van A tot en met E. Bij een score van D of E is er een hoger risico dat de fundering problemen heeft.

Valt een huis in deze risicoklassen, dan stelt NHG een funderingsonderzoek verplicht. Blijkt daar vervolgens uit dat de woning een hoog funderingsrisico heeft, dan moet de geldverstrekker de verwachte reperatiekosten meewegen bij de hoogte van de hypotheek.

Klimaatschade

Nederland heeft een groot funderingsprobleem. Dat wordt versterkt door onder meer droogte en wisselende grondwaterstanden als gevolg van klimaatverandering. De verwachting is dat op de korte termijn ongeveer 425.000 gebouwen te maken hebben met funderingsschade.

Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) verwacht dat dit aantal door klimaatverandering over zo'n dertig jaar is opgelopen tot circa 687.000 panden.

Hoge kosten

Funderingsschade is voor veel woningeigenaren niet te betalen, bleek eerder dit jaar uit onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM).

De toezichthouder ontdekte dat zo'n 120.000 woningeigenaren funderingsproblemen hebben die moeten worden verholpen. Maar: het gros kan dat niet direct betalen.

Rekenvoorbeeld

Stel: je wilt in 2027 een woning van 500.000 euro kopen met een NHG-hypotheek. Uit onderzoek blijkt vervolgens dat de woning een hoog funderingsrisico heeft. Het taxatierapport vermeldt bijvoorbeeld gemiddeld 50.000 euro aan geschatte herstelkosten.

Die kosten worden dan betrokken bij de beoordeling van de financiering. Dat betekent dat je dat bedrag minder aan hypotheek kunt lenen.

(Bron: NVB)

Toch schrijft de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) dat veel eigenaren dit kunnen financieren via hun bank, bijvoorbeeld door hun hypotheek te verhogen. Ook kan het Fonds Duurzaam Funderingsherstel een oplossing bieden.

"Tegelijkertijd moeten we eerlijk zijn", schrijft de NVB. "Voor sommige woningeigenaren blijft funderingsherstel een ingrijpende en kostbare opgave." De koepel verwijst voor vragen van huiseigenaren naar het landelijk funderingsloket.

'Geen leuke boodschap'

Volgens NHG is het "geen leuke boodschap" dat kopers met funderingsschade misschien nu niet het maximale bedrag kunnen lenen. Maar de gedachte hierachter is bescherming: de bank wil voorkomen dat mensen zoveel lenen dat er straks geen geld is voor het herstel.

"Door nu net iets minder te lenen, houden kopers financiële ruimte over om later, als de fundering inderdaad gemaakt moet worden, verantwoord bij te lenen via een tweede hypotheek - of te betalen vanuit eigen spaargeld", zegt een woordvoerder.

Timing

Juist vanwege het kostenplaatje is het besluit van NHG een verstandige, vindt Vereniging Eigen Huis. Wel is de belangenorganisatie kritisch op het moment dat de funderingsrisico's in het koopproces bekend worden gemaakt.

Nu gebeurt dat na het uitbrengen van een bod. "Maar een koper moet daarvóór weten wat hij koopt en niet pas bij de taxatie met een mogelijk funderingsprobleem worden geconfronteerd", zegt een woordvoerder.

Ze adviseren daarom verkopers om beschikbare informatie en relevante onderzoeken vooraf met potentiële kopers te delen, en kopers om deze informatie op te vragen.

NHG-grens

In 2027 kunnen hypotheken tot 500.000 euro onder NHG vallen, als aan de voorwaarden wordt voldaan. Voor hypotheken zonder NHG geldt deze werkwijze niet automatisch.

Banken kunnen er wel voor kiezen om het funderingsrisico op een vergelijkbare manier mee te wegen, schrijft de NVB.

De man die werd verdacht van betrokkenheid bij de dodelijke explosie aan de Schammenkamp in Rotterdam twee jaar geleden, is vrijgesproken. Dat heeft de rechtbank in Rotterdam geoordeeld.

De 37-jarige Jalal O. werd verdacht van het veroorzaken van de explosie in een garagebox, die in januari 2024 aan drie mensen het leven kostte. Andere bewoners raakten zwaargewond. Ook raakten mensen hun huis kwijt.

O. was jarenlang de hoofdhuurder van de garagebox. Eerder werd onderzocht of er een drugslab in het pand zat. De rechtbank vond daarvoor geen bewijs. Wel werden sporen van cocaïne gevonden, maar die konden niet worden gelinkt aan een lab of aan de verdachte.

Later meer

De 34-jarige man die gisteren in België onder een trein terechtkwam is overleden. Na het ongeluk werd hij ter plekke gereanimeerd en vervolgens in kritieke toestand naar het ziekenhuis gebracht. Daar is hij aan zijn verwondingen overleden, schrijft VRT NWS.

Het ongeluk gebeurde gisteren rond 17.15 uur op station Heide in Kalmthout, halverwege Roosendaal en Antwerpen. Volgens getuigen zouden twee mannen, nadat ze uit de trein werden gezet, hebben staan kloppen op de trein toen die weer vertrok.

Vervolgens zou het slachtoffer met zijn rugzak zijn vast komen te zitten aan de trein, waardoor hij op het spoor terechtkwam en werd overreden. Daarbij verloor hij een been.

Het is niet duidelijk of 34-jarige man en zijn medereiziger inderdaad uit de trein zijn gezet. Dat hebben de betrokken organisaties nog niet bevestigd, schrijven verschillende Belgische media. Het incident wordt nog nader onderzocht.

Het hamstergedrag van de Amerikanen leidt ertoe dat de strategische reserves ahornsiroop in Canada dreigen op te raken. De Canadese vereniging van producenten waarschuwt dat de magazijnen waar de vaten worden opgeslagen in februari zo goed als leeg zullen zijn.

Canada produceert zo'n 75 procent van het 'vloeibare goud' wereldwijd. 90 procent daarvan komt uit de provincie Quebec. De vaten siroop worden opgeslagen in drie pakhuizen in Quebec, waar plek is voor zo'n 218.000 vaten, zo'n 53 olympische zwembaden vol, schrijven Canadese media. De reserves worden ingezet bij onder meer een slechte oogst.

Omdat de vraag naar ahornsiroop wereldwijd is toegenomen, kan de noodvoorraad nauwelijks worden aangevuld. Daarbij wordt vooral gewezen naar de Amerikaanse handelsoorlog met Canada, schrijven Canadese media.

Amerikanen kochten massaal in omdat ze bang waren dat de prijs van een fles ahornsiroop door de importheffingen omhoog zou schieten. Ook uit andere werelddelen is de vraag naar het stroperige goedje gegroeid omdat het onder meer wordt gebruikt als een gezonder alternatief voor suiker.

Tappen

Ahornsiroop wordt gemaakt door het sap van de esdoorn te tappen. Dat wordt met kraantjes gedaan die aan de boom worden vastgemaakt.

Zo'n 65 procent van de Canadese ahornsiroop wordt naar de VS geëxporteerd, gevolgd door Duitsland (ruim 7 procent), het Verenigd Koninkrijk (bijna 5 procent) en Australië (4,5 procent), meldt het Canadese ministerie van Landbouw.

Het snel opschalen van de productie is volgens Canadese media lastig omdat de productie sterk afhankelijk is van het weer. Het tapseizoen loopt van februari tot april. Ook het aanboren van nieuwe bomen is een uitdaging voor de producenten omdat ook andere sectoren, waaronder de houtindustrie, gebruikmaken van de bossen in Canada.

De vereniging van producenten zegt dat de levering van ahornsiropen voor het komende jaar te kunnen garanderen.

Radioprogramma's en presentatoren hoeven niet langer te vrezen dat hun werk niet gewaardeerd wordt. Na het stoppen van de traditionele radioprijzen van de Gouden RadioRing zijn er nieuwe radioprijzen in het leven geroepen.

De radiohuizen van DPG Media, Talpa Audio en Mediahuis Radio hebben de handen ineen geslagen voor de zogenoemde Nederlandse Radio Awards. "Radio verdient het om geëerd te worden. Ook vinden we het belangrijk om een jaarlijks moment te hebben waarop radiomakers elkaar ontmoeten", valt te lezen in een verklaring van de radiohuizen.

Omroep AVROTROS neemt namens de publieke omroep de uitreiking van de prijzen op zich. De awardshow vindt plaats op dinsdag 2 februari 2027 in het DeLaMar Theater in Amsterdam.

In verschillende categorieën worden de nieuwe 'Kristallen' uitgereikt. De naam is een verwijzing naar het zendkristal: de techniek achter radio. Een deel van de prijzen wordt toegekend door een vakjury, in andere categorieën kiezen luisteraars de uiteindelijk winnaar. Alle landelijke radiozenders dingen mee naar de prijzen. Op een later moment maakt de organisatie de categorieën bekend.

Bezuinigingen

Afgelopen januari kwam er na twintig jaar een einde aan de traditionele Gouden RadioRing. Vanwege bezuinigingen op de publieke omroep kreeg de uitreiking geen vervolg meer. Destijds was al duidelijk dat verschillende commerciële en publieke omroepen werkten aan een vervolg.

Het NPO Radio 2-ochtendprogramma Aan de Slag! van AVROTROS met presentator Bart Arens won de allerlaatste Gouden RadioRing.

De Britse koning Charles vertrekt vandaag voor een koninklijke tour naar het Caribisch gebied. Het is een gevoelig bezoek, omdat in deze regio de roep om excuses en herstelbetalingen voor de historische slavenhandel steeds luider klinkt.

Koning Charles bezoekt de Bahama's, Guyana en daarna Antigua en Barbuda, waar hij de Gemenebestconferentie bijwoont. Charles is naast koning van het VK ook staatshoofd in 14 andere landen en het symbolische hoofd van het Gemenebest, dat bestaat uit 56 landen.

Maar het is de vraag hoelang dit allemaal nog zo zal blijven. Zijn zoon en troonopvolger, prins William, en diens vrouw, prinses Kate, maakten een paar jaar geleden ook een reis naar het Caribisch gebied, waarbij ze in Jamaica werden ontvangen met protestborden.

Onhandige foto

Hun koninklijke bezoek leidde tot ongemakkelijke vragen over het Britse koloniale verleden, over slavernij en de rol van de monarchie binnen het Gemenebest. Een onhandige foto, waarop het koninklijk paar door een hek heen handen schudt met kinderen, ging de wereld over en werd door critici neergezet als een symbool van de koloniale verhoudingen die nog altijd doorwerken.

Na die reis liet prins William doorschemeren dat hij niet vanzelfsprekend in de voetsporen van zijn vader Charles en zijn grootmoeder koningin Elizabeth zou treden als hoofd van het Gemenebest. Koning Charles is daarmee mogelijk de laatste Britse vorst die deze rol vervult.

Koning Charles is voorbereid op de risico's en controverses rond zijn reis naar het Caribisch gebied. Hij houdt rekening met protesten en discussies over excuses en herstelbetalingen - onderwerpen die voor hem niet nieuw zijn. In Antigua en Barbuda en op de Bahama's, waar Charles koning en staatshoofd is, wordt ook gediscussieerd over de vraag of het tijd is om de monarchie af te schaffen en een republiek te worden.

Herstelbetalingen

Het Bahamas National Reparations Committee waarschuwde de koning zelfs met de boodschap: "Kom niet met lege handen". Ondertussen probeert Jamaica, een ander land in het Caribisch gebied, via een juridische procedure duidelijkheid te krijgen over de verantwoordelijkheid van Groot-Brittannië voor de slavernij.

Het land diende onlangs een petitie in bij koning Charles en zijn adviesorgaan, met vragen over de rechtmatigheid van de Britse slavernij en of Groot-Brittannië verplicht is tot herstelbetalingen.

Maar zulke stappen zullen tijdens deze reis uitblijven. Koning Charles volgt het advies van de Britse regering om geen officiële excuses aan te bieden voor de Britse rol in de trans-Atlantische slavenhandel.

Tegelijkertijd zal hij het slavernijverleden niet uit de weg gaan. In 2022 sprak hij als prins van Wales over "de donkerste periode uit onze geschiedenis" en zijn "persoonlijke verdriet is om het leed van zovelen". Ook erkende hij dat "dit een gesprek is waarvan de tijd is gekomen".

Enorme omvang

Er is in het Verenigd Koninkrijk oplettend naar Nederland gekeken toen koning Willem-Alexander een grootschalig onderzoek liet doen naar de banden tussen het Huis Oranje-Nassau en de slavernij. Daarnaast bood hij in 2023 excuses aan Suriname voor het Nederlandse slavernijverleden en vroeg hij om vergiffenis voor het feit dat zijn voorouders niet hadden ingegrepen tegen deze misdaden.

Het Verenigd Koninkrijk is hier terughoudender in. De Britse koloniale geschiedenis is van een enorme schaal: op het hoogtepunt besloeg het Britse Rijk bijna een kwart van het wereldwijde landoppervlak en omvatte het ongeveer een kwart van de wereldbevolking.

Het Caribisch gebied was cruciaal voor de Britse trans-Atlantische slavenhandel. Tussen 1624 en 1807 werden naar schatting 2,3 miljoen tot slaaf gemaakte Afrikanen naar de Britse koloniën in het Caribisch gebied gebracht. De omvang van het Britse koloniale verleden - met een geschiedenis van slavernij, plundering, onderdrukking en uitbuiting - maakt de discussie over excuses en herstel zeer complex.

Belang van het Gemenebest

Een poging om aan herstelbetalingen een prijskaartje te hangen, werd een paar jaar geleden gedaan door de Brattle Group, een economisch adviesbureau. De totale schade van trans-Atlantische slavernij door westerse landen werd gesteld op zo'n 100 biljoen dollar. Het Verenigd Koninkrijk, op nummer 2 na Amerika, stond op 18 biljoen. Dat is ongeveer zeven keer het totale jaarlijkse bbp van het VK.

Ondanks de discussies die Charles tijdens deze reis tegemoet kan zien, benadrukt hij ook het belang van het Gemenebest: een samenwerkingsverband van 56 onafhankelijke landen dat in 1949 in zijn huidige vorm ontstond. Het is volgens hem ook een groep landen die samen de grote uitdagingen van deze tijd kunnen aanpakken - zoals klimaatverandering en biodiversiteit en betere educatie voor jongeren.

Tijdens een bezoek aan Samoa in 2024 zei de koning: "Niemand van ons kan het verleden veranderen. Maar we kunnen ons wel met hart en ziel inzetten om ervan te leren en manieren te vinden om blijvende ongelijkheid recht te zetten."

Russische aanvallen op de Oekraïense energiesector zijn een oorlogsmisdaad. Dat staat in een rapport dat is opgesteld in opdracht van de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties.

Rusland begon in oktober 2022 met aanvallen op Oekraïense elektriciteitscentrales en het stroomnet. Bedoeling daarvan was het volk onder de druk te zetten en de Oekraïense strijdlust te breken.

Het rapport van de Noorse oud-rechter Erik Møse somt op wat de gevolgen waren: verwarming, licht en water vielen uit, ouderen kwamen opgesloten te zitten in hun flats omdat liften niet werkten, ziekenhuisapparaten werkten niet meer.

"Burgers ontwikkelden gezondheidsproblemen vanwege de blootstelling aan de kou", zegt Møse in een toelichting. "Kou, angst en de constante stress om te overleven hadden een grote impact op burgers van alle leeftijden."

Niet durven slapen

Onder de 255 Oekraïners met wie werd gesproken was een 53-jarige man uit Kyiv die 's nachts niet in slaap durfde te vallen, uit angst dood te vriezen. "Dat was het engste: niet durven slapen uit vrees niet meer wakker te worden. Het was een marteling." Een 74-jarige stadsgenoot kon haar flat niet meer uit: "Daar lag ik, koud en hongerig, zonder medicijnen, zonder niets."

Het rapport merkt op dat de temperaturen 's winters daalden tot - 21. "Dat de aanvallen toenamen tijdens de koudere periodes laat zien dat het de bedoeling van de Russische regering was om de burgerbevolking te raken." Dat is een oorlogsmisdaad en een misdaad tegen de menselijkheid, aldus het rapport.

Møse merkt op dat de heftigheid en frequentie van de aanvallen alleen maar toenamen en de koude periode inmiddels weer aanbreekt.

Mensenhandel

Het rapport stelt daarnaast dat Rusland zich schuldig maakte aan mensenhandel door in het buitenland militairen te ronselen voor de strijd. De personen uit kwetsbare situaties werden "met leugens en dwang" gestrikt voor het Russische leger.

Zo deden rekruteerders zich voor als zakenmensen die personeel zochten. Eenmaal in Rusland werden dan de paspoorten ingenomen en werden de buitenlanders gedwongen een arbeidsovereenkomst te tekenen die ze niet begrepen omdat het in het Russisch was. Het rapport zegt dat dit zeker in 29 landen over de hele wereld gebeurd is, waaronder Belarus, Brazilië, Somalië, India en Jordanië.

De gedwongen buitenlanders komen vaak terecht in de frontlinies, velen zijn al gesneuveld, verdwenen of krijgsgevangen gemaakt. Møse roept Rusland op deze praktijken te staken en iedereen te laten gaan die dat wil.

Hoewel er ook onderzoek zou worden gedaan naar Oekraïense aanvallen op Rusland heeft het Kremlin niet meegewerkt aan het rapport, omdat Moskou het mandaat van Møse niet erkent. Er is ook geen reactie gekomen op de bevindingen van het rapport.

Het Openbaar Ministerie heeft twaalf jaar cel en tbs met dwangverpleging geëist tegen Coen K. (36). Hij wordt verdacht van de gewelddadige dood van zijn vriendin in Vlijmen.

Jessica Brants (38) werd in juli vorig jaar in haar eigen huis om het leven gebracht in het bijzijn van haar toen 3-jarige dochter. Coen K. zou door het lint zijn gegaan tijdens een ruzie en harde trappen hebben uitgedeeld.

Het schoenprofiel van K. werd op het hoofd van de vrouw gevonden. In totaal werden 21 plekken op haar lichaam gevonden, waarvan 16 op hoofd en hals. Zelf ontkent de man dat hij zijn vriendin schopte terwijl ze op de grond lag. De vrouw overleed in het ziekenhuis in Tilburg.

Drank en drugs

K. had drank en drugs gebruikt en lijdt aan meerdere stoornissen zoals een borderline-persoonlijkheidsstoornis. Hij dronk dagelijks zes tot twaalf blikken bier en gebruikte zware medicijnen als oxazepam die hij zelf kocht op het internet. Hij had tevens last van verlatingsangst. Volgens deskundigen was hij daarom niet volledig toerekeningsvatbaar tijdens de doodslag.

Verschillende nabestaanden van Brants verlieten vanochtend de rechtszaal op het moment dat de advocaat van K. aan het woord kwam, schrijft Omroep Brabant. De advocaat zei onder meer dat K. niet de intentie had om zijn vriendin te doden.

Spreekrecht

Gisteren maakten de nabestaanden van de vrouw gebruik van hun spreekrecht. "Wij herkenden onze dochter niet meer nadat jij haar mishandeld had. Wij zijn boos, kwaad, woedend. Het is beestachtig wat jij hebt gedaan. Waarom stamp je door op zo'n mooie, lieve meid? Besef jij dat deze jonge kinderen verder moeten zonder hun moeder? En wij zonder dochter", zei de moeder van Jessica Brants.

De oudste dochter van de vrouw zei onder meer dat ze geen afscheid kon nemen omdat het lichaam van haar moeder niet meer toonbaar was. "Ik heb weinig concentratie op school. Ik doe mijn best. Soms krijg ik paniekaanvallen", zei ze onder meer. De nabestaanden eisen zo'n vier ton aan schadevergoeding.

De rechtbank doet op 20 november uitspraak.

In Ethiopië zijn de afgelopen dagen meer dan zestig mensen gedood bij aanvallen op christenen, zegt de Ethiopisch-Orthodoxe Tewahedo Kerk in het land. De aanvallen zouden zijn uitgevoerd door een rebellengroep die strijdt voor meer zeggenschap voor het Oromo-volk, de grootste etnische groep in het land.

De aanvallen vonden vorige week dinsdag en vrijdag plaats ten zuiden van de hoofdstad Addis Abeba, in de centrale regio Oromia. Bij de eerste kwamen 14 mensen om, bij de tweede werden 46 mensen gedood in aanvallen op drie dorpen.

Een man die zijn 75-jarige vader verloor bij de aanvallen zegt tegen de BBC dat het een hinderlaag was. "We waren omsingeld van vier kanten."

Leiders van de orthodoxe kerk in het land noemen het een bloedbad, waarbij ook zeker twintig huizen in brand zijn gestoken. Veel bewoners van de regio zijn op de vlucht geslagen.

Etnisch en religieus geweld

Ethiopië kampt al jaren met geweld. Niet alleen laaide het geweld in de regio Tigray dit jaar weer op, ook andere rebellen strijden al jaren voor meer zeggenschap, zoals het Oromo Bevrijdingsleger in Centraal-Ethiopië. Vorige maand kondigden verschillende separatistenbewegingen aan te gaan samenwerken tegen president Abiy Ahmed in de Ethiopische Overlevingsalliantie.

De Ethiopische Mensenrechtenraad schreef in juli in een rapport dat er in de afgelopen vier jaar ruim 450 mensen waren gedood bij etnische en religieuze conflicten. Deze nieuwe aanval wordt gezien als een forse escalatie van dat geweld.

Ongeveer tweederde van de inwoners van Ethiopië is christen, met name aanhangers van de orthodoxe stroming inheems aan dat land. De rest van de inwoners is veelal moslim. Oromia is de grootste regio van het land, met zo'n 40 miljoen inwoners.

Er wordt toch geen Nederlandse deelnemer gestuurd naar het Eurovisie Songfestival. Dat heeft de NPO bekendgemaakt na overleg met omroepen. Volgens de NPO is er "onvoldoende draagvlak" om volgend jaar mee te doen aan het liedjesfestijn.

Jet de Ranitz, de voorzitter van de raad van bestuur, zegt dat er de afgelopen periode gesprekken zijn gevoerd met omroepen voor een Nederlandse inzending. Volgens de voorzitter had de NPO de indruk dat er voldoende draagvlak was om terug te keren.

"Helaas hebben we hier geen goede vorm voor kunnen vinden. Daardoor moeten we concluderen dat het op dit moment te vroeg is om in 2027 deel te nemen aan het Eurovisie Songfestival. Door de gevoeligheden rond de thema's die nu spelen, hebben we besloten om op dit moment een pas op de plaats te maken", aldus De Ranitz.

Israël

De gevoelige kwestie waar het om draait, is de deelname van Israël. Meerdere Europese omroepen vinden dat Israël moet worden uitgesloten vanwege de verwoestende oorlog in Gaza.

"We weten al langer dat de deelname van Israël verschillende reacties oproept in de maatschappij en voor discussie en verdeeldheid zorgt", zegt Jurre Bosman de directeur Media bij de NPO. "Dat is ook onder omroepen en medewerkers het geval en wij begrijpen die gevoeligheid."

Bosman zegt dat de NPO alleen artiesten naar het songfestival wil sturen als zij de volle steun kunnen krijgen van een of meerdere omroepen. De NPO zegt in gesprek te blijven met de EBU over de toekomst van het liedjesfestijn.

Het College van Omroepen zegt in een reactie dat het goed is "dat er nu duidelijkheid is over de komende editie en dat we met elkaar in gesprek blijven over de toekomst van het Songfestival bij de publieke omroep".

EBU betreurt besluit

EBU, het samenwerkingsverband van publieke omroepen dat het songfestival organiseert, betreurt het besluit van de NPO, maar zegt het ook te respecteren. De organisatie zegt in te zien dat er momenteel "diepgewortelde en oprechte meningen over het songfestival bestaan en dat ze sterk van elkaar verschillen". Toch benadrukt de EBU dat het festival voor eenheid zorgt in een "verdeelde wereld".

De EBU is blij dat het songfestival volgend jaar wel wordt uitgezonden bij de NPO en kijkt ernaar uit om een Nederlandse inzending in de toekomst te verwelkomen wanneer "de NPO, haar leden en het publiek vinden dat het juiste moment daarvoor is aangebroken".

Terugtrekking AVROTROS

Eind vorige maand maakte de NPO bekend dat Nederland na een jaar afwezigheid, ondanks de deelname van Israël, weer mee zou doen aan het liedjesfestijn. De Nederlandse inzending zou een gezamenlijk project van de publieke omroep worden, gecoördineerd door de omroepenkoepel.

Het besluit was een gevolg van de terugtrekking van AVROTROS. De omroep maakte in augustus bekend voor het tweede jaar op rij niet mee te doen aan het Eurovisie Songfestival, omdat het "evenement niet langer neutraal is, nu één van de deelnemende landen nog steeds in een grootschalig militair conflict is verwikkeld", doelend op Israël.

Brandbrief

Dat Nederland alsnog een artiest zou sturen naar Bulgarije, als gezamenlijk project van de omroepen, kon rekenen op veel kritiek en weerstand. Zo stuurden eerder deze maand ruim 400 NPO-medewerkers een brandbrief naar de omroepenkoepel.

Ze hekelden het besluit om mee te doen aan het evenement vanwege de deelname van Israël. Ook wilden de honderden medewerkers weten hoe de besluitvorming tot stand was gekomen.

Het songfestival wordt nog wel uitgezonden door de NOS, inclusief het Nederlands commentaar en de voorbeschouwing. NOS Evenementen heeft als wettelijke taak het uitzenden en verslag doen van grote nationale en internationale evenementen, zoals het songfestival.

Vorig jaar won de Bulgaarse Dara in Wenen met haar nummer Bangaranga de 70ste editie van het liedjesfestijn. Het evenement wordt volgend jaar gehouden in de Bulgaarse stad Burgas.

Ierland

Behalve Nederland doet ook Ierland volgend jaar opnieuw niet mee aan het songfestival. Dat werd vorige maand door de Ierse publieke omroep RTÉ bekendgemaakt. De omroep geeft de situatie in Gaza als reden voor het besluit.

"RTÉ vindt dat deelname van Ierland niet kan worden gerechtvaardigd, gezien het schokkende en voortdurende verlies aan mensenlevens in Gaza en de humanitaire crisis daar, die nog altijd het leven van veel burgers in gevaar brengt."

Anders dan Nederland zendt Ierland het songfestival niet uit.

De overname van Unox door Zwanenberg mag niet doorgaan, dat zegt de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De toezichthouder heeft de vergunning voor de overname geweigerd na vervolgonderzoek naar de voorgenomen koop.

Door de overname zou Zwanenberg ongeveer de enige grote aanbieder van rook- en knakworsten worden in Nederlandse supermarkten. Ook zou het een monopolie krijgen op het gebied van houdbare soepen, zegt de ACM.

Duurder

Een belangrijke reden dat het nee zegt tegen de overname, is omdat consumenten hierdoor duurder uit zouden kunnen zijn. Zwanenberg heeft nu al een groot marktaandeel.

Volgens de toezichthouder bestaat het risico dat het deze positie gebruikt om hogere prijzen te rekenen aan supermarkten, er zijn dan immers nog maar weinig alternatieven.

"Dat is onwenselijk, zeker in een tijd waar er al zorgen bestaan over hogere prijzen voor levensmiddelen", zegt Martijn Snoep, bestuursvoorzitter van de ACM.

De ACM deed onderzoek naar de gevolgen van deze overname. Verschillende supermarkten gaven hierin aan zorgen te hebben over het risico op prijsverhogingen.

Teleurgesteld

Zwanenberg, dat op Europees niveau worsten, maaltijden en soepen produceert, zegt te overwegen in beroep te gaan tegen het besluit. Het zegt onder meer dat de markt voor deze producten veel ruimer is dan dat ACM interpreteert.

Ook Unox zegt teleurgesteld te zijn over het besluit van de ACM. Het bedrijf, dat valt onder Unilever, zegt de komende periode te gebruiken om "onze vervolgstappen te bepalen".

De Amerikaanse justitie doet een derde poging om oud-FBI-baas James Comey te vervolgen. "Daar heb je ze weer", reageert Comey laconiek op de nieuwe beschuldigingen. "Het zou haast grappig zijn als het niet zo'n walgelijk machtsmisbruik van Justitie zou zijn."

De nieuwe zaak draait om een artikel van The New York Times uit 2016, waarin een anonieme overheidsbron wordt opgevoerd. Volgens de aanklagers zat Comey achter dat lek en is hij daarom schuldig aan het doorspelen van geheime informatie. Het artikel draaide om een geheim gerechtelijk bevel dat provider Yahoo opdracht gaf e-mails te scannen op verwijzingen naar terrorisme.

Comey wijst de beschuldigingen van de hand. "Er is bij mij niets veranderd, ik ben nog steeds onschuldig. Ik ben niet bang voor de mensen en geloof in onze onafhankelijke rechters."

Beladen relatie

Comey, door Obama aangesteld als hoofd van de federale politie, heeft een beladen relatie met Donald Trump. Die nam het hem kwalijk dat Comeys FBI onderzoek deed naar Russische inmenging in zijn verkiezingsoverwinning. Comey beweerde dat de president hem ontsloeg nadat hij had geweigerd persoonlijk trouw aan hem te zweren.

Al twee keer eerder klaagde justitie onder Trump Comey aan. Wegens een vormfout verwierp de rechter de eerste aanklacht, om het lekken van informatie en liegen tegen het Congres. Een tweede aanklacht wegens bedreiging loopt nog.

Die zaak draait om een foto die Comey vorig jaar op Instagram zette met de boodschap "86 47" in schelpen. "86" staat in het Engels voor uitschakelen, Trump is de 47ste president van de VS. De president vatte het daarom op als een doodsbedreiging. De zaak is nog onder de rechter.

Comeys advocaten zeggen dat de zaak over het artikel inmiddels verjaard is. Het New York Times-stuk dateert van begin oktober 2016, dus de 10 jaar die justitie had om een zaak te beginnen zijn verlopen. Comeys advocaat wijst er bovendien op dat de zaak niet zoals verplicht is gewogen door een onderzoeksjury en er dus officieel nog altijd geen aanklacht ligt. Twee eerdere onderzoeken naar het lek werden afgesloten zonder aanklachten.

Een justitiewoordvoerder wil niet ingaan op lopende zaken. President Trump zei tegen journalisten "weinig van de zaak te weten, ik hoor het nu net pas", een ontwijkend antwoord dat hij vaker geeft als hem wordt gevraagd naar controversiële onderwerpen. Wel noemde hij Comey "een dirty cop", een foute smeris.

Trump heeft in het verleden vaker bij justitie aangedrongen op gerechtelijke vervolging van personen die hij als tegenstanders beschouwt. Zo vroeg hij zich ooit in een openbaar bericht af waarom minister Bondi van Justitie nog geen vervolging had ingesteld tegen onder anderen prominente Democraten en de aanklager die hem succesvol vervolgde wegens fraude. Eerder deze maand was er nog een inval bij een Democratisch Congreslid, hoogst ongebruikelijk zo kort voor de verkiezingen.

Ontslag dochter onterecht

Een rechter oordeelde gisteren nog dat Trumps ministerie van Justitie Comeys dochter onterecht had ontslagen als aanklager in de staat New York. Maurene Comey stelde dat ze alleen was ontslagen omdat de president een vete met haar vader heeft.

In het vonnis oordeelde de rechter dat Maurene Comey inderdaad 10 jaar lang uitstekend werk had gedaan, "met lof van zowel leidinggevenden als directe collega's". Het Witte Huis laten bepalen wie in dienst mag blijven ging volgens de rechter "in tegen twee eeuwen jurisprudentie" en "verstoort het evenwicht van ons constitutionele stelsel".

Maurene Comeys verzoek werd ingewilligd om haar ontslagdatum met terugwerkende kracht te veranderen van juli 2025 naar december dat jaar, zodat ze recht heeft op achterstallig loon. Ze heeft inmiddels nieuw werk gevonden bij een advocatenkantoor.

Bij een bedrijf in het Groningse dorp Lutjegast (gemeente Westerkwartier) is vogelgriep vastgesteld. De 45.000 dieren op de locatie worden afgemaakt. Het is de eerste vogelgriepbesmetting sinds juli, meldt het ministerie van Landbouw.

Volgens de streekomroep RTV NOF gaat het om een bedrijf met leghennen. Om verdere verspreiding te voorkomen, geldt per direct een vervoersverbod in een straal van tien kilometer rond het getroffen bedrijf.

Er mogen geen vogels, eieren, mest en gebruikt strooisel worden vervoerd. Binnen de zone, die deels in Groningen en deels in Friesland ligt, liggen 21 andere landbouwbedrijven.

Geen ophokplicht

De besmetting geeft volgens het ministerie nog geen aanleiding voor een landelijke of regionale ophokplicht. Die gold eerder dit jaar nog wel, maar werd in juni opgeheven.

Het ministerie houdt de situatie naar eigen zeggen nauwlettend in de gaten.

Het systeem van verkeersboetes moet op de schop, vinden de Kamerleden Abdi (Pro) en Straatman (CDA). Zij schrijven in een initiatiefnota dat er harder moet worden opgetreden tegen "asfaltaso's die anderen in gevaar brengen" en juist minder hard tegen mensen die relatief kleine overtredingen begaan.

Volgens de twee Kamerleden is er nu een onevenwichtige balans. "Hoe zwaarder de overtreding, hoe gunstiger het beleid. En hoe kwetsbaarder de overtreder, hoe hardvochtiger het systeem uitpakt."

Zij willen dat er hogere boetes komen voor gevaarlijk rijgedrag zoals forse snelheidsovertredingen, rijden onder invloed en het vasthouden van een telefoon achter het stuur. Ook moet de pakkans voor deze bestuurders worden vergroot door onder meer betere flitspalen in te zetten. Voor veelplegers moet er een persoonsgerichte aanpak komen.

Felle kritiek

Verder willen de initiatiefnemers dat de verhogingen bij het niet betalen van boetes worden verlaagd: van 50 naar 25 procent bij de eerste keer en van 100 naar 50 procent bij de tweede. Ze vinden ook dat er meer ruimte moet komen voor betalingsregelingen en de mogelijkheid tot kwijtschelden voor mensen die de boetes niet kunnen betalen.

De twee komen in hun nota met een rekenvoorbeeld: "Daar waar een kleine verkeersovertreding in 1990 tot een verkeersboete leidde van (omgerekend) 68,06 euro, moet diezelfde persoon daarvoor in 2026 490 euro aftikken." Bij niet betalen kan het bedrag inmiddels oplopen tot 1470 euro, wat voor een groep "kwetsbare mensen" niet te betalen is.

"Het kan niet zo zijn dat iemand die zijn verkeersboete niet kan betalen, uiteindelijk drie keer zoveel moet ophoesten", zegt CDA-Kamerlid Straatman. "Een overheid die verdient aan de schulden van haar eigen burgers. Dat is de wereld op z'n kop", voegt Abdi van Pro daaraan toe.

De Kamerleden komen met hun voorstel na felle kritiek op het plan van het kabinet om de verkeersboetes volgend jaar mee te laten stijgen met de inflatie, wat neerkomt op een verhoging van nog eens 2,7 procent. Dat betekent dat er voor bijvoorbeeld door rood licht rijden een tientje bij komt, wat de rekening op 330 euro brengt.

'Melkkoe'

Abdi en Straatman stellen dat de overheid de verkeersboetes gebruikt als melkkoe. Door het schrappen van het plan zou de staatskas 46 miljoen euro mislopen. Hun plan om dat gat te dekken heeft kans van slagen. De Tweede Kamer heeft het kabinet vorige maand al gevraagd om van het voornemen af te zien, omdat de geldstraffen nu al nauwelijks meer in verhouding zouden staan tot de ernst van de overtredingen.

Ook het Centraal Justitieel Incassobureau heeft kritiek op de hoogte van verkeersboetes, die "steeds meer uit de pas gaan lopen met de boetes in het strafrecht".

Rapper en muziekmagnaat Jay-Z verzorgt volgend jaar februari het optreden in de rust van de Super Bowl. De zogenoemde halftimeshow is een traditie bij de finale van het American footballseizoen, waar doorgaans vele miljoenen mensen naar kijken. De NFL, Apple Music en Jay-Z's entertainmentbedrijf Roc Nation maakten vannacht het nieuws bekend, na dagen van speculatie.

Jay-Z, die in het echt Shawn Carter heet, is een van de succesvolste Amerikaanse hiphopartiesten aller tijden. Hij is bekend van nummers als Empire State of Mind, Numb/Encore en 99 Problems. Zijn debuutalbum Reasonable Doubt kwam dertig jaar geleden uit. "Van Reasonable Doubt tot het moment dat ik op het podium van de Super Bowl Halftime Show sta, het is een hele reis geweest", schrijft de 56-jarige artiest in een verklaring.

"Dertig jaar muziek, werk en cultuur op het grootste podium ter wereld. Deze periode blijft een droom die werkelijkheid is geworden." Afgelopen weekend sloot de 25-voudig Grammy Award-winnaar een jubileumtournee af, waarin hij ook het 25-jarig bestaan van zijn album The Blueprint vierde. Hij sloot zijn tour af in het SoFi Stadium in Los Angeles, waar hij ook de halftimeshow zal verzorgen.

Samenwerking

Jay-Z werkt al jaren achter de schermen met zijn bedrijf mee aan de Super Bowl-optredens. Ook is hij zelf verantwoordelijk voor het kiezen van de hoofdact. "Toen we een overeenkomst sloten met Roc Nation om de show te produceren, had ik maar één verzoek: dat Jay-Z zelf een keer het podium zou betreden, wanneer hij daar zelf zin in had", schrijft NFL-baas Roger Goodell.

Toen de twee samen in zee gingen in 2019, zou Jay-Z hebben gezegd niet in gesprek te willen gaan over een mogelijk eigen optreden. Een jaar eerder, in 2018, liet hij weten een eerdere aanvraag te hebben afgewezen, in het nummer APESHIT. "I said no to the Super Bowl: You need me, I don't need you." "Ik heb nee gezegd tegen de Super Bowl: jullie hebben mij nodig, ik jullie niet", aldus de rapper.

Beyoncé

Jay-Z is getrouwd met Beyoncé, met wie hij onder meer het nummer Crazy in Love maakte. Beyoncé trad al eerder op tijdens de Superbowl. In 2013 was zij de hoofdact, in 2016 verzorgde zij een gastoptreden. Over de vraag of zij volgend jaar samen op het podium zullen staan, wordt al druk gespeculeerd. De Superbowl valt volgend jaar op 14 februari, op Valentijnsdag.

In 2016 trad Beyoncé samen met Bruno Mars op, samen met hoofdact Coldplay:

De afgelopen jaren kwam Jay-Z in het nieuws vanwege een vermeende verkrachting. De Amerikaanse vrouw die hem daarvan beschuldigde, bekende vorige maand het verhaal te hebben verzonnen. De beschuldiging had ook betrekking op rapper Sean 'Diddy' Combs. Hij zit momenteel een gevangenisstraf uit van ruim vier jaar vanwege het misbruiken van vrouwen.

Eerdere headliners

Vorig jaar verzorgde Bad Bunny de halftimeshow. Dat optreden leverde de Puerto Ricaanse artiest maar liefst zeven Emmy Awards op. In andere jaren waren de headliners onder meer Kendrick Lamar (2025), Rihanna (2023), Madonna (2012), Prince (2007), The Blues Brothers (1997) en Michael Jackson (1993).

Jordanië heeft in reactie op een aanslag op een kerk aanvallen uitgevoerd op doelen in Syrië. Vrijdag kwamen negen mensen om het leven en raakten tientallen anderen gewond toen schutters het vuur openden tijdens een uitvaart in de stad Karak.

Gisteravond namen Jordaanse straaljagers meerdere plekken in Zuid-Syrië onder vuur. Jordanië spreekt van een vergeldingsactie gericht tegen Islamitische Staat, waarbij zeker twintig terroristen zouden zijn gedood.

Het is nog niet bekendgemaakt wat het verband zou zijn tussen de doelen in Syrië en de daders van de aanslag op de kerk vrijdag. Gisteren werden daarvoor drie mannen opgepakt, alle drie Jordaniër.

Burgerslachtoffers

Volgens Jordanië waren de aanvallen gecoördineerd met Syrië, maar het buurland spreekt dat tegen. Het veroordeelt de schending van zijn soevereiniteit.

De Syrische autoriteiten zeggen niets over uitgeschakelde terroristen, maar melden wel zeven burgerdoden. Naast twee mannen van 80 en 60 zouden ook vijf leden van een gezin zijn gedood, onder wie drie kinderen en een vrouw. Jordanië zegt de burgerslachtoffers te betreuren.

Als antwoord op de aanvallen heeft Syrië de grens met Jordanië gesloten. Het zegt inmiddels overleg te voeren met Jordanië om de "veiligheid en stabiliteit in beide broedernaties te behouden". Syrië benadrukt dat samenwerking daarbij onontbeerlijk is.

Zeldzaam geweld

De aanslag van vrijdag was een opvallend bloedig incident voor Jordanië, dat over het algemeen juist weinig te maken heeft met religieus geweld. Drie verdachten van de aanslag werden gisteren opgepakt: twee broers en hun zwager hadden zich verschanst in een verlaten huis nabij de aangevallen kerk. Ze raakten gewond in een vuurgevecht met de politie, een van hen is er slecht aan toe.

De Jordaanse koning Abdullah liet eerder weten dat "de terroristen hun straf niet zullen ontlopen" en bezwoer dat hij zijn volk niet zou laten verdelen door "duistere ideologieën". Hij voegde eraan toe dat de veiligheidsdiensten "met ijzeren vuist" zouden optreden tegen de daders.

De 500 rijkste Nederlanders zijn afgelopen jaar nog rijker geworden, Nederland telt meer miljardairs en de rijkste Nederlander is dit jaar niet meer Charlene de Carvalho-Heineken maar een nieuwkomer: Jean-Louis van der Velde, die zijn geld verdiende met cryptomunten. Dat blijkt uit de jaarlijkse lijst van 500 Nederlanders met het meeste vermogen van zakenblad Quote.

De vijf rijkste Nederlanders en hun geschat vermogen:

Het totale vermogen van de 500 rijkste Nederlanders bedraagt 300 miljard euro. Ter vergelijking: dat is een kwart van de totale grootte van de Nederlandse economie.

Het vermogen van de 500 rijksten is bovendien met meer dan 10 procent gestegen ten opzichte van vorig jaar. Vorig jaar was hun totale vermogen 273 miljard euro. Ook het aantal miljardairs is toegenomen, van 52 naar 56.

De lijst van Quote is een schatting op basis van jaarverslagen, het Kadaster en andere openbare bronnen.

Lang was onduidelijk of Van der Velde wel een Nederlands paspoort heeft. Daarom werd hij niet in de lijst opgenomen. "Hij is in de jaren 80 al richting Azië vertrokken, maar we hebben kunnen bevestigen dat hij een Nederlands paspoort heeft", zegt adjunct-hoofdredacteur Jeroen Molenaar.

Wat opvalt aan de lijst is dat er ook meer AI-ondernemers zijn toegevoegd. "Dat kan tegenwoordig echt heel snel gaan", zegt Molenaar. "Binnen een jaar kunnen ondernemers in deze sector de lijst binnenkomen. Die snelheid is echt nieuw."

Exemplarisch daarvoor is Pim de Witte, die vorig jaar een AI-bedrijf oprichtte en daarmee met zijn 31 jaar nu als jongste Nederlandse miljardair ooit de lijst in komt. En zo zijn er nog tal van voorbeelden van mensen die als AI-ondernemer nu op de lijst staan.

"Als de Quote 500 de jaarlijkse röntgenfoto van de economie is, dan is AI de meest besproken breuk met het verleden", schrijft het blad.

Die röntgenfoto schetst nog altijd wel een vrij eenzijdig beeld. 44 van de 500 zijn vrouw, "bedroevend laag", zegt Molenaar. "Je krijgt al gauw het idee dat zo'n lijst eigenlijk toch gewoon een lijst is van rijke witte mannen op leeftijd. Grotendeels is dat ook zo."

Hoe deze vrouwen aan hun vermogen zijn gekomen, is volgens Molenaar heel divers. Er zijn vrouwen die een bedrijf hebben overgenomen vanuit de familie, maar dat zelf hebben uitgebouwd en groot gemaakt, zegt hij.

Het aantal vrouwen in de lijst stokt al jaren. Op de lijst van honderd rijkste Nederlanders onder de 40 jaar staan maar vier vrouwen. Al heeft Molenaar goede hoop dat dat gaat veranderen.

"De nieuwe aanwas zit veel in de retail, maar ook in andere sectoren komen er steeds meer vrouwen aan", aldus Molenaar. "Gelukkig zijn er steeds meer vrouwen die ondernemen, al kost het tijd voordat je dat terugziet in de lijst."

Om in de huidige editie te staan, is een vermogen van boven de 140 miljoen euro nodig. De jongste persoon op de lijst blijft Max Verstappen (29 jaar).

CBS-cijfers

Vandaag kwam ook het Centraal Bureau voor de Statistiek met nieuwe cijfers over het aantal miljonairs in ons land. Op de peildatum van 1 januari 2025 waren er 547.000 huishoudens met een vermogen van ten minste 1 miljoen euro.

Dat zijn 81.000 meer huishoudens dan een jaar eerder. Het vermogen van mensen zit in meerdere aspecten, zoals belangen in bedrijven en de waarde van een eigen woning. Volgens het CBS komt de vermogensstijging vooral door de gestegen huizenprijzen.

Het hoogste aantal miljonairs in Nederland woont in Bloemendaal en Laren. De minste miljonairshuishoudens zijn te vinden in de provincies Groningen, Flevoland, Limburg en Friesland.

In Duitsland is gisteravond laat een auto ingereden op een groep mensen. De precieze toedracht is nog niet bekend, maar de politie gaat uit van opzet. Het vermoeden bestaat dat de bestuurder een bekende was van de slachtoffers.

Het incident vond plaats in Neustadt am Rübenberge, in de buurt van Hannover. Vier of vijf mensen zijn voor behandeling naar het ziekenhuis gebracht. Enkele van de slachtoffers raakten zwaargewond, maar geen van hen verkeert in levensgevaar.

Omdat er in de buurt net een verkeerscontrole werd gehouden, konden agenten snel ter plaatse zijn. Daarbij openden ze het vuur op de vluchtende chauffeur.

De auto van de dader werd enige tijd later in de buurt aangetroffen. Ondanks een grote zoekactie, waarbij ook politiehonden en een helikopter werden ingezet, kon er niemand worden aangehouden. Het onderzoek naar de zaak gaat vandaag verder.

Goedemorgen! Israël gaat naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen en in Rotterdam doet de rechtbank uitspraak over de explosie in 2024 in een bedrijfspand aan de Rotterdamse Schammenkamp.

Eerst het weer: de dag begint droog met wat zon, later buien. Met 15 tot 19 graden is het behoorlijk warm voor de tijd van het jaar.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist:

Jean-Louis van der Velde is volgens de Quote 500 de nieuwe rijkste Nederlander. Hij stoot Charlene de Carvalho-Heineken van de troon, die sinds 2012 de lijst aanvoerde. Zijn vermogen, geschat op 26 miljard euro, verdiende Van der Velde met cryptomunten.

Uit de lijst blijkt dat de 500 rijkste Nederlanders het afgelopen jaar nog rijker zijn geworden en dat Nederland meer miljardairs telt. Het totale vermogen van de 500 rijkste Nederlanders bedraagt 300 miljard euro, vergelijkbaar met een kwart van de totale Nederlandse economie.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

Een inwoner van Utrecht heeft een app gemaakt die handig is voor de medebewoners van zijn appartementencomplex, maar de gemeente al 50.000 euro heeft gekost.

Fijne dag!

In Israël zijn de meeste stembureaus opengegaan voor de Israëlische parlementsverkiezingen. Het is de eerste parlementsverkiezing sinds de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023. Die maakt dat het belangrijkste thema voor veel Israëliërs veiligheid is.

Hamas vuurde op de dag van de terreuraanslag duizenden raketten af op Israël en in de vroege ochtend staken duizenden Hamas-militanten op tientallen plaatsen de grens over. 1200 Israëlische soldaten en burgers werden gedood en meer dan 250 mensen ontvoerd. Op muziekfestival Nova, in de Negev-woestijn, werden 378 mensen gedood. Bij de oorlog die daarop volgde verwoestte Israël een groot deel van Gaza en werden tienduizenden Palestijnen gedood.

Hoewel Israëliërs bij de verkiezing niet stemmen op personen, maar op partijen, wordt de verkiezing ook gezien als een referendum over Benjamin Netanyahu, de langstzittende premier die het land ooit gehad heeft.

Eén partij behaalt nooit meerderheid

De Knesset, het Israëlische parlement, bestaat uit 120 zetels. Voor een meerderheid of meerderheidsregering zijn minimaal 61 zetels nodig.

Net als in Nederland, is het nog nooit voorgekomen dat één partij bij de parlementsverkiezingen een absolute meerderheid heeft gehaald. Dat betekent dat partijen in de Knesset altijd een coalitie moeten vormen om te kunnen regeren of gedoogsteun moeten krijgen.

De partij van Netanyahu werd bij de vorige verkiezingen in 2022 de grootste, maar ligt volgens de laatste peilingen iets achter op de Yashar-partij, een nieuwe partij met oud-legerchef Gadi Eisenkot aan het hoofd.

Omdat die partijen geen meerderheid gaan halen in het parlement, moeten ze samenwerken met andere partijen. Grofweg gezegd zijn er twee grote machtsblokken: de Likud-partij van Netanyahu met daarbij de partijen die voor samenwerking met de premier zijn en een coalitie van partijen die niet met de huidige premier wil samenwerken, waaronder de Yashar-partij.

Correspondent Lennard Swolfs volgt de verkiezingen in Israël:

Een van de thema's die centraal staat tijdens deze verkiezingen is wat er voorafging aan de terreuraanslagen van 7 oktober. Volgens meerdere media zou Netanyahu vooraf gewaarschuwd zijn over een ophanden zijnde aanval, maar negeerde hij die signalen.

De partij van Eisenkot wil hier onafhankelijk onderzoek naar laten doen, terwijl Netanyahu vooral actievoert met de militaire successen die er volgens hem zijn behaald met de oorlog in de Gazastrook en in de strijd tegen Iran.

Daarnaast draait het ook om de Israëlische rechtsstaat. Netanyahu voerde omstreden hervormingen door waaronder een wet die de Israëlische regering invloed geeft op de benoeming van rechters en de macht van het Hooggerechtshof inperkt. Eisenkot wil die hervormingen terugdraaien.

Ook de dienstplicht is, zoals bij iedere verkiezingen in Israël, een belangrijk onderwerp. Hoewel ultraorthodoxe Joden volgens het Hooggerechtshof niet hoeven worden uitgezonderd van dienstplicht, menen zij zelf nog altijd dat zij niet in dienst hoeven. De oppositie wil dat de dienstplicht voor iedereen geldt en dat daarop wordt gehandhaafd. Netanyahu heeft steun nodig van ultraorthodoxe partijen en is daarom minder stellig.

Het leed van de Palestijnen maakt vrijwel geen onderdeel uit van de verkiezingen. Zowel Netanyahu als Eisenkot zijn tegenstanders van een tweestatenoplossing en zij zien niets in vredesplannen zolang Hamas aan de macht is in de Gazastrook.

Onzeker

Geen van de twee blokken haalt volgens de peilingen een meerderheid, waardoor het uiterst onzeker is wat er na de uitslagen gaat gebeuren. Bij een impasse zouden nieuwe verkiezingen kunnen volgen. Dat zou niet ongebruikelijk zijn: tussen april 2019 en november 2022 werden er maar liefst vijf parlementsverkiezingen georganiseerd. Twee keer lukte het niet om een coalitie te smeden en twee keer viel de regering relatief snel. Bij de laatste verkiezingen kwam de huidige coalitie aan de macht.

De stembureaus zijn geopend tot 22.00 uur lokale tijd (21.00 uur Nederlandse tijd). Direct daarna volgen exitpolls op Israëlische televisiezenders die een eerste indicatie geven van de uitslag.