NOS Nieuws - Algemeen

De afgelopen week zijn vier mensen overleden die waren besmet met het westnijlvirus. Hoewel dat de grootste toename is in een week sinds in augustus de eerste gevallen werden gemeld, denkt het RIVM dat de uitbraak over zijn hoogtepunt heen is.

In totaal zijn in Nederland dit jaar negen mensen aan het virus overleden. Het virus veroorzaakt over het algemeen geen klachten, maar bij ongeveer 1 procent van de besmettingen komen potentieel dodelijke neurologische aandoeningen als een hersenvliesontsteking voor.

Afgelopen week werden twaalf patiënten positief getest op het virus, het totaal komt daarmee op 56. De meesten werden ziek na een besmetting. Sommige gevallen werden ook ontdekt bij onderzoek naar donorbloed.

Minder besmette dieren

Omdat het aantal nieuwe besmettingen afneemt, heeft het RIVM de hoop dat de uitbraak aan het afvlakken is. Vorige week werden er nog zestien nieuwe gevallen gemeld.

Ook het aantal besmettingen dat in dieren werd gevonden nam af. Deze week werden er 14 besmette paarden gevonden, tegen 48 een week eerder. Het aantal besmette vogels daalde zelfs van 71 naar slechts 7. In totaal zijn er dit jaar 150 paarden en 178 vogels met het virus gevonden.

Vooral in Zuid-Holland werden veel besmette vogels geteld, 91. Daar werden ook de meeste mensen gevonden met het virus, 32. Verder werden er besmettingen geregistreerd in Utrecht (12), Noord-Holland (5), Noord-Brabant (4), Gelderland (2) en Overijssel (1).

Geen vaccin

Het virus is oorspronkelijk afkomstig uit Afrika, uit het Ugandese Westnijldistrict. Het wordt overgedragen door muggen die besmette vogels prikken. Het is niet overdraagbaar van mens op mens.

Veel mensen hebben het niet eens door als ze besmet zijn, maar het kan ook griepachtige klachten veroorzaken. Bij mensen die ouder zijn dan 50 of al een zwakke gezondheid hebben, is de kans daarop groter.

Het virus dook in 2020 voor het eerst in Nederland op, verspreid door trekvogels. Dit jaar werden in Nederland voor het eerst doden gemeld. Een vaccin is er niet, de enige bescherming tegen het virus is het voorkomen van muggenbeten.

Experts verwachten dat we door klimaatverandering vaker te maken zullen krijgen met ziektes die tot nu toe alleen in warmere gebieden voorkwamen. Bloedbank Sanquin kondigde vorige maand daarom al aan voortaan in negen provincies te gaan testen op het westnijlvirus, om infecties via besmet bloed te voorkomen. Dat is al zeker één keer fataal gebleken.

Nederlandse musea trokken vorig jaar 31,6 miljoen bezoekers, meldt brancheorganisatie Museumvereniging. Het aantal bezoeken steeg ten opzichte van een jaar eerder met 2,5 procent. Het brengt de sector weer dichter naar het niveau van voor de coronapandemie.

Musea worden ook goed gewaardeerd, blijkt uit een onderzoek van Ipsos I&O. Daarin noemen de meeste volwassenen musea belangrijk. Ongeveer driekwart vindt ze waardevol voor de samenleving en 69 procent noemt ze betrouwbaar.

"Dat steeds meer mensen een museum bezoeken zien wij als een teken van betrokkenheid én vertrouwen", zegt Vera Carasso, directeur Museumvereniging en Stichting Museumkaart. "We koesteren dat vertrouwen en voelen een grote verantwoordelijkheid om musea toegankelijk en relevant te houden voor iedereen."

Museumkaart

Ook het aantal bezoeken met de Museumkaart neemt toe, meldt de Museumvereniging. Met die alsmaar populairder wordende kaart kunnen bezoekers een jaar lang onbeperkt naar honderden aangesloten Nederlandse musea. Vorig jaar werden 9,7 miljoen bezoeken gebracht met zo'n kaart, dat is een derde van alle museumbezoeken. Niet eerder werd het product zo vaak gebruikt voor een bezoek.

De Museumkaart werd in 2025 5 procent zelfs meer gebruikt dan in 2019, het laatste jaar voor corona. In dat jaar werden de meeste bezoeken gebracht aan musea.

In het onderzoek is niet meegenomen hoeveel bezoeken werden gebracht met andere museumkaarten, als de VIP-kaart en de Rembrandkaart.

Negen op de tien

Veruit de meeste Nederlanders gaan wel eens naar het museum, blijkt uit het onderzoek van Ipsos. Een derde gaat minder dan eens per jaar, een derde gaat met enige regelmaat (één of twee keer per jaar) en een kwart bezoekt drie keer per jaar of vaker een museum. 11 procent zegt nooit naar het museum te gaan.

De Museumvereniging meldt dat musea blijven investeren in toegankelijkheid, educatie, digitalisering en publieksbereik, ondanks stijgende kosten en aanhoudende financiële druk.

De vereniging stelt dat musea niet alleen collecties bewaren, maar ook belangrijk zijn voor het collectieve geheugen. Op de website schrijft de vereniging dat "investeren in musea daarom ook investeren in de maatschappelijke weerbaarheid van Nederland" betekent. "Daarmee blijven zij belangrijke plekken voor ontmoeting, kennis, inspiratie en maatschappelijke verbinding."

Door ongelukken en regen was het vanochtend volgens de ANWB de drukste donderdagochtendspits van dit jaar. Rond 08.45 uur stond er 936 kilometer file. Daarmee was het ook de op een na drukste ochtendspits van het jaar.

Volgens Rijkswaterstaat stond er op het drukste moment 577 kilometer file.

De ANWB meet het stilstaand verkeer op alle wegen. Rijkswaterstaat meet alleen de files op de rijkswegen en een aantal N-wegen.

De drukste dag van dit jaar was volgens de ANWB woensdag 13 januari. Toen stond er op de piek volgens de meting van de ANWB 956 kilometer file.

'Niet verwacht'

Ondanks de drukte zijn er volgens de ANWB vandaag geen ernstige ongelukken gebeurd. .

Rijkswaterstaat had de drukte in de ochtend niet verwacht. Er wordt inmiddels wel een drukke avondspits verwacht door Rijkswaterstaat, dit houdt in dat er rekening wordt gehouden met meer dan 500 kilometer file.

"Ik zal deze wereld verlaten op de manier waarop ik grotendeels mijn tijd er heb doorgebracht: vol liefde." Met die woorden nam moordenaar Christa Pike (50) gisteravond afscheid van het leven. "Ik heb er vrede mee, ik ben klaar om te gaan."

Daarna ging het akelig mis. Anderhalf uur later, na twee injecties met een doorgaans dodelijk middel, bleek Pike nog te leven. De executie werd afgeblazen en Pike werd naar het ziekenhuis overgebracht. De staat Tennessee heeft verdere executies opgeschort om te onderzoeken wat er misging.

Journalisten die getuige waren van de executie beschrijven dat de avond meteen al anders verliep dan normaal. Het geplande tijdstip werd uitgesteld, omdat een rechter nog verder onderzoek wilde naar Pikes geestesgesteldheid toen ze als 18-jarige een andere tiener doodde. Enkele uren later kon de executie met vertraging alsnog beginnen, omdat het Hooggerechtshof geen bezwaar zag.

Lang wachten

"We kwamen om 18.41 uur de getuigenkamer binnen en moesten toen bijna een uur wachten", vertelt verslaggever Tori Gessner, die al meerdere executies bijwoonde. "Dat was vreemd. Normaal is het 10, 15 minuten voordat het begint."

De gordijnen van de executieruimte bleven eerst nog gesloten. Journalisten hoorden wel het klittenband van de brancard waarop Pike werd vastgesnoerd. Om 19.26 uur gingen de gordijnen open en konden de journalisten de death chamber zien, waar ook nog steeds de elektrische stoel Old Smokey staat opgesteld. Twee infusen met pentobarbital waren toen al ingebracht.

Pike mocht haar laatste woorden spreken. Moeder May Martinez van Pikes 19-jarige slachtoffer Colleen Slemmer was teleurgesteld dat de terdoodveroordeelde alleen over zichzelf sprak. "Verder niets. Niet sorry voor wat er met Colleen gebeurd is."

Pike martelde en vermoordde Slemmer samen met haar vriendje in 1995. De zaak veroorzaakte veel ophef, omdat er een satanisch symbool in de buik van het slachtoffer werd gekerfd. De vriend kreeg levenslang omdat hij nog minderjarig was, Pike de doodstraf.

Het vonnis was omstreden vanwege haar jonge leeftijd en haar geschiedenis als slachtoffer van seksueel geweld. Omdat de executie van Pike bovendien de eerste in Tennessee zou zijn van een vrouw in ruim twee eeuwen, kreeg de zaak wereldwijd aandacht.

Na haar afscheidswoorden zong Pike zachtjes met haar spiritueel begeleider. Op een gegeven moment sprak ze over een vervelend gevoel. "Het voelt alsof mijn arm gaat openbarsten", zei ze hardop. "Hoort dat zo?" Haar begeleider adviseerde haar te ontspannen, waarop Pike antwoordde "dat probeer ik". Om 19.41 uur kwam het seintje dat een eerste dosis was toegediend.

Het viel getuigen op dat Pike zo met haar benen trapte dat een laken op de grond viel. "Het was opmerkelijk hoelang ze nog sprak en zong en bewoog", vond verslaggever Steven Hale. "Pas om 19.45 uur hoorden we haar voor het eerst snurken."

Om 19.46 uur ging het gordijn zonder uitleg voor drie minuten dicht. De ademhaling van Pike bleef te volgen via een speaker: moeizaam, piepend, maar duidelijk hoorbaar. Om 20.01 uur volgde een teken dat de tweede dosis was toegediend. Vier minuten later hapte Pike ineens diep naar adem en werden de gordijnen plotseling voor een tweede keer gesloten.

De journalisten hoorden de ademhaling doorgaan, met regelmatig gesnurk. Ook hoorden ze deuren open en dicht gaan. Verzoeken aan het gevangenispersoneel om uitleg of om de gordijnen weer te openen, werden schouderophalend genegeerd.

De gordijnen bleven dicht tot ook de audioverbinding met de executiekamer om 20.53 uur werd verbroken en de gevangenisdirecteur iedereen zonder verklaring verzocht naar buiten te gaan. Bij de journalisten overheerste toen al het gevoel dat er iets fout was gegaan.

"We hebben heel veel vragen over wat we gezien hebben en ook wat we niet gezien hebben, op de momenten dat de gordijnen dicht waren", zegt een van hen. "Hier ging niets normaal", zegt een ander. "Het ging allemaal echt slecht."

'Puinhoop'

May Martinez zegt ook geen uitleg te hebben gekregen. "Wat een puinhoop", reageert ze. "We kregen pas in het kantoor van een leidinggevende te horen dat het niet gelukt was en ze op weg was naar een ziekenhuis."

Justitie in Tennessee heeft nog niet inhoudelijk gereageerd op wat er is gebeurd. Ook over hoe Pike er nu aan toe is, zijn nog geen mededelingen gedaan. Zelfs haar advocaten zeggen nog niets te weten.

Gevraagd wat haar oordeel was over de gang van zaken was Martinez kort: "Ze hebben het verkloot".

Bij Pakistaanse luchtaanvallen op buurland Afghanistan zijn zeker negen mensen gedood, onder wie vrouwen en kinderen, melden de Taliban. Bij de aanvallen op twee provincies raakten elf mensen gewond. Ook zouden drie huizen zijn verwoest.

"Wij veroordelen deze daad als een daad van agressie", aldus de woordvoerder van de Taliban.

Het Pakistaanse ministerie van Informatie heeft in reactie gezegd dat de aanvallen gebaseerd waren op "geloofwaardige inlichtingen" over plekken waar terroristen zich verschansten. Volgens het ministerie kwamen daarbij "22 terroristen" om het leven.

Ook zijn grote hoeveelheden wapens en munitie vernietigd, die in deze schuilplaatsen waren opgeslagen", zo staat in de verklaring.

Het is afgelopen tijd weer onrustig tussen de twee buurlanden. In juli kwamen bij een zelfmoordaanslag met een autobom in het noordwesten van Pakistan 27 mensen om het leven. De lokale Taliban, Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP), eisten de aanslag op.

Vorige week werd een politiecomplex in Pakistan aangevallen. Bij de aanslag vielen tientallen doden. Ook die aanval werd opgeëist door de TPP.

Sindsdien zijn de spanningen tussen de twee buurlanden opgelopen, na een paar maanden van relatieve rust. In februari waren Pakistan en Afghanistan verwikkeld in de zwaarste gevechten in jaren met honderden doden als gevolg.

Hoewel Pakistan in het verleden banden onderhield met de Taliban, zijn de betrekkingen sinds de machtsovername van de beweging in Afghanistan in 2021 sterk verslechterd. Islamabad beschuldigt de Taliban ervan militanten te steunen die aanslagen plegen in Pakistan. Kabul verwerpt die beschuldigingen en verklaart het geweld uit interne problemen in Pakistan.

Diplomatie

De afgelopen jaren is het aantal bomaanslagen in Pakistan sterk toegenomen. Een groot deel daarvan wordt gelinkt aan de TTP, die actiever werd sinds de Taliban in 2021 in Afghanistan aan de macht kwamen. Volgens de Pakistaanse overheid zijn dit jaar ruim achthonderd Pakistanen omgekomen bij aanslagen. Ook zouden meer dan tweeduizend militanten zijn gedood.

Een half jaar geleden voerde Pakistan aanvallen uit op een een ziekenhuis in Kabul. Daarbij vielen honderden doden. Volgens het Afghaanse ministerie van Volksgezondheid bevonden zich geen militaire faciliteiten in de buurt van de kliniek.

Diplomatieke pogingen om het conflict tussen de buurlanden op te lossen, hebben tot nu toe weinig opgeleverd.

De Europese Commissie heeft per direct betalingen aan Sierra Leone stopgezet omdat het land niet meewerkt aan de uitlevering van drugscrimineel Bolle Jos. Dat bevestigt minister Van Weel van Justitie en Veiligheid na een bericht in De Telegraaf.

Sierra Leone zou dit jaar nog 18 miljoen euro aan begrotingssteun van Brussel krijgen. Dat geld is bedoeld voor bijvoorbeeld voedselprogramma's, onderwijs en de infrastructuur in het straatarme land.

Nederland hoopt dat volgend jaar een uitkering van nog eens 22,5 miljoen kan worden stopgezet. Daar wordt nog over onderhandeld tussen de EU-lidstaten.

Het dichtdraaien van de geldkraan is een langgekoesterde wens van Nederland, omdat de voortvluchtige Jos L., alias Bolle Jos, onderdak heeft gevonden in het Afrikaanse land. Hij zou daar nauwe banden hebben met mensen op hoge posities, onder wie de president.

Honderd jaar cel

L. wordt de meest gezochte crimineel van de Lage Landen genoemd. In Nederland is hij veroordeeld tot 24 jaar cel voor cocaïnehandel en een liquidatiepoging, in België heeft hij in verschillende zaken bij elkaar meer dan honderd jaar gevangenisstraf gekregen.

"Met deze stap ben ik heel erg blij", zegt Van Weel in de Telegraaf. "Het is wrang dat er EU-geld gaat naar een land dat niet wil meewerken aan de uitlevering van iemand als Bolle Jos."

De Nederlandse minister hoopt dat dit gezien wordt als een stevig statement, dat niet alleen Nederland maar de hele Europese Unie de weigerachtigheid van Sierra Leone afkeurt.

Aanscherpen sancties

Er wordt binnen de EU gekeken naar mogelijkheden om het sanctiebeleid voor criminelen die zich buiten Europa ophouden, verder aan te scherpen door bijvoorbeeld een inreisverbod in te stellen of financiële tegoeden te bevriezen. Van Weel is nu in Luxemburg voor een bijeenkomst van Europese justitieministers, waar dit ook aan bod zal komen.

Het Europees Parlement nam onlangs een resolutie aan waarin staat dat "personen die zijn veroordeeld voor ernstige drugshandelmisdrijven niet aan berechting mogen ontkomen." De Nederlandse drugsbaron Jos L. wordt daarin bij naam genoemd.

Af en toe krijgt Maaike Keesen een brief van het UWV. "Mogelijk hebben we een fout gemaakt in de berekening van uw WIA-uitkering", staat in een brief die de NOS heeft ingezien. Bijna een jaar later weet Keesen nog steeds niet wat dat betekent. En ze is niet de enige.

Vandaag start het UWV met een enorme klus: de hersteloperatie die nodig is om vele duizenden mensen te compenseren die te weinig geld hebben gekregen via de WIA. Deze is bedoeld voor mensen die door ziekte niet meer kunnen werken.

"De rode draad in dit verhaal is: vervelende verrassingen, keer op keer", zegt Keesen, die eerder werkte als docent HR. Haar inschatting is dat ze maandelijks zo'n 200 euro te weinig heeft ontvangen. Ze kreeg een paar jaar geleden borstkanker; door de behandeling en heftige bijwerkingen kon ze uiteindelijk niet meer werken.

"Als je ziek wordt maak je je al zorgen of je überhaupt een uitkering zal krijgen. Later kreeg ik dus te horen dat de uitkering niet klopte, maar ik wist niet of ik te veel of te weinig had gekregen." Ze wil haar verhaal doen om te laten zien hoeveel onrust dit veroorzaakt. "Na mijn eerste telefoontje met het UWV lag ik te shaken. Telkens die onzekerheid levert veel stress op."

Te weinig én te veel

Volgens de Rekenkamer hebben zeker 16.000 mensen een te lage WIA-uitkering ontvangen tussen 2020 en 2024. Het gaat soms om kleine bedragen. Soms loopt het op tot 25.000 euro. Daarnaast zouden minimaal 12.000 mensen juist te véél geld hebben ontvangen.

Volgens het UWV komen de fouten doordat de uitkering zo ingewikkeld is. Het blijkt een hele klus om de bedragen correct te berekenen. Als iemand bijvoorbeeld vakantiegeld had opgebouwd maar het geld nog niet op de rekening had, viel de uitkering soms verkeerd uit. Hetzelfde gaat op voor mensen met een individueel keuzebudget. Daarom zijn UWV-ambtenaren 52.000 gevallen aan het herberekenen.

De Algemene Rekenkamer constateerde dat de fouten grotendeels kwamen door het thuiswerken dat gangbaar werd tijdens corona. Er was minder onderlinge hulp tussen UWV-medewerkers. Daardoor werden extra veel fouten gemaakt, stelde de Rekenkamer.

Geen terugbetalingen

Dit is niet de eerste keer dat het op grote schaal misgaat met uitbetalingen waar burgers recht op hebben. Het doet denken aan het toeslagenschandaal, waarin tienduizenden onterecht werden bestempeld als fraudeurs.

De regering wil voorkomen dat er weer over een schandaal wordt gesproken. Daarom werd besloten dat wie te veel heeft ontvangen, dat niet terug hoeft te betalen.

Philippe Penders bijvoorbeeld heeft volgens zijn eigen berekeningen zo'n 7500 euro te veel gekregen. Het voelt dubbel dat hij dat geld mag houden, zegt hij. "Aan de andere kant: dat geld heb ik gewoon niet. Ik kan al jaren niet zoveel werken en ik leef van een uitkering."

Het duurde ongeveer een jaar van kopzorgen totdat Penders duidelijkheid kreeg dat hij het geld mag houden. "Dat was een hele opluchting. Toen had ik al mijn uitgaven op een minimum gezet."

Veel vinkjes

In de tussentijd is Penders uitgegroeid tot een expert in het berekenen van WIA-uitkeringen. Aan de keukentafel in Amstelveen heeft hij een bedrijfje opgezet om uitkeringen van anderen te controleren. Hij zegt dat hij er tot nu toe zo'n 150 heeft doorberekend. Onder andere die van Maaike Keesen.

Het UWV wordt gezien als de boeman in dit verhaal, maar dat is volgens Penders niet helemaal eerlijk.

"Werkgevers moeten heel veel informatie aanleveren. Bijvoorbeeld dat iemand met verlof is geweest. Daar gaat het op grote schaal mis, zie ik. En dan kan het UWV ook niet de juiste berekening maken."

100 miljoen

Het kabinet-Jetten wil de WIA veranderen, deels omdat de regeling zo ingewikkeld is. De Algemene Rekenkamer concludeerde dat het onmogelijk is voor gewone burgers om zelf te controleren of ze de juiste bedragen krijgen. "Ook medewerkers van het UWV merken het niet als zij meer fouten maken."

Volgens het UWV zal het tot en met 2027 duren voordat alle gedupeerden geld ontvangen. Daarvoor is 100 miljoen euro gereserveerd.

De kritiek van de Rekenkamer heeft bij het UWV niet geleid tot een strenger thuiswerkbeleid. "Het streven is dat medewerkers in de regel twee dagen per week op kantoor werken", zegt een woordvoerder.

De Israëlische premier Netanyahu vindt het nog te vroeg om te concluderen dat Iran betrokken was bij de gewelddadige aanval in het vliegtuig van Flydubai dat gisteren van Dubai naar Tel Aviv vloog. Dat zei hij gisteravond in een interview bij de Amerikaanse nieuwszender Fox News.

Hij voegde daar wel aan toe: "Maar het is geen geheim dat Iran Israëliërs in het buitenland wil aanvallen." Volgens Netanyahu wordt onderzocht of er banden zijn tussen Iran en de copiloot uit Oman die de gezagvoerder in de cockpit aanviel en waarschijnlijk als doel had het vliegtuig te laten crashen.

Netanyahu: "Ik ken de precieze achtergrond van de aanvaller niet, maar hij haatte duidelijk Israëliërs, want hij was van plan om ongeveer 170 van hen in dit vliegtuig te doden, waarbij hij ook zelfmoord zou plegen." En: "Dat is fanatisme en haat van een onmetelijk niveau."

Copiloot wordt verhoord

De copiloot is aangehouden direct na de noodlanding die het vliegtuig maakte in Saudi-Arabië. Hij wordt hij door de Saudische autoriteiten verhoord.

Over het motief van de copiloot hebben de Israëlische autoriteiten nog geen uitspraken gedaan, maar de Israëlische publieke omroep Kan meldt op basis van veiligheidsbronnen dat er geen aanwijzingen zijn dat een staat of terroristische organisatie achter het incident zit.

Minister van Defensie Katz sprak gisteren al wel van "een jihadistische terreurpoging". "Volgens de eerste informatie waarover we beschikken, had de terrorist maar één bedoeling: het vliegtuig met alle passagiers aan boord laten neerstorten."

Duidelijk is dat de paniek aan boord van vlucht FZ1073 enkele uren na opstijgen in Dubai groot was. Netanyahu prees de Indiase gezagvoerder Smit Machchlar dat het hem, hoewel hij zwaargewond was, toch lukte om de deur van de cockpit te openen. De copiloot werd vervolgens overmeesterd door passagiers waarna andere piloten die aan boord zaten de besturing van het vliegtuig overnamen.

Het lukte hen om het vliegtuig, nadat het gedurende dertig seconden een duikvlucht van bijna 5000 meter had gemaakt, te stabiliseren en aan de grond zetten op de luchthaven van Tabuk in Saudi-Arabië. De zwaargewonde piloot Machchlar werd door passagiers aan boord in leven gehouden en direct na de landing overgebracht naar het ziekenhuis, net als de copiloot. De toestand van Machchlar is stabiel.

Netanyahu zei te verwachten dat de dader spoedig wordt overgebracht naar de Verenigde Arabische Emiraten voor verder verhoor. Volgens Netanyahu is het de bedoeling dat Israël hierbij zal aansluiten.

De Amerikaanse president Trump zei gisteren in The Oval Office dat hij met Netanyahu had gesproken over het geweldsincident. De copiloot is volgens hem "misschien een terrorist of misschien een gestoorde".

Inspectie door de Mossad

De passagiers arriveerden gisteravond uiteindelijk in Tel Aviv. Daar werden zij naartoe gevlogen in een toestel dat eerst was geïnspecteerd door de Israëlische geheime dienst Mossad. Op het vliegveld werden ze ontvangen door Netanyahu. Flydubai heeft alle vluchten van en naar Israël opgeschort zolang het onderzoek loopt.

Bij de aanhoudende Franse scholierenprotesten zijn meer dan honderd mensen gewond geraakt en honderden aanhoudingen verricht. De protesten tegen een tekort aan leraren en vervallen schoolgebouwen breidden zich gisteren uit naar meer scholen verspreid door Frankrijk. Vandaag worden opnieuw demonstraties verwacht.

Vandaag presenteert de Franse regering de begroting voor 2027. Die zal naar verwachting bezuinigingen bevatten om de druk op de overheidsfinanciën te verlichten. De protesten begonnen vorige week in de regio Parijs, toen scholieren de ingangen van middelbare scholen blokkeerden.

Gisteren waren onder meer protesten in Saint-Denis, een voorstad van Parijs, in Lyon en in Lille.

Woede aanwakkeren

Volgens onderwijsminister Edouard Geffray zijn sinds het begin van de protesten deze week 119 mensen gewond geraakt, onder wie leerlingen en schoolmedewerkers. De meeste gewonden onder het personeel zijn volgens hem schooldirecteuren en docenten.

Politici van de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI) hebben zich aangesloten bij de demonstraties. Andere bestuurders en politici verwijten de partij de woede onder scholieren, en het daarmee gepaard gaande geweld, aan te wakkeren.

LFI-voorman Jean-Luc Mélenchon sprak eerder van geweld van de veiligheidsdiensten, dat hij "onacceptabel" en "disproportioneel" noemde.

Problemen erkend

Volgens minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nunez zijn gisteren 625 mensen aangehouden, nadat een dag eerder al meer dan 440 arrestaties waren verricht. De meeste aangehouden demonstranten zijn minderjarig. Nunez meldde ook zeven incidenten waarbij zoutzuur naar politieagenten werd gegooid.

De regering heeft het geweld veroordeeld, maar ook erkend dat de problemen op middelbare scholen serieus genomen en aangepakt moeten worden.

Bij het Lycée Paul-Eluard in Saint-Denis is het al dagen onrustig. "We willen gehoord worden, omdat wij de generatie van morgen zijn," zegt Jannah (16 ). "Wij gaan hier leven. We hebben recht op goed onderwijs. Het minste wat we mogen verwachten, is dat we onder zo normaal mogelijke omstandigheden kunnen werken. Maar dat is hier niet het geval."

De leerlingen van de school klagen over de slechte staat van hun schoolgebouw: muren brokkelen af, stoelen zijn kapot en er zijn ratten. Een deel van de lessen wordt nu gegeven in een tijdelijk noodgebouw. "In de winter is het daar heel koud, in de zomer ontzettend warm", zegt Jannah. "Dat kan gewoon niet. We zijn er helemaal klaar mee."

Politieoptreden tegen jongeren

Om hun leerlingen te beschermen vormen docenten van de school een 'menselijke ketting' tussen de scholieren en de ordetroepen van de politie en gendarmerie. Eén van hen is Julie Morriset, docent filosofie. "Elke dag zijn er arrestaties en is er politiegeweld," vertelt ze. "We hebben leerlingen gehad die met traangas zijn bespoten, die zijn geslagen en die op een gewelddadige manier zijn gearresteerd. We hebben het hier wel over jongeren van 15, 16 en 17 jaar die worden behandeld alsof het tuig is. Dat vinden wij echt niet kunnen."

"Ik vind het belachelijk en schandalig dat de politie optreedt tegen jongeren tussen de 14 en 18," zegt Asia (14). "We zijn minderjarig, we zijn hier alleen om over onze rechten te praten."

Het is artsen van het Radboudumc gelukt om clitorissen zodanig te reconstrueren dat die weer helemaal functioneren en orgasmes kunnen geven. Dat blijkt na een eerste studie waarbij vrouwen werden geholpen nadat een deel van hun clitoris verloren was gegaan als gevolg van vulvakanker.

Van de eerste 23 vrouwen met vulvakanker die zijn geopereerd met herstel van de clitoris, kon negentig procent na de operatie weer een clitoraal orgasme krijgen. Dat gebeurde drie tot zes maanden na de operatie. "In het begin is de clitoris soms wat overgevoelig of juist minder gevoelig, maar na een jaar is het herstel optimaal. We zien dat bij de meeste vrouwen het gevoel weer teruggaat naar de situatie van voor de operatie", vertelt gynaecologisch oncoloog Mieke ten Eikelder.

Samen met plastisch chirurg Tim Nijhuis ontwikkelde Ten Eikelder de operatietechniek. "Wanneer de tumor in of rondom de clitoris zit, moeten we die soms gedeeltelijk verwijderen", zegt Ten Eikelder. "Tot nu toe werd de wond daarna dichtgemaakt en verdween de clitoris onder een laag huid. Zonder aandacht voor kwaliteit van leven of de vraag of een orgasme nog mogelijk is."

Wangslijmvlies

Tijdens de operatie, waarbij de tumor wordt verwijderd, worden de zenuwbundels van de clitoris losgemaakt en verschoven zodat er een nieuw topje van de clitoris ontstaat. "Daarna zetten we daar een stukje wangslijmvlies overheen", zegt Nijhuis. "Wangslijmvlies lijkt namelijk op het gebied bij de vulva. En zo blijft de gevoeligheid van de clitoris behouden."

Belangrijk is dat het verwijderen van de tumor en de reconstructie van de clitoris tegelijkertijd gebeuren, het kost ongeveer 15 minuten extra operatietijd. "Dus een aparte tweede operatie is niet eens nodig", aldus Nijhuis.

Voor mannen met kanker in hun penis was het al veertig jaar mogelijk om hun penis te laten reconstrueren. Nu pas wordt reconstructie van de clitoris na kanker mogelijk. Het past in de voorzichtige trend naar meer onderzoek naar vrouwspecifieke aandoeningen. Want over het vrouwenlichaam weten artsen relatief weinig omdat het meeste wetenschappelijk onderzoek gebaseerd is op mannen.

NOS op 3 onderzocht waarom we zo weinig weten van de clitoris.

Wel bestonden er al mogelijkheden om vrouwen, die bijvoorbeeld waren besneden, te helpen met een reconstructie. Maar de methode waarbij de zenuwbundels worden losgemaakt en bedekt met wangslijmvlies om een gevoelig nieuw knopje te maken, is volgens de twee artsen nieuw. "Nergens in de beschreven bestaande operatietechnieken hebben we dit kunnen terugvinden", zegt Ten Eikelder.

Seksualiteit is belangrijk voor de kwaliteit van leven voor vrouwen, zo zegt ervaringsdeskundige Hanni Braspenning, een 80-jarige kunstenares die in het Radboudumc is geopereerd. "Ik werk vanuit een zekere emotie én gevoel die belangrijk zijn voor mijn identiteit als vrouw en feminist. Zonder clitoris ben ik een deel van mijn vrouwelijkheid kwijt en dat zou geen goed effect op mijn kunst hebben. Daar heb ik nu geen zorgen meer over."

'De nieuwe standaard'

Door de bemoedigende resultaten, wordt de methode nu overgenomen in het land om te onderzoeken of dit succes ook op grotere schaal kan worden bereikt. Dit landelijke onderzoeksprogramma wordt mede gefinancierd door het fonds KWF Kankerbestrijding.

Naast het Radboudumc behandelen nog acht andere ziekenhuizen vulvakanker. Zij doen allemaal mee aan een vervolgproject, waarin de gynaecologisch oncologen en plastisch chirurgen de nieuwe techniek aanleren. Daarnaast leiden Nijhuis en Ten Eikelder buitenlandse specialisten op.

"We hopen dat deze ingreep wereldwijd de nieuwe standaard gaat worden", zegt Ten Eikelder. Ze benadrukt wel dat de techniek verder moet worden onderzocht, ook hoe die veilig kan worden ingevoerd in de dagelijkse zorg in Nederland.

Goedemorgen! Het is vandaag de tweede dag van de Algemene Financiële Beschouwingen. Minister Eelco Heinen (Financiën) en staatssecretaris Eelco Eerenberg beantwoorden vragen van Kamerleden. En het Nederlands elftal speelt zijn derde wedstrijd in de Nations League in en tegen Griekenland.

Eerst het weer: vandaag vooral in het oosten en noordoosten stevige buien, met kans op onweer. In de rest van het land overwegend droog. Het wordt zo'n 20 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In de Amerikaanse staat Tennessee is de executie van de ter dood veroordeelde Christa Pike mislukt. Na het twee dodelijke injecties, leefde ze nog. Haar advocaten hebben gevraagd om de executie per direct stop te zetten. Ze zou inmiddels zijn overgebracht naar een ziekenhuis voor medische zorg.

Pike werd ter dood veroordeeld voor een moord die zij in 1995 pleegde, toen ze 18 was. Volgens haar advocaten is bij de strafbepaling destijds onvoldoende rekening gehouden met haar jonge leeftijd en trauma's uit haar jeugd. Een federaal hof van beroep gaf daarom kort voor het geplande tijdstip van de executie uitstel, maar het Hooggerechtshof draaide dat na een aantal uur terug.

En dan nog dit:

Gisteren overleed schrijfster, cabaretière, taalkundige en columnist Paulien Cornelisse op 50-jarige leeftijd. Zo leerde Nederland haar kennen:

Na jarenlange discussie over schijnzelfstandigheid moet een nieuwe wet een einde maken aan de discussie wanneer iemand zzp'er is en wanneer niet. "Dit moet duidelijkheid geven voor ondernemers en opdrachtgevers", zegt minister Aartsen van Werk en Participatie.

Opdrachtgevers die met schijnzelfstandigen werken lopen het risico naheffingen van de Belastingdienst te krijgen voor belasting en sociale premies. Door de onduidelijke regels stopte een deel van de opdrachtgevers daarom met het inhuren van zzp'ers.

In de nieuwe wet staan criteria waar zzp'ers en opdrachtgevers houvast aan hebben, zegt Aartsen. Werk je onafhankelijk van anderen, draag je ondernemersrisico's en heb je de vrijheid om je werk zelf te organiseren dan ben je een ondernemer.

Drie opdrachtgevers

Concreet betekent het dat je een inschrijving bij de Kamer van Koophandel moet hebben, een btw-nummer, een zakelijke bankrekening en facturen uitschrijft en zakelijke betalingen doet. Je moet gerekend over twee jaar minstens drie verschillende opdrachtgevers of klanten hebben en actief zijn met het werven van nieuwe opdrachtgevers.

"Het zijn geen onredelijke criteria die we stellen", zegt Aartsen. "Als je eraan voldoet weet je zeker dat je niet bang hoeft te zijn voor naheffingen."

Ook het werk zelf moet aan criteria voldoen. Je moet als ondernemer in principe vrij zijn om te bepalen waar, wanneer en hoe je de opdracht uitvoert. Tenzij het werk echt alleen op een bepaalde plek kan worden uitgevoerd zoals een bouwplaats, of op een bepaald tijdstip zoals reparatiewerk buiten kantooruren of openingstijden.

Pensioen en verzekeringen

Verder moet de zzp'er voorzieningen treffen die een werknemer in loondienst niet nodig heeft. Een verzekering tegen ziekte en arbeidsongeschiktheid, pensioen, verzekeringen voor schade door de werkzaamheden en andere ondernemersrisico's. Hier komt een minimumbedrag voor in de wet, je hoeft niet al die voorzieningen te hebben.

"Over het bedrag dat een zzp'er minstens moet besteden aan deze voorzieningen willen we met ondernemers in gesprek", zegt Aartsen. "Het moet niet te veel zijn maar het mag ook geen wassen neus worden."

Voor de meeste ondernemers zijn dit allemaal vanzelfsprekendheden. Zij worden met deze wet wettelijk erkend als zelfstandig ondernemer. Maar precies voor de groep waarbij het niet duidelijk is moet de wet helpen om alsnog aan de criteria te voldoen.

Tot 29 oktober kunnen belanghebbenden op de wetteksten reageren via Internetconsultatie.nl. Daarna komen er nog debatten met de Tweede en Eerste Kamer. Eerder dan 1 januari 2028 zal de wet niet ingaan.

Een Amerikaanse rechter heeft de schikking tussen twaalf staten en mediabedrijf Paramount Skydance bekrachtigd. Daarmee is ook de laatste grote juridische hobbel voor de overname van Warner Bros. Discovery door Paramount genomen.

De staten vreesden dat het nieuwe megaconcern te veel macht zou krijgen en daardoor de prijzen van films en televisie zou kunnen verhogen. Ook waren er zorgen over de gevolgen van de fusie voor werknemers.

Vorige week bereikten Paramount en de staten een akkoord. Het concern zegt toe de komende vijf jaar elk jaar 300 miljoen dollar extra te besteden aan filmproducties in de Verenigde Staten. Ook moet het bedrijf jaarlijks minimaal dertig films in Amerikaanse bioscopen uitbrengen.

Ook moet er binnen een half jaar na de overname een aparte journalistieke raad komen die toezicht houdt op de nieuwszenders CBS News en CNN. CBS News is nu onderdeel van Paramount, CNN van Warner Bros. Discovery.

Voormalig baas Endemol

Na het akkoord van de rechter maakte het bedrijf bekend dat Ynon Kreiz mede-CEO wordt van het nieuwe bedrijf. Hij wordt verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding en de integratie van de twee bedrijven. David Ellison blijft aan als voorzitter en CEO.

Kreiz is op dit moment ceo van Mattel. Onder zijn leiding werden merken van de speelgoedfabrikant uitgebouwd tot mediaproducties, met de succesfilm Barbie als bekendste voorbeeld.

Daarvoor was Kreiz onder meer hoofd van het Nederlandse televisiebedrijf Endemol en was hij medeoprichter van kinderzender Fox Kids in Europa.

Zoals het er nu naar uitziet, wordt de overname ter waarde van ruim 110 miljard dollar begin volgende week afgerond.

Twee ruiten van het gemeentehuis van Rhenen zijn afgelopen avond vernield met vuurwerk. Dat gebeurde na een raadsvergadering over de opvang van asielzoekers in de gemeente.

Eerder op de avond was er vanwege de stemming een onaangekondigde demonstratie bij het gemeentehuis. Volgens RTV Utrecht verliep die rustig. Er waren enkele honderden mensen op de been. Op foto's valt te zien dat het vooral ging om jongeren.

Er werd vuurwerk afgestoken, maar er waren volgens de regionale omroep geen grote ongeregeldheden. Vanwege de demonstratie was er veel politie aanwezig. Een 25-jarige man uit Veenendaal is aangehouden voor het verstoren van de openbare orde en openbare dronkenschap. Rond 21.45 uur waren de meeste mensen weer weg.

Later op de avond ging het alsnog mis. Toen de politie al was vertrokken, werd er opnieuw vuurwerk afgestoken.

Daarbij werden twee ruiten van het gemeentehuis vernield. Dat was rond 23.15 uur:

De mobiele eenheid werd ingezet om in te grijpen. Volgens de politie zijn de verdachten gevlucht en is er nog niemand aangehouden.

De gemeenteraad van Rhenen stemde vanavond over de uitvoering van de Spreidingswet, die gemeenten verplicht om asielzoekers op te vangen. In Rhenen gaat het om 110 mensen. Vijftien raadsleden stemden voor, en drie tegen.

Met frisse tegenzin gaat woonminister Boekholt-O'Sullivan (D66) zich bemoeien met de makelaarsbranche. Zij gaat een makelaarsregister introduceren en een klachtenloket voor ontevreden kopers en verkopers. "Heel veel mensen hebben het gevoel dat het geen eerlijk proces is om een huis te kopen of te verkopen."

De minister liet onderzoek doen. Bijna een derde van de respondenten had ten minste één negatieve ervaring met een makelaar, in veel gevallen een verkoopmakelaar. Bijna negentig procent van de klachten ging over een makelaar aangesloten bij een branchevereniging. Slechts twee procent van die mensen deed een officiële melding.

Het liefst had de minister gehad dat de branche zelf tot afspraken over kwaliteit en eerlijkheid was gekomen. De beroepsorganisaties vertegenwoordigen samen een groot deel van de markt en zouden normaal gesproken veel invloed moeten hebben op het doorvoeren van verbeteringen, dacht de minister.

Maar in gesprekken met de verschillende makelaarsorganisaties zeiden die tegen haar dat het ze ondanks gedragscodes en verbeterplannen niet is gelukt. Zij denken niet sterk genoeg te staan tegenover malafide makelaars. Dus moet de overheid inspringen.

"Dat is een grote stap en ik had het dus liever niet gedaan", zegt Boekholt. Bij het makelaarsregister van de overheid zullen alle makelaars zich in moeten laten schrijven om hun beroep uit te mogen uitoefenen. "Daarmee conformeer je je aan bepaalde regels. Je werkt transparant, je bent eerlijk en je laat het biedboek zien."

Een biedlogboek is een registratie van alle biedingen die er op een woning zijn gedaan. "Soms krijgen mensen het advies van hun makelaar om tienduizend euro meer te bieden", zegt Boekholt. "Maar ze hebben geen idee of er wel een bod van andere mensen onder ligt."

Sommige makelaars drijven zo de prijs op. Of ze trekken bepaalde klanten voor. Of ze benadelen hun klant door vertrouwelijke informatie door te spelen. Boekholt benadrukt dat de meeste makelaars normaal werken en hun klanten goed bijstaan. Het gaat om een klein aantal dat zich misdraagt.

Voor klanten die daarmee te maken krijgen komt er een geschillencommissie. Die kan naar gelang de ernst van de klachten of het aantal klachten in het uiterste geval een makelaar royeren en uit het register halen. Die kan zijn beroep dan niet meer uitoefenen in Nederland.

Makelaar is vrij beroep

Sinds 2001 kan iedereen die dat wil zich makelaar noemen. Er is geen wettelijk verplichte diploma nodig. Je kan je aansluiten bij een branchevereniging, maar dat hoeft niet. Er zijn nu twee brancheverenigingen: NVM en Vastgoed Nederland. Zij hebben wel regels opgesteld, maar die worden niet streng gehandhaafd. De brancheverenigingen zeggen dat makelaars zich dan zullen uitschrijven.

Klachten over makelaars zijn geen nieuw verschijnsel en het zijn er veel. Vereniging Eigen Huis (VEH) meldde in augustus nog dat er sinds februari meer dan 900 klachten over makelaars binnenkwamen bij het meldpunt.

De PVV in de Tweede Kamer komt vanwege de aanhoudende klachten met een wetsvoorstel voor de makelaarsbranche. Kamerlid Mooiman stelt gedragsregels voor, een landelijk beroepsregister, extern toezicht en boetes bij overtredingen. De brancheorganisaties reageerden hier positief op.

Minister Boekholt ziet de wet van Mooiman als hulp op weg naar effectieve en uitvoerbare wetgeving. "Daarom trek ik graag samen met de indiener op." Begin 2027 liggen er concrete voorstellen op tafel, belooft de minister.

In Tennessee is de executie van moordenaar Christa Pike dramatisch misgelopen. Volgens aanwezige journalisten leefde de ter dood veroordeelde nog na twee injecties met een dodelijk middel. Executies in de staat worden voorlopig opgeschort.

Getuigen die namens de pers aanwezig waren, melden dat ze de 50-jarige vrouw luid hoorden snurken, een teken dat haar ademhaling niet afnam. NBC News citeert haar advocaat, die zegt dat Pike "niet buiten bewustzijn is geraakt en nog steeds een hartslag heeft".

Journalisten die erbij waren, vertellen wat ze zagen:

Ambulances zijn bij de gevangenis aangekomen en ook weer vertrokken. De staat Tennessee liet daarna weten dat Pike naar het ziekenhuis is overgebracht voor medische zorg.

Executie mocht doorgaan

De mislukte executie van Pike volgde op een besluit van het Amerikaanse Hooggerechtshof, enkele uren daarvoor. Het federale hof besloot een bevel terug te draaien van een lagere rechter om de executie uit te stellen. Dat hof hield de executie gisteren ongeveer een uur voor de geplande uitvoering tegen.

De rechters wilden beoordelen of Pikes verklaringen over seksueel misbruik in haar jeugd voldoende waren meegewogen bij het opleggen van haar straf. Door het besluit van de hoogste Amerikaanse rechter kon de executie van Pike met een dodelijke injectie met enige uren vertraging toch doorgaan.

Journalist Tori Gessner beschreef achteraf dat de executie meteen al anders aanvoelde. Zo moesten ze een uur wachten, terwijl dat normaal een kwartiertje is. Ook klaagde Pike over een vreemd gevoel in haar arm. "Ze zei dat het branderig voelde en vroeg of dat normaal was."

Toen Pike na een uur een tweede injectie kreeg, bleef ze tekenen van leven vertonen. Na nog een klein half uur werden de getuigen zonder verklaring weggevoerd. Volgens Gessner ademde Pike op dat moment nog hoorbaar.

"Ik heb alle executies vorig jaar bijgewoond en de meeste van dit jaar, zoiets hebben we nog nooit gezien", zei collega-journalist Catherine Sweeney. "We hebben zoveel vragen en het gevangeniswezen zal een hoop antwoorden moeten leveren."

Unieke situatie

De gevangenis kwam na een aantal uren met een korte verklaring. "Elke stap van het wettelijke vaste protocol is gevolgd. De dodelijk injectie was in het verleden consistent effectief en voor verder handelen waren er geen protocollen. Christa Pike is overgebracht naar een zorginstelling elders."

Over de toestand van Pike werden geen verdere mededelingen gedaan. Gouverneur Lee heeft laten weten een onderzoek in te stellen naar wat er misging. Verdere executies zijn voorlopig opgeschort. Dit jaar stond er nog één gepland.

Een doodstrafexpert noemt de situatie tegenover persbureau AP uniek. In het verleden zijn vaker executies mislukt omdat er geen ader kon worden gevonden om de injectie te geven. Dat gebeurde in mei bijvoorbeeld nog in dezelfde staat. Dat een veroordeelde twee injecties overleeft, kwam niet eerder voor.

Tegenstanders van de doodstraf grijpen de zaak aan om hun punt te maken. "Tennessee laat de wereld zien dat het de doodstraf niet humaan en wettelijk kan uitvoeren. Dit moet stoppen", meent de directeur van de U.S. Campaign to End the Death Penalty. De advocaten van Pike herhalen vooraf al te hebben gewaarschuwd voor complicaties. "Het is triest om zo gelijk te krijgen."

Moord als tiener

Pike had eerder al gezegd niet bang te zijn om te sterven, maar wel lijden te vrezen tijdens de executie. De getuigen hoorden haar voor alles misging nog zeggen dat ze er vrede mee had. "Ik ben er klaar voor om vrij te zijn." Ze voegde eraan toe "dat ze de wereld ging verlaten op de manier waarop ze grotendeels haar tijd er had doorgebracht: vol liefde".

Pike werd in 1996 ter dood veroordeeld voor de moord die ze in 1995 pleegde op de 19-jarige Colleen Slemmer. Pike was destijds 18 jaar en pleegde de moord met Tadaryl Shipp, haar toenmalige vriend. Uit verklaringen bleek dat Pike Slemmer zag als een rivaal voor de aandacht van haar vriend.

Shipp kreeg levenslang omdat hij nog minderjarig was. Een andere verdachte, die op de uitkijk stond voor de twee, kreeg een voorwaardelijke straf.

Pike had om gratie gevraagd en daarbij gewezen op trauma's en seksueel misbruik in haar jeugd. Dat verzoek werd eerder deze week afgewezen.

De veroordeling van Pike leidde de afgelopen dagen tot internationaal protest. Mensenrechtenorganisatie Amnesty International zamelde meer dan 21.000 handtekeningen in.

"Christa is geen 18-jarig meisje meer, maar een vrouw van 50 die berouw toont en haar daden begrijpt", stelden haar advocaten. Volgens hen zou een tiener vandaag de dag voor hetzelfde misdrijf geen doodstraf krijgen.

De executie van Pike zou de eerste executie van een vrouw in ruim 200 jaar zijn in Tennessee.

De Zwitserse gletsjers hebben extreem zwaar te lijden gehad onder de afgelopen zomer. Niet alleen de aanhoudende hitte speelde de gletsjers parten. Er viel 's winters ook weinig sneeuw, waarvan veel bovendien al in juni was weggesmolten. Daarna lagen de gletsjers maandenlang onbeschermd in de volle zon terwijl hittegolf na hittegolf het ijs teisterde.

5,5 procent van de ijsmassa smolt. Dat komt neer op 2,5 tot 4 meter van de gemiddelde ijsdikte. Op de gletsjertongen ging het op sommige stukken om maar liefst 10 meter. Dat valt op te maken uit nieuwe cijfers van gletsjermonitorningsdienst GLAMOS en de Zwitserse Commissie voor Cryosfeerobservatie.

"Zelfs op een septemberochtend kun je het ijs nog horen smelten", verzucht glacioloog Matthias Hüss van de ETH Zürich in gesprek met de NOS, staand op de Griesgletsjer in het zuiden van Zwitserland. Het is warm voor de tijd van het jaar en op de achtergrond klinkt het kabbelen van het smeltwater. "Daar ben ik wel van onder de indruk. Normaal gesproken is eind september het moment waarop het smelten een paar maanden stopt."

Onder Hüss' voeten kleurt het kleine beetje ijs dat er nog ligt grauw. Het doet denken aan de grijze ijsbrij die in de berm ligt na een paar dagen sneeuw in Nederland. Zwitserse gatenkaas, zegt Hüss, wijzend naar de kale plekken aan de rand van de gletsjer. "Dit is de toekomst. Zo ziet een stervende gletsjer eruit. Het is echt een treurig gezicht."

De extreme smelt die in 2026 is gemeten is niet eens een record. Dat stamt uit 2022, toen maar liefst 5,9 procent smolt. Op de derde plaats staat 2024, met 4,4 procent. Om aan te geven hoe ingrijpend het effect van de opwarming van de aarde de laatste jaren is: eerder schommelde de jaarlijkse smelt grofweg tussen de 0,5 procent en 2,5 procent. Alles daarboven was een flinke uitschieter.

De versnelling van de smelt is ook in één oogopslag te zien als je de afgelopen decennia met elkaar vergelijkt. In de jaren 90 ging ongeveer 10 procent van het gletsjerijs verloren, in de tien jaar erna 14 procent en in de afgelopen tien jaar was het al meer dan een kwart.

De Griesgletsjer is in relatief korte tijd onherkenbaar veranderd:

De onderzoekers schrijven dat de Alpengletsjers geen schijn van kans hebben om deze omstandigheden langdurig te overleven. Ze wijzen er ook op dat er al tal van kleine gletsjers zijn verdwenen, zoals deze zomer nog de Bella Tola.

Maar ook grotere gletsjers kruipen steeds verder omhoog. Naast de Griesgletsjer trekt bijvoorbeeld ook de Rhônegletsjer zich razendsnel terug. In het toepasselijk genaamde plaatsje Gletsch is het ijs niet meer te zien.

"Ik hou van Gletsch, ik vind het zo'n magische plek", vertelt Tobias Winkelmann-Klein, wiens familie al generaties in het dorp komt. Hij is tegenwoordig directeur van het statige Grand Hotel Glacier du Rhône, dat in de negentiende eeuw nog pal naast het gletsjerijs lag.

Hoog in de bergen is te zien hoe snel het ging:

De imposante ijsaanblik is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van de plaats. "In 1868 verbleef de Britse koningin Victoria drie dagen aan de Furkapas", vertelt Winkelmann-Klein. "En in haar dagboek schreef ze: 'we reden naar Gletsch, langs de gletsjer'. Dat betekent dus dat de gletsjer aan de straat lag. Ze dronken thee aan de gletsjer. Je gelooft het niet: de gletsjer lag écht bij het hotel."

Op foto's en prenten die Winkelmann verzamelde komt het ijs nog vlakbij:

Inmiddels heeft het laatste stukje ijs dat nog zichtbaar was zich aan het oog onttrokken. Winkelmann-Klein bezoekt regelmatig de gebieden hogerop, waar nog ijs ligt, al moet hij veel verder lopen dan dertig jaar geleden. "Ik zag de gletsjer dit jaar vanaf het voorjaar tot de herfst. Je ziet het ijs maar smelten en smelten en smelten. Het is zo verdrietig."

En dat zal zo doorgaan. Zolang de mens broeikasgassen uitstoot zullen de gletsjers sneller blijven afsmelten, met grote gevolgen voor hun regio's en de rivieren die ze voeden. Volgens de onderzoekers verloren de Zwitserse gletsjers tussen juli en september zo'n 2200 miljard liter water. Nu nog brengt al dat extra smeltwater verlichting in een droge zomer als deze, maar naarmate meer ijs verdwijnt, neemt dat effect sterk af.

Bij andere gletsjers, zeker buiten de Alpen, kunnen klimaatmaatregelen nog veel verschil maken. Voor de Griesgletsjer staat de uitkomst al vast. Hüss: "Voor deze gletsjer is het te laat. We moeten eerlijk zijn. We hadden vijftig jaar geleden wat moeten doen als we deze hadden willen beschermen."

Bij een distributiecentrum van drogisterijketen Die Grenze in Peize heeft afgelopen avond een politieactie plaatsgevonden. De actie vond plaats op het industrieterrein van het Drentse dorp.

Een woordvoerder van de Landelijke Eenheid van de politie laat aan RTV Drenthe weten dat er niets is aangetroffen. Ook de douane was aanwezig en er werden speurhonden ingezet.

In een verklaring laat de keten weten "niet zelf, maar wel als derde partij betrokken" te zijn. De keten wil daar verder niets over zeggen. Over wat de aanleiding voor de politieactie was, zijn geen mededelingen gedaan.

Koopjesketen Die Grenze begon in 2007 met een winkel in Denekamp, vlak bij de Duitse grens. Inmiddels heeft de keten 80 vestigingen. Veel daarvan liggen in de grensstreek, maar het bedrijf heeft ook winkels elders in Nederland.

Vormt de AfD zo'n groot gevaar voor Duitsland dat de partij verboden moet worden? Die vraag werd tot middernacht besproken in het deelstaatparlement van Thüringen. Voor het eerst werd in een Duits parlement een hoorzitting over dit thema gehouden. Zowel voor- als tegenstanders kwamen aan bod, met deels emotionele bijdragen.

"De partij is zo ver geradicaliseerd, dat het in de traditie van nationaalsocialisme opereert", zei jurist Hendrik Cremer, die opriep tot een verbod. "Er kan een moment komen dat het te laat is."

AfD-advocaat Christian Conrad sprak daarentegen van een politieke heksenjacht. "Dit is geen juridische vraag, maar een politieke keuze om een partij te beschadigen."

Gevaar

Sinds de verkiezingszeges van de AfD is de verbodsvraag weer actueel geworden. Linkse partijen, inclusief regeringspartij SPD, willen al langer een verbod. Zij zien de AfD als een partij die een gevaar vormt voor de democratie en mensenrechten. De veiligheidsdienst ziet de partij als deels extreemrechts.

Binnen de CDU/CSU van bondskanselier Merz groeit het geluid om op z'n minst te onderzoeken of een verbod kans maakt. Deelstaatpremier Wüst van Noordrijn-Westfalen is hier voorstander van. Ook zijn er oproepen de partij op deelstaatniveau te verbieden, bijvoorbeeld in Thüringen, waar de partij al vijf jaar als extreemrechts is bestempeld.

Partijverbod

Het Constitutioneel Hof kan een verbod onderzoeken, als het daartoe wordt opgedragen door de regering, de Bondsdag of de Bondsraad. Het Hof stemt na lang onderzoek over een verbod, waarbij tweederdemeerderheid van de rechters nodig is.

In de jaren 50 werden een neonazistische en een communistische partij verboden. De extreemrechtse partij NPD werd in 2017 na een procedure uiteindelijk niet verboden. Het Hof oordeelde dat de partij ongrondwettelijke plannen had, maar stelde dat de NPD te klein was om haar doelen te realiseren.

De juridische organisatie Gesellschaft für Freiheitsrechte publiceerde onlangs een rapport met 2500 voorbeelden van ongrondwettelijke uitspraken en plannen van de AfD. Medeauteur Valentina Chiofalo lichtte in het verhoor toe: "De AfD-top roept op tot het opsluiten van politici en verdeelt burgers op basis van herkomst."

Het gaat daarbij zowel om lokale plannen als individuele uitspraken, niet altijd om de officiële partijlijn. Chiofalo wijst echter op het patroon erachter, dat wijst op ongrondwettelijke plannen. "Als wordt opgeroepen tot een hoofddoekverbod, dan ontzegt het moslims de openbare ruimte."

Veel aandacht ging uit naar het verschil tussen wat de partij officieel zegt en hoe partijleden het uitleggen. Zo gebruikt de partij de omstreden term 'remigratie' voor mensen zonder verblijfsrecht, maar spreken individuele AfD'ers over een veel grotere groep, tot miljoenen mensen. "U wijst zulke invullingen van die term niet af", zei jurist Chan-Jo Jun gericht tegen de AfD-fractie.

Op die manier hoeft de AfD zelf geen ongrondwettelijke plannen op te schrijven en kan het zo een partijverbod ontlopen. Volgens staatsrechthoogleraar Kyrill-Alexander Schwarz kan het desondanks als partijlijn worden gezien. "Als u zulke uitspraken gedoogt, kan dat de hele partij worden aangerekend."

De meest opvallende inspreker was komiek Hape Kerkeling. Hij spreekt zich geregeld uit tegen de opkomst van extreemrechts. "Dit land weet hoe democratie zichzelf kan afschaffen, als genoeg mensen wegkijken", waarschuwde hij. "Wie zwijgt als de democratie wordt aangevallen, kiest een kant. Ook als iemand denkt neutraal te zijn."

Kerkeling hoopt dat juist in Thüringen wordt opgeroepen tot een AfD-verbod. "Uitgerekend hier, waar in 1930 de eerste NSDAP-minister aantrad en waar Buchenwald ligt." In dat concentratiekamp zat zijn grootvader jarenlang gevangen. Kerkeling kreeg als enige spreker applaus, tegen de reglementen in.

De AfD schoof Hans-Georg Maaßen naar voren. De voormalige inlichtingenchef is zelf in opspraak geraakt vanwege extreemrechtse ideeën. Maaßen zegt geen verborgen agenda bij de AfD te zien. "Ik zie ook niet dat zij de rechtstaat afwijzen." Wat hem betreft zou juist Die Linke verboden moeten worden, als "extreemlinkse partij'.

Hoe kansrijk

Vooral CDU/CSU is sceptisch over een verbodsprocedure, mede omdat de AfD ervan zou kunnen profiteren als de partij uiteindelijk niet wordt verboden. Dat ziet jurist Jun anders. Hij denkt dat zo'n procedure de AfD hoe dan ook zal veranderen. "Het zal de partij aansturen afstand te nemen van extremistische ideeën en figuren."

De kansrijkste meerderheid om een verbodsprocedure te starten, is in de Bondsraad, waar de deelstaten vertegenwoordigd zijn. Na de recente deelstaatverkiezingen komt daar een meerderheid voor voorstanders in beeld. "Zo dichtbij waren we nog nooit", zegt de Thüringse minister van Binnenlandse Zaken Maier (SPD).

Het deelstaatparlement in Thüringen zal naar aanleiding van het verhoor binnenkort een oordeel vellen, of zij een verbodsaanvraag steunen.

De cybercriminelen die vorige week inbraken bij boodschappenbezorger Flink, hebben nog niets verdiend met hun hack. De hackers benaderden medewerkers en klanten met een ultimatum: als ze niet betalen, worden hun gegevens gepubliceerd. Daar is nog niemand op ingegaan.

RTL Nieuws kreeg van 32 Nederlandse Flink-klanten de afpersingsmail die de hackers hadden gestuurd. "Je ontvangt deze e-mail omdat we jouw persoonlijke informatie via een hack van Flink hebben gestolen", schreven de criminelen. "Als je weigert om 0,005 ETH (ethereum, een digitale munt - ongeveer 10 euro) te betalen voor 2 oktober dan zullen jouw gegevens worden verkocht op het dark web."

De hackers beweren de gegevens van een miljoen klanten en meer dan 10.000 medewerkers te hebben gestolen. Als Flink zelf of alle klanten samen in totaal 100 ether overmaken, worden alle data volgens de hackers verwijderd. Dat komt neer op zo'n 238.000 euro.

De technologie waar digitale munten op draaien, is openbaar toegankelijk. Daardoor is duidelijk dat nog niemand aan de hackers heeft betaald.

Geen reactie

De hackers zouden woonadressen, telefoonnummers en e-mailadressen van Flink-klanten gestolen. Ook zouden er gegevens over bestellingen zijn buitgemaakt. De criminelen hebben volgens Flink geen wachtwoorden en financiële gegevens in handen.

De hackers behoren volgens RTL Nieuws tot het collectief LPG Group, dat recent is opgericht. Het nieuwsmedium heeft de groep om een reactie gevraagd, maar zegt geen antwoord te hebben gehad.