NOS Nieuws - Algemeen

De toezichthouder Bureau Toetsing Investeringen (BTI) onderzoekt de overname van Solvinity, het bedrijf dat ervoor zorgt dat DigiD beschikbaar is. De directeur Digitale Economie van het ministerie van Economische Zaken heeft dat gezegd in de Tweede Kamer.

Tweede Kamerleden werden vanmiddag bijgepraat omdat zij zich zorgen maken over de overname van Solvinity. Dat bedrijf beheert het digitale platform waarop de overheidsdienst DigiD draait, waarmee miljoenen Nederlanders bijvoorbeeld hun belastingaangifte doen. Een Amerikaans bedrijf wil Solvinity overnemen.

Daarom zijn Kamerleden bang dat DigiD-gegevens in handen komen van de Amerikaanse overheid, of dat de VS de toegang tot DigiD blokkeert. In dat land gelden wetten waarmee de Amerikaanse overheid gegevens kan opvragen, of ervoor kan dat zorgen mensen geen gebruik meer kunnen maken van DigiD.

Onderzoek kan maanden duren

Het Bureau Toetsing Investeringen is een onafhankelijke toezichthouder die kan beoordelen of de overname inderdaad ernstig nadelig kan uitpakken voor de toegankelijkheid van DigiD. Dit onderzoek kan maanden duren.

DigiD is in handen van overheidsorganisatie Logius, dat tot 2028 een contract heeft met Solvinity. Maar Solvinity heeft geen rol in de ontwikkeling of het beheren van DigiD, zei de directeur van Logius in de Tweede Kamer. Wel heeft het bedrijf toegang tot het e-mailadres van mensen met een DigiD-account. "Dat is nodig om DigiD te laten werken", aldus de Logius-directeur.

Overname verbieden gebeurt niet vaak

Toezichthouder BTI kan een overname niet zelf verbieden, maar geeft een advies aan de minister van Economische Zaken, legde de directeur Digitale Economie van het ministerie uit.

Het BTI kan bijvoorbeeld adviseren dat een overname alleen mag doorgaan als bepaalde maatregelen worden genomen om de risico's te verkleinen, zei hij. Maar de toezichthouder kan ook aanraden om de overname tegen te houden.

Dat gebeurt niet vaak. In 2024 beoordeelde het BTI 52 gevallen van bedrijven die een andere eigenaar zouden krijgen, blijkt uit het jaarverslag. Drie keer werden voorwaarden gesteld. Slechts één keer verbood de minister van Economische Zaken een overname.

De Deense regering weigert om met de Amerikanen te onderhandelen over de verkoop van Groenland. Dat heeft minister Rasmussen van Buitenlandse Zaken gezegd in een interview met de Deense publieke omroep. "We beginnen niet aan onderhandelingen waarin we onze principes moeten opgeven", zei hij. "Dat zullen we nooit doen."

Groenland is een autonoom gebied binnen het koninkrijk Denemarken. President Trump herhaalde vandaag op het World Economic Forum dat de VS Groenland voor zijn verdediging absoluut nodig heeft en het per se in handen wil krijgen. Het gebruik van geweld sloot hij ditmaal uit, maar zijn taal was wel degelijk dreigend. "Je kunt 'ja' zeggen en je kunt 'nee' zeggen, en dat zullen we onthouden", zei hij.

Rasmussen noemt het positief dat Trump afziet van militaire middelen, "maar dat lost het probleem niet op". Eerder deze maand spraken hij en zijn Groenlandse collega Motzfeldt in Washington met de Amerikaanse minister Rubio. De uitkomst was toen dat een gezamenlijke werkgroep naar een oplossing gaat zoeken.

Rolien Créton, correspondent Scandinavië:

"Met afgrijzen hebben de Denen en de Groenlanders naar de toespraak van de Amerikaanse president voor het World Economic Forum in Davos geluisterd. Hij beschreef Groenland als 'een stuk ijs, koud en slecht gelegen'. De Denen schilderde hij af als zwakkelingen, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Groenland niet meer dan zes uur stand zouden hebben gehouden tegen de Duitsers. Alleen dankzij de Amerikanen werd Groenland volgens Trump niet door de Duitsers ingelijfd.

Na de ontmoeting vorige week in Washington kwam Rasmussen blij naar buiten en deed hij een fist bump met de Deense ambassadeur. Hij vertelde toen enthousiast dat er 'werkgroepen op hoog niveau' waren opgericht om oplossingen in kaart te brengen. En ja, verzekerde Rasmussen de Deense journalisten: hij had de rode lijn overgebracht. Groenland heeft zelfbeschikkingsrecht en Denemarken zal Groenland nooit verkopen of aan de VS afstaan.

Heel even dachten de Denen dat dit hoogoplopende geopolitieke conflict was geklaard. Maar daarna vertelde de woordvoerder van het Witte Huis dat de werkgroepen waren opgericht om Groenland over te nemen. Het was de wake-upcall voor de Denen dat ze geen enkele invloed op de Amerikaanse president hebben."

De Nederlandse minister Van Weel van Buitenlandse Zaken reageerde licht opgelucht op de toespraak van Trump. "In ieder geval hebben we een president gezien die na de afgelopen dagen met AI-plaatjes, met dreigen dat het binnen een paar weken zal gebeuren, nu toch een iets constructievere toon aansloeg."

Hij zei ook dat dat misschien het gevolg is van de reacties in Amerika zelf. "Er is heel weinig steun onder de Amerikaanse bevolking voor de plannen met Groenland." Ook op de effectenbeurzen en in Trumps eigen partij waren de reacties negatief.

Het conflict om Groenland raakt de hele NAVO. Denemarken heeft de steun van de Europese NAVO-landen en NAVO-lid Canada. President Trump spreekt vanavond ook met NAVO-secretaris-generaal Rutte.

Kysia Hekster, correspondent NAVO en Europese Unie:

"Trump sprak dreigende taal tegen de Europeanen. Hij noemde ze meerdere malen zwak. Wat hem betreft is er geen enkele andere uitkomst bij de onderhandelingen dan dat hij Groenland krijgt. Het leek wel of er alleen over de hoogte van het bedrag onderhandeld moet worden.

Ook over de NAVO waren Trumps woorden hard: 'Daar hebben we nooit iets aan gehad. We geven zo veel en we krijgen zo weinig terug.' Als je er positief naar kijkt, zei hij niet dat hij uit de NAVO wil stappen, maar het is wel duidelijk dat de NAVO moet doen wat hij zegt. Secretaris-generaal Rutte spreekt Trump vanavond. Hij zal al zijn onderhandelingstalent moeten gebruiken om Trump op andere gedachten te brengen, want voor Denemarken staat vast dat Groenland niet te koop is."

Er is grote onrust binnen het gemeentelijk apparaat van Lelystad. Een meerderheid van het college van burgemeester en wethouders trekt de vakbekwaamheid van een deel van de ambtenaren in twijfel, meldt Omroep Flevoland.

De ambtenaren zouden de uitvoering van beleid tegenwerken, waardoor onder meer de jeugdhulp en woningbouw vertraging oplopen. Het college heeft de gemeentesecretaris opdracht gegeven voor een onderzoek.

Dat blijkt uit interne documenten van de gemeente, die Omroep Flevoland in handen heeft. Bronnen bevestigen dat er een zogeheten bestuursopdracht aan gemeentesecretaris Carla Swart is gegeven.

Het college bestaat uit vier wethouders en de burgemeester. Drie van hen zouden voor de bestuursopdracht hebben gestemd, twee tegen.

Memo van wethouders

Enkele dagen na haar aantreden in september kreeg Swart van haar voorganger een memo, dat was opgesteld door twee wethouders. In het stuk werd gesproken van "ernstige, structurele problemen" binnen de gemeente.

Het zou bij de ambtelijke directie aan leiderschap en sturing ontbreken. Ook zou sprake zijn van een "gebrek aan vakbekwaamheid" en "een cultuur van vrijblijvendheid."

Het gemeentebestuur verwijt ambtenaren bovendien "structureel ondermijnend gedrag en weerstand" en spreekt van "de afwezigheid van structurele processen en discipline." Ambtenaren zouden geweigerd hebben om opdrachten uit te voeren of die hebben genegeerd.

'Aanpak onvoldoende'

Volgens het college hebben de ambtelijke directie en de gemeentesecretaris na de kritiek onvoldoende actie ondernomen. Het college noemt voorstellen als leiderschapstrainingen en het instellen van een taskforce "cosmetisch", "onsamenhangend" en "volstrekt onvoldoende".

Ook stelt het college dat niet wordt opgetreden tegen niet-functionerende leidinggevenden en tegen teams waar "systematische stagnatie of ongewenst gedrag plaatsvindt."

De bestuursopdracht van het college aan de gemeentesecretaris maakt veel los binnen de ambtelijke organisatie. Vooral het negatieve beeld van de samenwerking tussen college en ambtelijke organisatie wekt wrevel. "Wij herkennen ons niet in dit beeld", schrijven 23 teamleiders aan hun medewerkers in een interne memo.

Geen reactie

Omroep Flevoland heeft de gemeente om een reactie gevraagd. Ook na aandringen blijft een inhoudelijke reactie uit.

De Britse prins Harry zegt dat de Daily Mail het leven van zijn vrouw Meghan Markle "absoluut ellendig" heeft gemaakt. "Het is walgelijk om hier te zitten en dit allemaal opnieuw te moeten doorstaan", zei hij in de rechtszaak tegen de uitgever van de krant.

Harry en zes medeaanklagers, onder wie Elton John, beschuldigen uitgever Associated Newspapers Ltd. van onwettige informatievergaring. Journalisten zouden tussen 1993 en 2011 hun privacy hebben geschonden om met sensationele onthullingen de verkoop van de krant te laten stijgen.

"Net als bij anderen werd mijn leven al vanaf mijn tienerjaren op deze manier gecommercialiseerd. Ze drongen door tot in elk detail van mijn privéleven, luisterden telefoongesprekken af, regelden vluchten zodat ze konden achterhalen waar ik naartoe ging", zei Harry geëmotioneerd.

'Bang en paranoïde'

De zaak draait om veertien artikelen die de journalisten volgens Harry alleen hebben kunnen schrijven met illegaal verkregen informatie. In zijn getuigenverklaring noemde hij dat "angstaanjagend", zowel voor hem als voor zijn dierbaren.

Hij zei dat de artikelen hem "ongelooflijk paranoïde" maakten en hem het gevoel gaven dat hij overal werd achtervolgd. "Ik was echt bezorgd dat er iets ergs zou gebeuren." Volgens Harry probeerde de uitgever hem waarschijnlijk aan te zetten tot drugs- en alcoholgebruik.

Associated Newspapers stelt dat de artikelen zijn geschreven op basis van loslippige vrienden van de prins. Journalisten zouden nauwe banden hebben met zijn sociale kring. Volgens Harry klopt dat niet. Op de vraag waarom de prins niet eerder naar de rechtbank is gestapt, zei hij dat hij als lid van de koninklijke familie "niet mocht klagen".

De advocaten van de uitgever zeggen dat Harry en zijn medeaanklagers te laat zijn, omdat de verjaringstermijn van zes jaar is gepasseerd. De rechter is daar niet van overtuigd. Hij wil eerst het bewijs horen, voordat hij beslist of de zaak verjaard is.

Eerdere zaken

De rechtszaak in Londen is Harry's derde zaak in zijn strijd tegen de roddelpers. Vorig jaar liep een zaak tegen de uitgever van de The Sun en News of the World uit op een schikking. Ongeveer een jaar eerder oordeelde een rechtbank in het voordeel van Harry in een zaak tegen de uitgever van de Daily Mirror en Sunday Mirror. De uitgever moest een schadevergoeding betalen, omdat de kranten artikelen hadden geschreven op basis van illegaal verkregen informatie.

De verwachting is dat de behandeling van deze zaak negen weken gaat duren.

Het Amerikaanse leger zegt te zijn begonnen om IS-gevangenen over te brengen van gevangenissen in Syrië naar Irak. De VS wil er op die manier voor zorgen dat de gevangenen op een juiste manier worden bewaakt, nu de Koerdische SDF-groepering zich steeds verder terugtrekt.

De gevangen leden van terreurgroep Islamitische Staat werden vastgehouden in het noordoosten van Syrië, in de provincie Hassakeh. Gevangenissen in het gebied vielen eerder onder het gezag van de SDF-strijdkrachten. Nu de SDF zich onder druk van gevechten met het regeringsleger verder naar het oosten heeft teruggetrokken, maakt het leger weer de dienst uit in het gebied.

De afgelopen dagen werd er rond gevangenissen in de regio gevochten, ondanks een afgesproken staakt-het-vuren. Zo beschuldigde SDF "aan de regering gelieerde milities" van een aanval op de Shaddadi-gevangenis. De SDF en de regering beschuldigden elkaar over en weer ervan dat ze te maken hadden met de ontsnapping van IS-leden uit de gevangenis.

Ook bij andere gevangenissen is gevochten. Op de dag dat het staakt-het-vuren werd ondertekend, zouden er ook al IS-gevangenen zijn vrijgelaten.

150 IS-gevangenen

Het Amerikaanse militaire commando in de regio zegt te zijn begonnen met de overplaatsing van 150 IS-gevangenen. Volgens de verklaring kunnen er uiteindelijk tot 7000 IS-gedetineerden vanuit Syrië naar Iraakse faciliteiten worden overgebracht.

De SDF heeft al jaren goede banden met de Verenigde Staten, en de nieuwe regering in Damascus sinds kort ook. Ondanks dat lijkt de militaire steun van de VS aan de SDF inmiddels voorbij. "Het oorspronkelijke doel van de SDF als belangrijkste anti-IS-macht op de grond is grotendeels verlopen", zei de Amerikaanse ambassadeur van Turkije, Tom Barrack.

Al-Hol

Gisteren werd de controle over een detentiekamp in het noordwesten van Syrië, genaamd al-Hol, overgenomen door het Syrische regeringsleger. In het kamp verblijven vele duizenden mensen, voornamelijk vrouwen en kinderen van IS-verdachten. Er zitten ook Nederlandse vrouwen en kinderen vast.

Het kamp biedt nog steeds onderdak aan zo'n 24.000 mensen. Onder hen bevinden zich ongeveer 14.500 Syriërs en bijna 3000 Irakezen.

Spanje werd deze week opgeschrikt door twee dodelijke treinongelukken in drie dagen. De machinisten slaan alarm met een oproep tot een algemene spoorwegstaking.

Er zijn al langer zorgen. Vorig jaar stuurde de machinistenvakbond al een brief naar spoorbeheerder Adif met waarschuwingen over de veiligheid op het spoor. Inmiddels rijst de vraag: is dit toeval of wijst het op een structureel probleem in de infrastructuur?

Vakbond SEMAF noemde meerdere trajecten van het hogesnelheidsnet en stelde dat machinisten dagelijks stuiten op "talloze gaten in het spoor, losse rails en oneffenheden in de bovenleiding".

Volgens SEMAF hebben machinisten deze problemen herhaaldelijk bij Adif gemeld, kennelijk zonder dat er maatregelen volgden.

Het belangrijkste verzoek van de vakbond was een tijdelijke snelheidsverlaging naar 250 kilometer per uur. "Deze maatregel moet van kracht blijven totdat het spoornetwerk in een geschikte staat verkeert om hogere snelheden veilig mogelijk te maken", schreef SEMAF.

Het is onduidelijk of Adif op deze brief heeft gereageerd en maatregelen heeft genomen. Na het ongeluk van zondagavond is de maximumsnelheid op verschillende trajecten wel tijdelijk verlaagd.

Hoe is het Spaanse spoornetwerk georganiseerd?

Net als in veel Europese landen is het Spaanse spoor in twee delen gesplitst. Het staatsbedrijf Adif is verantwoordelijk is voor beheer, uitbreiding en onderhoud van de spoorinfrastructuur. Ook draagt Adif de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het spoor.

Renfe is het nationale spoorwegbedrijf, dat sinds 1941 treinen exploiteert. Tot 2005 beheerde Renfe ook het spoor, maar door een hervorming werd het beheer afgesplitst en kwam Adif tot stand.

Op het Spaanse spoor rijden treinen van verschillende bedrijven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen hogesnelheidstreinen, het regionaal en forensennetwerk en het goederenvervoer.

Spanje heeft bijna 4000 kilometer spoor voor hogesnelheidstreinen. Na China is dat het meeste aantal kilometers ter wereld. Op dat net zijn drie aanbieders actief: Renfe, Ouigo en Iryo.

Minister van Transport Óscar Puente zei in de media dat de staking vooral wordt aangewakkerd door de "emotionele staat van de machinisten", na het overlijden van collega's deze week. De grootste oppositiepartij, Partido Popular, reageerde fel en noemde de uitspraak van de minister "moreel verwerpelijk".

Ook regionale politici voeren de druk op de centrale overheid op. Met name Catalaanse bestuurders stellen dat te weinig wordt geïnvesteerd in regionale trajecten en dat de infrastructuurpolitiek onevenwichtig is.

In de dagen na het ongeluk bij Córdoba verschenen online video's en foto's van reizigers die problemen op het spoor documenteerden. De meeste beelden tonen trillingen en onregelmatige bewegingen in de trein. Een van de meest gedeelde video's is die van María Urbaneja, die ongeveer 24 uur voor het ongeluk een TikTok-video plaatste waarin ze de hevige trillingen in de trein filmt. In haar bericht noemt ze het "een schande" dat zij praktisch de hele reis op deze manier heeft moeten reizen.

Waar de eerste dagen na het ongeluk bij Adamuz vooral gericht waren op slachtoffers en hulpverlening, is er nu een bredere discussie ontstaan: kunnen twee dodelijke ongelukken binnen enkele dagen nog worden gezien als toeval, of wijzen ze op structurele tekortkomingen in onderhoud en toezicht?

De komende periode zal moeten uitwijzen of gebrekkig onderhoud en infrastructuurproblemen hebben bijgedragen aan de ongevallen. Ondertussen moeten reizigers rekening houden met hinder, vertragingen en mogelijk langdurige snelheidsbeperkingen op het spoor.

Er is afgelopen jaar zeker 2,5 miljard euro geïnvesteerd in beginnende en groeiende bedrijven in Nederland. Dat blijkt uit cijfers van onder meer brancheorganisatie Dutch Startup Association (DSA).

Investeerders stoppen vaak veel geld in zo'n start-up, in ruil voor een relatief klein deel van de aandelen. Ze vinden het dat waard, omdat ze verwachten dat die bedrijven nog flink zullen groeien. Zulke durfinvesteringen waren in 2025 samen goed voor het op twee na hoogste bedrag ooit. Alleen in 2021 en 2022 werd meer geld opgehaald.

Het grootste bedrag ging afgelopen jaar naar online-supermarkt Picnic; die wist 430 miljoen euro op te halen bij investeerders. Een jaar daarvoor ging het bedrijf ook al aan kop met 355 miljoen.

Afgelopen jaar lukte het 349 start-ups en andere 'groeibedrijven' om geld op te halen. De top 10 was goed voor bijna de helft van het totaal geïnvesteerde bedrag.

Kansen

Een investering zo omvangrijk als in Picnic is uitzonderlijk, maar "grote deals, tussen de 15 en 100 miljoen, komen steeds vaker voor", zegt DSA-voorzitter Lucien Burm.

Dat komt volgens hem onder meer doordat Europa meer op zichzelf is gaan focussen; in lijn met het Europese rapport van Mario Draghi en de Nederlandse variant van oud-ASML-topman Peter Wennink. Die rapporten benadrukken dat Europa moet investeren in digitale infrastructuur, waaronder AI.

Dat biedt kansen voor bedrijven in Europa, denkt Burm. "Nieuwe bedrijven die chips willen ontwikkelen kunnen investeringen ophalen. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor bedrijven die drones maken of dat willen doen."

Opvallend is dat Nederland weinig geld stopt in AI, zegt Thomas Mensink van start-up-marktanalist Golden Egg Check. "In andere Europese landen zijn er inmiddels bepalende spelers opgestaan, zoals Mistral in Frankrijk en Lovable in Zweden." Mistral is het bedrijf achter de Franse ChatGPT-concurrent Le Chat. Met Lovable kunnen gebruikers websites en apps bouwen met een chatapp.

Coronajaar 2021 was piekjaar

In 2021 werd er nog veel meer geld gestoken in dit soort bedrijven; meer dan 5 miljard. "Dat had te maken met corona", zegt Burm van DSA. "Bedrijven gingen op zoek naar nieuwe manieren om rendement te kunnen blijven maken." Dat had te maken met de negatieve rente van toen. "Als de rente negatief is, betaal je om je geld op de bank te laten staan."

Het aantal bedrijven dat toen geld kreeg, was niet opmerkelijk hoog. Het ging om 373 bedrijven. In 2024 en 2025 waren dat er maar iets minder, respectievelijk 342 en 349.

De Amerikaanse president Trump heeft opnieuw hard uitgehaald naar Denemarken. Voor een volle zaal bij het World Economic Forum in het Zwitserse Davos sprak Trump een dik uur over zijn zelfverklaarde successen, maar ging hij ook uitgebreid in op zijn wens om Groenland in te lijven.

Hij blijft erbij dat het Deense land Amerikaans moet worden. De onderhandelingen daarover moeten onmiddellijk beginnen, zei hij. Anders dan in eerdere uitspraken sluit Trump het gebruik van geweld uit.

"We krijgen waarschijnlijk niets, behalve als ik beslis om extreme druk en geweld in te zetten", aldus Trump. "Dan zouden we niet te stoppen zijn. Maar dat ga ik niet doen."

Wat hij dan wel gaat doen als Denemarken blijft weigeren om Groenland af te staan, zei hij niet. Wel dat dit gevolgen zal hebben: "Je kunt 'ja' zeggen en je kunt 'nee' zeggen, en dat zullen we onthouden."

Trump zei dat de VS Groenland nodig heeft om zich te kunnen verdedigen:

Trump herhaalde dat de VS Groenland - dat hij een grote berg ijs noemde - nodig heeft voor zijn "strategische verdediging" tegen eventuele Chinese of Russische aanvallen.

Volgens hem is in de Tweede Wereldoorlog bewezen dat Denemarken niet in staat is om Groenland te verdedigen. De Duitsers namen Denemarken in 1940 binnen een dag in. "Zonder ons spraken jullie Duits en een beetje Japans", zei Trump. De Amerikanen namen toen de verdediging van Groenland op zich.

Trump bestrijdt dat een vreedzame overdracht niet zou kunnen, omdat landen dat in het verleden vaker hebben gedaan. De kwestie-Groenland is volgens hem dan ook "geen bedreiging voor de NAVO".

Correspondent Rudy Bouma vanuit Washington:

"Trump zegt Groenland weliswaar niet te gaan aanvallen, maar de extra importheffingen voor Europese landen waarmee hij heeft gedreigd zijn niet van tafel. Trump haalde in zijn speech voorbeelden aan van landen die voor hem zijn gezwicht door importheffingen, zoals WEF-gastheer Zwitserland.

Trump haalde de geschiedenis aan om zijn claim op Groenland kracht bij te zetten: tijdens de Tweede Wereldoorlog verdedigde de VS Groenland omdat Denemarken daar niet meer toe in staat was. Hij vindt het maar 'ondankbaar' dat de VS daarvoor niets heeft teruggekregen.

Dat klopt niet, want Denemarken en de VS hebben in 1951 een verdrag gesloten dat de stationering van Amerikaanse militairen toestaat. Op het hoogtepunt van de Koude Oorlog waren er zo'n 10.000 manschappen gestationeerd op Groenland en waren er 10 bases en nog eens 10 weer- en radarstations, maar de VS heeft dat zelf teruggebracht naar zo'n 150 manschappen op één basis."

De VS is het belangrijkste lid van de NAVO. De afspraak binnen de NAVO is dat de andere NAVO-landen hun bondgenoten te hulp komen als die worden aangevallen. Bij een militaire aanval van de VS op Groenland zouden alle andere NAVO-landen dus op basis van artikel 5 van het NAVO-verdrag tegenover de VS komen te staan.

De Amerikaanse aandelenmarkten reageerden voorzichtig positief op Trumps belofte dat hij geen geweld zal gebruiken. De S&P 500 and Dow Jones stegen zo'n 0,3 procent. Gisteren daalde de S&P 500 nog 2,1 procent vanwege de Groenland-kwestie, de Dow Jones 1,8 procent.

Europees Parlement

Het Europees Parlement heeft vandaag vanwege de kwestie-Groenland formeel besloten om de behandeling van het handelsverdrag met de VS stil te leggen. De Europese Commissie en de VS kwamen eind juli overeen dat de EU geen belasting meer zou heffen op de import van Amerikaanse goederen en dat over de Europese goederen die naar de VS gaan 15 procent belasting moet worden betaald.

Dit akkoord moet door het Europees Parlement en de lidstaten worden goedgekeurd. Veel Europarlementariërs vonden al dat de afspraken onevenwichtig waren, maar leken bereid om er onder voorwaarden mee akkoord te gaan. Eind deze maand zou in het parlement de stemming plaatsvinden. Dat gaat nu voorlopig niet door, omdat de VS in verband met het conflict opnieuw met heffingen dreigt.

Canada

Trump haalde ook nog uit naar Canada. De Canadese premier Mark Carney kreeg gisteren na zijn speech in Davos een staande ovatie. Zonder Trump te noemen, zette hij zich af tegen internationale grootmachten die andere landen importheffingen opleggen als ze hun zin niet krijgen. Volgens hem is een nieuw tijdperk aangebroken waarin "de geopolitiek van de grootmachten op geen enkele manier wordt beperkt".

Vandaag zei Trump in Davos dat Canada de VS "dankbaarder" moet zijn. "Canada krijgt veel cadeautjes van ons. Ze zouden dankbaar moeten zijn, maar dat zijn ze niet." Hij wees erop dat de VS aan een raketscherm werkt waar ook Canada van zal profiteren. "Canada leeft dankzij de VS. Onthoud dat Mark de volgende keer dat je iets zegt."

Kysia Hekster, correspondent NAVO en Europese Unie:

"Trump sprak dreigende taal tegen de Europeanen. Hij noemde ze meerdere malen zwak. Wat hem betreft is er geen enkele andere uitkomst bij de onderhandelingen dan dat hij Groenland krijgt. Het leek wel of er alleen over de hoogte van het bedrag onderhandeld moet worden.

Ook over de NAVO waren Trumps woorden hard: 'Daar hebben we nooit iets aan gehad. We geven zo veel en we krijgen zo weinig terug.' Als je er positief naar kijkt, zei hij niet dat hij uit de NAVO wil stappen, maar het is wel duidelijk dat de NAVO moet doen wat hij zegt. Secretaris-generaal Rutte spreekt Trump vanavond. Hij zal al zijn onderhandelingstalent moeten gebruiken om Trump op andere gedachten te brengen, want voor Denemarken staat vast dat Groenland niet te koop is."

Rozen van buiten de EU brengen mogelijk gezondheids- en milieurisico's met zich mee. Daarvoor waarschuwen de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Consumenten wordt geadviseerd deze bloemen niet bij het gft-afval weg te gooien.

Rozen en andere snijbloemen uit niet-EU-landen kunnen restanten bevatten van gewasbeschermingsmiddelen (pesticiden) die binnen de EU verboden zijn, staat in een rapport van de NVWA.

Voor het onderzoek werd gekeken naar rozen, omdat dit de meest geïmporteerde snijbloem is in Nederland. Vooral mensen die beroepsmatig met snijbloemen werken, zoals importeurs, veilingmedewerkers en bloemisten, kunnen blootgesteld worden aan de stoffen, die mogelijk effect hebben op hun gezondheid.

Bedekkende kleding

Zelfs als ze beschermende kleding en handschoenen dragen kan de blootstelling te hoog zijn. Volgens het rapport is meer regulering nodig voor geïmporteerde rozen. Zolang die ontbreekt, moeten er passende beschermingsmaatregelen worden genomen voor mensen die beroepsmatig met bloemen in contact komen.

Zo zouden ze korter met bloemen in aanraking moeten komen, meer met machines moeten werken en tijdens het werk naast handschoenen ook kleding moeten dragen die zowel de armen als de benen bedekt.

Geen risico voor consumenten

Het onderzoek toonde ook aan dat consumenten nauwelijks risico lopen. Zij worden zo weinig blootgesteld aan de pesticiden dat deze naar verwachting geen risico voor de gezondheid opleveren. Het eten van niet voor consumptie gekweekte rozenblaadjes wordt sterk afgeraden.

De precieze effecten op de gezondheid zijn nog onduidelijk, aldus het RIVM. Het instituut pleit voor vervolgonderzoek om de risico's verder in kaart te brengen.

'Gooi rozen niet bij gft-afval'

In het NVWA-rapport wordt ook een oproep gedaan: gooi rozen en andere snijbloemen niet bij het gft-afval, omdat de pesticiden op deze bloemen mogelijk schadelijk zijn voor bodemorganismen en bijen.

Vervolgonderzoek is volgens de voedsel- en warenautoriteit nodig om te bepalen hoe dit afval veilig kan worden afgevoerd. Tot die tijd moeten rozen en andere snijbloemen tot het restafval worden gerekend.

Het advies is aangeboden aan de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en aan de staatssecretaris van Jeugd, Preventie en Sport. Zij beslissen over eventuele vervolgstappen.

Bij het woord komeet denken velen meteen aan de komeet van Halley, verreweg de bekendste in het rijk der kometen. Maar eigenlijk heeft juist die komeet de verkeerde naam. Dat betogen althans twee wetenschappers, een Nederlandse sterrenkundige en een Britse historicus.

Ze ontdekten dat niet de 17de-eeuwse wetenschapper Edmund Halley, maar een 11de-eeuwse monnik als eerste beschreef dat de komeet na 76 jaar terugkwam. Deze monnik was Eilmer van Malmesbury, ook bekend als Aethelmaer.

Astronoom Simon Portegies Zwart (Universiteit Leiden) raakte geïntrigeerd door de geschiedenis van de komeet van Halley na een bezoek aan het Tapijt van Bayeux in Frankrijk. Daar is de komeet van Halley prominent op te zien. Hij zocht contact met de Britse historicus Michael Lewis die er veel van weet. Samen doken ze in middeleeuwse manuscripten waarin kometen voorkomen.

Het onderzoek duurde vijf jaar en leverde de nodige verrassingen op, vertelt Portegies Zwart. "Je moet je voorstellen dat de hemel er in de 11de eeuw totaal anders uitzag dan nu. Alleen de helderste sterren zijn tegenwoordig zichtbaar met al het straatlicht. Maar toen was er geen elektrisch licht en zag je iedere nacht de hele sterrenhemel. Als er dan plotseling zo'n komeet voorbijkwam, had dat een enorme impact. En vaak verbonden ze er ook een betekenis aan."

Monniken noteerden de passage van zo'n komeet nauwgezet. "Vaak werden er bepaalde gebeurtenissen aan gekoppeld, zoals de dood van een koning."

Het leidde zelfs tot een vroege vorm van nepnieuws. "Want soms ging er een kardinaal dood, en dan gaven ze die in de kronieken ook maar een komeet mee. Terwijl er in dat jaar helemaal geen komeet te zien was geweest."

Tegenwoordig zijn de banen van alle kometen die op de aarde te zien zijn bekend, maar in de middeleeuwen was dat nog niet zo. Des te opvallender is het dat de Engelse monnik Eilmer van Malmesbury in een kroniek in 1066 schrijft dat hij een komeet voor de tweede keer zag.

"Hij moet een kleine jongen zijn geweest toen hij de komeet van Halley voor het eerst zag, en 76 jaar later herkende hij hem en herinnerde hij zich dat zich allerlei rampspoed had voltrokken die eerste keer: er heerste honger, een koning ging dood, Vikingen vielen Engeland binnen. Hij waarschuwde daarom dat er nu weer zoiets kon gebeuren,"

Raadsel

Hoe de monnik wist dat het 76 jaar later om dezelfde komeet ging? "Dat is een raadsel. Sommige kometen zijn heel herkenbaar, ze hebben bijvoorbeeld twee staarten. Wat het in dit geval precies was, weten we niet. Maar ik herinner me nog hoe ik Halley in 1986 zelf vanaf het schoolplein zag. Het is iedere 76 jaar een indrukwekkende ervaring. "

Portegies Zwart en Lewis schreven hun bevindingen op in een boek, Dorestad and Everything After. Ports, townscapes & travellers in Europe, 800-1100. Daarin staat ook een pleidooi om de komeet van Halley een andere naam te geven.

"Dat is niet heel serieus", erkent de sterrenkundige. "Die naam Halley is zo ingeburgerd, dat je hem nauwelijks kan veranderen, en daarnaast: Halley was wel de eerste die niet alleen de waarnemingen met elkaar in verband bracht, maar ze ook wist te voorspellen. Dus dat is toch een belangrijke stap geweest in de sterrenkunde. En hij heeft natuurlijk nog veel meer gedaan."

De neergestorte Boeing 787 van Air India kampte mogelijk al langere tijd met gebreken. Dat stelt een organisatie die kritisch is op de luchtvaartindustrie op basis van documenten van een klokkenluider.

De organisatie, The Foundation for Aviation Safety, heeft de bevindingen gepresenteerd aan de Amerikaanse Senaat, melden BBC News en Aviation Source News.

In de presentatie stelt de groep dat het toestel al sinds de levering in 2014 kampte met problemen. Volgens het onderzoek had het toestel "in de elfjarige levensduur te kampen met een breed en verwarrend scala aan technische, productie-, kwaliteits- en onderhoudsproblemen". Die zouden meerdere keren hebben geleid tot storingen in de elektrische systemen.

In januari 2022 zou brand zijn uitgebroken in een stroomverdelingspaneel dat elektriciteit van de motor krijgt en verdeelt naar een aantal vliegtuigsystemen. En in april van hetzelfde jaar bleef het toestel tijdelijk aan de grond vanwege een probleem met het indicatiesysteem van het landingsgestel.

260 doden

De Boeing 787 Dreamliner crashte in juni vorig jaar bij het opstijgen in de stad Ahmedabad op weg naar Londen. Bij de ramp kwamen 260 mensen om het leven: 229 van de 230 passagiers, de 12 cabinepersoneelsleden en nog 19 mensen op de grond.

Een eerste onderzoek van de Indiase luchtvaartautoriteiten stelde in juli vast dat de brandstoftoevoer naar de motoren werd afgesloten. Op opnames uit de cockpit is te horen hoe de ene piloot de andere vraagt waarom hij de brandstof heeft afgesloten. "De andere piloot antwoordde dat hij dat niet had gedaan", staat er in het verslag.

Foundation for Aviation Safety stelt dat bij de crash "net als bij de crashes met de 737 MAX-toestellen de piloten de schuld krijgen" en dat er "sprake lijkt te zijn van een doofpotaffaire".

Ontbrekende informatie

Advocaten van de slachtoffers en onafhankelijke luchtvaartexperts stellen tegenover de BBC dat in de voorlopige conclusie van de Indiase luchtvaartautoriteiten belangrijke informatie ontbreekt.

De kritische groep Foundation for Aviation Safety bestaat nog maar kort en is voor een groot deel afhankelijk van donaties. Oprichter is Ed Pierson, die tussen 2008 en 2018 bij Boeing werkte en later uit de school klapte over problemen bij de 737 MAX-toestellen.

Boeing en Air India hebben nog niet gereageerd op de beschuldigingen aan hun adres.

'Latente defecten'

Volgens de organisatie zijn er ook zorgen over andere 787-toestellen. Ze stelt zo'n tweeduizend meldingen van problemen in de VS, Canada en Australië te hebben onderzocht. Daaruit zou blijken dat er onder meer waterlekken waren. Boeing stelt dat de 787 een veilig vliegtuig is. Voor het ongeluk in Ahmedabad waren er ruim tien jaar geen dodelijke ongevallen.

Maar Foundation for Aviation Safety stelt dat er ook sprake kan zijn van "latente defecten die jarenlang over het hoofd gezien kunnen worden" totdat er iets gebeurt, waardoor "probleem op probleem ontstaat en een ramp kan gebeuren".

Het Europees Parlement wil dat de rechters van het Europees Hof zich uitspreken over het Mercosur-handelsverdrag, voordat het wordt ingevoerd. Daarover heeft het Europees Parlement vandaag gestemd. Het verdrag moet de handel tussen de EU en vier Zuid-Amerikaanse landen stimuleren, maar volgens tegenstanders zou het ingaan tegen de belangen van Europese boeren.

Door de rechters te vragen nog eens te kijken naar de inhoud van het akkoord, loopt de invoering mogelijk grote vertraging op. Een woordvoerder van het Europees Hof liet eerder weten dat invoering in principe niet mogelijk is, zolang de rechter naar het verdrag kijkt. Dat duurt al snel een à twee jaar.

De stemming is een tegenvaller voor de Europese Commissie. Volgens de Commissie is het verdrag essentieel om minder afhankelijk te worden van grootmachten als China en de Verenigde Staten.

Graadmeter

De vraag is nu of de Europese Commissie de deal alsnog snel wil invoeren, in afwachting van het advies van de rechter. Volgens een woordvoerder van de Europese Commissie bestaat die mogelijkheid wel degelijk. Daarmee zou de Commissie wel tegen de wens van het Parlement ingaan.

De Europese Commissie laat in een eerste reactie weten de beslissing van het Parlement zeer te betreuren. De Commissie wil nu eerst in gesprek met Europarlementariërs en met de lidstaten, voordat ze een beslissing neemt over hoe verder te gaan met het verdrag.

De stemming van vandaag betekent niet dat het Parlement ook definitief tegen het verdrag is. Daarover zou over een paar maanden pas gestemd worden. Die stemming wordt nu uitgesteld tot na het advies van de rechter. De uitslag van vandaag wordt wel als graadmeter gezien voor de steun die er in het Parlement is voor het verdrag.

Vorige week stemde een meerderheid van de EU-landen voor het verdrag. Frankrijk, Polen, Hongarije, Ierland en Oostenrijk waren tegen. Zij bleven erbij dat de deal slecht is voor de concurrentiepositie van hun boeren.

'EU zet zichzelf buitenspel'

Het Mercosur-akkoord moet de handel tussen de EU en Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay stimuleren door importheffingen te verlagen en procedures te versimpelen. Daardoor kan de EU straks producten zoals auto's, medicijnen en textiel makkelijker exporteren. Andersom kan de EU goedkoper soja, rundvlees en suiker importeren. Daarnaast beschikken de Zuid-Amerikaanse landen over belangrijke grondstoffen.

Commissievoorzitter Von der Leyen noemde de deal gisteren in Davos nog "een sterke boodschap aan de wereld". Afgelopen zaterdag was Von der Leyen al in Paraguay om de deal feestelijk te ondertekenen. De EU hoopt op korte termijn ook handelsakkoorden met andere landen te sluiten, zoals India en de Verenigde Arabische Emiraten.

De Duitse bondskanselier Merz noemt de beslissing van het Parlement "betreurenswaardig". Volgens Merz getuigt het besluit van een "verkeerde inschatting van de geopolitieke situatie". Hij zegt dat er niet meer moet worden uitgesteld en dat het verdrag voorlopig ingevoerd moet worden.

BBB-Europarlementariër Jessika van Leeuwen is tevreden met de uitkomst en noemt het "noodzakelijk" dat het Hof naar het akkoord kijkt. Europarlementariër Bart Groothuis (VVD) baalt van de uitslag van de stemming. "Europa zet zichzelf buitenspel. De wereld kijkt mee hoe Europa zichzelf isoleert op basis van onjuiste informatie en bangmakerij."

De bestuurder van een auto die vanochtend te water raakte bij de Julianasluis in Gouda is aan haar verwondingen overleden. Het is een 58-jarige vrouw uit Gouda.

De auto kwam rond 09.30 uur naast de brug terecht en zonk meteen. Duikers van de brandweer hebben gezocht of er nog meer slachtoffers waren, maar die zijn niet gevonden.

Hoe de auto in het water kon belanden, is nog niet bekend. Daar doet de politie onderzoek naar. Daarom is de sluis voorlopig dicht, waardoor het scheepvaartverkeer is gestremd.

Werkzaamheden

Langs de Julianasluis in Gouda zijn sinds begin dit jaar werkzaamheden aan de gang, schrijft Omroep West. Onder meer beweegbare delen van de bruggen en installaties worden opgeknapt.

De werkzaamheden zijn onderdeel van groter onderhoud aan het Julianasluizencomplex. Dat gebeurt in fases. Het onderhoud moet in juni volgend jaar afgerond zijn. Het complex bestaat uit twee sluiskolken en vier ophaalbruggen.

Dwars door Gaza loopt de gele lijn. De denkbeeldige grens waarachter het Israëlische leger zich, volgens afspraken in het staakt-het-vuren met Hamas, heeft teruggetrokken.

In de tweede fase van het bestand heeft die gele lijn een belangrijke rol. Gazanen zouden ernaartoe mogen; er zouden betere tenten staan, een kliniek en andere faciliteiten. Maar wie kiest voor de oversteek, mag niet meer zomaar terug.

En waar ligt die lijn precies? Op de grond is dat lang niet altijd duidelijk. En vanuit de lucht is te zien dat de lijn sinds de wapenstilstand een flink stuk is verschoven.

Samen met correspondent Israël en Palestijnse Gebieden Nasrah Habiballah bekijken we satellietbeelden en kaarten van het gebied rond de gele lijn. En beantwoorden we de vraag: welke rol speelt de gele lijn in het leven van Gazanen?

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: IJsbrand Terpstra & Judith van de Hulsbeek

Het Openbaar Ministerie heeft tien jaar cel en tbs geëist tegen een 52-jarige man voor het live bekijken van kindermisbruik met jonge meisjes in de Filipijnen. Uit onderzoek zou blijken dat de verdachte op dwingende wijze opdrachten gaf om 10-jarige meisjes voor de camera seksueel te misbruiken.

Ook wil het OM dat de verdachte een schadevergoeding betaalt aan zeker twee geïdentificeerde Filipijnse slachtoffers. Hoeveel kinderen er misbruikt zijn, is niet bekendgemaakt.

De politie kwam de man vorig jaar februari op het spoor na informatie uit de Verenigde Staten. De Amerikaanse politie ontdekte dat de man uit Ter Aar contact had met een vrouw in de Filipijnen die in ruil voor geld, voor de camera, "vergaande seksuele handelingen" bij haar eigen minderjarige dochter verricht, zegt het OM.

Pijn

Zelfs als de moeder aangaf dat het binnendringen met allerlei voorwerpen niet lukte of als een kind pijn had, drong hij aan. "Hij had er immers voor betaald", was volgens het OM zijn gedachte.

De live-beelden zou de Skype-gebruiker aan de andere kant hebben opgenomen, die de man uit Ter Aar bleek te zijn. Justitie zegt dat er tussen januari 2018 en augustus 2024 bijna 16.000 euro aan betalingen zijn geweest die gelinkt kunnen worden aan het seksueel misbruik via een videoverbinding.

Die betalingen liepen vaak via contacten in de Filipijnen die het live misbruik met Filipijnse kinderen op bestelling van westerse mannen faciliteren. Vaak zijn dat de familieleden van het slachtoffer.

Omdat de verdachte de livestreams soms ook opnam, staat hij ook terecht voor het maken van kinderpornografie.

'Voor het leven getekend'

"Hoewel verdachte zelf zegt dat hij niet wist dat het strafbaar was en dat hij geen vlieg kwaad doet, mag duidelijk zijn dat hij met zijn gedrag zijn slachtoffertjes onvoorstelbaar leed heeft toegebracht", zegt de officier van justitie.

"Kleine meisjes die gedwongen worden om naakt voor de camera te verschijnen en allerlei voorwerpen in te brengen omdat een rijke witte man uit het verre Nederland hiervoor betaalt en hierop kickt? Verdachte heeft deze kinderen voor het leven getekend."

De rechtbank doet over twee weken uitspraak.

De Britse Royal Mail heeft een speciale serie postzegels gepresenteerd en Air France komt met merchandise en een nieuwe documentaire, allemaal om de eerste commerciële vluchten van de Concorde te herdenken. Precies vijftig jaar geleden, op 21 januari 1976, begonnen Air France en British Airways met lijnvluchten met het supersonische passagiersvliegtuig.

Het Britse postbedrijf heeft twaalf postzegels uitgegeven die volgens het bedrijf een eerbetoon zijn aan de "innovatie, elegantie en technische uitmuntendheid" van het supersonische vliegtuig.

De legendarische toestellen zijn, samen met de Russische Toepolev Tu-144, nog altijd de snelste passagiersvliegtuigen ooit gebouwd. En al zijn ze alleen nog in musea te zien, ze spreken nog steeds tot de verbeelding.

De eerste plannen voor het supersonische toestel werden al in 1955 gemaakt. In de jaren 60 kwam het vanwege de omvang van het project tot een Brits-Franse samenwerking, waar uiteindelijk de bekende vliegtuigbouwer Airbus uit zou voortkomen.

De hoogte- en dieptepunten van de Concorde tussen 1976 en 2003:

Het project kampte vanaf het begin met tegenslag. Er hadden 150 toestellen verkocht moeten worden om de ontwikkelkosten te dekken, maar het werden er uiteindelijk maar twintig. Geen van de zeventien luchtvaartmaatschappijen die belangstelling voor de Concorde hadden getoond, kochten daadwerkelijk een toestel.

Uiteindelijk gingen alleen British Airways en Air France ermee vliegen. En die vluchten waren ook nog eens onrendabel, want intussen waren de brandstofprijzen flink gestegen, en de Concorde was bepaald niet het zuinigste vliegtuig.

Gemarmerde ganzenlever

De prijzen voor een ticket waren er dan ook naar. Passagiers moesten in 2001 voor een retourtje Londen-New York omgerekend 10.900 euro neertellen, of 8100 euro vanaf Parijs. Het was daarmee voorbehouden aan de jetset van de jaren 70, 80 en 90. De passagierslijst telde door de jaren heen illustere namen als Madonna, Phil Collins ( tijdens Live Aid in 1985) , Richard Gere, Paul McCartney, Mike Tyson en Claudia Schiffer.

"Het was een soort chique club in de lucht", herinnert piloot Mike Bannister zich. "De meeste van onze klanten waren zakenmensen of wereldleiders, maar we genoten er vooral van om mensen te vervoeren voor wie het de reis van hun leven was. Die waren het meest enthousiast."

Voor het prijzige ticket kregen de reizigers wel iets terug. Niet alleen raasden ze met mach 2 naar hun bestemming, dat betekende binnen 3,5 uur van Europa naar New York. En ze konden onderweg ook genieten van de luxe van een sterrenrestaurant met kaviaar, gemarmerde ganzenlever, kreeft en champagne.

De Concorde was intussen vooral een prestigeobject voor de Britse en Franse luchtvaartmaatschappijen, waar steevast geld op moest worden toegelegd. De Russische Toepolev, die zo op de Concorde leek dat het toestel in het westen gekscherend Concordski werd genoemd, was in 1978 al gestopt met reguliere vluchten,

Een vliegramp op 25 juli 2000 luidde het einde in voor het iconische toestel. Bij Parijs stortte een Concorde van Air France neer, kort na de start. Er vielen 113 doden.

De oorzaak bleek een losgeraakt stuk van een ander vliegtuig waar de Concorde bij de start overheen was gereden. Daardoor klapte een band en sloegen stukken van die band tegen de brandstoftank in de linkervleugel. De tank scheurde, de kerosine vloog in brand, twee motoren vielen uit en het toestel raakte onbestuurbaar. Binnen een minuut na het opstijgen volgde de crash in een dorp even ten noordoosten van Parijs.

Na de ramp vlogen andere Concordes nog even door, maar door de hoge prijzen en zorgen over veiligheid nam het aantal passagiers af. Toen de brandstofprijzen nog verder stegen, was het voorbij. Op 31 mei 2003 voerde Air France de laatste Concordevlucht uit. Op 24 oktober van dat jaar nam British Airways afscheid van het toestel. Sindsdien zijn de Concordes alleen nog bij vliegvelden en in musea te bewonderen.

Pogingen om het legendarische maar lawaaiige vliegtuig weer nieuw leven in te blazen zijn nooit van de grond gekomen. Wel zijn er nieuwe supersonische passagiersvliegtuigen in ontwikkeling. De Amerikaanse Boom Overture zou in 2029 commercieel moeten gaan vliegen. In China wordt de Comac C949 ontwikkeld en voor NASA werkt Lockheed Martin al jaren aan een experimenteel vliegtuig, de X-59. Maar vooralsnog blijft de Concorde het laatste toestel waarmee passagiers in een lijnvliegtuig door de geluidsbarrière konden.

In 2024 leefden 175.000 werkende Nederlanders in armoede, ruim 25.000 meer dan een jaar eerder. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Van de 8,5 miljoen werkenden was 2 procent arm. Iemand is volgens het CBS arm wanneer er na het betalen van de vaste lasten (wonen, energie en zorg) te weinig geld overblijft voor andere basisbehoeften zoals voedsel, kleding en sociale activiteiten.

Minder werkervaring

Volgens de CBS-cijfers werkten 77.000 werkende armen, bijna de helft dus, maar een deel van het jaar. Zij hadden meerdere korte banen afgewisseld met perioden zonder werk, of begonnen óf stopten vorig jaar juist met werken.

Werkende armen hebben doorgaans minder werkervaring en werken vaker in deeltijd of via een flexibel contract. Bijna een kwart was in 2024 jonger dan 25 jaar.

Uit het onderzoek van CBS blijkt verder dat zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) twee keer zo vaak arm waren als werknemers of zelfstandigen met personeel. Dat beeld is in lijn met voorgaande jaren.

Eerste stijging in jaren

Het aantal werkende armen is in 2024 voor het eerst in zes jaar gestegen. Toch zijn het er nog aanzienlijk minder dan voorheen: zo werden in 2018 243.100 werkenden door het CBS aangemerkt als arm.

Dat aantal daalde vervolgens jaren achtereen, tot 149.400 in 2023. Dat kwam onder meer door coronasteunmaatregelen, hogere lonen en de energietoeslag.

Het vervallen van de energietoeslag in 2024 is de belangrijkste verklaring voor de stijging, aldus het statistiekbureau. Dat was een eenmalig bedrag tot 1300 euro dat minima in 2022 en 2023 kregen om rekeningen voor gas en elektra te betalen.

Nieuwe methode

In oktober 2024 ontwikkelde het CBS samen met het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) een nieuwe methode om armoede te meten.

Daardoor bleken minder Nederlanders in armoede te leven dan voorheen gedacht. Er wordt onder meer nauwkeuriger gekeken naar het geld dat mensen beschikbaar hebben om van te leven. In 2024 leefden totaal in Nederland 551.000 mensen in armoede.

De armoedegrens

De armoedegrens is "het minimumbedrag dat een huishouden nodig heeft om normaal te kunnen leven". Dat kan van geval tot geval in hoogte verschillen. "Hoe meer mensen, hoe meer er nodig is voor de minimale levensbehoeften", schrijven het CBS, SCP en het Nibud.

In 2024 was de armoedegrens voor alleenwonenden 1600 euro netto per maand, bij samenwonenden was dit 2145 euro. Voor een paar met twee kinderen tot 13 jaar lag dit bedrag op 2625 euro en voor een alleenstaande ouder was het 2215 euro. Bij twee kinderen van 13 tot 18 jaar was de grens 3000 euro voor een paar en 2605 euro voor alleenstaanden.

Het inkomen van de werkende armen lag in 2024 in doorsnee 25 procent onder de armoedegrens.

De Nationale Politie ziet voor dit jaar nu al een tekort van 46 miljoen euro aankomen. Daardoor ontkomt de korpsleiding er niet aan om te bezuinigen op het personeel, schrijft minister Van Oosten (Justitie en Veiligheid) aan de Tweede Kamer.

De afgelopen jaren was de politiek vooral bezig om het aantal politiemensen omhoog te krijgen. Dat er nu voor het eerst weer bezuinigd wordt op personeel is dus een trendbreuk.

Minder vacatures invullen

De politie wil het miljoenentekort vooral oplossen door nieuwe vacatures niet meer in te vullen en het aantal tijdelijke overplaatsingen terug te dringen. De basisteams en de instroom van aspiranten worden daarbij ontzien.

Er zal dus vooral gesnoeid worden bij andere functies, bijvoorbeeld in de communicatie, de coördinatie en het management. Daarbij zullen geen ontslagen vallen. Vooral de eenheden Oost-Nederland (10 miljoen euro) en Rotterdam (7 miljoen euro) zullen de kosten op hun personeel flink omlaag moeten brengen.

Uiteindelijk minder blauw op straat

Afgelopen verkiezingscampagne waarschuwde de Nationale Politie ervoor dat de tekorten komende jaren oplopen tot 350 miljoen euro per jaar. De korpsleiding liet toen weten dat dat uiteindelijk ook zal betekenen dat er minder blauw op straat zal zijn.

De komende tien dagen staan bibliotheken, boekhandels en scholen in het teken van voorlezen: de Nationale Voorleesdagen zijn weer begonnen. In Friesland is de aftrap extra bijzonder, want na dertig jaar maakt het bekende boekpersonage Tomke plaats voor twee nieuwe figuurtjes.

De peuter Tomke was het gezicht van een speciaal taalprogramma waarmee peuters en kleuters kennis maakten of meer leerden over de Friese taal. "Er was destijds behoefte aan meer Fries materiaal", zegt Hieke Rienstra van Afûk, een taalinstituut voor het Fries. "Voor de taalontwikkeling van kinderen is het belangrijk dat er veel voorgelezen wordt. Materiaal daarvoor in het Fries was er toen nog niet zo veel."

Samen met zijn hondje Romke werd Tomke een begrip in de provincie, schrijft Omrop Fryslân. Veel kinderen groeiden de afgelopen tientallen jaren op met het duo.

Jarenlang werd Tomke uitgezonden op Omrop Fryslân:

Tomke werd geïllustreerd door Luuk Klazenga. Hij overleed in de zomer van 2024 op 60-jarige leeftijd. "Hij was de enige tekenaar", zegt Rienstra in het NOS Radio 1 Journaal. "Uiteindelijk kozen we ervoor om in te steken op nieuwe karakters."

En nu nemen de figuurtjes Tys en Teske het stokje over. Zij zullen net als Tomke op verschillende plekken te zien zijn: in lesprogramma's, educatief materiaal voor peuters, in liedjes, boeken en filmpjes.

Hondje Romke

De figuren worden getekend door Willemke Brouwer uit Joure. "Teske is de wat stoere van de twee, en wat roekelozer dan Tys", zegt Brouwer. "Tys is voorzichtiger." Hij heeft een knuffeltje dat Romke heet, vertelt Brouwer. "Dat is een knipoog naar Tomke, want zo heette zijn hondje ook."

Tys en Teske zijn wat oudere peuters dan Tomke. "Hopelijk kunnen jongere peuters zich daaraan optrekken."

Bedreigde taal

De impact van Tomke, Tys en Teske op het Fries wordt onderzocht door de Fryske Akademy. Later dit jaar komen daar resultaten van, zegt onderzoeker Suzanne Dekker. "Ik kan wel al zeggen dat de mate waarin een taal wordt doorgegeven, afhankelijk is van de materialen die mensen daarvoor hebben."

De bijdragen van Tys en Teske lijken dus nuttig voor het behoud van de Friese taal. "Er is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in behoud van het Fries, waardoor de taalvaardigheid redelijk stabiel is gebleven", zegt Dekker. Ongeveer de helft van alle Friese ouders spreekt de taal ook tegen hun kinderen. "Maar voor het vasthouden van deze taalvaardigheid is het belangrijk dat er continu in wordt geïnvesteerd. Het Fries blijft een bedreigde taal."

In 2024 maakte het Rijk bekend tot aan 2029 zo'n 18 miljoen euro uit te trekken om de Friese taal te bevorderen. Bijvoorbeeld voor Friestalig onderwijs, maar ook voor tweetalige verkeersborden, die eind vorig jaar werden gepresenteerd.

Gratis boekje

De onthulling van het eerste boekje van Tys en Teske was vanmorgen bij de start van de Nationale Voorleesdagen in de bibliotheek van Dronryp. Voor alle Friese kinderen ligt een gratis boekje klaar in de bibliotheek.

De machinistenvakbond in Spanje roept na de reeks treinongelukken van de afgelopen dagen op tot een landelijke spoorwegstaking. Vakbond Semaf eist dat de verantwoordelijken voor de veiligheid op het spoor strafrechtelijk worden vervolgd.

Semaf stelt dat de ongelukken gisteren in Catalonië werden veroorzaakt door objecten die door een storm op het spoor terecht waren gekomen, maar wijst ook nadrukkelijk op de slechte staat van de infrastructuur. "Wij zijn bij Semaf allen diepbedroefd en vinden deze voortdurende verslechtering van het spoorwegnet onaanvaardbaar. Er moeten dringend diverse maatregelen worden genomen op ons hele netwerk om de veiligheid van professionals en passagiers te garanderen."

Bij de treinongelukken kwamen ook drie machinisten om het leven, schrijft Semaf. "Gisteravond ontvingen we het tragische nieuws van het overlijden van alweer een collega. Ook raakten meerdere andere collega's en reizigers gewond, sommige ernstig."

Drie treinongelukken in drie dagen

Zondagavond ontspoorde een hogesnelheidstrein in de buurt van Adamuz, in de zuidelijke regio Andalusië. De trein kwam op een naastliggend spoor terecht en werd geraakt door een andere trein die uit tegengestelde richting kwam. Het dodental staat inmiddels op 42 en tientallen mensen liggen in het ziekenhuis. Ook worden er mensen vermist. Mogelijk liggen er nog mensen tussen de wrakstukken.

Gisteravond was er in de buurt van Barcelona in de noordoostelijke regio Catalonië weer een treinongeluk: een trein reed op brokstukken van een ingestorte keermuur. De machinist kwam om het leven en zeker 37 mensen raakten gewond, van wie vijf ernstig.

In de buurt van Blanes in dezelfde regio ontspoorde gisteravond nog een trein door stenen op het spoor. Voor zover bekend raakte daarbij niemand gewond.

De Rodalies-treinverbinding in Catalonië, die de voorsteden van Barcelona met elkaar verbindt, is vanwege de ongelukken stilgelegd. Semaf staat erop dat de verbinding pas wordt heropend als de veiligheid is gewaarborgd en juridisch is vastgelegd.