NOS Nieuws - Algemeen

De 24-jarige Pepijn van der S. uit Amsterdam werd gisteren opgepakt op verdenking van deelname aan ShinyHunters. Dat is het hackerscollectief dat onder meer bekend is van de grootschalige aanval op telecomprovider Odido waarbij in februari gegevens van miljoenen Nederlanders werden gestolen.

Vandaag maakte de politie ook bekend dat Van der S. wordt verdacht van een poging tot het uitlokken van twee moorden in het buitenland. Wie is deze 24-jarige Amsterdammer en hoe raakte hij in de hackerswereld verzeild?

Vier jaar celstraf

Van der S. is een bekende van justitie: hij is 20 jaar als hij in 2023 door een politieteam thuis wordt gearresteerd terwijl hij achter zijn laptop zit. Hij wordt uiteindelijk veroordeeld tot vier jaar cel voor afpersing, het stelen van data van bedrijven en het witwassen van grote hoeveelheden cryptogeld.

Zijn advocaat Tony Boersma vertelt in 2024 over het contact met Van der S. in een aflevering van de BNR-podcast Napleiten. Volgens Boersma is de jonge hacker als kind vaak verhuisd en in contact geweest met jeugdzorg.

Van der S. heeft weinig vrienden en begint op vroege leeftijd al met hacken, aldus Boersma. Hij dealt met zijn thuissituatie door "obsessief te kloten met zijn computer" zegt zijn advocaat. Volgens Boersma gaat het mis tijdens de coronacrisis. Dan hackt Van der S. veel mensen. "Hij zag lange tijd niet dat er echte mensen achter (de beeldschermen) zaten", vertelt Boersma.

Hacken als coping

Van der S. kampt met psychische problemen, onder meer een posttraumatische stressstoornis (PTSS) en depressie. Hij wordt daarom op een aparte afdeling behandeld, het penitentiair psychiatrisch centrum. Volgens de advocaat vermijdt de jongeman oogcontact en is hij schrikachtig.

Wel bekent Van der S. in de rechtszaak alles, nog zonder zijn dossier in te zien, en geeft hij toe dat hij fout zit. Boersma vertelt dat Van der S. vervolgens diploma's haalt in de gevangenis, en dat zijn behandelingen aanslaan. De advocaat zegt "geen twijfel" te hebben dat Van der S. kansen om te laten zien wat hij te bieden heeft met beide handen zal aangrijpen.

Opvallend is dat Van der S. tot zijn arrestatie in 2023 (ook) bij een cybersecuritybedrijf werkt en vrijwilliger is bij het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD), een non-profit onderzoeksgroep op het gebied van cyberveiligheid.

Ethisch hacken

Van der S. wordt in de eindfase van zijn gevangenisstraf opnieuw aangenomen bij een cybersecuritybedrijf, ditmaal Neo Security, een bedrijf dat organisaties helpt kwetsbaarheden te vinden in hun cyberbeveiliging. Dat is zo'n twee jaar geleden. Nieuwsuur sprak vandaag met de werkgever van Van der S., Benjamin Korper.

Korper is enorm verbaasd over de aantijgingen. "Ik heb hem met alle kennis van zaken een nieuwe kans gegeven, Pepijn is de slimste met wie ik ooit heb gewerkt", vertelt hij. "Hij kan in zijn eentje wat vijf mensen normaal gesproken doen."

"Toen we hem wilden aannemen, hebben we gekeken naar statistieken van mensen met een veroordeling op cybercriminaliteit", vertelt Korper. "Op een kleine uitzondering na gaan ze altijd de goede kant van ethisch hacken op." Het bedrijf gaf hem geen toegang tot de volledige gegevens en data van klanten.

Een extern bureau heeft onderzocht of er informatie is buitgemaakt bij het bedrijf en de klanten, daar zijn tot op heden geen aanwijzingen voor. Het vertrouwen van Korper in Van der S. heeft vanwege de verdenking een deuk opgelopen. "Ik zou niet snel weer iemand een tweede kans geven. Voor nu wachten we in spanning het onderzoek van het OM af."

Opgepakt door DSI

Het AD schreef vandaag dat Van der S. was opgepakt in zijn woning in de Amsterdamse Rivierenbuurt. Daarbij waren zwaarbewapende agenten van de Dienst Speciale Interventies (DSI) betrokken. Dat is een eenheid van de politie die wordt opgeroepen in situaties met een bijzonder hoog dreigingsniveau.

Op de laptop van Van der S. is informatie gevonden over twee moorden die in het buitenland zouden moeten plaatsvinden. "Er zijn aanwijzingen dat de verdachte hiertoe opdracht heeft gegeven", schrijft de politie.

Er wordt nog onderzoek gedaan naar de rol van Van der S. bij ShinyHunters. De politie benadrukt dat hij niet is opgepakt voor betrokkenheid bij de Odido-hack. Volgens de Amerikaanse FBI is Van der S. mogelijk een van de leiders van het hackerscollectief. Of die uitspraak klopt, wil de politie niet zeggen. "Ook dat is onderdeel van het onderzoek."

Van der S. zit in volledige beperkingen. Dat betekent dat hij alleen contact mag hebben met zijn advocaat. Zijn voorarrest is vandaag met 90 dagen verlengd.

Eerder dit jaar maakte NOS op 3 deze uitlegvideo over hackerscollectief ShinyHunters:

De voormalige pro-Russische presidentskandidaat van Roemenië, Calin Georgescu, is vandaag aangehouden in zijn woning nabij Boekarest. Hij wordt verdacht van fraude en het oprichten van een criminele organisatie.

Georgescu mocht de uitspraak in die rechtszaak eerder thuis afwachten onder gerechtelijk toezicht. Het Openbaar Ministerie ging in beroep tegen dat besluit. Vandaag stelde de rechtbank justitie in het gelijk. Georgescu blijft in elk geval dertig dagen vastzitten.

Honderden aanhangers van de voormalige presidentskandidaat verzamelden zich vandaag voor het gerechtsgebouw in het centrum van de Roemeense hoofdstad.

Huiszoekingen

Een onderzoeksteam van de politie deed vorige week huiszoekingen op vijf adressen, waaronder de woning van Georgescu. Dat alles in het kader van een onderzoek naar vermeende fraude en het oprichten van een criminele organisatie. Georgescu werd na die huiszoeking 24 uur vastgehouden. Hij ontkende alle beschuldigingen.

Russische inmenging

De uiterst rechtse Georgescu won begin 2024 verrassend de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Al snel waren er aantijgingen dat Rusland een socialemediacampagne had opgezet om hem, als Kremlin-gezinde kandidaat, verkozen te krijgen. Het Constitutioneel Hof annuleerde de stembusuitslag en schreef nieuwe verkiezingen uit. Georgescu werd van deelname uitgesloten.

Georgescu werd eerder aangeklaagd voor een mislukte couppoging. Samen met een groepje medestanders zou hij het Roemeense volk hebben willen opzetten tot een gewelddadige staatsgreep, nadat hij was uitgesloten van de verkiezingen. Daarnaast loopt er ook een rechtszaak tegen hem voor het verheerlijken van de fascistische leiders van Roemenië uit de jaren 30, wat verboden is in Roemenië.

Ook in die zaken ontkent Georgescu iets verkeerds te hebben gedaan.

Bij een ongeval met meerdere voertuigen op de N48 ter hoogte van Zuidwolde zijn vanmiddag twee vrachtwagenchauffeurs overleden. De weg zal tot morgenochtend afgesloten zijn.

RTV Drenthe schrijft dat het ernstige ongeluk rond 15.15 uur plaatsvond. Drie vrachtwagens en drie personenauto's waren bij het ongeval betrokken.

Door de ravage was de weg geblokkeerd:

Hulpdiensten rukten massaal uit. Zo waren er meerdere brandweerauto's en ambulances ter plaatse en werd er een traumahelikopter opgeroepen.

Huisvuil

De weg lag na het ongeluk bezaaid met huisvuil dat een van de vrachtwagens vervoerde. Ook is er volgens een woordvoerder van Rijkswaterstaat veel schade aan het asfalt en aan de vangrails ontstaan.

Door het ongeval is de N48 in beide richtingen dicht tussen knooppunt Hoogeveen en Zuidwolde. Het verkeer wordt via de N34 en N36 omgeleid. Rijkswaterstaat hoopt morgenochtend klaar te zijn met opruimwerkzaamheden en herstelwerk. Tot die tijd blijft de weg afgesloten.

De Amsterdamse burgemeester Halsema stuurde in juni een persoonlijke brief aan de Amerikaanse rapper Ye met daarin het verzoek om na zijn laatste concert direct de stad te verlaten. Het stadsbestuur heeft de brief nu gedeeld nadat een journalist een verzoek wilde indienen om de brief openbaar te maken.

In de brief schrijft Halsema dat ze niet de wettelijke bevoegdheid heeft iets aan zijn aanwezigheid in Amsterdam te doen, maar het wel als haar verantwoordelijkheid ziet om duidelijk te zijn over de morele en maatschappelijke grenzen in de stad.

De rapper, die voorheen muziek uitbracht onder de naam Kanye West, verbleef begin juni een aantal dagen in het Conservatorium Hotel in de hoofdstad, toen hij twee concerten gaf in de Gelredome in Arnhem.

Weerstand tegen komst

Aan het bezoek van Ye ging veel vooraf. Nadat bekend was geworden dat hij naar Arnhem kwam voor de concertreeks, steunde een ruime meerderheid van de Tweede Kamer een motie om hem te weren vanwege zijn antisemitische uitlatingen. Minister Van Weel van Justitie zocht toentertijd tevergeefs naar aanknopingspunten om de rapper te weigeren.

Ook minister Van den Brink van Asiel en Migratie stelde dat er geen reden was om Ye de toegang tot Nederland te ontzeggen, zoals in Polen, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wel gebeurde. En ook een kort geding dat het Centraal Joods Overleg had aangespannen kon niet verhinderen dat Ye naar Nederland kwam voor zijn concertreeks.

Antisemitische uitlatingen

De artiest is omstreden vanwege antisemitische en nazi-verheerlijkende uitspraken die hij meer dan eens deed. Zo zei Ye in een interview in 2022 dat hij van Hitler hield, bracht hij het nummer Heil Hitler uit, verkocht hij T-shirts met hakenkruizen en noemde hij zichzelf een nazi. Ook had hij in 2018 gezegd dat slavernij volgens hem een keuze was.

Zelf schreef de artiest zijn antisemitische uitspraken toe aan zijn bipolaire stoornis en zei hij er spijt van te hebben. Zo bood hij in 2023 op X in het Hebreeuws zijn excuses aan voor zijn uitspraken. Begin dit jaar excuseerde hij zich voor zijn uitlatingen in The Wall Street Journal. In die open brief stelde hij "van Joodse mensen te houden".

Afschuw

In de vertrouwelijke brief die Halsema op de dag van Ye's eerste concert in Arnhem verstuurde, zegt ze dat Amsterdam een vrije stad is en dat die vrijheid ook betekent dat denkbeelden die beledigend zijn of ongemak veroorzaken, beschermd worden. "Maar die vrijheid is niet hetzelfde als wegkijken", stelde de burgemeester.

"Deze stad is gebouwd op tolerantie en de bescherming van minderheden. Tegen die achtergrond hebben veel Amsterdammers, onder wie ikzelf, met afschuw kennisgenomen van de antisemitische, pro-nazi en haatvolle uitlatingen die u de laatste jaren heeft gedaan."

Die uitspraken dragen bij aan de normalisering van haat, vernedering en uitsluiting, schrijft Halsema. Ze noemt dit soort uitlatingen "heel pijnlijk voor Amsterdam, een stad die nog steeds de littekens draagt van de vervolging en vernietiging van de Joodse gemeenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog".

"Ik zou u het liefst de toegang tot onze stad ontzeggen, maar volgens de Nederlandse wet moet daar een juridische basis voor zijn, zoals een gevaar voor de openbare orde, de nationale veiligheid of een bewezen risico voor strafbare delicten."

'Grootst mogelijke respect'

Halsema schrijft dat ze hem wil vragen om direct weg te gaan na zijn laatste concert. Ook vraagt de burgemeester hem om gedurende de dagen dat hij "helaas" in de stad is, zich met het grootst mogelijke respect richting Amsterdammers, en met name Joodse Amsterdammers, te gedragen. "Antisemitisme, in welke vorm dan ook, is niet welkom in Amsterdam."

Op de vraag waarom de brief nu openbaar is gemaakt, zegt een woordvoerder van Halsema dat een journalist had aangekondigd een zogeheten WOO-verzoek in te dienen om de brief te openbaren. Daarom is het schrijven nu onder journalisten verspreid. "Het was sneller en makkelijker om het gewoon te delen zonder het juridische proces", aldus de woordvoerder.

Directeur Patrick Ruivo van de Eiffeltoren in Parijs stapt eind van dit jaar op. Zijn positie is onhoudbaar geworden door het wegsturen van zijn vrouwelijke medewerkers begin deze maand. Dat deed hij op verzoek van een groep conservatieve hindoes die op de bewuste dag de derde verdieping van de Eiffeltoren zou bezoeken.

Twee dagen later schreef Le Parisien dat de vrouwelijke werknemers van de Eiffeltoren en van toeleveranciers de opdracht hadden gekregen zich "onzichtbaar te maken om deze delegatie te kunnen ontvangen".

'Vrouwen buitenspel gezet'

Het bedrijf dat het monument exploiteert, SETE, liet een onafhankelijk onderzoek instellen. Vandaag kwam de conclusie naar buiten. Die is dat het vrouwelijk personeel door "slecht functioneren en tekortkomingen" buitenspel is gezet. "Een onaanvaardbare situatie", aldus de onderzoekers.

In een brief aan zijn medewerkers in handen van Le Monde schrijft Ruivo dat hij geen opdracht heeft gegeven om de vrouwen weg te sturen, maar erkent hij dat ze niet bij het bezoek aanwezig waren. Dat spijt hem en hij neemt de verantwoordelijkheid daarvoor, zegt hij.

Het personeel liet al eerder merken niet met het besluit eens te zijn. Op 7 september - twee dagen na het bezoek van de hindoes - bleef de Eiffeltoren dicht. Het personeel ging uit protest een dag in staking.

Als de gesprekken over de sociale zekerheid te weinig opleveren, wil het kabinet in het uiterste geval 1,2 miljard bezuinigen op de onderwijsbegroting. Dat is een onderlinge afspraak tussen coalitiepartijen D66, VVD en CDA, zo blijkt uit een stuk dat in handen is van de NOS.

Hierdoor wordt de druk op D66, die zich graag profileert als onderwijspartij, vergroot. Want als het minister Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) niet lukt om op de sociale zekerheid te bezuinigen, kan de onderwijsbegroting van collega en partijgenoot Letschert hard worden geraakt.

Gat van 3 miljard euro

Nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid uit de begroting zijn gehaald, willen de vakbonden weer praten over hervormingen in de WIA. Maar die gesprekken moeten volgens premier Jetten en minister Heinen (Financiën) uiteindelijk wel alsnog leiden tot een besparing op uitkeringen.

"Mochten de besparingen minder zijn dan verwacht, zal het kabinet met aanvullende voorstellen komen", zei Jetten vandaag. Het gaat nu nog om een gat van 3 miljard euro.

Als het kabinet het niet eens wordt over die "aanvullende voorstellen" is er een opvallende stok achter de deur: een zogeheten prijsbijstelling bij meerdere ministeries. Dat betekent dat hun budget komende jaren minder hard met de inflatie meegroeit en ze dus onderaan de streep minder te besteden hebben en moeten gaan bezuinigen.

Niet-openbaar document

De coalitiepartijen hebben in een document, dat niet met de Tweede Kamer is gedeeld, met elkaar afgesproken hoe die pijn over de verschillende ministeries moet worden verdeeld. Daarin is te lezen dat bijvoorbeeld het ministerie van Buitenlandse Zaken in dat geval nauwelijks hoeft te bezuinigen. Het ministerie van Defensie en Justitie en Veiligheid krijgen helemaal geen prijsbijstelling voor hun kiezen.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou wel hard geraakt worden; daar is nu de helft van de volledige prijsbijstelling aan toebedeeld. Dat komt neer op een bedrag van 1,2 miljard euro vanaf 2031, op een begroting van 57 miljard euro. Ook gaat er relatief veel af van het Klimaat- en Energiefonds, zo'n 200 miljoen euro.

Waarom vooral onderwijs?

Prijsbijstellingen worden in de regel niet evenredig over de ministeries verdeeld. Vaak gaat het budget vooral af van vier ministeries: Defensie, Infrastructuur en Waterstaat, Onderwijs en Justitie en Veiligheid. Die ministeries kopen veel spullen in en hebben hoge loonkosten.

Het kabinet wil nu geen prijsbijstelling bij Defensie, Infrastructuur en Waterstaat en Justitie en Veiligheid neerleggen. Daardoor komt er in de afspraken nu een groter deel bij Onderwijs terecht.

De vraag is wel of deze bezuinigingen echt door zullen gaan. Want ook voor de voorjaarsnota zal het kabinet een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer moeten vinden. De afspraak tussen de coalitiepartijen lijkt dus vooralsnog vooral een drukmiddel op D66 om uiteindelijk tot een deal met de vakbonden te komen.

"All together now." Met die woorden opende premier Andy Burnham vandaag zijn toespraak op het Labour-partijcongres in Liverpool. Het was een verwijzing naar The Beatles, het wereldberoemde erfgoed van de stad waar hij zijn partij en het land toesprak, voor het eerst als leider van de Britse sociaaldemocraten.

"Samen trekken we een streep onder de verdeeldheid", zei de premier, die twee maanden geleden aantrad als opvolger van Starmer. "En trekken we het land dat op het verkeerde pad is beland weer recht."

Het kernwoord van Burnham is hoop. Het wordt geprojecteerd op billboards van partijbijeenkomsten en is diep verweven in al zijn toespraken. "Hoop komt voort uit een eerlijk politiek gesprek."

Burnham beloofde een grote speech, en dat werd het ook. Tjokvol risicovolle beleidsplannen, ambities en tranen van zowel het publiek als de premier zelf. Burnham verloor twee weken geleden zijn vader, die leed aan alzheimer. Vanuit die emotionele ervaring pleitte hij er in Liverpool voor de zorg voor ouderen te hervormen. Een stekelig dossier waar voorgaande Britse regeringen op vastliepen of hard voor wegrenden.

Pensioen van het slot

Ouderenzorg is in Groot-Brittannië voor een groot deel van de bevolking onbetaalbaar. De exorbitante zorgkosten kunnen erfenissen opslokken en mensen dwingen hun huis te verkopen. Bovendien houden ouderen die eigenlijk naar een verzorgingstehuis moeten, ziekenhuisbedden bezet. "Het is laf om het niet aan te pakken", vindt de premier, ook al wordt het aanpakken van dit dossier politieke zelfmoord genoemd.

"Iemand moet de pleister eraf trekken en ik ga het doen", zei Burnham. Hij stelde voor een nieuwe nationale zorgdienst op te zetten, een pot waar iedereen aan meebetaalt. Om dat mogelijk te maken gaat hij morrelen aan een ander explosief dossier: het zogenoemde 'slot' op pensioenen, een regeling waarbij pensioenen standaard meestijgen met de inflatie. Deze regeling drukt zwaar op de staatskas.

Het 'pensioenslot' ligt gevoelig bij ouderen, een grote kiezersgroep. Maar Burnham wijst erop dat ze er in ruil betere ouderenzorg voor terugkrijgen. En daarmee pakt Burnham twee grote taboes tegelijk aan: de problematische Britse ouderenzorg en de lang beschermde pensioenen.

Een ander lastig dossier dat Burnham wil aanpakken is de Brexit. "Laten we eerlijk zijn", zei hij. "Het heeft ons meer kwaad dan goed gedaan." Hij wil een top tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie later dit jaar gebruiken om het land uit te leggen wat volgens hem de verschillende opties zijn voor de langetermijnrelatie met Europa, de grootste handelspartner van de Britten. "Ik zal kijken of we consensus kunnen bereiken over een van die opties", zei hij.

Burnham belooft meer hervormingen, ook van het Britse kiesstelsel. Bij de volgende verkiezingen wil hij een discussie ontketenen over het first-past-the-post-systeem, waarbij een zetel gaat naar de kandidaat met de meeste stemmen en de rest van de stemmen niet meer meetelt. De premier wil een beweging richting een systeem van evenredige vertegenwoordiging.

Burnham besteedde nauwelijks aandacht aan het thema immigratie. Daarmee liet hij zien dat dat thema volgens hem niet de politieke zuurstof verdient die het van rechtse partijen krijgt.

Weinig financiële ruimte

Het centrale thema 'hoop' komt niet zonder prijskaartje. De Britse economie laat weliswaar voorzichtige groei zien, met 0,4 procent in juli na jarenlange stagnatie, maar er is weinig financiële speelruimte. De rente op Britse staatsleningen ligt hoog, waardoor de overheid steeds meer moet betalen om haar schulden te financieren en er minder geld overblijft voor andere uitgaven.

Daarnaast kan de oorlog met Iran de energieprijzen verder opdrijven en daarmee de inflatie aanwakkeren. In oktober volgt de staatsbegroting van de minister van Financiën, een moment waarop moet blijken hoe de Britse regering grote beleidsplannen wil financieren.

Staande ovaties

Burnham kreeg meerdere staande ovaties en de beleidsaankondigingen volgden elkaar in zo'n rap tempo op dat de BBC het nauwelijks kon bijhouden in het liveblog.

Zoals Burnham zelf erkende hebben zijn plannen grote politieke risico's en zal het niet makkelijk zijn om de kiezer ervan te overtuigen. Hij sprak door zijn eigen tranen heen over zijn overleden vader, over hoe zijn diepgewortelde politieke ideeën zijn gevormd door persoonlijke ervaringen en over het land dat hij wil achterlaten voor zijn kinderen.

Tegen zijn publiek zei hij: "U kunt het oneens zijn met dingen die ik vandaag heb gezegd. Maar ik heb u gegeven wat volgens u vaak in de politiek ontbreekt: eerlijkheid, ideeën en een duidelijke richting voor dit land, waar we allemaal van houden."

Bij de ebola-uitbraak in Congo draait het om een variant van het virus waar geen geneesmiddel of vaccin voor bestaat. In de zwaarst getroffen gebieden proberen artsen patiënten in leven te houden. Tegelijkertijd is er een race tegen de klok gaande om medicatie te vinden om het sterftecijfer omlaag te krijgen.

De Congolese arts Jacques Makuta werkt al maandenlang in een behandelcentrum voor ebolapatiënten in Bunia, in het oosten van Congo. Iedere ochtend trekt hij een beschermend pak aan om mensen zo goed mogelijk te helpen. Dan gaat hij de isolatiekamers in, waar de patiënten liggen. Zwangere vrouwen, baby's van een paar maanden oud, mensen op leeftijd. Niemand blijft door ebola gespaard.

Bundibugyo is een zeldzame ebolavariant, mede daarom is er nog geen medicatie. En iedere dag overlijden er ook patiënten. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) sterft ongeveer 48 procent van de besmette mensen in de Democratische Republiek Congo.

Hopen op doorbraak

"We doen ons best om mensen te redden en vol moed door te gaan", zegt de gedreven arts van Alima, een ngo die hier veel ebolaklinieken heeft opgezet. Toch voelt hij zich vaak ook machteloos. "Wat we doen is het behandelen van symptomen, maar we hebben geen geneesmiddel om het virus te stoppen. Het doet pijn dat we zoveel patiënten verliezen."

Maar daar wordt nu wel hard aan gewerkt. Midden in het crisisgebied, en zelfs in het ziekenhuis waar Makuta werkt, is sprake van baanbrekend onderzoek. Honderden patiënten in Oost-Congo krijgen twee antivirale middelen, of een combinatie ervan, waarvan de hoop is dat die de overlevingskansen van patiënten verhoogt.

Het is deel van een internationaal onderzoek, de Partners-studie, waarbij Congolezen samenwerken met internationale collega's en universiteiten, farmaceuten en de WHO.

In een witte tent, omgebouwd tot laboratorium op het terrein van een kliniek van Artsen zonder Grenzen, zit de Vlaamse infectieziektedeskundige Hilde De Clerck van het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) in Antwerpen. Het instituut werkt ook mee aan de studie.

In het veldlaboratorium worden bloedmonsters van patiënten door teams in beschermende pakken gecontroleerd. "Zo hopen we te zien dat de viruswaarden in het bloed dalen bij de patiënten die een of beide geneesmiddelen krijgen", legt De Clerck uit. "Ik voel wel dat de ogen van de wereld op ons zijn gericht. Natuurlijk hopen we op een wetenschappelijke doorbraak."

Frustraties

Dit is niet de eerste ebola-uitbraak waar De Clerck bij betrokken is. Als arts stond ze al meerdere keren aan de frontlinie. Daarom weet ze hoe gefrustreerd je je als arts kunt voelen terwijl je patiënten met ebola behandelt.

"Je ziet soms jonge mensen, jonge patiënten binnenkomen", vertelt ze. "Dan denk je: die is jong, die gaat het redden. Maar het virus is zo sterk, zo agressief, dat zelfs jonge mensen die verder in goede gezondheid zijn het niet redden."

Volgens De Clerck is juist daarom onderzoek naar nieuwe behandelingen zo belangrijk. "Het is ook echt een waanzinnig groot drama voor families, die vaak meerdere personen van eenzelfde gezin verliezen. We zien ook gezinnen waarvan de kinderen alleen achterblijven. Dit onderzoek is echt cruciaal."

Na tests op dieren nu studie bij mensen

Het gaat bij de proef om de medicijnen remdesivir, een bestaand antiviraal middel, en MBP134, een medicijn dat proteïnen bevat die het virus kunnen herkennen en neutraliseren. Beide medicijnen zijn op dieren getest en lijken te werken tegen de Bundibugyo-variant.

De volgende stap is de studie bij mensen. Ondertussen wordt er ook gewerkt aan een vaccin tegen deze variant en krijgen mensen ook een vaccin dat werkt tegen de Zaïre-variant om te kijken of deze ook bescherming biedt.

Intussen is het einde van de uitbraak is nog niet in zicht. "We vergelijken ebola-epidemieën met een soort brandje, omdat het zich verspreidt als een vuur. En het had zich al waanzinnig verspreid voordat we wisten dat de epidemie er was", zegt De Clerck. "En we krijgen deze brand moeilijk onder controle."

Nog steeds gaan mensen ook vaak te laat naar een ziekenhuis, als ze al heel erg ziek zijn of ze sterven thuis en besmetten anderen. "Er zijn veel meer mensen nodig om de gemeenschappen in te gaan, mensen voor te lichten over ebola en contactonderzoek te doen. We hopen dat meer mensen hulp zoeken als ze weten dat er een mogelijk medicijn is."

Zorgelozer werken

Ook de Congolese arts Makuta wacht met smart op een behandeling waarmee hij patiënten daadwerkelijk kan helpen en die hem kan beschermen, mocht hij het virus tijdens zijn werk oplopen. "Dan kunnen we zorgelozer ons werk doen."

De resultaten kunnen nog wel op zich laten wachten, waarschuwt De Clerck. "Pas als de eerste resultaten aantonen dat een (of beide) producten werken, kan de medische wereld toegang krijgen tot dat geneesmiddel of de -middelen."

Bij de aankondiging werd de kijker een uniek kijkje achter de schermen van de 'grootste volkspartij van Europa' beloofd. Uniek werd het zeker, maar het is de vraag of de CDU van bondskanselier Merz tevreden terugkijkt op de serie Inside CDU. De nieuwe docureeks wordt in Duitsland met kritiek en hoon ontvangen.

De serie van omroep ZDF volgt CDU-kopstukken tijdens de campagnes voor de afgelopen deelstaatverkiezingen. Wat een succesvol politiek jaar had moeten worden, liep uit op een reeks nederlagen en interne onrust. De conservatieve CDU behaalde historisch slechte resultaten, de rechts-radicale AfD monsterzeges.

De kijker krijgt een opeenstapeling van misstappen te zien: een premierskandidaat die te begerig over een jong meisje sprak, het aftreden van fractievoorzitter Spahn vanwege het omzeilen van eigen wetten, het stoppen van de Berlijnse burgemeester na een reeks leugens, een rommelige herschikking van het kabinet. Met die tegenwind verloopt de campagne in het Superwahljahr moeizaam.

In de documentairereeks worden deze verhalen verteld aan de hand van een aantal hoofdpersonen, die tot de grootste loyalisten van Merz behoren. Hun vertrouwen in de partij is groot; des te groter is het verdriet zodra de CDU weer een verkiezing verliest.

Strandstoel

Kijkers hebben echter het meeste medelijden met lokale CDU'ers die in beeld komen. Een kandidaat die broodjes vis uitdeelt ("het midden is het beste") wordt door voorbijgangers overladen met beledigingen. Te zien is hoe campagnevoerders wanhopig proberen uit te leggen dat zij anders zijn dan de politici aan de top.

Het contrast is groot met de CDU-prominenten, die strak in pak en vanuit een rit in de dienstwagen de opkomst van de AfD becommentariëren. Kijkers en commentatoren hekelen de 'arrogantie' en 'wereldvreemde' houding die hier uit zou spreken.

Symbool hiervoor is een scène waarin de nieuw aangetreden minister Philipp Amthor een strandstoel op het balkon van zijn kantoor laat plaatsen. "Voor het onwaarschijnlijke geval dat ik hem gebruik om even te ontspannen", valt te horen. Na verwijten van decadentie heeft Amthor de stoel inmiddels weer laten verwijderen.

"De CDU kan gewoon niets meer goed doen", vat commentator Anna Mayr van Die Zeit de verontwaardigde reacties samen. "Wanneer de lijsttrekker in Saksen-Anhalt zijn vrouw de campagneposters laat uitzoeken, is het gênant en onprofessioneel. Als de CDU 'professioneel' is met Amthor in een strak pak, dan is het weer gênant en arrogant."

Transparantie

De vorm van de documentaire - een open inkijkje - is voor Duitse begrippen ongewoon. De huidige reeks volgt op een eerste seizoen vorig jaar. Toen werd Merz gevolgd bij zijn campagne en benoeming tot bondskanselier. Ook toen was er spot, bijvoorbeeld vanwege de 'discopauze' op het partijkantoor op vrijdagochtend, maar het beeld dat overheerste was een zelfverzekerde partij op weg naar verkiezingswinst.

Met dezelfde openheid laat de partij nu zichzelf in een moeizamere campagnestrijd zien. De documentaire toont transparant de dagelijkse realiteit van de politiek. Zo ziet de kijker hoe socialemediavideo's van politici door een team worden voorgekauwd en de CDU-leider in Saksen-Anhalt, Sven Schulze, in een tv-studio zijn AfD-tegenstander probeert te ontwijken.

Pijnlijker is het als Schulze erachter komt dat slechts één persoon uit zijn socialmediateam uit Saksen-Anhalt blijkt te komen. Of zodra een van de hoofdpersonen haar functie als sportminister verliest en dat zelf goed moet praten. Of wanneer CDU-kopstuk Linnemann op een podium vol kiezers de wind van voren krijgt door een bezoeker, die daarvoor luid applaus krijgt.

Zwanenzang

De oordelen zijn hard. Politiek commentatoren spreken van een "somber zelfportret" van een "zichzelf beschadigende" en "wereldvreemde" partij. "Het laat zien dat de situatie bij de CDU veel ernstiger is dan gedacht", oordeelt de Süddeutsche Zeitung. De Frankfurter Allgemeine Zeitung spreekt van een zwanenzang, het slotstuk van een stervende partij. "In het ergste geval een timelapse van een rottende appel", aldus Der Spiegel.

De partij zelf laat zich nauwelijks uit over de uitkomst van de docureeks. De CDU-deelstaatpremier van Sleeswijk-Holstein liet vandaag in subtiele bewoordingen weten dat de partij zich meer op het oplossen van problemen moet richten en minder op documentaires. Een derde seizoen lijkt daarmee onwaarschijnlijk. De gehele serie is online te bekijken.

Na de parlementsverkiezingen van afgelopen week is Fatima-Zahra El Mansouri door koning Mohammed VI benoemd tot premier van Marokko. Het is voor het eerst dat Marokko een vrouwelijke premier krijgt.

El Mansouri is een prominent lid van PAM, de liberaal-centristische partij die vorige week de verkiezingen won in het Noord-Afrikaanse land. Ze loopt al lang mee in de Marokkaanse politiek. In het vorige kabinet was ze minister van Ruimtelijke Ordening en Huisvesting en sinds 2021 is ze burgemeester van Marrakech, de vierde stad van het land. Deze functie bekleedde ze eerder al in 2009. Ook toen had ze een primeur als eerste vrouwelijke burgemeester van de 'rode stad'.

Land met patriarchale structuren

Voor de verkiezingen werd al gespeculeerd over de premierskandidaten van de Partij voor Authenticiteit en Moderniteit (PAM). De verwachting was dat die partij zou winnen en dat mogelijk de voorzitter van de Marokkaanse voetbalbond, Faouzi Lekjaa, premier zou worden. Marokko is met Spanje en Portugal gastland van het volgende WK voetbal in 2030. Lekjaa was al minister, maar hij is dus gepasseerd.

Dat een vrouw premier kon worden, was in Marokko al onderwerp van gesprek op straat en op sociale media. Het land kent nog altijd sterke patriarchale structuren, hoewel vrouwen de afgelopen decennia op politiek vlak aan terrein hebben gewonnen.

Zo was er tijdens de afgelopen verkiezingen een nieuwe regeling van kracht om vrouwenparticipatie in de Marokkaanse politiek te verhogen. Van de 395 parlementszetels zijn er 90 gereserveerd voor vrouwen, die bij regionale verkiezingen onder de partijen worden verdeeld. Elke vijf jaar mogen Marokkanen naast een stem op een kandidaat in hun kiesdistrict ook een stem uitbrengen op een kandidaat die hun regio in het parlement moet vertegenwoordigen.

In Marokko krijgt de eerste vrouwelijke premier een gemengde ontvangst. Zo zijn er op sociale media berichten te lezen waarin mannen zich afvragen of er vrouwenorganisaties op hen worden afgestuurd als ze kritiek leveren op de minister-president. Marokkaanse vrouwen reageren veelal positief. "Eindelijk een vrouw die het land eens gaat leiden", zo valt te lezen.

Maar lang niet alle vrouwen zien de benoeming van El Mansouri als een overwinning. De 22-jarige Soumaya zegt dat voor haar vooral de kleur van de politieke partij telt. "Ik ben niet enthousiast, omdat ik geen voorstander ben van de PAM. Ik zie dit daarom niet als een overwinning voor het feminisme. Het programma en waar een partij voor staat, vind ik belangrijker", zegt ze. Tegelijkertijd noemt ze een vrouwelijke regeringsleider "een goede stap voor Marokko en voor het internationale imago van het land".

Ook is het de vraag wat er gaat gebeuren met de religieuze ceremonies waarbij de premier een rol heeft. Bij sommige ceremonies is het gebruikelijk dat mannen en vrouwen van elkaar gescheiden zijn.

Beperkte macht

De benoeming betekent niet dat El Mansouri de politieke koers van Marokko bepaalt. Koning Mohamed VI heeft binnen het Marokkaans staatsbestel omvangrijke bevoegdheden en speelt een centrale rol op strategische beleidsterreinen als buitenland en binnenlandse veiligheid.

Een belangrijk dossier is de sociale onrust in het land. Vorig jaar gingen jongeren van de Gen Z 212-beweging massaal de straat op om betere gezondheidszorg en beter onderwijs te eisen. In juli en augustus staken tienduizenden migranten de grens over bij de Spaanse exclave Ceuta. Het ging voornamelijk om Marokkanen die in hun eigen land geen toekomst meer zien.

De opkomst van slechts 38 procent van de geregistreerde kiezers bij de verkiezingen was nog een signaal dat het vertrouwen van Marokkanen in de politiek zich op een dieptepunt bevindt. Het is de vraag of de nieuwe regering onder leiding van El Mansouri hier verandering in kan brengen.

Controverse

De benoeming van El Mansouri is niet zonder controverse. Dit voorjaar publiceerde de nieuwssite Le Desk een serie artikelen over de vermeende belangenverstrengeling van El Mansouri toen ze minister en burgemeester was.

Uit gehackte en gepubliceerde documenten zou blijken dat El Mansouri en haar familie voordeel hebben gehad van haar voorkennis bij meerdere vastgoedtransacties in Marrakech. Ze spreekt de beschuldiging tegen en zegt dat alle transacties volgens de wet zijn verlopen.

El Mansouri moet nu een coalitie gaan vormen. Haar partij behaalde bij de verkiezingen van vorige week 97 van de 395 parlementsleden. De PAM was ook onderdeel van het vorige kabinet dat werd geleid door premier Aziz Akhannouch, die lid is van RNI. Zijn partij viel terug van 102 naar 66 zetels.

Een misstap op de trap of een uitglijder in de douche: elke dag komen 340 mensen na een val op de eerste hulp terecht, en 21 mensen per dag overlijden als gevolg van zo'n val, bleek deze week uit cijfers van VeiligheidNL en het CBS. Er zijn in het hele land cursussen om vallen te voorkomen, maar niet iedereen staat daar om te springen.

Valpreventietrainingen zijn bedoeld voor thuiswonende 65-plussers die bijvoorbeeld wat wankel op hun benen staan, bang zijn om te vallen of al eens gevallen zijn. De trainingen zijn gericht op het versterken van spieren en het verbeteren van balans en coördinatie.

Veruit de meeste mensen die vallen met ernstige gevolgen zijn al 80 of ouder, maar ook steeds meer mensen in de leeftijdsgroep 65 tot 74 maken het mee. Bij die groep nam ernstig letsel na een val de afgelopen tien jaar zelfs het sterkst toe. Met allerlei campagnes en een inmiddels jaarlijkse 'valpreventieweek' wordt onder meer geprobeerd om mensen op een training te krijgen.

Slecht imago

In 2024 deden bijna 15.000 ouderen mee aan een valcursus via hun gemeente, blijkt uit de meest recente cijfers van het RIVM. Veel, als je bedenkt hoeveel cursusgroepjes er dan in het hele land moeten zijn geweest. Weinig, gezien de recente valcijfers en het feit dat één op de vijf Nederlanders 65-plusser is.

Steeds meer gemeenten bieden een test aan om je zogenoemde valrisico vast te stellen. In 2024 was dat bij driekwart van alle gemeenten zo; een jaar eerder was dat nog geen twee derde. Ook valt op dat het aantal mensen dat een cursus volgde om een valpreventietraining te kunnen geven, verdrievoudigde in 2024.

Toch staat niet iedere 65-plusser in de rij om zo'n training te volgen. In de praktijk blijkt dat veel senioren zichzelf helemaal niet oud of kwetsbaar vinden, stelt het RIVM vast. Ze denken daarom dat hun risico op vallen niet groot is.

"Valpreventie heeft een beetje een slecht imago", zegt Sam van Oene van de GGD Amsterdam. "Mensen associëren het met oud zijn en hulp nodig hebben, en daar identificeren ze zich niet mee."

Ook wordt de eigen fitheid overschat. "Vaak zeggen mensen, 'ik wandel al elke dag, bij mij zit het allemaal wel goed'", weet Wietske Hoekstra, programmamanager valpreventie bij VeiligheidNL. "Maar bij valpreventie draait het om spierkracht, reactievermogen en balans. Dat neemt nu eenmaal af als je ouder wordt. En dat kun je trainen."

Maar valpreventie roept soms de nodige weerstand op. Mensen willen de bemoeienis niet, willen niet geconfronteerd worden met hun gebreken, of zien het als verlies van autonomie. Andere mensen denken dat vallen er nu eenmaal bij hoort en dat er niets aan te doen is.

"Zo'n training draait er juist om dat je mobiel blijft, en dat je zelfstandig kan blijven", werpt Hoekstra tegen. Van Oene beaamt dat: "De trainingen heten niet voor niks 'In Balans' of 'Zeker Bewegen'. Met die positieve benadering proberen we mensen over de streep te trekken."

Kopje koffie

De trainingen moeten echt naar de mensen toe gebracht worden, vertelt Hoekstra. "Het moet in de buurt zijn, laagdrempelig, misschien met een kopje koffie na afloop. Als mensen er eenmaal zijn, zien we vaak dat het heel goed bevalt."

Trainingen worden goed gevonden door mensen die al redelijk fit zijn. De mensen die echt baat hebben bij een valpreventietraining zijn vaak lastiger te bereiken. Gemeenten proberen die mensen actief op te sporen, maar dat is niet makkelijk.

Van Oene houdt zich daar ook mee bezig: "We proberen aan te sluiten bij de leefwereld van mensen en te werven op plekken waar ze al zijn. Zo zetten we sleutelfiguren in de wijk in of we sluiten aan bij andere groepsactiviteiten, ook als die helemaal niets met bewegen te maken hebben. We hebben bijvoorbeeld een keer zo'n training georganiseerd in een bestaande Turks-Nederlandse vrouwengroep."

En wie zich nu nog niet geroepen voelt om aan zo'n cursus mee te doen? "Dat hoeft natuurlijk ook niet; je kunt zelf in je dagelijks leven al heel veel doen", zegt Hoekstra. "Probeer bijvoorbeeld eens op één been te staan tijdens het tandenpoetsen, misschien met een hand op de wastafel." Van Oene: "Doe vooral iets vóór je een verhoogd valrisico hebt. Het mooiste zou zijn als onze trainingen niet meer nodig zijn."

Mensenrechtenexperts doen er alles aan om de executie van de Christa Pike (50) in de Amerikaanse staat Tennessee niet door te laten gaan. Ook haar advocaten zetten zich tot het uiterste in. Pike werd in 1995 op 18-jarige leeftijd veroordeeld voor de moord op de 19-jarige Colleen Slemmer.

De advocaten van Pike hebben een verzoekschrift ingediend bij het Hooggerechtshof in de hoop uitstel van executie te krijgen. De executie staat gepland op woensdag 30 september, 17.00 uur Nederlandse tijd. Als die doorgaat is Pike de eerste vrouw in 200 jaar die in de staat Tennessee ter dood wordt gebracht. Sinds de jaren 70 zijn er in de VS in totaal achttien vrouwen geëxecuteerd.

Het juridische team van Pike heeft begin deze maand een gratieverzoek ingediend, om zo haar doodstraf om te zetten naar een levenslange gevangenisstraf. Gouverneur Lee liet maandag in een verklaring weten niet van plan zijn om in te grijpen. "Na zorgvuldige afweging van het gratieverzoek en na een grondige bestudering van de zaak, handhaaf ik het vonnis", aldus Lee.

Mensenrechtenorganisatie Amnesty International is een campagne gestart. Amnesty zamelde meer dan 21.000 handtekeningen in. Ook onafhankelijke mensenrechtenexperts van de VN verklaren dat de executie onrechtmatig zou zijn.

Pike ontkent haar schuld niet, maar haar verdediging stelt dat de doodstraf niet passend is voor een misdrijf dat op zo'n jonge leeftijd is gepleegd. Zeker niet door een tiener met een onbehandelde psychische aandoening.

Pike werd in haar jonge jaren seksueel misbruikt en verwaarloosd. Later werden een bipolaire stoornis en een posttraumatische stressstoornis (PTSS) vastgesteld.

Mediastorm in 1995

Toen Colleen Slemmer in 1995 dood werd aangetroffen leidde dat tot een mediastorm. In de borst van de tiener was een pentagram gekerfd, een satanistisch symbool.

Volgens de openbare aanklagers dacht Pike dat Slemmer een liefdesrivaal was. Zij lokte haar naar een afgelegen plek, waar zij en haar vriendje Slemmer martelden en uiteindelijk vermoordden. De zaak kreeg veel aandacht vanwege de heftige details en de leeftijd van de betrokkenen.

Een jaar later werd Pike veroordeeld voor moord en kreeg ze de doodstraf. Haar toenmalige vriendje Tadaryl Shipp, die op dat moment 17 was, kreeg een levenslange gevangenisstraf met de mogelijkheid van voorwaardelijke vrijlating.

Haar advocaten stellen dat als Pike vandaag als tiener voor hetzelfde misdrijf schuldig zou worden bevonden, ze geen doodstraf zou krijgen. "Christa is geen 18-jarige meisje meer, maar een vrouw van 50 die berouw toont en haar daden begrijpt." In plaats van de doodstraf pleiten zij ervoor dat Pike de 'juiste behandeling krijgt' voor haar psychische aandoeningen".

Slemmers moeder benadrukt in een gesprek met persbureau AP dat ze wil dat de executie van Pike doorgaat. "Dan krijgt Colleen eindelijk de rust die zij verdient."

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio zegt dat "buitenlandse partijen" betrokken waren bij de mogelijke voorbereiding van een terroristische aanslag op de Britse luchtmachtbasis RAF Fairford. Ook wijst hij, net als president Trump, voorzichtig naar betrokkenheid van Iran.

Afgelopen weekend kreeg de politie een melding binnen over een groep gemaskerde mannen en drie verdachte bestelbussen in de buurt van deze basis in het westen van Engeland. De politie liet uit voorzorg tientallen huizen ontruimen, omdat er mogelijk explosieven in de witte busjes lagen.

Dat was niet het geval, zegt de Britse antiterreurpolitie vanavond. Wel is er "een hoeveelheid" benzine gevonden. Hoeveel precies is niet toegelicht.

Na de melding door een bezorgde omwonende werden vijf mensen aangehouden. Het gaat om vijf mannen uit Londen met de Britse nationaliteit. Na een nachtje in de cel zijn ze gisteren op borgtocht vrijgelaten, maar ze worden nog wel als verdachten beschouwd.

President Trump sprak zijn verbazing uit over de vrijlating van de verdachten. "Dat zou ik niet gedaan hebben", zei hij.

De politie zegt nu dat dit besluit in het belang van het onderzoek is genomen en dat het is gebaseerd "op ervaring en zorgvuldige afwegingen van de politie". Dat wordt niet nader toegelicht. Ook liet de politie weten dat ze in verband met deze zaak panden in Londen heeft doorzocht.

De vijf worden verdacht van het voorbereiden van een terroristisch misdrijf. De politie heeft nog geen informatie gedeeld over een mogelijk motief.

Iran

Op de Britse luchtmachtbasis staan sinds maart Amerikaanse bommenwerpers. De VS gebruikte de vliegtuigen om samen met Israël aanvallen uit te voeren op Iran. De Islamitische Revolutionaire Garde van Iran liet in juli weten dat elke basis die bij die aanvallen betrokken is als legitiem doel wordt beschouwd. Toch ontkent het land betrokken te zijn bij het incident bij de basis in Fairford.

"Ik denk dat we de realiteit onder ogen moeten zien", zei de Amerikaanse minister Rubio tegen Fox News. "Er zijn partijen over de hele wereld, zoals Iran, die openlijk en wereldwijd Amerikaanse belangen dreigen aan te vallen." Ook Trump sprak tegenover verslaggevers in het Witte Huis over de "mogelijke" betrokkenheid van Iran.

"Wat er dit weekend is gebeurd, bijna is gebeurd of wat had kunnen gebeuren is bijzonder ernstig", zei Rubio. "Er is duidelijk sprake van buitenlandse inmenging. Ik wil er verder nog niet op ingaan." De Amerikaanse buitenlandminister leverde geen bewijs en wilde bij Fox News geen verdere toelichting geven.

Sinds het incident van zondag is de beveiliging op de basis aangescherpt. Er is veel politie op de been en er staan zware voertuigen voor de toegangspoorten van het terrein.

Een 13-jarige leerling heeft op een basisschool in Slowakije een 61-jarige docente doodgestoken. Twee andere aanwezigen raakten zwaargewond: een 41-jarige docente en een meisje van wie de leeftijd niet bekend is gemaakt. De politie was snel ter plaatse en heeft de tiener aangehouden.

Over zijn motief is niets bekend. "Het onderzoek is nog gaande en wij zullen niet speculeren over mogelijke motieven", zei minister Estok van Binnenlandse Zaken. De school had een camerasysteem, maar dat functioneerde niet, vermoedelijk vanwege onderhoud.

Minister Estok is met zijn collega's van Onderwijs en Gezondheid naar Staskov gereisd, het stadje in het noordwesten van het land waar de steekpartij plaatsvond. President Pellegrini en premier Fico hebben hun medeleven betuigd aan de families van de slachtoffers.

Nadat gisteren protesten rond scholen uit de hand waren gelopen, zijn verspreid door Frankrijk vandaag opnieuw protesten tegen problemen in het onderwijs. Zowel scholieren als onderwijspersoneel voeren actie tegen de hoge werkdruk, te grote klassen en het lerarentekort. De demonstraties begonnen vorige week in de regio rond Parijs en zijn sindsdien breder door het land verspreid.

In totaal zijn er vandaag meer dan 170 demonstraties, die georganiseerd zijn door de vakbonden. Het gaat niet alleen om mensen die in het onderwijs werken, ook medewerkers van het openbaar vervoer, de brandweer en de zorg zijn de straat op gegaan tegen voorgenomen bezuinigingen van de Franse regering. Die wil de lonen van ambtenaren deels bevriezen, tot grote onvrede van personeel in de publieke sector.

Onder de vlag van de onvrede over de bezuinigingen, wordt ook geprotesteerd tegen andere thema's die spelen in de Franse samenleving, zoals ongelijkheid en racisme. In totaal waren er volgens vakbond CGT meer dan 300.000 mensen op de been voor het protest, van wie 70.000 in Parijs. In die stad waren alleen al 3000 politiemensen ingezet om de orde te handhaven.

Geweld en aanhoudingen

Gisteren liepen de protesten van scholieren op verschillende plekken uit de hand. Zo werd er bij protesten op middelbare scholen vuurwerk afgestoken en was er sprake van vandalisme. Daarbij werden zeker 164 mensen opgepakt en raakten 27 mensen gewond. Dat ging om medewerkers van de Franse veiligheidsdiensten, twaalf scholieren en drie schoolmedewerkers.

Ondanks oproepen van de Franse premier Lecornu om "de scholen geen politiek speelveld te laten worden", werd vandaag duidelijk dat onderwijspersoneel, maar zeker ook scholieren, niet van plan zijn om in te binden. Verspreid door het land zijn bij demonstraties en blokkades rond middelbare scholen aanhoudingen verricht.

Onder meer in Parijs, Lille en Lyon werd gedemonstreerd:

Tien mensen, onder wie scholieren en onderwijsmedewerkers, liepen verwondingen op. Volgens de studentenvakbond waren vanochtend zo'n tien universiteiten geblokkeerd als onderdeel van de acties. De politie was bij de protesten grootschalig uitgerukt, tot onvrede van de scholieren die vinden dat de politie te hardhandig te werk gaat. Zo zou bij een scholierenprotest op een middelbare school in Saint-Denis traangas zijn ingezet. Vakbond SNES-FSU 93 noemde beelden daarvan "angstaanjagend".

'Disproportioneel'

De Franse minister Nuñez van Binnenlandse Zaken zei gisteren dat de protesten niet gaan over de gestelde eisen, maar "puur geweld zijn". Premier Lecornu verweet de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI) de protesten, en het daarmee gepaard gaande geweld, aan te wakkeren.

LFI-voorman Jean-Luc Mélenchon sprak juist van geweld van de veiligheidsdiensten, dat hij "onacceptabel" en "disproportioneel" noemde.

Nuñez heeft vandaag gesproken met leden van brandweervakbonden, die hun onvrede hebben geuit tegenover de minister. Brandweermensen zijn boos over de bezuinigingen en noemen het gevaarlijk wanneer "degenen die bescherming moeten bieden, niet beschermd worden". Ze verwijzen naar afgelopen zomer, toen de brandweer in Frankrijk te kampen had met een recordaantal natuurbranden, verspreid door het land.

In hun gesprek met de binnenlandminister hebben zij hun woede overgebracht, zegt een vertegenwoordiger van de vakbond tegen de krant Le Parisien. Dat hij daar was, vinden ze een goed signaal, maar volgens de vakbond heeft de minister "geen belangrijke aankondigingen gedaan.

De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) wil het makkelijker maken om niet-advocaten deel te laten uitmaken van een advocatenkantoor. Volgens de orde is het nodig om de bestaande regels aan te passen "omdat de huidige regels voor organisatiestructuren niet altijd meer aansluiten op ontwikkelingen in de rechtspraktijk".

Tot nu nu mochten ondernemers die geen advocaat zijn, geen aandeelhouder zijn in een advocatenkantoor. Met het aanpassen van regels wordt de weg vrijgemaakt voor bijvoorbeeld accountancykantoren, verzekeraars en investeringsmaatschappijen om ook aandeelhouder te worden.

Schaalvergroting

Al langere tijd wordt er gesproken over wie aandeelhouder mag zijn bij een advocatenkantoor. De sector zou gebaat zijn bij het toelaten van externe partijen zoals accountants, concludeerde het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC).

Dat de orde de deur openzet naar externe aandeelhouders van advocatenkantoren, kwam dan ook niet als een verrassing voor Heinrich Winter. Hij werkte mee aan het WODC-onderzoek en is directeur van juridisch onderzoeksbureau Pro Facto en hoogleraar bestuurskunde.

"De sociale advocatuur is heel kwetsbaar. Hun voortbestaan is heel onzeker, dus heb je schaalvergroting nodig om toekomstbestendig te worden", zegt Winter. De hoogleraar is blij met de plannen van NOvA.

Zorgen over onafhankelijk

Toch is er ook bezorgdheid vanuit die diezelfde advocatuur. "Je moet je afvragen of dit nou past bij de rol van een advocaat in de samenleving", zegt Onno Hennis, advocaat ondernemingsrecht bij AMS Advocaten. Hij volgt de discussie over externe aandeelhouders in de advocatuur al een tijd.

De onafhankelijkheid van advocaten moet gewaarborgd blijven, zegt Hennis. En dat is niet vanzelfsprekend als de niet-advocaten aandeelhouder kunnen worden. "De rol van een aandeelhouder kan mogelijk te dominant worden, vooral bij private equity", waarschuwt Hennis.

Bij private equity steken investeringsmaatschappijen geld in bedrijven of complete bedrijfstakken met als doel om die snel winstgevend te maken.

Druk van aandeelhouders

"Als een aandeelhouder vooral op kostenefficiëntie en maximale winst is gericht, is het goed voorstelbaar dat advocaten meer druk voelen om omzet te genereren. Dat kan de prikkel vergroten om langer door te procederen, ook als dat niet in het belang van de cliënt is", zegt Hennis.

Ook kan het financiële belang van een aandeelhouder op gespannen voet staan met de geheimhoudingsplicht van een advocaat, denkt Hennis. Een aandeelhouder wil namelijk zoveel mogelijk informatie, bijvoorbeeld als er een belangrijke rechtszaak speelt voor het kantoor. Een advocaat mag die niet delen.

Een woordvoerder van NOvA zegt inhoudelijk niet op die kritiek in te kunnen gaan omdat de specifieke regels nog moeten worden opgesteld. "Dit is een eerste aanzet tot gesprek. Iets wat onbekend en nieuw is stuit vaker op weerstand."

Hij benadrukt dat binnen de nieuwe samenwerkingsvormen kernwaarden onaangetast moeten blijven. "Vooropstaat dat de onafhankelijkheid van de advocaat te allen tijde gewaarborgd moet blijven."

Na een week van gevechten in Ethiopië hebben regeringstroepen de belangrijke stad Alamata ingenomen. Op beelden is te zien dat tanks en pantserwagens door de straten rijden.

De afgelopen dagen waren er al meerdere drone-aanvallen op de stad. Alamata ligt op een belangrijke doorgangsroute in Tigray, de regio waar tijdens de vorige oorlog, vier jaar geleden, ook veel werd gevochten. Nu is het een van de regio's die opnieuw in opstand zijn gekomen tegen de regering.

Het is nog maar een paar jaar geleden dat er een bloedig conflict werd uitgevochten tussen verschillende regio's in Ethiopië. Daarbij vielen volgens schattingen van de Afrikaanse Unie 600.000 doden. Door oorlogsgeweld, door hongersnood omdat hulpgoederen werden geblokkeerd en door het instorten van de gezondheidszorg. In 2022 sloten de partijen een akkoord, maar dat lijkt nu te zijn geschonden.

Nieuwe alliantie

Zeven groeperingen hebben de handen ineengeslagen om het samen tegen de regering op te nemen. Hun onderlinge conflicten zetten ze even in de ijskast. Ze noemen zich 'de alliantie voor het overleven'.

Ze willen premier Abiy Ahmed van Ethiopië verdrijven, die volgens hen het land als een dictator bestuurt. De afgelopen dagen heeft de coalitie meerdere steden op de regering veroverd. Het lijkt het erop dat de regering in de tegenaanval is gegaan.

Nu de regeringstroepen de stad Alamata in handen hebben, zouden ze kunnen oprukken naar het noorden. 120 kilometer verderop ligt de regionale hoofdstad Mekelle, die vorige week door de rebellen uit Tigray werd ingenomen. Ze verjaagden de regeringstroepen en namen het vliegveld in.

Sommige inwoners van Alamata verwelkomen de regeringstroepen

Intussen slaan hulporganisaties alarm over de gevolgen voor de burgerbevolking. Er zijn al 150.000 mensen op de vlucht geslagen voor de gevechten. Op 20 september werd een hulpkonvooi in Tigray gebombardeerd. De verdenking is dat drones van het regeringsleger daarachter zaten.

Hulporganisatie Care laat vandaag weten dat het door de gevechten moeilijker wordt om voedsel, medische zorg en andere hulpgoederen op de juiste plekken te krijgen. Terwijl mensen die op de vlucht slaan juist aangewezen zijn op hulp.

Zeehaven Eritrea

Een opmerkelijke rol speelt buurland Eritrea. Tijdens de vorige oorlog vocht dat land samen met de Ethiopische regering tegen de rebellen in Tigray. Daarbij beging het op grote schaal oorlogsmisdaden en bezette het delen van het gebied. Nu lijkt Eritrea juist de kant van de rebellen te kiezen. Het land zou munitietransporten naar Tigray doorlaten, zo stelt Ethiopië.

De reden daarvan zou zijn dat de Ethiopische premier zijn oog heeft laten vallen op de Eritrese zeehaven Assab. Ethiopië heeft nu geen zeehaven en dat is een grote rem op de economische ontwikkeling van het land. Eritrea wil alles doen om een Ethiopische bezetting van de zeehaven te voorkomen.

Met ruim 130 miljoen inwoners is Ethiopië een van de dichtst bevolkte landen van Afrika. De regering heeft de afgelopen jaren honderden miljoenen geïnvesteerd in het leger, in vliegtuigen en in drones. Hoe hevig de gevechten zijn is moeilijk te zeggen, omdat de verbindingen er voor een groot deel uitliggen.

De Afrikaanse Unie heeft opgeroepen tot de-escalatie. Het oplaaiende geweld komt in een moeilijke periode voor Ethiopië: vanwege het weerverschijnsel El Niño dreigt er de komende maanden extreme droogte in het land.

Het aantal mensen dat door padellen oogletsel oploopt, neemt de laatste maanden flink toe. Daarover trekken artsen van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap aan de bel.

"Eerst zagen we hier ongeveer twee keer per maand letsel door padel", zegt oogarts Ruud van der Pol van het Alrijne Ziekenhuis in Leiderdorp. "Maar het laatste half jaar zien we het wel twee à drie keer per week." Ook zijn collega's in andere ziekenhuizen zien de laatste maanden een stijging.

Het grootste deel van de patiënten komt er goed van af, zegt Van der Pol. Maar hij schat dat zo'n 5 procent blijvend oogletsel oploopt, zoals gezichtsverlies of blindheid.

Ook Kees Wassenaar moest afgelopen maand naar het ziekenhuis na een potje padel. "Ik sloeg een bal via de achterwand, maar was zo dom om hem na te kijken." De harde lens die Wassenaar droeg, brak in stukjes in zijn oog. Een arts moest die er in het ziekenhuis uithalen. "Op het papiertje lagen uiteindelijk twaalf stukjes", zegt Wassenaar.

De stijging van het aantal letsels heeft volgens oogarts Van der Pol te maken met de populariteit van padel. Het aantal mensen dat de sport beoefent, groeide sterk. Vorig jaar gingen maandelijks ongeveer 424.000 mensen de padelbaan op.

Oogletsel kan volgens Van der Pol makkelijk ontstaan door de grootte van de bal. "Een padelbal past in de oogkas, waardoor die het oog vol kan raken."

Ook wijst hij erop dat je in vergelijking met tennis dichter op het net en de wand staat. "Daardoor is het onvoorspelbaarder."

'Niet nog een keer'

Als een padelbal het oog raakt, kunnen er verschillende letsels ontstaan. Zo kan de oogdruk oplopen als er bloed in het oog terechtkomt, zegt Van der Pol. "Als de druk heel hoog wordt, kan er blindheid optreden." Daarnaast kan de lens in het oog onderuitzakken, kan er een scheur ontstaan in het vaatvlies en kan het netvlies loslaten.

Ook Wassenaar werd in het ziekenhuis gecontroleerd op bloedingen en scheuren. "Bij mij was er geen probleem, gelukkig." Hij had een paar dagen last van een branderig gevoel in zijn oog, waarvoor hij een zalfje kreeg. Bij een recente controle was alles goed. "Ik ben genezen verklaard."

Maar Wassenaar is er wel van geschrokken. Daarom heeft hij een veiligheidsbril gekocht, die hij voortaan kan dragen tijdens het padellen. "Het is een balsport, maar dit wil ik niet nog een keer meemaken."

Die bewustwording vindt oogarts Van der Pol belangrijk. Wat hem betreft hoeven er geen extra regels te komen, maar is het vooral belangrijk dat mensen de risico's van de sport kennen.

"Bij squash zagen we ook veel letsels toen die sport populair werd. Toen hebben we ook gewezen op het risico, en daarbij zien we nu bijna geen letsels meer."

De Tweede Kamer gaat de verhoging van het eigen risico niet tegenhouden. Het kabinet wil het verplichte eigen risico komend jaar laten stijgen met 15 euro naar 400 euro per jaar en dat lijkt nu stilzwijgend door te gaan.

SP-leider Dijk heeft minister Hermans van Volksgezondheid opgeroepen om met spoed naar de Kamer te komen. Hij vindt dat het eigen risico juist omlaag moet en niet meer omhoog. Maar zijn debat zal het tij niet kunnen keren.

De verhoging van het eigen risico is een trendbreuk, want sinds 2017 is het bedrag dat je zelf moet betalen voor zorgkosten bevroren op 385 euro per jaar. Dat wordt nu voor het eerst in tien jaar losgelaten. Het gevolg is dat het eigen risico voortaan weer elk jaar zal stijgen.

Om het plan tegen te houden, had de zorgverzekeringswet gewijzigd moeten worden. Daarin staat dat het eigen risico jaarlijks wordt geïndexeerd, oftewel dat het bedrag meestijgt met de kosten in de zorg.

1 oktober

Die wetswijziging had dan voor aanstaande donderdag door de Tweede én de Eerste Kamer aangenomen moeten zijn. Want 1 oktober is de datum waarop de zorgverzekeraars moeten weten waar ze aan toe zijn. Zij moeten dan weer voor 12 november bekendmaken hoe hoog hun ziektekostenpremie voor het komende jaar is en dat is onder meer afhankelijk van de hoogte van het eigen risico.

Traditiegetrouw is verzekeraar DSW de eerste die, al in september, de premie voor het volgende jaar bekendmaakt. Maar die heeft dat deze keer uitgesteld omdat er nog te veel onzekerheid is over de steun die het minderheidskabinet voor de begroting krijgt.

De Tweede Kamer gaat dus nog in debat met de minister van Volksgezondheid, maar dat komt niet meer op tijd om de voorgenomen verhoging tegen te houden.

460 euro per jaar

Het kabinet was aanvankelijk van plan het verplichte eigen risico te verhogen naar 460 euro per jaar maar daar bleek al snel geen meerderheid voor te zijn. Daarop paste minister Hermans de plannen aan en kwam de jaarlijkse indexering weer terug.

Het vorige kabinet (Schoof) wilde het eigen risico bijna halveren. Door dat plan ging al snel een streep, omdat dit waarschijnlijk had betekend dat de maandelijkse zorgpremie fors omhoog zou gaan. Daarnaast zou een verlaging naar 165 euro, zoals het vorige kabinet wilde, enkele miljarden euro's kosten.

De Spaanse regering heeft ingestemd met een pakket van nieuwe maatregelen om de woningcrisis in het land aan te pakken. Minister voor Gezondheidszorg Mónica García meldt op X dat het zogenoemde 'Maricarmen-decreet' is goedgekeurd.

Het maatregelenpakket is vernoemd naar de 87-jarige Maricarmen Abascal, die vorige week haar huis uit werd gezet. Ze had daar zeventig jaar gewoond, maar kon de woning door een huurverhoging niet meer betalen.

Maricarmen werd vorige week woensdag haar huis uit getild op een brancard, waarna dagenlange protesten ontstonden. Honderden demonstranten kampeerden afgelopen nacht op een van de belangrijkste pleinen van Madrid en eisten hervormingen.

Uitzettingen stoppen

Minister García schrijft dat de maatregelen meer dan vijf miljoen mensen gaan helpen. Huurprijzen mogen straks niet boven een bepaalde grens stijgen, huurcontracten worden automatisch verlengd, huisuitzettingen moeten stoppen tot 2030 en er komt een verbod op de aankoop van woningen door speculanten.

"Dank aan de protestacties en de protestkampen", schrijft de minister. "Zonder jullie was dit niet mogelijk geweest."

De minderheidsregering heeft nu dertig dagen de tijd om in het parlement tot een akkoord te komen. De maatregelen zijn dus nog geen gegeven. Zo liet Junts, de Catalaanse onafhankelijkheidspartij die het decreet moet steunen om het aangenomen te krijgen, weten dat ze bescherming willen voor kleine verhuurders. Die vormen de overgrote meerderheid van de vastgoedeigenaren in Spanje.

Correspondent Spanje Miral de Bruijne:

"De regering heeft aan het Congres gevraagd om zich vrijdag al over het decreet te buigen. Dat terwijl het parlement normaal gesproken dertig dagen heeft om een beslissing te nemen. Het Congres heeft hiermee ingestemd, maar of er vrijdag ook een beslissing wordt genomen, dat is nog lang niet zeker.

Terwijl de ministers deze plannen presenteren, zijn er binnen de regering en de steunpartijen zelfs nog discussies over sommige details. En de steun van al deze partijen is waarschijnlijk nodig om het langs het parlement te loodsen.

De grootste oppositiepartij Partido Popular heeft niet direct gezegd tegen te stemmen, maar was ook niet enthousiast. Het gebeurt dan ook niet vaak dat de oppositie in Spanje met de regering meestemt.

Ondertussen gaat het grote protest met de honderden tenten op het Madrileense plein Puerta del Sol door. Alhoewel ze de onderwerpen op de politieke agenda hebben gezet en Maricarmen weer naar huis mag, lijken de betogers geen aanstalten te maken te vertrekken.

Voor nu wachten ze waarschijnlijk af wat er vrijdag in het Congres gebeurt. De regiopresident van Madrid heeft de nationale regering gevraagd om de demonstranten binnen 48 uur van het plein te laten verwijderen. Maar of de regering dat ook gaat doen, is nog de vraag, aangezien dit mogelijk niet bij iedereen positief zal worden ontvangen."

De advocaat van Maricarmen liet vandaag aan persbureau Reuters weten dat het investeringsfonds dat het huis van de 87-jarige vrouw kocht en de huurverhoging eiste, een voorlopig akkoord had voorgesteld.

Maricarmen mag terugkeren, mits zij de komende acht jaar 30 procent van haar pensioen afstaat. Dat komt neer op ongeveer 500 euro per maand, waarmee ze ongeveer hetzelfde bedrag zou betalen als voordat ze haar huis werd uitgezet.