NOS Nieuws - Algemeen

Wat had er in het begin van de coronacrisis anders gekund met de kennis van nu? En wat met de kennis van toen? Het waren centrale vragen op de eerste dag van de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie Corona.

Viroloog Marion Koopmans en oud-zorgminister Bruno Bruins werden gehoord over de maanden na het uitbreken van de pandemie, zes en een half jaar geleden. Het was een onzekere tijd waarin weinig bekend was, benadrukten beide getuigen. "Ik denk dat er bij elke uitbraak een fase is van weken of maanden waarbij je niet genoeg weet", zei Koopmans, die het spits afbeet.

In december 2019 kwam het virus op in de Chinese stad Wuhan, op 27 februari 2020 werd het eerst geval vastgesteld in Nederland. Twee weken later werden landelijke maatregelen afgekondigd, nadat een steekproef in Brabant had aangetoond dat er meer besmettingen waren dan gedacht.

Niet realistisch

Koopmans noemde het "niet realistisch" om al veel eerder maatregelen te nemen. Er was toen nog maar weinig bekend over het virus. Met de kennis van nu had het "in theorie" wel tot minder doden geleid, aldus Koopmans." Als je eerder bent, heb je minder verspreiding en minder doden."

Daarbij benadrukte ze wel dat ze sprak over die eerste fase van de pandemie. Of het uiteindelijk in het totale aantal coronaslachtoffers had uitgemaakt, is daarmee volgens haar niet gezegd.

Broeinest

Carnaval, kort voor de eerste lockdown half maart, bleek achteraf een broeinest van besmettingen. Maar destijds kwam het niet in het kabinet op om beperkingen te stellen aan de viering van carnaval, zei oud-minister Bruins in zijn verhoor. Toen het feest begon was er nog geen besmetting in Nederland vastgesteld, wel in andere Europese landen.

Eind februari 2020 maakte Bruins in een live-uitzending bekend dat er iemand in Nederland besmet was met het virus:

"Je moet je verplaatsen in de situatie van toen", aldus Bruins. "Dan zoek je naar maatregelen die goed zijn om de pandemie in te tomen. En je zoekt ook naar maatregelen om de samenleving niet onnodig te hinderen." Met de kennis van toen is het dus zo goed gegaan als kon, was eigenlijk zijn boodschap.

Bruins was de eerste maanden verantwoordelijk voor de bestrijding van de pandemie. Zijn aandacht lag vooral op het verzamelen en verspreiden van informatie over het virus waar nog zo weinig over bekend was. De Tweede Kamer moest wat hem betreft goed worden geïnformeerd "en via de Kamer de inwoners van Nederland".

'Smalle taakopvatting'

Op de vraag van de commissie of informatie vergaren niet een wat "smalle taakopvatting" was, antwoordde Bruins ontkennend. "Informatie verzamelen is altijd nodig als er moet worden gehandeld." Commissielid Dion Huidekooper vroeg meermaals wat voor beleid Bruins verder voerde, maar de oud-minister bleef herhalen dat hij vooral informatie verzamelde. "Ik wilde geen dingen bedenken."

Bruins trad 19 maart af omdat hij overwerkt was geraakt en was dus niet meer betrokken bij latere maatregelen en besluitvorming. Koopmans nog wel, als lid van het Outbreak Management Team.

De enquêtecommissie vroeg de viroloog naar de besluitvorming van toentertijd. "De discussie rondom de toegangsbewijzen was lastig", herinnerde Koopmans zich. Met het zogenoemde coronatoegangsbewijs kon je bijvoorbeeld een restaurant bezoeken. "Daar hebben we veel discussie over gehad."

Het kabinet nam doorgaans maatregelen op basis van het advies van het OMT. Die adviezen bevatten vaak pakketten aan maatregelen om verspreiding van het coronavirus te voorkomen. "In de beeldvorming was het vaak: het OMT beslist", zei Koopmans. "Maar het kabinet besliste, ook als veel adviezen werden overgenomen."

Viroloog Marion Koopmans vertelde de enquêtecommissie ook over de beschuldigingen en bedreigingen die ze via sociale media kreeg:

De enquêtecommissie wil nadrukkelijk lessen trekken voor de toekomst en dus keek Koopmans ook vooruit. Ze vindt dat Nederland niet genoeg doet om klaar te zijn voor een volgende pandemie. Als voorbeeld noemde ze ebola, "waar wij helemaal niks aan doen". Volgens haar neemt Nederland de uitbraak van het dodelijke virus in Congo niet serieus genoeg.

Het vorige kabinet bezuinigde 300 miljoen euro per jaar op de zogenoemde 'pandemische paraatheid', die was opgetuigd als reactie op de coronacrisis. Dit kabinet draaide die bezuiniging deels terug, waardoor er nu jaarlijks 177 miljoen euro beschikbaar is. "Vrij zuinig", oordeelde Koopmans.

Volgende week spreekt de commissie nog zes getuigen over het begin van de pandemie. Onder anderen toenmalig Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib, RIVM-directeur Jaap van Dissel en Pieter-Jaap Aalbersberg, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid komen langs.

Uiteindelijk moeten ruim vijftig verhoren in negen weken leiden tot een eindverslag met lessen voor de toekomst.

Er komt vanaf december een nieuwe treinverbinding naar Parijs. Vanuit Amsterdam vertrekt de trein dagelijks via Haarlem, Den Haag, Roosendaal, Antwerpen en Gent naar de Franse hoofdstad. De Nederlandse prijsvechter GoVolta gaat hiermee concurreren met Eurostar.

GoVolta kiest voor bestemming Gent in plaats van Brussel, omdat de Belgische hoofdstad al goed bereikbaar is via bestaande verbindingen, schrijft de Bredase spoorvervoerder. Gent had nog geen directe internationale treinverbinding met Parijs of Nederlandse steden.

Ook Den Haag krijgt met de nieuwe lijn een directe verbinding met Antwerpen en Parijs. Daarmee krijgt de stad weer een rechtstreekse internationale treinverbinding, nadat zij in 2009 haar positie op de Eurostar-lijn verloor aan Rotterdam.

De GoVolta-trein van Amsterdam naar Gare du Nord in Parijs doet er ruim zeven uur over; de terugreis duurt ongeveer een half uur langer. Daarmee zijn de reistijden niet te vergelijken met die van Eurostar, waarmee reizigers er rond de drie uur en twintig minuten over doen.

De goedkoopste tickets van GoVolta voor de verbinding Amsterdam-Parijs beginnen bij 19 euro. Voor verbindingen tussen Nederland en België, of tussen Frankrijk en België, zijn tickets verkrijgbaar vanaf 10 euro. In een trein is er plek voor 840 passagiers.

Direct en duurzaam

Medeoprichter Hessel Winkelman ziet als voordeel dat de treinen van GoVolta voor iedereen toegankelijk en betaalbaar zijn. "Reizigers kunnen tussen hoofdsteden reizen of kleinere steden ontdekken. Mensen in kleinere steden en landelijke gebieden krijgen eindelijk toegang tot een directe en duurzame internationale verbinding."

GoVolta kondigde afgelopen jaar aan ook treinreizen van Amsterdam naar Hamburg en Berlijn aan te bieden. Vanaf 1 juli gaat de prijsvechter zes keer per week naar Berlijn rijden, maar de treinen naar Hamburg worden geschrapt vanwege tegenvallende bezetting. Daarmee is GoVolta de enige concurrent van NS en Deutsche Bahn op de route Amsterdam-Berlijn.

Met een druk op de knop van premier Gilmar Pisas kleurde gisteravond het historische centrum van Willemstad blauw. De verlichting van de Handelskade, de Pontjesbrug en omliggende gebouwen was het officiële startsein voor het Blue Wave Festival.

Het driedaagse festival, vernoemd naar de bijnaam van het Curaçaose elftal, is de officiële opmaat naar het wereldkampioenschap voetbal, dat voor Curaçao op 14 juni begint met een wedstrijd tegen Duitsland.

Al vroeg in de avond stromen bezoekers toe naar Punda en Otrobanda, de twee stadswijken die samen het historische hart van Willemstad vormen. Overal verschijnen blauwe vlaggen, shirts en lichtprojecties. Op straat klinkt muziek, mensen dansen tussen de monumentale panden en toeristen mengen zich tussen lokale supporters. Het centrum is even één grote supporterszone.

Voor de meeste bezoekers draait het feest om meer dan voetbal alleen. In de straten overheerst vooral het gevoel dat Curaçao gezamenlijk geschiedenis schrijft. "Het feit dat wij als kleinste natie ooit meedoen aan het grootste podium in voetbal levert ons een vermelding op in het Guinness Book of World Records", zegt een bezoeker. "Dat zegt al alles, toch?"

Dat gevoel van nationale trots vormt ook de kern van het Blue Wave Festival. Volgens de organisatoren verandert Willemstad drie dagen lang in één grote viering van cultuur, sport en saamhorigheid. In het programma staan straatactiviteiten, concerten, kunstprojecten, jeugdvoetbal, een botenparade en een modeshow op de Pontjesbrug.

Premier Pisas speelt tijdens de openingsavond nadrukkelijk in op dat gevoel: volgens hem is "blauw nu in de mode". De wereld moet weten dat Curaçao meer is dan een stip op de kaart, het eiland is "de parel en het paradijs van het Caribisch gebied".

Die boodschap sluit aan bij wat onder bezoekers leeft. "Heel veel mensen wisten niets van Curaçao, maar nu weten ze dat wel", zegt een supporter in een Blue Wave-shirt.

Geen 150.000 bondscoaches

De WK-koorts wordt op Curaçao anders beleefd dan in Nederland, waar eindeloze discussies over opstellingen, selecties en tactiek de revue passeren. Op Curaçao draait het vooral om het gezamenlijke succes. "Iedereen samen. Dat is belangrijk", zegt een vrouw die geniet van de festiviteiten. "Geen gezeik, geen ruzie."

Dat gevoel van verbondenheid valt meerdere bezoekers op. "Iedereen is blij", zegt een supporter lachend op het Wilhelminaplein. "Geen bomboshi (gedoe), geen bringamentu (ruzie). Iedereen samen."

Operazangeres Tania Kross ziet dezelfde ontwikkeling. Zij treedt vanavond op tijdens het culturele programma van het festival. Volgens haar brengt de WK-deelname iets teweeg wat Curaçao zelden meemaakt. "Ik heb Curaçao nog nooit zo gezien, dat zoveel mensen bij elkaar komen en dan zo'n energie kunnen zetten in dezelfde doel."

Volgens de zangeres gaat het effect verder dan sport alleen. Zij ziet in de saamhorigheid rond het WK ook een voorbeeld voor andere maatschappelijke discussies op het eiland. "Als wij samen kunnen komen op zo'n onderwerp, kunnen we ook andere onderwerpen samenkomen."

Advocaat keert terug

Nederlandse voetbalanalisten mogen zich dan eerder hebben afgevraagd wat Curaçao eigenlijk op een WK te zoeken heeft, maar daar reageert Kross scherp op. "Je kan voetbalkenners hebben, maar dan ben je geen Curaçao-kenner. Dat is het verschil."

Toch kent de aanloop naar het WK ook onrust. Bondscoach Dick Advocaat nam in februari ontslag vanwege de gezondheid van zijn dochter. Er volgde een wekenlange discussie, vooral in de Nederlandse media. Sponsor Corendon stuurde aan op zijn terugkeer, terwijl de voetbalbond andere plannen had. Uiteindelijk keerde Advocaat toch terug, ten koste van Fred Rutten.

Tijdens de openingsavond van het Blue Wave Festival lijkt die discussie ver weg. Supporters hebben de oude bondscoach weer in hun armen gesloten. "Dick heeft ons zover gebracht. Hij hoort hier gewoon", zegt een van de bezoekers.

Op het Wilhelminaplein, tussen de blauwe vlaggen, muziek en feestende supporters, overheerst vooral trots. Voor even verdwijnen politieke discussies en economische zorgen naar de achtergrond. Curaçao beleeft een moment dat jarenlang onmogelijk leek: een klein Caribisch eiland dat zich samen opmaakt voor het grootste voetbalpodium ter wereld. "En dat moet de wereld weten", zo besluit premier Pisas, om daarna de stad in het blauw te zetten.

De archeoloog die in een kerk bij Maastricht mogelijk het skelet vond van de beroemde Franse musketier D'Artagnan, heeft zich niet gehouden aan de regels die gelden bij zo'n opgraving. De gemeente Maastricht schrijft dat er daardoor informatie verloren is gegaan en identificatie significant moeilijker wordt.

Volgens de gemeente was er geen vergunning afgegeven voor de zoektocht en was die daardoor dus illegaal. Bovendien heeft archeoloog Wim Dijkman zich niet gehouden aan "de in de beroepsgroep geldende norm voor archeologische opgravingen". Op welke manier hij in de fout ging, schrijft de gemeente niet in het feitenrelaas.

Wel is volgens de gemeente duidelijk dat "er sprake is van een aanzienlijk verlies aan informatiewaarde" ten opzichte van een reguliere opgraving, "waardoor het nu veel meer moeite en tijd kost om deze vondst wetenschappelijk te duiden".

Verstoord

Gisteren meldde de regionale omroep L1 al de vele complicaties in het onderzoek die ontstaan zijn door het onzorgvuldig werken van de archeoloog. Volgens een anonieme bron die de omroep sprak, is meer dan de helft van het botmateriaal "verstoord" en daardoor onbruikbaar.

Dijkman zou de resten hebben aangeraakt, waardoor DNA-onderzoek moeilijker wordt. De bron zegt ook dat hij minder zorgvuldig werkte dan gebruikelijk bij archeologen: botresten werden afgevoerd in schepijsbakjes en Dijkman zou in het graf hebben gestaan bij het blootleggen van de de botten. "Hij stond letterlijk boven op het skelet, wie weet welke schade daardoor is aangericht", aldus de bron.

Lang onderzoek

Het skelet ligt op dit moment bij hogeschool Saxion in Deventer. Daar wordt onderzocht of het daadwerkelijk om de resten van d'Artagnan gaat, schrijft L1. "Dit proces is tijdrovend en leidt ertoe dat het lang duurt alvorens er resultaat gecommuniceerd kan worden", waarschuwt de gemeente

Tot de resultaten van het onderzoek bekend zijn, heerst er radiostilte. De gemeente waarschuwt dat de kans klein is dat er dan meteen harde uitspraken kunnen worden gedaan over de identiteit die toebehoort aan de botresten. Waarschijnlijk is vervolgonderzoek nodig.

Dijkman zei eerder tegen L1 dat hij voorlopig niet wil reageren. Hij wil eerst onderzoekers van Saxion spreken over "wat er aan de hand is". Saxion Hogeschool wil niet reageren op vragen over de staat van de resten.

Nationale held in Frankrijk

Het skelet werd begin februari gevonden in een kerk in Maastricht en de ontdekking werd wereldnieuws. Het zou mogelijk gaan om het graf van d'Artagnan. Deze graaf is een nationale held in Frankrijk en daarbuiten vooral bekend als de 'vierde musketier'.

In een afgelegen woestijn in de noordwestelijke regio Xinjiang bouwt China een groot militair complex voor het kernwapenprogramma van het land. Het bestaan ervan was al bekend, maar de grootte ervan en waarvoor het gebruikt kan worden, is volgens persbureau Reuters voor het eerst in kaart gebracht.

Het gaat om een gebied van honderden vierkante kilometers groot, is te zien op satellietbeelden die Reuters heeft geanalyseerd. Tussen de lanceersilo's van de kernraketten is een netwerk van bases opgezet.

Tim Sweijs van het The Hague Centre for Strategic Studie (HCSS) ziet dat het complex past bij China's inzet om het kernwapenarsenaal te moderniseren en uit te breiden. Het land wil gelijkwaardig worden aan kernmachten als Rusland en de VS, die volgens schattingen beide rond de 5000 kernkoppen hebben. China heeft er zo'n 600.

Kernraketopslag

In de buurt van het kernraketcomplex van Hami staan in totaal meer dan tachtig lanceerplatforms voor (nucleaire) raketten en luchtafweersystemen. De lanceerplatforms liggen in de buurt van geïsoleerde kernsilo's waar de belangrijkste Chinese kernraketten liggen opgeslagen.

Dicht bij de lanceerplatforms staan gebouwen waarin onder meer grote militaire voertuigen kunnen worden gestald en waar medewerkers van de Chinese defensie kunnen verblijven. Daarnaast liggen er wapenopslagplaatsen, bunkers en vliegvelden en is er een spoornetwerk. In mei en april waren er oefeningen met grote militaire vliegtuigen, zag Reuters.

China zegt al jaren dat het land nooit als eerste een nucleair wapen zal inzetten. "Het gaat om afschrikking, de mogelijkheid om aan te vallen als je zelf wordt aangevallen", duidt Sico van der Meer van Instituut Clingendael die strategie.

Dit complex past volgens beide experts bij een zogenoemde second strike capability: de mogelijkheid om terug te slaan bij een aanval. China maakt het moeilijker om alle nucleaire faciliteiten in een keer uit te schakelen, door in te zetten op de spreiding van dit soort silo's en kernwapens aan boord van bijvoorbeeld onderzeeërs.

"Het gaat om een honderden vierkante kilometers gebied, dus als een land als de VS China's capaciteit om raketten af te vuren wil raken, moeten ze een gigantisch gebied kapotschieten", zegt Sweijs. Ook Van der Meer ziet dat. "De silo's liggen verspreid over een gebied waarmee je niet met één kernbom alle opslagplaatsen kan opblazen."

Sweijs stelt dat China hiermee de drempel voor een verrassingsaanval wil verhogen. "China denkt dat het hiermee grote stappen heeft gemaakt om een kans te hebben tegen landen als de VS, maar ook tegen landen in de regio."

In februari zei China dat het niet wil meedoen aan eventuele gesprekken over een nieuw kernwapenverdrag, dat toen afliep. "Peking wil niet gechanteerd of aangevallen kunnen worden en zeker weten dat het niet kwetsbaar is", zegt Sweijs. Daarmee creëert China ook bewegingsvrijheid om een invasie van Taiwan te starten, zonder dat de nucleaire dreiging van de VS daarboven hangt", zegt de HCSS-expert.

"Er spelen nog meer problemen met de VS, zoals de Zuid-Chinese Zee en de onvoorspelbaarheid en agressiviteit van Trump", zegt Van der Meer. "En China ziet ook Rusland niet per se als een goede vriend. Een Poetin in het nauw kan immers ook gekke sprongen maken".

Correspondent China Gabi Verberg:

"Het is niet de eerste keer dat China's nucleaire uitbreiding via satellietbeelden in de woestijn aan het licht komt. In 2021 ontdekten onderzoekers meer dan 100 nieuwe silo-bouwplaatsen nabij Yumen in de Gobiwoestijn. Kort daarna werd een nog groter complex in Xinjiang geïdentificeerd.

China stelt zelf dat deze uitbreiding niet draait om meer macht, maar om "overlevingszekerheid": het ontwikkelen van capaciteiten die volgens Peking nodig zijn om de nationale veiligheid te waarborgen. Die wordt door China als toenemend onder druk staand gezien. Volgens militaire experts hangt dit samen met de modernisering van Amerikaanse precisiewapens en raketafweersystemen, evenals de oplopende spanningen rond Taiwan, dat China beschouwt als een afvallige provincie en dus als een binnenlandse veiligheidskwestie.

China richt zijn zorgen vooral op de VS. Toen eerder dit jaar het laatste bilaterale verdrag dat de kernwapenarsenalen van beide landen beperkte afliep, gaf China vooral de Verenigde Staten de schuld van toenemende instabiliteit. Volgens Peking heeft het Amerikaanse beleid de VS "tot de grootste bron van onzekerheid gemaakt voor de internationale nucleaire orde", met gevolgen voor de wereldwijde strategische stabiliteit."

Zes personen hebben afgelopen nacht de Mevlana-moskee in Rotterdam aangevallen. Ze hebben een mozaïekmuur vernield, bierflesjes richting het gebouw gegooid en tegen de gevel geürineerd, meldt de Islamitische Stichting Nederland (ISN), een moskeekoepel met 148 Turkse moskeeën. Op het moment van het incident waren er mensen aanwezig in het gebedshuis.

"De aanwezigen hoorden agressief geschreeuw en harde geluiden. Mede gelet op het huidige maatschappelijke klimaat en de toenemende agressie tegen moslims en moskeeën, voelden de bezoekers zich ernstig bedreigd en in het nauw gedreven", meldt de stichting.

Burgemeester Schouten heeft zich fel uitgesproken over de aanval. "Dit soort intimiderend en vernielzuchtig gedrag is volstrekt onacceptabel en staat haaks op de waarden van respect en vrijheid van godsdienst die wij in onze stad hooghouden."

Ze heeft contact gezocht met het bestuur van de moskee om haar steun te betuigen. Ook doet ze een oproep aan mogelijke getuigen: "Iedereen die iets gezien of gehoord heeft dat het onderzoek kan helpen, meld deze informatie aan de politie."

Niet direct ter plaatse

De ISN zegt een klacht te willen indienen tegen het handelen van de politie. Er kwamen namelijk niet meteen agenten op de melding af, omdat het incident "kennelijk niet als voldoende dreigend werd beoordeeld".

"Dit is een beslissing die ISN niet kan plaatsen", zegt de ISN-woordvoerder. "De veiligheid van bezoekers van gebedshuizen en het recht om ongestoord en zonder angst een geloof te kunnen belijden, dienen te allen tijde te worden beschermd."

Een woordvoerder van de politie bevestigt dat de politie niet meteen ter plekke kwam. Dat had te maken met de urgentie van de dreiging, legt hij uit. "Tijdens de melding gaven ze ook aan dat de verdachten op dat moment in een taxi stapten. Daarmee is de dreiging weg en wordt het een vernieling, en dus een andere prioritering van hoe we onze capaciteit inzetten."

Later in de nacht zijn agenten naar de moskee gekomen om een aangifte op te nemen. Er is nog niemand aangehouden, "maar de daders staan goed op beeld", aldus de politie.

Het Openbaar Ministerie wil toch ouders van wie de kinderen vanwege hun geloof of levensovertuiging niet naar school gaan strafrechtelijk gaan vervolgen. Vorig jaar stopte het OM hier juist nog mee omdat rechtszaken complex en lang zijn. Ook leidde het er zelden toe dat de kinderen alsnog naar school gingen.

Vorige maand bepaalde de Hoge Raad dat vrijstelling van de leerplicht voor openbaar onderwijs alleen nog in uitzonderlijke gevallen mogelijk is. De regels rond de leerplicht worden daarmee dus aangescherpt.

De uitspraak van de hoogste rechter geeft het OM meer juridische duidelijkheid, waar rechters eerder vaak verschillend oordeelden over vrijstellingen van de leerplicht.

Verplicht

Kinderen vanaf 5 jaar moeten in Nederland verplicht onderwijs volgen. Als scholen in de omgeving niet passen bij de geloofs- of levensopvatting van de ouders kunnen zij vrijstelling krijgen op basis van hun gemoedsbezwaren. De Hoge Raad zegt nu dat openbare scholen moeten worden gezien als objectief, kritisch en pluralistisch. Daarbij is ook ruimte voor verschillende overtuigingen en religies.

Het besluit betekent dat ouders die komende zomer een verlenging van de vrijstelling aanvragen 'nee' krijgen te horen. De Hoge Raad zegt ook dat de overheid actief mag inzetten op handhaving, zo nodig via de strafrechtelijke weg.

Staatssecretaris Tielen van Onderwijs wil de levensbeschouwelijke vrijstelling van de leerplicht helemaal afschaffen. Dat zei ze deze maand in een aflevering van het onderzoeksprogramma Boos van BNNVARA.

De klamme hitte van de afgelopen dagen heeft plaatsgemaakt voor onweersbuien. Het KNMI heeft voor de provincies Overijssel en Gelderland code oranje afgegeven tot 21.00 uur vanwege kans op grote hagel, zware windstoten en zware onweersbuien.

Eerder gold ook code geel voor Drenthe en Overijssel, maar dat is inmiddels afgeschaald.

Avondvierdaagse afgelast

In het oosten van het land komen plaatselijk zware onweersbuien voor. Bij de buien is er volgens KNMI kans op grote hagelstenen, zware windstoten en veel regen in korte tijd. Deze buien kunnen plaatselijk tot overlast en schade leiden door blikseminslag, veel regen in korte tijd, windstoten en grote hagelstenen.

Vanwege het weer gaat de slotavond van de avondvierdaagse in Ede niet door, heeft de organisatie bekendgemaakt.

Overlast en schade, vooral in het noorden en oosten van het land:

Door een boom op het spoor rijden er geen sprinters tussen Ede-Wageningen en Arnhem Centraal. En als gevolg van blikseminslag is er treinvertraging tussen Zwolle en Groningen. Dat duurt naar verwachting nog tot 22.15 uur, meldt de NS.

In Westerbroek in Groningen is door hevige regenval een dak ingestort van een bedrijfspand. En in het Drentse Hoogeveen woei door zware windstoten een partytent weg. In Eelde, ook in Drenthe, zijn door een regenbui meerdere wegen ondergelopen. En in Zoetermeer woedt brand op het dak van een woning door blikseminslag.

Poncho's Ter Apel

Vanwege de onweersbuien worden asielzoekers die wachten voor het aanmeldcentrum in Ter Apel in Westerwolde tijdelijk opgevangen in een sporthal op het terrein. Het gaat om ongeveer zestig mensen, zegt een woordvoerder van het Rode Kruis.

Eerder op de middag werden al poncho's uitgedeeld en zochten mensen beschutting tegen de regen onder de tenten op het grasveld, voor de ingang van het aanmeldcentrum. Die tenten werden aan het eind van de middag afgebroken, omdat ze niet bestand zijn tegen harde wind, zegt de woordvoerder. Als de onweersbuien zijn overgetrokken, worden de asielzoekers weer naar het grasveld gebracht.

Voor vanavond is er opvang in een hal in Warffum, ongeveer 80 kilometer ten noorden van Ter Apel. Daar sliepen donderdag al 82 mensen. Sinds vorige week heeft het aanmeldcentrum geen plek meer voor iedereen die zich meldt.

Alleen voor de provincies Noord-Brabant en Limburg geldt nog code geel vanwege hagel, veel neerslag en plaatselijk windstoten tot 75 kilometer per uur. In de loop van de avond trekken de zwaarste buien naar Duitsland weg.

Rijkswaterstaat waarschuwt dat het de komende uren "opletten geblazen" is op de weg. "We zien momenteel in het noordwesten van het land veel regen en wind op de camerabeelden."

Op de A7 bij Wognum kwam een deel van een boom op de rijbaan terecht. Op beelden van Rijkswaterstaat is te zien dat twee rijstroken zijn afgesloten, zodat de takken kunnen worden weggehaald.

In het Friese Fochteloo heeft de politie een twintigtal blauwe jerrycans met water aangezien voor drugsafval. De 250 schapen in de wei bleven daardoor met dorst achter.

Bij schapenhouder Henry Hoiting uit Appelscha is het onbegrip drie dagen later nog steeds groot. Toen hij maandag na een tocht met zijn schapen over de bloedhete heide terugkwam en zijn dorstige dieren wilde laten drinken, waren alle twintig jerrycans verdwenen.

Een voorbijkomende fietser had een medewerker van Natuurmonumenten erover getipt, waarna de politie werd ingeschakeld. Bij onderzoek sloeg de speciale meetapparatuur niet uit, dus concludeerde de brandweer dat het om een 'onbekende stof' ging. Dat het gewoon om water ging, kwam niet op bij de hulpdiensten.

Om het zekere voor het onzekere te nemen werd een gespecialiseerd bedrijf opgeroepen om de jerrycans af te voeren, schrijft Omrop Fryslân.

Hoiting snapt niets van de actie van de politie. De wei is omheind met een raster en een bordje met de tekst: "Schaapskudde Fochteloërveen. Bij calamiteiten kun je contact opnemen met de herders." Op het bordje staat ook een telefoonnummer.

"De politie heeft blijkbaar geen tijd om het bordje te lezen", constateert hij. Volgens Hoiting is in de wijde omgeving bekend dat zijn schapen daar al jaren staan.

De schapenhouder zegt dat hij de jerrycans nog niet terug heeft. "Dat moest ik via een verzekering regelen. Ik vond dat niet heel sympathiek, om het voorzichtig uit te drukken." Hij verwacht niet dat hij zijn vaten ooit terugkrijgt.

Meerdere meldingen binnengekomen

"Bij of op de jerrycans is geen informatie gevonden dat deze jerrycans bedoeld waren voor watervoorziening van een aanwezige schaapskudde", zegt een woordvoerder van de politie. "Ook werd op de vindplek niet duidelijk wie de eigenaar was van de jerrycans."

Bij de politie waren meerdere meldingen binnengekomen over blauwe vaten, die vaker gebruikt worden voor het dumpen van drugsafval. "Op dat moment gingen we uit voorzorg uit van een reële afvaldumping en konden we ook niet uitsluiten dat het ging om drugsafval."

De politie heeft de schapenhouder gebeld om zijn verhaal aan te horen. "Dat heeft ertoe geleid dat er nader onderzoek is verricht naar de jerrycans", zegt de politiewoordvoerder, die erkent dat de situatie vervelend is voor Hoiting. De politie zegt dat de schapenhouder zijn jerrycans mag ophalen.

Tientallen gesprekken met betrokkenen en het bestuderen van meer dan een miljoen documenten gingen eraan vooraf. En nu is het zover: de eerste dag van de verhoren van de parlementaire enquêtecommissie Corona. Ook al vormen die sessies de laatste stap in de onderzoeksfase en is er lang naar uitgekeken: op de tribune zitten maar zo'n twintig mensen.

Toegegeven: er is ook beperkt plek op de verhoging achter de getuigen. De betrokken burgers, van middelbare leeftijd of ouder, moeten hun best doen om de aandacht erbij te houden. Soms lijkt iemand licht in slaap te vallen. De antwoorden waar je op hoopt moeten ook maar net voorbij komen. In totaal duren de verhoren negen weken.

Niet iedereen wil vertellen waarom hij of zij er is. Tijdens de eerste schorsing staat een groepje mannen bij elkaar bij de waterkoeler op de gang. "Ken je die sticker met NOS fake news (nepnieuws)?", vraagt één van hen. "Wij praten niet met de NOS." Het laat duidelijk zien dat het wantrouwen tegenover traditionele media, wetenschap en overheid, dat in coronatijd vaak boven kwam drijven, nog steeds aanwezig is.

Parlementaire enquêtecommissie

In de commissie zitten vijf Kamerleden. Zij onderzoeken hoe besluiten rond het coronabeleid tot stand zijn gekomen, zoals de lockdowns, schoolsluitingen, de avondklok, de mondkapjesplicht en het coronatoegangsbewijs.

Daarbij roepen ze getuigen op die ze onder ede verhoren. Vandaag waren dat Marion Koopmans (viroloog) en Bruno Bruins (oud-minister voor Medische Zorg). Later volgen onder meer Mark Rutte (oud-premier) en Jaap van Dissel (oud-voorzitter van het Outbreak Management Team).

Het doel is om lessen te trekken, zodat bij een volgende (gezondheids)crisis mogelijk betere keuzes gemaakt kunnen worden.

André Schipper uit Zaanstad wil wel uitleggen wat hij komt doen. Hij is gepensioneerd en deels uit persoonlijke interesse aanwezig, deels vanwege zijn eigen achtergrond in de gemeentepolitiek. Hij wil meer te weten komen over het goedkeuringsproces van vaccins.

Volgens hem was er heel veel over bekend, maar heeft dat niet genoeg aandacht gekregen. "Er waren adviezen van deskundigen, die bijna niet in de media terechtkwamen. Bijvoorbeeld dat het misschien wel twijfelachtig was om jonge mensen te vaccineren."

Hij wijst daarbij naar viroloog Marion Koopmans, die vandaag als eerste getuige was opgeroepen. "Ik geloof dat mevrouw Koopmans in een groep mensen zat die adviezen moest 'ontzenuwen'. Terwijl die adviezen ook van heel goede mensen kwamen die in ziekenhuizen werkten. En dat eindigde toch vaak in een soort blame and shame (beschuldigen en beschamen)."

Nadat Koopmans is gehoord, lopen twee vrienden de enquêtezaal uit naar de uitgang van het gebouw. Ze passeren een desinfectiepomp. "Ik heb nog steeds de gewoonte om hem te gebruiken", zegt één van hen. De ander, Joeri, wil alleen spreken als zijn achternaam niet in het artikel komt. Hij werkt als ambtenaar op het ministerie van Binnenlandse Zaken.

"We hebben allemaal corona meegemaakt", zegt Joeri. "We waren er allemaal bij toen de avondklok werd ingesteld en dat soort dingen. Dus dit is wel een historische gebeurtenis waar je eigenlijk ook weer bij wil zijn."

Nieuwe pandemie onvermijdelijk

Hij was benieuwd of de verhoren niet bevooroordeeld zouden zijn. "Maar wat mij opvalt, is dat ze ook juist vragen meenemen die door een heel kritische kant van de bevolking worden gesteld." Hij doelt bijvoorbeeld op de vraag aan Koopmans of eerder ingrijpen tot minder doden had geleid.

Koopmans liet in haar antwoorden blijken dat het onvermijdelijk is dat er weer een pandemie komt. Joeri hoopt, vanuit zijn achtergrond als ambtenaar, dat de overheid leert van de coronacrisis en informatie over die periode goed opslaat.

"Je hoopt dat bij vraagstukken van historisch belang, ambtenaren zich blijven afvragen: van welke overleggen moeten we welke informatie sowieso veiligstellen?"

In Enschede is een taxibusje ingereden op een zorginstelling. Daarbij is een 84-jarige vrouw aangereden en om het leven gekomen. Het is onduidelijk hoe het ongeluk heeft kunnen gebeuren.

Rond 09.30 uur kregen de hulpdiensten melding van het ongeval. De politie, brandweer en ambulance rukten uit. Ook was er een traumahelikopter ter plaatse, meldt RTV Oost.

De bejaarde vrouw liep voor het pand langs toen ze onder het voertuig terechtkwam. Ze is meegenomen naar het ziekenhuis en is daar overleden aan haar verwondingen. Het busje kwam deels in het pand tot stilstand, waardoor het gebouw aanzienlijk schade opliep.

De bestuurder van het busje is meegenomen naar het politiebureau, maar niet aangehouden, zegt een woordvoerder van de politie Oost-Nederland. Er zaten geen passagiers in het voertuig op het moment van het ongeluk.

Hongarije heeft een politiek akkoord gesloten met de Europese Commissie over het beschikbaar stellen van bevroren EU-subsidies. Het gaat om 16,4 miljard euro. Het land moet nog wel aan een aantal voorwaarden voldoen, voordat het geld daadwerkelijk naar Boedapest gaat.

Het binnenhalen van het bevroren EU-geld was een belangrijke verkiezingsbelofte van Magyar. "Als ik na elk bezoek hier met zo veel geld vertrek, kom ik vaker langs," grapte hij na afloop van zijn gesprek met Commissievoorzitter Von der Leyen in Brussel.

De Europese Commissie bevroor afgelopen jaren meerdere fondsen voor Hongarije. Het grootste deel van die subsidies werd ingehouden vanwege grote zorgen over de staat van de rechtstaat en corruptie.

"Nieuw tijdperk"

"Maar er is een nieuw tijdperk aangebroken voor Hongarije," zegt Von der Leyen. Daarmee doelt ze op de verkiezingszege van Magyar in april, die in Brussel tot grote opluchting leidde. Magyars voorganger Orbán blokkeerde regelmatig Europese plannen en hield zich niet aan Europese regels. Met Magyar kunnen weer constructieve gesprekken worden gevoerd.

Het bedrag waar Hongarije nu aanspraak op kan maken, bestaat uit drie delen: tien miljard euro uit het coronaherstelfonds, 4,2 miljard euro uit een fonds om regio's te versterken en ten slotte 2,2 miljard euro om de academische vrijheid te verbeteren. Het gaat om 12,9 miljard euro aan subsidies en 3,5 miljard euro aan goedkope leningen.

Geld nog niet binnen

Met name om de tien miljard euro uit het coronaherstelfonds binnen te halen is grote haast geboden. Hongarije moet voor 31 augustus aan een lange lijst voorwaarden voldoen. Het gaat bijvoorbeeld om maatregelen tegen corruptie, hervormingen van de rechtstaat en investeringen in het energienet. Pas als Boedapest die maatregelen daadwerkelijk heeft doorgevoerd, kan het land aanspraak maken op het geld.

Dat is niet voor niks. Want eerder zat de Europese Unie met een soortgelijke situatie in Polen. Daar won de pro-Europese Donald Tusk de verkiezingen, waarna de EU al snel het geblokkeerde geld vrijgaf. Maar kort daarna werd de conservatieve nationalist Nawrocki president en werden hervormingen juist tegengehouden.

De Commissie denkt dat Hongarije voor de deadline aan alle voorwaarden kan voldoen. "Anders hadden we vandaag niet dit akkoord gesloten," zegt een betrokken EU-ambtenaar. Maar door het korte tijdpad heeft het land nog maar één kans om het goed te doen. Hongarije heeft het geld hard nodig, het staat er economisch slecht voor.

Anti-lhbti-wet

Von der Leyen en Magyar wilden op de persconferentie duidelijk laten zien dat de banden tussen de EU en Hongarije aanzienlijk verbeterd zijn. De Commissievoorzitter begon de persconferentie met een lofzang op Magyar en de Hongaren. Magyar op zijn beurt hield een minutenlange monoloog in het Hongaars over alles wat zijn voorganger Orbán in zijn ogen fout heeft gedaan.

"Enkele weken waren voor ons genoeg om voor elkaar te krijgen wat de vorige regering niet voor elkaar kreeg. Of niet voor elkaar wílde krijgen," aldus Magyar over de bevroren fondsen.

Toch is nog niet alle kou uit de lucht. Zo is de Commissie nog in gesprek met de Hongaren over de 'kinderbeschermingswet', een discriminerende anti-lhbti-wet die tegen de kernwaarden van de EU ingaat, oordeelde het Europees Hof.

Ook wilde Magyar nog niet zeggen of Hongarije instemt met het formeel openen van gesprekken met Oekraïne over EU-toetreding. Eerst wil hij toezeggingen over de rechten van de Hongaarse minderheid in dat land.

In het Verenigd Koninkrijk is een man aangeklaagd voor het helpen van een buitenlandse inlichtingendienst. Volgens het onderzoek van de politie gaat het om de Iraanse inlichtingendienst.

De verdachte is een 46-jarige man met de Griekse nationaliteit die in de Duitse stad München woont. Hij werd twee weken geleden gearresteerd door rechercheurs van de Londense antiterrorisme politie-eenheid in West Sussex, ten zuiden van Londen.

De man zou zich hebben gericht op een journalist die werkt voor nieuwszender Iran International in Londen. Deze zender is kritisch op het regime in Teheran. Wat er precies is gebeurd is nog niet bekendgemaakt.

Het hoofd van de antiterrorisme-eenheid zegt te begrijpen dat de arrestatie tot onrust kan leiden onder journalisten uit de Farsi-sprekende media. Er wordt daarom met hen samengewerkt op het gebied van hun veiligheid. Er is volgens de politie in deze zaak geen verdere dreiging.

'Ernstige' dreiging terrorisme

Begin mei werd het dreigingsniveau voor terrorisme in het VK verhoogd van 'aanzienlijk' tot 'ernstig'. In de afgelopen maanden vonden meermaals incidenten plaats. Eind maart werden bijvoorbeeld vier ambulances van een Joodse hulporganisatie in brand gestoken. Eind april stak een man twee Joodse mannen neer bij een synagoge. Hij wordt ook beticht van poging tot moord op een moslim dezelfde dag.

De incidenten werden opgeëist door de pro-Iraanse organisatie Ashab al-Yamin. Het is een beweging waarvan de achtergrond nog onduidelijk is. Sommigen experts betwijfelen of de organisatie bestaat.

"China zal in zijn vuistje lachen", zo is de unanieme mening van ruimtevaartexperts over de onbemande raket van Blue Origin die vannacht explodeerde op het lanceerplatform in Florida. Juist deze New Glenn-raket van Amazon-miljardair Jeff Bezos was door de Amerikaanse ruimtevaartdienst NASA uitgekozen om volgend jaar een bemande maanvlucht mogelijk te maken.

"Die missie staat nu op losse schroeven", concludeert Erik Laan, docent ruimtevaart aan de InHolland Hogeschool.

Met de missie wil de Verenigde Staten net even eerder voet op de maan te zetten dan China. "Wie er als eerste komt heeft de beste plek, en kan die als exclusieve zone op de maan aanmerken", legt Laan uit. "Voor Blue Origin en de VS is deze explosie daarom niet veel minder dan een complete ramp."

Weggevaagd

Het gaat namelijk niet alleen om de ontplofte raket, vult ruimtevaartingenieur Stijn Ilsen van de Belgische satellietbouwer Redwire Space aan: "Ze zullen de raket wel moeten herontwerpen. Maar de enorme explosie heeft ook het enige lanceerplatform van Blue Origin weggevaagd. Het kost wel een jaar om dat te herbouwen. Blue Origin werkte al aan een tweede lanceerplatform, maar het duurt misschien nog wel negen maanden voor dat af is."

Een lanceerplatform is namelijk niet zomaar even aangelegd. "De toren, de tanks, de leidingen. Dat is allemaal weg", verwacht Laan na het zien van de beelden van de gigantische explosie. Om de ruimte te bereiken is de New Glenn-raket gevuld met vloeibare zuurstof en methaan. "Met wat daarin zat had ik mijn cv-ketel de rest van mijn leven mee kunnen laten branden."

Zie hier hoe de raket van Blue Origin vannacht explodeerde:

Rob van den Berg van Sterrenwacht Sonneborgh benadrukt wel dat tegenslagen als deze erbij horen. "Een nieuwe raket vol nieuwe technologie is nooit 100 procent uitontwikkeld, geen enkele trouwens. Het risico op een mislukte lancering bouw je in, zeker commerciële partijen. Een overheidsagentschap als de NASA doet eerst meer testen. Je wilt niet voor het oog van de belastingbetaler allemaal ontploffingen hebben."

Dat de explosie volgde na eerder geslaagde lanceringen van de New Glenn-raket kwam als grootste tegenslag. "Ik had deze niet op mijn lijstje van dingen die zouden gebeuren", zegt Laan. "In deze ontwikkelingsfase had dit niet mogen gebeuren."

De raketten van Blue Origin van Jeff Bezos zouden zijn webgigant Amazon ook aan meer eigen satellieten moeten helpen. "Die moeten nu weer met concurrent SpaceX van Elon Musk naar boven. Dat gaat een flinke duit kosten", aldus Ilsen.

Toch is de explosie vooral een politieke tegenslag, benadrukken Laan, Ilsen en Van den Berg. Ilsen: "De onbemande maanlander die Blue Origin had moeten leveren om de Chinezen te kloppen in de race om de maan lijkt compleet onmogelijk."

Wedstrijdje ver-plassen

Want hoewel de VS en China samen met Blue Origin en SpaceX wijzen naar economisch profijt van een permanente basis op de maan, gaat het vooral om prestige. "Het is vooralsnog gewoon een politiek wedstrijdje ver-plassen", omschrijft Van den Berg het.

"Natuurlijk schermen ze met belangrijke grondstoffen en technologische ontwikkeling. Maar het is nu vooral een manier om een nog grotere vuist naar de rest van de wereld te maken. Een race wie er als eerste op de maan komt en het verst kan plassen."

Toch neemt dat niet weg dat ruimtevaart economisch gewin oplevert. "Op de maan is het in aardse dagen veertien dagen dag en veertien dagen nacht. En het is er extreem koud", vertelt Ilsen. "Om daar te kunnen leven zou je een nucleaire reactor moeten ontwikkelen die zó klein en efficiënt is dat je die naar de maan kunt brengen. En dat die daar jaren kan werken. Het is duidelijk dat het veel geld kost zoiets te ontwikkelen. Maar zulke kerncentrales kunnen dan ook op aarde draaien."

Tegelijk kan de tegenslag bij Blue Origin volgens Ilsen ook weer een goed moment zijn voor bezinning rond het enorme enthousiasme dat er heerst over commerciële ruimtevaart. "SpaceX wil voor miljarden naar de beurs. Maar ook dit bedrijf gaat nog tegenslagen meemaken. Naar de maan is niet zo vanzelfsprekend. In de jaren zestig dachten we: onze kleinkinderen gaan straks op schoolreis naar de maan. Maar zo gemakkelijk is het niet gebleken."

In Maastricht zijn steeds meer zorgen om het onderzoek naar het mogelijke skelet van de beroemde Franse musketier D'Artagnan. Er zouden grote fouten zijn gemaakt bij de opgraving, waardoor de gevonden botresten mogelijk niet meer geïdentificeerd kunnen worden. Dat melden bronnen die betrokken zijn bij het onderzoek aan de regionale omroep L1.

Het skelet werd begin februari gevonden in een kerk in Maastricht. De ontdekking werd wereldnieuws. Het zou mogelijk gaan om het graf van d'Artagnan. Deze graaf is een nationale held in Frankrijk en daarbuiten vooral bekend als de 'vierde musketier'.

Het skelet ligt op dit moment bij hogeschool Saxion in Deventer. Daar wordt onderzocht of het daadwerkelijk om de resten van d'Artagnan gaat. Volgens een van de bronnen die L1 sprak, is meer dan de helft van het botmateriaal 'verstoord' en daardoor onbruikbaar.

Aangeraakt

Het zou daarom nog maar de vraag zijn of het onderzoek tot een betrouwbaar resultaat zal leiden. "Er is 50 tot 80 procent van het skelet verstoord. Het stoffelijk overschot is op zodanige wijze behandeld, dat een duidelijk resultaat niet meer mogelijk is", zegt een deskundige die anoniem wil blijven.

Het skelet werd blootgelegd door Wim Dijkman, die ruim veertig jaar stadsarcheoloog is geweest voor de gemeente Maastricht. Volgens de bron zijn bij de opgraving grote fouten gemaakt door de gepensioneerde archeoloog.

Zo zouden resten met handen zijn aangeraakt, waardoor DNA-onderzoek bemoeilijkt wordt. Onderzoekers kunnen dan niet onderscheiden of DNA afkomstig is van de botten zelf of degene die ze heeft opgegraven.

Dijkman werd vorige week door de politie aangehouden omdat hij botresten had meegenomen naar huis en ze weigerde terug te geven aan de gemeente. Hij vond dat de gemeente zich te veel met de vondst bemoeide en dat hij te weinig erkenning kreeg voor zijn inspanningen.

'Plastic bakje vol botten'

Volgens een anonieme bron zou Dijkman niet of zeer gebrekkig hebben vastgelegd welke resten hij precies uit het graf haalde en op welke plek ze werden aangetroffen. Daarna zijn verschillende losse botresten "bij elkaar gegooid" in plastic bakjes.

Dat bevestigt de kerk waar de opgravingen plaatsvonden. Volgens de woordvoerder van het kerkbestuur had Dijkman tijdens de opgraving twee blauwe plastic tassen bij zich. "Daarin zaten plastic schepijsbakjes waar alle stukjes los bij elkaar in zijn gedaan. Vervolgens zijn die overgedragen aan het Saxion."

Bekijk hier beelden van de opgraving twee maanden geleden:

Onderzoekers van Saxion moeten nu nagaan welke resten onderdeel zijn van het skelet en welke niet. En dat nauwkeurig herleiden is geen simpele klus. "Daardoor moeten ze nu botje voor botje alles nagaan. Een hele puzzel die veel tijd kost", zegt de bron.

Bovendien zou Dijkman tijdens de opgraving in het graf hebben gestaan terwijl hij de botten blootlegde. "Hij stond letterlijk boven op het skelet, wie weet welke schade daardoor is aangericht", zegt de bron.

Hoe groot de schade precies is, moet duidelijk worden uit de reconstructie van het geraamte. "Archeologen maken normaal gesproken een grote ruimte vrij rondom de resten, om voorzichtig te kunnen graven en dit te voorkomen. Maar dat heeft Dijkman niet gedaan", stelt de anonieme bron.

Gemeente herkent signalen

Dijkman laat in een reactie aan L1 weten voorlopig volledige radiostilte te houden. Hij wil eerst onderzoekers van Saxion spreken over "wat er aan de hand is". Saxion Hogeschool wil niet reageren op vragen over de staat van de resten en verwijst naar de gemeente Maastricht, die de regie heeft over het project.

De gemeente zegt de signalen over zorgen rond het onderzoek naar het skelet te herkennen. Of verder onderzoek in gevaar is gebracht, kan de gemeente nu niet zeggen. Later vanmiddag volgt een verklaring.

Noodplan opgraving

De gemeente betichtte Dijkman er eerder van dat de opgravingen niet volgens de regels zijn verlopen. Voor de opgraving in de kerk was aanvankelijk geen vergunning afgegeven. Toen het kerkbestuur de gemeente op 5 maart over de opgraving informeerde, nam de gemeente als bevoegd gezag de regie over: volgens de Erfgoedwet zijn bodemvondsten eigendom van de gemeente Maastricht.

De werkzaamheden werden stilgelegd en de gemeente stelde vervolgens een werkwijze in. Het skelet werd vervolgens onder toezicht van de gemeente verder opgegraven.

"De graafwerkzaamheden die voor 5 maart zijn uitgevoerd, zijn voor zover ons bekend niet volgens de in de beroepsgroep geldende norm uitgevoerd", verklaarde een woordvoerder eerder.

Concerten worden steeds vaker voorzien van audiodescriptie en muziektolks voor mensen die niet goed kunnen zien of horen. Hoe is het om op die manier een optreden te ervaren?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Bohdi Sripal is 18 jaar en ze heeft nog maar 10 procent zicht. Deze maand ging ze naar een concert van Harry Styles, met Lisa Arnold 'op haar oortjes'. Lisa verzorgde de zogeheten audiodescriptie, een soort ondertiteling van wat er op en rond het podium gebeurt.

Sandra Boertien is 32 en werd ongeveer tien jaar geleden opeens slechthorend. Als groot muziekliefhebber dacht ze dat concerten bezoeken er voor haar niet meer in zou zitten. Totdat ze ontdekte dat er muziektolken bestaan. "Er ging een wereld voor me open."

Gebarentolk Mirjam Stolk is muziektolk en werd bij een breed publiek bekend door haar vertolking van Europapa van Joost Klein voor het Songfestival. Ze werkt vaak samen met Sandra en helpt haar ook tijdens dit gesprek in de podcast. Maar hebben ze eigenlijk wel dezelfde muzieksmaak?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Max Smedes

Na jaren testen maken onkruidrobots een opmars in de akkerbouw. Ze zijn een uitkomst voor boeren die geen of minder bestrijdingsmiddelen willen spuiten. Onkruidrobots rijden zelfstandig over de gewassen en herkennen alles wat groeit met camera's en AI-technologie. Ze laten dan het gewas staan en verwijderen het onkruid.

Emiel van Hootegem, biologisch akkerbouwer in Kruiningen in Zeeland testte meerdere apparaten en investeerde dit jaar tonnen in een robot met lasertechniek. Het voertuig schiet met blauwe laserstralen razendsnel op alles wat er tussen zijn jonge ui-plantjes groeit.

Dat gaat op de millimeter precies. Door de laserstraal wordt het onkruidplantje heel even verhit. Daarna gaat het langzaam dood. Wat overblijft kan blijven liggen en wordt voeding voor de uien.

Geen chemische middelen

In dit seizoen zijn akkerbouwers vooral druk met onkruidbestrijding. Het onkruid groeit vaak harder dan de gewassen en het neemt vocht, licht en voeding weg. "De uien krijgen dan geen kans", zegt Van Hootegem. "Je hebt dan geen oogst en krijgt hele kleine uitjes, die alleen groot genoeg zijn voor één frikandel speciaal."

Omdat Van Hootegem biologisch boert mag hij geen enkel chemisch middel spuiten. Onkruid wieden gebeurde op zijn akkers altijd met de hand. Hij huurde ieder voorjaar tot 25 seizoenarbeiders in, die met schoffels het onkruid lostrokken. Maar het werd te moeilijk en te duur om mensen te vinden.

"Alle akkerbouwers hebben op hetzelfde moment mensen nodig, en wie wil nou met deze hitte in het open veld werken?"

'Robot hoeft nooit naar de wc'

Nu rijdt de robot zelfstandig over de rijen uienplantjes, met alleen nog de Poolse Patricia die erachteraan loopt voor controle. Ze is de enige overgebleven ingehuurde kracht. "Met de hand wieden was heel zwaar werk, je moest het heel nauwkeurig doen om de planten niet te beschadigen", zegt ze.

Ze verwacht dat zij nog wel nodig blijft om de robot aan te sturen, maar als het aan Van Hootegem ligt heeft hij in de toekomst geen seizoensarbeiders meer nodig. "De robot kan dag en nacht doorwerken. Je moet alleen de accu's vervangen."

Het aansturen van seizoenarbeiders leverde hem veel stress op. "Ik moest er steeds achteraan, ze in de gaten houden. De robot heeft nooit vrij, hoeft nooit naar de wc en heeft geen koffie nodig."

Gemeengoed

Niet alleen biologische akkerbouwers kopen onkruidrobots. Ook boeren die wel chemische middelen gebruiken maken nu de stap, zegt Eelco Boot van proefboerderij Rusthoeve bij Colijnsplaat. Hij test innovaties voor de akkerbouw. "Er zijn steeds meer regels rondom spuiten. We mogen bepaalde middelen niet meer gebruiken of de dosering gaat naar beneden. Het wordt minder effectief, daarom zoeken we naar alternatieven."

Op de akkers van de proefboerderij rijdt een robot met een andere techniek. Deze schiet niet met laserstralen, maar hij mept de onkruidplantjes met een haak uit de grond. Ook dit gaat heel nauwkeurig en de herkenningstechniek is vergelijkbaar. "Er zit heel veel data achter", zegt Boot.

Ieder blaadje en ieder sprietje wordt herkend. "AI is in twee jaar tijd zoveel beter geworden dat we de testfase nu echt voorbij zijn. Dit soort machines zijn echt gemeengoed aan het worden. Ze worden nu echt ingezet op akkerbouwbedrijven."

De Roemeense president Dan heeft diplomatieke maatregelen afgekondigd tegen Rusland na de drone-inslag in een flatgebouw in het zuidoosten van Roemenië afgelopen nacht. Het Russische consulaat in de stad Constanta moet per direct sluiten, de Russische consul in het land wordt daarnaast uitgezet als persona non grata.

Dan kwam met de maatregelen na spoedoverleg met de Roemeense Defensieraad. Eerder op de dag had hij ook al een telefonisch onderhoud met NAVO-baas Rutte. Hierin zei Dan dat hij een sterke reactie van de NAVO verwacht na de dronecrash. Hij wil dat de NAVO Roemenië helpt om hun luchtafweer te versterken.

Op X schrijft Rutte dat hij in dat gesprek heeft toegezegd dat de NAVO paraat staat om "elke centimeter van zijn grondgebied te verdedigen". Hij spreekt van "roekeloos gedrag van Rusland dat een gevaar is voor ons allemaal". Ook zegt hij: "Afgelopen nacht toont aan dat de gevolgen van hun illegale agressie-oorlog niet bij de grens stopt".

De Roemeense grensplaats Galati ligt op slechts achttien kilometer van de grens met Oekraïne. Door de korte vliegtijd van de drone in het Roemeense luchtruim was het volgens het Roemeense leger dan ook niet mogelijk om de drone uit te schakelen.

De met explosieven geladen drie meter brede drone raakte na middernacht een appartementencomplex. Twee mensen raakten hierbij gewond en tientallen mensen moesten worden geëvacueerd. Volgens lokale autoriteiten is het een wonder dat er geen doden zijn gevallen.

NAVO-correspondent Kysia Hekster:

"Vanuit de NAVO-bondgenoten komen harde woorden, iedereen veroordeelt de Russische aanvallen als roekeloos. Het is de eerste keer dat een dichtbevolkt gebied op NAVO-grondgebied getroffen is, dat verklaart waarom er zo breed gereageerd wordt. En al is niet duidelijk of er sprake is van opzet, toch spreken meerdere mensen, onder wie de Belgische buitenlandminister, al van een duidelijke escalatie van het geweld. De spanningen aan de oostflank van de alliantie zijn al groot vanwege de vele Oekraïense drones die om onduidelijke redenen neerkomen in Estland, Letland en Litouwen, de nervositeit neemt hierdoor verder toe."

De Amerikaanse NAVO-vertegenwoordiger Matt Whitaker reageert zonder de Russen expliciet te noemen. Op X schrijft hij: "Wij staan achter onze NAVO-bondgenoot Roemenië en veroordelen deze roekeloze schending van hun grondgebied". Ook de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Berendsen spreekt over roekeloos gedrag van de Russen.

De Britse premier Starmer heeft het over een "ernstige schending van het NAVO-luchtruim." De Frans minister van Buitenlandse Zaken heeft het over "een onverantwoordelijke daad." De voorzitter van de Europese Commissie, Von der Leyen zegt dat Rusland met zijn "agressie-oorlog opnieuw een grens heeft overschreden". Volgens Von der Leyen wordt er een nieuw sanctiepakket tegen Rusland voorbereid.

President Sandu van het Roemeense buurland Moldavië zegt dat Rusland moet worden gestopt. "Het is een gevaar voor iedereen", zegt zij. De Tsjechische president Pavel roept op tot een "sterke reactie". Volgens hem moet Rusland "begrijpen dat de NAVO dergelijke aanvallen niet tolereert".

Rusland neemt tegenmaatregelen

Een woordvoerder van het Kremlin heeft ondertussen verklaard dat Rusland maatregelen tegen Roemenië voorbereidt, nu het Russische consulaat in Roemenië wordt gesloten.

De Oekraïense president Zelensky zegt dat het Kremlin opnieuw een massale aanval op Oekraïne voorbereidt. Op X schrijft hij: "Het is belangrijk dat al onze partners weten wat er gebeurt en dat Rusland blijft vertrouwen op raketten en verdere oorlog, niet op diplomatieke stappen."

Het kabinet omarmt de helft van de adviezen van het Nationaal Burgerberaad Klimaat. Daarbij gaat het wel vaak om plannen die er toch al lagen. Voor een kwart van de adviezen bekijkt het kabinet nog of ze mogelijk zijn en of er geld is om ze te betalen.

Het kabinet vroeg het afgelopen jaar 175 Nederlanders mee te denken over thema klimaat. Gezamenlijk moesten zij plannen bedenken over wat ons land beter kan doen. In totaal bracht het burgerberaad 82 adviezen uit, 41 daarvan voert het kabinet uit.

"Hele mooie concrete aanbevelingen", zei minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei namens het kabinet op een bijeenkomst in Den Haag. Daar waren ook ruim 70 van de 175 mensen die meedachten over klimaatplannen aanwezig.

Van Veldhoven prees de moed van het beraad om moeilijke keuzen te maken. Ze zag het advies ook als steun om te blijven ijveren voor een plastic-heffing, een maatregel die er tot dusver nog niet is gekomen.

Wat is het Nationaal Burgerberaad Klimaat?

In een burgerberaad adviseert een groep gelote mensen hoe de politiek met een thema moet omgaan. In gemeenten gebeurt dat vaker, maar Den Haag kreeg in 2006 voor het laatst zo'n advies. Burgers kwamen toen met plannen om het kiesstelsel te verbeteren.

De 175 mensen die zich over klimaat bogen waren met hun leeftijd, geslacht, woonplaats en mening over het klimaat een afspiegeling van Nederland. Daarvoor selecteerde het Nationaal Burgerberaad Klimaat hen uit 4000 mensen die zich aanmeldden nadat 70.000 mensen een brief hadden gekregen.

Deelnemers kwamen zeven weekenden bij elkaar. Tijdens het beraad gingen ze ook op werkbezoek en spraken ze met experts en ervaringsdeskundigen. Om te garanderen dat iedereen kon meedoen waren onder meer kinderopvang en tolken geregeld. Het beraad kost ruim 6 miljoen euro.

De deelnemers van het burgerberaad reageerden redelijk opgetogen op de kabinetsreactie. "Ik ben heel blij dat ze aangeven dat minimaal de helft wordt overgenomen", zegt voorzitter Nienke Meijer. "En ik ben ervan overtuigd dat het kabinet luistert naar de stem van Nederland."

Ze benadrukt dat het burgerberaad de vinger aan de pols houdt, bijvoorbeeld in gesprekken met de ministers.

"Ik vond het wel positief overkomen", zegt Marielle, een deelnemer uit Westland. "Maar blijft het positief?" Zij is wel bang dat de aandacht verflauwt, of adviezen vastlopen in de Tweede Kamer. Zelf werkte ze mee aan de plannen om voedselverspilling te verminderen.

Ook over de aanpak zijn de deelnemers nog steeds positief. "Het was voor mij echt levensveranderend", zegt Meijer, die denkt dat ze het haar hele verdere carrière meeneemt.

Deelnemer Marielle was vooraf wat sceptisch, en maakte zich niet druk over klimaat. Maar ze was aangenaam verrast. "Ik ben zelf ook bewuster geworden. Ik houd er niet van gedwongen te worden, en ik zal nooit vegetariër worden, maar ik eet wel eens een dagje minder vlees."

Een burgerberaad over asiel vindt ze een goed idee. "Zoals het nu ging onder elkaar, was het gewoon goed. Ik denk dat het wel een goede is, over asiel. Ik zou zeggen: doen."

Ook zonder burgeradvies

Uit een toelichting blijkt dat veel plannen er ook zonder het burgeradvies zouden zijn komen. Zo komt er een wettelijk recht dat spullen te repareren moeten zijn. Dat was al in Brussel afgesproken, Nederland moet het alleen nog invoeren.

Andere plannen passen naadloos in de agenda van het kabinet. Zo neemt Van Veldhoven het advies over voor een subsidie om benzine- en dieselauto's in te ruilen voor een elektrisch tweedehandsje. Maar in april presenteerde ze die maatregel al als reactie op de gestegen olieprijzen door het uitbreken van de Iranoorlog.

Een aantal van de meer ingrijpende plannen gaan niet door. Soms omdat het kabinet ze onhaalbaar acht, zoals een doel om voor 2030 een kwart van de landbouw te laten overschakelen op biologisch. In andere gevallen maakt het kabinet liever Europees afspraken. En dus zet ons land bijvoorbeeld geen zwarte stip op verpakkingen van ongezond eten.

Voor andere plannen moet nog blijken of er voldoende geld is. Zoals het financieel steunen van boeren die willen overschakelen naar biologische landbouw. Soms onderzoekt het kabinet nog of adviezen mogelijk zijn. Een voorbeeld is het overnemen van een Spaanse wet tegen voedselverspilling, die onder meer restaurants zou verplichten om gasten het eten dat ze niet opeten mee te geven in een doggybag.

De Tweede Kamer gaat nog in debat over de adviezen en de reactie van het kabinet. Later dit jaar is er nog een slotbijeenkomst voor de deelnemers. En het kabinet geeft de komende twee jaar nog aan hoe het gaat met het uitvoeren van de plannen.

Meer begrip

Het inzetten van een burgerberaad op landelijk niveau gebeurt niet erg vaak. Een groep wetenschappers onderzoekt daarom voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties of het een succes is. Een rapport dat in april verscheen liet al zien dat het beraad er niet toe leidde dat meningen dichter bij elkaar kwamen, mensen kregen wel meer begrip voor elkaar.

"Ik ben een groot gelover in en voorstander van burgerberaden", zei Pieter Heerma, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Heerma benadrukt dat het ideaal is compromissen te sluiten. Maar wederzijds begrip is al een mooie stap.

Het is wel gelukt om over een polariserend thema als klimaat plannen te maken die de meeste deelnemers steunden. De wetenschappers verwachten dat zo'n beraad dus ook kan helpen op andere gevoelige thema's, zoals stikstof en asiel. Heerma ziet daar ook wel iets in.

Dit voorjaar komt in de top vijf warmste lentes sinds het begin van de metingen in 1901, en het valt te verwachten dat we de komende jaren vaker zulke warme lentes gaan meemaken door klimaatverandering. Het was deze lente gemiddeld 11,0 graden Celsius in Nederland, fors hoger dan het langjarig gemiddelde van 9,9 graden. Zowel maart, april als mei was warmer dan normaal.

Sowieso viel de warmte de afgelopen tijd op, in binnen- en buitenland. VN-klimaatchef Simon Stiell noemde de vroege hitte in delen van Europa en de recordtemperaturen in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk deze week een "brute herinnering aan de groeiende gevolgen van de klimaatcrisis". "De wetenschap is er duidelijk over dat door mensen aangejaagde klimaatverandering deze hittegolven frequenter en extremer maakt."

"Het hele noordelijk halfrond warmt op; waar de wind ook vandaan komt, het wordt warmer", legt klimaatwetenschapper Peter Siegmund van het KNMI uit. "En we zien in de lente vaker hogedrukgebieden, met mooi weer. Als je kijkt naar de luchtdruk in die lente, is die gewoon hoog."

Erg zonnig

Op 8 april werd de eerste warme dag (meer dan 20 graden) gemeten in De Bilt. De eerste zomerse dag (boven de 25 graden) was vorige week, op 22 mei. De hoogste temperatuur werd op 26 mei gemeten in Ell, in Limburg. Daar werd het 32,5 graden. Dat was tevens de eerste tropische dag (30 of hoger) in De Bilt. De laagste temperatuur was op 27 maart in Deelen, in Gelderland, waar het -4,1 graden werd.

"Het is weer een heel zonnige lente geweest en zonnig betekent dat er dus weinig bewolking was en dat de dagen dus warm zijn. Maar de nachten zijn dan helder en dus relatief koel", vertelt Siegmund. "We krijgen daardoor een steeds groter verschil tussen de temperaturen overdag en 's nachts."

Warmste voorjaren

Bron: KNMI

Ook het aantal zonuren lag flink hoger dan anders. Het langjarig gemiddelde ligt op 567 zonuren. Deze lente was het met 730 uren zon zeer zonnig. "Met name de zonnestraling is de afgelopen jaren toegenomen", vertelt Siegmund. "Maar ook het aantal zonuren, rond de 20 procent." Die toename is niet onopgemerkt gebleven: jongeren volgen fanatiek wanneer ze het best kunnen zonnen, met alle risico's van dien.

Droogte

Verder viel al vroeg in de lente op dat het opnieuw erg droog was. Dat is het ook de rest van de tijd gebleven: er viel gemiddeld over het land 105 millimeter neerslag, waar dat normaal 148 millimeter is.

Of de zomer ook warm zal worden, durft Siegmund nog niet te zeggen. "Maar het is wel zo dat de hoeveelheid vocht in de bodem laag is, en dat zal wel zo blijven. En minder vocht in de bodem betekent minder verdamping, die anders zou leiden tot koelte. Als de energie van de zon niet gaat naar die verdamping, wordt die energie puur gebruikt om de bodem op te warmen en wordt het dus warm. Maar dan moet die zon er wel zijn."

Meer opwarming dan in klimaatscenario's

Een voorspelling die hij wel aandurft, is de verwachting dat de lente van 2026 voorlopig niet de laatste is die in de top vijf belandt. "Het zou me niet verbazen als we dat de komende jaren vaker zien, want de temperatuur blijft voorlopig stijgen. Over vijftig jaar ziet die top vijf er wel anders uit."

Hij wijst erop dat de opwarming in Nederland sneller gaat dan de klimaatscenario's van het KNMI. "We trekken lijntjes van 2005 tot 2050, volgens de verschillende klimaatscenario's die we hebben. Maar als je kijkt hoe de temperatuur in de praktijk omhooggaat, dan zie je dat de opwarming sneller gaat dan zelfs het hoogste lijntje. Als het zo doorgaat komen we in 2050 uit op een temperatuur die hoger is dan het hoogste scenario van het KNMI."