NOS Nieuws - Algemeen

Het moederbedrijf van het gehackte onderwijsplatform Canvas heeft een akkoord gesloten met hackers van de groep ShinyHunters. Instructure zegt dat de gegevens die vorige week werden gestolen zijn verwijderd. Het bedrijf zegt niet of er losgeld is betaald, wat de hackers wel hadden geëist.

"Als onderdeel van de overeenkomst zijn de gegeven aan ons teruggestuurd en hebben we een digitale bevestiging gekregen van de vernietiging van de gegevens", is te lezen in een verklaring over de hack. "Ons is verteld dat er geen klanten worden afgeperst."

Onderwijssoftware

Vorige week maakte Canvas bekend dat de gegevens van miljoenen docenten en studenten waren gestolen bij een grote hack. De onderwijssoftware van Canvas wordt onder meer op scholen en universiteiten gebruikt voor contact tussen docenten en studenten, zoals het inleveren van opdrachten of het inzien van lesmateriaal of cijfers.

Er waren gegevens zoals studentnummers, namen en e-mailadressen en berichten van 275 miljoen studenten, docenten en onderwijsmedewerkers wereldwijd buitgemaakt. In totaal waren volgens de hackers zo'n 9000 onderwijsinstellingen geraakt.

ShinyHunters

De hack werd opgeëist door ShinyHunters, de groep die ook achter de grote cyberaanval op telecomprovider Odido zit. Daardoor hadden criminelen toegang tot een bestand met de gegevens van 6,2 miljoen accounts. Odido betaalde geen losgeld, waarop de hackers alle klantdata publiceerden.

Eerder leek het erop dat Instructure niet van plan was om de hackers te betalen. ShinyHunters zei vervolgens dat onderwijsinstellingen die Canvas gebruiken zelf konden onderhandelen met de groep. Instructure zegt nu dat instellingen geen contact hoeven te zoeken met ShinyHunters.

In Nederland maken ook meerdere hogescholen en universiteiten gebruik van Canvas. Onduidelijk was of al deze onderwijsinstellingen allemaal waren getroffen door de hack. Wel waarschuwden verschillende hogescholen en universiteiten hun studenten en medewerkers voor pogingen tot online oplichting.

Ultimatum

Een aantal dagen na de initiële hack wist ShinyHunters de applicatie, ondanks verbeterde veiligheidsmaatregelen, nogmaals te kraken. Bij deze digitale inbraak plaatsten de hackers een bericht waarin gemeld werd dat Instructure "in plaats van contact op te nemen om het op te lossen, ons heeft genegeerd en wat beveiligingspatches heeft doorgevoerd".

Ook noemde ShinyHunters een nieuwe uiterste datum om te onderhandelen over de gegevens. Dat was vandaag, op 12 mei. Als Instructure voor die datum geen contact opnam, zouden de hackers de gestolen gegevens openbaar maken.

Aan dit dreigement lijkt het onderwijssoftwarebedrijf gehoor te hebben gegeven. "Hoewel er nooit volledige zekerheid is bij de bestrijding van cybercriminelen, vonden we het belangrijk om alle mogelijke stappen te ondernemen om klanten voor zover mogelijk extra gemoedsrust te bieden", aldus Instructure.

In de Utrechtse plaats Bunnik is vannacht een zeer grote brand uitgebroken. Het gaat om een brand bij een autogarage aan een provinciale weg ten oosten van het dorp. De brandweer is met meerdere blusvoertuigen ter plaatse.

De brand ontstond vannacht rond 00.45 uur. De oorzaak is nog niet bekend. Het zou gaan om een bijgebouw van de garage.

Een persoon is gewond geraakt en met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Het gaat om iemand van het autobedrijf. Het is niet duidelijk hoe het nu met het slachtoffer gaat.

De bewoners van aangrenzende woningen zijn ondergebracht in een hotel. De weg waaraan de garage ligt, de N229, is voorlopig afgesloten. Er liggen brandweerslangen over het asfalt omdat de brandweer het water uit de tegenovergelegen Kromme Rijn haalt om het vuur te blussen.

Mensen die kaartjes hadden voor het festival Music On dat dit weekend werd afgelast, kunnen hun geld terugkrijgen. Ook kunnen ze ervoor kiezen om hun ticket te gebruiken voor de editie van volgend jaar. Dat heeft de organisatie bekendgemaakt.

Het housefestival dat zaterdag en zondag in het Meerpark in Amsterdam-Oost zou plaatsvinden, werd kort voor aanvang afgelast omdat de gemeente de centrale tent op het festivalterrein had afgekeurd.

Music On zegt "diep geraakt" te zijn door de afgelasting. "We werken op dit moment aan een systeem om dit zo soepel en zorgvuldig mogelijk af te handelen", is te lezen in een verklaring. Volgende week informeert de organisatie kaarthouders over de mogelijke opties tot compensatie.

Tent afgekeurd

Het festival werd afgelast vanwege de vergunning voor de gebruikte feesttent. Music On had een vergunning gekregen voor het gebruik van een zogeheten Sahara-tent. In maart koos Music On voor het gebruik van een andere feesttent en vroeg de gemeente of de vergunning kon worden aangepast. Op 5 mei stuurde de omgevingsdienst een negatief advies over het gebruik van deze andere tent naar de gemeente.

Omdat er geen positief advies gegeven kon worden over de tent en de gemeente de veiligheid van de bezoekers niet kon garanderen, werd de vergunning van het festival ingetrokken. Daarop stapte de organisatie naar de rechter voor een kort geding. Die oordeelde dat er terecht een negatief advies was gegeven over het gebruik van de tent.

20.000 bezoekers

Het festival zou 20.000 bezoekers ontvangen en was uitverkocht. Op sociale media werd onder de afgelastingsberichten van het festival al direct gevraagd om een terugbetaling. Sommige bezoekers waren vanuit het buitenland naar Nederland gevlogen en eisten zelfs het hele bedrag voor hun reis terug.

Het laatste vliegtuig met daarin opvarenden van het Nederlandse cruiseschip Hondius is geland op het vliegveld van Eindhoven. Op de vlucht vanuit Tenerife zitten vooral bemanningsleden van het schip, onder wie een Nederlander. Ook vlogen een arts en twee epidemiologen die aan boord waren mee.

Het vliegtuig zou eigenlijk eerder vandaag vertrekken maar vanwege harde wind kon de Hondius moeilijk aanmeren. Toen dat wel lukte werden de bemanningsleden met bussen naar het vliegveld op het Canarische eiland gebracht.

Alle geëvacueerde opvarenden gaan nu zes weken in verplichte thuisquarantaine. Daarmee moet worden voorkomen dat zij een eventuele besmetting met het hantavirus verder verspreiden. In totaal waren 13 Nederlanders aan boord, van wie acht gasten en 5 leden van de bemanning. De acht gasten waren gisteren al opgehaald vanaf Tenerife en kwamen gisteravond aan in Eindhoven.

Op een andere vlucht die vanavond op Eindhoven Airport landde en door Australië was georganiseerd, zaten zes mensen. Vier van hen komen uit Australië, de anderen uit Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk. Zij worden vanuit Eindhoven naar Australië gevlogen.

Ziekenhuismedewerkers in quarantaine

Naast de Nederlandse gasten en bemanningsleden gaan ook twaalf medewerkers van het Radboudziekenhuis in Nijmegen uit voorzorg in quarantaine. Dat doen zij omdat bij de behandeling van een patiënt met het hantavirus standaardprocedures hebben gehanteerd, terwijl dat via strengere procedures had gemoeten.

Volgens het ziekenhuis gaat het om procedures rond het afnemen van bloed en de verwerking van urine. Het Radboudumc zegt wel dat de kans "zeer klein" is dat de medewerkers met het virus besmet zijn.

Besmettingen aan boord

Het Nederlandse cruiseschip was met zo'n 150 mensen aan boord onderweg van Argentinië naar Kaapverdië toen meerdere mensen ziek werden. Later bleek dat zij besmet waren met het hantavirus. Drie van hen, onder wie een Nederlands echtpaar, overleden later. Een vierde persoon ligt nog in het ziekenhuis in Zuid-Afrika.

Het gaat om de gevaarlijkste variant van het virus, de Andesvariant. De Wereldgezondheidsorganisatie en het RIVM achten het niet waarschijnlijk dat de uitbraak van het hantavirus leidt tot een pandemie, mede omdat de kans op verspreiding van mens op mens heel klein is.

Schip naar Rotterdam

Het schip heeft nadat de opvarenden besmet bleken enkele dagen voor anker gelegen voor de kust van Kaapverdië. Daarna vertrok het naar Tenerife, waar het zondagochtend vroeg aankwam. De opvarenden werden daar getest op het virus en vervolgens naar het vliegveld gebracht.

Het vaartuig zelf is gisteravond met een aantal bemanningsleden naar Rotterdam vertrokken en komt daar naar verwachting zondag aan, meldt de rederij OceanWide Expeditions. Als de Hondius daar aankomt, wordt het schip schoongemaakt.

Twee Amerikaanse politieagenten hebben acteurs Ben Affleck en Matt Damon aangeklaagd voor smaad omdat hun film The Rip te veel zou lijken op een zaak waaraan zij in het echte leven hebben gewerkt. De agenten eisen daarom een schadevergoeding en een rectificatie.

In de film, die ook door de acteurs is geproduceerd, spelen Damon en Affleck twee drugsagenten die in een opslagplaats in het zuiden van de staat Florida op een grote hoeveelheid contant geld stuiten. Dat leidt tot onrust binnen het team waarin zij werken. Daarnaast dreigt ook een drugskartel zich het geld te komen toe-eigenen.

De film is geïnspireerd op een zaak uit 2016 waarbij de politie in de stad Miami in Florida miljoenen dollars had gevonden die mogelijk van een marihuana-dealer waren. De agenten die de smaadzaak hebben aangespannen zeggen dat zij voor de politie werkten aan deze zaak. Een van hen was hoofdinspecteur en de ander gaf leiding aan het onderzoeksteam.

In de film wordt de naam van deze agenten niet gebruikt. Ook wordt niet gezegd dat de film het verhaal vertelt van de zaak uit 2016.

'Reputatie beschadigd'

Omdat de agenten vinden dat de film details van de zaak bevat, wordt volgens hen de indruk gewekt dat personages op hun identiteit zijn gebaseerd. En daardoor zouden hun vrienden en familieleden kunnen denken dat zij criminele daden hebben begaan. En dat schaadt hun "persoonlijke en professionele reputatie", stellen ze.

De advocaat die de acteurs en hun productiehuis verdedigt, zegt dat de agenten niet benoemen welke personages op de agenten zouden zijn gebaseerd. Bovendien, zo stelt het productiehuis, wordt in de film niet beweerd dat het zou gaan over de zaak uit 2016 of over echte mensen gaat.

De advocaat vindt daarom dat de agenten niet hard kunnen maken dat de personages op hen gebaseerd zouden zijn.

Andri Jermak, de voormalige stafchef van de Oekraïense president Zelensky, is in staat van beschuldiging gesteld in een groot corruptieonderzoek. Hij is aangeklaagd voor witwassen van geld.

Jermak is mogelijk betrokken bij een omkoopschandaal rond het Oekraïense staatsenergiebedrijf Energoatom. Onderaannemers van het bedrijf zouden zijn gedwongen om smeergeld te betalen in ruil voor contracten. Dat geld zou vervolgens zijn gebruikt voor de bouw van luxe huizen in de buurt van Kyiv. Een van die huizen zou voor Jermak bestemd zijn.

De naam van Jermak wordt niet genoemd in de verklaring die twee Oekraïense anticorruptiediensten vandaag naar buiten brachten, maar zij melden dat "het voormalige hoofd van het kabinet van de president" een van de deelnemers was aan de groep die geld witwaste met de huizenbouw.

Huiszoeking

In november vorig jaar werd een huiszoeking bij Jermak gedaan. Toen meldde hij dat hij meewerkte aan het onderzoek. Vandaag zegt hij tegen Oekraïense media pas commentaar te geven "als het onderzoek is afgerond". Verder zegt hij geen huis te bezitten. "Ik heb alleen een appartement."

Na de huiszoeking in november van vorig jaar stapte Jermak gedwongen op als stafchef. Zelensky zei toen dat hij "geruchten en speculaties" wilde vermijden met zijn ontslag.

Zelensky en Jermak kenden elkaar uit de tijd dat Zelensky acteur was. Jermak werkte toen als televisieproducent. In het kabinet van Zelensky was hij zijn rechterhand, maar zijn positie was door het corruptieschandaal onhoudbaar geworden.

Vriend van Zelensky

Eerder werden al andere hooggeplaatste Oekraïners in staat van beschuldiging gesteld, onder wie ondernemer Timur Mindich, volgens de krant The Kyiv Independent een vriend van Zelensky. Ook bij hem werden huiszoekingen gedaan en de anticorruptieagentschappen vroegen in december om zijn arrestatie. Daarvoor had hij het land al verlaten. Mindich ontkent dat hij is gevlucht en stelt geen banden te hebben met Jermak.

Ook oud-vicepremier Tsjernisjov en voormalig minister van Energie en Justitie Haloesjtsjenko werden al eerder aangeklaagd.

De Britse premier Starmer krijgt steeds meer tegenwind na de verpletterende nederlaag van zijn Labour-partij bij de gemeenteraadsverkiezingen. Inmiddels hebben volgens Britse media bijna zeventig Lagerhuisleden van Labour gevraagd om zijn vertrek. De krant The Times meldt dat ook meerdere ministers Starmer hebben gevraagd om na te denken over een tijdpad voor zijn afscheid.

Labour leed een enorm zetelverlies in de gemeenteraden. Van de ruim 2500 raadszetels die op het spel stonden, zijn er maar 1063 over. De grootste partij is nu met afstand Reform UK van brexitgezicht Nigel Farage. Die partij had voor de verkiezingen slechts twee zetels, nu 1453.

Sinds de nederlaag melden zich al Labour-parlementariërs die willen dat Starmer vertrekt. De premier hield vanochtend een toespraak die bij zijn eigen partij voor rust moest zorgen, maar de roep om zijn aftreden wordt dus alsmaar luider.

Correspondent Arjen van der Horst over het tumult bij Labour:

"De toespraak om Starmers premierschap nieuw leven in te blazen, heeft een deel van zijn Labour-fractie niet gerustgesteld. Steeds meer Lagerhuisleden roepen hem op af te treden. Inmiddels zijn ook vier regeringsmedewerkers opgestapt uit protest.

Morgenochtend dient een nieuw moment van gevaar zich aan voor de premier. Om 10.00 uur Nederlandse tijd begint de wekelijkse ministerraad. Volgens verschillende Britse media zouden meerdere ministers hem de wacht willen aanzeggen.

Zo begint het steeds meer te lijken op het scenario dat in 2022 Boris Johnson ten valt bracht. Het begon met het aftreden van zijn minister van Financiën. Toen was het hek van de dam: de ene na andere minister en staatssecretaris stapte op, waarop zijn regering in feite in elkaar klapte. Johnson kon niet anders doen dan zijn ontslag indienen."

In Britse media wordt gespeculeerd dat meer ministers zich bij het kabinetsberaad morgen uitspreken tegen de premier. De krant Daily Mail schrijft onder de kop 'Starmer Doomed' dat hij inmiddels in vrije val verkeert.

De Venezolaanse interim-president Rodríguez heeft tegen het Internationaal Gerechtshof in Den Haag gezegd dat ze de bevoegdheid van het hof niet erkent. Dat deed ze in hoogsteigen persoon in de rechtszaal van het hof, dat is gevestigd in het Vredespaleis. Het hof buigt zich momenteel over een grensgeschil tussen Venezuela en Guyana. Een uitspraak in de zaak legt Venezuela hoe dan ook naast zich neer, zegt Rodríguez.

Delcy Rodríguez is de facto machthebber van Venezuela sinds president Maduro in januari gevangen werd genomen door Amerikaanse militairen. De reis naar Nederland is haar eerste als interim-president buiten Zuid-Amerika.

Het Internationaal Gerechtshof, een VN-orgaan, behandelde de afgelopen tijd het conflict tussen Venezuela en Guyana over de regio Essequibo. Dat is een gebied van zo'n 160.000 vierkante kilometer (4 keer Nederland) dat rijk is aan onder meer olie, gas en goud.

Het grensconflict uitgelegd

Volgens de Venezolanen hoort Essequibo bij hen en is dat in 1777 vastgelegd onder de Spaanse kolonisatie. Maar in 1899 trok een internationale arbitragecommissie de grens anders. Sindsdien valt het gebied onder Guyana. Het conflict heeft lang gesluimerd, maar laaide op nadat in 2015 grote oliereserves werden gevonden in Guyana. In 2023 hield Venezuela een referendum over annexatie van het gebied; een overgrote meerderheid stemde toen voor. Er is vooralsnog geen gevolg aan gegeven.

Venezuela bestempelt een arbitrale uitspraak van 1899, waarbij de huidige grens is getrokken, als een "historische en koloniale fraude". De Venezolaanse delegatie bij het Gerechtshof presenteerde de rechters nu onder meer oude kaarten en Spaanse koninklijke decreten uit 1777 waaruit zou moeten blijken dat Essequibo wel degelijk bij Venezuela hoort.

Venezuela heeft het Gerechtshof gevraagd zich niet meer in het geschil te mengen. Volgens Rodríguez kan een uitspraak de spanningen juist verergeren. In een bericht op X zegt de Venezolaanse regering verder dat alleen een politieke oplossing "een solide en stabiele basis kan leggen voor goed nabuurschap".

Guyana had eerder juist gezegd de zaak als een "existentiële kwestie" te zien. Essequibo beslaat zo'n twee derde van het grondgebied van Guyana.

Het duurt naar verwachting nog maanden voordat het Gerechtshof met een uitspraak komt.

De witsnuitdolfijn die eerder deze maand aanspoelde in Egmond aan Zee en daarna werd opgevangen in Anna Paulowna, is alsnog doodgegaan. Dat meldt stichting SOS Dolfijn.

Na een intensief revalidatietraject waarbij de dolfijn dag en nacht werd begeleid en ondersteund, maakte de dolfijn het vanochtend weer stukken beter. Het dier kon sinds kort zelfstandig zwemmen. Vanmiddag verslechterde de situatie plots.

Een schok

"Waarbij wij vanochtend nog een bericht posten dat hij zelfstandig aan het zwemmen was, ging het in de middag snel slechter met hem. Zodanig dat hij kort daarna uit zichzelf is overleden", schrijft de stichting op Facebook. "Voor het team en de vrijwilligers komt zijn overlijden dan ook als een schok."

Het lichaam van de dolfijn die de naam Albi had gekregen, zal naar de Universiteit Utrecht worden gebracht voor sectie. Daar wordt de doodsoorzaak onderzocht, schrijft de regionale omroep NH.

De tweede Nederlandse repatriëringsvlucht met opvarenden van het cruiseschip Hondius is vertrokken vanaf Tenerife. Aan boord van het vliegtuig zijn negentien bemanningsleden van de Hondius: zeventien Filipijnen, een Duitser en een Nederlander. Ook een arts en twee epidemiologen die aan boord van het schip waren, zitten op deze vlucht.

De vlucht had al eerder moeten vertrekken, maar vanwege harde wind was het lastig om de mensen van de Hondius te halen. Het schip meerde uiteindelijk aan en met bussen werden de bemanningsleden vervolgens naar het vliegtuig gebracht.

Naar verwachting zal het vliegtuig kort na middernacht landen in Eindhoven. Na aankomst in Nederland wordt bij de passagiers bloed afgenomen, meldde het ministerie van Volksgezondheid gisteren. Ook moeten zij een vragenlijst invullen.

Thuisquarantaine

Alle geëvacueerde opvarenden gaan na aankomst zes weken in verplichte thuisquarantaine, om te voorkomen dat zij een eventuele besmetting overdragen. Dertien Nederlanders gingen mee met de cruise, waaronder acht gasten en vijf bemanningsleden. De Nederlandse gasten zijn gisteren al met een door de Nederlandse staat gecharterd vliegtuig opgehaald vanaf Tenerife en landden gisteravond in Eindhoven.

Naast het door de Nederlandse regering gecharterd toestel, is nog een toestel met Hondius-opvarenden naar Eindhoven vertrokken. Die vlucht wordt door de Australische regering georganiseerd. Aan boord zijn vier Australiërs, een Nieuw-Zeelander en een Brit die in Australië woont.

Ziekenhuispersoneel in quarantaine

Twaalf medewerkers van het Radboudumc gaan ook zes weken preventief in quarantaine vanwege de patiënt met het hantavirus die daar vorige week is opgenomen, meldt het ziekenhuis. Bij de patiënt is bloed afgenomen en urine verwerkt volgens de standaardprocedures, terwijl dit volgens strengere procedures had gemoeten. De betrokkenen gaan "uit voorzorg" in quarantaine. Volgens het ziekenhuis is de kans op besmetting bij het personeel zeer klein.

"We betreuren dat dit is gebeurd in ons umc. We gaan de gang van zaken zorgvuldig onderzoeken om hiervan te leren zodat het in de toekomst wordt voorkomen", aldus bestuursvoorzitter Bertine Lahuis.

Schip naar Rotterdam

De Hondius stak vanuit Zuid-Amerika de Atlantische Oceaan over, toen bleek dat een aantal opvarenden besmet waren geraakt met het hantavirus. Twee Nederlandse en een Duitse passagier zijn overleden. Vandaag testten een Amerikaanse en een Franse passagier nog positief.

Op het schip zijn nog 26 bemanningsleden aanwezig. Het schip voer kort na 20.00 uur de haven van Tenerife uit en vaart naar Rotterdam, waar het schip ontsmet zal worden. Volgens de rederij duurt die reis zo'n vijf dagen.

De kapitein had nog een afscheidsboodschap bij het vertrek uit Tenerife:

Nadat het schip gisteren was aangekomen in een haven in Tenerife is de evacuatie begonnen. In totaal zijn toen 94 mensen met 19 verschillende nationaliteiten van het schip gehaald.

De baas van de Wereldgezondheidsorganisatie zei gisteren dat er geen reden is tot zorg. Hij zei dat het hantavirus "geen nieuwe covid-19" is en dat "het risico voor het grote publiek laag is".

Nog 46 Gazanen met een verblijfsvergunning om in Nederland te studeren, te werken of onderzoek te doen, zitten vast in Gaza. Nederland kan ze daar weghalen, maar doet dat tot nu toe niet, ondanks een uitspraak van de rechter.

Juist vandaag reisde weer een konvooi van mensen uit Gaza, via Israël naar Jordanië. Het gaat om mensen die in een ander land een verblijfstitel hebben. Landen kunnen aan de Israëlische dienst COGAT lijsten met namen doorgeven van mensen die zij uit de Gazastrook willen halen. Israël controleert of ze niet gezocht worden en geeft dan groen licht om georganiseerd, door de Israëlische linies en door Israël zelf, naar Jordanië te gaan.

Daar kunnen mensen dan bij de verschillende ambassades hun visum ophalen. Zo liggen er ook visa klaar bij de Nederlandse ambassade in Amman. Maar Nederland heeft, voor zover COGAT op verzoek van de NOS kan nagaan, geen lijst met namen ingediend.

Inspanningsverplichting

Mensen van buiten de EU die in Nederland een studie willen volgen, kunnen een aanvraag indienen bij de IND. Bijna vijftig Gazanen zagen hun aanvraag goedgekeurd. Net zoals mensen uit andere landen zijn ze zelf verantwoordelijk voor de reis naar en het verblijf in Nederland. Het enige verschil met bijvoorbeeld een Amerikaan is dat de Nederlandse ambassade voor Gazanen onbereikbaar is zonder medewerking van Israël.

De Raad van State besloot dat Nederland zich moet inspannen om de medewerking van Israël te krijgen. Omdat er nog een rechtszaak loopt, wil minister Berendsen van Buitenlandse Zaken niet inhoudelijk reageren. Hij zegt het vonnis intussen wel uit te voeren, maar dat heeft in elk geval niet geleid tot het indienen van een namenlijst bij COGAT.

"Het is op zijn minst heel merkwaardig dat een minister die een heel duidelijke opdracht van de rechtbank en nota bene van de Raad van State heeft gekregen, deze zo minimaal uitvoert dat in feite de kern van die uitspraak wordt gemist. Dat de mensen alsnog niet krijgen waar ze recht op hebben", zegt advocaat Wil Eikelboom. Zijn kantoor spande namens een aantal Gazanen de rechtszaken aan.

Een van hen, Mohammed Aldeeb, heeft een uitnodig om in Utrecht neurologie te studeren. Hij is nu basisarts in een ziekenhuis in Gaza. "Ik hoop dat we volgende keer alsnog op de lijst komen te staan", zegt hij vanuit Gaza. "Ik ben Nederland dankbaar voor de mogelijkheid in Nederland een vervolgstudie te doen."

Het huis van Aldeeb is verwoest en ligt in een deel van Gaza dat nu door Israël bezet wordt. "Ik heb gelukkig een appartement kunnen huren, maar het blijft een dagelijks gevecht om voldoende drinkwater en eten te kopen voor mijn gezin."

'Groep valt hier niet onder'

De procedure bij COGAT is bekend. Al sinds het begin van de oorlog in Gaza vinden dit soort konvooien plaats. En in diplomatieke kringen doet nu ook al de volgende datum de ronde: 21 of 28 mei. COGAT roept Gazanen die een verblijfstitel hebben in een ander land op om de ambassade van dat land te benaderen met de vraag om hun naam op een lijst te zetten. De oproepen worden via bijvoorbeeld Facebook gedaan en daar wordt ook de procedure uitgelegd.

Al met al lijkt het onwaarschijnlijk dat de Nederlandse regering die procedure niet kent. De vraag blijft dan waarom er geen gebruik van wordt gemaakt. Eikelboom: "Andere landen hebben dat wel gedaan en voor zover ik weet, is er ook geen rechter aan te pas gekomen. Het is beperkte consulaire dienstverlening die andere landen gewoon bieden."

Minister Berendsen zegt daarover dat "consulaire bijstand verleend wordt aan Nederlanders in het buitenland. Deze groep valt daar niet onder".

Twee oud-diplomaten betogen vandaag in NRC dat Nederland meer moet doen om de groep uit "het hermetisch afgesloten getto van Gaza" te evacueren. Ze wijzen erop dat onder meer vele mensenrechtenorganisaties en experts hebben vastgesteld dat er in de Gazastrook sprake is (geweest) van genocide.

Een onbekende persoon heeft afgelopen weekend een kleine hoeveelheid uranium afgegeven bij het milieupark in Sittard. Dat bevestigt de Veiligheidsregio Zuid-Limburg aan L1 Nieuws. Uranium is radioactief materiaal.

Volgens de woordvoerder van de veiligheidsregio heeft iemand een pot met daarin meerdere kleine flesjes afgeleverd. In een van die flesjes zat uranium. De flesjes werden op een onbewaakt moment ingeleverd bij het klein chemisch afval, waar ook bijvoorbeeld verfpotten naartoe worden gebracht.

Toen medewerkers van het milieupark het uranium later ontdekten, hebben zij de autoriteiten ingeschakeld. Uit metingen ter plaatse bleek dat er geen gevaar was voor de omgeving.

Opgehaald

Uranium is een radioactief materiaal dat als grondstof kan dienen voor kernenergie. Blootstelling aan uranium kan zeer schadelijk zijn voor de gezondheid.

De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming heeft het "heel kleine potje" vandaag opgehaald. De politie gaat niet uit van kwade opzet en is niet op zoek naar degene die het uranium inleverde.

"Het is gissen maar het kan gaan om een verzamelaar van scheikundige spullen of een oud-scheikundeleraar of zo. We gaan niet uit van slechte intenties", aldus een woordvoerder van de politie.

Het is nog niet bekend wat heeft geleid tot het overlijden van een meisje van 15 bij een hardloopevenement, gisteren in Leiden. Het meisje liep een halve marathon en zakte 3 kilometer voor de finish in elkaar. Volgens haar familie was ze zeer sportief en had ze zich goed voorbereid op het lopen van een halve marathon. Hoewel nog niet duidelijk is wat de reden is dat ze onwel werd, en of dat verband houdt met haar leeftijd, verschijnen online vragen over de belasting van duurlopen en leeftijdsgrenzen bij evenementen.

Voor de halve marathon in Leiden geldt een minimumleeftijd van 16 jaar. Die leeftijd zou het meisje volgens haar familie over minder dan een maand hebben bereikt. "Het was de verantwoordelijkheid van de familie dat ze zich inschreef", staat in een verklaring namens het gezin.

Vrijwel alle loopevenementen gebruiken leeftijdsgrenzen voor afstanden. Alleen 18-plussers mogen volgens die regels een marathon (42,195 kilometer) lopen. Voor een halve marathon is de grens soms iets lager. Voor een 5-kilometer-loop is het advies dat je minimaal 12 jaar bent.

Lichaam nog onvolgroeid

Voor iedere hardloper is goede voorbereiding van belang, maar bij jonge sporters zijn er extra risico's. "Het verschil voor hen is dat ze een onvolgroeid skelet hebben", zegt de Eindhovense sportarts (en oud-atleet) Tom Wiggers. Botten, pezen en kraakbeen zijn nog volop in ontwikkeling. "We zien vaak dat als er heel veel wordt gesport, zeker bij een monotone belasting als het hardlopen, er problemen ontstaan met de groeischijven." Dat uit zich in pijn en blessures.

Daar komt bij dat jonge sporters niet altijd al de grenzen van hun lichaam kennen. "Ze hebben nog niet de trainingsjaren om het lichaam voor te bereiden op langdurige inspanning." Geleidelijk opbouwen is daarom belangrijk, zegt Wiggers. "Om het lichaam te laten wennen."

Gewoon zwaar, of meer aan de hand?

In zo'n cyclus met steeds zwaardere inspanningen kan je ook mogelijke onderliggende problemen ontdekken. Wat je wel en niet aankan, leer je ook. Sporters met meer ervaring voelen doorgaans beter aan of ze het 'gewoon' zwaar hebben, of dat er iets anders aan de hand is. Wiggers: "De meer ervaren sporter die zijn lichaam door de jaren heen goed heeft leren kennen, kan dat onderscheid maken."

Aanwijzingen dat de 15-jarige loopster ergens mee kampte, zijn er niet. De doodsoorzaak is nog onduidelijk. "De familie hoopt dat daar nog duidelijkheid over komt", verklaren de nabestaanden.

'Geen hoge inschrijfbarrières'

Ook organisatoren van evenementen hameren op een goede voorbereiding. "Wij willen dat deelnemers op een verantwoorde manier aan de start staan", zegt René Wit van Le Champion, dat onder meer de Amsterdam Marathon en de Dam tot Damloop organiseert. Zo wordt samengewerkt met trainingsapps, die sporters helpen bij het toewerken naar een prestatie. Ook worden influencers ingezet, die volgers meenemen in de opbouw. Allemaal om te voorkomen dat iemand denkt 'ik doe dit even'.

Strengere leeftijdscontroles of zelfs een medische keuring bij inschrijving vindt Wit geen goed idee. "Wat we willen, is dat we met de andere organisatoren zoveel mogelijk mensen in beweging brengen." Hoge "inschrijfbarrières" horen daar niet bij. Bovendien zijn er volgens Wit praktische bezwaren: zo kan tussen het moment van inschrijving en de wedstrijd veel tijd zitten. Ook de omstandigheden op de dag van een evenement kunnen van invloed zijn op wat iemand aankan.

Volgens Wit is fit meedoen een gedeelde verantwoordelijkheid. "Wij doen er alles aan om mensen op een verantwoorde manier aan de start te krijgen en te laten finishen. Maar het is ook een verantwoordelijkheid van de mensen zelf."

De 15-jarige loopster die gisteren overleed, had volgens haar familie al vaker lange afstanden gelopen. "In haar omgeving was er niemand die erover twijfelde dat ze de afstand met succes zou afleggen", zo staat in de verklaring. "De organisatie treft - wat de ouders betreft - geen enkele blaam."

In iets meer dan twee maanden tijd zijn tientallen vrouwen lastiggevallen rondom de Sloterplas in Amsterdam. De vrouwen zijn onder meer uitgescholden en op hun billen getikt. De politie gaat strenger optreden, schrijft AT5.

Het zijn volgens de politie vaak jongens op fatbikes die vrouwen intimideren en lastigvallen. Nu het mooier weer is en meer mensen buiten sporten, vreest de politie dat het aantal incidenten toeneemt. Daarom worden extra agenten, politiepaarden en drones ingezet. "Als je denkt dat we er niet zijn, we zien je toch", aldus een woordvoerder. De politie benadrukt dat vrouwen op de bil tikken strafbaar is.

Agenten gaan jongeren ter plekke aanspreken. "Je moet gewoon veilig kunnen hardlopen. Stel dat het jouw moeder is die dit overkomt?", aldus de politie.

Eind vorig jaar waren tientallen lantaarnpalen rondom de Sloterplas lange tijd kapot. Nadat begin februari twee vrouwen waren bedreigd door een verwarde man, werd noodverlichting geplaatst.

Het NOS Jeugdjournaal krijgt de prestigieuze Ere Zilveren Nipkowschijf. Dat is zojuist bekendgemaakt door Eva Jinek in de talkshow Eva. Het dagelijkse nieuwsprogramma voor kinderen krijgt de oeuvreprijs omdat het "met de juiste toon die jonge burgers van ons land weet te vinden", schrijft de jury.

Een flink aantal medewerkers van het NOS Jeugdjournaal, aanwezig in een aparte studiozaal, werd live verrast met het nieuws. Aan tafel bij Jinek zaten presentator Evita Mac-nack en oud-presentatoren Malou Petter en Robert ten Brink.

De bekendmaking door Eva Jinek:

"Als er een NOS-programma is dat permanent probeert de voelsprieten perfect uit te richten op de samenleving, dan is dat het 45 jaar oude NOS Jeugdjournaal. Een zware klus: er is misschien geen kritischere consument van beeldmateriaal op dit moment dan de kinderen tussen 9 en 12 jaar", valt te lezen in het juryrapport.

Het televisieprogramma ging in 1981 van start. Nederland was na het Verenigd Koninkrijk het tweede land ter wereld met zo'n specifiek op kinderen en jongeren gerichte dagelijkse nieuwsuitzending. Sindsdien blijft het programma innoveren en is het aanwezig op de plekken waar kinderen ook zijn, zoals op YouTube, TikTok en Instagram.

Complexe onderwerpen

De vakjury roemt de heldere taal die het NOS Jeugdjournaal gebruikt om het nieuws te brengen en antwoord te geven op de vragen van jonge kijkers. "Net als veel andere Nederlanders hebben ook de juryleden de ervaring dat het Jeugdjournaal complexe onderwerpen soms beter uitlegt dan de nieuwsprogramma's voor volwassenen."

Ook het persoonlijk maken van de actualiteit is volgens de jury onderdeel van de succesformule. Zo wordt verwezen naar het interview dat verslaggever Lucas van de Meerendonk tijdens de coronacrisis had met de destijds 13-jarige dochter van minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, over de kritiek die over haar vader was te horen. Ook een recent gesprek van NOS-correspondent Daisy Mohr met ontheemde kinderen in Libanon wordt als voorbeeld genoemd.

"Het NOS Jeugdjournaal komt overal, beziet de wereld van alle kanten en houdt jong en oud bij de les. Een onmisbaar baken en een dagelijks bewijs dat geen land en geen generatie zonder oprechte, betrouwbare en enthousiaste nieuwsbrengers kan", aldus de jury, die opmerkt dat onder de juryleden journalisten zijn die zijn opgegroeid met het nieuwsprogramma.

"We kunnen alleen maar hopen dat nog veel meer opgroeiende mensen door dit programma worden geïnspireerd om te blijven geloven in het grote goed van algemene verslaggeving, hoor en wederhoor, trendwatching en onderzoeksjournalistiek."

Unaniem

De Zilveren Nipkowschijf is de oudste en meest gezaghebbende televisieprijs van Nederland. Sinds 1961 wordt de prijs jaarlijks toegekend door een jury bestaande uit Nederlandse tv-critici en mediajournalisten. De Ere Zilveren Nipkowschijf is een oeuvreprijs waarover unaniem moet worden besloten door de jury en die niet ieder jaar wordt uitgereikt.

Voor de Zilveren Nipkowschijf zijn dit jaar de programma's Hila voorbij de Taliban, De Afhaalchinees: Thuisbezorgd en Wakker in Paraguay genomineerd. De bekendmaking van de winnaar is op 11 juni.

In Oostenrijk is de week van het Eurovisie Songfestival afgetrapt. De 70ste editie van het Europese liedjesfestijn moet een groots jubileum opleveren in Wenen. Tussen de operazalen en koffiehuizen treden inzendingen uit 35 landen aan, het laagste aantal in ruim twintig jaar.

De feeststemming wordt gedrukt door verwachte protesten en controverse over deelname van Israël. Vijf landen, waaronder Nederland, blijven weg vanwege de humanitaire situatie in Gaza en de politieke inmenging van de Israëlische overheid bij het stemproces.

De boycot kan op weinig begrip rekenen in Eurovision Village, de fanzone in het hart van Wenen. "Israël hoort bij het Songfestival, na decennia van deelname en onderscheidende acts", zegt een Oostenrijkse fan. Twee Duitse studenten begrijpen de onvrede over Israël, maar zien een boycot niet als oplossing. "We gaan Nederland in ieder geval missen deze week."

Ongeregeldheden

In Oostenrijk ligt kritiek op Israël gevoelig, mede vanwege de Holocaust. Een mogelijke boycot van Israël werd door bondskanselier Stocker eerder een "fatale fout" genoemd. "Gezien onze geschiedenis zou ik dat nooit steunen." De christendemocraat zou omroep ORF hebben opgedragen de organisatie van het Songfestival te weigeren, indien Israël niet welkom is.

Niet de gehele Oostenrijkse bevolking is zo uitgesproken pro-Israëlisch. Uit peilingen blijkt dat een kwart tot een derde van de Oostenrijkers tegen de deelname van Israël is.

Een deel van hen zal dat de komende dagen laten horen in de straten van Wenen. Op meerdere dagen staan protesten gepland. De Weense politie vreest daarbij voor ongeregeldheden, onder meer door "extremistische figuren". Het ministerie van Defensie is voorbereid op verstoring door drones.

Het zijn lange dagen voor Henk Wagner, de veiligheidschef van de organiserende omroep ORF. "Ik slaap zondag pas weer goed", zegt hij tussen zijn werkzaamheden door. Bij de vorige editie in Wenen, in 2015, had hij dezelfde functie. "De situatie is nu echt anders, door de internationale spanningen, terreurdreiging en cyberaanvallen."

"De beveiliging is vergelijkbaar met die van een luchthaven", zegt Wagner. Alle 15.000 medewerkers, van technici tot barpersoneel, zijn door de politie gescreend. Dat laatste is een les van de afgelasting van de stadiontour van Taylor Swift in Wenen in 2024, als gevolg van terreurdreiging. Een van de verdachten bleek toen werkzaam in het stadion.

Wagner zegt voorbereid te zijn op mogelijke protesten. "De vrijheid van meningsuiting blijft overeind, maar er worden geen vergunningen voor demonstraties in de directe omgeving verleend." Palestijnse vlaggen mogen de concertzaal in, mits ze voldoen aan een keurmerk voor brandveiligheid.

Toch plek voor fans Israël

De Songfestivalsfeer moet in de hele stad voelbaar worden, met public viewings en speciale feestjes. Ook is er een project waarbij de wereldberoemde Weense koffiehuizen een deelnemend land adopteren. Zo heeft iedere delegatie een 'thuishonk' waar fans en artiesten samenkomen.

Israël leek daarbij buiten de boot te vallen, formeel omdat deelname eerst nog onzeker was. Uiteindelijk vond de omstreden kandidaat onderdak bij het moderne café MQ Kantine van Lisa Wegenstein. "Dat Israël nergens welkom was, had vooral te maken met angst, massahysterie en de grote Israëlhaat als gevolg van de oorlog in Gaza en de regering-Netanyahu."

Nieuwsuur legt in deze video uit hoe het Songfestival een politiek strijdtoneel werd:

Zij vindt het een schande dat de Israëlische bezoekers nergens anders welkom zouden zijn. "De Weense koffiehuizen hebben juist een rijke Joodse geschiedenis. Zij maken reclame met Joodse intellectuelen uit begin vorige eeuw. En nu in 2026 kunnen Israëli's en Joden geen fanclub voor hun muzikant vinden."

In het café van Wegenstein klinkt Israëlische muziek, op het menu staan falafel en shakshuka en voor de ingang patrouilleert een agent. "We hebben maatregelen moeten nemen ja, maar daar ga ik liever niet op in." De horeca-uitbater zegt veel positieve respons te krijgen, maar ziet online ook oproepen tot een boycot. "Dat is prima, ik ben blij dat ik door die mensen wordt geboycot."

Politiek

Zowel bezoekers van het 'Israëlcafé' als de Eurovision Village vinden dat muziek en politiek gescheiden moet worden. Maar na wat doorvragen, beamen velen dat het een dunne grens is. Een Duitse bezoeker stelt voor om rond de finales een politiek programma op te zetten: "Zodat tegenstanders met elkaar praten, in plaats van boycotten."

Twee Mexicaanse mannen zijn na een reis van 16 uur aangekomen in de fanzone. Normaal juichen zij voor Spanje, maar vanwege de boycot kan dat nu niet. Mede daarom zijn vrienden van hen thuisgebleven. "Ik vind dat ieder land mee moet doen", zegt een van hen. "Maar als dit het gevolg is, heb ik liever dat Israël niet meer meedoet."

De halve finales zijn morgen en donderdag, de finale volgt zaterdag.

Het aantal tieners dat wordt verdacht van zware misdrijven is vorig jaar opnieuw gestegen. Dat meldt het Openbaar Ministerie in het vandaag uitgebrachte jaarverslag.

Zware misdrijven zijn bijvoorbeeld overvallen, het bezit van explosieven en doodslag of moord. Vorig jaar werden 2415 jonge verdachten (van 12 tot en met 17 jaar) van zulke zaken verdacht. Dat is bijna 20 procent meer dan twee jaar eerder.

Zo worden minderjarigen onder meer geronseld door criminele organisaties om aanslagen met vuurwerkbommen te plegen, drugs uit havens te halen en om drugs te bezorgen.

'Zorgelijk'

Het OM noemt de toename een zorgelijke ontwikkeling. In 2024 werden 2322 minderjarigen verdacht van zware misdrijven. Een jaar eerder ging het om 2021.

Bij het OM kwamen vorig jaar in totaal 181.700 misdrijfzaken binnen. In ruim 15.000 zaken was de verdachte minderjarig. Over het algemeen neemt de jeugdcriminaliteit sinds 2022 af, meldde het CBS in maart.

Uit het jaarverslag blijkt verder dat het OM een half jaar na de hack van vorig jaar juli nog altijd een forse achterstand had. Zo'n 9000 zaken waren daardoor aan het einde van het jaar nog niet opgepakt. Het gaat daarbij in de meeste gevallen om lichte misdrijven waarbij er geen slachtoffer is.

Verdachten kunnen weer sneller psychisch onderzocht worden in het Pieter Baan Centrum (PBC). De afgelopen jaren kon het tot negen maanden duren voordat een verdachte in de kliniek kon worden opgenomen. Nu duurt het drie tot vier maanden. Dat blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd.

In de kliniek worden jaarlijks 200 tot 220 verdachten onderzocht. Het gaat om mensen tussen de 18 en 90 jaar oud. De meesten zijn man. Zij worden vaak verdacht van ernstige misdrijven zoals moord, doodslag of verkrachting.

Vorige maand werd bekend dat de verdachte van de moord op Lisa uit Abcoude zeven weken langer in de kliniek moet blijven voor onderzoek. Ook onder anderen de man die ervan wordt verdacht dat hij twee jonge asielzoekers heeft doodgeschoten in Amsterdam, zal in het PBC worden onderzocht.

Normaal gesproken worden verdachten in de kliniek zes weken lang geobserveerd door onder anderen een psychiater en een psycholoog. Op basis van hun bevindingen geven ze advies aan de rechter over de toerekeningsvatbaarheid van de verdachte en of diegene behandeld moet worden in bijvoorbeeld een tbs-kliniek.

De psychiatrische observatiekliniek werd in 1949 in Utrecht geopend door forensisch psychiater Pieter Baan. In 2018 verhuisde de kliniek naar Almere. Daar zijn vier afdelingen met in totaal 28 cellen die vrijwel altijd bezet zijn.

Langer wachten dan normaal

Hoe snel verdachten in het PBC kunnen worden onderzocht, hangt deels samen met het aantal verzoeken. Jaarlijks wordt in duizenden strafzaken onderzoek gedaan naar de toerekeningsvatbaarheid van verdachten. Meestal gebeurt dit in de gevangenis waar de verdachte op dat moment zit. Wanneer intensiever onderzoek nodig is, worden verdachten naar het Pieter Baan Centrum gestuurd.

De afgelopen jaren moesten die verdachten langer wachten dan normaal, meldt het PBC. Dat zou niet alleen komen doordat er meer verzoeken waren, maar ook doordat er minder plek was in de kliniek. Zo werden afdelingen tijdelijk gesloten omdat badkamers gerenoveerd moesten worden. Ook liep de wachttijd op door een tekort aan psychologen en psychiaters.

Rechtszaken vertraagd

Lange wachttijden zijn niet wenselijk omdat rechtszaken daardoor vertraging kunnen oplopen. Dat gebeurde bijvoorbeeld in de rechtszaak tegen de verdachte van de dodelijke schietpartij in Zwijndrecht. Vanwege ruimtegebrek in de observatiekliniek moest de verdachte maandenlang wachten voordat hij kon worden opgenomen.

Het afgelopen jaar is de achterstand ingelopen, zegt het Pieter Baan Centrum. Daardoor duurt het vanaf het moment van de aanmelding nu twaalf tot vijftien weken totdat een verdachte kan worden opgenomen.

Het Pieter Baan Centrum benadrukt dat de wachttijd niet veel korter kan zijn dan tien weken. De kliniek zegt een aantal weken nodig te hebben voor de voorbereidingen. Ook moet het politiedossier zo goed als compleet zijn. "Alleen dan kunnen de gedragsdeskundigen de recherchebevindingen rondom de verdenkingen goed met de onderzochten bespreken."

De komende tijd kan de wachttijd wel weer oplopen, zegt het PBC. De rechtbank en het Openbaar Ministerie hielden rekening met de langere wachttijden. Nu het minder lang duurt voordat een verdachte opgenomen kan worden, gaat het aantal observatieverzoeken mogelijk weer stijgen.

De betrouwbaarheid van de nieuwsvoorziening van omroep Ongehoord Nederland (ON!) staat onder druk. Die conclusie trekt een evaluatiecommissie in een rapport over het Nederlandse omroepbestel en de NPO. Ook zijn er binnen de NPO en de individuele omroepen "te veel kapiteins die elk hun eigen koers varen" en maakt de commissie zich zorgen om andere bedreigingen die journalistieke waarden verdringen.

Ongehoord Nederland draagt volgens de commissie bij aan een divers medialandschap, omdat de omroep zich richt op mensen die zich in andere omroepen minder goed kunnen vinden. Tegelijk staat de betrouwbaarheid van zijn informatievoorziening onder druk, "en daarmee die van de publieke omroep als geheel", staat in het rapport. "Dat is ernstig, het tast wellicht de belangrijkste kernwaarde, de hoofdmissie, van de publieke omroep aan."

In het rapport staat dat de journalistieke kwaliteit van de ON!-programma's nadrukkelijk om aandacht vraagt. "Herhaaldelijk is gebleken dat het media-aanbod niet voldeed aan de kwaliteitsstandaarden van de publieke omroep." Ook hield het programma Ongehoord Nieuws zich meermaals niet aan de journalistieke code. Dat is een verzameling ethische richtlijnen waaraan journalisten van de publieke omroep zich moeten houden, zoals waarheidsvinding, hoor en wederhoor, respect voor privacy en het scheiden van feiten en meningen.

Onjuiste informatie

De NPO-Ombudsman publiceerde sinds 2022 elf onderzoeken waarin het handelen van Ongehoord Nederland negatief wordt beoordeeld. "De constateringen zijn het niet scheiden van feiten en meningen, het onvoldoende tegenspreken en doorvragen door presentatoren en daarmee het verspreiden van aantoonbaar onjuiste informatie."

Verder heeft het Commissariaat voor de Media een boete opgelegd aan ON! in verband met (de schijn van) belangenverstrengeling. Ongehoord Nederland heeft hiertegen een bezwaar ingediend, die procedure loopt nog. In het rapport neemt de evaluatiecommissie "het signaal serieus".

Controle op de publieke omroep

In het rapport beoordeelt een commissie de prestaties van het Nederlandse publieke omroepbestel voor de periode 2022-2026. De Mediawet schrijft voor dat de NPO zo'n onderzoek geregeld laat doen.

De publieke omroep heeft een democratische functie: het informeert de samenleving, controleert de macht en brengt mensen in aanraking met verschillende perspectieven en opinies.

Het Commissariaat voor de Media houdt toezicht op de Nederlandse mediasector. De Ombudsman behandelt klachten over de journalistieke programma's.

Het Nederlandse omroepbestel bestaat uit de NPO als koepelorganisatie, de NOS en de NTR als taakomroepen, en de overige elf omroepen. Het kabinet wil dat de omroepen samengaan in vier omroephuizen.

"Er zijn te veel kapiteins die elk hun eigen koers varen", schrijft de commissie. Er is volgens de onderzoekers onduidelijkheid over de rolverdeling wat betreft de inhoud van programma's. Ook is sprake van concurrentie, zowel tussen de NPO en de omroepen als tussen de omroepen onderling.

Een nieuw omroepbestel met een simpelere structuur en minder "lagen" in de besluitvorming moet volgens de commissie overzicht brengen. Maar er moet wel ruimte blijven voor verschillende perspectieven, om vernieuwing van het aanbod mogelijk te maken.

De commissie stelt dat de NPO zich weer meer moet richten op de kernwaarden: kwaliteit en betrouwbaarheid, pluriformiteit, onafhankelijkheid en toegankelijkheid. "Daarmee onderscheidt de publieke omroep zich van commerciële partijen." Op die manier kunnen de NPO en andere omroepen hun democratische functie blijven vervullen.

Invloed Big Tech

In het rapport benoemt de evaluatiecommissie ook grote bedreigingen van buitenaf, die de journalistieke waarden van de publieke omroep verdringen. Volgens de commissie staan we op een "kritiek punt" in de levensloop van het omroepbestel. Waar journalistiek vroeger sterk verbonden was aan de verzuilde samenleving, is er nu veel meer (niet-journalistieke) concurrentie.

"Dominante internationale partijen analyseren en beïnvloeden consumentengedrag. Platforms als YouTube, Facebook, Instagram, TikTok en Netflix hebben een poortwachtersfunctie gekregen en bepalen daardoor in toenemende mate wat Nederlanders zien, horen en geloven."

De evaluatiecommissie is kritisch omdat dergelijke Big Tech-bedrijven niet zijn ontworpen "voor democratische waarden, maar voor maximale aandacht, het verkrijgen van data en winst". Tegelijkertijd nemen in steeds meer landen "autocratische tendensen" toe en staan democratieën onder druk.

Ook AI en de politiek vormen volgens het rapport een bedreiging. Informatie van kunstmatige intelligentie kan onnauwkeurig of zelfs verzonnen zijn en is moeilijk te controleren. In de politiek wordt de integriteit van de publieke omroep steeds vaker openlijk ter discussie gesteld. De PVV had in 2023 een verkiezingsbelofte om de financiering van de NPO in zijn geheel te beëindigen, en de BBB sprak van "de activistische NPO". Hoogleraren noemden dat een "weinig verhulde aanval op onze publieke omroep".

De Europese Unie legt sancties op aan gewelddadige Israëlische kolonisten vanwege aanvallen op Palestijnen, zegt EU-buitenlandchef Kaja Kallas. Ook worden er nieuwe sancties ingesteld tegen Hamas-kopstukken en tegen extreemrechtse groeperingen in Israël, zo hebben de EU-ministers van Buitenlandse Zaken besloten in Brussel. Over de inhoud van de sancties is nog niets bekendgemaakt.

"Het is hoog tijd dat we van impasse overstappen naar uitvoering", zegt Kallas. De ministers willen daarmee laten zien dat geweld en extremisme niet zonder gevolgen kunnen blijven. Het aantal aanvallen op Palestijnen door kolonisten blijft stijgen.

Volgends de Nederlandse buitenlandminister Berendsen laat de EU met de sancties zien dat geweld door kolonisten "echt onacceptabel is". Volgens hem geven de 27 lidstaten een "heel duidelijk" signaal af.

De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa'ar reageert op X dat "de EU zonder enige onderbouwing op willekeurige en politieke wijze sancties aan Israëliërs heeft opgelegd vanwege politieke opvattingen". Ook noemt hij het "schandalig" dat de EU "een onaanvaardbare vergelijking maakt tussen Israëlische burgers en Hamas-terroristen".

Palestijns gebied

Mensenrechtenorganisaties slaan al lange tijd alarm over het geweld van kolonisten op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever tegen Palestijnen die daar wonen. Ze spreken zelfs van etnische zuivering. De Israëlische regering en het leger grijpen nauwelijks in.

Volgens het internationaal recht is de Westoever Palestijns gebied. Ondanks internationaal protest gaat Israël door met de bouw van illegale nederzettingen. Vorige maand bleek dat de regering in het geheim de bouw van nog eens 34 nieuwe nederzettingen had goedgekeurd.

De uitbreiding lijkt een tweestatenoplossing voor Israël en de Palestijnse Gebieden verder onder druk te zetten. "Uitbreiding van de nederzettingen is voor ons onacceptabel en staat een tweestatenoplossing echt in de weg", zei Berendsen.