NOS Nieuws - Algemeen

De bultrug die opnieuw is gestrand voor de Duitse Oostzeekust, is niet meer te redden. Pogingen daartoe worden stopgezet. Deskundigen gaan ervan uit dat de bultrug doodgaat op de plek waar hij nu ligt. Hij is te ziek en te zwak om op eigen kracht weg te zwemmen, is hun inschatting.

Een deelstaatminister sprak op een persconferentie van een emotionele dag. "We hebben alles geprobeerd om hem een kans te geven. Het is een unieke tragedie", zei de minister. Het beste is volgens hem om de bultrug met rust te laten.

In het water voor het eilandje Poel is een veiligheidszone ingericht. Niemand mag in de buurt van de bultrug komen. De politie houdt dag en nacht toezicht. Ook dronevluchten, bijvoorbeeld om opnames van de bultrug te maken, zijn verboden.

Bultrug houdt gemoederen bezig

Het besluit om het dier met rust te laten komt aan het einde van een week tussen hoop en vrees. Veel Duitsers zijn begaan met het lot van Timmy, zoals de bultrug wordt genoemd.

Het zeedier strandde op 23 maart voor het eerst bij de badplaats Timmendorfer Strand. Rond Timmy werd toen een geul gegraven.

Na drie dagen lukte het de bultrug om los te komen en weg te zwemmen, maar in het weekend ging het voor de kust van Wismar opnieuw mis. De bultrug is sindsdien meerdere keren losgekomen en weer gestrand. Sinds gisteren ligt hij op de plek waar hij waarschijnlijk zal doodgaan.

Er is al een planning voor als de bultrug dood is. Het kadaver gaat naar het Ocean Museum Germany in Stralsund, zo'n 130 kilometer naar het oosten. Specialisten willen daar onderzoeken wat de bultrug mankeerde.

De Nederlandse landmacht gaat over op een nieuwe strategie, gericht op de inzet van drones. Vanaf 1 januari 2028 moeten alle gevechtseenheden zijn toegerust voor oorlogvoering met drones.

Het startsein voor die nieuwe strategie werd vandaag gegeven op de kazerne in Oirschot. De systematische invoering van de drone-strategie betekent een grote omslag voor de landmacht. Er moet veel nieuw materieel worden aangeschaft en alle militairen worden opgeleid om met drones te kunnen werken.

Defensie zoekt daarnaast 1200 specialisten, onder wie dronepiloten en technici.

Het besluit van Defensie is ingegeven door de snelle ontwikkelingen op het slagveld in Oekraïne, waar drones een steeds grotere invloed op het verloop van de strijd hebben.

"Drones zijn een direct wapen geworden dat door de infanterist, matroos of vlieger kan worden ingezet om ook offensief te kunnen optreden. Als we dat niet meenemen in ons eigen werk dan gaan we de oorlog verliezen", zei Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim bij de presentatie.

Verkenning, verdediging en aanval

In 2028 moeten de drie landmachtbrigades en het Korps Commandotroepen zijn voorzien van alle middelen om met en tegen drones te kunnen vechten. Daarbij horen niet alleen drones voor verkenning, maar ook voor verdediging en aanval.

Ook de uitrusting wordt aangepast: zo komen er speciale camouflagedekens die lichaamswarmte tegenhouden zodat een militair minder goed door een drone kan worden ontdekt. Wapens en tanks krijgen speciale richtmiddelen om drones uit de lucht te schieten.

Bataljons krijgen standaard een kleine mobiele werkplaats die meegaat op het slagveld. Daar kunnen kleine reparaties en aanpassingen worden gedaan. Daarvoor heeft Defensie dronespecialisten en technici nodig. Verder achter de frontlinie komen grotere werkplaatsen met reparatie- en productiecapaciteit.

De Nederlandse industrie is nauw betrokken bij deze innovaties. Nederland levert veel drones aan Oekraïne en dankzij een samenwerkingsovereenkomst worden de ervaringen op het slagveld snel gedeeld.

"Nederland beschikt met de drone-industrie over een innovatieve sector waar we graag nauw mee samenwerken", zegt brigadegeneraal Joland Dubbeldam, commandant van de Task Force drones, verantwoordelijk voor de invoering van de nieuwe strategie.

Dominant en dodelijk wapen

De meer dan 10.000 militairen van de gevechtseenheden van de landmacht krijgen ook les over het omgaan met drones.

Op het slagveld in Oekraïne wordt tachtig procent van de slachtoffers aan beide kanten verwond of gedood door een drone. "Je ziet daar hoe dominant drones zijn voor de moderne oorlogvoering", zegt defensiespecialist Peter Wijninga. "Er is een enorme wapenwedloop gaande met nieuwe ontwikkelingen op dit gebied."

"Dat maakt dat het Westen ook gaat nadenken over de inrichting van zijn strijdkrachten. Dan zie je dat de grondstrijdkrachten niet goed zijn voorbereid. De infanterie vecht niet meer om een vierkante meter, maar om een kubieke meter, tot 50 of 100 meter hoogte."

Oorlogsrecht

De komst van kleine drones op het slagveld betekent dat het karakter van oorlog verandert, zegt ook Lauren Gould, universitair hoofddocent conflictstudies aan de Universiteit Utrecht. "We zien in de context van Oekraïne dat drones niet zorgen voor een overwinning, ze zorgen alleen maar dat je niet verliest."

Ze ziet daarbij een patstelling met heel veel doden en gewonden. "Drones achtervolgen soldaten om ze te doden. Een drone die de laatste kilometer autonoom vliegt, stopt niet als een soldaat zich overgeeft." Dat zou volgens het oorlogsrecht een oorlogsmisdaad zijn en daarom vindt ze dat de politiek de grenzen van het gebruik moet aangeven.

Democratische controle

Gould stelt ook vragen bij de democratische controle op deze wapens, die onderdeel zijn van een snelgroeiende wapenwedloop. "De innovatie gaat heel snel en de startups zijn moeilijk te controleren. Drones worden op steeds meer terreinen ingezet, ook bij burgerdoelen. Tegelijkertijd wordt er teruggeduwd op de democratische processen."

Dat betekent niet dat ze vindt dat de krijgsmacht moet afzien van de invoering van de drone. "Wel moeten we eerst het politieke en maatschappelijke debat voeren waar dit heengaat en waar we willen dat dit eindigt. Dat doen we ook met atoomwapens en chemische wapens. Daar maken we afspraken over."

Nu de gasprijzen hard doorstijgen, gaan er in de politiek nadrukkelijker stemmen op om de kolencentrales in Nederland langer open te houden. Volgens de wet moeten ze uiterlijk 2030 de deuren sluiten, omdat ze zeer vervuilend zijn.

"Vloeken in de kerk", noemde CDA-leider Henri Bontenbal het toen hij vorige week tijdens een debat weer het balletje opwierp om de drie kolencentrales in Nederland toch langer open te houden. Hij vindt dat Nederland de optie achter de hand moet houden.

"Als de keuze wordt geen stroom of kolenstroom dan denk ik dat heel veel mensen liever tijdelijk vieze kolenstroom willen", zegt Bontenbal. "De kolencentrales moet je ombouwen naar biomassacentrales. Intussen moeten we alles op alles zetten om de verduurzaming voor elkaar te krijgen."

Veel elektriciteit komt van kolencentrales

Gas- en kolencentrales zijn op dit moment belangrijk voor de stabiliteit op het stroomnet: ze springen bij op momenten dat er geen wind en zon is om elektriciteit te produceren. Doordat het gas de afgelopen weken duur was, draaiden vooral de kolencentrales weer op volle toeren.

De drie kolencentrales in Nederland leveren ongeveer 15 procent van de stroom in Nederland:

Omdat er vanaf 2030 dus geen kolenstroom meer mag zijn, riep netbeheerder Tennet vorig jaar de politiek al op om een plan te maken voor een alternatief op windstille en bewolkte dagen. Het kabinet is nog bezig met dat plan, het zogeheten capaciteitsmechanisme.

Het vraagstuk is de laatste weken een stuk urgenter geworden door de oorlog in het Midden-Oosten, want als de gasprijzen zo hoog blijven, zijn gascentrales ook geen aantrekkelijke optie meer. Daarmee valt dus ook een andere belangrijke stroombron weg.

Politiek gevoelig

Partijen als PVV, JA21 en Forum voor Democratie hebben geen bezwaren tegen vervuilende kolencentrales. Ook de VVD is niet per se tegenstander, maar dat ook het CDA het onderwerp nu opnieuw ter sprake brengt, ligt zeer gevoelig bij coalitiepartner D66. Rob Jetten heeft zich altijd hard gemaakt voor de sluiting van kolencentrales.

Jetten poseerde in 2019 bij een verkiezingsposter over de kolencentrale aan de Hemweg in Amsterdam. Hij kreeg daar veel kritiek op, omdat door de sluiting veel werknemers van de centrale hun baan verloren:

Ook bij GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro), de grootste oppositiepartij is er grote weerstand tegen het voorstel van het CDA. "Dit is een fossiele reflex die partijen vaker hebben in crisistijden", zegt Kamerlid Sjoukje van Oosterhout van GroenLinks-PvdA. "De kolencentrales geschikt maken voor biomassa is een enorme investering. Terwijl we juist volle bak moeten investeren in groene energie van eigen bodem en het isoleren van woningen."

Belgie haalt capaciteit weg

België kijkt vanwege de hoge olie- en gasprijzen al wel weer veel nadrukkelijker naar kolen en specifieker: naar de kolencentrales van Nederland. De Belgische regering heeft voor de komende tijd een derde van de capaciteit gekocht bij Uniper, de eigenaar van de kolencentrale op de Rotterdamse Maasvlakte.

"Die capaciteit is nu dus niet meer beschikbaar voor Nederland", zegt Uniper-directeur Dyonne Rietveld. "Ik zou liever hebben dat Nederland de reservering maakt, want dan kunnen we het ook hebben over de vraag of we biomassa kunnen gaan gebruiken."

Rietveld hoopt dat de kolencentrale op de Maasvlakte ook na 2030 nog een rol kan spelen. "Kolencentrales hebben geen toekomst, dat weten we allemaal, maar als we ze ombouwen naar biomassacentrales zijn we niet te afhankelijk van één bron."

Weerstand tegen biomassa

Ook biomassa leidt al jaren tot discussie: er worden (buitenlandse) bossen voor gekapt en veroorzaakt net zo goed CO2-uitstoot. In 2022 zette Jetten, toen nog minister van Klimaat en Energie, abrupt de subsidies voor biobrandstoffen stop vanwege de grote weerstand tegen het gebruik ervan.

Rietveld van Uniper en CDA-leider Bontenbal zien daarvoor dezelfde oplossing: de CO2 opvangen en opslaan onder de Noordzee. "Dan heb je duurzame energie, negatieve CO2-emissie en regelbaar vermogen", zegt Rietveld. "Maar dan hebben we duidelijkheid nodig en politieke steun."

Rietveld waarschuwt dat zonder die duidelijkheid na volgend jaar de sluiting van de kolencentrale op de Maasvlakte onomkeerbaar is. "Het kabinet kan dan niet meer last minute ons een telefoontje geven dat de centrale toch moet aanblijven", zegt zij. "Die capaciteit is dan dus echt weg."

Op verschillende plekken in Europa zijn vandaag migranten op zee overleden. Bij het Italiaanse eiland Lampedusa troffen hulpdiensten in een boot 19 omgekomen migranten aan. Er waren ook nog vijf mensen in kritieke toestand aan boord en 58 andere overlevenden.

Een patrouilleboot van de kustwacht begon vanochtend vroeg met de reddingsoperatie. De boot waar de migranten op zaten, was een aantal dagen geleden vertrokken naar Europa vanaf de Libische kust.

Onderweg kregen zij te maken met een stevige wind en aanhoudende regen bij een temperatuur van ongeveer 10 graden. Mogelijk zijn sommigen aan boord dus overleden door onderkoeling.

Oversteek naar Engeland

Ook bij de Noord-Franse kust overleden vandaag twee migranten. Zij probeerden over te steken naar Engeland. Een derde migrant is onderkoeld opgenomen in een kliniek in Duinkerke.

Zo'n dertig vluchtelingen probeerden vanaf het strand bij Grevelingen op een grote rubberboot te komen. Velen stonden daarbij lang in het koude water of gleden van de boot weer het water in.

Boot gezonken bij Bodrum

Vanochtend werd al bekend dat ten minste negentien mensen zijn omgekomen bij een ongeluk met een migrantenboot voor de kust van Turkije. De boot zonk bij de badplaats Bodrum. De kustwacht wist 20 opvarenden te redden. Er waren eerst 21 overlevenden, maar een van hen overleed later alsnog.

De vluchtelingen kwamen allemaal uit Afghanistan. Ze waren in een opblaasbare boot met buitenboordmotor onderweg, mogelijk naar het Griekse eiland Kos, zo'n 20 kilometer verderop.

Het eerste elftal van FC Den Bosch is flink getroffen door een voedselvergiftiging. De boosdoener is kip die niet goed was, schrijft Omroep Brabant. Ongeveer een derde van de spelersgroep zou ziek zijn geworden.

De wedstrijd van vrijdag tegen Jong Utrecht kan daarom niet doorgaan, meldt de club op de eigen website. "Op maandag staat er weer een duel op het programma, het korte herstel tussen twee wedstrijden is onverantwoord", schrijft de club.

"We betreuren dit nieuws richting alle supporters die zich verheugd hadden op een wedstrijd op een vast speelmoment. De wedstrijd tegen Jong FC Utrecht was een mooie aftrap van een lang paasweekend."

Wedstrijd verplaatst

De wedstrijd tegen Jong FC Utrecht is verplaatst naar maandagavond 20 april. De tickets die al waren gekocht voor de wedstrijd van vrijdag zijn geldig op de nieuwe speeldatum.

Carina en Jan de Nijs zitten nog wat onwennig in een tweedehands elektrische auto. Ze staan op het punt om een proefrit te maken. "We zijn binnen nu en een jaar toch aan een nieuwe auto toe", aldus Carina. "Dus we zeiden, met de gestegen benzineprijzen, loont het de moeite om alvast te gaan kijken."

En zo zijn er meer mensen die elektrisch willen gaan rijden, nu de brandstofprijzen historisch hoog liggen. Vooral tweedehands elektrische auto's zijn populair, blijkt uit cijfers van brancheorganisatie Bovag.

In maart, de eerste volle maand sinds het begin van de oorlog tegen Iran, werden maar liefst 50 procent meer gebruikte elektrische auto's (EV's) verkocht dan in de maand daarvoor. Daarmee komt de toename in de verkoop van tweedehands EV's in een stroomversnelling.

Volgens Bob Velthuis van Bovag is die stijging grotendeels te verklaren door de gestegen prijzen aan de pomp. "Voor consumenten is het uiteindelijk een simpele rekensom", zegt hij. "Brandstof is duur en er komen steeds meer betaalbare elektrische occasions op de markt en daarmee wordt elektrisch rijden voor een grotere groep een realistische optie".

Verder kunnen mensen die thuis hun auto opladen sinds begin dit jaar certificaten verkopen aan vervuilende bedrijven. De invoering van dat systeem draagt mogelijk ook bij aan een toename in de vraag naar elektrische auto's.

Johan Meure, eigenaar van een autobedrijf in Purmerend, ziet de groei terug in zijn showroom. "De laatste weken is er een behoorlijk explosieve toename in de vraag naar gebruikte elektrische auto's. Ik denk wel 35 tot 40 procent", zegt hij.

Online vergelijkingsplatform Gaspedaal.nl laat weten dat mensen sinds het begin van de energiecrisis vaker op advertenties van elektrische auto's klikken.

Occasionland

Nederland staat bekend als occasionland. Vorig jaar werd er een recordaantal gebruikte auto's verkocht. Ons wagenpark is gemiddeld dan ook ouder dan dat van onze buurlanden, blijkt uit data van de Europese brancheorganisatie ACEA.

Toch is de markt voor elektrische occasions nog altijd relatief klein, blijkt uit de cijfers van Bovag. De afgelopen drie maanden werden er bijna 35.000 elektrische occasions verkocht, op een totaal van ruim 540.000 verkochte tweedehands auto's. Dat is een marktaandeel van zo'n 6,5 procent.

Het aanbod van gebruikte elektrische auto's is de afgelopen jaren wel flink gestegen. Dat komt doordat leasemaatschappijen ze in toenemende mate op de markt brengen. Ze doen dat nadat de auto's een aantal jaren door leaserijders zijn gebruikt.

Tot voor kort bleef het voor mensen vaak financieel toch niet aantrekkelijk genoeg om op een EV-occasion over te stappen. Dat had onder meer te maken met het wegvallen van belastingvoordelen en andere gunstige regelingen. Het gevolg was dat duizenden gebruikte EV's werden geëxporteerd naar landen als Noorwegen die wel gunstige regelingen hebben.

Twijfels

Daarnaast is er vaak een psychologische drempel om over te stappen op elektrisch, ziet gedragspsycholoog Daan Remarque. "Een elektrische auto brengt allerlei nieuwigheden met zich mee en dat leidt tot terughoudendheid. Mensen durven soms geen tweedehandse elektrische auto te kopen door mythes over de kwaliteit van een gebruikte batterij", zegt hij.

Autohandelaar Johan Meure ziet die twijfels geleidelijk verdwijnen bij zijn klanten. "Gebruikte elektrische auto's zijn veel beter dan verwacht", zegt hij. "Wij doen metingen van batterijen en dan blijkt dat auto's van 5 jaar of ouder vaak nog 90-95 procent of zelfs 100 procent van hun batterijcapaciteit hebben"

Remarque gelooft dat de huidige energiecrisis het koopgedrag van mensen kan veranderen. "En als mensen eenmaal elektrisch rijden, willen ze niet meer terug."

Meure denkt wel dat de prijs van gebruikte elektrische auto's de komende tijd gaat oplopen door de gestegen vraag. "En dan praat je niet over een paar honderd euro", voegt hij toe.

Carina en Jan zijn ondertussen terug van hun proefrit. "Dit rijdt als een zonnetje. Heel lekker stil en ook ideaal met die automaat", zegt Carina. En of ze er ook mee wegrijden? "Wij zijn al verkocht, maar de auto nog niet", antwoordt Jan lachend. "We gaan er even rustig over denken", voegt Carina toe.

Vier mannen die eind vorig jaar burgemeester Scholten van Venlo bedreigden, krijgen een taakstraf en een boete. Het Openbaar Ministerie heeft die straffen opgelegd. De mannen hebben het vonnis geaccepteerd en daarmee komt de zaak niet voor de rechter.

De mannen uitten vorig jaar op sociale media bedreigingen en beledigingen aan het adres van Scholten. In Venlo werd toen gediscussieerd over de komst van een asielzoekerscentrum in een voormalig klooster.

Een van de mannen schreef dat het tijd werd "dat de burgemeester aan het hoogste punt van ons stadhuis aan zijn kraag wordt opgehangen". Ook het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) werd genoemd in de dreigberichten.

Commotie

De zaak leidde tot grote beroering in Venlo en de rest van Limburg. Provincie- en gemeentebestuurders spraken zich in een grote advertentie uit tegen intimidatie. De Limburgse Commissaris van de Koning Emile Roemer noemde het "te schandalig voor woorden" dat Scholten werd bedreigd en dat maatregelen nodig waren.

Als gevolg van de bedreigingen werd het huis van Scholten beveiligd. De burgemeester deed meerdere keren aangifte. Ook raadsleden die werden bedreigd deden dat.

Het azc komt er wel. In december ging de Venlose raad akkoord met de aanvraag van het COA. De komende vier jaar kunnen er maximaal 328 mensen terecht in het oude klooster Bethanië, dicht bij de grens met Duitsland.

Spijt betuigd

De mannen die nu een straf hebben gekregen zijn 47, 65, 68 en 70 jaar. Ze komen uit Venlo en het naastgelegen Baarlo. Volgens het Openbaar Ministerie hebben ze spijt betuigd nadat ze van Scholten zelf hadden gehoord welke impact hun acties hadden.

In de zaak zijn er nog twee verdachten. De zaak van een van hen wordt later behandeld. De ander ging niet in op de uitnodiging voor een zogeheten hoorgesprek bij het Openbaar Ministerie. Hij moet voor de politierechter verschijnen.

Straf zonder rechter?

De vier mannen hebben hun straf gekregen in een OM-Hoorgesprek. Een officier van justitie legt dan een straf op aan een verdachte. Er komt geen rechter aan te pas. Dat kan in bepaalde zaken en tot een bepaald strafmaximum. Zware zaken komen altijd voor een rechter.

Als een verdachte de opgelegde straf accepteert, is de zaak voorbij. Een verdachte kan ook bezwaar maken. Dan kijkt er alsnog een rechter naar de zaak.

De Hubertustunnel in Den Haag blijft twee maanden langer dicht dan gepland. De bedoeling was dat de tunnel na een opknapbeurt van negen maanden eind april weer zou opengaan, maar dat gaat de aannemer niet lukken.

De tunnel is een belangrijke verbinding tussen Scheveningen en de noordelijke rand van Den Haag. Eind juli werd die al gesloten voor renovatie, schrijft Omroep West.

De gemeente Den Haag noemt de vertraging onaanvaardbaar. Door de vertraging moet de gemeente enkele andere wegwerkzaamheden waarschijnlijk uitstellen. De gemeente legt de aannemer daarom een boete op van 13.000 euro per dag dat de oplevering wordt uitgesteld.

Daarnaast krijgt de aannemer een boete van 891.000 euro, omdat het bouwbedrijf de aanbesteding voor de renovatie juist had gewonnen , omdat was beloofd dat het werk al in januari klaar zou zijn.

Nieuw asfalt en zonnepanelen

De Hubertustunnel is zestien jaar oud en was volgens de gemeente toe aan een groot onderhoud. Zo krijgt de tunnel over 1600 meter een nieuwe wand met een brandwerende coating. Ook wordt het asfalt vernieuwd en krijgt de tunnel zonnepanelen.

De vertraging in het werk betekent voor inwoners dat ze langer overlast hebben en moeten omrijden. De omleidingsroutes die de gemeente Den Haag vanwege de sluiting van de tunnel heeft ingesteld, blijven langer van kracht. Naar verwachting gaat de tunnel begin juli weer open.

Een meerderheid van de Tweede Kamer is voor het invoeren van een speciaal ticket in het openbaar vervoer, waarmee mensen komende zomer in de daluren veel goedkoper kunnen reizen. Dat bleek vanmiddag tijdens een debat in de Tweede Kamer. Probleem is wel dat de partijen het niet eens zijn over hoe zo'n kortingskaartje moet worden betaald.

Het gaat om een voorstel van Kamerlid De Hoop van GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro). Hij wil dat het kabinet deze zomer een 'klimaatticket' invoert. Reizigers betalen dan negen euro per maand en kunnen vervolgens onbeperkt in de daluren reizen. In 2022 experimenteerde Duitsland al met een vergelijkbaar kortingsticket.

De Hoop pleit al langer voor zo'n klimaatticket en ziet nu een extra voordeel vanwege de oorlog in het Midden-Oosten. "Je betaalt minder en het is beter voor onze groene toekomst. Als meer mensen de bus of trein nemen, verbruiken we minder brandstof. Dat helpt in tijden waarin energie schaars en duur is."

Positief ontvangen

Een meerderheid van de aanwezige Kamerfracties reageert positief op het voorstel. Zo zegt D66'er Huidekooper "blij te zijn dit voorstel te horen". Kamerlid Heutink (Groep Markuszower) meent dat het kansen biedt en ook VVD-Kamerlid Schutz staat ervoor open.

Wat zijn de daluren?

De daluren in het openbaar vervoer (trein, bus, tram, metro) zijn de tijden buiten de ochtend- en middagspits, als het rustiger is. Doordeweeks is dat voor 6:30 uur, tussen 9:00 en 16:00 uur en na 18:30 uur. Zaterdag en zondag vallen helemaal onder de daluren.

Zo verenigd als de Tweede Kamer is over het uitgangspunt van het voorstel, zo verdeeld bleken de Kamerleden over hoe ze het kortingsticket willen betalen.

Kosten 400 miljoen

Volgens initiatiefnemer De Hoop kost het invoeren eenmalig zo'n 400 miljoen euro. Daarmee kunnen mensen van mei tot en met september onbeperkt reizen in de daluren. Hij wil dat financieren door een geplande verlaging van de overdrachtsbelasting, die mensen betalen als ze een tweede woning kopen, niet door te laten gaan.

Dat dekkingsvoorstel leidt niet bij iedereen tot positieve reacties. Zo zien Groep Markuszower en de SP liever dat het geld uit het Klimaatfonds komt. En Kamerlid Grinwis van de ChristenUnie vindt dat er sprake is van een "structureel probleem", dat je niet oplost met een eenmalige investering.

Als het de Kamer niet lukt om het eens te worden over de dekking dreigt het plan te sterven in schoonheid. "Als we allemaal een andere financiële dekking hebben, komt er helemaal niks", verzuchtte Kamerlid Heutink in het debat. Achter de schermen gaan de partijen doorpraten over een dekking waarin ze zich allemaal kunnen vinden. Ook coalitiepartijen D66 en CDA willen daaraan meewerken.

Onderwegpas

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur wil ook best naar een kortingsticket in het OV kijken. Het kabinet denkt op dit moment na over welke maatregelen allemaal kunnen werken om mensen te compenseren voor de stijgende prijzen. Volgens Bertram moet het openbaar vervoer ook onderdeel zijn van dat maatregelenpakket, maar mag het niet te veel kosten.

Afgelopen najaar lag er al een plan om minima en jongeren goedkoper met het openbaar vervoer te laten reizen: de Onderwegpas. Toen lukte het niet om daar afspraken over te maken met alle vervoerders. Daarom kwam het kortingsticket er niet.

De Europese Commissie wil het klimaatbeleid van de Europese Unie versoepelen. Aanleiding is de moeilijke situatie van de industrie en de dreigende energiecrisis door de Iran-oorlog. Die versoepeling raakt het zogenoemde emissiehandelssysteem ETS van de EU, de basis van het klimaatbeleid.

Grote bedrijven in Europa moeten certificaten kopen voor de CO2 die ze uitstoten. Dat is bedoeld als prikkel voor de bedrijven om zuiniger om te gaan met energie en minder broeikasgassen uit te stoten.

Jaarlijks bepaalt de EU hoeveel van deze CO2-certificaten er op de markt komen. Als de pot met certificaten te vol raakt, gaat nu nog een deel de prullenbak in. Dat heet de marktstabiliteitsreserve. Tot dusver gebeurde dat al met 3,2 miljard certificaten.

De Europese Commissie wil nu stoppen met dit 'weggooien'. Alle certificaten blijven in de pot, waardoor ze goedkoper worden en Europese bedrijven minder geld kwijt zullen zijn aan de verduurzamingseisen van de EU.

Het Europese emissiehandelssysteem (ETS)

ETS staat voor Emission Trading System, het Europese emissiehandelssysteem voor uitstootrechten van broeikasgassen. Het bestaat sinds 2005 en regelt dat bedrijven moeten betalen voor hun CO2-uitstoot. Voor elke ton CO2 die ze uitstoten, moeten ze een certificaat kopen, vooral grote bedrijven en elektriciteitscentrales die relatief veel CO2 uitstoten.

Lange tijd waren de prijzen van de CO2-rechten laag, waardoor de prikkel voor bedrijven om te verduurzamen niet sterk was. Daarom wordt het aantal rechten nu elk jaar minder. Daardoor kunnen de bedrijven elk jaar iets minder uitstoten en wordt uitstoten duurder. Zo dwingt het systeem Europese bedrijven om te verduurzamen. Uiteindelijk moet de uitstoot van de Europese Unie naar netto nul in 2050.

Deze ingreep die de Commissie wil doen, moet ertoe leiden dat de Europese industrie de internationale concurrentie beter aankan. Energie-intensieve bedrijven in Europa hebben moeite met concurreren met de rest van de wereld en krijgen nu ook nog te maken met stijgende energieprijzen door de Iran-oorlog.

"Dit voorstel is bedoeld om stabiliteit te brengen en de volatiliteit van de markt te verminderen", zegt een woordvoerder van de Europese Commissie.

Meer tijd voor verduurzaming

Het plan leidt waarschijnlijk niet direct tot lagere prijzen waar bedrijven van profiteren, maar op de langere termijn kan het wel verdere prijsstijgingen van certificaten en energie afremmen. En het geeft Europese bedrijven meer tijd en ruimte om te verduurzamen.

Het is waarschijnlijk niet het laatste voorstel om het emissiehandelssysteem aan te pakken. In juli wordt het hele systeem onder de loep genomen. Dat leidt er mogelijk toe dat er meer en langer rechten op de markt komen.

Lange tijd was het taboe om vraagtekens te zetten bij het ETS en de werking ervan. De schroom hierover lijkt de afgelopen maanden verdwenen. Steeds meer lidstaten, waaronder Italië, pleiten ervoor om het systeem op te schorten en zo het concurreren voor Europese bedrijven makkelijker te maken.

Andere landen, waaronder Nederland en Zweden zijn tegen, omdat ze vrezen dat het Europa's belangrijkste instrument om klimaatverandering te bestrijden, ondermijnt.

Niet alle bedrijven zijn voorstander van het afzwakken of opschorten van ETS. Het systeem zorgt er ook voor dat verduurzaming loont; veel groene bedrijven zouden eronder lijden als het wegvalt. Ook werkt de EU aan een CO2-heffing aan de grens die de oneerlijke concurrentie van bedrijven uit landen zonder klimaatbeleid enigszins ondervangt.

Zowel de lidstaten als het Europees Parlement moeten het voorstel nog goedkeuren.

Centraal in het Europese klimaatbeleid staat het betalen voor klimaatvervuiling. Ieder bedrijf en iedere burger gaat daar op termijn iets van merken. Bekijk hoe dat zit in deze video:

Minister Sjoerdsma ligt van alle kanten onder vuur vanwege de manier waarop hij steun probeert te verwerven voor zijn plannen. Vorige week wist hij een meerderheid 'over rechts' te krijgen voor zijn begroting in de Tweede Kamer. Nog geen week later kijkt hij naar links, ook met het oog op de Eerste Kamer.

De oppositie verwijt hem dat hij "van twee walletjes probeert te eten". Ook coalitiepartij CDA is kritisch over de gang van zaken.

Sjoerdsma (D66) kwam deze week met een plan om de bezuiniging op hulpgeld voor de VN-organisatie UNRWA ongedaan te maken. De Nederlandse steun aan deze hulporganisatie is sinds 2024 afgebouwd van 19 naar 11 miljoen euro, omdat er sprake zou zijn van verstrengeling met terreurorganisatie Hamas.

Als minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking wil Sjoerdsma nog dit jaar regelen dat er weer 8 miljoen extra komt. Hij vindt dat er voldoende verbeteringen zijn doorgevoerd bij de organisatie. En bovendien, zei hij vandaag in een debat, "is adequate steun voor Palestijnen in nood zonder UNRWA niet mogelijk".

Handtekening ingetrokken

Het plan staat haaks op wat er vorige week in de Tweede Kamer gebeurde. Daar lag een voorstel van GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren en D66 om de banden met UNWRA te herstellen, maar Sjoerdsma's partij haalde zijn handtekening weg, om te voorkomen dat rechtse partijen als JA21 de volledige begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zouden wegstemmen.

Afgelopen maandag kwam Sjoerdsma met het plan om toch 8 miljoen extra voor de hulporganisatie te regelen. Dat moet dan gebeuren bij de behandeling van de najaarsnota. Hij doet dat volgens een deel van de Kamer met het oog op de begrotingsbehandeling in de Eerste Kamer, waar GroenLinks-PvdA de grootste partij is.

Dat gaf de minister vandaag ook toe. Hij zei dat er in de Eerste Kamer nog "geen automatische meerderheden" zijn voor de begroting die hij erfde van het vorige kabinet en dat hij "een weg" wil vinden om die toch te krijgen.

'Zo zijn we niet getrouwd'

Het "slalommen" van Sjoerdsma is de meeste oppositiepartijen een doorn in het oog. Ze noemen het ongekend, ongehoord, ingewikkeld en een cynisch spel. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kröger vindt dat hij een keuze moet maken: "Je kunt niet de ene week het ene kiezen en de andere week het andere."

"Zo zijn we niet getrouwd, dit wordt een heel lastige manier van werken", voegde JA21-Kamerlid Hoogeveen daaraan toe.

Ook coalitiepartner CDA is kritisch. Kamerlid Van Ark zei dat het een volgende keer anders moet. "Dit is een goede les voor hoe wij als minderheidskabinet moeten handelen om meerderheden te krijgen." Het CDA-Kamerlid stelde dat haar partij er altijd voor is geweest om de Nederlandse steun aan UNWRA te hervatten en dat ze er ook steeds op heeft vertrouwd dat er een nieuw voorstel komt, omdat dat ook in het coalitieakkoord is afgesproken.

Nicole Maes van de VVD ging niet uitgebreid op de gang van zaken in, maar klonk voorzichtig kritisch. "Wij waren ook verrast maandagochtend, daar zal ik geen geheim van maken."

Het debat is niet afgemaakt. Het gaat volgende week donderdag verder.

Er is geen verband tussen de recente dood van twee vrouwen die allebei bij ABN Amro werkten, meldt de politie. Vorige week donderdag werd een van de vrouwen dood gevonden in haar woning in Amsterdam-Zuid en maandag werd een vrouwelijke collega door een misdrijf om het leven gebracht.

Maandagavond werd de 59-jarige vrouw dood aangetroffen op een parkeerterrein in Nieuw-Vennep. De politie hield gisteren een 36-jarige man aan met de Italiaanse nationaliteit, zonder vaste verblijfplaats. Hij zou de vrouw om het leven hebben gebracht en wordt vrijdag voorgeleid aan de rechter-commissaris.

Forensische Opsporing

Het is nog onduidelijk wat de doodsoorzaak is van de collega die in Amsterdam werd gevonden, maar ook de Forensische Opsporing was aanwezig in het huis. Die wordt ingezet wanneer er mogelijk geen natuurlijke doodsoorzaak is.

De zaken worden los van elkaar onderzocht, maar vanwege de werkplek van de vrouwen werd al snel gekeken of er een verband was. Behalve de werkrelatie tussen beide, lijkt er geen link te zijn tussen de incidenten. In beide gevallen loopt het onderzoek nog.

Ruim een jaar nadat in Rotterdam in twee weken tijd drie mannen om het leven werden gebracht, stond vandaag de 25-jarige verdachte Sendric S. voor de rechter. Hij verklaarde dat hij stemmen in zijn hoofd hoorde die hem vertelden dat hij mensen moest doodschieten.

De drie schietincidenten zorgden rond de jaarwisseling 2024-2025 voor grote onrust in de Rotterdamse wijk IJsselmonde; de politie adviseerde inwoners destijds om niet alleen de straat op te gaan.

Het eerste slachtoffer was een 63-jarige man. S. bekende tegenover de rechter dat hij hem op zaterdag 21 december 2024 neerschoot op de Reyerdijk: "Ik zag iemand lopen met een capuchon op. Dit is een goed persoon, zeiden de stemmen. Ik wachtte even een paar seconden en toen schoot ik."

S. vertelt dat hij mikte op het hoofd. Het slachtoffer overleed twee dagen later in het ziekenhuis.

Vriendelijke mannenstem

Al sinds de basisschool hoort S. soms een mannenstem, verklaarde hij voor de rechtbank. Die begon met vriendelijke instructies, zoals 'was je handen', maar uiteindelijk moest hij een wapen kopen en mensen doodschieten voor een financiële beloning. Hij richtte zich op mannen, want een vrouw vermoorden zou "niet eerlijk" zijn. Ook zocht hij slachtoffers uit die wat meer op leeftijd waren.

Volgens S. zei de stem na de eerste dode: "Goed zo, het is gelukt. En nu de volgende." Dat was een 58-jarige man, die op zaterdag 28 december 2024 op het Roelantpad liep. S. zegt dat hij hem in zijn rug en hoofd schoot.

Een paar dagen later, op donderdag 2 januari 2025, viel er een derde slachtoffer. Op camerabeelden is te zien hoe S. een 81-jarige man passeert op de Bommelerwaard, zich omdraait en zeven seconden wacht. Daarna schiet hij de man eenmaal van dichtbij in het hoofd.

De politie arresteerde S. kort na het derde schietincident in de woning van zijn vader, na een uitgebreide zoektocht.

Steun en toeverlaat

De weduwe van de 81-jarige man zet in de rechtbank een foto van haar man op tafel. Geflankeerd door haar twee dochters doet ze haar verhaal. "Jij hebt mijn Bram op klaarlichte dag zonder enige reden uit het leven gerukt, op laffe wijze."

"Hij stond nog midden in het leven", zegt de vrouw. "Bram was een trotse Rotterdammer, een ruwe bolster met een blanke pit. Ik kan het nog steeds niet geloven. Hij, die nooit een vlieg kwaad deed. Hij was 65 jaar mijn steun en toeverlaat."

"Het spijt me, mevrouw, ik begrijp uw verhaal", reageert S. Een beloning voor het doden van de drie mannen, zoals zijn stemmen hem in het vooruitzicht hadden gesteld, heeft hij nooit gekregen. "U bent opgelicht", concludeert de rechter. Sinds zijn arrestatie hoort S. geen stemmen meer. Hij krijgt medicijnen.

Deskundigen van het Pieter Baan Centrum noemen S. in een rapport van honderd pagina's 'ten minste sterk verminderd toerekeningsvatbaar'. Ze adviseren tbs met dwangverpleging. S. lijdt aan schizofrenie, heeft een verstandelijke beperking en een stoornis op het gebied van cannabisgebruik.

Vrijdag maken nabestaanden van de twee andere slachtoffers gebruik van hun spreekrecht.

Rotterdamse kappers krijgen vanaf vandaag een hulppakket dat ze kunnen gebruiken als ze vermoeden dat een klant slachtoffer is van huiselijk geweld. Uit onderzoek van de Radboud Universiteit blijkt dat een op de drie kappers wel eens signalen daarvan opvangt, maar niet weet hoe ermee om te gaan.

De toolkit met hulpmiddelen moet de kappers helpen om signalen van huiselijk geweld beter te herkennen en er goed mee om te gaan. Het pakket bevat onder meer visitekaartjes met informatie van hulpinstanties die discreet kunnen worden meegegeven aan de klant.

Volgens Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld Mariëtte Hamer functioneren kappers regelmatig als luisterend oor voor hun klant. "Veel mensen en vooral vrouwen gaan natuurlijk vaak naar de kapper, dus je bouwt een vertrouwensrelatie op", zegt Hamer. "Daar vertel je toch dingen die je bijna aan niemand vertelt."

Intieme setting

Sam Zwetsloot heeft al vijftien jaar een eigen kapsalon en kreeg zelf te maken met huiselijk geweld. "Ik vind het een enorm goed initiatief en ben er super blij mee", zegt ze over het project. In haar salon merkt ze dat klanten veel met haar delen, omdat het een intieme setting is.

Een luisterend oor bieden aan mensen die daar behoefte aan hebben, is volgens Zwetsloot cruciaal. "Als ik vroeger iemand had gehad die naar me had geluisterd, dan had me dat misschien een hoop ellende gescheeld", zegt ze.

Hamer en Zwetsloot benadrukken dat het niet de bedoeling is dat kappers hulpverleners worden, maar dat ze weten hoe ze moeten reageren en dat ze mogelijke slachtoffers van informatie kunnen voorzien. "Als je dat tien keer doet en je helpt er twee personen mee, dan vind ik dat een enorme winst", zegt Zwetsloot.

De eerste toolkit werd vandaag door regeringscommissaris Hamer overhandigd aan burgemeester Schouten van Rotterdam. Na Rotterdam volgt een proef in Friesland. Ook kappersopleidingen worden binnenkort betrokken bij het project.

Als alles goed gaat, vertrekt vannacht na ruim een halve eeuw weer een bemande missie naar de maan.

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Rob van Hassel bouwde mee aan het ruimteschip, hij maakte de zonnepanelen. Achttien minuten na de lancering zal zijn hart flink tekeergaan, want dan moeten 'zijn' panelen uitklappen. "Als dat niet lukt, dan is het abort mission en terug naar aarde."

In de podcast stappen we met Van Hassel aan boord van de Orion en reizen we in gedachten de vier astronauten achterna die straks vertrekken en verder de ruimte in reizen dan ooit is gebeurd.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Apple bestaat vijftig jaar. Het Amerikaanse bedrijf veranderde in zijn beginjaren radicaal hoe computers voor thuis werden gebruikt, met de Apple II (1977) en de iMac (1998). In 2007 deed Apple hetzelfde met de smartphone; het bedrijf teert nog altijd op dat succes van de iPhone.

De iPhone is misschien wel het succesvolste stuk consumentenelektronica dat ooit is gemaakt. Apple verdient jaarlijks dik 200 miljard dollar aan de verkoop ervan en dat is meer dan de helft van de totale inkomsten van het bedrijf. Onder meer daardoor is Apple na chipmaker Nvidia het waardevolste bedrijf ter wereld.

Dat succes had nooit kunnen plaatsvinden zonder een van Apples eerste computers: de Apple II, schrijft techsite The Verge. Computers waren in de jaren 70 iets voor hobbyisten die ze zelf in elkaar zetten. Apple pakte het anders aan: de computer kon aangesloten worden op een scherm.

Elke computer voor de Apple I was een vreselijk, onbegrijpelijk apparaat, behalve voor computerexperts, zei Apple-medeoprichter Steve Wozniak in 2014 tegen Bloomberg. "De Apple I was de eerste computer met een scherm, een televisie. Je typt de woorden op je toetsenbord en ziet ze verschijnen op de televisie", zei Wozniak. "Dat was een keerpunt in de geschiedenis."

Het was Wozniak die de computers ontwierp en in elkaar zette. In het eerste jaar van de Apple I uit 1976 werden er zo'n honderd verkocht. De Apple II van een jaar later deed het beter: een paar duizend in een jaar tijd.

De Apple II werd pas echt een succes nadat twee programmeurs en ondernemers in 1979 een spreadsheetprogramma hadden uitgebracht, speciaal voor dit apparaat, schrijft The Verge. Daarmee konden boekhouders en accountants hun werk veel sneller doen dan met pen en papier.

Vertrek en terugkeer Steve Jobs

In 1984 introduceerde Apple de Macintosh: computer en scherm in één apparaat, met een muis om hem te bedienen. De computer is vooral iconisch vanwege de reclame die datzelfde jaar werd uitgezonden. De boodschap was: de Macintosh is anders.

Toch was de Macintosh in eerste instantie geen verkoopsucces. Het apparaat was te duur, de Apple II verkocht beter. Ook de voorgangers van de Macintosh waren in dat opzicht een mislukking. Het leidde uiteindelijk tot het vertrek van medeoprichter Steve Jobs in 1985.

In de jaren 90 keerde Jobs terug, toen het niet goed ging met Apple, onder meer door concurrentie van Microsoft Windows. Met Jobs' terugkeer brak een gouden tijd aan voor Apple, analyseert The Verge. De introductie van de iMac in 1998 was het begin van "een van de succesvolste periodes" die een bedrijf heeft gekend.

De piek van dat succes ligt in 2007 met de introductie van de iPhone. Het apparaat bepaalt voor een groot deel hoe smartphones er ook vandaag nog uitzien.

Niet alleen succes

De iPhone leverde ook na Jobs' dood in 2011 genoeg geld op om ook fouten te maken. Zo kondigde Apple in 2017 een apparaat aan waarmee drie verschillende apparaten tegelijk draadloos konden worden opgeladen. Het product is nooit uitgebracht.

Het Amerikaanse bedrijf had ook grotere plannen die mislukten. In 2024 stopte Apple met de ontwikkeling van een auto, nadat het bedrijf er volgens Bloomberg tien jaar mee bezig was geweest. Het project zou meer dan een miljard dollar per jaar hebben gekost.

De nieuwste gadget van Apple is een soort skibril waarmee je virtuele beelden kunt bekijken en die twee jaar geleden in de verkoop ging. Het apparaat is geen verkoopsucces, maar laat wel zien dat Apple op zoek is naar het volgende grote ding, schrijft Bloomberg.

Het volgende grote ding

Apple werkt volgens Bloomberg aan een bril en een hanger die als ketting gedragen kan worden of vastgemaakt kan worden aan een kledingstuk. De apparaten zouden zijn voorzien van een camera en microfoon, zodat de drager ze met zijn stem kan bedienen.

Grote concurrenten zijn daarom niet alleen Microsoft voor computers en Samsung voor smartphones, maar ook Meta (van Facebook) en OpenAI (van ChatGPT). Meta heeft al een camerabril uitgebracht en OpenAI werkt aan een apparaat waarover weinig bekend is. Daarmee betreedt Apple een nieuwe markt waarvan nog onduidelijk is of die succesvol gaat zijn.

Apples tablets, horloges en koptelefoons leveren het bedrijf geld op, maar niets komt in de buurt van het succes van de iPhone. Er zijn er inmiddels meer dan drie miljard van verkocht.

Het strand in Ouddorp (Goeree-Overflakkee) ligt bezaaid met dode zeesterren, meldt de regionale omroep Rijnmond. De zeedieren zijn mogelijk aangespoeld door de harde wind van de afgelopen dagen.

Zeesterren leven diep in de zee op mosselbanken, rotsen, koraalriffen en zandbodems. "Op zee kan het hard waaien, de zeesterren laten dan los en spoelen uiteindelijk aan", zegt Ad van den Berge van Stichting Strand in Zicht. "We hebben ook een aantal vogels gehad die oververmoeid aankwamen op de kust."

Dat zoveel zeesterren aanspoelen langs de Nederlandse kust, komt af en toe voor, bijvoorbeeld in Bloemendaal in 2022. Volgens Van den Berge gebeurt dat meestal in het voor- en najaar, als het vaker stormt. In maart 2023 spoelden duizenden zeesterren aan in Hoek van Holland.

Het is nog niet bekend of de gemeente de zeesterren gaat opruimen. Een woordvoerder van de gemeente zegt de situatie nog even aan te kijken.

Generaties lang werd NASA bestookt met die ene vraag: wanneer gaan we terug naar de maan? Vanavond is het zo ver, als er niets tegenzit: na 54 jaar treedt de bemanning van Artemis II in de voetsporen van de Apollo-astronauten. In tien dagen tijd maken de vier ruimtevaarders een trip om de maan.

André Kuipers gaat zeker kijken naar de livestream van de lancering, die ook is te volgen via nos.nl. De Nederlandse astronaut heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij ook best naar de maan zou willen, ook al is de reis bepaald niet zonder risico's.

Live bij de NOS

De lancering is vanavond vanaf 22.15 uur live te volgen op NOS.nl en in onze app.

"De ruimte is vol gevaren. Je hebt te maken met een enorme hoeveelheid explosieven in zo'n raket. Het gaat af en toe mis, zoals bij elke vorm van transport: technische fouten, menselijke fouten. Dat geldt ook voor de ruimtevaart. Ook de terugkeer in de dampkring is een gevaarlijk moment, dat is het al vanuit een baan om de aarde. Als je terugkomt van de maan heb je een hogere snelheid. Dan krijg je nog meer G-krachten en wrijving."

400.000 kilometer

De afstand naar de maan, die varieert, is momenteel bijna 400.000 kilometer. Onderweg naar de maan kan er iets kapot gaan, zoals in 1970 gebeurde tijdens de vlucht van Apollo 13. Het kost dan dagen om terug te komen naar de aarde.

Het vluchtverloop van de Artemis II-missie:

En dan is er nog de kosmische straling. Buiten het magnetisch veld van de aarde zijn de maanreizigers minder goed beschermd tegen de schadelijke straling van de zon. Vooral zonnestormen zijn gevaarlijk in de ruimte, ondervond Kuipers al in een baan om de aarde.

Hoge zonneactiviteit

"Met mijn ogen dicht zag ik soms een lichtstreep of een flits en je zag het ook aan de camera's. Je hebt heel snel pixelschade. We hebben middenin de nacht een alarm gehad toen bij een stralingsincident de elektronica van een deel van de zonnepanelen was uitgeschakeld. Dan heb je ineens een kwart minder energie. Straling is echt een issue en als je naar de maan gaat nog veel meer."

Een groep wetenschappers heeft NASA zelfs gewaarschuwd de vlucht van Artemis II uit te stellen vanwege de hoge zonneactiviteit dit jaar. Dat gebeurt niet, maar NASA zal de zonneactiviteit tijdens de missie wel continu meten en de astronauten zo nodig waarschuwen. Dan kunnen ze het deel van hun capsule dat geraakt wordt extra afschermen met materialen aan boord.

Hitteschild tegen 2700 graden

Een ander risico is het hitteschild. Dat bleek bij de testvlucht in 2022 zonder crew aan boord flink beschadigd na terugkeer. De Orion- capsule voor Artemis II heeft zo'n zelfde schild. "Dat zat er al op", weet Philippe Schoonejans, zelf lange tijd betrokken bij het Artemis-project vanuit de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

"NASA oordeelde na 2 jaar testen dat het schild toch veilig genoeg is. Er is wel voor gekozen de atmosfeer met een iets andere hoek binnen te komen om het minder te belasten, maar de temperatuur loopt nog steeds op tot 2700 graden. Het is allemaal goed doorgerekend, maar het blijft spannend."

De vier crewleden, drie Amerikanen en een Canadees, hebben jarenlang getraind voor de missie. De meesten hebben ervaring met lange ruimtemissies en zijn voorbereid op alle scenario's. Kuipers kent een van hen, de Amerikaan Victor Glover. "We waren een paar keer samen op internationale ruimtevaartbijeenkomsten en hij was ook bij ons astronautencongres in Nederland. Enthousiaste vent, hij genoot onder andere van een rondvaart door de grachten."

Bemanning in quarantaine

Die wereldse zaken heeft de bemanning nu ver achter zich gelaten. Sinds 18 maart zit Glover met Christina Koch, Jeremy Hansen en commandant Reid Wiseman in quarantaine om geen ziektes op te lopen vlak voor vertrek. "Je laat dan alles van je afvallen", zegt Kuipers.

"Je gaat je steeds meer focussen op de taak. Er wordt voor gezorgd dat je mentaal niet meer te veel wordt afgeleid, je komt in een steeds kleiner wereldje terecht en dat is wel prettig, want je kan helemaal gestrest raken door allerlei mensen die nog iets van je willen. Daar is die quarantaine ook voor."

De lancering van Artemis II is voor komende nacht gepland om 00.24 uur Nederlandse tijd en het is de moeite waard om ervoor op te blijven, vindt Kuipers. "Het is eenzelfde lancering als die van de raket voor de Artemis I-missie in 2022, alleen zitten er nu mensen in en dat maakt het anders. Zeker als er mensen inzitten die je kent, dan is het toch heftiger."

Na 54 jaar treedt de crew van Artemis II in de voetsporen van de Apollo-astronauten. Zij waren de eerste mensen op de maan. Bekijk hier een terugblik op de race naar de maan:

President Trump zegt dat hij "sterk overweegt" om de VS uit de NAVO terug te trekken. De aanleiding is de weigering van de andere lidstaten om de VS te steunen in de oorlog tegen Iran.

Trump noemt het westerse militaire bondgenootschap in een interview met de Britse krant The Telegraph een "papieren tijger", een organisatie die er gevaarlijk uitziet maar als het erop aankomt weinig voorstelt. "Poetin weet dat ook", zei hij.

Hij heeft naar eigen zeggen al lang twijfels over de vraag hoe geloofwaardig de NAVO is en zegt dat hij het besluit om de VS eruit terug te trekken al heeft genomen.

Starmer

De Britse premier Starmer reageerde vrijwel onmiddellijk. "Wat de druk op mij en anderen of het geschreeuw ook is, ik handel volgens het Britse nationale belang", zei hij. "Als het op defensie en veiligheid, energie en de economie aankomt, hebben wij een sterkere relatie met Europa nodig."

Amerikaanse bommenwerpers mogen voor hun acties tegen Iran Britse bases gebruiken en Amerikaanse tankvliegtuigen opereren onder meer vanuit Roemenië, maar daar houdt de Europese militaire steun aan de Amerikaanse acties tegen Iran mee op.

Spanje is het meest kritische NAVO-lid wat betreft de oorlog die nu al meer dan een maand duurt. "Wij zullen niet medeplichtig zijn aan iets wat slecht is voor de wereld en wat indruist tegen onze normen en waarden", zei premier Sánchez begin vorige maand.

Frustratie

Gisteren liet Trump zijn frustratie over het uitblijven van Europese en Canadese steun op zijn socialemediaplatform Truth Social de vrije loop. De energie-export uit de Perzische Golf ligt grotendeels stil, nadat de VS en Israël op 28 februari de oorlog tegen Iran begonnen. De VS is tot nu toe niet in staat om de Iraanse blokkade op de Straat van Hormuz te breken.

Trump raadde de Europese landen aan om dan maar in de VS olie te kopen of zelf naar het Midden-Oosten te gaan. "Verzamel wat moed, ga naar de Straat en pak het gewoon", schreef hij met veel kapitalen. Behalve het VK kreeg ook Frankrijk een veeg uit de pan: "Frankrijk is zeer onbehulpzaam geweest... De VS zal dit niet vergeten!!!"

Correspondent NAVO Kysia Hekster:

"Trump is al weken woedend op zijn bondgenoten. De oorlog in Iran loopt niet zoals hij wil en hij vindt dat zijn NAVO-partners mee moeten helpen. Afgelopen weken zei hij herhaaldelijk dat hij niks aan ze heeft, gisteren nog schreef hij dat landen zelf maar moeten leren vechten en dat de Amerikanen er nu ook niet meer voor hen zullen zijn.

De Amerikaanse president voert de druk op het bondgenootschap met dit interview nog verder op. Maar Europese NAVO-landen blijven vooralsnog volharden in hun weigering deel te nemen aan Trumps oorlog. De NAVO is een defensieve organisatie die alleen in actie komt als een van de leden aangevallen wordt, daarom vertikken meerdere NAVO-landen het militaire bases beschikbaar te stellen voor de Amerikanen en willen ze geen militaire hulp sturen om de Straat van Hormuz open te krijgen.

Nog voor Trumps tweede termijn in 2025 begon, werd in de Verenigde Staten een wet aangenomen die het de president verbiedt de Amerikanen terug te trekken uit de NAVO zonder goedkeuring van het Congres. Die beslissing werd genomen met in het achterhoofd een mogelijke herverkiezing van Trump, die in zijn eerste termijn ook al negatief was over het bondgenootschap.

Het is de vraag in hoeverre het uitmaakt of de Amerikanen zich formeel terugtrekken of niet. De kracht van de afschrikwekkende werking van het bondgenootschap zit in het vertrouwen dat de leden elkaar te hulp komen. Als de grootste en belangrijkste bondgenoot zich zo uitlaat over de alliantie is dat zeer ondermijnend. Ook dat hij in het interview zegt dat Poetin weet dat het bondgenootschap niet meer is dan een papieren tijger is ongekend.

Ondertussen probeert secretaris-generaal van de NAVO Rutte de boel uit alle macht bij elkaar te houden, maar Trump maakt het hem op deze manier niet bepaald makkelijker."

Het is al lang duidelijk dat Trump een moeizame relatie met de NAVO heeft. Tijdens de verkiezingscampagne in 2024 zei hij dat Rusland gerust NAVO-landen mocht aanvallen als die landen de toen geldende NAVO-norm van 2 procent van het bbp niet bijdroegen.

In juni vorig jaar dwong hij de NAVO-partners om hun defensie-uitgaven te verhogen naar 5 procent. Daarmee leek de lucht weer even geklaard.

Veiligheidsstrategie

In de veiligheidsstrategie die het Witte Huis in december publiceerde, werden opnieuw vraagtekens bij de toekomst van de NAVO gezet.

"Op lange termijn, over enkele decennia, is het meer dan plausibel dat bepaalde NAVO-lidstaten voor de meerderheid uit niet-Europeanen bestaan", aldus een van de passages in het stuk. "Daarmee wordt het de vraag of zij hun plek in de wereld of hun band met de VS nog steeds hetzelfde zien als de landen die zich ooit bij de NAVO aansloten."

JDE Peet's, het moederbedrijf van onder meer Douwe Egberts en L'OR Espresso, is volledig eigendom geworden van Keurig Dr Pepper. De Amerikaanse concurrent maakte vandaag bekend 96 procent van de aandelen van JDE Peet's te hebben gekocht.

Keurig Dr Pepper deed eind vorig jaar een bod op alle aandelen van het in Amsterdam gevestigde JDE Peet's. Nu het concern 96 procent van de aandelen in handen heeft, wordt de koffiemaker eind deze maand van de Amsterdamse beurs gehaald.

Keurig Dr Pepper wil zich vervolgens eind volgend jaar opsplitsen in twee bedrijven: koffiebedrijf Global Coffee Co. en frisdrankenproducent Beverage Co. Onder Keurig Dr Pepper vallen merken als Dr Pepper en 7Up. Beide bedrijven krijgen een notering aan de Amerikaanse beurs.

Ook Calvé in Amerikaanse handen

JDE Peet's ontstond in 2019 toen Jacobs Douwe Egberts door de Duitse investeerder JAB werd samengevoegd met Peet's, een Amerikaans koffiemerk. Zes jaar geleden ging het bedrijf naar de beurs in Amsterdam. Beleggers die hun aandelen nog niet aan de nieuwe eigenaar hebben verkocht krijgen nog tot 13 april de tijd.

Gisteren maakte Unilever bekend de divisie met voedingsmiddelen te verkopen aan specerijenproducent McCormick. Daarmee komen producten als Calvé, Cup A Soup en Hellmann's-mayonaise in Amerikaanse handen. Wel komt het internationale hoofdkantoor van McCormick mogelijk in Nederland en zou hier ook een beursnotering kunnen volgen.