NOS Nieuws - Algemeen

Goedemorgen! In New York houdt bondscoach Ronald Koeman een persconferentie, maandag speelt Oranje tegen Oezbekistan. En in Normandië wordt een herdenkingsplaquette onthuld ter ere van de Nederlandse bijdrage aan D-Day.

Eerst het weer: De dag begint bewolkt met vooral in de noordelijke helft kans op buien. Later is het vaker droog met ruimte voor de zon. Het wordt 18 tot 20 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier lees je alles over de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd:

Bij Israëlische luchtaanvallen op Gaza-Stad zijn zeker zeven Palestijnen gedood, onder wie twee vrouwen. Volgens de Palestijnse autoriteiten werd een vluchtelingenkamp in Gaza-Stad geraakt. Vijftien mensen raakten gewond, onder wie kinderen.

Tegen persbureau Reuters zegt een woordvoerder van het Israëlische leger dat de aanvallen waren gericht op "terroristen". Dat zegt het leger doorgaans, ook als er veel burgerslachtoffers vallen.

Hamas veroordeelt de aanval in een verklaring en noemt de timing opvallend. In Egypte hebben onderhandelaars vandaag gepraat met Hamas-leiders over het vervolg van het staakt-het-vuren. De gesprekken zullen naar verwachting nog een paar dagen duren, vertellen bronnen aan persbureau Reuters

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Onderzoekers van de TU Delft hebben een drone ontwikkeld die is geïnspireerd op hoe eekhoorns zweven. Deze SquirrelDrone gebruikt geen vaste vleugels of propellers, zoals de meeste drones nu doen, maar kan tijdens het vliegen zijn hele lichaamsvorm aanpassen, vergelijkbaar met hoe een eekhoorn zijn poten, romp, staart en vlieghuid gebruikt tijdens een zweefvlucht.

Een fijne zondag!

Van onze Correspondent is een serie van de makers van podcast De Dag. Iedere zondag maken we kennis met een van de correspondenten van de NOS, het land waar ze wonen en de verhalen die wat hen betreft meer aandacht verdienen. Vandaag: Devi Boerema, correspondent Zuid-Azië.

Devi woont sinds vorig jaar in New Delhi, in India. Daar beginnen haar dagen vroeg: ze moet om 04.30u opstaan om haar watertank te vullen. Water dat goed van pas komt als het 46 graden is, zoals nu. Op sommige dagen komt ze nog eerder haar bed uit, om hard te lopen in de stad die daarna door hitte en smog wordt verteerd.

Het is een groot verschil met het leven in Mumbai, waar ze eerder woonde. Ze was er toen de stad in 2008 werd getroffen door aanslagen en was dagenlang op pad om verslag te doen voor Nederlandse media. Het was de start van haar journalistieke carrière.

Beluister deze podcast

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Nu, 18 jaar later, doet ze weer verslag vanuit India. Met in haar hand een lijstje met onderwerpen die ze vooral niet te veel aandacht wil geven: vrouwen in sari's bijvoorbeeld, en het kastenstelsel. Want India is zo veel meer dan achtergrondverhalen: het land is belangrijk op het wereldtoneel en dat wil Devi laten zien.

Volgende week: een gesprek met Rudy Bouma, correspondent in Washington. Heb je een vraag aan hem, stuur die dan naar dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Lisa Konings

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Een voorleesvoorstelling over dalmatiër Muk die meer stippen wil, een musical over Doornroosje of een uitvoering van het Nationale Ballet; voor jonge en oudere kinderen valt er in het theater van alles te beleven en op steeds meer plekken kan dat gratis. Zeker dertig locaties bieden komend seizoen voorstellingen aan waarbij kinderen kosteloos toegang hebben, blijkt uit de nieuwe jaarprogramma's. Volwassen begeleiders moeten wel betalen.

Dit jaar is dat ook zo in het Wilminktheater in Enschede. Bezoekers tot 18 jaar kunnen na de zomer gratis allerlei voorstellingen bezoeken. Ook theater Het Speelhuis in Helmond voegt zich komend seizoen bij de locaties met kosteloos aanbod voor jongeren. Theater Hanzehof in Zutphen begon er begin dit jaar mee en geeft dat in het nieuwe theaterjaar een vervolg, met zeven voorstellingen die voor kinderen vrij toegankelijk zijn.

In toelichtingen wijzen de schouwburgen op het belang van theater voor kinderen. "Door kinderen gratis toegang te bieden, krijgen jonge bezoekers, ongeacht achtergrond of inkomen, de kans om theater van dichtbij te beleven", schrijft het theater in Zutphen. In Enschede willen ze dat "kinderen en jongeren in de regio kunnen kennismaken met theater, zonder dat kosten een belemmering vormen".

Bedrijven als sponsor

Kartrekker van het gratis jeugdtheater is Maaspoort in Venlo. Daar zagen ze het jonge publiek tijdens de coronapandemie uit de theaterzalen verdwijnen. In 2022 zag nog maar 15 procent van de kinderen een voorstelling, tegen 59 procent vóór covid, vertelt theaterdirecteur Leon Thommassen. "Terwijl het zo belangrijk is om kinderen die ervaring mee te geven. We vonden dat we iets moesten doen aan die cijfers."

De oplossing: een jeugdfonds, gesteund door stichtingen, fondsen, bedrijven en betrokken theaterbezoekers. "De partijen die we benaderden, waren meteen heel enthousiast, ook vanwege de aansprekende doelgroep", vertelt de directeur. "In een paar weken hadden we het fonds opgetuigd en dekking om alle voorstellingen een jaar lang gratis aan te bieden aan kinderen." Daarbij kregen de makers voor alle bezette stoelen betaald, óók de kinderstoelen.

"We merkten al heel snel dat het ging vliegen", zegt Thommassen. "In 2018/2019, het meest vergelijkbare seizoen van voor corona, hadden we 5000 bezoekers bij jeugdvoorstellingen. In seizoen 2024/2025 ging het om ruim 23.000 bezoekers voor gratis jeugdvoorstellingen, waarvan bijna 14.000 kinderen. De bezetting steeg van 46 procent naar 84 procent."

Meer donateurs

Overtuigd door het succes in Venlo namen de afgelopen jaren steeds meer theaters de Limburgse formule over, zoals Schouwburg Hengelo. Daar zijn sinds seizoen 2024/2025 praktisch alle jeugd- en dansvoorstellingen gratis voor bezoekers tot en met 16 jaar. Het theater koos bewust niet voor een beperkt aantal gratis voorstellingen. "Als we dit dan doen, willen we ook dat bezoekers zelf kunnen kiezen waar ze naartoe gaan", zegt marketingmanager Mirella Jellema.

De schouwburg zag het aantal bezoekers bij familievoorstellingen in het eerste seizoen verdubbelen. Cijfers over het bijna afgelopen theaterjaar zijn er nog niet, maar de schouwburg gaat hoe dan ook door met de gratis toegang. De extra belangstelling heeft een positief bijeffect: meer mensen melden zich als 'vriend van de schouwburg' en doneren jaarlijks een bedrag.

Marktverstoring

Voor families zijn de betaalbare uitjes een uitkomst, maar bij commerciële theaterproducenten wringt het concept. Zij zien volle zalen in theaters die kinderen gratis toegang geven, maar lege plekken in de schouwburg met betaalde tickets een stad verderop. "Er ontstaat oneerlijke concurrentie tussen theaters", zegt directeur Dian Hoelscher van de Vereniging Vrije Theaterproducenten (VVTP).

Die verschuivende bezoekersstromen leiden er volgens haar toe dat de theaters die kinderen wel laten betalen minder of geen jeugdvoorstellingen meer programmeren en dat het totale aanbod voor kinderen afneemt. Daardoor komen rondtrekkende voorstellingen die het zonder subsidie doen in de knel, vervolgt Hoelscher. Deze makers komen zo aan te weinig optredens om uit de kosten te komen. "De effecten zijn op de langere termijn niet houdbaar."

De VVTP gooide deze week in Utrecht de knuppel in het hoenderhok door op de ledenvergadering van schouwburg- en concertgebouwdirecties te dreigen met een boycot van theaters die kinderen vrije toegang verschaffen. Die woorden hebben gewicht; bij de VVTP aangesloten producenten, zoals Albert Verlinde Theater, MediaLane en Van Hoorne Studios, verzorgen zo'n 85 procent van alle professionele podiumkunsten in Nederland, becijferde de vereniging.

Voor theaterdirecteuren komt de dreigende boycot rauw op hun dak. Zij zien de vrije toegang voor kinderen als het nieuwe normaal en als een goede manier om jonger publiek aan hun theaters te binden. Voor verbeteringen staan ze open, benadrukt Thommassen, maar in de teruglopende inkomsten voor theatermakers herkent hij zich niet. "Wij zijn in Venlo juist veel meer gaan programmeren. De betalingen aan impresariaten voor familie- en jeugdvoorstellingen zijn explosief gestegen."

Kansengelijkheid

Thommassen hoopt dat de producenten en podia samen tot een landelijke formule kunnen komen waarin iedereen zich kan vinden, ook op de lange termijn. "Ik zou het doodzonde vinden als dit initiatief de nek wordt omgedraaid en kinderen weer buiten de zaal blijven. Kansenongelijkheid is in iedere gemeente een heet hangijzer. Allemaal naar dezelfde voorstelling gaan, iets ultiemers op dat vlak kan ik niet verzinnen."

Bij een woning in Eindhoven is vannacht een explosief afgegaan. Niemand raakte daarbij gewond, maar de woning liep wel schade op. Op het moment van de explosie waren er mensen binnen.

Buurtbewoners hoorden iets na 01.30 uur een knal in de Magnoliastraat, meldt de politie. Na de explosie ontstond er brand bij de voordeur van de woning. Op foto's is een zwartgeblakerde voordeur te zien. Ook een heg, de hal en een afdakje vlogen in brand.

Omroep Brabant schrijft op basis van een journalist ter plaatse dat er een benzineachtige lucht op straat hing. De brandweer en politie kwamen ter plaatse en kregen het vuur snel onder controle. Er is nog niemand aangehouden.

Even op straat

Het is niet bekend hoeveel mensen er thuis waren toen het explosief afging. Naast de getroffen woning moest ook het huis van de buren worden ontruimd, waardoor de ouders met hun baby even op straat kwamen te staan.

Bernadette Chirac, die ruim zestig jaar getrouwd was met de Franse oud-president Jacques Chirac, is op 93-jarige leeftijd overleden. De voormalige première dame was bijzonder populair bij het Franse volk en was een drijvende kracht achter Chiracs politieke opkomst.

Zo adviseerde zij haar man gedurende zijn lange politieke loopbaan. "Zij is de vrouw van mijn leven, we hebben samen zoveel bereikt", schreef Jacques Chirac in 2011 in zijn memoires. Chirac, die twaalf jaar president was van Frankrijk, overleed zelf in 2019 op 86-jarige leeftijd.

Tot op heden is Bernadette Chirac de enige Franse première dame die zelf een politiek ambt heeft bekleed. Van 1979 tot 2015 was ze raadslid van het departement Corrèze en in 1977 werd ze loco-burgemeester van Sarran, terwijl Chirac zijn politieke carrière in Parijs uitbouwde.

Rokkenjager

Bernadette en Jacques Chirac ontmoetten elkaar op de universiteit Sciences Po in Parijs en trouwden in 1956. Chirac diende 18 jaar als burgemeester van Parijs, werd tweemaal premier van Frankrijk en was minister van Binnenlandse Zaken en Landbouw voordat hij in 1995 nipt de presidentsverkiezingen won van de socialistische tegenstander Lionel Jospin.

Chirac was een politicus met een conservatief-rechtse signatuur. Hij was de eerste Franse president die Frankrijks rol in de Holocaust erkende en was fel gekant tegen de Amerikaanse invasie in Irak in 2003. Hij was geliefd bij de Fransen vanwege zijn droge humor en charme, maar had ook zijn schandalen en werd in 2011 schuldig bevonden aan het verduisteren van overheidsgelden.

Ook stond Chirac bekend als een rokkenjager, een onderwerp waar Bernadette na de affaires openhartig over sprak, nog voordat hij overleed. Zo zei ze in een documentaire in 2016 dat haar man vrouwen aantrok "als vlinders bij een lamp".

"Alle mannen die macht of veel geld hebben, trekken vrouwen aan", vervolgde ze. Ze zei dat ze ook ontrouw had kunnen zijn, maar dat niet had gedaan. "Om eerlijk te zijn, ben ik heel erg verliefd op mijn man."

Bernadette maakte van het Élysée, het presidentieel paleis, een plek waar haar goedkeuring ertoe deed. Ze weigerde zich te reduceren tot 'vrouw van'. Ze kon grappig zijn, maar ook meedogenloos en fel. Ze liet zich vaak zien in Chanel-pakken en droeg grote Dior-zonnebrillen.

Goede doelen

President Macron schrijft op X dat hij en zijn vrouw Brigitte "met veel verdriet" het overlijden van Bernadette Chirac hebben vernomen. "Als première dame heeft zij samen met president Chirac onze geschiedenis getekend." Hij heeft een condoleanceregister geopend in het presidentieel paleis ter nagedachtenis aan haar.

Ook schrijft Macron dat Bernadette het lot van miljoenen jonge patiënten in heeft veranderd. Ze zette zich in haar leven in voor goede doelen, onder meer als het gezicht voor Opération Pièces Jaunes. Dat is een stichting die geld ophaalt om de levensomstandigheden van kinderen en tieners in ziekenhuizen te verbeteren.

Haar toewijding aan goede doelen kwam voort uit persoonlijke betrokkenheid. Het echtpaar had twee dochters, waarvan de oudste dochter Laurence op 58-jarige leeftijd overleed aan een hartstilstand. Ze kampte met een eetstoornis na het oplopen van meningitis in haar tienerjaren. Claude, de jongere dochter van het echtpaar, was Chirac's persoonlijke adviseur tot zijn dood.

In 2023 speelde Catherine Deneuve de rol van de presidentsvrouw in Bernadette, een satirische komedie over haar jaren in het Élysée.

Bij een schietpartij op een festival in de Amerikaanse staat Ohio zijn twaalf mensen gewond geraakt. Twee van hen verkeren in kritieke toestand, melden lokale autoriteiten. De politie heeft nog niemand opgepakt.

Er is nog veel onduidelijk over wat er precies is gebeurd. De politiechef van Toledo, waar de schietpartij plaatsvond, zei dat het erop leek dat "minstens twee personen betrokken waren die waarschijnlijk op elkaar schoten".

De leeftijd van de slachtoffers ligt tussen de 14 en 61 jaar. De meeste slachtoffers waren volgens de lokale politiechef twintigers.

Victoriaanse huizen

De schietpartij vond plaats om 17.30 lokale tijd bij The Old West End Festival. Dat is een jaarlijks tweedaags festival in het historische centrum van de stad met livemuziek, voedselkraampjes en rondleidingen door Victoriaanse huizen en winkels. Het wordt gezien als de aftrap van Toledo's festivalseizoen.

Twee festivalgangers vertelden het lokale medium WTOL dat ze van het festival genoten toen ze meerdere schoten hoorden en er paniek uitbrak. Ze omschrijven de situatie als "totale chaos".

Bezoeker Kevin Berry zei dat hij met zijn vrienden op straat naar livemuziek zat te luisteren toen hij schoten hoorde. "Iedereen ging liggen", zegt hij tegen persbureau AP.

Toen hij weer naar boven keek, zag hij dat een pistool op minder dan 15 meter afstand van hem op de grond werd gegooid. Volgens hem reageerden politieagenten die rondliepen op het festival op het incident.

Berry, die een medische opleiding heeft gevolgd en in de Amerikaanse marine heeft gediend, zei dat hij door het festivalgebied liep op zoek naar slachtoffers die hulp nodig hadden. Hij zei dat hij minstens vijf mensen met schotwonden had gezien.

'Veilig plek voor gezinnen'

Mike DeWine, de gouverneur van Ohio zegt diep bezorgd te zijn over de situatie. "Zomerfestivals moeten veilige plekken zijn voor gezinnen om samen tijd door te brengen zonder angst voor geweld."

Toledo is de op vier na grootste stad van Ohio en staat bekend om zijn grote historische buurt met Victoriaanse architectuur, de Old West End. Die buurt bestaat uit 25 woonblokken uit de laat-Victoriaanse tijd, en behoort tot de grootste nog bestaande concentraties laat-Victoriaanse huizen in de VS.

Bij Israëlische luchtaanvallen op Gaza-Stad zijn zeker zeven Palestijnen gedood, onder wie twee vrouwen. Volgens de Palestijnse autoriteiten werd een vluchtelingenkamp in Gaza-Stad geraakt. Vijftien anderen raakten gewond, onder wie kinderen.

Tegen persbureau Reuters zegt een woordvoerder van het Israëlische leger dat de aanvallen waren gericht op "terroristen". Dat zegt het leger doorgaans, ook als er veel burgerslachtoffers vallen.

In een verklaring heeft Hamas laten weten de aanval te veroordelen en noemt de timing opvallend. In Egypte hebben onderhandelaars vandaag gepraat met Hamas-leiders over het vervolg van het staakt-het-vuren. Die zullen naar verwachting nog een paar dagen duren, vertellen bronnen aan persbureau Reuters

Aanvallen gaan dagelijks door

Officieel geldt er sinds oktober vorig jaar een staakt-het-vuren tussen het Israëlische leger en Hamas, bemiddeld door de Amerikaanse president Trump. Toch gaan de aanvallen op Gaza nog dagelijks door.

Volgens de Palestijnse gezondheidsautoriteiten, die onder controle staan van Hamas, zijn er sinds het begin van het bestand meer dan 950 mensen gedood in de Gazastrook. In dezelfde periode zijn volgens Israël vier Israëlische militairen gedood.

Op de bezette Westelijke Jordaanoever is vrijdagavond een baby doodgeschoten door het Israëlische leger. Dat gebeurde toen een militair op een auto schoot waar het gezin in zat. Zijn ouders raakten gewond.

Het Israëlische leger heeft erkend dat er op burgers is geschoten en zegt "diep bedroefd" te zijn over het incident. De zeven maanden oude Sam Fahd Abu Haikal werd volgens zijn vader in het gezicht geraakt. Ook de moeder, die Sam vasthield, werd door een kogel in het gezicht getroffen. De vader raakte gewond aan zijn hand. De baby is al begraven in Hebron.

'Voortdurende escalatie'

Bij Israëlische luchtaanvallen op Zuid-Libanon werden de afgelopen dag negen mensen gedood, onder wie drie militairen van het Libanese leger. Het Israëlische leger zegt in reactie dat het "een voertuig opmerkte dat zich verdacht richting militairen bewoog".

De Libanese president Aoun noemt de aanval een schending van het internationale recht tijdens een "voortdurende escalatie die de stabiliteit en veiligheid in het zuiden van Libanon bedreigt".

De aanvallen volgen op het nieuwe, broze staakt-het-vuren dat Israël en Libanon een paar dagen geleden sloten. Voorwaarde was dat Hezbollah zich terugtrekt uit het zuiden van Libanon, maar Hezbollah zat als partij niet aan tafel.

Officieel geldt er al sinds 16 april een staakt-het-vuren tussen Israël en Libanon, maar in de praktijk is daar weinig van te merken. Hezbollah blijft glasvezeldrones tot ver over de grens sturen en Israël veroverde vorig weekend kasteel Beaufort in het zuiden van Libanon, een strategisch gelegen ruïne. Daarmee verschoof de Israëlische gevechtszone in Libanon opnieuw dieper het land in.

Sinds bekend is dat de Noorse kroonprinses Mette-Marit op een wachtlijst staat voor een longtransplantatie is het aantal mensen dat zich in Noorwegen heeft aangemeld als orgaandonor explosief gestegen. Dat zegt een woordvoerder van de Noorse Stichting Orgaandonatie tegen dagblad Dagbladet. Hij heeft het over "krankzinnige cijfers".

In de hele maand mei kwamen er in Noorwegen per dag gemiddeld zeventig orgaandonoren bij. Nadat het Noorse hof naar buiten had gebracht dat de chronische longziekte van Mette-Marit was verergerd en dat zij dringend een nieuwe long nodig heeft, zijn deze aantallen enorm toegenomen. Donderdag meldden zich al driehonderd donoren, vrijdag waren dat er zelfs bijna 2200.

'Waanzinnige aantallen'

"Dit zijn werkelijk waanzinnige aantallen, zoals we die zelden eerder hebben gezien", aldus de woordvoerder. "Het is vergelijkbaar met wat we in december zagen." Toen meldde het koningshuis dat Mette-Marit waarschijnlijk een longtransplantatie nodig zou hebben. Vrijdag werd duidelijk dat dit daadwerkelijk zo is.

Ook de site van de Stiftelsen Organdonasjon (Stichting Orgaandonatie) werd de afgelopen dagen veel vaker bezocht, 38 keer vaker dan op een normale dag in mei. De stichting houdt zich vooral bezig met voorlichting over en het stimuleren van orgaandonatie na overlijden.

Krijgt de kroonprinses niet op tijd een transplantatielong, dan heeft zij waarschijnlijk nog maar één of twee jaar te leven. Mette-Marit lijdt aan longfibrose. Bij deze ziekte raakt het longweefsel beschadigd door de vorming van littekens, waardoor de longen stug worden en steeds minder goed zuurstof kunnen opnemen. In afwachting van de operatie heeft de kroonprinses haar werkzaamheden neergelegd.

Even uit de gevangenis

Noorse media melden dat Mette-Marits zoon Marius Borg Høiby waarschijnlijk enkele uren de gevangenis mag verlaten om zijn moeder te bezoeken. Hij zou dan begeleid worden door gevangenispersoneel.

Høiby zit sinds februari in voorlopige hechtenis en staat terecht voor vele misdrijven, waaronder een aantal verkrachtingen. Op 15 juni wordt duidelijk hoe hoog zijn straf zal zijn. Er is ruim zeven jaar gevangenisstraf tegen hem geëist.

In een kringloopwinkel hoop je altijd op een bijzondere vondst, maar van deze vondst schrokken de medewerkers van 2Switch in Arnhem toch wel flink. Bij de ingang van de winkel troffen ze een bak aan met daarin een slang van ruim 1,5 meter lang.

De slang, mogelijk een netpython, zat in een plastic bak met zaagsel en gaatjes in het deksel. Hij werd gevonden door medewerker Victoria en die vond hem wel mooi, maar bij anderen zorgde de vondst van de python voor de nodige paniek.

Het dier heeft anderhalf uur op kantoor gestaan voor de dierenambulance kwam. "Het beestje was rustig. Toch durfde onze andere collega's niet langs het kantoor op te lopen", zei een medewerker tegen Omroep Gelderland.

Waarom de slang werd gedumpt bij een kringloopwinkel is niet duidelijk. "Waarschijnlijk recyclen. Op zoek naar een nieuwe eigenaar", grapt de medewerker. Mogelijk was het dier bedoeld voor een reptielenwinkel die onlangs in de buurt is geopend.

Vrede met buurland Azerbeidzjan en toenadering tot de Europese Unie: dat zijn de centrale thema's bij de parlementsverkiezingen van morgen in Armenië. Rusland heeft er de afgelopen weken alles aan gedaan een verwachte verkiezingsoverwinning van premier Nikol Pasjinjan te dwarsbomen, onder meer door een boycot van Armeense groenten en fruit, mineraalwater en alcoholische dranken in te stellen.

De Russische importstop is een beproefd middel dat Rusland vaker inzet in conflictsituaties. Ditmaal is de reden dat Armenië onverholen toenadering zoekt tot de EU. Begin mei ontving Pasjinjan in de hoofdstad Jerevan de leiders van de meeste Europese landen. Tot grote woede van Moskou was ook de Oekraïense president Zelensky aanwezig.

De weg naar Europa is voor Armenië nog heel lang en zal nog decennia vergen. Vooralsnog is het hoogst haalbare voor de Armeniërs visumvrij reizen naar de EU. Maar Moskou wil Armenië nu al dwingen definitief een keuze te maken tussen Rusland en de EU.

'Armenië zwicht niet'

De Russische maatregelen zijn een flinke klap voor veel Armeense exporteurs, voor wie Rusland de meest voor de hand liggende afnemer is. Armenië ligt in de zuidelijke Kaukasus en grenst aan Iran, Turkije, Azerbeidzjan en Georgië. Alleen met Iran en Georgië zijn de grenzen geopend, die met Turkije en Azerbeidzjan zijn al meer dan drie decennia dicht.

Pasjinjan heeft boos gereageerd op de Russische boycot. Armenië zal volgens hem niet zwichten onder de druk. Hij heeft beloofd Armeense groente- en fruittelers te compenseren voor geleden verliezen.

Twee dagen voor de verkiezingen liet hij tijdens een debat nogmaals doorschemeren dat Armenië op termijn mogelijk vertrekt uit de Organisatie voor het Verdrag inzake Collectieve Veiligheid. Dat is een tegenhanger van de NAVO onder leiding van Rusland. Eerder al bevroor Jerevan de deelname aan het militaire bondgenootschap, maar tot een formele uittreding kwam het niet.

Reden voor dat besluit was voor Armenië het feit dat de coalitie niet ingreep toen Azerbeidzjan in 2023 na ruim dertig jaar met militaire macht de overwegend door Armeniërs bewoonde Azerbeidzjaanse enclave Nagorno-Karabach heroverde. De inname leidde tot een uittocht van de ruim honderdduizend Armeense inwoners van het gebied.

Vrede met Azerbeidzjan

Het bereiken van een duurzame vrede staat hoog op het verlanglijstje van Pasjinjan. Hij had het afgelopen jaar meerdere ontmoetingen met de Azerbeidzjaanse leider Ilham Alijev en de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Een vredesverdrag geeft uitzicht op het heropenen van de grenzen met de buurlanden, waarna Armenië en Azerbeidzjan een belangrijke schakel kunnen gaan vormen in een nieuwe handelsroute die China en Centraal-Azië via de Kaukasus en Turkije moet verbinden met Europa.

De achterban van Pasjinjan ziet hem als de man die de voorbije bloedige decennia definitief achter zich kan laten en garanties biedt op een rustigere toekomst. Zijn politieke tegenstanders beschuldigen hem ervan een marionet te zijn in de handen van Alijev en Erdogan.

Pasjinjan krijgt ook veel kritiek op wat velen zien als een autoritair optreden tegen andersdenkenden. Hij heeft zijn opponenten meermalen met harde maatregelen bedreigd. Volgens de oppositie telt Armenië tientallen politieke gevangenen.

Huisarrest en arrestaties

Pasjinjans belangrijkste rivaal, de Armeens-Cypriotisch-Russische zakenman Samvel Karapetjan, heeft huisarrest omdat hij zou hebben opgeroepen tot het omverwerpen van de zittende macht. Volgens hem zijn de beschuldigingen politiek gemotiveerd. Vandaag werden ook zes leden van Karapetjans partij Sterk Armenië zonder opgaaf van redenen gearresteerd.

Sterk Armenië staat te boek als pro-Russisch. De partij komt volgens de laatste peilingen op de tweede plaats, op flinke afstand van Pasjinjans partij Burgercontract. Op de derde plaats komt de partij van zakenman Gagik Tsaroekjan. De verkiezingsuitslag kan evenwel nog voor verrassingen zorgen want bijna de helft van de ondervraagden geeft in de peilingen aan nog geen keus te hebben gemaakt, of wil die keus niet kenbaar maken. Vooral veel jongeren in Armenië hebben zich afgekeerd van de politiek.

Cruciaal voor Pasjinjan is of hij zich kan verzekeren van een twee derde meerderheid in het parlement. Daarmee kan hij probleemloos grondwetshervormingen doorvoeren, die nodig zijn om een definitieve vrede met Azerbeidzjan te kunnen bereiken.

Het Nationaal Holocaustmuseum in Amsterdam is niet van plan om mee te werken aan een bezoek van de omstreden rapper Ye, voorheen Kanye West. Het museum zegt "onaangenaam verrast" te zijn door een uitnodiging van de Arnhemse burgemeester Ahmed Marcouch aan de rapper.

Ye is in Nederland voor twee concerten in het Gelredome in Arnhem. Voorafgaand aan zijn optreden van gisteravond verzamelden zich demonstranten voor het stadion met banners waarop verwijzingen stonden naar uitspraken en acties van de rapper.

De controversiële artiest deed in het verleden meerdere malen uitlatingen die antisemitisch en naziverheerlijkend waren. Zo bracht hij vorig jaar nog het nummer Heil Hitler uit, verkocht hij T-shirts met hakenkruizen en beweerde hij acht jaar geleden dat "400 jaar slavernij een keuze was".

Complottheorieën

Het concert dat Ye gaf is volgens een NOS-verslaggever ter plekke zonder grote incidenten verlopen. Voorafgaand aan het concert werden wel twee mannen aangehouden op verdenking van het verstoren van de openbare orde. Ze zijn meegenomen naar het bureau. De politie laat weten dat het geen demonstranten waren.

Volgens persbureau ANP zijn ook drie mensen weggestuurd door de politie. Zij droegen borden met complottheorieën over de Holocaust en wilden daarmee naar het protest van enkele Joodse organisaties tegen het optreden van Ye gaan.

Burgemeester Marcouch nodigde Ye uit om samen met hem het Nationaal Holocaustmuseum te bezoeken en een krans te leggen bij het Namenmonument, samen met de opperrabbijn. Ye heeft daar nog niet op gereageerd.

'Ongewenste impact'

Het museum wil geen medewerking verlenen aan een eventueel bezoek. "Dit heeft een ongewenste impact op andere bezoekers en levert daarnaast ook zorgen op over de integriteit van deze herinneringsplek", laat een woordvoerder van het Joods Cultureel Kwartier en het Nationaal Holocaustmuseum weten.

Het museum stelt dat het "geen podium" wil zijn voor het verbeteren van "een door antisemitische uitlatingen beschadigd imago". "En een bezoek aan het museum alleen is niet genoeg om die opvattingen te veranderen. Daar is helaas meer voor nodig."

Marcouch nuanceert zijn woorden inmiddels. In een reactie aan persbureau ANP laat hij weten dat hij "niet per se" naar het museum wil met Ye. Er is geen concreet plan, maar het voorstel is "de revue gepasseerd van wat je zou kunnen doen". Marcouch noemt het "spijtig dat het lijkt alsof alles richting het Holocaustmuseum gaat".

Eerste Nederlandse optreden

Ye trad gisteravond op voor 40.000 mensen in het Gelredome. Het is zijn eerste optreden in Nederland sinds 2013. Morgen, op zijn 49ste verjaardag, staat een tweede concert gepland.

Tegen de optredens van de rapper in Arnhem spande het Centraal Joods Overleg (CJO) een kort geding aan. De rechtbank bepaalde dat de artiest niet geweerd hoefde te worden uit Nederland en dat zijn concerten door konden gaan.

Burgemeester Marcouch zei eerder al dat het aan de driehoek (de gemeente, politie en het OM) is om te bepalen "hoe en wanneer" er wordt ingegrepen als er tijdens de concerten iets strafbaars gebeurt.

Een Duitse ultrasporter heeft rond het Noordzee-eiland Helgoland gezwommen. André Wiersig deed ruim 3 uur over de tocht van 11 kilometer door zeer koud water. Hij gebruikte daarvoor geen speciaal pak, maar had alleen een zwembroek aan.

Helgoland ligt zo'n 50 kilometer uit de kust van Noord-Duitsland. Wiersig zegt tegen de Duitse zender WDR dat de watertemperatuur bij het strand zo'n 13 graden was. Verder uit de kust was het niet meer dan 9 of 10 graden.

Vanwege de kou voelde Wiersig tijdelijk zijn armen niet meer. Toch deed hij een uur korter dan gedacht over de tocht.

De 54-jarige Wiersig heeft een lange lijst van extreme zwemtochten op zijn naam staan. Zo zwom hij in 2014 door Het Kanaal van Engeland naar Frankrijk en in 2018 door de Straat Tsugaru tussen de Japanse eilanden Honshu en Hokkaido.

Vijf jaar geleden raakte de sportman verknocht aan Helgoland, toen hij als eerste mens ooit van het vasteland naar het eiland zwom. Daar deed hij ruim 18 uur over. Wiersig zegt tegen de WDR dat het voelt alsof de eilanders hem sindsdien geadopteerd hebben. Vandaag viert het eiland dat het sinds 200 jaar een badplaats is.

Een chemiebedrijf uit het Groningse Farmsum heeft de afgelopen drie jaar zo'n 5 miljoen kilo afvalzout illegaal laten dumpen nabij de Belgisch-Nederlandse grens, blijkt uit onderzoek van Follow The Money (FTM) en BN De Stem. Dit zou tot ernstige bodemverontreiniging in de grensregio hebben geleid. Het Openbaar Ministerie heeft een strafrechtelijk onderzoek ingesteld.

Het chemiebedrijf dat van de illegale dumpingen wordt verdacht is Dutch Glycerin Refinery (DGR), gevestigd op het Chemie Park Delfzijl in Farmsum. Het bedrijf produceert glycerine, dat gebruikt wordt in cosmetica en in schoonmaakmiddelen. Hierbij komt veel afvalzout vrij. Het bedrijf wist lange tijd van het zout af te komen door het als strooizout aan te bieden. De laatste jaren werd dat vanwege de mildere winters steeds lastiger. Ook de milieueisen voor strooizout werden steeds strenger.

Drugslabs

Volgens FTM en BN De Stem kwam het afvalzout vanaf 2023 via tussenpersonen terecht bij twee handelaren in België. DGR zou het zout hebben gepresenteerd als een bodemverbeterend middel voor de agrarische sector. De tussenhandelaren Geert H. en Peet W. verkochten het zout door, verspreidden het op landbouwgronden en begroeven het onder gesloopte stallen en onder akkers. Dit gebeurde in de omgeving van Baarle-Nassau.

Op sommige plaatsen was het grondwater uiteindelijk zo zout als zeewater, ontdekten Belgische inspecteurs. Peet W. is eerder veroordeeld voor mestfraude. Bij panden op naam van Geert H. zijn in het verleden drugslaboratoria ontdekt.

Afvalzout in grote hoeveelheden uitstrooien op landbouwgrond is funest voor de bodemkwaliteit, zegt Angelique Huijben, voorzitter van de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO) tegen de NOS. "Te veel zout is voor heel veel gewassen niet goed. Het is onze grond die hiermee verknald wordt."

Ze noemt het gebruik van zoutafval als bodemverbeteraar "crimineel". Bodemecoloog Ciska Veen onderschrijft dit: "Al het leven, planten en dieren, kan slecht tegen zout. Dit kan lange gevolgen hebben."

Strafrechtelijk onderzoek

Door het zout illegaal te dumpen, bespaarde het Groningse bedrijf ongeveer 1 miljoen euro per jaar, ontdekten FTM en BN De Stem. Een woordvoerder van DGR ontkent tegenover BN De Stem dat het bedrijf het afvalzout als bodemverbeteraar heeft aangeboden. "Er zijn wel afnemers geweest die mogelijkheden zagen om dit zout als bodemverbeteraar in de markt te zetten." Ook zegt het bedrijf dat de leveringen aan "de betrokken afnemer per direct zijn stopgezet".

Volgens de Omgevingsdienst Groningen heeft het bedrijf betaald voor de afvoer van het zout. Dat was daarmee geen afval, maar een product, zo stelt de dienst. Volgens FTM was DGR ervan op de hoogte dat het zout via tussenhandelaren op landbouwgrond terechtkwam.

Het zout zou ook zijn geëxporteerd naar Polen en Duitsland. Geert H. en Peet W. zijn volgens de Belgische justitie officieel verdachte in de zaak.

Huijben van ZLTO hoopt dat het tot een veroordeling komt. "De bodem is alles voor een boer. De grond moet kloppen. Als dat niet klopt, is de bodem onder je bestaan weg."

DGR is onderdeel van de Musim Mas Group, een Indonesisch voedselverwerkingsbedrijf. Het bedrijf wordt gezien als een grote speler op het gebied van palmolieproductie en de verwerking daarvan.

Nergens ter wereld kijken meer mensen naar het wereldkampioenschap voetbal dan in China. Tijdens het vorige WK van 2022 was China goed voor de helft van alle kijkuren op digitale en sociale platforms wereldwijd. Opmerkelijk, want het nationale elftal deed net als deze zomer zelf niet mee.

Toch geeft dat enorme publiek China grote invloed binnen het mondiale voetbal. Minder dan een maand voor de start van het WK 2026 bereikten de Chinese staatstelevisie en de FIFA een akkoord over de uitzendrechten.

Volgens verschillende Chinese bronnen vroeg de FIFA zo'n 300 miljoen dollar, maar betaalde China uiteindelijk 110 miljoen. De deal wordt door de Chinese staatsmedia dan ook gezien als bewijs dat de FIFA en het wereldwijde voetbal China nodig hebben en niet andersom.

Voetbal populair

De FIFA en China hebben al decennia een hechte band. In 2004 noemde toenmalig FIFA-voorzitter Sepp Blatter China een van de bakermatten van het voetbal. Hij refereerde hierbij aan Cuju, een spel dat zo'n 200 jaar voor Christus in China ontstond en wordt gezien als een vroege vorm van voetbal. De erkenning is voor China het bewijs dat ze er in het mondiale voetbal toe doen.

Maar voetbal werd in China pas echt populair in de jaren 90 door de komst van de televisie en de oprichting van de eerste moderne profcompetitie. "Overal voetbalden mensen in de publieke ruimte en dit werd ook gestimuleerd", vertelt Li Shitao, oprichter van een voetbalschool in Peking. "De Chinese overheid zag de sport als symbool van een sterk, modern en internationaal land."

Volgens Rowan Simons, auteur van het boek Bamboo Goalposts over de voetbalgeschiedenis van China, keken in 1995 een half miljard Chinezen naar de competitiewedstrijden.

Matige prestaties

Maar terwijl China zich economisch ontwikkelde, veranderde de samenleving, vertelt Li. "Kinderen moesten meer studeren en kregen minder tijd om buiten te spelen. Met als resultaat dat niet alleen het aantal voetballende kinderen daalde, maar ook het niveau van het Chinese voetbal." En dat blijkt ook uit China's uitblijvende WK-deelname.

De enige keer dat China zich voor een WK kwalificeerde, was kort na de populariteitspiek, in 2002. Tegen Brazilië waren de Chinezen dicht bij een historische treffer, maar de bal raakte de paal. Met nul doelpunten eindigde het Chinese avontuur in de groepsfase.

Grootste plannen

De Chinese voetbalfans kregen weer hoop toen de overheid in 2015 met een nationaal ontwikkelingsplan voor het voetbal kwam. Hierin staat dat China een voetbalwereldmacht wil zijn in 2050. Het land dient dat te bereiken door het WK te organiseren, zich met regelmaat te kwalificeren en uiteindelijk het WK te winnen.

In de jaren daarna werden duizenden voetbalvelden aangelegd, opleidingscentra geopend en buitenlandse talenten aangetrokken. Ook trapte president Xi, van wie gezegd wordt dat hij een voetballiefhebber is, regelmatig een balletje. Maar alle aandacht mocht niet baten. Het Chinese mannenteam staat momenteel 94ste op de FIFA-ranglijst de laagste positie in meer dan tien jaar.

Naast het gebrek aan spelers is daar volgens Li, van de voetbalschool in Peking, nog een reden voor. "In China wordt voetbal vaak benaderd als iets dat je kunt aanleren door discipline en studie. Al die voetbalscholen volgen hetzelfde voetbalcurriculum."

Volgens hem is er voor vrijheid, creativiteit en plezier nauwelijks ruimte. Voetbal wordt door ouders gezien als carrièrepad. "Maar als er geen passie is, kun je ook geen topspelers ontwikkelen", is Li's overtuiging.

Het nationale vrouwenelftal presteert overigens aanzienlijk beter. De ploeg plaatste zich meerdere keren voor het WK en staat zestiende op de wereldranglijst.

Corruptie

Een andere oorzaak van de malaise in het mannenvoetbal is de hardnekkige corruptie. De afgelopen jaren werd zowel een ex-bondscoach als het voormalig hoofd van de Chinese voetbalbond veroordeeld voor het aannemen van steekpenningen. Ze kregen gevangenisstraffen van respectievelijk twintig jaar en levenslang.

Toch lijken de problemen daarmee niet verdwenen. Recent kwam opnieuw een groot netwerk van wedstrijdvervalsing aan het licht waarbij tientallen clubs betrokken zouden zijn.

Hoewel de overheid z'n investeringen in het voetbal de afgelopen jaren iets heeft teruggeschroefd, zowel in binnen- als buitenland, blijft het een economische grootmacht binnen het wereldwijde voetbal. De vraag is wanneer die overmacht zich zal uiten op het scorebord.

Reddingswerkers in Laos hebben hun zoektocht naar de twee laatste vermiste goudzoekers in een grot gestaakt. De reddingsoperatie is volgens hen te gevaarlijk geworden en de overlevingskansen van de twee mannen zijn sterk afgenomen.

Twee weken geleden raakten acht plaatselijke goudzoekers in de problemen in de provincie Xaysomboun, nadat een grot was volgestroomd met water door zware regenval en een aardverschuiving.

Een van de mannen wist te ontkomen en schakelde hulp in. Vervolgens kwam een internationale reddingsoperatie op gang, met onder anderen specialisten uit Laos, Maleisië, Thailand, Finland en Japan.

Na anderhalve week werden vijf goudzoekers bevrijd. Ze konden gered worden nadat water uit delen van het grottencomplex was weggepompt. De vijf verklaarden dat de overige twee mannen via een andere ingang de grot waren binnengegaan.

'Zoektocht beëindigd'

Een van de reddingswerkers, de Maleisische grotduiker Lee Kian Lie, zei vandaag tegen persbureau AFP dat de zoektocht "beëindigd" was. Het voortzetten van de zoektocht was volgens hem gevaarlijker dan verantwoord was, gezien de steeds kleinere kans dat de mannen nog gered konden worden.

"We waren er zo dichtbij," zei Lee, die de reddingsoperatie omschreef als de gevaarlijkste die hij ooit meemaakte. "Het water in de grot was nog beheersbaar, maar de ingang van de grot begon instabiel te worden."

Nieuwe regenval

Er wordt nog wel doorgegaan met het wegpompen van water uit de grot. Volgens de leider van het Thaise reddingsteam, Kengkad Bongkawong, is dat de enige aanpak die nog effect kan hebben. Hij schrijft in een verklaring dat er voedsel- en overlevingspakketten zijn achtergelaten op meerdere plekken in de grot. "Als wonderen bestaan, geloof ik dat hun expertise hen veilig naar buiten zal leiden."

De omstandigheden in de grot zijn volgens de reddingswerkers sterk verslechterd door nieuwe regenval. Daardoor is het waterpeil gestegen en zijn delen van het grottencomplex moeilijker en gevaarlijker bereikbaar geworden.

Een klein stukje grond in Rotterdam-Zuid stelt de gemeente voor een enorme opgave. Rotterdam wil graag huizen bouwen op die plek, maar dat kan niet zolang onduidelijk is van wie het perceel is. Lange tijd was niet bekend wie de erfgenamen zijn. Inmiddels wel, maar het zijn er maar liefst 110.

De oorspronkelijke eigenaar van het 'vergeten' perceel aan de Hilledijk is Willemina Fokkelina Meppelder. Zij werd geboren in 1852. Ze overleed in 1955 maar het is onduidelijk aan wie ze het perceel naliet. Haar kinderen leven niet meer.

De gemeente is wettelijk verplicht om er alles aan te doen om de eigenaren op te sporen. Daarom deed de gemeente vorig jaar een oproep in verschillende huis-aan-huisbladen, zonder resultaat. Toen het verhaal landelijk nieuws werd, stroomden de reacties binnen.

Veel kinderen en kleinkinderen

Wat begint als een zoektocht naar een paar mogelijke erfgenamen, groeit uit tot een complex dossier. In totaal hebben 123 familieleden zich gemeld, al blijkt niet iedereen echt erfgenaam.

"Het verbaast me niets dat er zoveel erfgenamen zijn", zegt Anita Schaaij (72), de achterkleindochter van Meppelder, tegen de regionale omroep Rijnmond. "Mijn overgrootmoeder had zelf twaalf kinderen, mijn opa Folkert had er zes, en die kregen ook weer kinderen."

Anita Schaaij vermoedt dat haar overgrootmoeder alle ophef prachtig zou vinden. "Ik zie haar al gniffelend in haar handen wrijven om al het gedoe." Ook haar broer Onno geniet van alle commotie. "Dat zoiets uit het verleden naar je toekomt, vind ik prachtig."

Met zoveel familieleden wordt ook het verhaal achter mevrouw Meppelder en het stukje grond steeds duidelijker. Op het perceel stond ooit het huisje van de familie Meppelder-Schaaij. Dat verdween begin vorige eeuw, maar de grond bleef op naam van Meppelder en haar familie staan. Haar echtgenoot Arie Schaaij overleed al in 1911.

Meppelder, binnen de familie ook bekend als oma Schaaij, verhuisde later naar Den Haag. In 1955 overleed ze op 102-jarige leeftijd. Het perceeltje lijkt dan allang vergeten. Niemand in de familie weet nog van het stukje privégrond.

Complexe puzzel

Het perceel van 144 vierkante meter ligt midden in de Tweebosbuurt, waar de gemeente nieuwe woningen wil bouwen. Bijna alles eromheen is gemeentelijk bezit, behalve dat ene lapje grond. Zolang de gemeente geen eigenaar is van het perceel, kan er niet verder worden gebouwd.

En met ruim 100 familieleden kan het nog wel even duren. "Het in kaart brengen van de eigendomssituatie is een complex en zorgvuldig proces dat de nodige tijd in beslag neemt", aldus de gemeente.

Ook stamboomdeskundige Maryssa Mann onderstreept de complexiteit van de situatie. Volgens haar zal het een hele opgave worden om in kaart te brengen wie juridisch rechthebbenden zijn.

Je hebt niet alleen te maken met mevrouw Meppelder, legt ze uit. "Ook haar kinderen staan in de eigendomsakte. En omdat zij ook zijn overleden, moet je weer kijken naar hun erfgenamen."

Dat betekent speuren in testamenten, huwelijken, scheidingen en oude aktes. "Waren ze getrouwd? Hoe vaak? Waren er testamenten? Was er gemeenschap van goederen?" Zelfs de zogenoemde 'koude kant' moet worden onderzocht: echtgenoten die mogelijk via een huwelijk rechten kregen op een deel van het perceel.

'Het gaat me niet om de centen'

De volgende stap is dat de gemeente een bod uitbrengt aan iedereen die juridisch rechthebbend is. Zelf verwachten de erfgenamen er niet rijk van te worden. Het grootste deel van de grond blijft openbaar groen en slechts een klein stuk krijgt een woonbestemming.

"Het gaat me niet om de centen, ik vind het gewoon hartstikke leuk", zegt de 73-jarige Sjaak van der Stoel. Ook hij is een achterkleinzoon van Meppelder. "Ineens blijkt het een enorme familie te zijn. Hoe leuk zou het zijn als ze allemaal bij elkaar komen?"

Bankje voor oma

De erfgenamen hopen stiekem op meer dan alleen een handtekening onder een koopovereenkomst. Sommigen denken aan een bankje of een gedenkplaat voor oma Schaaij, op het stukje grond dat al die jaren ongemerkt in familiebezit bleef.

"Wij zouden het heel bijzonder vinden als de gemeente de erfgenamen van onze overgrootmoeder uitnodigt voor een bijeenkomst op het stukje familiegrond", zegt Anita Schaaij. "Blijkbaar wilde onze overgrootmoeder ons op de een of andere manier nog één keer samenbrengen."

In Wijk bij Duurstede zijn gisteravond bij het gemeentehuis vernielingen aangericht. De ruiten van de draaideur zijn kapot en er zijn brandplekken te zien. Waarnemend burgemeester Doornenbal spreekt van een verschrikkelijke en intimiderende gebeurtenis.

Omwonenden zeggen tegen RTV Utrecht dat de vernielingen zijn gepleegd door jongeren die tegen een noodopvang zijn.

Op beelden ingezien door de omroep is te zien hoe acht mannen op het gemeentehuis klommen. Vanaf het dak staken ze vuurwerk af en gooiden het richting de straat. Ook waren er spandoeken met beledigende teksten en een nazisymbool opgehangen.

De politie bevestigt dat agenten op een melding zijn afgegaan waar ook vuurwerk bij betrokken was. Er is niemand aangehouden.

RTV Utrecht meldt dat de schade vanochtend nog goed zichtbaar was. Ook zijn er vuurwerkresten en stickers van Defend Wijk bij Duurstede achtergelaten.

Onrust

"Wat moet ik er nog van zeggen? Dit is zo niet nodig", reageert waarnemend burgemeester Petra Doornenbal. "Je kan gewoon in gesprek gaan. Dit is het kapen van een onderwerp, puur om te rellen."

Volgens Doornenbal gaat de politie de beelden doorkijken en verder onderzoek doen naar de daders. "Maar de kans dat ze uit Wijk komen is groot", zegt de burgemeester.

De gemeente maakte vorige week bekend dat er een tijdelijke noodopvang komt in een sportcomplex. De opvang moet plaats bieden aan 50 tot 75 asielzoekers. Sinds de aankondiging is het onrustig in Wijk bij Duurstede.

Bij een protest afgelopen maandag werden er vuurwerk en stenen naar politieauto's gegooid. Een 23-jarige man uit Utrecht is gisteren tijdens een supersnelrechtzitting voor zijn aandeel veroordeeld tot acht weken gevangenisstraf, waarvan vier weken voorwaardelijk.

Protest tegen noodopvang

Voor vanmiddag was er ook een protestmars tegen de noodopvang aangekondigd. Deze zou om 12.00 uur beginnen en van het gemeentehuis naar de sportvelden gaan.

Hier kwamen twintig mensen op af, zag een verslaggever van RTV Utrecht. De organisatie besloot daarom om niet te gaan lopen en bij het gemeentehuis te blijven staan.

"Alle politiemacht die we op de been hadden, bleek niet nodig", reageert Doornenbal. "Mensen zijn ofwel geschrokken van het geweld van vannacht, ofwel de groep die bereid is om te demonstreren is een stuk kleiner dan gedacht."

In India heeft de leider van de piepjonge en razend populaire Kakkerlakken-beweging voor het eerst een protest gehouden tegen de regering. Oprichter Abhijeet Dipke (30) kwam vanochtend vanuit de Verenigde Staten aan in de hoofdstad New Delhi. Hij voegde zich meteen bij de betogende menigte. "Kakkerlakken zijn niet bang en ze gaan ook niet dood", riep hij aanhangers toe.

Aanhangers van de beweging, die tot vandaag vooral online actief was, demonstreren tegen de corruptie in India. Aanleiding is een grote fraudezaak rond het toelatingsexamen voor medische opleidingen. De beweging stelde daarom een ultimatum voor het vertrek van de minister van Onderwijs. Die heeft dat laten passeren. Inmiddels zijn nieuwe protesten aangekondigd.

Met dit eerste grote protest wil de Kakkerlakken-beweging vooral laten zien dat die de aantallen heeft om serieuze druk uit te oefenen op de Indiase regering. In enkele dagen trok de beweging op Instagram zo'n 22 miljoen volgers.

Van het internet naar de straat

Sarthak Bagchi promoveert aan de Universiteit Leiden op Indiase politiek en noemt de Kakkerlakken nu meer een online fenomeen dan een beweging. "Maar het is ze in ieder geval al gelukt om een persconferentie te geven in de aanloop naar dit protest. Dat is iets wat de premier van dit land nog nooit heeft gedaan."

Abhijeet Dipke was er vooraf zeker van dat hij opgepakt zou worden zodra hij voet op Indiase grond zou zetten. Dat gebeurde niet. Hij werd wel opgewacht, maar kreeg van agenten in burgerkleding te horen dat zijn protest in het centrum van New Delhi kon doorgaan. Met in de hand een biografie van Bhimrao Ambedkar, de ontwerper van de Indiase grondwet, stapte hij vervolgens het vliegveld uit.

'Bedreiging nationale veiligheid'

Online heeft Dipke nu met zijn satirische beweging meer dan twee keer zoveel volgers als regeringspartij BJP. Bij de Indiase regering leidt de populariteit tot onrust. Platform X is gesommeerd het profiel van de beweging te blokkeren. Die zou een bedreiging zijn voor de nationale veiligheid.

"Ze begrijpen de kracht die studentenprotesten kunnen hebben als ze echte klachten die onder de bevolking leven een stem geven", zegt Bagchi.

Rond het protest van vandaag was de sfeer gespannen. Dipke wil laten zien dat zijn online satire sterk genoeg is om mensen te motiveren fysiek de straat op te gaan. De Indiase overheid wil juist voorkomen dat dit uitgroeit tot een vurige Gen-Z-beweging, zoals in buurlanden Bangladesh en Nepal. Daar leidden protesten uiteindelijk tot de val van de regering.

Dipke studeert aan een universiteit in Boston en werkte eerder als communicatiestrateeg voor de Aam Aadmi Partij. Die komt ook voort uit een anti-corruptiebeweging en groeide uit tot een politiek alternatief voor traditionele partijen. Hij weet dus hoe je jongeren online mobiliseert, maar de impact die hij met één bericht heeft gehad, kon hij ook niet voorspellen.

Vanuit Boston reageerde Dipke halverwege mei met een bericht op sociale media op een uitspraak van het Indiase hooggerechtshof. Daarin noemde de rechter jongeren zonder opleiding of baan die zich bezighouden met activisme of journalistiek kakkerlakken en parasieten.

"Het is zorgelijk dat een rechter op deze manier Indiase burgers ontmenselijkt met deze taal waarvan we historisch weten dat het veel schade kan aanrichten", zegt Bagchi.

Dipke draaide in zijn bericht de negatieve lading ervan om en vroeg zich af wat er gebeurt als de kakkerlakken samenkomen. Zo ontstond de satirische Cockroach Janta Party. De toevoeging Janta Party, of JP (Volkspartij), is een knipoog naar de regerende BJP. De satirische beweging speelt zo in op de onvrede die er onder jongeren leeft over het gebrek aan banen en opleidingsplekken in India.

Grote eisen

Een voorbeeld daarvan is de toelatingstest voor medische opleidingen. Omdat er maar enkele duizenden plekken beschikbaar zijn, hangt voor de ruim twee miljoen studenten heel veel af van deze test, waarvoor ze soms maanden dag en nacht leren. Maar dit jaar werd de uitslag nietig verklaard omdat er gefraudeerd zou zijn. Bij enkele studenten kwam de klap dat hun harde werk voor niets is geweest zo hard aan, dat ze kozen voor zelfdoding.

De Kakkerlakken-beweging vraagt daarom om het vertrek van de minister van Onderwijs. Het lijkt vooralsnog de meest haalbare van de punten die de beweging tot nu toe geformuleerd heeft. Want voor grote aanpassingen in de Indiase media of nieuwe wetgeving rondom banen van oud-rechters heeft deze beweging nog niet genoeg politieke druk. Als het protest van vandaag uitgroeit tot een echte beweging, kan dat wel veranderen.

Medewerkers van chipmachineproducent ASML zeggen een intern evenement te boycotten waarvoor Elon Musk is uitgenodigd. De techmiljardair is door ASML gevraagd om donderdag op de bijeenkomst via een videoverbinding te komen praten, schrijft het Eindhovens Dagblad.

Volgens het ED vinden de medewerkers dat de opvattingen van Musk haaks staan op de kernwaarden van ASML, gelijkheid en inclusiviteit. Ze wijzen op wat zij zien als nazisympathieën en op zijn anti-Europese houding, schrijven ze op een intern communicatiekanaal. Om hoeveel werknemers het gaat is niet bekend.

ASML heeft de uitnodiging van Musk aan de NOS bevestigd. Volgens een woordvoerder zal hij tijdens de besloten conferentie "zijn visie delen op AI, robotica, ruimtevaart en halfgeleiderproductie". De onderwerpen zijn volgens het bedrijf relevant voor de medewerkers.

Volgens het bedrijf worden geregeld technologieleiders uit de industrie uitgenodigd om hun inzichten te delen. "De uitnodiging aan Elon Musk vond plaats in het kader van het Terafab-project, dat zeer relevant is voor de halfgeleiderindustrie."

Mega chipfabriek

Musk maakte eerder dit jaar bekend dat hij een chipfabriek (Terafab) wil bouwen in de Amerikaanse staat Texas. Het is een gezamenlijk project van Tesla, SpaceX en chipgigant Intel. Voor de megafabriek heeft hij volgens het ED de geavanceerde chipmachines van ASML nodig.

ASML zegt in de verklaring dat via het Terefab-project Musk "onderdeel zal worden van het bredere ecosysteem van onze industrie. Veel bedrijven, waaronder ASML, zullen samenwerken binnen dit initiatief".

Het chipbedrijf zegt verder dat het zich inzet "voor een inclusieve werkomgeving waarin iedereen zich gewaardeerd en gerespecteerd voelt, volledig kan bijdragen en vrij is om zijn of haar mening te uiten".

Door een landelijke storing in de interne systemen van de Koninklijke Marechaussee konden reizigers vandaag urenlang geen noodpaspoort aanvragen.

Dat betekende dat mensen die vanmiddag op de luchthaven ontdekten dat ze niet over een geldig paspoort beschikten, niet konden reizen. "Er is namelijk geen alternatief", zei een marechaussee-woordvoerder.

De storing begon rond 14.00 uur en was na ongeveer vijf uur verholpen. De oorzaak en wat er precies aan de hand was, heeft de marechaussee niet gecommuniceerd.

Vorig jaar gaf de marechaussee ruim 15.000 noodpaspoorten uit. Dat komt neer op ruim veertig nooddocumenten per dag.

Paar plekken

De aanvraag van zo'n paspoort kan maar op een paar plekken in Nederland worden gedaan: op de luchthavens Schiphol, Eindhoven, Rotterdam, Groningen en Maastricht en in de veerboothaven van IJmuiden.