NOS Nieuws - Algemeen

In militaire gevangenissen in Israël worden Palestijnse kinderen gemarteld, seksueel misbruikt en uitgehongerd. Dat staat in een rapport van kinderrechtenorganisatie Save the Children.

De hulporganisatie liet 165 Palestijnse kinderen vragenlijsten invullen na hun vrijlating. Ze waren tussen de 12 en 17 jaar oud tijdens hun gevangenschap. Ook sprak de organisatie met 32 ouders en verzorgers, dertien sociale hulpverleners en drie advocaten.

Uit het onderzoek, waar NRC als eerste over publiceerde, komt naar voren dat veel kinderen tijdens hun arrestatie en detentie werden "vastgebonden, geblinddoekt, geslagen, geschopt en urenlang ondervraagd zonder aanwezigheid van advocaten of van hun ouders".

Ook zijn er verslagen van kinderen op wie een hond werd losgelaten en van traangas dat in cellen werd gespoten. Twee derde van de kinderen werd tussen de 1 en 45 dagen in een isoleercel opgesloten.

Seksueel geweld

Meer dan de helft van de kinderen gaf aan dat ze seksueel geweld hadden gezien of ervaren. Volgens Save the Children gaat het vermoedelijk om meer slachtoffers, omdat er veel schaamte heerst over dergelijke ervaringen.

Kinderen werden aangeraakt of geslagen in hun kruis, seksueel geïntimideerd en gedwongen naakt vernederende handelingen te verrichten. Sommige van de kinderen zeiden dat werd gedreigd met verkrachting. Volgens de advocaten zijn veel van de kinderen seksueel misbruikt en zitten daar ook verkrachtingen tussen.

"Alle beschikbare bewijzen wijzen erop dat de behandeling van vastgehouden Palestijnse kinderen door de Israëlische regering een systematische schending is van het internationale humanitaire recht en de mensenrechten, waaronder het absolute verbod op marteling", staat in het rapport.

Israël-correspondent Nasrah Habiballah:

"Het is niet altijd duidelijk waarom de kinderen zijn vastgezet. Dat kan bijvoorbeeld zijn vanwege het gooien van stenen, maar in veel gevallen is het onduidelijk.

Kinderen worden vastgehouden in wat Israël 'administratieve detentie' noemt. Dat is een situatie waarin gedetineerden worden vastgehouden zonder aanklacht of proces. Dat is voor een periode van zes maanden, maar die kan steeds worden verlengd met een halfjaar. Dat is een uitzichtloze situatie, een middel dat door Israël op grote schaal wordt toegepast.

In dit rapport staat niets wat we nog niet wisten. Het sluit aan bij eerdere rapporten van andere mensenrechtenorganisaties, alleen focust Save the Children zich op kinderen. Maar de uithongering en marteling waar ze het over hebben, die gelden eigenlijk voor alle Palestijnen die worden vastgehouden.

Na 7 oktober 2023 is de situatie enorm verslechterd. Ik heb dat zelf ook gezien. Ik was bij vrijlatingen van Palestijnen en zag dat ze enorm vermagerd waren, huidziektes hadden, stonken en er ook mentaal slecht aan toe waren. De verantwoordelijke minister Ben-Gvir is daar ook heel open over. Hij heeft gezegd: Palestijnse gevangenen zouden in een graf moeten liggen, maar laten we de omstandigheden in de cel in ieder geval zo slecht mogelijk maken."

Los van het geweld werden de kinderen vastgehouden onder slechte omstandigheden. Ze werden opgesloten in overvolle, onhygiënische cellen en mochten niet douchen of schone kleren aantrekken. Driekwart van de kinderen gaf aan dat er onvoldoende voedsel en water was en dat ze vaak extreme honger hadden.

Er zitten ongeveer 350 Palestijnse kinderen uit de bezette Westelijke Jordaanoever vast in Israël, schrijft NRC. Sinds de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 is het aantal willekeurige arrestaties op de Westelijke Jordaanoever toegenomen en worden ook kinderen uit Gaza vastgehouden.

Correspondent Nasrah Habiballah maakte twee jaar geleden deze video over hoe Palestijnen door Israël worden vastgezet:

"Voor kinderen is de situatie enorm verslechterd", zegt Juliëtte Verhoeven van Save the Children. "Niet alleen is het aantal mensen dat gevangen is genomen na oktober 2023 explosief gestegen, maar de behandeling is ook slechter geworden."

De kinderen worden vastgehouden in militaire gevangenissen en hebben geen contact met hun familie of een advocaat. De kinderen zouden volgens Verhoeven onder civiele rechtbanken moeten vallen. "Deze kinderen zouden als kinderen behandeld moeten worden en volledig ondersteund moeten worden door advocaten."

Druk op hulporganisaties

Het rapport was afgelopen zomer al af, maar Save the Children besloot het nog niet naar buiten te brengen vanwege de druk die Israël uitoefende op hulporganisaties in het land. Eind vorig jaar verbood Israël tientallen hulporganisaties in Gaza en de Westelijke Jordaanoever. De organisaties wilden niet voldoen aan een nieuwe registratieplicht waarmee informatie over onder meer adressen en gezinssamenstellingen van medewerkers moest worden gedeeld.

Het hooggerechtshof schortte in februari van dit jaar een deel van de verboden op, maar de onzekerheid voor de hulporganisaties blijft groot.

Boven drie gevoelige locaties in Nederland hebben vorig jaar drones gevlogen: de woning van prinses Beatrix in Lage Vuursche en de kazerne en goudkluis in Huis ter Heide. Dat schrijft het AD op basis van opgevraagde documenten.

De drie drones werden daar op 22 november gezien, valt te lezen in een overdracht die in het stuk wordt aangehaald. "KMAR en politie hebben de drones ook daadwerkelijk gezien. KMAR is er mee aan de slag gegaan." KMAR staat voor Koninklijke Marechaussee.

"We hebben er onderzoek naar gedaan, maar daar is niets uitgekomen", zegt een woordvoerder. "Er is ook niemand voor aangehouden."

Vliegvelden

In datzelfde weekend vlogen er op meer plekken drones, onder meer boven de militaire vliegvelden van Eindhoven en Volkel. Die laatste incidenten werden toentertijd door Defensie zelf naar buiten gebracht.

Die drone-incidenten veroorzaakten onrust, omdat er gedacht werd aan mogelijk dreiging uit Rusland. Dat is nooit duidelijk geworden. Probleem is volgens experts dat iedereen een drone kan gebruiken.

15 miljard euro

Bij Lage Vuursche ligt Kasteel Drakensteyn, waar prinses Beatrix woont. In Huis ter Heide zit het Landelijk Tactisch Commando van de Koninklijke Marechaussee, dat operaties door het hele land aanstuurt.

Daarnaast zit in Huis ter Heide een zwaar beveiligde kluis van De Nederlandsche Bank (DNB). Daar liggen voorraden bankbiljetten, munten en goudstaven. Bij elkaar zijn die zeker 15 miljard euro waard.

De woordvoerder van de marechaussee laat weten dat het risico van onbekende drones "de doorlopende aandacht" heeft. "We proberen verbanden te leggen, wat zit hier achter?"

Staatssecretaris Boswijk van Defensie spreekt van "een punt van zorg", maar benadrukt ook dat onduidelijk is van wie de drones waren en waarom ze daar vlogen. "Het kunnen bij wijze van spreken particulieren zijn geweest."

Volgens de CDA-staatssecretaris onderstrepen dit soort incidenten de urgentie om maatregelen te treffen tegen drone-dreiging. Boswijk denkt daarbij vooral aan betere detectiemethoden, want het opsporen van drones gaat nu lastig.

Scheidingsadvocaten voldoen niet aan de standaarden, blijkt uit onderzoek van de Orde van Advocaten Noord-Nederland. Stellen die hun scheiding regelen via een mediator, zien de rol van de advocaat als een formaliteit. Maar daar gaat het vaak mis.

Ook RTV Drenthe schrijft erover. De omroep sprak freelance-fotograaf Kim Stellingwerf die in de problemen kwam na een scheiding. In een kwetsbare toestand gaf ze zonder het te beseffen bijna al haar bezittingen aan haar ex-man weg. Ook ging ze akkoord met een laag alimentatiebedrag.

Haar mediator stelde een convenant op, dat door een advocaat werd ingediend, zonder dat Stellingwerf zich bewust was van de rol van die advocaat. Achteraf begrijpt ze niet waarom er niet ingegrepen werd. Haar advocaat kreeg een berisping, maar haar zaak, die onder meer aanleiding was voor het opstarten van het onderzoek, blijkt niet op zichzelf te staan.

Advocaat als poortwachter

Het dekenberaad, dat toezicht houdt op advocaten, voerde een onderzoek uit naar negen scheidingsadvocaten verspreid over het land, van wie bekend was dat ze bovengemiddeld veel scheidingszaken deden. Uit het onderzoek bleek dat geen van deze advocaten aan de standaarden voldeed.

Advocaat Eef van de Wiel, deken van de Orde van Advocaten Noord-Nederland, zegt dat mediators bedoeld zijn om de kosten van een scheiding te drukken. "Als je gaat scheiden, wil je dat snel, goed en goedkoop doen. Die mediators doen goed werk, maar daarna moeten mensen naar een advocaat. Die is een soort poortwachter, een extra veiligheidsklep."

volgens Van de Wiel is de rol van de advocaat in de praktijk veel te beperkt geworden. "We zagen dat die rol verschoof naar een formele afhandeling, terwijl het systeem zo is ontworpen dat de advocaat toch een wezenlijke rol speelt."

Advocaat gehad?

Van de Wiel zegt dat de advocaat "door het huis moet lopen en aan iedere raam en deur moet rammelen". Advocaten moeten de cliënten leren kennen en ze wijzen op risico's. Maar dat gebeurt vaak niet. "De mediator denkt: 'Ik heb mijn werk al gedaan,' en de cliënten denken vaak: 'Nou, mevrouw Van de Wiel, zit niet zo te zeuren, doe het nietje er nou maar in.'"

Uit het onderzoek naar de negen scheidingsadvocaten blijkt dat er veel misging. Van de Wiel zegt dat het vaak heeft geleid tot een klacht van de deken. Sommige advocaten zijn daarna zelf gestopt, anderen zijn door de tuchtrechter geschorst of zelfs geschrapt. "Dat is heel ernstig, maar er zaten ook advocaten bij die het echt probeerden goed te doen, maar die moesten als een zalm tegen de stroom in zwemmen", zegt ze.

Dat de rol van de advocaat werd gemarginaliseerd, blijkt ook uit de verhalen van de cliënten, zegt de deken. "Heel veel cliënten hadden helemaal niet door dat ze een advocaat hadden gehad. Ik vroeg het ook aan mensen die gescheiden waren binnen mijn vriendenkring, en ik kreeg vaak te horen: 'Nee hoor, wij waren bij de notaris.' Dan grapte ik: 'Nou, dan ben je niet gescheiden.'"

Met zijn vieren aan tafel

Volgens Van de Wiel is er sprake van een systeemfout en moet de advocaat veel meer betrokken worden in het proces. "De mediator moet ervoor zorgen dat de advocaat niet een formaliteit is, bijvoorbeeld door de advocaat bij de gesprekken te betrekken. Wanneer er afspraken worden gemaakt, dan is het misschien wel goed dat de advocaat erbij zit. Dan zit je met zijn vieren aan tafel: de twee echtelieden, de mediator en de advocaat."

Bij een supermarkt in Enschede heeft bijna vier dagen lang een explosief in een winkelschap gelegen, voor het ontplofte. Op camerabeelden van de supermarkt is te zien hoe een man op 13 maart een voorwerp in de schappen legt. Op 17 maart volgt vlak na middernacht een explosie.

De politie brengt het nieuws over de ontploffing nu pas naar buiten via het opsporingsprogramma Plaats Delict van RTV Oost. Op 17 maart werd alleen bekend dat de supermarkt de hele dag dicht bleef voor forensisch onderzoek. De reden daarvoor bleef onbekend.

Een buurtbewoner zei toen wel dat hij een harde knal had gehoord. Het winkelpersoneel trof die ochtend een ravage aan. Overal in de winkel lagen glasscherven en producten op de grond, schrijft RTV Oost.

Gevaar voor klanten en personeel

Wat voor explosief in het schap heeft gelegen, is nog niet duidelijk. Ook is onduidelijk waarom de man een explosief voorwerp heeft achtergelaten in een supermarkt.

"De verdachte heeft een enorm risico genomen. De supermarkt is op zaterdag 14 maart open geweest en op maandag 16 maart ook", zegt een woordvoerder van de politie.

"Van 's morgens vroeg tot 's avonds laat waren er klanten en personeel in de winkel. We moeten er niet aan denken wat er gebeurd zou zijn als de explosie had plaatsgevonden in een drukke winkel. Daarom nemen we deze zaak hoog op en willen we zo snel mogelijk weten wie de man is."

Mogelijk uit Duitsland

De man die het explosief heeft achtergelaten, is ook gefilmd in het Overijsselse dorp Glanerbrug, tegen de Duitse grens. De man kwam te voet de grens met Duitsland over. Na zijn supermarktbezoek liep hij weer in de richting van de grens.

Goedemorgen! De bemanning van Artemis II keert terug naar de aarde en in Groningen is de uitspraak in een grote sextortionzaak.

Het weer: het is droog en de zon schijnt geregeld. De temperaturen variëren van 11 graden in het Waddengebied tot 14 graden in het zuiden. Morgen is er eerst af en toe zon, later op de dag zijn er toch weer enkele buien.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

Nabestaanden van slachtoffers van de Decembermoorden eisen een schadevergoeding en excuses van de Surinaamse staat. Per familie wordt 1,25 miljoen euro aan materiële en immateriële schade gevorderd, schrijft nieuwssite Starnieuws. Dat komt neer op een totaal van ruim 18,75 miljoen euro.

De familieleden van tien slachtoffers eisen dat de staat de goede naam en eer van hun verwanten herstelt. Er wordt gevraagd om officiële excuses.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Gisteren ging het veel over het hoge aantal verkeersdoden in Nederland: vorig jaar waren het er 759, een stijging van 84 ten opzichte van het jaar ervoor. Oudere mannen op de fiets zijn relatief vaak slachtoffer. Om ongelukken te voorkomen worden fietsvalpreventiecursussen georganiseerd, maar daar zag onze verslaggever vooral vrouwen. En die hebben wel een idee waardoor dat komt:

Fijne dag!

Begin dit jaar waren er in Nederland ruim 2 miljoen volledig elektrische, hybride of plug-inhybride auto's; bijna een kwart meer dan een jaar eerder. Dat betekent dat ruim 1 op de 5 auto's geheel of gedeeltelijk elektrisch is, berekende het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Van de nieuw verkochte auto's had het overgrote deel vorig jaar een elektrische motor, namelijk 86 procent. Zeven jaar eerder, in 2018, was dat nog maar 11 procent.

De grootste groep nieuw verkochte auto's was volledig elektrisch. Daarna volgde de hybride, met zowel een brandstofmotor als een elektrische motor, maar geen stekker om de batterij mee op te laden. Zo'n hybride kan maar een klein stuk volledig elektrisch rijden. Als derde volgt de plug-inhybride, die wel een stekker heeft en langere stukken volledig elektrisch kan rijden.

Van alle auto's op de weg met een elektromotor komt de hybride versie nu nog het meest voor, blijkt uit de cijfers van het CBS. Daarvan zijn er ongeveer 800.000 in Nederland. Er zijn bijna 700.000 volledig elektrische auto's en 520.000 plug-inhybride voertuigen.

De laatste weken lijkt de interesse voor elektrische auto's verder toe te nemen, doordat de brandstofprijzen naar het hoogste niveau ooit stegen. Vooral tweedehands elektrische auto's zijn opeens erg in trek, constateerde autobrancheclub Bovag.

De overheid streeft ernaar dat vanaf 2030 alle nieuwe personenauto's geen CO2 meer uitstoten. Dat zijn dan dus volledig elektrische auto's of bijvoorbeeld auto's die op waterstof rijden. Om uitstootvrije auto's te stimuleren waren er subsidies op de aankoop. Die zijn inmiddels stopgezet. Wel krijg je nog korting op de wegenbelasting.

Extra veel in villadorpen

Volledig elektrische auto's zijn vaak nog relatief duur in aanschaf. Het is daarom niet verrassend dat de gemeenten met relatief de meeste elektrische auto's allemaal inwoners met een gemiddeld hoog inkomen hebben. Bovenaan staat villadorp Rozendaal bij Arnhem. Daarna volgen Blaricum, Laren (NH) en Bloemendaal.

Daar zullen ook veel auto-eigenaren een eigen oprit hebben waar ze hun auto met een eigen laadpaal kunnen opladen. Dat is vaak goedkoper dan laden op een publieke laadpaal.

De gemeenten met de minste elektrische auto's per duizend inwoners zijn Schiermonnikoog, Amsterdam, Vlieland en Groningen.

De Amerikaanse first lady Melania Trump is in een ongebruikelijk persmoment uitgevaren tegen iedereen die "ongegronde leugens" verspreidt over haar en Jeffrey Epstein. Ze zegt nooit een relatie te hebben gehad met hem of zijn medeplichtige Ghislaine Maxwell, en hen alleen op feestjes in New York en Florida te zijn tegengekomen.

"Al jaren doen nepbeelden en -verklaringen de ronde over Epstein en mij", zei Melania vanachter het officiële podium van het Witte Huis voor de verzamelde pers. "Ik heb nooit iets geweten van zijn misbruik van slachtoffers en was daar nooit op enigerlei wijze bij betrokken: ik nam er niet aan deel, ik heb nooit in zijn vliegtuig gevlogen en heb nooit zijn privé-eiland bezocht."

Bekijk hier het begin van haar verklaring:

De persverklaring veroorzaakte veel verbazing in Washington. Het is ongebruikelijk dat first lady's zo in de spotlight treden, zeker in een politiek zo beladen dossier als de affaire-Epstein. Melania staat bovendien bekend om haar teruggetrokken stijl als presidentsvrouw en spreekt nauwelijks met de pers.

Journalisten waren ook verbaasd dat ze juist dit onderwerp zo prominent aansneed. Het seksschandaal rond Epstein plaagde Trump het grootste deel van het eerste jaar van zijn tweede termijn als president, maar was de afgelopen tijd juist door de oorlog in Iran naar de achtergrond verdwenen. Vooraf was aan de media niet bekendgemaakt waarover Melania Trump zou spreken.

'Trump wist van niets'

"Dit verraste ons volledig", reageerde Witte Huis-correspondent Jacqui Heinrich van Fox News, die tevergeefs al haar contacten had gebeld om antwoorden te krijgen. "We proberen erachter te komen waarom dit vandaag gebeurt. Of ze reageert op iets waar ze overstuur van is of er zit een verhaal aan te komen."

Een journalist van zender MS NOW zegt dat zelfs president Trump niet op de hoogte was van de korte toespraak. "Wist er niks van", zou hij hebben gezegd in een reactie die hij kort moest houden omdat hij in een bespreking over de oorlog in Iran zat. Ook de staf van de first lady werd volgens NBC News overvallen.

E-mail aan Maxwell

Er bestaan al lange tijd vragen over de precieze aard van de relatie tussen Donald Trump en zedendelinquent Epstein, aangewakkerd door Trumps terughoudendheid in het vrijgeven van documenten over de zaak. Zelf doet de president speculaties consequent af als politiek gemotiveerd en bedoeld om hem te beschadigen.

Melania Trump speelde tot nu toe niet meer dan een bijrol in al die geruchten: alleen boze tongen suggereerden dat er misschien meer te ontdekken viel over de band van het oud-model met de rijke zakenman Epstein. Soms werden daarbij ook gemanipuleerde beelden gebruikt of foto's die uit hun verband waren getrokken.

Melania zei nu dat zij Epstein pas leerde kennen toen ze al getrouwd was met Trump. "Onze paden kruisten voor het eerst in het jaar 2000, op een evenement waar ik samen met Donald was. Ik had toentertijd nog nooit van hem gehoord en wist niet van zijn misdaden."

De first lady somde op dat ze nooit is genoemd als getuige, nooit door de FBI is ondervraagd en haar naam nooit opdook in slachtofferverklaringen. Een e-mail van haar die werd teruggevonden in de Epstein-files, waarin ze Maxwell complimenten geeft over een Epstein-artikel in een tijdschrift, deed ze af als triviaal contact.

Maxwell, de ex van Epstein, is veroordeeld voor haar rol in diens grootschalige misbruik van jonge vrouwen en meisjes. Epstein zelf werd in 2008 veroordeeld voor het aanzetten van een minderjarige tot prostitutie. In 2019 werd hij opnieuw aangeklaagd, maar voordat het tot een proces kon komen pleegde hij in zijn cel zelfmoord.

Kritiek van slachtoffers

In haar persverklaring riep Melania het Congres op om Epstein-slachtoffers onder ede te horen, "zodat elke vrouw haar verhaal publiekelijk kan vertellen". Epstein-slachtoffers reageren daar niet bepaald enthousiast op.

"Slachtoffers hebben genoeg gedaan. Het is nu aan de mensen die aan de macht zijn om hun plicht te doen", staat in een gezamenlijke verklaring van een tiental vrouwen. "Ons nu meer vragen te doen is het afschuiven van verantwoordelijkheid, geen rechtvaardigheid."

Een Democratisch Congreslid liet al weten dat wat hem betreft Melania Trump zelf langs mag komen bij het Congres om daar haar verhaal te doen.

Hiphoppionier en dj Afrika Bambaataa is op 68-jarige leeftijd aan de gevolgen van prostaatkanker overleden. Dat meldt zijn advocaat. Afrika Bambaataa, de artiestennaam van Lance Taylor, geldt als een van de grondleggers van hiphop.

De Amerikaanse entertainmentwebsite TMZ bracht het nieuws over het overlijden van Bambaataa als eerste naar buiten. Bambaataa is onder meer bekend van het destijds revolutionaire nummer Planet Rock uit 1982. In 1988 had Bambaataa samen met UB40 in Nederland een grote hit met het nummer Reckless.

Bambaataa is ook de oprichter van de internationale hiphop-organisatie Universal Zulu Nation.

"Hiphop zal zonder hem nooit meer hetzelfde zijn, maar alles wat hiphop vandaag de dag is, is aan hem te danken", schrijft het management van Bambaataa. "Zijn stempel op de hiphopgeschiedenis is onmiskenbaar", aldus hiphopvakbond The Hip Hop Alliance, opgericht door Chuck D, Kurtis Blow en KRS-One.

"Als oprichter van de Universal Zulu Nation heeft Bambaataa de vroege identiteit van hiphop helpen vormgeven als een wereldwijde beweging die geworteld is in vrede, eenheid, liefde en plezier." De hiphopvakbond zegt tegelijkertijd te erkennen dat de nalatenschap van Bambaataa "complex" is en onderwerp van gesprek is geweest binnen de hiphopgemeenschap, doelend op de beschuldigingen van kindermisbruik.

Beschuldigingen

Meerdere mannen beschuldigden Bambaataa de afgelopen tien jaar van seksueel misbruik toen ze minderjarig waren. Bambaataa sprak deze beschuldigingen tegen. In 2016 trad hij vanwege de aantijgingen af als leider van de hiphop-organisatie Universal Zulu Nation.

De man die Bambaataa als eerste beschuldigde van seksueel misbruik, trok zijn aantijgingen in 2024 in. Hij verklaarde dat hij Bambaataa destijds had ontmoet in een club waar hij met een valse identiteitskaart was binnengekomen. "Bambaataa is geen pedofiel en deed in mijn ogen iets met wederzijds goedvinden met iemand van wie hij dacht dat hij meerderjarig was."

Vorig jaar verloor Bambaataa een civiele rechtszaak in New York over kindermisbruik en mensenhandel, omdat hij niet in de rechtbank was komen opdagen. De zaak was volgens muziekblad Rolling Stone in 2021 aangespannen. De eiser beweerde dat Bambaataa hem vanaf zijn twaalfde enkele jaren seksueel had misbruikt en uitgebuit. Bambaataa moest hem een schikking betalen.

In Duitsland is net na middernacht een staking begonnen bij het cabinepersoneel van Lufthansa. De grootste vliegmaatschappij van Duitsland probeert de schade te beperken door extra vluchten uit te laten voeren door andere vliegmaatschappijen die onder Lufthansa vallen, maar desondanks zijn honderden vluchten geannuleerd.

De Duitse vliegmaatschappij zegt dat de staking passagiers bijzonder hard treft, omdat het de laatste dag van de paasvakantie is in Duitsland en het daardoor extra druk is. De Duitse cabinepersoneelsvakbond UFO meldt dat alle vluchten vanaf de luchthavens van Frankfurt en München getroffen worden door de staking.

Frankfurt Airport is de grootste luchthaven van Duitsland.

'Honderden vluchten geannuleerd'

De regionale nieuwszender BR24 schrijft op basis van een woordvoerder dat in München circa 400 vluchten zijn geannuleerd. Ook vluchten van dochteronderneming Lufthansa Cityline worden door de staking getroffen. De staking duurt tot 22.00 uur.

Stewardessen en stewards hebben het werk neergelegd omdat ze een nieuwe cao en betere arbeidsvoorwaarden willen. Ook wil de vakbond dat er een sociaal plan komt voor het cabinepersoneel van Lufthansa Cityline, omdat Lufthansa het dochterbedrijf wil opheffen. Daardoor staan 800 banen op het spel.

In februari was er ook al een grote staking bij Lufthansa. Toen legden piloten en cabinepersoneel het werk neer.

Nabestaanden van slachtoffers van de Decembermoorden eisen een schadevergoeding en excuses van de Surinaamse staat. Per familie wordt 1,25 miljoen euro aan materiële en immateriële schade gevorderd, schrijft nieuwssite Starnieuws. Dat komt neer op een totaal van ruim 18,75 miljoen euro.

De familieleden van tien slachtoffers eisen dat de staat de goede naam en eer van hun verwanten herstelt. Er wordt gevraagd om officiële excuses.

Dwangsom

Bovenop de schadevergoeding wordt volgens Starnieuws ook een dwangsom geëist. Het zou gaan om omgerekend 110.000 euro per dag. De Surinaamse staat moet dat bedrag per familie betalen als het vonnis, mocht dat er komen, niet wordt uitgevoerd.

In december 2025 zei Hugo Essed, advocaat van de nabestaanden, dat hij namens zestig erfgenamen in Suriname en Nederland een verzoekschrift had ingediend bij de kantonrechter. Een bedrag is toen niet genoemd.

Wat zijn de Decembermoorden?

In de nacht van 7 op 8 december 1982 werden vijftien mannen gemarteld en gedood in Fort Zeelandia, aan de kust in Paramaribo. Het waren tegenstanders van het toenmalige militaire regime onder leiding van Bouterse. Hij was samen met een groep sergeanten door middel van een coup in 1980 aan de macht gekomen.

Oud-president Desi Bouterse kreeg later van de rechter twintig jaar cel opgelegd voor zijn rol bij de Decembermoorden. Vier medeverdachten kregen 15 jaar celstraf. Bouterse dook onder na zijn veroordeling. Hij is eind 2024 op 79-jarige leeftijd overleden, zonder ooit gevangen te hebben gezeten. Één veroordeelde is nog voortvluchtig, drie zitten er vast.

Voor het eerst hebben onderzoekers het uit elkaar vallen van een chimpanseegroep kunnen vastleggen. De studie, die deze week gepubliceerd werd in het wetenschapsvakblad Science, meldt dat bij de splitsing 28 dieren werden gedood.

De gewelddadige afscheiding werd gezien in de Ngogo-groep uit Oeganda, de grootste groep chimpansees ter wereld.

Wetenschappers van de universiteit van Texas volgen al twintig jaar deze groep en zeggen dat de dieren tot een aantal jaar geleden vreedzaam hebben geleefd. De groep had op zijn hoogtepunt wel 200 leden. Ter vergelijking: gemiddeld gezien hebben chimpanseegroepen rond de 50 leden.

Verschillende oorzaken

De chimpansees leefden jaren in één grote groep, met subgroepen. Het was al bekend dat groepen andere groepen in de buurt aanvielen, maar dit uiteenvallen was volgens de onderzoekers nieuw. "Het is moeilijk te bevatten dat ze gisteren bevriend waren en vandaag vijand. Mannetjes in twee groepen groeiden samen op, werkten met elkaar samen en hielpen elkaar. Ze haalden er voordeel uit. Dus waarom zijn ze uit elkaar gegaan?", zegt onderzoeker en primatoloog John Mitani.

De studie wijst een aantal oorzaken aan. Zo leidde de grootte van de groep mogelijk tot competitie om voedsel en het vinden van een vrouwtje bij de mannelijke chimpansees. Daarnaast zou de dood van zeven groepsleden in 2014, waarschijnlijk door een ziekte, de sociale relaties kunnen hebben verstoord.

In 2015 kreeg de Ngogo-groep ook een ander alfamannetje. Rond die tijd begonnen leden van twee subgroepen elkaar te mijden. Twee jaar later stierven 25 chimpansees, vooral jonge chimpansees, en maanden later werd het nieuwe alfamannetje aangevallen. Aan het einde van 2017 zagen de onderzoekers twee groepen ontstaan, die ze de 'westelijke' en de 'centrale' groep noemden.

Rond 2018 werd geconstateerd dat de splitsing permanent was. Sinds het uiteenvallen van de Ngogo-groep waren er jarenlang gecoördineerde aanvallen van de westelijke groep op de centrale groep. Vooral jonge chimpansees werden aangevallen en gedood. "Bijten, het slachtoffer met hun handen slaan, hen meesleuren en schoppen", vertelt primatoloog en hoofdonderzoeker Aaron Sandel.

Onderzoekers denken dat het werkelijke dodental hoger is, omdat een aantal chimpansees zonder duidelijke oorzaak is verdwenen.

Voor het eerst

Het uit elkaar vallen van een chimpanseegroep is erg zeldzaam. De onderzoekers wijzen één ander voorbeeld aan waarbij een groep splitste, in Tanzania in de jaren '70. Maar bij dat geval werd de splitsing mogelijk veroorzaakt door wetenschappers zelf.

De groep werd regelmatig gevoerd door onderzoekers, waardoor het natuurlijke gedrag werd verstoord. Ook werd het gedrag alleen geobserveerd bij de voedingsplek.

Zo'n 200 familieleden, vrienden en bekenden hebben vanavond in Hoorn meegelopen in een stille tocht voor Dario (29). Hij werd op zaterdagavond 28 maart neergestoken tijdens een massale vechtpartij in Hoorn. Hij overleed korte tijd later.

Rond 19.00 uur verzamelden de deelnemers aan de stille tocht zich bij een café in Hoorn. Daarna liepen ze in een stoet dwars door het historische centrum van de stad.

Met fakkels die brandden in de kleuren van de Italiaanse vlag werd verwezen naar de Italiaanse afkomst van Dario. Op een gegeven moment viel de normaal zo levendige binnenstad van Hoorn even stil, meldt NH Nieuws.

Dat zag er zo uit:

"Een eerbetoon aan Dario: een zoon en broer en voor velen een allerbeste vriend op wie je kon bouwen", lieten de initiatiefnemers van de tocht weten. "Het is geen mars tegen zinloos geweld, want bestaat er zinvol geweld?"

Drie verdachten

Niet lang na de dodelijke steekpartij hield de politie drie verdachten aan, een 18-jarige man en twee minderjarigen.

Volgens onbevestigde berichten was de aanleiding voor de vechtpartij een auto, die op hoge snelheid voorbij café Het Schippershuis reed. Op dat moment stond een groepje cafébezoekers buiten. Nadat er een bierglas zou zijn gegooid naar de auto, ontstond een vechtpartij tussen de groep cafébezoekers en de mensen in de auto. Bij die vechtpartij raakten twintig mensen betrokken.

Een van de drie verdachten zou een mes uit de auto hebben gepakt. Na het steekincident zou de man die had gestoken door enkele cafébezoekers in elkaar zijn getrapt.

Geschokt

Burgemeester Nieuwenburg van Hoorn reageerde geschokt. "We ervaren zoals elke stad helaas wel eens onrust, maar dit is in jaren niet gebeurd. Het is op de plek waar dit is gebeurd altijd gezellig", aldus de burgemeester. "Het is vreselijk dat deze avond zo is verlopen."

De besloten uitvaart van Dario heeft gisteren plaatsgevonden.

Oekraïne en Rusland leggen komend weekend de wapens neer vanwege orthodox Pasen. De Russische president Poetin had het paasbestand afgekondigd.

Het Kremlin stelt dat het staakt-het-vuren voor de Russische troepen op zaterdag om 15.00 uur Nederlandse tijd zal ingaan en zal gelden tot en met zondag. De Oekraïense president Zelensky zegt in een reactie dat Oekraïne zich aan het bestand houdt.

De Russische minister van Defensie heeft opdracht gegeven om alle gevechtshandelingen te staken. Russische troepen staan volgens het Kremlin wel paraat om op te treden bij eventuele Oekraïense aanvallen.

De Oekraïense president Zelensky opperde vorige maand al om een paasbestand in te stellen. Na de Russische aankondiging schreef hij dat mensen een "Pasen zonder bedreigingen en een echte beweging richting vrede" nodig hebben. "Rusland heeft de kans om de aanvallen niet te hervatten, zelfs niet na Pasen", aldus Zelensky.

Vorig jaar beschietingen tijdens bestand

Poetin kondigde vorig jaar ook al een paasbestand af. Tijdens dat staakt-het-vuren waren er toch beschietingen in Oekraïne. Beide landen beschuldigden elkaar van het schenden van het bestand.

Kort na die gevechtspauze kondigde Poetin een eenzijdig bestand aan, ter ere van de Russische Dag van de overwinning op 9 mei. Dat staakt-het-vuren werd door Oekraïne afgewezen, Kyiv wilde een wapenstilstand van minstens dertig dagen.

De strengere regels voor de toegang van vrachtauto's tot de Utrechtse binnenstad zijn uitgesteld. Nadat de transportsector juridische stappen aankondigde, heeft de gemeente besloten om de nieuwe regels pas op 1 januari 2027 te laten ingaan. Eerder ging de gemeente nog uit van 1 mei aanstaande.

In een gezamenlijke verklaring spreken de transportsector, ondernemersorganisaties in de binnenstad en de gemeente Utrecht over een "goede gezamenlijke stap vooruit", meldt RTV Utrecht. De transporteurs krijgen meer tijd om een ontheffing aan te vragen.

Op 26 maart kondigde de transportsector juridische stappen aan tegen de strengere regels. "Ondernemers hebben na publicatie op 10 februari nog geen drie maanden om ontheffingen aan te vragen, afspraken met klanten aan te passen of andere voertuigen te regelen", aldus transportkoepel TLN toen. "Dat is onrealistisch."

De gemeente Utrecht stelt de maatregel nu onder druk van de dreigende rechtszaak uit. "Partijen constateren dat het uitstel mede tot stand is gekomen nadat juridische procedures zijn gestart", aldus de gezamenlijke verklaring. Tegelijk zeggen transportsector, ondernemers en gemeente dat ze er liever "in goed overleg" uit waren gekomen.

Kwetsbare binnenstad

Utrecht wil met strengere regels de kwetsbare historische binnenstad beschermen, de leefbaarheid verbeteren en fietsers en voetgangers meer ruimte geven. Als de nieuwe regels ingaan, mogen vrachtwagens die de binnenstad inrijden niet zwaarder zijn dan 3,5 ton. In de praktijk betekent dit dat alleen nog bestelbusjes of elektrische personenauto's met een aanhanger het gebied in kunnen.

In een klein deel van de binnenstad mogen nog wel lichte vrachtwagens komen. Maar die mogen dan inclusief lading niet zwaarder zijn dan 7,5 ton.

Daarmee kan je geen vrachtwagenlading frisdrank of bouwmateriaal afleveren, stelt TLN.

Objectieve criteria

De transportsector zegt in de gezamenlijke verklaring niet tegen de strengere regels te zijn, maar wil dat de gemeente "objectieve, transparante criteria voor ontheffingen" vaststelt. Ook moet de gemeente "intensiever communiceren" zodat ondernemers, transporteurs en leveranciers op tijd weten waar ze aan toe zijn.

De gemeente op zijn beurt belooft dat al verleende ontheffingen worden verlengd tot 1 mei 2028; "ondernemers hoeven hiervoor niets te doen". Leveranciers en ondernemers die nog geen ontheffing voor bevoorrading in het centrum van Utrecht hebben aangevraagd, moeten dat snel doen. "Aanvragen die vóór 1 oktober 2026 worden ingediend, worden vóór 1 januari 2027 afgehandeld", belooft de gemeente.

Of daarmee alle juridische procedures van de baan zijn, is nog onduidelijk. "Als de hierover gemaakte afspraken goed worden uitgevoerd, is er bereidheid om de lopende procedures te beëindigen", staat in de gezamenlijke verklaring.

Tientallen lokale partijen met Pro in hun naam gaan de strijd met GroenLinks-PvdA aan vanwege de naam. Ze stappen naar de rechter als de Kiesraad de naam Pro voor de nieuwe fusiepartij toestaat, zegt Dario Castiglione, die namens vijftig lokale partijen de kar trekt.

Onder de vijftig zijn ook partijen die er wel mee kunnen leven, maar in zo'n vijftien tot twintig gemeenten zijn partijen bereid heel ver te gaan, waaronder ProVlissingen, ProVeenendaal en Pro Eindhoven.

De lokale partijen vinden het onbegrijpelijk dat GroenLinks-PvdA voor de nieuwe naam heeft gekozen, terwijl zij hem al veel langer gebruiken. Ze voelen het als een aanslag op hun identiteit.

Binnenkort beslist de Kiesraad of GroenLinks-PvdA zich voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen als Pro mag registreren. De kans dat dat mag is groot omdat er in de landelijke politiek geen andere partijen zijn met die naam.

Maar als de naam van de Kiesraad mag, stappen de lokale partijen meteen naar de Raad van State om het aan te vechten, zegt Castiglione. Het is voor kiezers volgens Castiglione totaal verwarrend als er een landelijke partij is met dezelfde naam die al jaren in tientallen gemeenten bestaat, en in veel gevallen inhoudelijk ook voor iets heel anders staat.

Of zo'n rechtsgang goed uitpakt voor de lokale partijen is niet te zeggen, erkent Castiglione. Maar mocht GroenLinks-PvdA goedkeuring krijgen om landelijk als Pro door te gaan, dan is het nog maar de vraag of ze met die naam ook in alle gemeenten kunnen meedoen, zegt hij.

Zo'n 15 tot 20 lokale partijen willen zich hardnekkig verzetten en zullen zelf de naam niet wijzigen. Als er dan twee partijen in één gemeente met dezelfde naam mee willen doen, moet het gemeentelijk stembureau beslissen en daar wordt waarschijnlijk gekeken wie het langst geregistreerd staat.

Ook provinciaal probleem

Ook bij de verkiezingen voor provinciale staten stuit GroenLinks-PvdA op een probleem: in Zeeland is een partij die ProZeeland heet. Robert Brunke liet die naam al in 2019 registreren.

Brunke acht de kans groot dat GroenLinks-PvdA achter het net vist. Hij heeft het idee dat GroenLinks-PvdA zich verkeken heeft op de situatie. "Op zijn diplomatiekst gezegd vind ik het amateuristisch hoe dit gaat."

GroenLinks-PvdA liet eerder weten met de lokale partijen in gesprek te gaan en te hopen er dan uit te komen. Brunke: "Ik heb nog niets van ze vernomen. Mochten ze komen praten, dan zijn ze welkom. Als ze maar niet denken dat wij hier de naam van onze partij gaan wijzigen".

Castiglione, actief voor ProVeenendaal, nam zelf contact op met het partijbureau van GroenLinks-PvdA. Er staat nu een afspraak voor eind van deze maand.

Hij vraagt zich af wel wat hij met zo'n gesprek kan bereiken. De naam ProVeenendaal staat, en dat blijft zo. "Wij zijn niet links en niet rechts en staan met deze naam al langer voor lokale pragmatische politiek. We hebben niets met de landelijke GroenLinks-PvdA te maken. Het zou van arrogantie getuigen als ze denken dat wij zomaar even gaan buigen".

Het valt hem op dat diverse lokale GroenLinks-PvdA-afdelingen hun naam op de site en in debatten al hebben aangepast. Zo voeren ze in Groningen sinds kort de naam PRO Groningen.

Dat kan zonder officieel verzoek tot nieuwe registratie helemaal niet, zegt Castiglione, die de indruk heeft dat lokale partijen dat op verzoek doen van de landelijke partij. Castglione vindt dat flauw. "Denken ze echt dat ze met hun grote beweging dit gewoon maar even kunnen doen?"

Al met al denkt hij dat de gang van zaken nog wel "een staartje kan krijgen".

Een woordvoerder van de fusiepartij zegt in een reactie dat de partij de zorgen van sommige lokale partijen met "Pro" in hun naam begrijpt, en daarover de komende tijd met hen in gesprek gaat. "We hebben er vertrouwen in dat we er in goed overleg uitkomen", aldus de woordvoerder.

In aanloop naar de honderdste geboortedag van de overleden Britse koningin Elizabeth II, gaan morgen de deuren van de publieke kunstgalerie in Buckingham Palace open om het leven van 'the Queen' te laten zien in kleding.

Op de tentoonstelling Queen Elizabeth II: Her Life in Style zullen zo'n 200 stukken uit haar garderobe te zien zijn; stukken als jurken, pakken, kronen, handschoenen, schoenen en tunieken.

Volgens de Royal Collection Trust, de Britse stichting die eigendommen van het Britse koningshuis beheert en tentoonstelt, zullen sommige kledingstukken voor het eerst te zien zijn en is het de grootste en "meest uitgebreide tentoonstelling van de mode van de overleden koningin ooit."

Kroningsjurk

Zo zal de jurk waarin Elizabeth in 1953 gekroond werd, worden getoond. De zijden jurk, ontworpen door de Britse modeontwerper Norman Hartnell, is geborduurd met parels, kristallen, kralen en gouddraad en legt de nadruk op haar koninkrijk.

De zijde is geproduceerd en geweven in Engeland. Op het kledingstuk zijn bloemen geborduurd die door de koningin zijn uitgekozen: bloemen uit het Verenigd Koninkrijk zoals de tudorroos (Engeland) en de distel (Schotland), en bloemen uit de overzeese gebieden waar ze koningin van zou worden, zoals het esdoornblad (Canada) en de bloem van de Australische acacia.

Een ander opmerkelijk stuk is een jurkenset die gedragen werd door Elizabeth II en haar stuntvrouw tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen in 2012. Dat jaar vonden de Zomerspelen plaats in Londen.

Gedurende de openingsceremonie kreeg het publiek een filmpje te zien waarin James Bond, destijds gespeeld door Daniel Craig, de koningin ophaalt en met haar in een helikopter stapt. Vervolgens springen ze live boven het Olympisch Stadion uit het luchtvaartuig met een parachute.

Ook vele felgekleurde hoedjes en outfits, waarin de koningin vaak gezien werd, zullen worden tentoongesteld. Kleur was belangrijk voor Elizabeth, zegt conservator Caroline de Guitaut tegen de Britse omroep BBC. Elizabeth wilde volgens De Guitaut dat mensen die afreisden om haar te zien haar ook altijd konden spotten in de mensenmassa.

"Zelfs als je tien rijen diep in de menigte staat, kun je nog steeds een figuur in een felgele jas of zoiets zien. Dan heb je de koningin gezien", aldus De Guitaut.

De tentoonstelling is van 10 april tot en met 18 oktober te bekijken.

Zondag brengen zo'n acht miljoen Hongaren hun stem uit in de parlementsverkiezingen. Peilingen voorspellen al tijden een spannende tweestrijd tussen de rechts-conservatieve premier Viktor Orbán en de christendemocratische oppositieleider Péter Magyar.

Er staat veel op het spel. Niet alleen voor Hongarije zelf, maar ook voor Europa. Bijna niemand in Brussel durft het hardop te zeggen, maar achter de schermen hopen velen vurig op het einde van het tijdperk-Orbán. Om dat te verhelderen: hier vijf vragen (en antwoorden) over de Hongaarse verkiezingen vanuit EU-perspectief.

Hoe kijkt de Europese Unie naar de Hongaarse verkiezingen?

Europese leiders houden zich opvallend stil. Dat is niet toevallig: ze willen Orbán geen brandstof geven voor zijn anti-EU-campagne. Ook is het sowieso taboe om je in Brussel of vanuit andere Europese hoofdsteden uit te spreken over nationale verkiezingen van andere lidstaten.

Dat neemt niet weg dat de verhoudingen met Orbán ronduit slecht zijn. Hongarije houdt zich op tal van punten niet aan Europese afspraken. Zo heeft de Hongaarse premier een groot deel van de media in zijn land onder controle gebracht en is er kritiek op het gebrek aan onafhankelijkheid van de rechtspraak. Ook is sprake van grootschalige corruptie en staan LHBTI-rechten onder zware druk.

Op Europese toppen kunnen regeringsleiders niet over alle onderwerpen vrijuit spreken omdat er een directe lijn vanuit de Hongaarse regering naar Moskou loopt. Dit blijkt onder andere uit een recent gelekt gesprek tussen de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Szijjártó en zijn Russische collega Lavrov, waarover de Europese Commissie uitleg eist.

Op welke manieren dwarsboomt Orbán EU-beslissingen?

De afgelopen tijd gebruikt de Hongaarse premier vaak zijn veto, waarmee hij in zijn eentje besluiten kan blokkeren. Dat doet hij in de Europese Raad, waar alle regeringsleiders vertegenwoordigd zijn.

Op de meeste punten komen ze er daar gezamenlijk wel uit, maar het is gebruikelijk dat Orbán bepaalde besluiten tegenhoudt, zoals over steun aan Oekraïne en sancties tegen Israël.

Tijdens de laatste EU-top in maart leidde deze houding tot grote frustratie onder EU-leiders. Toen hield Orbán een noodpakket aan Oekraïne tegen, hoewel hij op de top ervoor nog had ingestemd met een lening aan Kyiv.

Correspondent Christiaan Paauwe volgt de verkiezingscampagne in Hongarije:

Wat kan de EU doen als Orbán zich niet aan afspraken houdt?

De Europese Commissie is al vaak naar de Europese rechter gestapt om hervormingen in Hongarije af te dwingen. Op dit moment lopen er ook rechtszaken, bijvoorbeeld op het terrein van persvrijheid en asielbeleid.

Een andere optie is het bevriezen van EU-fondsen waar Hongarije aanspraak op kan maken. Dat kan Brussel doen als landen zich niet aan de regels van de rechtsstaat houden. Hongarije mist hierdoor 20 miljard euro voor broodnodige investeringen in infrastructuur, digitalisering en landbouw.

Daarnaast loopt er al jaren een procedure waardoor Hongarije uiteindelijk zijn stemrecht kan verliezen. Maar die heeft weinig kans van slagen, want onder de andere EU-landen is er onvoldoende steun om die door te zetten.

En hoewel ze Orbáns Hongarije liever kwijt dan rijk zijn in Brussel, kunnen ze het land volgens de EU-regels niet uit de unie gooien. Alleen Hongarije zelf kan eruit stappen, zoals het Verenigd Koninkrijk eerder deed.

Wat zou winst van Magyar voor de EU betekenen?

Als Péter Magyar de verkiezingen wint, is het aannemelijk dat hij een hand uitsteekt naar Brussel. Hij voert namelijk campagne met de belofte om de bevroren Hongaarse EU-fondsen vrij te spelen, en dat kan alleen als hij de hervormingen in de rechtsstaat doorvoert.

Maar de EU lijkt met een Magyar-overwinning niet te hoeven rekenen op onvoorwaardelijke Hongaarse steun voor Oekraïne. Tijdens zijn campagne heeft hij zich kritisch uitgelaten over de Europese steunpakketten voor het buurland en ook is hij tegen versnelde EU-toetreding van Oekraïne.

Wat zou herverkiezing van Orbán betekenen?

In Brussel weet niemand wat te verwachten is als Orbán nog vier jaar mag regeren: ofwel hij gaat zich na deze felle verkiezingsstrijd nog kribbiger opstellen of hij bindt juist een beetje in.

Orbán zal dan hoe dan ook een inspiratie blijven voor uiterst rechtse politici, die binnen de EU steeds invloedrijker worden. De fractie Patriotten voor Europa, waar behalve Orbáns Fideszpartij ook de PVV inzit, is nu de derde partij in het Europees Parlement.

Volgens de peilingen worden het heel spannende verkiezingen. Het kan daarom nog wel dagen duren voordat er een duidelijke uitslag is. Brussel houdt tot die tijd de adem in.

Een 48-jarige taxichauffeur uit Utrecht die meerdere vrouwen verkrachtte en aanrandde, moet 5,5 jaar de cel in. Dat heeft de Utrechtse rechtbank bepaald. De rechtbank rekent het de man extra aan dat hij de vrouwen misbruikte in zijn taxi, een plek waar ze zich juist veilig horen te voelen.

De chauffeur moet de vrouwen ook een geldbedrag van bij elkaar bijna 29.000 euro betalen, meldt RTV Utrecht. Ook mag hij acht jaar lang niet werken als taxichauffeur en vijf jaar lang geen contact opnemen met de slachtoffers.

Volgens de rechtbank staat vast dat de chauffeur in 2024 en 2025 vier jonge vrouwen in zijn taxi seksueel misbruikte in en rond Utrecht. Hij bracht de vrouwen 's avonds naar huis. Een van hen verkrachtte hij. Met een ander had hij seks terwijl hij wist dat ze "in een staat van verminderd bewustzijn verkeerde", aldus de rechter. Ook randde de taxichauffeur twee vrouwen aan.

Sombere gevoelens

"In een taxi ben je veilig, of dat zou je moeten zijn. Maar in de taxi van de verdachte waren ze dat verre van", aldus het Openbaar Ministerie. "Op berekenende wijze koos hij zijn slachtoffers uit."

Slachtoffers vroegen zich tijdens de rechtszitting af of ze zich ooit nog veilig zouden voelen in een taxi. "Die avond heeft de persoon die ik ervoor was veranderd", zei een van hen. Een ander slachtoffer: "Het vertrouwen dat ik vroeger had in zo'n alledaagse situatie is weg."

De slachtoffers zeiden ook te kampen met sombere gevoelens, slaaptekort en studievertraging.

De taxichauffeur zei dat de vrouwen de seksuele handelingen vrijwillig hadden verricht. Volgens hem hadden zij het initiatief genomen.

Eigen gevoel voorop

Maar in de uitspraak zegt de rechter een patroon te zien waarbij de man zijn eigen seksuele verlangens opdrong aan de vrouwen, zonder dat hij rekening hield met wat zij wilden.

Het OM eiste negen jaar cel, maar dat vond de rechtbank een te hoge straf ten opzichte van vergelijkbare zaken. Ook woog de rechter mee dat de chauffeur niet eerder is veroordeeld voor seksuele delicten.

Een AI-model dat zo sterk is dat het voor het 'gewone' publiek niet beschikbaar is. Het Amerikaanse bedrijf Anthropic heeft er naar eigen zeggen een gebouwd, dat vooral sterk is op het gebied van cyberveiligheid.

Het model wordt nu alleen beschikbaar gesteld voor zo'n veertig techbedrijven, waaronder Apple, Microsoft en Google. Cyberspecialisten spreken van een grote verschuiving in de sector.

Dat het nieuwe AI-model krachtig is, bleek al in de testfase. Het model ontdekte volledig zelfstandig een 27 jaar oude kwetsbaarheid in het besturingssysteem OpenBSD. Binnen de techwereld heeft OpenBSD een reputatie als een van de best beveiligde besturingssystemen.

Juist omdat het model zo krachtig is, wil Anthropic het nog niet vrijgeven. Als dat gebeurt, kan het namelijk ook gebruikt worden door cybercriminelen.

Binnen de cybersecuritywereld wordt met grote belangstelling gekeken naar de ontwikkelingen. "Anthropic spreekt van een soort digitale koevoet", vertelt Dave Maasland, directeur van IT-beveiligingsbedrijf ESET. "Dat is een enorm probleem want de hele wereld draait op software. Je mag geen gebrek aan verbeelding hebben, je moet rekening houden met dit soort scenario's."

Anthropic is 'een buitenbeentje' binnen de AI-branche. Het positioneert zich als 'verantwoorde' AI-ontwikkelaar. Dat is ook een van de redenen waarom het bedrijf het AI-model achter slot en grendel houdt.

Dit jaar kwam het bedrijf in het nieuws omdat het in de clinch lag met het Pentagon over een deal die ze hadden gesloten. De Amerikaanse minister van Defensie Hegseth (of van Oorlog, zoals het tijdens de Trump-regering is gaan heten) wilde carte blanche om hun AI-model in te zetten. Anthropic wilde als voorwaarden opnemen dat het model niet gebruikt wordt voor wapens en massa-controlesystemen waar geen mens meer aan te pas komt.

Glasvlinder

Nu probeert Anthropic zich opnieuw te positioneren als een 'verantwoord AI-bedrijf' door het model niet vrij te geven voor het grote publiek. In plaats daarvan hebben ze Project Glasswing opgetuigd, vernoemd naar de glasvlinder.

De doorzichtige vleugels van de vlinder zorgen ervoor dat hij bijna onzichtbaar is, net als beveiligingslekken die jarenlang aanwezig kunnen zijn zonder dat iemand ze opmerkt. Het project houdt in dat veertig techbedrijven het model mogen gebruiken om op zoek te gaan naar beveiligingslekken.

Cybersecurityexpert Maasland plaatst een kanttekening bij de motieven van Anthropic, want buiten de ontwikkelaar heeft nog niemand het model gezien. "En ze hebben er alle baat bij dat iedereen naar Anthropic kijkt. Dat is goed voor de aandeelhouders en klanten."

Toch lijkt het model wel degelijk baanbrekend. Er waren al AI-modellen die beveiligingsrisico's konden zoeken, maar niet elk risico was een gevaar. Anthropic zegt dat zijn model een lek daadwerkelijk kan vinden en kan misbruiken. "Het is alsof je in de muur kan zien waar de scheur is, maar je kan ook met een tik met de hamer door de muur heen komen", vertelt Maasland.

Die nieuwe ontwikkeling betekent dat de cyberveiligheid een flinke inhaalslag moet maken, vertelt cybersecurityspecialist Sijmen Ruwhof. "We komen nu in een tijdperk dat AI veel sneller ontwikkelt dan wij als mensheid kunnen bijhouden. Dat is een zorgwekkende ontwikkeling", vindt Ruwhof. Hij vindt het daarom van Anthropic een goede keuze om het model nog niet vrij te geven. De grote techbedrijven kunnen hierdoor eerst hun systemen veiliger maken.

Ethische keuzes

Vroeg of laat zal het Anthropic-model toch naar buiten komen. De concurrentie is ook druk bezig met het ontwikkelen van modellen. Mogelijk maken die bedrijven andere keuzes. "De AI-bedrijven proberen elkaar allemaal van de troon te stoten. Het AI-bedrijf dat het meest ethisch is, zal niet het meest commercieel zijn. Aandeelhouders sturen sterk op het snel terugverdienen van investeringen en zoveel mogelijk winst maken. Daardoor komt de ethiek in de praktijk geregeld onder druk te staan", vertelt Ruwhof.

De komende tijd moeten bedrijven werken aan 'basishygiëne', zoals Maasland het noemt. Bedrijven moeten de cyberveiligheid gaan prioriteren, vindt hij. "De stagiair kan bij de directiegegevens, bij wijze van spreken. Dat is niet in orde. Het is alsof de gebouwen al een beetje op instorten staan en nu komt AI met een sloopkogel. Dan kun je weinig doen. Dus we moeten als de donder deze basishygiëne regelen."

Wie gezond wil eten kan al sinds 1953 de Schijf van Vijf raadplegen. Vandaag kwam het Voedingscentrum met de zevende versie van het gezondheidsadvies. De verschillen met de eerste versie zijn groot. Waar toen bijvoorbeeld levertraan sterk werd aangeraden, "voor de jeugd en aanstaande moeders", ligt de nadruk vandaag de dag op plantaardig eten.

Er zijn ook andere verschillen. Naast gezondheidseffecten wegen nu ook voedselveiligheid en duurzaamheid mee.

In de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog was voedsel schaars in Nederland. De Schijf van Vijf werd geïntroduceerd door het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, de voorloper van het Voedingscentrum, om mensen in tijden van schaarste te helpen voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen.

Dagelijks halve liter melk

Vlak na de oorlog was bijvoorbeeld een advies: drink minimaal een halve liter melk per dag. De gedachte was, wie veel melk drinkt is zwaarder en dus gezonder. Een advies dat later ook goed paste bij de Nederlandse landbouw, die een zuiveloverschot produceerde.

Onderzoek liet later zien dat melk minder onmisbaar en ook minder gezond is dan toen werd gedacht, waardoor het imago kantelde. Inmiddels mijden veel mensen koemelk, terwijl het in werkelijkheid nog steeds prima in een gebalanceerd dieet past.

De eerste Schijf van Vijf bleef zo'n twintig jaar intact. In de jaren 70 werd de link tussen gezondheid en voeding steeds duidelijker en kwam er steeds meer wetenschappelijk onderzoek naar voeding en de effecten daarvan op de gezondheid. Dat maakt dat de Schijf van Vijf door de jaren heen is veranderd. Op basis van nieuwe wetenschappelijk onderbouwde inzichten werd het hulpmiddel steeds aangepast.

Niet alles is veranderd. Ook vroeger al was de boodschap: eet veel volkorenproducten, peulvruchten, groente en fruit. "De basis van de Schijf van Vijf is altijd gelijk gebleven", zegt Marije Verwijs, gezondheidsexpert bij het Voedingscentrum. "Maar de geadviseerde hoeveelheden zijn veranderd door de jaren heen."

Hieronder zie je de Schijf van Vijf door de jaren heen, beginnend in 1953:

Dit jaar is voor het eerst voedselveiligheid meegenomen in de Schijf van Vijf, want in veel voedingsmiddelen zitten schadelijke stoffen als PFAS, bestrijdingsmiddelen en microplastics. "In sommige producten zitten meer schadelijke stoffen dan in andere, maar als je gevarieerd eet dan krijg je niet continu hetzelfde product binnen en daarmee herhaaldelijk eventuele schadelijke stoffen."

Al sinds 2002 vraagt het Voedingscentrum aandacht voor duurzaamheid. In 2016 werd - nadat het Klimaatverdrag van Parijs tegen de opwarming van de aarde was ondertekend - voor het eerst echt rekening gehouden in de Schijf van Vijf met de impact van voeding op het klimaat.

Onderstaande afbeelding komt uit een campagne van het Voedingscentrum uit 2009:

Niet iedereen is het ermee eens dat duurzaamheid is meegenomen. Sommigen vinden dat het verdergaat dan de rol van het Voedingscentrum. Op sociale media reageert iemand: "Als het Voedingscentrum zich gaat bemoeien met milieu en duurzaamheid dan verliest de Schijf van Vijf direct zijn waarde en geloofwaardigheid."

Verwijs begrijpt dat het imago van het Voedingscentrum gaat over enkel de gezondheid van de mens, maar volgens de onderzoeker kun je gezonde voeding en duurzaamheid niet meer los van elkaar zien. "We willen over 40 jaar ook nog toegang hebben tot gezonde voeding, en hetzelfde geldt voor onze kinderen".

Impact van voedingindustrie op klimaat

Wereldwijd zorgen de huidige voedsel- en consumptiepatronen voor ongeveer 25 procent van de broeikasgasuitstoot, volgens onderzoek van de Wageningen Universiteit. Vlees en zuivel dragen hieraan relatief veel bij.

Door de ondertekening van het Klimaatverdrag van Parijs is Nederland sinds 2016 verplicht zich in te zetten tegen de opwarming van de aarde. "Daarin is een doelstelling opgenomen om broeikasgasuitstoot te verminderen, we willen daarom niet meer uitstoten of meer water verbruiken dan de planeet aankan", zegt Verwijs.

"Met name rood vlees heeft een heel ongunstige uitwerking op het milieu vanwege de uitstoot en het grote grondgebruik", zegt Ingeborg Brouwer, hoogleraar Voeding voor Gezond Leven aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ook van zuivelproducten is de milieudruk een stuk hoger dan van plantaardige producten. De uitstoot van peulvruchten is veel lager, aldus Brouwer.

De aanbevolen hoeveelheid van 300 gram vlees per week per persoon levert nog steeds een optimaal effect voor de gezondheid, zegt Brouwer. Het gemiddelde in Nederland zit ver daarboven: Nederlanders aten vorig jaar gemiddeld 37 kilo vlees per persoon per jaar, per week is dat meer dan 700 gram vlees.

Het Voedingscentrum benadrukt dat de Schijf van Vijf een advies is en mensen zelf moeten kijken wat bij hun eetpatroon en levensstijl past. "Wil je gezonder of duurzamer eten, dan kun je daarin kiezen wat bij jou past", zegt Verwijs. "Is het minderen in vlees nog een brug te ver, dan kun je misschien ook meer groente of fruit eten, of minder proberen te snacken".