NOS Nieuws - Algemeen

De kortsluiting waardoor vanochtend het treinverkeer bij Schiphol werd stilgelegd, blijkt te zijn veroorzaakt door een heliumballon. Iemand had de ballon bij zich op het perron en die raakte de bovenleiding, waardoor een vonkenregen ontstond.

Heliumballonnen zijn niet toegestaan op treinperrons. Ze zijn gemaakt van dunne aluminiumfolie, wat goed geleidt. Contact met de bovenleidingen, die onder hoogspanning staan, leidt tot kortsluiting. De ballonnen zijn op Schiphol te koop en worden soms uitgereikt aan aankomende reizigers. Degenen die met de trein verder willen, wordt gevraagd om dergelijke ballonnen te laten leeglopen.

'Enorme gevolgen'

Onduidelijk is nog wat de overtreding van het verbod betekent voor degene die de ballon bij zich had. "We roepen met klem op dit na te leven. Het heeft echt enorme gevolgen gehad", zegt een woordvoerder van spoorbeheerder ProRail tegen persbureau ANP.

Het treinverkeer bij de luchthaven werd rond 06.15 uur helemaal stilgelegd, een standaard maatregel bij kortsluiting. Het duurde tot 10.15 uur voordat de treinen weer gingen rijden.

Voor reizigers die naar Schiphol wilden of juist moesten vertrekken vanaf de luchthaven betekende het dat ze naar alternatief vervoer moesten zoeken. Passagiers die vanuit Rotterdam of Den Haag onderweg waren naar Amsterdam moesten rekening houden met omreizen.

Tussen Amsterdam en Utrecht rijden al een paar dagen minder treinen door een wisselstoring, die naar verwachting nog tot vanavond duurt. NS raadt reizigers in die regio aan alternatief vervoer te zoeken.

Goedemorgen! In Groningen, Friesland en Drenthe geldt deze ochtend code rood vanwege verraderlijke gladheid. In Abu Dhabi onderhandelen Oekraïense, Russische en Amerikaanse delegaties over een einde aan de oorlog.

Eerst het weer: in het noorden geldt vanochtend een weeralarm, code rood, vanwege ijzel. In de rest van het land wordt het droog en breekt de zon door. Het wordt 2 graden in Groningen en 11 graden in Limburg.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het aantal gevallen van uitgezaaide darmkanker is ondanks de vergrijzing de laatste jaren gedaald. Dat heeft volgens het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) te maken met het bevolkingsonderzoek darmkanker dat in 2014 is opgestart. Omdat het een vorm van kanker is die vaker bij oudere mensen voorkomt, was een stijging verwacht, maar dat is niet het geval.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Bij het Kamerdebat over het coalitieakkoord krijgt demissionair minister Heinen van Financiën, ook Tweede Kamerlid voor de VVD, de vraag of hij in het nieuwe kabinet opnieuw minister op dat ministerie wordt. Hij blijft in de plooi, maar partijleider Yesilgöz geeft alvast antwoord.

Fijne dag!

In ongeveer de helft (51 procent) van alle buurten en dorpen is de afgelopen vijf jaar de bereikbaarheid van noodzakelijke voorzieningen zoals de huisarts, basisschool, kinderopvang of de supermarkt verslechterd. Dat blijkt uit een analyse van CBS-data door de regionale omroepen in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart.

In een op de vijf buurten en dorpen zijn daadwerkelijk een of meerdere soorten voorzieningen verdwenen. Dat betekent dat je voor die voorziening in 2024 verder dan 1 kilometer moest reizen. In de overige buurten is de afstand verder gegroeid tot voorzieningen die al langer niet heel dichtbij waren.

De teruggang in deze voor de leefbaarheid belangrijke voorzieningen beperkt zich niet tot de uiterste randen van het land. Dorpen in de Betuwe hebben hier net zo goed last van. Maar ook in steden komt het voor dat bijvoorbeeld verlieslijdende buurtsupers in kleinere winkelstraten sluiten en de wijk daarna is aangewezen op een grote supermarkt verderop.

Café dicht, wel een borrel

De gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek laten duidelijk zien waar de klappen vallen. De regionale omroepen vergeleken de meest recente gegevens van 10.000 'buurten', uit 2024, met die van 2019, het vroegst vergelijkbare jaar waarover gegevens beschikbaar zijn. Daardoor zijn verschillen over een periode van vijf jaar zichtbaar.

Een voorbeeld is Varik, een dorp met zo'n duizend inwoners in de gemeente West Betuwe, waar in de onderzochte periode het café uit het dorp verdween. Dat gebeurt in veel meer plaatsen; het is een van de belangrijkste oorzaken van de oplopende afstanden tot voorzieningen. In Varik wordt inmiddels wel iedere vrijdag een borrel gehouden.

In het buurdorp Ophemert (1650 inwoners) sloot de supermarkt zijn deuren, waardoor de lokale bevolking nu bijna 5 kilometer moet rijden voor boodschappen. Op de vroegere plek van de supermarkt zijn inmiddels appartementen gebouwd.

Tegen de trend in is zo'n 15 procent van de buurten er de laatste vijf jaar juist op vooruitgegaan. Concreet betekent dit dat zich in bijna een op de tien buurten een of meerdere soorten voorzieningen hebben gevestigd. In de overige gevallen zijn voorzieningen dichter bij een buurt terechtgekomen.

Het Gelderse Maasbommel is zo'n voorbeeld. Het kreeg er drie primaire voorzieningen bij: een winkel voor dagelijkse levensmiddelen, een cafetaria en een buitenschoolse opvang. Bij dorpen die erop vooruitgaan, valt op dat dit vaak komt doordat een buitenschoolse opvang zich in (de nabijheid van) een buurt heeft gevestigd.

Buitenbeentje Castelré

Het Brabantse Castelré was in 2024 de meest afgelegen buurt van Nederland. Castelré is niet echt een dorp, meer een verspreide groep huizen met 125 bewoners in de gemeente Baarle-Nassau. Een uitzonderlijke plek, want de buurt wordt vrijwel geheel omringd door België en is slechts door een strook land van 200 meter aan Nederland verbonden.

De inwoners moeten volgens de cijfers daardoor gemiddeld een kleine 10 kilometer afleggen om in Nederland van de primaire voorzieningen gebruik te maken. De werkelijkheid is minder dramatisch: de Belgische plaats Hoogstraten (22.000 inwoners) ligt op een steenworp afstand.

Verst van de voorzieningen

Als we kijken naar échte dorpen en buurtschappen van meer dan 250 inwoners ligt Ketelhaven (625 inwoners) in Flevoland het verst van de voorzieningen, gemiddeld 8,1 kilometer. Ketelhaven is een voormalig recreatiepark bij Dronten dat permanent wordt bewoond.

De buurtschap heeft wel een verwarmd buitenzwembad, maar de bewoners zijn voor de basisschool, kinderopvang, huisarts en supermarkt aangewezen op Dronten, ruim 8 kilometer verderop. Dat is al het geval sinds Ketelhaven er ligt.

Verantwoording

Het grondgebied van Nederland is opgedeeld in 14.574 'buurten'. Het CBS houdt van deze buurten bij wat de afstand is tot zo'n dertig voorzieningen. Voor onze analyse beperken we ons tot de negen meestgebruikte voorzieningen die het belangrijkst zijn voor de dagelijkse leefbaarheid in een woonomgeving.

Dat zijn de supermarkt, overige levensmiddelen, de basisschool, het kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang, de bibliotheek, de huisarts, een cafetaria en een café. Buiten beschouwing laten we categorieën als ziekenhuis, hotel, restaurant, treinstation, voortgezet onderwijs, bioscoop, museum en poppodium.

Van 10.517 buurten zijn data van zowel 2019 als 2024 beschikbaar. De resterende buurten vallen af omdat tussentijds hun grenzen of coderingen zijn veranderd. We hanteren een ondergrens van 250 bewoners per buurt én er moet sprake zijn van flink wat huizen bij elkaar. Daarmee vallen buurten af met namen als 'Verspreide huizen Zorgvlied' en 'Buitengebied Nieuwvliet'. Ook vakantieparken, die soms als buurt worden aangeduid, tellen niet mee.

Er geldt op dit moment code rood voor de provincies Drenthe, Friesland en Groningen vanwege gladheid door ijzel, meldt het KNMI. Dat weeralarm wordt alleen gegeven als er sprake is van extreem weer dat een grote impact op de samenleving heeft. De waarschuwing geldt voor de provincie Groningen tot zeker 14.00 uur.

Het treinverkeer van de NS wordt ten noorden van Zwolle om 12.00 uur hervat. Tot die tijd rijden er geen NS-treinen in Drenthe, Friesland en Groningen. Eerst zou het treinverkeer vanaf 11.00 uur worden opgestart, maar omdat code rood is verlengd, wordt ook het treinverkeer een uur later hervat.

Volg alle ontwikkelingen in ons liveblog.

Weerman Marco Verhoef:

"De temperatuur blijft in het noordoosten vandaag onder nul, of komt er maar heel even boven. Het verwijderen van het ijs is dan ook een lastige taak. Ook als code rood straks wordt ingetrokken, zijn de ongemakken niet meteen geweken.

IJzel is de lastigste vorm van gladheid om te bestrijden. Omdat de regen onderkoeld is (een temperatuur onder nul heeft), bevriest die meteen bij het raken van de grond of andere objecten. Er vormt zich meteen een ijslaagje. Als het blijft ijzelen, houdt deze vorm van gladheid zichzelf dus in stand. Strooien heeft daardoor een beperkt effect. Als er al zout ligt, kan de ijslaag daarbovenop ontstaan. Bovendien is er weinig verkeer."

De gladheidscoördinator van Rijkswaterstaat in Friesland zegt dat het zo glad is dat de strooiwagens daar niet de weg op kunnen. Inwoners van Groningen, Friesland en Drenthe ontvingen vanochtend een NL-Alert met het advies om thuis te blijven. Ziekenhuizen in het noorden hebben hun zorg afgeschaald en patiënten verzocht thuis te blijven. Ook veel winkels zijn afgelopen ochtend dicht en PostNL en DHL bezorgen geen post.

Zo ontstaat ijzel:

Het KNMI meldt dat ook in de andere regio's, met code oranje en geel, er nog kans is op ongelukken door de ijzel. Ook daar is het advies om niet de weg op te gaan vanwege verraderlijke gladheid. "Hierdoor is er een grote kans op ongelukken door gladde wegen, fietspaden, voetpaden en bruggen."

Het KNMI gaf in juli 2023 voor het laatst een weeralarm af, toen vanwege storm Poly. Een woordvoerder van het weerinstituut zegt dat er afgelopen nacht is besloten tot het weeralarm, in nauw overleg met onder meer Rijkswaterstaat. "Vooral om te voorkomen dat mensen de weg op gaan."

Naast het weeralarm voor Groningen, Drenthe en Friesland gelden er ook waarschuwingen voor andere provincies:

Door de gladheid in de noordelijke provincies zijn er vannacht meerdere ongelukken gebeurd.

Op de A28 bij Haren raakten gisteravond laat al twee mensen gewond bij een kop-staartbotsing. Ze zijn naar het ziekenhuis gebracht. Bij Eelde schaarde enkele uren later een vrachtwagen met trailer. Het voertuig kwam in de vangrail terecht. De A28 richting Groningen werd daarop tijdelijk afgesloten. Op de afrit Fluitenberg bij Hoogeveen belandde een andere vrachtwagen in de vangrail.

Iets zuidelijker op dezelfde snelweg, bij Staphorst, veroorzaakte de gladheid twee ongelukken op enkele honderden meters van elkaar. In beide gevallen kwamen auto's in de vangrail terecht. De weg was richting Meppel ook enige tijd volledig afgesloten.

Ook in Noord-Holland ging het mis. Op de N505 bij Hoogkarspel vielen meerdere gewonden bij een zwaar ongeval met drie auto's. Een van hen moest uit een auto worden bevrijd door de brandweer.

In Friesland raakte op de A6 bij Scharsterbrug een strooiwagen van de weg. Bij Bant in Flevoland sloeg een auto op dezelfde snelweg over de kop. Het is niet bekend of er gewonden zijn gevallen. Bij Nagele belandde een auto deels in een sloot. In Assen raakten drie vrachtwagens van de weg op een industrieterrein naast het TT Circuit.

Verschillende scholen in de noordelijke provincies hebben aangegeven later op te starten. Een school in Emmen blijft de hele dag dicht.

Hogeschool Hanze liet weten dat toetsen op locatie en praktijklessen niet doorgaan. De hogeschool blijft tot 11.00 uur dicht, de Rijksuniversiteit Groningen opent de deuren om 10.30. De Groningse bibliotheken blijven tot 12.00 uur dicht.

Het aantal gevallen van uitgezaaide darmkanker is ondanks de vergrijzing de laatste jaren gedaald. Dat heeft volgens het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) te maken met het bevolkingsonderzoek darmkanker dat in 2014 is opgestart.

Omdat het een vorm van kanker is die vaker bij oudere mensen voorkomt, was een stijging verwacht, maar dat is niet het geval. Het aantal diagnoses van uitgezaaide darmkanker daalde van 7200 in 2013 naar 5900 in 2024, de laatst bekende cijfers. In totaal kregen afgelopen jaar 11.300 Nederlanders de diagnose darmkanker, in 2013 waren dat er 13.000.

Vroege opsporing

Alle Nederlanders tussen de 55 en 75 jaar krijgen elke twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek darmkanker. Daarbij worden veel voorstadia of vroege stadia van darmkanker opgespoord. Bij een voorstadium van darmkanker gaat het bijvoorbeeld om een poliep met onrustige, maar nog goedaardige cellen. Het verwijderen van de poliep is vaak voldoende.

"De afname van darmkanker, en vooral van uitgezaaide darmkanker, onderstreept het belang van bevolkingsonderzoek en vroege opsporing", zegt Carla van Gils, directeur van KWF Kankerbestrijding. "Door mee te doen vergroot je de kans dat kanker in een vroeg stadium wordt ontdekt en dat redt levens."

Andere telling

Het totaal aantal kankerdiagnoses is de afgelopen twee jaar stabiel. Vorig jaar kregen 134.800 mensen te horen dat ze kanker hebben; in 2024 waren dat er 134.700.

Volgens het IKNL heeft de lichte stijging te maken met het meenemen van zogeheten laaggradige tumoren van het centraal zenuwstelsel in het totaal aantal diagnoses. Deze tumoren, die onder meer voorkomen in de hersenen, groeien vaak langzaam en zijn minder agressief. Toch kunnen ze op termijn ook schadelijke effecten hebben waardoor ze nu ook worden meegenomen in de cijfers.

Vaker huidkanker door vergrijzing

Hoewel de vijf meest voorkomende kankersoorten voor mannen en vrouwen afgelopen jaren dezelfde waren, is de volgorde wel veranderd. Huidkanker (PCC) was vorig jaar de meest voorkomende kankersoort, gevolgd door prostaatkanker en borstkanker.

"Plaveiselcelcarcinoom van de huid komt het meest voor bij 75-plussers", aldus Otto Visser, hoofd registratie bij Integraal Kankercentrum Nederland. "Omdat er steeds meer 75-plussers zijn, zien we ook deze vorm van kanker stijgen."

Ook het aantal diagnoses van prostaatkanker ziet Visser "flink stijgen". "Dit komt vooral door een ouder wordende bevolking, maar ook door veranderingen in opsporing van prostaatkanker."

Voor het opsporen van prostaatkanker wordt vaker een PSA-test gebruikt. PSA is een stofje dat de prostaat aanmaakt. Uit een bloedtest kan een verhoogde PSA-waarde blijken, wat op een tumor kan duiden.

Gebrek aan kennis

Toch wordt prostaatkanker vaak laat ontdekt. Dat komt volgens het IKNL omdat prostaatkanker, in tegenstelling tot borstkanker, geen landelijk programma voor vroege opsporing heeft. Ook is er bij mannen een gebrek aan kennis over prostaatkanker.

KWF Kankerbestrijding heeft subsidie voor landelijk onderzoek naar hoe prostaatkanker eerder en op een goede manier kan worden opgespoord. De Gezondheidsraad moet nog goedkeuring geven voor het onderzoek.

Bij een botsing tussen een vaartuig van de Griekse kustwacht en een boot met migranten zijn zeker veertien migranten overleden. Dat heeft de kustwacht gemeld. De aanvaring was voor de kust van het eiland Chios in de Egeïsche zee.

Lokale media schrijven dat er 24 opvarenden naar het ziekenhuis zijn gebracht, waaronder twee medewerkers van de kustwacht. Volgens de Griekse omroep ERT zijn onder de gewonden elf kinderen en twee zwangere vrouwen.

Er wordt nog gezocht naar vermiste opvarenden met patrouilleboten, een helikopter en duikers.

Gevaarlijke oversteek

De migranten waren vanuit Turkije waarschijnlijk op weg naar Chios. Een patrouilleboot van de Griekse kustwacht zou de boot hebben ontdekt en hebben verzocht van koers te veranderen, meldt nieuwszender Skai. Vervolgens kwam het door een nog onbekende oorzaak tot een botsing tussen de vaartuigen. Meerdere opvarenden belandden vervolgens in zee.

Hoewel er tegenwoordig minder migranten aankomen in Griekenland dan in 2015 of 2016, zijn er nog altijd migranten die de gevaarlijke oversteek wagen naar de Griekse kust vanuit Turkije. Griekenland voert strenge patrouilles uit om de migranten te ontmoedigen naar de Griekse kust te varen.

De voormalige Britse prins Andrew is verhuisd van zijn huis in Windsor naar Sandringham Estate, in graafschap Norfolk, meldt de BBC. Hij verblijft in een tijdelijk onderkomen. Waarschijnlijk zal Andrew nog een keer verhuizen als zijn nieuwe woning op het landgoed klaar is.

Andrew verloor eerder al zijn titels, vanwege zijn vriendschap met zedendelinquent Jeffrey Epstein.

De oud-prins verhuisde maandagnacht. Hij zal naar verwachting de komende weken naar Windsor terugkeren om de rest van zijn bezittingen op te halen, schrijft de BBC.

Zijn nieuwe woning wordt niet betaald door het Britse Kroondomein. Dat was bij zijn vorige woning, de Royal Lodge, wel het geval. Buckingham Palace kondigde in oktober aan dat Andrew zou verhuizen uit die woning, tegelijkertijd met het intrekken van zijn prinselijke titel. Die aankondiging volgde na een wekenlange controverse over de hoogte van de huur die werd betaald aan het Britse Kroondomein.

Het landgoed Sandringham, waar de nieuwe woning staat, is privé-eigendom van koning Charles. Hij zal de kosten van het nieuwe huis van zijn broer betalen.

Vrouw op de grond

De druk op Andrew om in de VS te getuigen over zijn relatie met de overleden zedendelinquent neemt intussen toe. Hij heeft altijd ontkend iets verkeerds te hebben gedaan. Zo weersprak hij de aantijgingen van Virginia Giuffre dat hij haar seksueel heeft misbruikt toen ze 17 jaar oud was.

Zijn banden met Epstein blijven Andrew Mountbatten-Windsor, zoals hij tegenwoordig wordt genoemd, achtervolgen. De laatste reeks vrijgegeven Epstein-documenten bevat foto's waarop Andrew op handen en voeten lijkt te knielen boven een vrouw die op de grond ligt.

Er staan ook e-mailwisselingen in tussen Epstein en Andrew die plaatsvonden nadat de Amerikaanse miljardair al in opspraak was gekomen vanwege het ronselen van minderjarigen.

Los daarvan onderzoekt de Britse politie beschuldigingen dat een vrouw door Epstein naar het Verenigd Koninkrijk was gestuurd voor een ontmoeting van seksuele aard met Andrew.

Die ontmoeting zou in 2010 hebben plaatsgevonden in de voormalige residentie van de prins. De vrouw was toen in de twintig. Andrew heeft nog niet gereageerd op vragen over de nieuwste beschuldigingen.

D66-leider Jetten is na het Kamerdebat over het coalitieakkoord door een meerderheid van de Tweede Kamer benoemd tot formateur. Hij gaat woensdag samen met VVD en CDA beginnen met het verdelen van de ministeries en het aanwijzen van kandidaat-bewindslieden.

Ook het coalitieakkoord van de drie partijen staat na het debat nog overeind. GL-PvdA deed een vergeefse poging de verhoging van de AOW-leeftijd in 2033 meteen van tafel te krijgen. De linkse oppositiepartijen stemden voor, maar partijen aan de rechterkant vinden het te vroeg om al ergens tegen te stemmen terwijl er nog niet eens een kabinet is om mee te onderhandelen.

Ook andere voorstellen om de plannen tegen te houden, zoals het verhogen van het eigen risico voor de zorg naar 460 euro en het verkorten van de WW-uitkering van twee jaar naar één jaar, haalden het niet. Aan het coalitieakkoord is dus nog niets veranderd.

Teruglezen: het Kamerdebat

Lees hier het verloop van het Kamerdebat over het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA terug.

Daarmee is niet gezegd dat de oppositie zich gewonnen geeft. De onderhandelingen zijn gewoon nog even uitgesteld tot een latere datum als er concretere plannen van nieuwe ministers op tafel liggen.

De nieuwe ministersploeg zal, zoals verwacht, een zware klus krijgen bij het zoeken naar meerderheden in de Tweede en Eerste Kamer.

Want tijdens het debat over het coalitieakkoord was van de oppositie veel kritiek te horen over de plannen van D66, VVD en CDA. De ChristenUnie noemde de plannen "guur", de SP waarschuwde voor acties op het Malieveld. De uitgestoken handen waren af en toe ver te zoeken, zo klonken de verwijten over en weer.

GL-PvdA-leider Klaver, die met twintig zetels in de Tweede en veertien in de Eerste Kamer een machtsfactor is, noemt de geplande verhoging van de AOW-leeftijd "een valse start van deze coalitie". Want daarmee zou het nieuwe kabinet aan de afspraken met werkgevers en werknemers tornen die in 2019 zijn gemaakt in het pensioenakkoord.

Het onderwerp leidde tot verhitte discussies:

Jetten blijft erbij dat er "nieuwe stappen nodig zijn" om de pensioenen op de lange termijn betaalbaar te houden omdat mensen steeds ouder worden. Maar hij realiseert zich dat zijn coalitie maar 66 zetels heeft en op zoek zal moeten naar meerderheden.

Klaver waarschuwde dat het nieuwe kabinet er wel eens "kort" zou kunnen zitten als de coalitiepartijen niet beter gaan luisteren. PVV-leider Wilders gaf informateur Letschert het advies dat als zij minister wordt, ze dan een "goeie terugkeerregeling" moet afspreken over haar huidige baan.

Die regelmatig harde en vijandige sfeer was aanleiding voor Letschert om te zeggen dat de onderlinge relaties tussen de politieke partijen wel "iets warmer" mogen.

Ook de partijen die het nu te vroeg vinden om al plannen weg te stemmen gaven aan waar zij zich zorgen over maken. JA21 heeft negen zetels in de Tweede Kamer en deze steun kan de nieuwe coalitie goed gebruiken. Maar de partij wil daar wel wat voor terug, zo maakte Kamerlid Nanninga duidelijk. In ieder geval minder lastenverzwaring en minder asielopvang.

Nare maatregel

CDA-leider Bontenbal noemt zelf de verhoging van het eigen risico voor de zorg "een nare maatregel". Maar hij zegt dat de drie partijen ervoor hebben gekozen maatregelen te nemen tegen de vergrijzing om goede zorg in de toekomst zeker te stellen. "Als je nu niets doet ben je onverantwoord bezig en dat willen wij niet", zei hij.

Er was ook kritiek op de belastingverhoging, die de drie coalitiepartijen een "vrijheidsbijdrage" noemen. VVD-leider Yesilgöz verdedigde deze lastenverzwaring, die volgens haar niet alleen bij de middeninkomens terechtkomt. Voor die groep is juist geregeld dat de kinderopvang bijna gratis wordt en dat de hypotheekrenteaftrek in stand blijft, zei zij.

Waar de oppositiepartijen het wel over eens zijn geworden is dat zij niet tekenen voor de financiële onderbouwing van het coalitieakkoord. Daarmee zeggen zij in feite dat het bijsturen van de plannen wat hen betreft extra geld mag gaan kosten of dat de drie coalitiepartijen het geld dan maar elders moeten wegstrepen.

Een klus voor demissionair minister van Financiën Heinen (VVD) die naar alle waarschijnlijkheid ook in het nieuwe kabinet de overheidsfinanciën gaat bewaken:

Maar zo ver is het nog niet. Eerst gaan de drie partijen hun ministersploeg samenstellen die, met potlood in de agenda, op 23 februari met de koning op de foto gaat op paleis Huis ten Bosch.

Het Franse Openbaar Ministerie heeft in hoger beroep vier jaar cel geëist tegen politica Marine Le Pen, waarvan drie onvoorwaardelijk. Ook mag Le Pen als het aan het OM ligt zich vijf jaar lang niet verkiesbaar stellen. Dat zou betekenen dat ze, in lijn met de eerdere veroordeling, niet zou mogen meedoen aan de Franse presidentsverkiezingen van 2027.

De drie jaar celstraf zou de politica thuis met een elektronische enkelband mogen uitzitten. Het andere jaar is een voorwaardelijke celstraf. Dat betekent dat zij die alleen hoeft uit te zitten als ze opnieuw de fout in gaat.

Le Pen werd vorig jaar maart veroordeeld tot vier jaar cel, waarvan twee voorwaardelijk voor het illegaal doorsluizen van Europees geld naar de geldkas van haar partij Rassemblement National (RN). Ook kreeg ze een verbod van vijf jaar op het bekleden van een openbaar ambt. Le Pen ging daarop in beroep.

'Systeem van verduistering'

"Marine Le Pen was, in navolging van haar vader, de aanstichter van een systeem dat de verduistering van 1,4 miljoen euro voor haar partij mogelijk maakte", stelde de procureur-generaal vandaag in zijn slotwoord in het gerechtshof van Parijs.

Ook voor de tien andere verdachten in de zaak eist het OM opnieuw een veroordeling. "Zij werkten voor de partij, maar werden betaald door Europa", zei de procureur-generaal.

President

Vorige maand ging het hoger beroep tegen Le Pen en tien partijmedewerkers van start. De rechter doet naar verwachting in de zomer uitspraak. Le Pen ontkent de beschuldigingen en stelt dat het een politiek gemotiveerd proces is, bedoeld om te voorkomen dat ze president wordt.

De rechts-radicale politica is een van de populairste van Frankrijk. Meer dan 40 procent van de Fransen is het volgens een recente opiniepeiling van Le Monde eens met de ideeën van haar partij. Le Pen liet al weten dat als zij zou worden veroordeeld, zij dan haar rechterhand Jordan Bardella naar voren zou schuiven tijdens de presidentsverkiezingen in 2027.

De 53-jarige Seif al-Islam Kadhafi, de zoon van de oud-dictator Muamar Kadhafi, is gedood in het noordwesten van Libië. Dat meldt persbureau AP op basis van lokale veiligheidsfunctionarissen. Ook de politiek adviseur en advocaat van Kadhafi melden zijn dood.

Kadhafi zou zijn gedood in de stad Zintan, zo'n 130 kilometer ten zuidwesten van hoofdstad Tripoli. Het is niet duidelijk onder welke omstandigheden hij is gedood. Zijn adviseur zegt dat hij thuis is omgebracht door meerdere mannen.

De zoon van Kadhafi werd lange tijd beschouwd als opvolger van de dictator. Hij werd gezien als meer westersgeoriënteerd. Hij studeerde aan de London School of Economics.

Dood dictator

Toen er in 2011 een opstand uitbrak in het land koos hij de kant van zijn vader, die tijdens zijn gewelddadige gevangenneming door de Nationale Overgangsraad op 69-jarige leeftijd werd gedood. Daarmee kwam er een einde aan zijn decennialange bewind.

Kadhafi's zoon zat meer dan vijf jaar gevangen in Libië voor oorlogsmisdaden tijdens de opstand die een eind maakte aan zijn vaders regime. In 2017 kwam hij uiteindelijk vrij.

Het Internationaal Strafhof vaardigde in 2011 een arrestatiebevel uit tegen Seif Kadhafi. Het hof verdacht hem van misdaden tegen de menselijkheid.

In 2021 kondigde Kadhafi aan mee te willen doen aan de Libische presidentsverkiezingen. In eerste instantie werd zijn deelname geblokkeerd, later mocht hij toch meedoen. De verkiezingen werden echter voor onbepaalde tijd uitgesteld. De laatste jaren verdween hij steeds meer op de achtergrond.

Het regent al weken klachten over de nieuwe Transdev-bussen in de regio Utrecht. Die gaan over vertragingen, uitval en een gebrek aan informatie. Voor de blinde Marko Molenaar is er nog een ander groot probleem: zijn hulphond kan niet comfortabel meereizen. "Het geeft zo veel stress dat ik maar thuisblijf", zegt hij tegen RTV Utrecht.

De golden retriever van Molenaar gaat overal mee naartoe. Dus ook mee in de bus naar werk, sport of vrienden. Maar de prioriteitsplekken in de bus hebben zo weinig beenruimte, dat de hond niet goed bij hem kan zitten of liggen.

De hond staat daardoor noodgedwongen deels in het gangpad, waardoor andere reizigers over het dier heen moeten stappen. "De hond zit niet fijn, ik zit niet fijn. Het is niet ontspannen zo", zegt Molenaar.

Niet fijn

Transdev zegt in een reactie dat er al meerdere klachten binnen zijn gekomen over de beperkte ruimte voor een hulphond. Het bedrijf gaat volgende week met deskundigen op zoek naar een oplossing.

Er zijn wel plekken voor rolstoelen en kinderwagens in het midden van de bus, maar daar is geen zitplek voor Molenaar of anderen met een hulphond.

"De bus is mijn mobiliteit, de enige mobiliteit die ik heb als iemand die volledig blind is", vertelt Molenaar. "Zonder bus kan ik niet naar mijn werk in Amersfoort of naar sportles of vrienden."

Humeur

Hij ervaart naar eigen zeggen veel stress sinds Transdev het busvervoer heeft overgenomen. Zo kwamen bussen te laat, staakten ze hun rit halverwege of kwamen ze helemaal niet opdagen. Bovendien moeten chauffeurs vanwege zijn visuele beperking standaard stoppen en zeggen welke lijn ze zijn. Dat is meermaals niet gebeurd, zegt Molenaar.

"Het doet heel veel met mij. Ik heb er zoveel stress van dat het mijn dagelijkse humeur beïnvloedt en dat ik eigenlijk niet meer normaal kan functioneren. Mijn werk heeft gezegd: werk maar zo veel mogelijk thuis. Ik ben iemand die graag onder de mensen is, tussen de collega's. En dat wordt best onmogelijk gemaakt."

In navolging van de Senaat heeft het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden een financieringspakket goedgekeurd. Kort daarna ondertekende president Trump het akkoord. Hiermee is de gedeeltelijke sluiting van de overheid voorbij.

Sinds zaterdag was er voor de tweede keer in een paar maanden tijd een zogenoemde shutdown. De Amerikaanse overheid lag deels plat omdat het Huis niet op tijd kon stemmen over de begroting. Er was grote onenigheid over de begroting vanwege het optreden van immigratiedienst ICE.

Twee weken

Door het akkoord is er voor het grootste deel van de federale overheid tot 30 september financiering, het einde van het fiscale jaar. Voor het ministerie van Binnenlandse Veiligheid is er een kortlopende financiering voor twee weken. In totaal gaat het om een bedrag van 1,2 biljoen dollar.

Dat geeft ruimte voor de Senaat om te onderhandelen over de hervorming van ICE. Democraten willen dat ICE-agenten bodycams gaan dragen en willen een einde aan de mobiele patrouilles van die dienst. Sommige Republikeinen hebben al gezegd open te staan voor een aantal ideeën.

Eensgezind

Eerder op de middag wist Republikeinse voorzitter Johnson van het Huis van Afgevaardigden de steun van bijna alle Republikeinen te verkrijgen voor zijn plan om de shutdown te beëindigen. Die steun was nodig om het wetsvoorstel aan te nemen.

Trump riep de Republikeinen gisteren in een bericht op sociale media op om eensgezind te blijven. "Er kunnen op dit moment geen veranderingen komen." Hij benadrukte dat de sluiting van de overheid zo snel mogelijk moest worden teruggedraaid. "En ik hoop dat alle Republikeinen en Democraten net als ik dit wetsvoorstel steunen."

Het Sudanese leger zegt dat het erin is geslaagd de belegering van de stad Kadugli te beëindigen. De tienduizenden inwoners van de stad in het zuiden van het land zaten al sinds het begin van de oorlog in 2023 grotendeels afgesloten van de buitenwereld. Ze hadden niet tot nauwelijks toegang tot voedsel, medicijnen en andere essentiële goederen.

Generaal Abdel Fattah al-Burhan kondigde op de nationale televisie aan dat zijn troepen een toegangsweg tot de stad in handen hebben. Hij feliciteerde de inwoners met de komst van het leger en beloofde Sudanezen in andere belegerde plekken dat het leger ook daar zou komen.

Eerder deze week zei het leger al de stad Dilling weer in handen te hebben. Ook die stad ligt in de centrale provincie Kordofan. In maart vorig jaar kreeg het regeringsleger hoofdstad Khartoem weer in handen. Sindsdien krijgt het leger geleidelijk aan meer gebieden in handen.

In Sudan woedt sinds 2023 een burgeroorlog. Het regeringsleger vecht een oorlog uit tegen de gewapende paramilitaire groep RSF. Miljoenen Sudanezen zijn op de vlucht geslagen. Ruim 33 miljoen mensen hebben humanitaire hulp nodig, stelde VN-organisatie OCHA eind vorig jaar vast.

Het IPC, de voedselwaakhond van de VN, stelde toen ook officieel hongersnood vast in Kadugli en de stad Al-Fasher. De voedselwaakhond spreekt van hongersnood als minstens 20 procent van de bevolking geen toegang heeft tot eten, een op de drie kinderen aan acute ondervoeding lijdt en er per dag zeker twee mensen per 10.000 doodgaan door honger.

Veel op de vlucht geslagen Sudanezen vonden hun toevlucht in een van de vluchtelingenkampen in het land. Ook daar waren ze echter niet veilig. Bij een aanval van RSF op het vluchtelingenkamp Zamzam werden in april vorig jaar meer dan 1500 burgers gedood.

Correspondent Afrika Elles van Gelder:

"Op sociale media circuleren beelden van Sudanezen die vieren dat het regeringsleger de controle heeft overgenomen in Kadugli. De stad kampte al lange tijd met zwaar geweld en een schrijnend gebrek aan hulp. In november werd er zelfs een hongersnood uitgeroepen. De hoop is dat humanitaire hulp de bevolking nu wél kan bereiken.

Daarnaast is het de tweede militaire overwinning van het regeringsleger in dit gebied in korte tijd. Dit kan een verdere opmars van de paramilitaire RSF afremmen. Het regeringsleger heeft nu ook weer nieuwe posities om de eigen troepen te versterken en beter te bevoorraden.

De overwinning volgt bovendien kort na een ander belangrijk symbolisch moment: voor het eerst sinds jaren landde eergisteren een commercieel vliegtuig op de luchthaven van hoofdstad Khartoem, de stad waar de oorlog begon. Daar probeert het regeringsleger de situatie geleidelijk te normaliseren. Voor nu hebben ze de wind in de zeilen."

Koningin Máxima wordt reservist, bevestigen Haagse bronnen na berichtgeving door RTL Nieuws. Na een korte militaire training gaat ze parttime aan de slag bij de krijgsmacht. Het is nog onduidelijk voor welke tak van de strijdkrachten ze gaat werken.

Reservisten vormen de flexibele schil van de krijgsmacht. Ze worden met name opgeroepen in noodsituaties, zoals bij een overstroming of in geval van oorlog. Er zijn talloze functies mogelijk: van cyberspecialist tot bewaker en van erewacht tot muzikant in het Orkest Koninklijke Marechaussee.

Bij de marechaussee heeft de koningin onlangs al een beetje ervaring opgedaan. In oktober vorig jaar deed ze mee aan een oefening bij Harderwijk. Máxima droeg camouflagekleding en ook haar gezicht was geschminkt.

Bekijk hier beelden van Máxima's militaire oefening in Harderwijk:

De 54-jarige koningin is met haar aanmelding net op tijd. Je mag hoogstens 55 jaar oud zijn om te solliciteren voor een bijbaan als reservist.

Máxima is niet de eerste in het koninklijk gezin die werkzaam wordt voor Defensie. Prinses Amalia rondde onlangs de Algemene Militaire Opleiding (AMO) aan het Defensity College af. Ze werd bevorderd tot de rang van korporaal. Haar moeder was bij de ceremonie aanwezig.

Willem-Alexander heeft een lange loopbaan bij de krijgsmacht achter de rug. De koning vervulde zijn dienstplicht bij de Koninklijke Marine. Tot zijn troonsbestijging had hij als reserveofficier hoge militaire rangen bij de marine, landmacht, luchtmacht en marechaussee.

'Amalia-effect'

De komende jaren worden vele miljarden geïnvesteerd in Defensie. De krijgsmacht, en dus ook het aantal reservisten, moet fors groeien. RTL Nieuws noemt de aanmelding van Máxima gratis positieve reclame voor de functie van reservist.

Na de inschrijving van prinses Amalia verdubbelde het aantal nieuwe studenten bij het Defensity College. Er werd toen gesproken van een 'Amalia-effect'.

Duitse jongeren die 18 jaar worden, krijgen sinds dit jaar een speciale verjaardagsbrief op de deurmat. Afzender: de Bundeswehr, de Duitse krijgsmacht. Boodschap: de vraag of de kersverse volwassene in militaire dienst wil. Geheel vrijwillig is het niet; mannen zijn verplicht een vragenlijst in te vullen en een medische keuring te ondergaan. Voor vrouwen is dat vrijwillig.

Het Duitse leger wil op deze manier de komende jaren groeien tot het sterkste van Europa. Het doel is om de Bundeswehr met 80.000 militairen uit te breiden tot ruim een kwart miljoen manschappen. Daarnaast moet het aantal reservisten verviervoudigen tot 200.000.

Vooralsnog komt er geen dwang kijken bij de werving van jongeren, maar als onvoldoende jonge mannen en vrouwen zich melden, is een terugkeer naar de dienstplicht mogelijk.

De Bundeswehr zet daarom alles op alles om scholieren te enthousiasmeren voor het leger. Zo kan je vanaf 15 jaar enkele dagen proefdraaien in een kazerne, op een marineschip of bij een pantserdivisie. Reis, verblijf en eten worden betaald, en niet onbelangrijk: je krijgt vrij van school.

Groen achter de oren

Op een besneeuwd oefenterrein bij Hannover hebben zich zo'n tien jongeren gemeld om drie dagen mee te lopen met de Feldjäger, de militaire politie. De taak die voorligt, is het opbouwen van een tent. Geen festivaltent, maar een stevige legertent die niet mag lekken.

Maar eerst: camouflage. De jongeren moeten zichzelf en elkaar schminken met zwart, bruin en groen. Achter de oren en in het gezicht. De jongens beginnen puberaal te lachen. "Dit had ik niet verwacht!" zegt een van hen. Naast hem smeert Mina haar gezicht gedisciplineerd in. "Zo voel je je echt een soldaat."

Zij heeft al besloten dat ze bij het leger wil, het liefst de luchtmacht. "Mijn moeder was sceptisch, maar ze accepteert het nu wel. Op school vertel ik er niet over." In haar klas is niet iedereen enthousiast over het idee van een diensttijd. "Terwijl hier juist iedereen goed samenwerkt, dat zie ik op school niet gebeuren."

Dan komt Hauptmann Simon naar de jongeren. Hij werkt als loopbaanadviseur en legt uit wat de voorwaarden zijn om het leger in te gaan. "Je mag geen strafblad of hoge schulden hebben. En hoewel het legaal is, mag je geen wiet roken, ook niet in de vakantie." Hij kijkt om zich heen. "Wie zou bij de Bundeswehr willen?" Alle handen gaan omhoog.

Enthousiasme alom. Logisch ook, deze jongeren hebben zichzelf aangemeld. Dat geldt niet voor iedereen. Waar over het algemeen een ruime meerderheid van de Duitsers herinvoering van de dienstplicht goed vindt, is de steun onder jongeren geringer. In sommige peilingen is een meerderheid van de minderjarigen tegen.

"Het is goed om discipline bij te brengen, maar het moet vrijwillig blijven", zegt de 19-jarige Sinan in het centrum van Hannover. "Het moet niet je toekomstplannen doorkruizen, zoals je opleiding." Daar sluiten de 17-jarige Lorien en Alice zich bij aan. "Je kan jongeren niet hun vrijheid ontnemen."

Dienstplichtloterij

Toch blijft de vraag open wat er gebeurt als onvoldoende jongeren zich melden. Daarover bestaat nog onenigheid tussen de Duitse regeringspartijen. De CDU/CSU van bondskanselier Merz wil dat de oude dienstplicht automatisch ingaat, de SPD is daartegen.

Een mogelijkheid is de invoering van een 'dienstplichtloterij', waarbij willekeurig jongens worden opgeroepen voor militaire dienst. Een andere optie is de 'behoeftedienstplicht', waarbij de personen worden opgeroepen die het hardste nodig zijn. Dat kunnen ook jongeren met IT-kennis zijn. In alle gevallen blijft een beroep op gewetensbezwaren mogelijk.

De eerste stap nu is de vragenlijst, die wekelijks door zo'n 12.500 jonge mannen moet worden ingevuld. De vragen gaan over opleiding, vaardigheden en gewicht. De jongeren moeten zelf inschatten hoe fit ze zijn. "Je kan als profatleet dus invullen dat je niet fit bent en dan zit je goed", vertelt een scholier, die klasgenoten kent die geen trek hebben in de dienst.

Daarna volgt een medische keuring, in eerste instantie alleen voor de personen die daadwerkelijk in militaire dienst willen. Binnen enkele jaren wordt dat voor alle mannen verplicht, zodra de Bundeswehr die grote aantallen aankan.

Bij de Feldjäger zijn de tenten inmiddels opgezet. "Het was moeilijker dan gedacht", verzucht Mark. De begeleidster kijkt kritisch naar het slappe tentdoek, kwetsbaar voor neerslag. "Hoe vonden jullie het zelf gaan?" "Voor een eerste keer best goed", zegt de scholier trots. "Maar er valt nog veel te leren."

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft vorig jaar 79 miljoen euro aan dwangsommen betaald aan asielzoekers, omdat de dienst niet op tijd besliste over aanvragen voor een verblijfsvergunning. Dat is een verdubbeling van een jaar eerder, toen de dienst 36,8 miljoen euro aan dwangsommen moest betalen.

Vorige week werd al bekend dat ondanks een afgenomen aantal aanvragen de wachttijd voor asielzoekers oploopt. De IND moet volgens de wet binnen een half jaar over een aanvraag beslissen. Maar in de praktijk moeten asielzoekers vaak ruim twee jaar wachten voordat ze meerdere gesprekken met de dienst hebben gehad en een beslissing valt.

Prikkel

Volgens de wet komen aanvragers in aanmerking voor een vergoeding als de IND niet op tijd beslist. De IND zegt dat de dienst er in de praktijk niet sneller door werkt. "We willen wel sneller beslissen, maar we kúnnen gewoon niet", zegt IND-directeur Rhodia Maas. "Ook niet als we een dwangsom opgelegd krijgen."

"We hebben de afgelopen jaren alles gedaan wat binnen het huidige systeem mogelijk is: processen aangescherpt, werkinstructies vereenvoudigd en capaciteit maximaal benut", aldus Maas. "Maar binnen dit stelsel lopen we tegen duidelijke grenzen aan."

Afwijzingen

Vorige week werd al bekend dat in 2025 ongeveer een derde van de eerste asielverzoeken werd ingewilligd, terwijl dat ruim een jaar eerder nog ruim de helft was. Het afwijzen van asielaanvragen kost de dienst veel tijd, omdat die afwijzingen uitgebreid moeten worden gemotiveerd.

De Britse Labour-politicus Peter Mandelson liet zich graag verleiden tot het grote geld en een leven van luxe. Hij verkeerde geregeld in de kringen van de superrijken. Hij bracht menig vakantie door op een jacht van Russische oligarchen toen dat nog bon ton was voor Britse politici. "Ik ben intens relaxed over mensen die stinkend rijk worden, zolang ze maar belasting betalen", is een van zijn befaamde uitspraken.

Het is die connectie met de ultrarijken die hem nu ten val brengt. Vorige week gaf de Amerikaanse justitie opnieuw een karrenvracht aan documenten en foto's vrij uit het dossier van Jeffrey Epstein, de steenrijke Amerikaanse zakenman en veroordeelde pedoseksueel die in 2019 dood werd gevonden in zijn cel.

Gewiekste regelaar

Aanvankelijk ging in het Verenigd Koninkrijk de aandacht uit naar de onthullingen over ex-prins Andrew. Maar Britse media begonnen te spitten in de miljoenen vrijgegeven documenten, waarna er druppelsgewijs steeds meer kwam bovendrijven over Mandelson. De eerste onthullingen waren nog relatief onschuldig, zoals foto's waarin we Mandelson zien staan in een witte onderbroek.

Gaandeweg kwam meer belastend materiaal naar buiten. Documenten uit het Epstein-dossier suggereren dat de Amerikaanse zakenman in 2003 en 2004 75.000 dollar had overgemaakt aan Mandelson. In die periode was Mandelson opeenvolgend Lagerhuislid en Eurocommissaris.

Mandelson zegt zich in een eerste reactie "niets te herinneren" van deze betalingen. Die zouden hebben plaatsgevonden in de jaren vóór de eerste veroordeling van Epstein. In 2008 kreeg de zakenman een gevangenisstraf van dertien maanden voor het uitlokken van kinderprostitutie. Ook nadien bleef Mandelson intensief contact onderhouden met Epstein.

In 2008 verhief de toenmalige premier Brown hem tot het Hogerhuis en krijgt hij de titel Baron Mandelson of Foy in the County of Herefordshire. In de nasleep van de financiële crisis kon de premier wel een gewiekste regelaar gebruiken met een groot netwerk aan internationale contacten. Hij benoemde Mandelson tot minister van Economische Zaken.

Uit die periode dateren de ernstigste aantijgingen. In e-mailwisselingen discussiëren Mandelson en Epstein over regeringsplannen om bankiersbonussen extra te belasten. Epstein vraagt zich af wat ze kunnen doen om dit terug te draaien. Mandelson adviseert de Amerikaan om zijn bankiersvrienden bij JP Morgan te vragen de Britse regering "mild te bedreigen". Zo lijkt hij zijn eigen premier te ondermijnen.

In 2010 lijkt Mandelson uiterst marktgevoelige informatie door te spelen aan de Amerikaanse financier. Hij bevestigt tegenover Epstein dat de Europese Unie op het punt staat een reddingsplan van 500 miljard euro te lanceren om de eurocrisis te bezweren. Een dag later maakt de EU het besluit bekend.

De onthullingen leiden tot grote woede in het VK. "Vanaf de jaren 90 heb ik Peter Mandelson altijd onbetrouwbaar gevonden", zegt de voormalige Labour-minister Harman. "Maar zelfs ik ben geschokt over de laatste aantijgingen."

Vanaf zondag gaat het snel. Mandelson geeft zijn lidmaatschap van Labour op. Een dag later verkondigt premier Starmer dat Mandelson zijn titel en zetel in het Hogerhuis moet inleveren. Oppositiepartijen doen aangifte voor het doorspelen van vertrouwelijke regeringsinformatie. Vandaag maakt de politie bekend dat het onderzoek doet naar de aantijgingen. Een woedende oud-premier Brown eist dat ook de regering een onderzoek begint.

Prince of Darkness

Hiermee is de val compleet van de man die jarenlang gold als een van de machtigste politici in het VK. Samen met Tony Blair en Gordon Brown was Peter Mandelson de architect van New Labour. Na een verblijf van achttien lange jaren in de oppositie wisten ze Labour in 1997 terug te brengen naar het centrum van de macht.

Waar Blair en Brown het gezicht waren van New Labour, speelde Mandelson vooral een rol achter de schermen. Vanwege zijn schimmige optreden in de achterkamertjes van het landsbestuur kreeg hij als snel de bijnaam The Prince of Darkness.

Van meet af aan was Mandelson omstreden. Tot twee keer toe ontsloeg Blair hem als minister na schandalen. Starmer ontsloeg hem afgelopen september als ambassadeur in Washington na de eerste onthullingen uit het Epstein-dossier.

Het werpt vragen op over het beoordelingsvermogen van de premier. Waarom benoemde hij Mandelson tot ambassadeur terwijl zijn omstreden connecties al lang en breed bekend waren?

Na zijn tweede ontslag als minister in 2001 zei een strijdvaardige Mandelson: "Ik ben een vechter, ik geef nooit op." Hij werd de comeback king van de Britse politiek.

Maar dit keer lijkt er geen weg meer terug. Mandelson (72) stapt uit het Hogerhuis. De politieke carrière van de Prince of Darkness is definitief voorbij.

De Amerikaanse luchtmacht zegt in de Arabische Zee een Iraanse drone te hebben neergehaald. Die zou het Amerikaanse vliegdekschip Abraham Lincoln zijn genaderd.

De Iraanse Shahed-drone zou het Amerikaanse schip in internationale wateren "agressief genaderd" zijn met "onduidelijk bedoelingen". Een Amerikaanse F-35 heeft de drone uit de lucht geschoten, meldt het Amerikaanse commandocentrum.

De Abraham Lincoln zou bezig zijn geweest met het oversteken van de Arabische Zee, en op zo'n 800 kilometer afstand van de Iraanse zuidkust hebben gevaren.

Straat van Hormuz

Op een andere plek in de regio, in de Straat van Hormuz, zouden eerder op de dag twee Iraanse boten van de Revolutionaire Garde, begeleid door een drone, gedreigd hebben een tanker die onder Amerikaanse vlag vaart te enteren.

Het schip, de Stena Imperative, zou de snelheid hebben opgevoerd en zijn weggevaren. Het Amerikaanse oorlogsschip McFaul zou daarbij te hulp zijn geschoten door de Stena Imperative te begeleiden.

Volgens het maritieme risicomanagementbedrijf Vanguard voer het schip niet in Iraanse wateren.

Het Iraanse persbureau Fars, gelieerd aan het regime, zegt dat de Stena Imperatieve wel in Iraanse wateren was en omkeerde na een waarschuwing.

Gesprekken in Istanbul

De spanningen tussen Iran en de VS zijn afgelopen tijd flink opgelopen. President Trump heeft gedreigd met ingrijpen als het Iraanse regime protesten van burgers keihard blijft neerslaan. Duizenden betogers zijn gedood door de Iraanse Revolutionaire Garde, sinds eind december de eerste protesten tegen de ayatollahs ontstonden. De Iraanse leider Khamenei heeft gewaarschuwd dat de VS bij een aanval op zijn land een regionale oorlog riskeert.

Voor komende vrijdag staan naar verluidt gesprekken gepland tussen Iran en de VS in Istanbul. Het is de bedoeling dat VS-gezant Witkoff en Jared Kushner, Trumps schoonzoon, daarbij aanwezig zijn. Namens Iran zou minister van Buitenlandse Zaken Araghchi aanschuiven. Veel is echter nog onduidelijk. Ook vertegenwoordigers van Turkije, Qatar en Egypte worden in Istanbul verwacht.

Persbureau Reuters meldt dat Iran de locatie wil aanpassen, van Istanbul naar Oman. Ook zou Teheran uitsluitend over nucleaire zaken willen praten, en niet over bijvoorbeeld het Iraanse raketprogramma of de banden met milities als Hezbollah.

Iraanse bronnen melden eerder aan Reuters dat Trump drie voorwaarden had gesteld voor de hervatting van de gesprekken. Iran zou geen uranium meer mogen verrijken, het ballistische raketprogramma zou beperkt moeten worden en Iran zou geen regionale bondgenoten meer moeten steunen.

Iran had de drie eisen aanvankelijk resoluut afgewezen. Maar de uraniumverrijking zou een minder groot obstakel zijn dan het beperken van het raketprogramma. Zo zou Iran bereid zijn het atoomprogramma te beperken, maar niet om het helemaal stop te zetten.

Het volle stroomnet is op veel plekken in ons land een knelpunt, niet alleen voor bedrijven, maar ook voor huishoudens. In het coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA afgesproken dat het volle net de "hoogste prioriteit heeft". Het elektriciteitsnet wordt sneller uitgebreid en er komt een crisiswet rondom netcongestie.

Hoe die wet wordt ingevuld, is nog niet duidelijk en ondertussen ontstaan er praktische problemen. Soms eindigen die in de rechtszaal, zoals bij een gezin uit het Zuid-Hollandse Hillegom.

In juli 2024 vraagt dat gezin een aansluiting aan bij netbeheerder Liander voor een nieuw te bouwen huis. Maanden later, in het voorjaar van 2025, heeft de huiseigenaar mailcontact met de netbeheerder over de planning van de uitbreiding van het elektriciteitsnet.

Nog weer later, in december van dat jaar, voert Liander een toets uit om te zien of de nieuwe aansluiting mogelijk is. Het antwoord is nee, voorlopig niet.

Zorgplicht?

De huiseigenaar uit Hillegom brengt de zaak voor de rechter, om zo snel mogelijk een aansluiting af te dwingen. Volgens zijn advocaat heeft Liander een zorgplicht, ook voor de aansluiting van de nieuwbouwwoning. Die aansluiting is ook al gepland, voor september 2027. Alleen, het huis staat er al, zonder stroomaansluiting.

De rechter begint de zitting met een korte samenvatting: een netbeheerder als Liander is verantwoordelijk voor het maken van elektriciteitsaansluitingen, zowel nieuwe als bestaande, maar dat moet wel veilig kunnen en binnen de ruimte die er op het net is.

Volgens de huiseigenaar en zijn advocaat moet de netbeheerder zich houden aan de energiewet uit 1998. Daarin staat dat er een leveringsplicht is vanuit de producenten. Mensen moeten dus kunnen rekenen op een aansluiting.

Wet veranderd

De advocaten van Liander zijn het daar niet mee eens, want sinds 1 januari is de energiewet vernieuwd. Netbeheerders zijn niet langer verplicht om direct een aansluiting te maken als er geen plek is op het stroomnet. Wel moet een beheerder duidelijk zijn over wanneer een aansluiting wel mogelijk is.

De woningeigenaar komt in de rechtszaak zelf ook aan het woord. Hij zegt dat hij in 2024 via een site controleerde of een nieuwe elektriciteitsaansluiting op zijn postcode mogelijk was. Er kwam toen geen knelpunt naar boven.

Volgens de advocaten van de netbeheerder staat er op de website van Liander juist een extra waarschuwing dat een aansluiting niet altijd mogelijk is. Ook zij vinden dat er netuitbreiding moet komen en zien de problemen. "Dat gaat nou eenmaal hemeltergend langzaam en heel Nederland heeft ermee te maken", zegt een van de advocaten op de zitting.

Ook Liander is niet blij met de huidige situatie: "Het is ontzettend vervelend dat particulieren hiermee te maken hebben, maar het is wel de werkelijkheid. We hebben begrip voor de situatie waarin deze mensen zitten."

Dieselaggregaat

De advocaat van de huiseigenaar vindt dat Liander zich niet kan beroepen op overmacht. Hij eist dat er zo snel mogelijk een aansluiting komt: "We hebben het hier over een gezin met twee jonge kinderen."

Inmiddels staat de woning er en woont het gezin er. De eigenaar vertelt de rechter dat als hij had geweten dat de stroomaansluiting langer zou duren, hij bijvoorbeeld zijn oude koophuis later had kunnen verkopen.

Als er geen aansluiting komt, wil hij een dieselaggregaat neerzetten, als tijdelijke oplossing. Dat is niet ruim anderhalf jaar houdbaar, niet fijn voor de buren en de kosten zijn voor Liander, vindt hij. Op 20 februari volgt de uitspraak.

De gemeente Amsterdam wil uiterlijk in 2035 onafhankelijk zijn van technologiebedrijven die van buiten de Europese Unie komen. De gemeente heeft zijn plannen daarvoor uiteengezet en wil het in stappen voor elkaar krijgen.

Veel Nederlandse digitale systemen van gemeenten en de overheid worden ondersteund door een klein aantal Amerikaanse techbedrijven, zoals Microsoft en Amazon.

Amsterdam wil vanaf dit jaar een eerste proef gaan doen met een werkomgeving die draait op andere software dan die van Amerikaanse techbedrijven, om uiteindelijk "digitaal autonoom" te worden.

Op dit moment neemt de gemeente veel diensten af van Microsoft. "Ik heb niets tegen dat bedrijf, maar het maakt ons wel kwetsbaar", zegt wethouder Scholtes, die ICT in zijn portefeuille heeft. "Het betekent dat als Trump een sanctie oplegt aan Nederland, wij de dienstverlening moeten stoppen."

Hij noemt als voorbeeld de sancties die de Amerikaanse regering vorig jaar instelde tegen rechters en medewerkers van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Daardoor moest Microsoft de e-mailaccounts van onder meer hoofdaanklager Karim Khan van de ene dag op de andere afsluiten.

'Regie houden over data'

"Samenwerking met marktpartijen blijft belangrijk, maar voor de belangrijkste diensten van de stad moeten we niet langer afhankelijk zijn van landen en wetgeving waar je geen zeggenschap over hebt", stelt Scholtes. Hij vindt dat de stad de regie moet houden over al zijn data en systemen, "net zoals we regie willen houden op het spoor waar onze treinen op rijden".

In de tweede fase van de gemeentelijke plannen, die tot 2031 loopt, moet minstens 30 procent van de gemeentelijke cloud zijn ondergebracht bij Europese diensten.

In 2035 moet er dan geen gevoelige informatie van Amsterdammers meer op Amerikaanse clouddiensten staan. Dat het niet eerder dan in 2035 kan, komt volgens Amsterdam omdat "de afhankelijkheid doorbreken tijd kost en vraagt om gerichte stappen".

Grote zorgen

Ook in Den Haag staat de Nederlandse afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven nu hoog op de agenda. De Tweede Kamer uitte onlangs grote zorgen over de Amerikaanse overname van het bedrijf Solvinity, dat onder meer verantwoordelijk is voor de werking van DigiD. Kamerleden stelden haast te willen maken met een overstap op Europese systemen.

Het zorgpunt is dat Amerikaanse bedrijven als Solvinity vallen onder Amerikaanse wetgeving, zoals de Cloud Act. Daarin staat dat de Amerikaanse techbedrijven verplicht zijn gegevens te verstrekken als bijvoorbeeld de FBI daar om vraagt, ook als het gaat om Nederlandse data.