NOS Nieuws - Algemeen

Het kabinet wil gaan optreden als gemeenten de taaleis voor mensen in de bijstand niet handhaven. In het uiterste geval krijgt dat financiële consequenties, schrijft minister Aartsen in een brief aan de Tweede Kamer.

De taaleis houdt in dat mensen die een bijstandsuitkering krijgen zich moeten inspannen om de Nederlandse taal te leren, zodat ze aan werk kunnen komen. Ze moeten minimaal niveau 1F of A2 hebben. Dat is het niveau van kinderen aan het einde van de basisschool of van mensen die een inburgeringscursus hebben gedaan.

Gemeenten zijn verplicht om die taaleis te handhaven. Dat betekent onder meer dat ze taallessen moeten aanbieden en een korting van 25 tot 40 procent van hun uitkering kunnen opleggen aan mensen die niet meewerken.

'Verminderen budget'

Op dit moment gebeurt dat niet of nauwelijks. Aartsen dreigt te "escaleren" als gemeenten "ervoor kiezen" om niet in actie te komen. Hij zal dan "een proces in gang zetten dat uiteindelijk kan leiden tot het verminderen van het bijstandsbudget aan die gemeenten".

Tegelijkertijd wil hij de taaleis in de wet gaan aanpassen. Gemeenten hoeven dan alleen nog te toetsen bij twijfel over iemands taalniveau. "Dit bespaart tijd en kosten."

Het voorstel van Aartsen is een uitwerking van wat D66, VVD en CDA in hun coalitieakkoord hebben afgesproken. Zijn voorgangers in eerdere kabinetten waren ook al met het probleem bezig.

Vier Indonesische militairen moeten de cel in voor een zuuraanval tegen een mensenrechtenactivist. De militaire rechtbank gaf hun straffen van 1,5 tot 3 jaar. Twee daders worden ook uit het leger gezet. De aanval schokte Indonesië, vooral nadat beelden ervan waren rondgegaan.

Activist Andrie Yunus bekritiseerde de groeiende rol van het leger in de overheid. Toen hij op 12 maart van dit jaar 's avonds op zijn scooter terug naar huis reed, werd hij door de militairen opgewacht op een kruispunt in Centraal Jakarta. Ze gooiden zuur in zijn gezicht, het gekrijs van Yunus op de beelden ging door merg en been. Een kwart van zijn lichaam raakte verbrand en hij verloor een oog.

'Goedkeuring van de regering'

Mensenrechtenactivisten zijn niet tevreden met deze uitspraak. Ze eisen dat justitie nu ook onderzoek doet naar de opdrachtgevers van de aanval. "De aanval op Andrie Yunus is een voorbeeld van het groeiende gevaar voor Indonesische activisten", zegt Hamid Usman van Amnesty International. Volgens een telling van zijn organisatie is het aantal bedreigde activisten licht gestegen van 288 in 2024, naar 295 activisten vorig jaar. Maar het feit dat meer bedreigingen fysiek worden, baart hem grote zorgen.

"Ikzelf ben ook met de dood bedreigd, aan de telefoon", zegt Usman. En volgens Amnesty International is dat onderdeel van een campagne ingezet door het leger, met impliciete goedkeuring van de regering. "President Prabowo Subianto heeft sinds zijn aantreden meermaals dreigende taal uitgeslagen richting activisten en journalisten." En volgens hem ziet het leger dat als een goedkeuring om hun dreigementen op te voeren.

Uit een rapport van Amnesty blijkt dat het leger een online desinformatiecampagne is begonnen om critici in diskrediet te brengen. Met het groeiende aantal dreigementen tot gevolg.

Doodsbedreigingen

Een van de slachtoffers van de groeiende dreigingen is Iqbal Damanik. Al een decennium voert hij voor Greenpeace actie tegen de verwoesting van de natuur in Indonesië door grondstofwinning. Maar toen hij dit jaar een campagne begon over de nikkelmijnen in Raja Ampat in Papua kreeg hij een stortvloed aan bedreigingen online.

"Het waren vooral berichten die positief waren over de regering. Dat ik nepnieuws de wereld instuurde en dat de regering het best goed deed." En dan voegden sommigen er nog een doodsbedreiging aan toe. "Sommigen zeiden dat ze me zouden onthoofden."

Toen Iqbal toch doorging met zijn campagne werd de dreiging ineens heel direct. "Ze kwamen bij me thuis, en lieten een onthoofde kip achter." En een briefje met de boodschap dat hij zijn mond moest houden. "Anders zou mijn familie gevaar lopen. Dat was ongelooflijk beangstigend."

President Prabowo

Volgens Hamid Usman heeft het allemaal te maken met de autoritaire neigingen van president Prabowo en de groeiende macht van het leger. Hoge militairen krijgen daarmee lucratieve rollen bij het graven naar nikkel en het inrichten van palmolie- en suikerrietplantages. "En ze zien ons als een obstakel voor hun economische doelen."

Indonesië toont wat dat betreft zorgelijke parallellen met de dictatoriale en kleptocratische tijd onder Prabowo's oud-schoonvader Soeharto in de jaren '60 tot '98, waarin een kleine groep zich verrijkte ten koste van de bevolking. Tijden waarin tegenstanders vaak met geweld uit de weg werden geruimd.

Het kruispunt in Centraal Jakarta waar Andrie Yunus werd aangevallen lijkt daarmee symbolisch. Indonesië leek lange tijd vooruit te gaan richting een democratischer en opener samenleving. Maar het land lijkt te zijn omgedraaid en keert terug naar repressievere tijden. En de aanval op Andrie Yunus maakt dat voor activisten heel concreet.

Vertrek of zelfcensuur

"Ik denk er weleens over na om vertrekken uit Indonesië", zegt Usman. De bedreigingen tegen hem en zijn familie baren zijn omgeving grote zorgen. Hij hoopt na gesprekken met de Nederlandse ambassadeur op hulp als het erop aankomt. Na vragen van de NOS zegt het ministerie van Buitenlandse Zaken niet op individuele zaken te reageren.

Ook Iqbal denkt weleens na over een vertrek. Maar hij kiest voorlopig voor enige zelfcensuur. "Ik ga iets meer berekenend spreken. Al was het maar omdat mijn vrouw me daar soms om vraagt." Want hij vindt het belangrijk om zijn stem, al dan niet lichter, te verheffen. "Ik blijf hoop houden dat het beter wordt in Indonesië. Dat wordt een moeilijke strijd, ook voor mijn familie."

Eerder dan verwacht dreigt er een tekort aan de hoeveelheid beschikbare elektriciteit in Nederland. Dat meldt de landelijk netbeheerder Tennet in een jaarlijks advies aan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Vorig jaar was de verwachting nog dat zo'n tekort pas in 2030 zou optreden.

Nu denkt de Tennet dat dit al in 2028 kan gebeuren. "Het risico op een elektriciteitstekort neemt aanzienlijk toe," zegt Maarten Abbenhuis, operationeel directeur van Tennet. De overheid moet daarom haast maken met een subsidieregeling voor gascentrales, adviseert de netbeheerder.

Het advies heeft niets te maken met netcongestie en de druk op het elektriciteitsnet; alle kabels, transformatoren en hoogspanningsmasten in Nederland. Dit rapport gaat over de productie van elektriciteit door gas-, kolen- en kerncentrales, windmolens en zonnepanelen.

Het dreigend tekort aan elektriciteit wordt veroorzaakt door de toenemende vraag. Steeds meer bedrijven schakelen over van gas op elektriciteit. Ook particulieren rijden steeds vaker op elektriciteit in plaats van benzine en stoken hun huis warm met elektrische warmtepompen in plaats van gas.

De norm is streng in Nederland; er mag niet vaker dan vier uur per jaar een tekort aan elektriciteit ontstaan. Dat dit toch dreigt te gebeuren is het gevolg van de toenemende afhankelijkheid van elektriciteit afkomstig van zon en wind. Hierdoor worden gascentrales steeds vaker verliesgevend.

Toch is er ook in de toekomst zogenoemd 'regelbaar vermogen' nodig. Dat betekent dat er gas- of kolencentrales nodig zijn die bij een gebrek aan zon en wind voor voldoende elektriciteit zorgen. De eigenaren van die centrales worden dan betaald om klaar te staan en bij te springen als er een tekort is.

Het kabinet heeft al besloten om zo'n 'capaciteitsmechanisme' te ontwikkelen. Minister Stientje van Veldhoven van Economische Zaken en Klimaat komt naar verwachting binnenkort met de uitwerking van de plannen. Het klinkt simpel: gascentrales aanzetten bij een tekort aan elektriciteit uit zon en wind. In de praktijk ligt het iets ingewikkelder. Zo moet het systeem de vrije elektriciteitsmarkt zo min mogelijk verstoren en niet meer kosten dan strikt noodzakelijk.

Toch is haast geboden volgens de netbeheerder. "We moeten nu echt starten met capaciteitsmarkt", zegt Abbenhuis. Volgens Tennet moet dit in de winter van 2029/2030 operationeel zijn. "Dat kan als we aansluiten bij ontwikkelingen in onze buurlanden."

België heeft al een aantal jaren een capaciteitsmarkt net als het Verenigd Koninkrijk. Ook Duitsland en Denemarken ontwikkelen zo'n systeem. Leveringszekerheid van elektriciteit is voor een flink deel afhankelijk van de samenwerking met andere landen in Europa. Ook daar groeit de komende jaren het dreigende elektriciteitstekort, schrijft Tennet in het advies.

Naast het subsidiëren van gascentrales, zijn er grote batterijen nodig. Die moeten tijdelijk overtollige elektriciteit uit zon en wind opslaan en teruggeven bij een tekort. Verder pleit Tennet ervoor om niet alleen energiecentrales te betalen om 'stand by' te staan. Grote afnemers van elektriciteit zouden betaald moeten worden om minder elektriciteit af te nemen bij een tekort. Hoe meer bedrijven en particulieren financieel profiteren van het meebewegen met vraag en aanbod van elektriciteit, hoe minder groot het probleem wordt.

Tekort kan opgelost worden

Weliswaar dreigt er volgens de huidige berekeningen over een aantal jaren een tekort, de grootte van het tekort is volgens Tennet overzichtelijk. Het gaat om een beperkt aantal uren, vooral in de winter. De netbeheerder gaat ervan uit dat er genoeg mogelijkheden zijn om een tekort te voorkomen.

Mocht de capaciteitsmarkt niet op tijd operationeel zijn, kan Tennet ook individuele afspraken maken met eigenaren van gascentrales. Niet alleen moet voorkomen worden dat ergens het licht uit gaat. Een dreigend tekort kan ook voor een extreem hoge elektriciteitsprijs zorgen.

Verslaggevers van de BBC melden vanochtend apocalyptische taferelen vanuit Belfast. In het oosten van de stad smeulen na de rellen van gisteravond in brand gestoken auto's en een bus nog na en liggen huizen erbij als ruïnes. Er hangt de geur van verbrand hout en plastic, en overal ligt as.

Een protest tegen immigratie, na een brute mesaanval op straat door een migrant uit Sudan, liep uit op geweld, vernielingen en branden. De chaos wordt vanochtend breed veroordeeld.

"Groepen gemaskerde mannen die gezinnen uit hun huizen verdrijven door brand te stichten, is niets minder dan walgelijke lafheid", zegt premier van Noord-Ierland, Michelle O'Neill. Andere politici zeggen diepbedroefd en woedend te zijn over "zoveel waanzinnig, walgelijk racisme en vernieling op straat".

Een bewoonster vertelt hoe ze haar huis moest ontvluchten nadat haar voordeur vlam had gevat:

De Britse premier Starmer omschrijft de chaos in Belfast als "schokkend en volstrekt onacceptabel". Volgens hem is het duidelijk dat mensen werden aangevallen vanwege hun achtergrond. "Degenen die achter het geweld zitten zullen de volle kracht van de wet voelen", zegt hij.

Extreemrechts veroordeeld

De Noord-Ierse minister van Justitie, Naomi Long, geeft online onruststokers van extreemrechts de schuld van het aanwakkeren van raciale spanningen en omschreef hun acties als "verachtelijk".

De relschoppers vielen op verschillende plekken in de stad woningen aan waarvan ze dachten dat er migranten woonden. Onder meer een Afrikaans gezin moest hun huis uit toen de ramen ervan werden ingeslagen. Volgens de BBC woonden ze er al meer dan twintig jaar. "Ze worden weggestuurd puur omdat ze zwart zijn," vertelde een dominee aan de BBC.

Ook de woning van een Noord-Ierse vrouw brandde volledig uit en haar Oekraïense buren ontvluchtten hun huis, nadat gemaskerde mannen de voordeur in brand hadden gestoken.

De 19-jarige dochter van het Oekraïense gezin beschreef de gebeurtenissen tegenover de BBC als angstaanjagend: "Ik was met mijn hond in huis, dus ik moest via de achterdeur vluchten. Gelukkig wonen mijn vrienden in de buurt, dus ik kon bij hen overnachten."

Veel mensen gered

De politie meldt veel mensen te hebben gered, onder anderen een baby van twee maanden oud. "Het waren gezinnen uit alle lagen van de bevolking die gisteravond het slachtoffer werden van dit afschuwelijke gedrag", zei hoofdcommissaris Jon Boutcher in het radioprogramma Good Morning Ulster.

"Hier is absoluut geen excuus voor," zei Boutcher. Hij noemde de rellen een "enorme daad van zelfbeschadiging, gepleegd door hersenloze idioten die eigenlijk alleen hun eigen toekomst in gevaar brengen".

De leider van de Ulster Unionist Party, Jon Burrows, was gisteravond in de Newtownards Road in Oost-Belfast, waar een bus in vlammen opging. Hij zag vooral veel jonge relschoppers: "Het waren voornamelijk kinderen jonger dan 16, met bedekte gezichten, die dachten dat het hun patriottische plicht was om een bus in brand te steken en huizen te vinden die gelinkt waren aan immigranten."

Hij zei in het radioprogramma dat hij hun gedrag "volledig veroordeelt" en dat "het geen plaats heeft in onze samenleving. Het hoort niet thuis in een legitiem gesprek over migratie." Hij riep ouders op om hun kinderen binnen te houden.

Correspondent Arjen van der Horst:

"De migrantenpopulatie in Noord-Ierland is eigenlijk heel klein, maar toch zijn er al jaren spanningen. Dat is niet los te zien van het gewelddadige verleden van Noord-Ierland. Het is nog steeds een sektarische samenleving en dat zie je vooral in een stad als Belfast. Daar heb je een lappendeken van protestantse en rooms-katholieke wijken naast elkaar, waar mensen opgroeien met angst voor de ander.

Voor protestanten was die ander decennialang 'de katholiek' en voor katholieken was dat 'de protestant'. De laatste jaren is er een 'nieuwe ander' bij gekomen: de migrant. Er is verzet tegen verandering en vooral in de protestantse wijken is dat verzet heel territoriaal. Waar ze in het verleden katholieke nieuwkomers verjoegen, richt de agressie zich nu meer en meer op migranten."

De Noord-Ierse politie houdt rekening met meer onrust en in verschillende Noord-Ierse steden zijn extra politiemensen op de been.

Verdachte voorgeleid

De verdachte van de steekpartij, een 30-jarige Sudanees, is gisteravond aangeklaagd voor poging tot moord, het bezit van een scherp voorwerp op een openbare plaats en doodsbedreigingen. Hij moet vandaag voor de rechtbank van Belfast verschijnen.

Het slachtoffer, een man van in de veertig, liep zware verwondingen op aan zijn ogen en snijwonden in zijn gezicht en op zijn rug.

Volgens de politie is op de plek van de aanval een keukenmes gevonden. Een aantal omstanders wist de aanvaller te stoppen, voordat de politie arriveerde en hebben daarmee waarschijnlijk het leven van het slachtoffer gered.

Het treinverkeer rond Utrecht Centraal is hervat, nadat blikseminslagen vanmiddag tot vertragingen hadden geleid.

Tussen Utrecht Centraal en Amsterdam Centraal/Schiphol lag het treinverkeer enige tijd stil, inmiddels is het weer opgestart. Alleen tussen Breukelen en Utrecht Centraal rijden er minder treinen. Dat zal volgens de NS zeker tot 16.00 uur duren.

Er was ook vertraging op het traject tussen Utrecht en Eindhoven. De treinen rijden daar weer.

Inslag bij verkeersleidingspost

Op twee plekken was het spoor geraakt door de bliksem. Rond 11.00 uur sloeg tussen Utrecht Centraal en Breukelen de bliksem in, schrijft RTV Utrecht. Het was vlak bij een verkeersleidingpost, waar het personeel de inslag zag gebeuren. Op die plek konden op twee sporen nog wel treinen rijden. Voor de andere twee sporen moest nog gekeken worden hoe groot de schade was.

Door de inslag kwam een trein op het traject stil te staan. De bliksem is niet op de trein ingeslagen.

Later was er ook een blikseminslag tussen de stations Driebergen-Zeist en Utrecht Vaartsche Rijn. Ook daar reden minder treinen. De beperkingen zijn inmiddels voorbij.

Zo reageerden reizigers op Utrecht Centraal op de overlast:

Het KNMI heeft voor het midden en oosten van het land code geel afgegeven vanwege onweersbuien, mogelijk met hagel en windstoten. In de loop van de middag worden de buien vanuit het westen minder, in het oosten duurt het nog tot laat in de avond.

Op de site van de NS is de actuele situatie op het spoor te volgen.

Defensie heeft de eerste concrete plannen naar buiten gebracht voor de nieuwe megakazerne in Zeewolde, die rond 2035 klaar moet zijn. Op het terrein worden zo'n 7000 militairen ondergebracht. Ook komt er een schietbaan en kunnen helikopters er landen. Daarmee wordt het een van de grootste militaire locaties van Nederland.

De kazerne moet tussen 2029 en 2035 worden gebouwd op een terrein van ongeveer 653 hectare. Het kabinet wees deze locatie eind vorig jaar definitief aan als voorkeurslocatie.

Er moeten zo'n 6000 medewerkers en 1000 leerlingen worden ondergebracht die werkzaam zijn voor onder andere het 400 Geneeskundig Bataljon uit Ermelo, het Joint Intelligence Surveillance Acquisition Reconnaissance Commando (JISTARC) uit 't Harde en Oldebroek en het Opleidings- en Trainingscentrum Logistiek uit Soesterberg. Ook onderdelen van het Defensie Ondersteuningscommando krijgen een plek op de nieuwe locatie.

Naast kantoren en legeringsgebouwen wil Defensie ook werkplaatsen, magazijnen, sportvoorzieningen, een gezondheidscentrum en een oefenterrein realiseren.

Grote gevolgen

De komst van de kazerne heeft grote gevolgen voor het gebied, meldt Omroep Flevoland. Ongeveer 387 hectare landbouwgrond verdwijnt door dit plan. Hier liggen negen woningen en agrarische bedrijven. Boeren zullen uitgekocht worden en omwonenden vrezen voor lawaai.

Defensie erkent de impact op bewoners en ondernemers en noemt die "zeer groot". Om zoveel mogelijk de negatieve gevolgen te beperken, zegt Defensie verschillende mogelijkheden te onderzoeken.

Groene buffer

Natuurliefhebbers zijn bang dat de plannen van Defensie ten koste gaan van de omliggende natuur. Volgens eerdere onderzoeken kan een deel van het Natuurnetwerk Nederland worden geraakt. Dat is een netwerk van gebieden waar de natuur voorrang heeft.

Defensie wil in de komende jaren onderzoeken hoe natuur zoveel mogelijk behouden kan blijven. Het idee is op dit moment om rondom de kazerne een groene buffer te creëren.

Toegangspoorten voor verkeer

Om de verkeersdruk te spreiden worden er drie toegangspoorten aangelegd. Uit eerste onderzoeken blijkt dat de kazerne zelf een beperkt effect heeft op de doorstroming, maar dat de wegen in de regio door woningbouw en economische groei steeds drukker worden. Daarom onderzoekt Defensie samen met de regio welke aanpassingen nodig zijn.

Inwoners, bedrijven en organisaties kunnen tot en met 21 juli reageren op de plannen van Defensie.

De Gasunie vindt dat de Nederlandse gasopslagen niet snel genoeg worden bijgevuld voor komende winter. Dat bevestigt het bedrijf na berichtgeving in De Telegraaf. De gasopslagen zijn op dit moment voor 19 procent gevuld. Een jaar geleden was dat rond deze tijd al meer dan 50 procent.

Ieder jaar worden die opslagen vanaf het eind van het stookseizoen, zo rond april, langzaamaan gevuld. En dan vanaf oktober, het begin van het stookseizoen, daalt die voorraad weer.

Het vullen is een verantwoordelijkheid van bedrijven en de overheid. De Gasunie stelt vast dat die mede door de hoge prijzen van nu wachten met de aankoop van gas. Volgens de Gasunie wordt dat een risico.

Koude winter overbruggen

"In oktober zouden we ongeveer op 80 procent moeten zitten", zegt Gasunie-bestuurder Hans Coenen. "Onze zorg is dat als we met dit tempo doorgaan, we dat niet gaan halen." De Gasunie zorgt voor het transport van aardgas in Nederland en beheert het pijpleidingen-netwerk.

Het vullen van de opslagen is in eerste instantie een taak van commerciële bedrijven op de aardgasmarkt, zegt Coenen. "Als marktpartijen het af laten weten, dan kan de Nederlandse staat het doen. Je wil een koude winter kunnen overbruggen. En ook als er geen gas naar Nederland komt, door welke oorzaak dan ook, dan willen we er toch warmpjes bij zitten en moeten onze industrieën kunnen draaien."

Opslagen leeg opgeleverd

Door een paar veranderingen op de gasmarkt is de voorraad op dit moment kleiner. Zo houdt het bedrijf Gasterra dit jaar op te bestaan. Gasterra verhandelde het Groningse gas en maakte daarvoor altijd gebruik van twee grote gasopslagen, in Norg (Drenthe) en Grijpskerk (Groningen). Het Groningse gasveld is gesloten en Gasterra heeft die twee gasopslagen op 1 april leeg opgeleverd.

Twee van de vier grote gasopslagen moesten dit jaar dus aan het begin van het vulseizoen leeg zijn. Daardoor daalde de totale vulgraad tot 5 procent.

Hoge gasprijs

Een andere verandering heeft met de gasprijs te maken. Die is normaliter in de winter hoger dan in de zomer. Voor marktpartijen is het dan aantrekkelijk om in de zomer gas te kopen en te bewaren in die gasopslagen om het vervolgens in de winter te verkopen.

Maar op dit moment is gas relatief duur en is het dus nog de vraag of marktpartijen winst zullen maken als ze nu kopen en later verkopen. Daarom kiezen de bedrijven ervoor om nu minder in te kopen, waardoor het vullen langzamer gaat

Overheidstaak

Vanwege het sluiten van het Groningse veld en het stoppen van Gasterra is het vullen van de opslagen nu deels een taak van de overheid. Staatsbedrijf Energiebeheer Nederland moet gas kopen en later verkopen en heeft daarvoor een bufferlening van ruim 20 miljard euro gekregen van het kabinet. Maar als EBN gas nu duur koopt en later goedkoop verkoopt dan kost dat de belastingbetaler dus geld.

Minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) zei onlangs "samen met EBN te zoeken naar de balans tussen leveringszekerheid voor volgende winter, het beperken van marktverstoring en kosten zo laag mogelijk houden."

Leveringszekerheid monitoren

De Gasunie is ook een staatsbedrijf. "Onze taak is om de leveringszekerheid te monitoren en het ministerie daarover te adviseren", zegt Coenen. "We zullen regelmatig het gesprek voeren met de minister om ervoor te zorgen dat we alles voor de komende winter goed op orde krijgen."

We zijn voor gas in de winter maar deels afhankelijk van wat er in de opslagen zit. Er wordt ook continu gas aangevoerd via schepen en pijpleidingen vanuit Noorwegen bijvoorbeeld. En het Groningenveld is dan wel dicht. Maar Nederland produceert nog wel aardgas vanuit kleinere gasvelden.

Vraag mensen naar het bekendste werk van Antoni Gaudí en je krijgt als antwoord: de Sagrada Família. Precies 100 jaar na de dood van de architect zegent paus Leo XIV vandaag in Barcelona de Toren van Jezus Christus in. Met het kruis op die toren en een voltooide constructie komt het einde van de bouw na bijna 125 jaar ook eindelijk in zicht. Maar critici vragen zich af of het nog wel het gebouw is wat Gaudí voor ogen had.

De bouw begon in 1882 onder leiding van architect Francisco de Paula del Villar. Een jaar later nam Gaudí het werk als hoofdarchitect over. Tot zijn dood in 1926 was het zijn voornaamste werk.

Carolina García-Estévez deed als architect en kunsthistoricus uitgebreid onderzoek naar het werk van Gaudí. "Hij had een manier van werken met zijn handen, waarbij hij materialen bewerkte die heel dicht bij de natuur stonden, heel dicht bij de oorspronkelijke inspiratiebronnen van de architectuur."

Bij Gaudí's overlijden was de bouw nog maar voor een kwart voltooid. Met de tekeningen en ideeën van de kunstenaar in de hand namen andere architecten het werk over. In de volgende honderd jaar werden er technieken ontwikkeld waar Gaudí nooit van had kunnen dromen. Al denkt Jordi Barbany dat Gaudí daar rekening mee hield, toen hij de instructies schreef voor na zijn dood.

Barbany heeft een steenhouwersbedrijf in de buurt van Barcelona. Zijn familiebedrijf werkt al generaties lang mee aan de bouw van de Sagrada Família. "Werken voor een kunstenaar en architect als Gaudí brengt veel verplichtingen met zich mee. Het is een grote verantwoordelijkheid", vindt Barbany. Hij legt uit hoe het proces door de jaren heen is veranderd.

"Vroeger bestond het machinale proces nog niet. Alles werd volledig handmatig gemaakt, waardoor de rol van de steenhouwers belangrijker was dan nu." Maar dat betekent niet dat het proces nu helemaal mechanisch is geworden.

De sculpturen worden bijvoorbeeld eerst door kunstenaars in het klein gemaakt. Het grove steenhouwwerk gebeurt met machines, maar het werk wordt afgemaakt door beeldhouwers.

Toch denken critici zoals architect García-Estévez dat in het moderne proces een deel van de mystiek van Gaudí verloren gaat. "Verhoudingen zijn wiskundig berekend, en zijn niet gemaakt op basis van echte lichamen. Als je voor het gedeelte staat dat Gaudi heeft gemaakt, dan is het alsof je echt in de natuur staat." Ze noemt de veranderingen en toevoegingen van na zijn dood erg controversieel.

Volgens haar was er te veel haast bij het afbouwen de Sagrada Família, omdat er dan meer aan verdiend kon worden. "Voor een afgebouwde basiliek kan je toeristen een hogere prijs vragen dan als het nog niet af is."

Gemiste kans

Wat haar betreft hadden ze het gebouw beter onaf kunnen laten en er een plein van moeten maken, zodat iedereen van het meesterwerk zou kunnen genieten. Ze is vooral teleurgesteld over het kruis op de hoogste toren.

Daar kunnen bezoekers met een lift naar boven en volgens haar kan dat nooit de visie van Gaudí zijn geweest. "Je moet niet in een symbool kunnen komen. Een symbool is slechts iets om naar te kijken en inspiratie uit te putten."

Het is een gemiste kans voor de architectuur, vindt ze. "De mooiste dingen blijven per definitie onafgemaakt, want moderniteit heeft daar juist mee te maken. We maken nooit iets af. De tijd haalt ons altijd in", is haar mening.

Maar Barbany kijkt er anders naar. Dat de werkwijze is veranderd, betekent voor hem niet dat de betekenis of de essentie van het werk is veranderd. "Voor mij is het belang van de Sagrada Família dat het gebouw in beweging is geweest, dat het is geëvolueerd, dat het samen met de maatschappij is ontwikkeld."

Hij denkt dat Gaudí de financiële mogelijkheid heeft gehad om de bouw van de Sagrada Família te versnellen, maar daar bewust niet voor heeft gekozen. Voor hem blijkt daaruit dat de "architect van God" precies wist hoe het zou moeten lopen. Want, zegt Barbany "tijd was voor hem niet belangrijk, het moest zo eindigen."

Bij een woning in Poortugaal is afgelopen nacht een explosief afgegaan. Na de ontploffing brak brand uit. Het is de derde explosie in een paar weken tijd in de straat.

De explosie aan de Warnaar was even na 04.00 uur. De voordeur en gevel van de woning raakten beschadigd. Voor zover bekend is niemand gewond geraakt.

De bewoners zouden thuis zijn geweest op het moment van de ontploffing. Een buurvrouw zou het vuur hebben geblust, schrijft de regionale omroep Rijnmond.

Meerdere keren raak

De explosies in de straat gebeuren iedere keer op een ander adres. In de vroege ochtend van 15 mei ging bij een paar huizen verderop een explosief af.

Een deel van de gevel van het huis raakte beschadigd. Buurtbewoners schrokken wakker van de klap en stonden in pyjama's en gehuld in dekens op straat.

Op 30 mei was het opnieuw raak in de straat, opnieuw een paar deuren verderop. Ook toen ontstonden vlammen en raakte de voordeur beschadigd. De bewoonster schrok wakker van het brandalarm en wist het vuur zelf te blussen.

Wat er achter de explosie zit, is niet bekend. De politie onderzoekt of er een verband is tussen de drie ontploffingen.

Bij een schietpartij in een township in de Zuid-Afrikaanse stad Johannesburg zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen. Negen mensen raakten gewond.

De politie van de provincie Gauteng is massaal uitgerukt en is bezig met een klopjacht op de schutters. Over hun identiteit of motief is niets bekend.

Het is niet duidelijk wat er precies gebeurd is, maar de politie zegt dat het verhaal rondgaat dat tien schutters met een busje bij een tankstation in de buurt van het township werden afgezet, waarop ze de wijk vanaf meerdere ingangen binnendrongen. Vervolgens zouden ze daar op verschillende plekken bewoners hebben beschoten, waarna de schutters weer vertrokken.

De politie meldt dat agenten gisteravond iets na 23.00 uur uitrukten na een melding van een schietpartij in het township in het oosten van de stad. Eenmaal daar troffen ze meerdere dodelijke slachtoffers aan, mannen en vrouwen.

De politie heeft mensen die de schietpartij hebben gezien opgeroepen zich te melden.

Vaker beschietingen

Townships zijn een erfenis van de apartheid, die begin jaren negentig werd afgeschaft. Het zijn nog altijd wijken met eenvoudige huizen van slechte kwaliteit. Veel van dit soort "informele nederzettingen" worden geteisterd door geweld van criminele bendes, die gewapende conflicten met elkaar uitvechten.

In dit soort armere gebieden en townships komen geregeld schietpartijen voor. In december vorig jaar werden bij een schietpartij in een café in de buurt van Johannesburg negen mensen doodgeschoten. Bij de aanslag openden schutters het vuur op cafébezoekers, ogenschijnlijk willekeurig.

Het was de tweede schietpartij in een café in korte tijd. Twee weken daarvoor kwamen twaalf mensen, onder wie drie kinderen, om het leven bij een schietpartij in een illegale bar.

Zuid-Afrika is een van de landen waar de meeste moorden ter wereld worden gepleegd. In 2024 kwamen er 26.000 mensen om het leven door moord of doodslag. Dat zijn er ongeveer 70 per dag.

In het oosten van Afghanistan, bij de grens met Pakistan, zijn bij Pakistaanse luchtaanvallen gisteravond zeker dertien mensen omgekomen. Onder de slachtoffers zijn elf kinderen, melden Afghaanse autoriteiten. Veertien mensen raakten gewond.

Pakistan heeft bevestigd dat het luchtaanvallen heeft uitgevoerd, maar bestrijdt dat hier burgerdoden bij zijn gevallen. Het zegt 26 militanten te hebben gedood. Volgens het Pakistaanse ministerie van Informatie verspreiden de Taliban in Afghanistan propaganda.

Zabihullah Mujahid, een woordvoerder van de Taliban, meldt op X dat de aanvallen waren gericht op de Afghaanse provincies Khost, Kunar en Paktika. Naast de elf kinderen zijn volgens de Taliban ook een vrouw en een oudere man om het leven gekomen. De Talibanwoordvoerder noemt de aanvallen een "misdaad".

Een Afghaanse regeringsfunctionaris van de provincie Khost zegt tegen het Franse persbureau AFP dat een Pakistaanse raket is ingeslagen in een woonhuis in het district Spera. Daarbij alleen al zouden negen mensen zijn omgekomen en raakten volgens hem tien mensen gewond.

Volgens persbureau AP zijn de luchtaanvallen een reactie op een aanval van de Pakistaanse Taliban op een veiligheidspost in het Hassan Khel-gebied, in het noordwesten van Pakistan. Pakistan zegt dat het "precieze en gerichte aanvallen heeft uitgevoerd langs de grens tussen Pakistan en Afghanistan op schuilplaatsen van leden van de Pakistaanse Taliban".

Er zouden vier doelen zijn vernietigd: een trainingscentrum, een schuilplaats, een munitiedepot en een commandogebouw.

Regelmatig aanslagen

Pakistan beschuldigt Afghanistan ervan leden van de Pakistaanse Taliban, de TTP, te huisvesten en van wapens te voorzien. Zij plegen in Pakistan geregeld aanslagen op burgers en openbare voorzieningen als markten en religieuze bijeenkomsten. Ook politiebureaus, militaire konvooien en wegen vormen een doelwit.

De TTP is een op zichzelf staande gewapende groepering, maar is wel verbonden met de Afghaanse Taliban. De TTP streeft naar de invoering van streng-islamitische wetgeving in Pakistan. De Taliban in Afghanistan, sinds 2021 weer aan de macht, ontkent dat het TTP-strijders onderdak biedt.

Honderden doden

De recente aanvallen zijn de dodelijkste in weken en volgen op een periode van relatieve rust. Pakistan en Afghanistan zijn sinds eind februari verwikkeld in voortdurende gevechten waarbij inmiddels al honderden mensen zijn omgekomen. De Verenigde Naties rapporteerde vorige maand dat tussen 1 januari en 31 maart zeker 372 burgers om het leven zijn gekomen door het geweld. Vele tienduizenden mensen uit de grensregio zijn op de vlucht geslagen.

Bij een Pakistaanse luchtaanval op een afkickkliniek zouden in maart honderden doden zijn gevallen.

Ondanks aanhoudende protesten houdt de Albanese premier Edi Rama vast aan de plannen voor een luxeresort van de dochter en schoonzoon van de Amerikaanse president Trump, midden in beschermd natuurgebied.

Eerder dit jaar prikten Ivanka Trump en haar man Jared Kushner nog een vorkje met premier Rama in een restaurant in de buurt van Zvernec, in het gebied waar een deel van de 10.000 hotelkamers van het resort moeten komen. De rest staat gepland voor het eilandje Sazan vlak uit de kust, voormalig militair gebied en nu nog onbewoond.

Het echtpaar was gevallen voor de ongereptheid en prachtige natuur tijdens een eerdere tocht op een luxe jacht van een bevriend zakenman, vertelde Ivanka Trump in een podcast. Zvernec ligt in een rivierdelta. Op de goudgele stranden en in de bosachtige omgeving leven nu nog onder meer flamingo's en andere vogelsoorten, schildpadden en de monniksrob, een bedreigde soort zeehond.

Milieubeschermers stonden anderhalf jaar geleden al op hun achterste benen, nadat Kushner en Trump hun plannen hadden bekendgemaakt. Zij vrezen onherstelbare schade aan het kwetsbare leefgebied van de zeldzame dieren. Al snel meldden zich ook de bewoners van het dorp Zvernec: zij zeggen dat Kushner de grond voor het project koopt van mensen die helemaal geen eigenaar zijn, en stapten naar de rechter.

Flamingo's

Het was een gevecht in de achterhoede waar vooral buitenlandse media over berichtten, vanwege de betrokkenheid van de familie Trump. Dat veranderde toen eind mei de eerste bulldozers het strand en aanpalend groen begonnen om te ploegen.

Even buiten Zvernec verscheen een hek; milieuactivisten filmden hoe een privaat beveiligingsbedrijf hen hardhandig afvoerde. Dat was het startschot voor de massale protesten die elke avond duizenden mensen in Tirana op de been brengen. "Albanië is niet te koop", scanderen ze, en ze dragen plastic flamingo's mee als mascotte.

Megaprojecten

Premier Rama piekert er niet over de investering van 4 miljard euro aan zich voorbij te laten gaan. "Dit project gaat door zolang ik aan de macht ben", zei hij vorige week. Hij wijst op de economische voordelen en honderden extra banen in een van de armste landen van Europa, dat tijdens het communisme en de nasleep ervan lang achterbleef.

Tegenstanders vinden dat de toeristische ontwikkeling en de daarmee gepaard gaande bouw aan de kust te snel gaat, en hebben ook vraagtekens bij de ene na de andere woontoren die in Tirana verrijst. Verder hekelen ze de niet-transparante besluitvorming en contracten. Rama besluit over megaprojecten zonder discussie in het parlement, laat staan met bewoners of andere belanghebbenden.

Aanklager

Op die autoritaire stijl en schimmige constructies is al langer kritiek, maar veel Albanezen zien tot nu toe geen geloofwaardig alternatief voor Rama. Zijn grootste tegenstander, oud-premier Sali Berisha, zit zelf tot over zijn oren in corruptiebeschuldigingen en staat voor de rechter. De protesten waarvoor die zijn aanhang regelmatig optrommelt, zijn dan ook weinig geloofwaardig.

Dat ligt anders voor de demonstraties van nu: daar zit geen politieke beweging achter. Dat maakt ze gevaarlijker voor Rama, helemaal omdat zich ook Albanezen aansluiten die niet zozeer zorgen hebben over het milieu, maar de premier om andere redenen zat zijn.

Wat hem ook niet helpt, is dat de gezaghebbende speciaal aanklager voor corruptie begin deze maand een onderzoek heeft geopend naar de gang van zaken rond het project. Die staat bekend als onafhankelijk en heeft meerdere hoge politici tot aftreden gedwongen of achter de tralies gekregen.

Oorlog

Rama slaat intussen wild om zich heen. Hij spreekt van een hybride oorlog, rept van buitenlandse inmenging en beschuldigde nieuwszender CNN in een rechtstreeks uitgezonden interview op barse toon van het verspreiden van nepnieuws. Het definitieve ontwerp van het project staat nog helemaal niet vast, en de milieueffecten moeten nog onderzocht, briest hij.

Maar wie er dan bij Zvernec is begonnen met ploegen en waarom, kon hij niet duidelijk maken. Onderzoeksjournalisten diepen intussen vergunningen op waarop wel degelijk de namen van een bedrijf van Kushner staat. Dat is eigendom van een hele trits houdstermaatschappijen die zijn ondergebracht bij een Nederlands trustkantoor.

De demonstranten gaan intussen vastbesloten door en plannen later deze maand ook een grote bijeenkomst in Zvernec. Intussen moet het Kushner ook duidelijk zijn dat zijn projecten op de Balkan niet per se met gejuich worden ontvangen. Zijn plannen voor een Trump Tower in de Servische hoofdstad Belgrado trok hij in december in. Toen ook daar bewoners de straat op gingen, en de verantwoordelijk minister werd aangeklaagd voor de vervalsing van documenten.

Goedemorgen! De voormalige ministers Koolmees en Van Ark worden gehoord door de parlementaire enquêtecommissie naar de coronacrisis. Er komt een uitspraak in een rechtszaak tegen het Mauritshuis en bondcoach Koeman geeft een persconferentie.

Eerst het weer: de dag start droog en zonnig. In de middag volgen lokaal stevige regen- en onweersbuien. Het wordt 15 tot 17 graden bij een matige zuidwestenwind. Ook de komende dagen verlopen wisselvallig bij 18 graden. Vanaf zaterdag wordt het droger.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd:

Het Amerikaanse leger heeft luchtaanvallen uitgevoerd op Iran. Op meerdere plekken in het zuiden van het land zijn explosies gehoord, melden Iraanse staatsmedia. Het is een vergelding voor de crash van een helikopter voor de kust van Oman. Iran heeft geantwoord met drone- en raketaanvallen op Amerikaanse bases in Bahrein, Jordanië en Koeweit.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de Japanse stad Utsunomiya, gelegen ten noorden van Tokio, is de beer gevangen waar bijna honderd scholen voor werden gesloten. Het dier werd aangetroffen in de buurt van een woning en uiteindelijk uitgeschakeld met een verdovingsgeweer. Er was dagenlang gezocht naar het wilde beest. Tijdens de zoektocht werd de beer gespot bij een lokaal regeringskantoor, een lagere school, een winkelcentrum en bij de universiteit. Wilde beren vormen een groeiend probleem in Japan.

Fijne dag!

De politiek zit in zijn maag met het wietexperiment, nu blijkt dat Philip Morris (tegenwoordig Altria geheten) er een nieuwe markt in ziet. De tabaksfabrikant wil indirect miljoenen euro's investeren in de grootste Nederlandse wietkweker die meedoet aan het overheidsexperiment, ontdekten De Groene Amsterdammer en Investico.

Het wietexperiment duurt tot 2029. In die periode mogen coffeeshops in tien gemeentes legaal wiet verkopen, om te onderzoeken welke gevolgen dat heeft voor de criminaliteit en veiligheid. De coffeeshops nemen de wiet af van een aantal grote Nederlandse telers, die aan strikte voorwaarden moeten voldoen.

Eén van die grote telers is CanAdelaar uit Hellevoetsluis, dat ook wel bekend is van de klachten over stankoverlast. Het beursgenoteerde Cronos Group staat op het punt dit bedrijf over te nemen. En een grote aandeelhouder van Cronos Group is weer sigarettenfabrikant Altria, dat onder meer achter het merk Marlboro zit.

Overname tegenhouden

Cronos Group zegt dat er op dit moment nog een integriteitsonderzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid naar de overname loopt. CDA en GroenLinks-PvdA willen nu weten wat het kabinet kan doen om die tegen te houden.

Hoewel Progressief Nederland voor het wietexperiment is, maakt de partij zich zorgen. "Er is een extra risico ingekomen van een investeerder die het niet zo nauw neemt met de regels" zegt Kamerlid Lisa Vliegenthart. "Ze hebben jaren laten zien dat ze agressieve marketing voeren, de gezondheidsrisico's bagatelliseren en invloed uitoefenen op wetenschap."

CDA-leider Bontenbal sluit zich daarbij aan: "Het feit dat een tabaksfabrikant eerst probeert iedereen verslaafd te maken aan sigaretten en nu blijkbaar markt ziet in wiet, vind ik geen goed nieuws", zegt Bontenbal. "Wat mij betreft gaan we zo snel mogelijk stoppen met de tabaksindustrie deze ruimte te geven."

Het CDA is altijd al tegen het wietexperiment geweest. Toch heeft de partij er in het coalitieakkoord mee ingestemd om het in ieder geval tot 2029 door te zetten.

"Het blijkt maar eens te meer dat het wietexperiment een slecht idee is", vindt ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. "Kennelijk heeft de regering het wietexperiment niet goed op orde, want de tabakslobby kan zich inkopen. We moeten cannabis niet promoten via een tabaksproducent met slechte papieren."

Strenge regels

D66 is net als Pro in principe voorstander van het wietexperiment, omdat zo kan worden onderzocht of het helpt de georganiseerde misdaad weg te houden van de teelt en verkoop van wiet. D66-leider Jan Paternotte ziet dan ook nu geen aanleiding om in te grijpen.

"Ik ben van dit tabaksbedrijf geen fan, maar van de georganiseerde misdaad nog een stuk minder", zegt D66-leider Jan Paternotte. "We hebben tientallen jaren geprobeerd om wiet te verbieden. Dat heeft niks opgeleverd, daarom proberen we het nu op een ander manier."

Paternotte vindt vooral dat de regels goed moeten worden gehandhaafd, bijvoorbeeld voor het maken van reclame. "Ze doen in de tabaksindustrie gekke dingen, dus daar moeten we bovenop zitten. Dat gaat lukken, want we hebben strenge regels. Ik hoop vooral dat die bedrijven in de toekomst belasting gaan betalen als ze hier wiet gaan verkopen."

VVD-woordvoerder Claire Martens-America zegt dat de betrokkenheid van Philip Morris vragen oproept. "Invloed van een tabaksfabrikant op de beoordeling van het experiment kan het vertrouwen in een eerlijke en onafhankelijke uitkomst ondermijnen. We zullen er extra kritisch op moeten zijn of de regels zorgvuldig worden nageleefd.''

Een deelnemer aan loterijspel EuroMillions in België is een kleine 175 miljoen euro rijker. Hij of zij vulde als enige de winnende combinatie van vijf nummers (2, 7, 23, 44 en 46) en twee sterren (3 en 5) in.

De winnaar ontvangt 174.984.088 euro. Volgens de website van de Belgische Nationale Loterij is dat het hoogste bedrag dat ooit in België met het loterijspel is gewonnen. Het oude nationale record uit oktober 2016 stond op 168 miljoen euro. EuroMillions wordt in twaalf Europese landen gespeeld, maar niet in Nederland.

Details over de winnaar zijn niet bekendgemaakt.

De Amerikaanse staat Alabama mag niet langer gevangenen executeren met stikstofgas. Volgens districtsrechter Emily Marks is de methode in strijd met de Bill of Rights, dat al sinds 1789 'wrede en ongebruikelijke straffen' in het land verbiedt. Een dag eerder draaide het hof van beroep een soortgelijke uitspraak van deze rechter nog terug. Nu is de methode alsnog ongrondwettelijk verklaard.

Aanleiding van het ingrijpen van de districtsrechter is de geplande executie van Jeffery Lee, een man die is veroordeeld voor een dubbele moord tijdens een roofoverval op een pandjeshuis in 1998. Hij zou morgen in een gevangenis in Alabama worden geëxecuteerd door middel van stikstofgas.

Omstreden

Deze vorm van de doodstraf is omstreden. Critici vinden dat de terdoodveroordeelden ontoelaatbaar lijden. Bij deze manier wordt een gasmasker over het gezicht van de gevangene geklemd en zuiver stikstofgas toegediend, waardoor de persoon sterft door zuurstofgebrek. De gevangene moet daardoor snel buiten bewustzijn raken en binnen enkele minuten sterven.

In de twintig staten die de doodstraf nog uitvoeren zijn meerdere executievormen gangbaar: een dodelijke injectie, elektrocutie, gas en een vuurpeloton. Alabama begon in 2024 met het gebruik van stikstofgas voor sommige executies. De nieuwe methode werd mede geïntroduceerd omdat medicijnfabrikanten niet willen dat hun middelen worden gebruikt voor dodelijke injecties. De doodstraf door middel van stikstofgas is tot op heden acht keer toegepast in de VS: zeven keer in Alabama en één keer in Louisiana.

In beroep

Een woordvoerder van de procureur-generaal van Alabama Steve Marshall heeft laten weten dat de staat in beroep gaat tegen de uitspraak. Het Amerikaanse Hooggerechtshof zal zich waarschijnlijk uitspreken over de zaak. Zij stonden eerder executies met stikstof toe.

De advocaten van Lee hebben nog niet gereageerd.

Het Amerikaanse leger heeft luchtaanvallen uitgevoerd op Iran. Op meerdere plekken in het zuiden van het land zijn explosies gehoord, melden Iraanse staatsmedia. Iran heeft daarop weer geantwoord met aanvallen op Amerikaanse bases in Bahrain, Jordanië en Koeweit.

Volgens het Iraanse staatspersbureau Mehr zijn er explosies gehoord bij de Iraanse havensteden Bandar Abbas en Sirik, bij de Straat van Hormuz. Ook het nabijgelegen eiland Qeshm is onder vuur genomen. Volgens nieuwssite Axios zouden de aanvallen zijn gericht op Iraanse luchtafweer- en radarsystemen. In Sirik zouden een telecommunicatietoren en twee watertanks zijn geraakt, meldt de Iraanse Revolutionaire Garde.

De aanvallen op Iran zijn een aangekondigde vergelding voor de crash van een helikopter voor de kust van Oman, aldus Centcom op X. Dat hoofdkwartier van het Amerikaanse leger in het Midden-Oosten spreekt van "een proportionele reactie op de ongerechtvaardigde Iraanse agressie". Naar eigen zeggen hebben ze "tegen de twintig" doelen geraakt.

Trump heeft de aanvallen bevestigd tegenover de Amerikaanse nieuwszender ABC News. "Ze hebben een helikopter neergehaald, en we reageren hier nu op", vertelt de president. "Ik vind dat de reactie zeer krachtig en doeltreffend moet zijn, en dat is precies wat deze reactie is."

Hij had al gezegd actie te gaan ondernemen tegen Iran als vergelding voor het neerhalen van de Amerikaanse gevechtshelikopter op maandag. De Apache was neergestort bij de Straat van Hormuz. Twee piloten die aan boord waren zijn uit het water gevist door een maritieme drone, aldus legerfunctionarissen. Ze zouden niet gewond zijn geraakt. Iran heeft het neerhalen van het toestel niet opgeëist.

Vergelding op vergelding

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Araghchi kondigde al snel aan dat zijn land weer met een reactie zou komen. De Iraanse Revolutionaire Garde zegt later in de nacht dat ze een drone- en raketaanvallen hebben uitgevoerd op Amerikaanse bases in Bahrein, Jordanië en Koeweit. In die landen is het luchtalarm afgegaan.

De Jordaanse strijdkrachten melden dat ze vijf raketten hebben onderschept die vanuit Iran op de basis al-Azraq zijn afgevuurd. Brokstukken zijn op Jordaans grondgebied terechtgekomen, maar dat zou geen gewonden of materiële schade hebben veroorzaakt.

In de Noord-Ierse stad Belfast zijn gisteravond protesten uitgelopen op rellen en geweld. Er is grote spanning in de samenleving na het verschijnen, op sociale media, van een video van een brute mesaanval. De aanvaller, een man met een migratie-achtergrond, stak op straat in op een man. Die raakte zwaargewond aan zijn hoofd en hals.

De schok in de Noord-Ierse samenleving is groot en mensen gingen gisteravond in verschillende steden de straat op. Soms gebeurde dat vreedzaam, maar vooral in Belfast kwam het op verschillende plekken tot ongeregeldheden.

Groepen gemaskerde jonge mannen trokken een spoor van vernieling door de stad. Ze belaagden de hulpdiensten en trapten ramen en deuren in van huizen waar migranten wonen. Onder meer een Turkse kapperszaak werd aangevallen.

Met fakkels stichtten ze brand, aan de oostkant van de stad werd een bus aangestoken.

Ook vuilnisbakken en auto's moesten er in Belfast aan geloven:

Overdag circuleerden er al berichten op sociale media met oproepen tot geweld. Daarop gingen winkels en bedrijven dicht, werden busdiensten geschrapt, theatervoorstellingen afgelast en werd veel politie in stelling gebracht.

Aan het begin van de avond gingen demonstranten de straat op. Die riepen leuzen als "buitenlanders eruit". Ook liepen groepen mensen met Britse en Noord-Ierse vlaggen en met spandoeken en borden met teksten als "genoeg is genoeg" en "illegale migratie vernietigt onze beschaving". Vervolgens liep dat protest uit de hand.

Tegen het eind van de avond begon het hard te regenen en kwam er een eind aan de rellen.

Sudanese dader

De vermoedelijke dader van de mesaanval is een 30-jarige Sudanese man. Na de aanval rees de vraag: was hij legaal in Noord-Ierland? De man is volgens de politie een paar jaar geleden via Parijs en Dublin naar Noord-Ierland gereisd, waar hij een verblijfsvergunning kreeg. De politie vermoedt dat de verdachte in de buurt van de plek van het incident woont.

De man zit vast. Hij wordt beschuldigd van poging tot moord en wordt vandaag voorgeleid. Op videobeelden is te zien dat het slachtoffer op z'n rug op de grond ligt, terwijl de aanvaller op hem zit. Die steekt meermaals op het slachtoffer in, gericht op het hoofd en de nek. Volgens de politie zijn er geen aanwijzingen dat de dader een terroristisch motief had.

De politie houdt er rekening mee dat er meer onrust zal komen en in verschillende Noord-Ierse steden blijft een grote politiemacht op de been.

Correspondent Arjen van der Horst:

"De migrantenpopulatie in Noord-Ierland is eigenlijk heel klein, maar toch zijn er al jaren spanningen. Dat is niet los te zien van het gewelddadige verleden van Noord-Ierland. Het is nog steeds een sektarische samenleving en dat zie je vooral in een stad als Belfast. Daar heb je een lappendeken van protestante en rooms-katholieke wijken naast elkaar, waar mensen opgroeien met angst voor de ander.

Voor protestanten was die ander decennialang 'de katholiek' en voor katholieken was dat 'de protestant'. De laatste jaren is er een 'nieuwe ander' bij gekomen: de migrant. Er is verzet tegen verandering en vooral in de protestante wijken is dat verzet heel territoriaal. Waar ze in het verleden katholieke nieuwkomers verjoegen, richt de agressie zich nu meer en meer op migranten."

De rechtbank in Antwerpen heeft zeven mannen veroordeeld voor het financieren van terrorisme. Ze zamelden geld in voor terreurgroep Islamitische Staat (IS). De voortvluchtige hoofdverdachte kreeg 15 jaar cel, zijn medeverdachten kregen celstraffen van 5 tot 12 jaar.

De hoofdverdachte gaf leiding aan een internationaal vertakte organisatie die in Europa aan fondsenwerving deed voor IS, schrijft VRT Nieuws. Dat gebeurde onder het mom van liefdadigheid. De rechtbank vond het overduidelijk dat het ingezamelde geld niet naar goede doelen ging, maar naar de terreurorganisatie. Dat bleek bijvoorbeeld uit onderschepte berichten.

Shariastaat

Het geld kwam via transporten en crypto-overboekingen bij de hoofdverdachte in Turkije terecht. Die stuurde de fondsen door naar onder meer Syrië en Afghanistan.

"Uit het onderzoek bleek dat de fondsen gebruikt werden voor het faciliteren van gewapend jihadistisch salafistisch verzet, de aankoop van wapens en voor het vrijkopen van IS-strijders en hun vrouwen uit detentiekampen in Syrië", stelt de rechtbank.

Er ging ook geld naar ISKP, een tak van IS in delen van Centraal-Azië. De groepering wil daar een shariastaat stichten en de sterke Russische invloed doorbreken.

Drie van de verdachten werden ook veroordeeld voor het voorbereiden van een terroristische aanslag. In juli 2024 werden bij huiszoekingen in België flessen waterstofperoxide aangetroffen. Volgens de rechtbank leek de waterstofperoxide bedoeld om als springstof te gebruiken bij een aanslag in de Kaukasus.

Voortvluchtig

De hoofdverdachte werd bij verstek veroordeeld tot 15 jaar cel en een boete van 800.000 euro. Twee verdachten die ieder 12 jaar cel kregen moeten 96.000 euro boete betalen. Naast de hoofdverdachte moeten nog drie van de veroordeelde mannen worden aangehouden.

Voor het eerst gaat een astronaut van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA mee op een Artemis-missie van NASA. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie heeft bekendgemaakt dat de Italiaanse astronaut Luca Parmitano bemanningslid is van Artemis III, een testmissie die in 2027 moet plaatsvinden.

De astronauten van Artemis III vliegen nog niet naar de maan. De missie vindt volgend jaar plaats in een baan rond de aarde, waar meerdere lastige tests worden uitgevoerd.

NASA spreekt van "een van de meest complexe" bemande ruimtevaartmissies uit de recente geschiedenis. De testvlucht is ter voorbereiding op Artemis IV, waarmee in 2028 astronauten naar de zuidpool van de maan moeten reizen. Dat zou de eerste bemande maanlanding zijn sinds 1972.

Vanaf 2032 moeten astronauten daar volgens de plannen langdurig kunnen verblijven. Uiteindelijk moet het Artemis-programma ook de basis leggen voor bemande missies naar Mars.

Commandant ruimtestation

Samen met de Amerikaanse astronauten Randy Bresnik, Frank Rubio en Andre Douglas vormt Parmitano de crew van de Artemis III. De namen van de vier werden door NASA bekendgemaakt op een persconferentie in Houston. Bresnik wordt commandant, Parmitano is aangewezen als piloot. Douglas en Rubio gaan mee als zogeheten missiespecialisten.

De 49-jarige Parmitano werd geboren op Sicilië en leek aanvankelijk een andere richting op te gaan: hij studeerde politieke wetenschappen aan de universiteit van Napels. Daarna koos hij alsnog voor een loopbaan in de lucht- en ruimtevaart. Eerst was hij piloot bij de Italiaanse luchtmacht, later testpiloot, en in 2009 werd hij geselecteerd als ESA-astronaut.

Parmitano vloog al twee keer eerder naar de ruimte. In 2013 verbleef hij 166 dagen in het internationale ruimtestation ISS. In 2019 keerde hij terug voor een tweede missie en werd hij de eerste Italiaan die commandant werd van dat ruimtestation.

Tijdens de aankomende testmissie moeten de astronauten onder meer oefenen met het koppelen van het Orion-ruimtevaartuig aan testversies van maanlanders van SpaceX en Blue Origin, de ruimtevaartbedrijven van Elon Musk en Jeff Bezos.

Achterkant van de maan

In april vertrok Artemis II voor een rondreis naar de maan en terug. Die missie bereikte de achterkant van de maan en vestigde daarmee een afstandsrecord. De vier astronauten keerden 10 dagen na hun rondje om de maan veilig terug op aarde.

Zo verliep de 10-daagse ruimtereis van de Artemis II: