NOS Nieuws - Algemeen

Betere slaap, minder depressieve klachten en verhoogd psychisch welzijn. Dat is de opbrengst van een onderzoek onder tienduizenden Oostenrijkse jongeren die hun telefoon drie weken links lieten liggen. Onder meer het Oostenrijkse ministerie van Onderwijs en publieke omroep ORF werkten mee.

Het experiment was een vervolg op een studie van vorig jaar waarbij 69 tieners voor een periode van 21 dagen geen gebruikmaakten van hun smartphone en sociale media. Daaruit bleek al dat hun psychisch welzijn in die periode sterk verbeterde.

Ruim twee op de drie deelnemers stonden na afronding van het onderzoek positief tegenover het inperken van het gebruik van sociale media voor kinderen en tieners.

46.000 tieners en kinderen

Na de kleinschalige studie op een school werd een uitgebreider onderzoek gedaan, waaraan bijna 46.000 kinderen en tieners op ruim 600 scholen in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland deelnamen. De onderzoekers spreken van een "zeer, zeer hoog" deelnemerspercentage.

Voorafgaand aan de telefoonvrije periode van drie weken namen onderzoekers een enquête af bij de deelnemers. Daarin gaf de helft van de tieners aan dat zij slaapproblemen ervaren. Bijna twee op de drie van hen had depressieve klachten en ruim 70 procent "vertoonde problematisch, pathologisch of risicovol internetgebruik".

Direct na de drie weken zonder telefoon werd nogmaals een enquête onder de deelnemers afgenomen. Daaruit kwam naar voren dat 23 procent van hen sneller in slaap viel en minder moeite had met doorslapen. Ook de 3 procent kinderen en tieners die met ernstige slaapproblemen kampt, ervoer een verbetering.

Minder depressief

Ook de mentale gesteldheid van deelnemers verbeterde in de telefoonvrije tijd. Bij 18 procent was een toename in het psychisch welzijn te zien. Het aantal deelnemers dat na de periode geen depressieve klachten had steeg met 15 procent, vooral bij meisjes.

Daarnaast was ook een afname in het aantal deelnemers van wie het internetgebruik als problematisch te bestempelen was. Na het onderzoek gold dat nog voor 58 procent.

De leerlingen die meededen aan het onderzoek zeggen dat ze zich wel verveeld hebben, maar dat ze al snel nieuwe activiteiten vonden om de telefoonvrije tijd mee te vullen. Zo gingen ze vaker naar buiten, begonnen ze een leesclub of maakten ze muziek.

Volgens de onderzoekers is het aantal deelnemers dat het experiment voltooide bijzonder hoog. De meeste afvallers waren er op de eerste dag van het onderzoek, maar daarna bleef de afname van het aantal deelnemers stabiel.

Socialemediaverbod

In verschillende landen, waaronder Oostenrijk, worden maatregelen genomen om het telefoongebruik van jongeren te verminderen. Zo zijn er in Oostenrijk plannen om vanaf 2027 sociale media voor kinderen onder de 14 aan banden te leggen.

Sinds vorig jaar is in Australië een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar oud. Ook in Nederland groeit de steun voor zo'n plan. 63 procent van de Nederlanders is voor een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar.

De door de Amerikaanse president Trump in het leven geroepen Vredesraad zit zonder geld. Dat meldt de Financial Times (FT). Volgens de Britse krant zit de organisatie, waar voornamelijk autocratische landen zich bij hebben aangesloten, vast in een "juridisch en politiek niemandsland".

Ruim twintig uitgenodigde landen tekenden begin dit jaar voor het lidmaatschap van Trumps club. Met lidmaatschapskosten van zo'n 1 miljard dollar en twijfelachtige doelstellingen, moest de raad zorg in eerste instantie gaan dragen voor de wederopbouw en demilitarisering van Gaza.

"Als deze raad eenmaal gevormd is, kunnen we zo'n beetje alles doen wat we willen", zei Trump toen. Daar is nog weinig van terechtgekomen, schrijft de Britse krant.

Geen verrassing

"Dat is totaal geen verrassing", zegt Joachim Koops, hoogleraar veiligheidsstudies aan de Universiteit Leiden. "Niemand geloofde dat dit iets zou brengen."

Volgens hem wilden lidstaten vooral een wit voetje halen bij Trump en was er geen ambitie om door te pakken. De organisatie lijkt puur transactioneel: betalen voor nauwe banden met de VS. Volgens Koops is het een persoonlijk project van Trump, die zichzelf benoemde als voorzitter voor het leven.

Zeker 7 miljard dollar moest er vanuit de lidstaten komen. Trump beloofde daar nog 10 miljard dollar aan Amerikaanse steun bovenop te doen. Het plan was dat het geld via een fonds zou worden gestort bij de Wereldbank, dat als instelling deel uitmaakt van de Verenigde Naties. "Er is geen cent gestort", zegt een van de vier bronnen binnen de organisatie met wie de krant sprak.

Weinig transparantie

In plaats daarvan zouden donaties direct zijn gestort op een rekening bij de Amerikaanse bank JPMorgan Chase. Om wat voor bedragen het gaat, waar die vandaan komen en waar ze voor worden gebruikt, is niet duidelijk. Bij de Wereldbank moet Trumps club volledig transparant zijn, bij JPMorgan is dat niet het geval.

De Britse krant schrijft wel over enkele bekende donaties. Zo heeft Marokko 20 miljoen dollar gedoneerd, die direct ging naar de financiering van het kantoor van de Bulgaarse oud-VN-gezant Nickolay Mladenov, die door de VS is aangewezen als Gaza-gezant. Het geld ging niet naar Gaza zelf.

De Verenigde Arabische Emiraten stelden een pakket van 100 miljoen dollar beschikbaar voor het trainen van een nieuwe politiemacht in Gaza. Maar volgens bronnen is daar nog niets van gekomen en zijn die tegoeden bevroren.

Fractie van wat er nodig is

Gestort of niet, de beloofde miljarden komen niet in de buurt van wat er nodig is in Gaza. Het is een fractie van wat er volgens schattingen nodig is voor de wederopbouw in de Palestijnse enclave. Op de lange termijn kan het om 100 miljard dollar gaan.

Begin deze maand kwam Trumps Vredesraad met zijn eerste voortgangsrapport, gepresenteerd aan de VN-Veiligheidsraad. Daar beweerde de raad dat elke voortgang wordt belemmerd door één obstakel: de onwil van Hamas om te ontwapenen.

Pas wanneer Hamas dat doet, kan de raad iets betekenen op de grond. En, stelt de club, pas dan kan Israël de nodige stappen zetten. Dat Israël nog steeds aanvallen uitvoert in Gaza waarbij burgers worden gedood, werd niet benoemd.

'Staakt-het-vuren'

Sinds oktober vorig jaar geldt er op papier een staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas. In de praktijk wordt dat bestand door Israël aan de lopende band geschonden. Terwijl het land ook in oorlog is met Iran en Hezbollah, blijft het aanvallen uitvoeren in Gaza.

Het Israëlische leger stelt dat die aanvallen vaak een reactie zijn op schendingen van het bestand door Hamas. Daarvoor levert het leger geen bewijzen.

Vrijwel alle scholen in Gaza zijn verwoest, het merendeel van de ziekenhuizen is buiten gebruik en meer dan 371.000 woningen zijn vernield, blijkt uit berekeningen van de VN en EU.

Zeker 750 Palestijnen zijn in de afgelopen maanden gedood. Israël zegt dat het zelf vier militairen heeft verloren.

"Het is een puinhoop", zegt Koops over de door Trump gemunte Vredesraad. "Het was vanaf het begin een grap." Meer deskundigen dachten er bij de oprichting zo over. "We kunnen erom lachen, maar het is heel problematisch", zegt Koops. Volgens de hoogleraar staat de organisatie daadwerkelijke, hoognodige oplossingen in de weg.

Oplopende tekorten in Gaza

Dat de VS en Israël in de tussentijd een oorlog tegen Iran zijn gestart, bemoeilijkt de zaak. Maar zelfs zonder die ontwikkelingen leken er geen serieuze pogingen te worden gedaan om tot oplossingen te komen. Hulporganisaties kampen met structurele tekorten, onder meer omdat Israël grensovergangen dichthoudt.

De tekorten in Gaza lopen alleen maar verder op. Honderden vrachtwagens kunnen niet binnenkomen, zo is te zien in deze video van eerder deze maand:

In Uithoorn komt een asielzoekerscentrum voor maximaal 250 bewoners. De gemeente heeft een omgevingsvergunning verleend om een leegstaand kantoorgebouw om te bouwen tot azc. Dat mag als het eenmaal klaar is vijftien jaar blijven.

Het besluit om de vergunning te verlenen komt na felle betogingen tegen én voor het azc, meldt NH Nieuws.

De Noord-Hollandse plaats Uithoorn besloot al in juni 2023, vooruitlopend op de Spreidingswet, op zoek te gaan naar een goede plek om asielzoekers op te vangen. "Een morele verantwoordelijkheid waar het college van burgemeester en wethouders achter staat," aldus wethouder José de Robles toen.

Eind 2024 stemde de gemeenteraad in met de huisvesting van maximaal 250 asielzoekers. Daartoe zou het leegstaande kantoor van L'Oréal omgebouwd moeten worden, op een bedrijventerrein net buiten het centrum. In mei 2025 vroeg het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) de omgevingsvergunning aan.

Luidkeels

Vooral tegenstanders lieten daarna meermaals van zich horen. September vorig jaar probeerde een groep van 100 tot 150 mensen luidkeels het gemeentehuis binnen te dringen.

"De burgemeester en de wethouder wilden het gesprek aangaan", aldus een woordvoerder van de gemeente toen. "Maar daar stond niet iedereen voor open. Het begon vrij rustig, maar werd na een half uur wat grimmig." De politie greep in en hanteerde daarbij de wapenstok.

Zorgen van tegenstanders gaan vooral over de leefbaarheid en veiligheid in Uithoorn. Daarnaast vindt een aantal mensen in de plaats het oneerlijk dat het leegstaande gebouw wordt ingezet om asielzoekers op te vangen en niet voor starters die geen woning kunnen vinden.

Woonwijk in

In oktober was het opnieuw onrustig bij het gemeentehuis in Uithoorn. Een paar honderd anti-azc-demonstranten gooiden vuurwerk en eieren naar een kleine groep voorstanders van het azc. Ook naar de politie werd vuurwerk gegooid. Toen de ME ingreep, trok een grote groep demonstranten een woonwijk in. De politie pakte een aantal mensen op.

Burgemeester Pieter Heiliegers (VVD) zei toen het te betreuren dat de demonstratie in Uithoorn tot ongeregeldheden leidde. Hij zei ook dat de gemeente zich niet laat meeslepen door de luidste of felste stemmen.

In gesprek blijven

Nu vandaag de omgevingsvergunning is verleend, benadrukt de gemeente het belangrijk te vinden om zowel met het COA en inwoners in gesprek te blijven. "Het doel is om goed te luisteren naar wat er leeft, vragen te beantwoorden en samen te kijken hoe de opvang zo goed mogelijk kan worden ingepast in de wijk."

Vanavond is er een nieuwe demonstratie in Uithoorn. Die stond al gepland vóór de bekendmaking over de verleende vergunning. PVV-leider Geert Wilders is een van de sprekers.

Het Pieterpad, het bekendste en langste wandelpad recht door Nederland, is vanaf vandaag ook voor mensen in een rolstoel begaanbaar. Met tientallen aanpassingen en omleidingen is het pad tussen Groningen en Limburg rolstoelvriendelijk gemaakt.

Het Pieterpad is zo'n 500 kilometer lang en loopt van Pieterburen in Groningen tot de Sint-Pietersberg in Zuid-Limburg. Zo'n 85 procent van de route is nu toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Op de resterende delen zijn omleidingsroutes ingesteld, bijvoorbeeld als een deel te steil is of trappen heeft.

Er zijn speciale richtingsbordjes ontworpen die langs het hele pad komen. Vandaag is de officiële onthulling en opening van het rolstoelvriendelijke pad op de Sallandse Heuvelrug.

"Ook voor mensen met een handicap is het zo belangrijk om de natuur in te gaan", aldus Julie Taal van stichting Moving Beyond Limits. Die heeft de aanpassingen samen met stichting Pieterpad mogelijk gemaakt. "Je wilt niet altijd op een geasfalteerd pad blijven. Daarom is het zo belangrijk dat dit iconische pad over bijna de hele normale route toegankelijk is nu."

Mountainbikebanden

Het pad is niet overal voor alledaagse rolstoelen toegankelijk. Op grote delen is een speciale all-terrain uitvoering nodig, een rolstoel met mountainbikebanden, duwstangen en elektrische ondersteuning. Ook scootmobielen en rollators kunnen op veel delen worden gebruikt.

Op de website van Moving Beyond Limits is te zien welke delen van het pad voor welk type rolstoel geschikt zijn.

Het was niet eenvoudig de route rolstoelvriendelijk te maken. Moving Beyond Limits heeft twee jaar gedaan over het identificeren van de knelpunten. Het ging bijvoorbeeld over te smalle toegangspoorten en bruggetjes of hekken die vanuit een rolstoel moeilijk te openen waren.

"Soms waren met kleine aanpassingen grote delen al toegankelijk te maken, zoals een paaltje verplaatsen", aldus Taal. "We hebben het pad uiteraard niet geasfalteerd. Sommige passages hebben we verbreed of enigszins geëgaliseerd. Waar dat niet mogelijk was, hebben we omleidingsroutes aangegeven."

Tekort aan overnachtingsplekken

De organisatie wil nog verdere verbeteringen aanbrengen. Zo zijn er nog te weinig rolstoelvriendelijke toiletten langs de route en zijn er onvoldoende overnachtingsplekken die toegankelijk zijn. De bedoeling is dat na het Pieterpad ook andere wandelpaden rolstoelvriendelijk worden gemaakt, maar daarover zijn nog geen concrete plannen bekend.

Het stadhuis en de centrale bibliotheek in Den Haag zijn aan het begin van de middag korte tijd ontruimd geweest vanwege een bommelding. Een arrestatieteam ging naar binnen en pakte een verdachte op.

Volgens de politie gaat het om een 28-jarige Hagenaar. Hij zou hebben gezegd dat hij een bom bij zich had.

De man werd afgevoerd met een zwarte blinddoek om, gekleed in alleen sokken en een onderbroek. Hij had zich op last van de politie moeten uitkleden, om te controleren of hij geen explosieven op zijn lichaam had.

De man zou een bekende van de politie zijn geweest en was eerder in beeld "om onbegrepen gedrag". Hij moest zijn rugzak afgeven, maar daarin werd geen explosief aangetroffen.

Honderden mensen moesten het gebouw verlaten:

Rond 11.20 uur meldde de beveiliging van het stadshuis dat iemand had gezegd dat hij een bom bij zich had. De politie besloot meteen om zowel stadhuis als naastgelegen bieb te ontruimen.

Honderden werknemers moesten naar buiten. Dat gold ook voor de mensen die in een van de cafés op de benedenverdieping zaten.

Spui afgezet

Een medewerker van de gemeente Den Haag vertelt bij Omroep West dat er plotseling een alarm afging. "We wisten niet of het serieus was, of dat het om een oefening ging", zegt hij. "We hebben namelijk jaarlijks een oefening, maar we moesten nu echt allemaal naar buiten."

Daar zag hij veel hulpdiensten, een politiehelikopter en het arrestatieteam. Ook het Team Explosieven Veiligheid van de politie kwam naar het stadhuis, zegt de medewerker.

Even later werd de directe omgeving van de grote witte gebouwen helemaal afgezet, evenals het normaal drukbezochte Spui. Trams en bussen werden omgeleid.

Burgemeester Van Zanen van Den Haag spreekt in een verklaring zijn waardering uit voor de hulpverleners en in het bijzonder voor de beveiligers van het stadhuis. "Zij hebben, in the heat of the moment, hun hoofd koel gehouden en de situatie professioneel in goede banen geleid. Daar ben ik hen zeer erkentelijk voor."

Bij Israëlische aanvallen in het zuiden van Libanon zijn zeker acht mensen om het leven gekomen. Het leger zegt dat doelen van Hezbollah in en rond de steden Tyrus en Sidon zijn bestookt. In de praktijk vallen bij de aanvallen veel burgerslachtoffers.

In de loop van de middag bevestigde het leger een aanval op een gebouw in een buitenwijk van de hoofdstad Beiroet.

Gisteren verklaarde het Israëlische leger grote delen van Zuid-Libanon tot "gevechtszone". Aan inwoners werd dringend verzocht om weg te gaan. Die oproep gold ook expliciet voor de inwoners van Tyrus, qua inwonerstal de vijfde stad van het land. Zij moeten van het Israëlische leger naar het noorden vertrekken, maar daar zijn nauwelijks opvangplekken beschikbaar, zeggen hulpverleners.

Situatie verslechterd

De strijd tussen Israël en de door Iran gesteunde sjiitische Hezbollahbeweging in Libanon is de laatste tijd aanzienlijk geëscaleerd. Volgens Israël zijn aanvallen op het zuiden van Libanon - ondanks de wapenstilstand tussen de Libanese regering en Israël - nodig om het noorden van Israël te beschermen tegen aanvallen met raketten en drones door Hezbollah.

Het Libanese leger meldde vanochtend de dood van een soldaat. Hij kwam om het leven bij een Israëlische luchtaanval in de provincie Nabatiyah. Het Israëlische leger meldde de dood van een vrouwelijke militair in Noord-Israël. Volgens Israëlische media kwam ze om het leven bij een droneaanval van Hezbollah in de buurt van de grens met Libanon.

Het Israëlische leger blaast op grote schaal huizen en andere burgerinfrastructuur op in Zuid-Libanon. Volgens de Libanese autoriteiten zijn sinds de ingang van het bestand ruim 10.000 woningen beschadigd of verwoest.

Een bijzondere gouden amuletketting, geschonken na de geboorte van Juliana in 1909. Een donderbus van een Indische vorst en een rond schild van een legeraanvoerder uit Atjeh die cadeau werden gedaan aan koning Willem III.

Wat voorbeelden van bijzondere voorwerpen waar ernstige twijfels over bestaan of ze wel rechtvaardig zijn verkregen voor de particuliere collectie van het Huis Oranje-Nassau, de privécollectie van het Koninklijk Huis.

Een onafhankelijke commissie heeft de herkomst bestudeerd van ruim duizend objecten met een koloniale oorsprong in de collectie. Na jarenlang onderzoek constateren de onderzoekers dat een klein deel van de collectie mogelijk niet rechtmatig is verkregen. Of en hoe deze stukken ook worden teruggegeven is nog maar de vraag.

Alle stukken werden overigens ooit cadeau gegeven, maar dat gebeurde lang niet altijd uit vrije wil. Mogelijk zijn ze buitgemaakt bij rooftochten of militaire plunderingen in de voormalige koloniën. Volgens de commissie speelden de koloniale verhoudingen een rol bij het verkrijgen van deze voorwerpen. De meeste voorwerpen zijn oorspronkelijk afkomstig uit Indonesië, Suriname en de Caribische eilanden.

Roofkunst Sri Lanka

De commissie adviseert nu om de onderzoeksresultaten zo snel mogelijk online te zetten. Dat openbare register moet de plek vormen waar vertegenwoordigers uit de landen van herkomst aan de bel kunnen trekken om een gesprek te starten over wat er met de omstreden voorwerpen moet gebeuren.

En dat is nog niet zo eenvoudig als het klinkt. Soms claimen meerdere landen of erfgenamen een object. Ook is het niet altijd vanzelfsprekend dat de herkomstlanden de historische objecten veilig kunnen bewaren en er vervolgens ook voor kiezen om het in het openbaar tentoon te stellen.

Na enkele aanbevelingen in 2023 gaf de Nederlandse Staat voor het eerst op grote schaal roofkunst van koloniale herkomst terug. Dat gebeurde op verzoek van Indonesië en Sri Lanka. Ook daar ging een proces van jaren aan vooraf. Inmiddels wordt de lijst steeds langer. Vorige week nog gaf Nederland twee eeuwenoude historische ringen terug aan India.

Inmiddels zijn we ruim drie jaar verder sinds de aankondiging van het onderzoek naar de herkomst van koloniale objecten in de Koninklijke Verzamelingen. Dat er oorspronkelijk anderhalf jaar voor uitgetrokken werd, zegt veel over de omvang en complexiteit van de opdracht die de onderzoekers kregen van de stichting die de Koninklijke Verzamelingen beheert.

Onderzoek naar rol koloniale geschiedenis

Aan het hoofd van die stichting: koningin Máxima. Zij zegt alle aanbevelingen van de commissie te onderschrijven. "Het onderzoek moet een passende bijdrage leveren aan de zorgvuldige omgang met koloniale collecties en het herstel van historisch onrecht," zo schrijft de Rijksvoorlichtingsdienst.

En hier blijft het voorlopig niet bij. Koning Willem-Alexander heeft ook opdracht gegeven om onafhankelijk onderzoek te doen naar de rol van zijn eigen familie in de koloniale geschiedenis. De resultaten van dat onderzoek worden dit najaar verwacht.

Een voormalig hoge CIA-functionaris is vorige week gearresteerd nadat FBI-agenten vele honderden goudstaven in zijn huis aantroffen. De gezamenlijke waarde van de 303 staven wordt geschat op zo'n 40 miljoen dollar, schrijven Amerikaanse media. Bij de huiszoeking werd ook twee miljoen dollar in contanten aangetroffen en 35 luxe horloges, waaronder veel Rolexen.

Volgens The New York Times bekleedde de verdachte David Rush tot voor kort een hoge functie bij de CIA in Virginia. Wat hij precies voor de Amerikaanse veiligheidsdienst deed is onduidelijk, maar uit gerechtelijke documenten blijkt dat hij een topgeheime veiligheidsmachtiging had en zo bij geclassificeerde informatie kon komen.

Hoe het kon dat de man de zoveel goudstaven kon verduisteren, is onderdeel van een gezamenlijk onderzoek van de FBI en de CIA. Wat volgens CBS News al wel bekend is, is dat de man tussen november vorig jaar en maart van dit jaar meerdere verzoeken indiende om grote hoeveelheden buitenlandse valuta en tientallen miljoenen dollars aan goudstaven te verkrijgen voor "werkgerelateerde uitgaven".

De CIA ging hiermee akkoord, maar kon na verloop van tijd het goud niet meer terugvinden en ook niet achterhalen waar de goudstaven waren gebleven. Uiteindelijk bleek dat Rush zijn werkgever niet had geïnformeerd wat hij met het goud had gedaan. Na intern onderzoek schakelde de hoogste baas van de CIA, John Ratcliffe, de FBI in.

Op 18 mei stuitten de FBI-agenten op de vele goudstaven in het huis van het voormalig CIA-kopstuk.

Al eerder verdacht

Het gedrag van man kwam al eerder onder een vergrootglas te liggen. Hij werd onderzocht omdat hij ervan werd verdacht te hebben gelogen over zijn academische opleiding en militaire achtergrond. Hierdoor zou hij een hoger salaris hebben bedongen dan dat hij eigenlijk verdiende. Ook zou hij hebben gesjoemeld met verlofaanvragen waardoor hij duizenden dollars aan salaris onterecht opstreek.

Rush zit vast. De advocaat van Rush wil tegenover Amerikaanse media niet reageren.

Het Franse parlement heeft vandaag een oude slavernijwet na bijna 350 jaar formeel afgeschaft. De zogeheten Code Noir werd in 1685 door Lodewijk XIV geïntroduceerd met als doel de slavernij in de Franse koloniën te "reguleren". Onder de wet golden sommige mensen als bezit, waardoor zij verkocht, mishandeld en gedood konden worden.

Toen de slavernij in Frankrijk in de 19e eeuw werd afgeschaft, werd de Code Noir een dode letter - maar nooit officieel ongeldig verklaard. Recent introduceerde het Franse parlementslid Max Mathiasin een wetsvoorstel om Code Noir alsnog af te schaffen. Hij stamt zelf af van tot-slaaf-gemaakten en is afkomstig uit Guadeloupe, Frans grondgebied in de Caraïbische Zee.

Mathiasin noemt de stemming een manier "om onze voorouders te eren, onze menselijkheid te herstellen". Het definitief intrekken van de wet vindt hij een "krachtig symbolisch en politiek gebaar". Het parlement stemde vandaag unaniem voor het wetsvoorstel en schafte daarmee Code Noir officieel af.

'Vorm van belediging'

De Franse president Macron zei vorige week dat de zestig artikelen van de Code Noir de afschaffing van de slavernij nooit hadden mogen overleven. "De stilte, zelfs de onverschilligheid, die we bijna twee eeuwen lang hebben betracht ten aanzien van deze Code Noir, kun je niet langer een vergissing noemen", zei Macron. "Het is een vorm van belediging geworden."

Sommige van de artikelen uit de wet schreven voor dat slavenhouders ervoor moesten zorgen dat 'hun' slaafgemaakten christelijk werden. Andere artikelen schreven de doodstraf voor voor degenen die meerdere keren vluchtten, samenkwamen met slaafgemaakten van andere eigenaren of hun eigenaar hadden geslagen.

'Misdaden tegen de mensheid'

In 2001 introduceerde Frankrijk de Taubira-wet, waardoor slavenhandel en slavernij werden bestempeld als misdaden tegen de menselijkheid. Frankrijk was het eerste land ter wereld die de slavernij zo noemde. Excuses voor de rol van het land daarbij bleven uit, en van bijvoorbeeld herstelbetalingen wilde het land toen ook niets weten.

Vorige week werd het 25-jarig jubileum van de Taubira-wet gevierd. Toen hintte president Macron wel op eventuele herstelbetalingen.

Frankrijk verscheepte zo'n 1,4 miljoen mensen van West-Afrika naar onder meer Frans Guyana en de Caraïbische eilanden. Daarmee voerde Frankrijk de grootste slavenhandel na het Verenigd Koninkrijk en Portugal.

Frankrijk-correspondent Saskia Houttuin:

"Macron heeft de afgelopen jaren meerdere stappen gezet op het gebied van erkenning van het slavernijverleden en de koloniale tijd. Bij de 25-jarige herdenking van de 'Loi Taubira' zei Macron iets opvallends: hij vroeg zich hardop af hoe de misdaad van het slavernijverleden kan worden hersteld. "Dat is iets dat we niet mogen ontwijken, maar we mogen ook geen valse beloften doen." Daarmee hintte hij op de mogelijkheid van eventuele herstelbetalingen.

Ook kondigde Macron aan dat hij samen met de president van Ghana een commissie gaat oprichten die aanbevelingen gaat doen aan politieke besluitvormers over kwesties rond het slavernijverleden.

Tegelijkertijd klinkt er ook kritiek. Net als veel andere westerse landen onthield Frankrijk zich van stemming over een VN-resolutie die de trans-Atlantische slavenhandel bestempelt als de "ergste misdaad tegen de menselijkheid". Een senator uit Guadeloupe noemde dat een "morele, historische en politieke fout" die het internationale imago van Frankrijk heeft "beschadigd".

Ook heeft Frankrijk officieel nog altijd geen excuses aangeboden voor het slavernijverleden. Historici wijzen daarnaast op de sociale ongelijkheid die als gevolg daarvan nog altijd voortduurt. "Deze kwestie mag (met het schrappen van de Code Noir) niet verdwijnen", zei historica Myriam Cottias tegen de nieuwszender RFI."

Vessem is op zoek naar een vijftig jaar oude gemeentevlag: rood-wit geblokt, met in de linkerbovenhoek een afbeelding van de heilige Lambertus. De vlag wapperde jarenlang bij het gemeentehuis van het dorp in de Brabantse Kempen. Tot Vessem in 1997 opging in de gemeente Eersel en de vlag verdween.

"Zo'n vlag lijkt misschien maar een lap stof," zegt Harrie van Son van heemkundevereniging De Hooge Dorpen bij Omroep Brabant., "maar voor het dorp is het ook een stukje ziel".

Van Son is bezig met de voorbereidingen van de Dag van de Hooge Dorpen, een feestelijke dag op 30 augustus die in het teken staat van de historie en cultuur van Vessem en de nabijgelegen dorpjes Wintelre en Knegsel. Een van de hoogtepunten van die dag, verwacht de vereniging, is het optreden van verteller en zanger Cor Swanenberg, ook wel de nestor van het Brabantse dialect genoemd.

Onvindbaar

Een ander hoogtepunt zou de vertoning van de oude gemeentevlag moeten zijn. "Die hoort gewoon bij ons verhaal", aldus Van Son. Maar de zoektocht is tot nu toe tevergeefs.

De heemkundeliefhebbers dachten aanvankelijk dat de vlag ergens vergeten lag, op de stoffige zolder van het gemeentehuis in Eersel. Maar een telefoontje naar de gemeente leidde tot een kort, negatief antwoord: de vlag was nergens te vinden.

Vervolgens plaatste de vereniging een oproep in lokale media. Dat leverde welgeteld één tip op. "De man liet weten dat hij thuis een vlag had liggen. Toen dachten we: bingo", zegt Van Son. Maar bij een bezoek aan de tipgever viel dat tegen. "Uiteindelijk bleek het om de feestvlag van 700 jaar Vessem te gaan."

Klein kansje

Zo blijft de vlag onvindbaar, terwijl de Dag van de Hooge Dorpen nadert.

Volgende week gaat Van Son op bezoek bij het Regionaal Historisch Centrum in Eindhoven. "Er is nog een kansje dat hij daar ligt, maar eerlijk gezegd heb ik er een hard hoofd in", zegt hij. "Waarschijnlijk is de vlag al een hele tijd kwijt, maar hebben we het nooit geweten."

De heemkundevereniging houdt zich aanbevolen voor tips van personen die weten waar de vlag met Lambertus te vinden is.

Voor het eerst is onomstotelijk aangetoond dat een en dezelfde bruinvis zowel in de Oosterschelde als in de Westerschelde rondzwemt. Onderzoekers van stichting Delta Bruinvis hebben daarvoor gebruikgemaakt van foto-identificatie.

Grote vraag is nu hoe de ondernemende bruinvis van de ene in de andere zeearm van de Noordzee is terechtgekomen. "Via de Oosterscheldekering en dan buitenom is het meest aannemelijk", zegt bioloog Annemieke Podt bij Omroep Zeeland. "Of zij moet via het Kanaal door Zuid-Beveland zijn gezwommen, maar zo door de sluizen bij Hansweert... dat betwijfel ik."

De stichting Delta Bruinvis fotografeert al jaren bruinvissen en heeft een database opgebouwd van ongeveer 150 verschillende exemplaren. Met behulp van kenmerken zoals de vorm van de rugvin, pigmentpatronen en littekens zijn ze te herkennen. "Elke bruinvis heeft op de zijkant van het lijf een uniek pigment patroon. Dat is eigenlijk net zo uniek als onze vingerafdrukken", aldus Podt.

In 2012 gefotografeerd

Bruinvis L012R004 ('L' staat voor linkerkant, 'R', voor rechterkant) werd in 2012 voor het eerst gefotografeerd en zwemt meestal rond in de buurt van Burghsluis, niet ver van de Oosterscheldekering.

Maar nu lijkt ze te zijn begonnen aan een zwerftocht. Een wandelaar fotografeerde het dier eergisteren vanaf de Zeedijk in Ritthem, bij Vlissingen. In de Westerschelde dus, De wandelaar zette de foto op de website waarneming.nl.. Bioloog Podt zag die foto en kon de match met 'haar' foto's direct maken.

Barrière

"Dat is bijzonder", zegt de bioloog. En dan doelt ze niet alleen op de match, maar ook op de zwerftocht die het dier heeft gemaakt. Met name de doortocht van de (deels openstaande) Oosterscheldekering. "Bruinvissen kunnen er wel doorheen." aldus Podt, "maar de Oosterscheldekering lijkt toch een bepaalde barrière te vormen voor de dieren".

Nu het dier opduikt in de Westerschelde, lijkt het erop dat de bruinvis is verdwaald. "Dat hoeft niet, maar kan wel", zegt de bioloog.

Het is nu vooral afwachten waar L012R004 verder naar toe zwemt. Bang dat de bruinvis iets tekortkomt, is Podt niet, want de Westerschelde is net als de Oosterschelde gewoon leefgebied voor bruinvissen, waar volop voedsel zoals wijting en sprot, maar ook haring, inktvis en kabeljauw te vinden is. "Ik heb geen reden om me zorgen te maken."

Dermatologen maken zich zorgen over een online trend onder jongeren: het stapelen van skincareproducten. Op TikTok en Instagram zijn veel filmpjes te vinden waarin influencers soms wel tien of meer huidverzorgingsproducten na elkaar gebruiken.

Maar dat is helemaal niet nodig, sterker nog: het kan negatieve effecten hebben, zeggen dermatologen in een onderzoek van het Alrijne Ziekenhuis in Leiden. De onderzoekers ondervroegen 168 huidartsen in het hele land. Het overgrote deel, meer dan 90 procent, uit zorgen over de stapelroutines.

Dat komt doordat ze meer patiënten zien binnenlopen die huidproblemen hebben, gerelateerd aan verzorgingsproducten. Ze zien vooral patiënten met irritatie-eczeem, clownseczeem, allergische reacties en acne. Ook zien ze dat steeds jongere kinderen beginnen met huidverzorgingsproducten. Er wordt al langer gewaarschuwd voor het groeiende gebruik van cosmetica door kinderen.

Misinformatie

Met name het gebruik van retinoïden vereist aandacht, vinden dermatologen. De werking daarvan tegen acne en huidveroudering is vaker aangetoond, "maar het is ook bekend dat ze irritatie kunnen veroorzaken, vooral bij hoge concentraties, te regelmatig gebruik of in combinatie met andere actieve ingrediënten".

Ook het gebruik van meerdere exfoliërende zuren door elkaar heen, zoals AHA's en BHA's, kan tot huidklachten leiden. De ondervraagde dermatologen zeggen allemaal dat ze te maken hebben met misinformatie als ze patiënten spreken, opgedaan op sociale media.

Overigens vermeldt het onderzoek volgens de dermatologen ook nog een positieve trend: dat mensen zich wel bewuster worden van huidverzorging en zonbescherming. Al is het volgens hen dus niet nodig om daar meerdere producten voor te stapelen.

Het aantal mensen dat hulp zoekt met problemen door online gokken en nieuwe designerdrugs stijgt opnieuw. Dat blijkt uit de nieuwste cijfers van het Landelijk Alcohol en Drugs Informatiesysteem (LADIS).

In totaal werden in 2025 bijna 68.000 mensen behandeld in de verslavingszorg, ongeveer evenveel als een jaar eerder. Alcoholproblematiek vormt met 43 procent nog altijd de grootste groep. Onder mensen van 55 jaar en ouder loopt dat aandeel zelfs op tot 60 procent.

Van alle behandelde mensen kwamen bijna 30.000 personen voor een alcoholverslaving. Daarnaast hadden bijna 10.000 mensen een alcoholverslaving naast een drugsverslaving.

Volgens Gerard Niemeijer van Verslavingskunde Nederland en de Nederlandse ggz geven de cijfers slechts een deel van het probleem weer. "Dat komt omdat het gemiddeld 7 jaar duurt voordat mensen hulp zoeken. Bij een alcoholverslaving zien we bijvoorbeeld dat de gemiddelde leeftijd dat iemand hulp zoekt 46 jaar is. Terwijl we ook weten dat de ontwikkeling van zo'n verslaving een lange aanlooptijd heeft. Het probleem is dus groter dan deze cijfers laten zien", zegt Niemeijer in een reactie.

Meer seksverslavingsbehandelingen

Cannabis blijft na alcohol de meest voorkomende verslavingsproblematiek. Onder jongeren onder de 25 jaar is cannabis met een aandeel van 40 procent zelfs de belangrijkste reden voor behandeling. In 2025 gingen bijna 11.000 mensen in behandeling met een cannabisverslaving.

"Ook hier is er al jaren sprake van ruim 10.000 mensen die zorg nodig hebben bij een verslaving", zegt Niemeijer. "En, net als alcohol, wordt cannabis vaak gebruikt naast een andere verslaving."

Opvallend is de verdere stijging van het aantal mensen dat hulp zoekt voor gokverslavingen. In 2025 ging het om ruim 3100 personen, een stijging van 13 procent ten opzichte van 2024. Die toename heeft vooral te maken met mensen die in de problemen komen door online gokken. Ongeveer de helft van de mensen met een gokverslaving meldde zich voor het eerst aan voor behandeling.

Ook andere behandelingen voor zogenoemde gedragsverslavingen nemen toe, van ongeveer 1000 personen in 2021 naar 1600 in 2025. Binnen die groep steeg het aantal behandelingen voor seksverslaving het meest.

Daarnaast is er een sterke opmars van mensen die worden geholpen met een verslaving aan designerdrugs als 3-MMC en ketamine. Het aantal behandelingen voor 3-MMC steeg van 709 in 2024 naar 946 in 2025. Voor ketamine nam het aantal toe van 606 naar 714 personen. De totale groep behandelingen voor 'overige middelen' groeide met 19 procent naar ruim 4200 personen.

Niemeijer pleit daarom voor strengere preventiemaatregelen. "We blijven daarom staan achter onze eerdere oproep om reclame op gokken volledig te verbieden. Ook merken we in de verslavingszorg dat problematiek zwaarder wordt. Voor de overheid is er dus werk aan de winkel om echt in te zetten op effectieve preventie voor alle leeftijden", zegt hij.

Toename medicijngebruik

Uit de cijfers van LADIS blijkt dat behandelingen voor problematisch medicijngebruik de afgelopen tien jaar gestaag zijn toegenomen. Het aantal mensen dat hiervoor wordt behandeld steeg van ongeveer 900 in 2016 naar bijna 1600 in 2025. In de meeste gevallen gaat het om slaap- en kalmeringsmiddelen. Relatief veel vrouwen zoeken hiervoor hulp: zij vormen 44 procent van deze groep.

Het aantal huurwoningen dat begin dit jaar is verkocht aan particulieren is opnieuw gestegen. De hoeveelheid huurwoningen is daardoor weer afgenomen. Maar uit cijfers van het Kadaster blijkt ook dat we inmiddels de piek van het aantal verkochte huurwoningen wel hebben bereikt.

Zo verkochten particuliere investeerders de afgelopen maanden voor het eerst minder woningen dan een jaar eerder. Grote vastgoedinvesteerders verkochten nog wel meer huurwoningen dan een jaar eerder.

De voormalig huurwoningen worden vooral gekocht door starters. "Zij kochten zelfs 40 procent van de woningen. Dat is een trend die we al een paar jaar zien", zegt Matthieu Zuidema, onderzoeker bij het Kadaster.

Strengere regels

Het bezit van een huurwoningen werd de afgelopen jaren een stuk onaantrekkelijker doordat de huurregels zijn verscherpt. Ook de stijgende rente en hogere belasting op vermogen schrikt veel vastgoedinvesteerders af. Daarom zijn de afgelopen 3 jaar veel huurwoningen te koop gezet en nam het aantal huurwoningen in rap tempo af. Vooral in de vier grote steden werden de vaak wat kleinere huurwoningen verkocht.

Het kabinet heeft inmiddels wel maatregelen aangekondigd om te zorgen dat het bezitten van huurwoningen toch interessanter wordt. In de toekomst mag de WOZ-waarde van een woning zwaarder wegen bij het bepalen van de huurprijs. Ook is het de bedoeling dat een huurwoning goedkoper moet worden aangeboden als het geen buitenruimte heeft.

Toch klinkt vanuit de vastgoedsector kritiek op deze maatregelen. Zo is het volgens brancheorganisatie Vastgoed Belang veel te weinig en moet er meer gedaan worden om het aantal huurwoningen in Nederland weer te laten toenemen.

In het basis- en voortgezet onderwijs moet meer gekeken worden naar de leerling en minder naar de uitkomsten van de toetsen die de leerlingen maken. Dat adviseert de Onderwijsraad in het 77 pagina's tellende rapport Kijk anders naar toetsing. Toetsen moeten minder leidend zijn bij rapporten, diploma's, toelating tot scholen of de overgang naar een volgend schooljaar.

Volgens de raad, die met het rapport komt op aanvraag van de Tweede Kamer, vergt dit een cultuuromslag bij veel scholen. Louise Elffers, voorzitter van de Onderwijsraad, schrijft dat leerlingen aan het einde van het voortgezet onderwijs "vele honderden toetsen" hebben gemaakt. Dat zijn er veel te veel, staat in het rapport.

Toetsen dienen daarbij verschillende doelen: als stok achter de deur om leerlingen tot leren aan te zetten, als selectiemiddel en als evaluatie voor de onderwijskwaliteit van scholen. Deze "functievermenging" moet beperkt worden, aldus de raad. Scholen en leerlingen kunnen "verstrikt" raken door de vele toetsen en de verschillende intenties ervan.

Veel druk

De huidige situatie veroorzaakt daarnaast niet alleen veel druk bij leerlingen, maar ook bij leraren en schoolbesturen: er wordt vooral gekeken naar een zo hoog mogelijke toetsscore in plaats van dat er wordt gekeken naar de feedback die uit een toets komt, aldus de raad.

Als voorbeeld wordt in het rapport gewezen op zogenoemde leerlingvolgtoetsen die basisscholen vanaf het derde leerjaar afnemen om taal- en rekenvaardigheden bij kinderen te monitoren. In theorie moeten deze toetsen dienen om zicht te krijgen in hoe leerlingen zich ontwikkelen op specifieke onderdelen, in de praktijk wordt de uitkomst vaak meegenomen in het schooladvies in groep 8.

Dit kan leiden tot kansenongelijkheid. "Leerlingen kunnen slecht scoren op leerlingvolgtoetsen, terwijl ze andere onderwijsdoelen die de toets niet bestrijkt, juist goed weten te realiseren, of andersom", schrijft de raad. Ook wil de raad dat er nog maar één doorstroomtoets komt voor achtstegroepers. Scholen kunnen nu nog kiezen uit zes verschillende varianten die allemaal verschillende uitkomsten kunnen hebben.

Hoge toetsscores

Uit een analyse van de PO-Raad, de sectorvereniging voor basisonderwijs, bleek vorig jaar al dat leerlingen die hetzelfde presteren toch soms een ander advies krijgen, afhankelijk van de toets die ze maken. Het huidige systeem werkt "teaching to the test" in de hand: "Er treedt een vorm op waarbij de lesaandacht zich beperkt tot het verhogen van de toetsscores en waarbij bredere onderwijsdoelen uit het zicht raken", aldus de Onderwijsraad.

De Inspectie van het Onderwijs noemt het rapport van de raad in een reactie een belangrijk advies. "Het is goed dat de Inspectie op scholen kijkt of er voldoende geleerd wordt", zegt directeur Kennis Matthijs van den Berg bij Spraakmakers op NPO Radio 1. "Alleen zien wij ook wel dat de scores soms heel zwaar wegen."

Van den Berg laat weten dat de Inspectie in 2027 een nieuw onderzoekskader invoert, waarin deze conclusies worden meegenomen. "We zullen die resultaten minder zwaar laten meewegen in het kwaliteitsoordeel op een school. Daardoor zullen andere elementen van kwaliteit van onderwijs zwaarder meewegen", zegt hij. "Dus wij zijn zeker niet doof en blind voor deze signalen."

De Tweede Kamer heeft de Onderwijsraad gevraagd om met dit rapport te komen, nu voor het eerst in twintig jaar het landelijke curriculum van het basis- en voortgezet onderwijs wordt gewijzigd. Een wetsvoorstel hiervoor ligt inmiddels bij de Eerste Kamer.

Voor de tweede nacht op rij is een geldautomaat opgeblazen in Friesland. Vanochtend vroeg was een plofkraak in Drachten. Gisternacht was er een plofkraak in Burgum, nog geen vijftien kilometer verderop.

De politie weet nog niet of er een verband is tussen de plofkraak van gisteren in Burgum en die van vandaag in Drachten. "We sluiten het zeker niet uit. Burgum en Drachten liggen niet ver van elkaar af", aldus woordvoerder Matthijs van Houten bij Omrop Fryslân

De plofkraak van vanochtend vond om 05.15 uur plaats bij een gebouw aan de Zuidkade in Drachten.

Daarbij raakte zowel de geldautomaat als een deel van de gevel beschadigd:

De politie houdt er rekening mee dat er buit is meegenomen, al is het nog te vroeg om daar uitspraken over te doen. "Er is natuurlijk een explosie geweest en we weten op dit moment niet zeker of het al veilig is. Zodra we dat zeker weten, kunnen we daar onderzoek naar doen", zegt de woordvoerder.

Na de plofkraak in Drachten reden vermoedelijk twee mannen weg op een lichtgekleurde motor of scooter. De politie vroeg op Burgernet om mee te zoeken naar de verdachten, maar vooralsnog ontbreekt elk spoor.

Supermarkt

Gisternacht was er een plofkraak op de Markt in Burgum. Daar werd rond 03.30 uur een geldautomaat opgeblazen in de gevel van een supermarkt. De explosie was tot in de wijde omgeving te horen.

Ook in Burgum is niet bekendgemaakt of de verdachten buit hebben gemaakt. Net als in Drachten spreekt de politie over twee verdachten die zijn weggereden op een motor of scooter.

De schade bij de explosie in Burgum was zo groot dat de supermarkt een paar uur later openging dan normaal.

Op een rij

Zoals altijd bij plofkraken vraagt de politie eventuele getuigen die iets verdachts hebben gezien om zich te melden. Nu het twee plofkraken op een rij zijn breidt de politiewoordvoerder de oproep uit.

"Dat kan ook in de afgelopen dagen zijn", zegt Van Houten. "Het zou bijvoorbeeld best kunnen dat de verdachten al eerder in de omgeving verbleven, bijvoorbeeld in een hotel of een vakantiehuis om de kraak voor te bereiden."

Bij een brand in een slaapzaal van een Keniaanse kostschool voor meisjes zijn zestien leerlingen om het leven gekomen. Volgens de Keniaanse onderwijsminister zijn nog eens 79 anderen gewond geraakt.

De brand in de plaats Gilgil, ten noordwesten van hoofdstad Nairobi, brak rond 01.00 uur lokale tijd uit in de slaapzaal van de Utumishi Girls Academy. Hulpdiensten en reddingsteams doorzochten het gebouw nog op zoek naar mogelijke slachtoffers en overlevenden.

Volgens de politie raakten meerdere leerlingen gewond bij het incident. Zij zijn met spoed naar nabijgelegen ziekenhuizen gebracht voor behandeling.

Volgens een regionale politiecommandant waren brandweerlieden en politieagenten snel ter plaatse om het vuur onder controle te krijgen en andere leerlingen te evacueren. Over de oorzaak van de brand is nog niets bekend.

"Het is een verdrietige en schokkende situatie," zei een politiefunctionaris tegen bezorgde ouders buiten de school. Op de school zitten meer dan 800 leerlingen.

Schoolbranden komen vaak voor in Keniaanse kostscholen. Soms worden die veroorzaakt door brandstichting, andere door bijvoorbeeld kortsluiting.

Vorig jaar kwamen 21 leerlingen om het leven bij een brand op een internaat in het nabijgelegen Nyeri.

De man die vorig jaar februari een terroristische aanslag pleegde in het Oostenrijkse Villach is veroordeeld tot levenslang. Bij de mesaanval werd een jongen van 14 gedood en raakten vijf anderen gewond. De dader bleek een aanhanger van terreurgroep IS.

De 24-jarige Syriër met een verblijfsvergunning heeft zich volgens de rechtbank schuldig gemaakt aan moord, poging tot moord en terroristische misdrijven. De jury stemde unaniem in met die aanklachten waarna de rechter de maximale gevangenisstraf oplegde.

Wat voor de rechter onder meer verzwarend werkte, was dat de man geen berouw toonde. Hij had de feiten weliswaar bekend, maar wilde verder weinig kwijt over zijn daad. Of zoals de officier van justitie het beschreef: "De verdachte heeft alle empathie en menselijkheid laten varen."

'Snel geradicaliseerd'

De Syrische dader kwam uit een liberaal gezin waar religie geen prominente rol speelde. Hij vroeg in 2020 asiel aan in Oostenrijk, wat toegekend werd. Tijdens de rechtszaak in de streng bewaakte rechtbank in Klagenfurt bleek dat de man via sociale media in Oostenrijk in de greep was geraakt van IS. Justitie spreekt van een Blitzradikalisierung, een razendsnelle radicalisering.

Op 15 februari vorig jaar besloot hij een aanslag te plegen in het centrum van Villach. Binnen amper anderhalve minuut stak hij zes mensen tussen de 14 en 33 jaar neer. Speciaal voor de aanval had hij een vouwmes gekocht. De jongen van 14 die omkwam, was het eerste slachtoffer.

Daarna stak hij dus nog vijf andere mensen neer, van wie er vier levensbedreigende verwondingen opliepen. Zij werden volgens justitie willekeurig gekozen. "Hij wilde dat elk slachtoffer zou sterven en dat er nog veel meer mensen zouden sterven." De aanval werd beëindigd doordat een alerte maaltijdbezorger de dader aanreed met zijn auto.

Geen spijt

Na de aanslag zei de Syriër tegen de politie dat hij eigenlijk meer slachtoffers had willen maken, ongeveer tien. "Ik had andere scenario's, maar helaas had ik geen toegang tot andere wapens, zoals een zelfmoordvest, waarmee ik nog meer mensen had kunnen doden."

"Het enige waar ik spijt van heb, is dat ik niet dood ben gegaan", sprak hij in verhoren. Toen hem in de rechtbank werd gevraagd of hij zo'n daad opnieuw zou plegen als het zou kunnen, knikte hij. De man gaat niet in hoger beroep tegen zijn levenslange celstraf.

Tegelijkertijd speelt er in Oostenrijk nog een andere terreurzaak. Vandaag krijgt de man die in augustus 2024 een aanslag wilde plegen op een Taylor Swift-concert in Wenen hoogstwaarschijnlijk zijn straf te horen.

Stel: de Russische president Poetin stopt na de jarenlange oorlog met het aanvallen van Oekraïne. En, stel: Oekraïne en Rusland gaan daarna om tafel om te praten over de voorwaarden voor een einde aan de oorlog. Wie gaat dan namens de Europese Unie meedoen aan die onderhandelingen, en wat gaat de EU daar inbrengen?

Over deze vragen vergaderen EU-buitenlandministers vandaag op Cyprus. "Voordat we het gesprek aangaan met Rusland, moeten we eerst zelf bepalen waar we het met ze over willen hebben", blikte EU-buitenlandchef Kaja Kallas deze maand vooruit. "We moeten nog veel vragen beantwoorden over wat wij van Rusland zouden willen voor een vreedzaam en stabiel Europa."

Gisteren zei het Kremlin dat Poetin openstaat voor onderhandelingen met Europa. De vraag is wat die woorden waard zijn. Oekraïne ligt zwaar onder vuur, Rusland stuurde afgelopen weekend bij massale aanvallen honderden drones op Kyiv af. En het zette een hypersonische Oresjnik-raket in. Meerdere landen, waaronder Nederland, riepen de Russische ambassadeur op het matje voor de escalatie.

Enige uitweg

Nederland is sceptisch. "Wij zien niet dat Rusland bereid is tot serieuze onderhandelingen, dus moeten we Oekraïne blijven steunen en de druk op Rusland blijven opvoeren", aldus buitenlandminister Berendsen (CDA) vorige week in de Tweede Kamer.

Volgens Estland, buurland van Rusland, zou de EU Rusland zelfs in de kaart spelen door nu het gesprek aan te gaan. De Estse minister van Buitenlandse Zaken Tsahkna denkt dat Poetin tijd probeert te kopen door Europa naar de onderhandelingstafel te lokken. "Hij wil helemaal niet onderhandelen. Hij legt alleen maar nieuwe eisen op tafel."

Toch wil de EU voorbereid zijn op het scenario van gesprekken tussen Rusland, Oekraïne en de EU. Jarenlang was het taboe in Brussel en EU-hoofdsteden zelfs maar te suggereren in gesprek te gaan met president Poetin. Maar EU-landen zien nu in dat onderhandelen op termijn waarschijnlijk de enige uitweg uit de oorlog is. En de Oekraïense president Zelensky gaf al aan Europa graag betrokken te zien bij eventuele gesprekken.

Merkel, Draghi of Kallas?

Er moet dus een plan komen, want "wie niet aan tafel zit, staat op het menu", zeggen diplomaten, "en het laat ook zien dat de EU een volwassen geopolitieke speler wil zijn".

De EU-buitenlandministers hebben veel te bespreken. Is het voorstelbaar dat Oekraïne land moet opgeven dat nu in Russische handen is? Hoe snel kan Oekraïne EU-lid worden? Wordt het een harde EU-eis dat Poetin vervolgd moet worden voor oorlogsmisdaden als het geweld voorbij is en moet Rusland herstelbetalingen doen voor alles wat kapot gebombardeerd is de afgelopen jaren?

Ook de vraag wie namens de EU aanschuift aan een toekomstige onderhandelingstafel komt langs. Al weken wordt gespeculeerd over namen: Angela Merkel gooit hoge ogen, maar zei al zichzelf niet de juiste kandidaat te vinden. Ook de naam van Mario Draghi komt vaak langs. Of moet het een nu nog actieve regeringsleider of staatshoofd worden, een duo Merz-Macron?

Voormalig bondskanselier Gerhard Schröder, onlangs geopperd door Poetin, zal het in ieder geval niet worden. Zijn banden met Rusland zijn veel te nauw. Ook de kans dat buitenlandchef Kallas namens de EU aan tafel gaat, lijkt klein. De oud-premier van Estland is volgens veel landen te uitgesproken anti-Russisch.

EU-lid

En dan is er nog de vraag of Oekraïne lid kan worden van de Europese Unie. Bondskanselier Merz gooide vorige week een steen in de vijver met een pleidooi voor een gedeeltelijk EU-lidmaatschap voor Oekraïne, omdat een volwaardig lidmaatschap nog jaren op zich kan laten wachten.

Zo'n gedeeltelijke lidmaatschap betekent bijvoorbeeld dat Oekraïense ministers mee mogen vergaderen, maar geen stemrecht krijgen. Datzelfde geldt voor Oekraïense Europarlementariërs. Het plan van de bondskanselier stuitte meteen op kritiek. Oekraïne moet een volwaardige plek binnen de Europese Unie krijgen, reageerde Zelensky. Ook Nederland ziet weinig in een versneld gastlidmaatschap.

Gisteren sprak Von der Leyen telefonisch met Zelensky over het EU-lidmaatschap. Von der Leyen zei achteraf dat de komende weken van groot belang zijn om cruciale stappen vooruit te zetten in het toetredingsproces van Oekraïne.

De kwaliteit van onderzoeken naar (seksueel) grensoverschrijdend gedrag moet omhoog. Dat stelt Mariëtte Hamer, regeringscommissaris op dit onderwerp. Het gaat volgens haar vooral vaak mis bij het onderzoeken naar personen.

Na onderzoek van Nieuwsuur zag Hamer eerder al een aantal problemen: je kunt relatief makkelijk aan de slag als onderzoeker, er zijn weinig concrete kwaliteitseisen voor onderzoek en er is weinig toezicht. Hamer komt nu met dertig adviezen om de kwaliteit van zulke onderzoeken te verbeteren.

"De schade van slecht uitgevoerd onderzoek is groot, voor de melder, de beschuldigde en de organisatie", zeg Hamer. "Er kan iemand beschuldigd worden terwijl toch niet duidelijk wordt wat er nou is gebeurd. Dan is zo iemand beschadigd. En de melder heeft geen goed onderzoek gekregen; dat is eigenlijk erger dan dat er niets gebeurt. Ook een organisatie houdt er heel lang last van."

Liefst nieuwe toezichthouder

Om dit te verbeteren pleit ze voor gespecialiseerde onderzoekers, met een eigen opleiding. Een complexe melding van grensoverschrijdend gedrag of machtsmisbruik is namelijk iets anders dan een relatief simpele melding van diefstal van een werkgever. "Dit type onderzoek vereist specifieke kennis", zegt Hamer. "Bijvoorbeeld over interviewtechnieken, wetgeving en psychologie rond coping en schaamte."

Het is daarnaast niet altijd nodig specifiek één persoon te onderzoeken na een melding, stelt Hamer. Zo kan er soms gekozen worden voor een cultuuronderzoek of mediation. De opleiding van onderzoekers zou volgens Hamer een basisvariant moeten hebben, met vervolgens specialisaties. Verder is er volgens haar verplichte nascholing nodig om een registratie als onderzoeker te behouden.

Hamer is daarnaast voorstander van een nieuwe organisatie die toezicht houdt en sancties kan opleggen. De onderzoeksbureaus staan nu onder toezicht van de korpsleiding van de politie en Justis, de dienst die mensen screent en verklaringen omtrent gedrag afgeeft. Maar die hebben daar niet genoeg capaciteit en expertise voor, stelt Hamer.

Brancheorganisatie cultuuronderzoeken

Ook moet deze organisatie een klachtencommissie hebben, waarbij alle onderzoeksbureaus zijn aangesloten, meent de regeringscommissaris. "Wanneer je vindt dat er iets misgaat in een onderzoek moet je terecht kunnen bij een deskundige en onafhankelijke externe klachtencommissie."

Niet alleen bij persoonsgerichte onderzoeken gaat het mis, stelt Hamer. Voor bijvoorbeeld cultuuronderzoeken zijn er volgens haar eveneens nauwelijks kwaliteitseisen. Er is volgens haar daarom een brancheorganisatie voor cultuuronderzoeken nodig.

Zo'n brancheorganisatie kan de kwaliteit en de opleidingen voor dit soort onderzoek stimuleren. Ook kan er gewerkt worden met keurmerken, waarop deze vereniging toeziet.