NOS Nieuws - Algemeen

Pavel Talankin, maker van de Oscarwinnende documentaire Mr. Nobody against Putin, is door Rusland bestempeld als 'buitenlandse agent'.

Russen worden aangemerkt als buitenlandse agent als zij volgens het Kremlin onder "buitenlandse invloed" staan, bijvoorbeeld door financiering en donaties uit het buitenland of door samenwerking met organisaties buiten Rusland. Dit wordt internationaal gezien als een repressiemiddel om critici van het regime de mond te snoeren.

Talankin legde als leraar van een school in de Russische stad Karabasj vast hoe scholen gedwongen worden om propaganda over de oorlog in Oekraïne onder de leerlingen te verspreiden.

Zo laat hij zien hoe kinderen patriottische liederen zingen en toespraken moesten houden.

Maar er zijn ook beelden van leden van de Wagnergroep die de kinderen op school laten zien hoe ze mijnen moeten herkennen en met wapens moeten omgaan:

Talankin smokkelde de beelden het land uit en later vluchtte hij zelf. De documentaire won deze maand een Oscar. Mr. Nobody against Putin is deze week al van meerdere streamingplatforms gehaald in de regio Tsjeljabinsk, waar Karabasj en de voormalige school van Talankin liggen. De documentaire is verboden wegens het "promoten van terrorisme".

Het is onduidelijk waar Talankin zich nu bevindt. In een interview met de BBC zei hij vorige week dat hij op een onbekende locatie in Europa woont.

Ongeveer één op de drie belletjes naar het noodnummer 112 is onbedoeld of heeft geen spoed, blijkt uit cijfers van de politie. Een groot deel kwam vanuit voertuigen, doordat mensen per ongeluk een alarmknop activeerden.

Het gaat om het eCall-alarmsysteem. Dat systeem wordt automatisch geactiveerd bij een ongeluk maar het kan ook handmatig, via een knop in de auto. In driekwart van de gevallen gebeurt dat per ongeluk.

De alarmknop, waar vaak een alarmbelteken op staat, zit meestal op het plafond van de auto vlak bij de interieurverlichting. De politie denkt dat mensen niet weten waar de knop voor is.

Afgelopen jaar kwamen er 37.500 noodoproepen via het systeem, waarvan 75 procent onnodig de hulpdiensten belde. Een deel daarvan kan ook komen door storingen in het systeem, zegt de politie.

Sneller en gerichter

Sinds een aantal jaren zijn nieuwe auto's in de Europese Unie verplicht uitgerust met een noodoproepsysteem. Het eCall-systeem waarschuwt de hulpdiensten bij een ongeluk en geeft de locatie, tijd en rijrichting door. Ook hebben de inzittenden direct een live-spraakverbinding met de 112-centralist.

"Het helpt de hulpdiensten ter plaatse om sneller en gerichter te handelen, en dus levens te redden", zegt Arjan van Geel, specialist bij 112. Inzittenden kunnen specifiek aangeven welke hulpdiensten nodig zijn, zoals de politie, brandweer of ambulance. Als een reactie uitblijft worden de hulpdiensten ook aangezet om met spoed ter plaatse te komen.

Bewust worden

"Het is belangrijk dat bestuurders en inzittenden weten dat een automatische of handmatige eCall direct zorgt voor een live verbinding met 112", zegt Van Geel. Hij hoopt dat mensen zich bewust worden van het doel van de knop en dat ze die alleen in spoedgevallen moeten gebruiken. "Want in een noodsituatie telt elke seconde", zegt de specialist.

In totaal beantwoordde de alarmcentrale afgelopen jaar ruim 3,5 miljoen gesprekken. Bij ongeveer een miljoen daarvan bleek geen sprake van een spoedgeval te zijn.

Het Openbaar Ministerie heeft zeven jaar cel geëist tegen een vrouw die in 2014 met haar twee minderjarige kinderen naar Syrië was afgereisd om zich aan te sluiten bij terreurgroep IS. Een van haar kinderen is daar later omgekomen door een bombardement, meldt het OM.

De 49-jarige Ayada K. wordt onder meer verdacht van deelname aan een terroristische organisatie, het in gevaar brengen van haar kinderen en medeplichtigheid aan een oorlogsmisdrijf door haar zoon te laten rekruteren als kindsoldaat.

De vrouw uit Naaldwijk reisde volgens het OM twaalf jaar geleden samen met haar zoon en dochter van 13 en 14 jaar oud via Turkije naar Syrië. K. zou haar ex-man hebben gezegd dat ze op vakantie ging en kort voor haar vertrek haar woning hebben opgezegd.

IS-trainingskamp

K. trouwde met een IS-strijder met wie ze een kind kreeg, en vestigde zich volgens het OM in een gebied dat in handen was van IS. Ook trouwde haar dochter twee keer op zeer jonge leeftijd, zegt de officier van justitie.

De zoon van K. zou hebben deelgenomen aan een IS-trainingskamp en zou daarna lid zijn geworden van de militaire politie van de terreurgroep in Raqqa. Hij was volgens het OM in loondienst bij IS. Met het geld onderhield hij zijn moeder. In 2017 kwam hij op 15-jarige leeftijd om het leven. Het OM denkt dat dat is gebeurd toen hij eten ging brengen aan IS-strijders die in een gevecht waren verwikkeld, meldt Omroep West.

'Zorgplicht geschonden'

Volgens de officier van justitie wist de vrouw dat het levensgevaarlijk was in het gebied en heeft ze haar kinderen "beroofd van een belangrijk deel van hun jeugd".

"Door haar handelen heeft verdachte de zorgplicht die zij als moeder voor haar minderjarige kinderen had, op zeer ernstige wijze geschonden", aldus de aanklager. De vrouw wordt ook verdacht van het onttrekken van haar kinderen aan het gezag van haar voormalige echtgenoot.

Naïef

K. werd in 2024 samen met haar kinderen gerepatrieerd en zit sindsdien vast in Nederland. Tijdens de zitting wilde ze niks zeggen en beriep ze zich op haar zwijgrecht. Wel riep ze tijdens de requisitoir dat de officier "zit te liegen over mij".

Volgens haar advocaat wilde K. weg uit Nederland omdat ze schulden had en bang was dat ze haar dochter zou kwijtraken aan de jeugdzorg. Ook is ze volgens haar advocaat door haar man naar Syrië gelokt.

"Cliënte was naïef en trapte in mooie verhalen. Ze was geen onderdeel van IS, ze moest daar niks van hebben," zegt de advocaat.

Van Buenos Aires, Sydney tot het Amerikaanse festival Coachella: Joost Klein begint vandaag aan een grote tour langs 33 steden. De Friese muzikant, kunstenaar en voormalig Songfestivaldeelnemer is buiten Nederland ongekend populair. Waarom slaat zijn muziek zo aan in het buitenland?

"Hij heeft zichzelf een internationaal taaltje aangemeten, voornamelijk op zijn eigen kanalen als TikTok", zegt Atze de Vrieze, muziekjournalist van 3voor12. Zo werkt hij veel samen met internationale artiesten, waardoor Klein die fanbase ook weet te bereiken.

De Vrieze noemt Mr. Polska als voorbeeld, een Nederlands-Poolse rapper die zich richt op de Poolse markt en met wie Klein Break The Law dit jaar uitbracht. Samen met de Finse oud-Songfestivaldeelnemer Käärijä maakte Klein het nummer TRAFIK!.

Internetmeme

Deze samenwerkingen verklaren volgens De Vrieze waarom Klein tijdens zijn wereldtournee ook naar Helsinki en Warschau gaat. "Hij maakt deel uit van een netwerk van artiesten dat inspeelt op internetcultuur, maar ook op absurditeit, kunst en rap. Wereldwijd spreekt dat veel mensen aan."

Bij optredens van Klein zijn er ook vaak jonge kinderen die verkleed gaan als Klein, bijvoorbeeld in zijn bekende blauwe pak met schoudervulling. "Die kunnen zich vinden in zijn personage als stripfiguur. Hij heeft een cultstatus verworven", zegt De Vrieze.

Klein is ook groot in Duitsland en Oostenrijk. Dat heeft te maken met Friesenjung, een Duitstalige zomerhit die hij in 2023 maakte met de Berlijnse rapper Ski Aggu en de Duitse cabaretier Otto Waalkes.

Mentale druk

Kleins tournee langs wereldsteden staat haaks op de schaarse optredens die hij in Nederland geeft. Vorig jaar stond hij alleen op Pinkpop en Paaspop. Dit jaar gaf hij één Nederlands zaaloptreden, in de Ziggo Dome. Tegenwoordig is Klein coach bij The Voice of Vlaanderen.

Zelden geeft Klein interviews in de Nederlandse pers. Bij het Eurovisie Songfestival in 2024 werd hij met het nummer Europapa gediskwalificeerd na een incident achter de schermen met een cameravrouw.

Een half jaar daarna blikte hij in de talkshow Eva terug op zijn deelname. Daarin zei hij dat zijn deelname vermoeidheid, mentale druk, doodsbedreigingen en negatieve reacties met zich meebracht. Uiteindelijk werd het onderzoek naar Klein stilgelegd vanwege gebrek aan bewijs.

Een maand geleden sprak het NOS Jeugdjournaal Joost Klein:

Sporadisch verschijnt Klein wel in de internationale media. The Guardian sprak hem na zijn songfestivaluitstapje als eerste; de krant noemde hem een wild child 'gabberpop'-rapper. Vorig jaar sprak hij ook met The New York Times.

"Dat is de plek waar je geïnterviewd wil worden voordat je naar de VS toert", zegt De Vrieze. Hij staat vooral te kijken hoe groot Klein is geworden op de Amerikaanse markt. De shows in New York en Los Angeles waren al geboekt vóór het songfestival in 2024. "Toen die in de verkoop gingen, waren die direct uitverkocht."

Al snel werd duidelijk dat Klein naar een grotere zaal moest. In New York treedt hij nu op voor 3000 bezoekers, in plaats van een paar honderd. Ook in San Francisco komen er 2000 bezoekers op hem af. In Zuid- en Midden-Amerika geeft hij drie shows: in Bogotá, Mexico-Stad en Buenos Aires. In de Argentijnse hoofdstad bijt Klein vanavond het spits af.

Mentale gezondheid

Klein staat bekend om zijn superenergieke hardcore-optredens waarbij het dak eraf gaat. Tegelijkertijd zit er in zijn optredens altijd een serieuze boodschap waarvoor hij de tijd neemt. Klein verloor op jonge leeftijd beide ouders. "Zijn verhaal gaat dwars door de taalbarrière heen", zegt De Vrieze. "Hij weet ook altijd bezoekers die mentale problemen hebben een hart onder de riem te steken."

In veel van zijn nummers refereert Klein aan verlies van zijn ouders en zijn persoonlijke worsteling met mentale gezondheid, zoals in Wachtmuziek of Europapa. De Vrieze denkt dat liefhebbers over de hele wereld zich herkennen in de onderwerpen die Klein aankaart. Het maakt dan niet uit dat zijn fans de Nederlandstalige teksten niet begrijpen.

"In zijn laatste albums zie je ook dat hij veel talen door elkaar gebruikt", zegt De Vrieze. Hij vergelijkt het met K-popmuziek, die razend populair is. "Daar verwerken muzikanten ook vaak Engelse zinnen in hun muziek. En uiteindelijk willen echte fans ook wel moeite doen om het Nederlands te begrijpen."

Armin van Buuren

Op 17 april staat Klein op Coachella, een toonaangevend muziekfestival in de woestijn in Californië. Op het festivalprogramma staan onder meer Justin Bieber, Sabrina Carpenter en The Strokes.

Volgens De Vrieze zal Klein niet op het grootste podium staan, maar is het optreden wel een bekroning van zijn werk tot nu toe. Klein is, naast dj Armin van Buuren, de enige Nederlandse artiest op het programma. "Het is tof dat Klein zich ook in dat lijstje mag voegen."

Wat gaat de politiek doen aan de torenhoge benzineprijzen en energiekosten als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten? Dat was de grote vraag bij het debat afgelopen woensdag. Marleen en Joost zagen dat de Kamer er niet echt uitkwam.

En wat voor rol speelde Forum voor Democratie tijdens dit debat, nu de partij veel stemmen heeft gekregen bij de Gemeenteraadsverkiezingen?

Er is een nieuwe politieke partij, tenminste, GroenLinks en PvdA gaan verder onder één naam: Progressief Nederland, of kort gezegd Pro. Wat is de impact van deze nieuwe partij op de Nederlandse politiek?

Podcast

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

GroenLinks-PvdA heeft een nieuwe naam: Progressief Nederland. De fusiepartij wil vooruit. Maar helpt de "rebranding" de partij zelf ook vooruit?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Journalist Coen van de Ven volgt voor De Groene Amsterdammer al jaren de fusie van GroenLinks en PvdA en schreef er het boek Een links verhaal over. Hij vertelt in de podcast hoe hij een nieuwe partij ziet ontstaan met een lange geschiedenis. Een geschiedenis die z'n invloed zal hebben op de toekomst van Progressief Nederland.

Kiezers van voorheen GroenLinks en PvdA reageren ook. Wat vinden zij van de nieuwe naam, en belangrijker: wat verwachten ze van de nieuwe partij?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

De Britse toezichthouder CMA begint een onderzoek naar Just Eat, onderdeel van het concern achter het Nederlandse Thuisbezorgd. De waakhond wil weten of het systeem van het bedrijf waarmee sterren worden gegeven aan bezorgrestaurants er mogelijk toe leidt dat sommige restaurants ten onrechte meer sterren krijgen.

Ook enkele andere bedrijven die actief zijn op de Britse markt krijgen te maken met zo'n onderzoek door de Competitions and Markets Authority. Het richt zich op de manier waarop beoordelingen worden verzameld, gemodereerd en aan klanten gepresenteerd.

De autoriteit heeft overigens nog niet vastgesteld of er daadwerkelijk consumentenwetten zijn overtreden en geeft ook niet aan wat de aanleiding is voor het onderzoek. CMA benadrukt dat in deze fase niet mag worden aangenomen dat Just Eat de regels heeft overtreden.

Veel consumenten maken zich zorgen over misleidende inhoud op internet, stelt de waakhond. "Nepbeoordelingen raken de kern van het consumentenvertrouwen", zegt Sarah Cardell, directeur van de CMA. "Nu huishoudbudgetten onder druk staan, moeten mensen erop kunnen vertrouwen dat ze betrouwbare informatie krijgen, en geen reviews of sterrenbeoordelingen die zijn gemanipuleerd om hen tot de verkeerde keuze te verleiden."

Directe boetes

Just Eat werkt mee aan het onderzoek. Het bedrijf belooft nauw samen te werken met de CMA om ervoor te zorgen dat de reviews "helder, transparant en gebruiksvriendelijk" zijn.

CMA is sinds twee jaar bevoegd om bedrijven direct te beboeten als ze de consumentenwet overtreden, zonder tussenkomst van de rechter. De toezichthouder onderzoekt ook de autosite Autotrader, reviewwebsite Feefo, uitvaartbedrijf Dignity en restaurantketen Pasta Evangelists.

Lokale partijen hebben bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen geen duidelijke winst geboekt, maar zijn nagenoeg stabiel gebleven. De ruim 200 zetels groei die eerder werden gemeld, blijken er slechts 15 te zijn, op een totaal van bijna 3400. Dat bleek vandaag uit een nieuwe doorrekening van de prognoses door de NOS.

Hoe zit dit? In dit artikel leggen we uit hoe we werken op een verkiezingsavond, hoe we de prognose van de verkiezingsuitslag opnieuw analyseerden, hoe het kan dat zowel de lokale als de landelijke partijen zetels hebben gewonnen, en wat de rol is van de vergeten categorie 'overig'.

Hoe gaat de NOS te werk op een verkiezingsavond?

Om stipt 21.00 uur, bij het sluiten van de stembureaus, start een verkiezingsavond bij de NOS altijd met een eerste exitpoll die op basis van een schaduwverkiezing de uitslag voorspelt.

Daarna is het wachten op de eerste gemeenten die hun daadwerkelijk getelde stemmen doorgeven aan de ANP Verkiezingsdienst. Die dienst verzamelt alle uitslagen, zet ze in een database en deelt die met redacties zoals die van ons (en trouwens ook met de nieuwsredactie van het ANP zelf). De Verkiezingsdienst maakt ook een berekening van de uiteindelijke zetelverdeling.

Wat doen we daarna met die getelde stemmen?

Van alles. We geven ze overzichtelijk weer in een uitslagentool, waarin je bijvoorbeeld de uitslag in je eigen gemeente kan opzoeken of juist naar het landelijke beeld kan kijken. En we bespreken en duiden de uitslagen in onze berichtgeving online en in de live-uitzendingen op radio en televisie.

Bij gemeenteraadsverkiezingen kijken we daarbij zowel naar de resultaten van individuele partijen per gemeente, als meer overkoepelend naar de optelsom van gemeenten en naar - en daar komt hij - hoe de verhouding is tussen landelijke en lokale partijen.

Wat is er nu anders dan vorige week?

Dat zit hem in die twee algemene categorieën: 'lokaal' en 'landelijk'. In de uitslagendata worden álle partijen die aan de gemeenteraadsverkiezingen meedoen ingedeeld in een van die twee groepen. En voor wie vorige week naar de twee tabellen keek, leek de conclusie duidelijk dat lokale partijen met een toename van ongeveer 200 zetels hun opmars bij de verkiezingen van 2022 hadden voortgezet.

Maar dat was buiten de derde categorie gerekend: 'overig'. In die categorie worden partijen weggeschreven die deze verkiezingen niet meer meedoen. Niemand kijkt normaal gesproken op verkiezingsavond goed naar 'overig'. Want ja, die partijen doen niet meer mee.

Alleen bij deze gemeenteraadsverkiezingen blijkt nu die 'vergeten' groep toch het verschil te maken, omdat de uitslagen van 2022 en 2026 erg dicht bij elkaar uitkwamen. En omdat er relatief veel lokale partijen in die categorie zaten. Virtueel zetelverlies door partijen die niet meer meededen, is niet meegenomen in de berekening.

Dit keer zaten er na de stembusgang ruim 280 zetels in 'overig'. Uit onze berekening blijkt nu dat 182 daarvan 'lokale' zetels waren. En nu komt het: waar het in eerste instantie leek alsof de lokale partijen 197 zetels hadden gewonnen, blijven er na aftrek van die 182 verloren zetels 'slechts' 15 over.

Waarom bestaat die groep 'overig' dan eigenlijk?

Die categorie is er om tijdens de uitslagenavond snel overzicht te kunnen bieden van de uitslagen in gemeenten, zonder (soms ellenlange) lijsten partijen die nu niet op het stembiljet stonden. Voor veel verkiezingen werkt dit goed. Zo zijn bij de Tweede Kamerverkiezingen de stembiljetten bijna overal gelijk, en heb je niet de grote wisselingen van partijen per gemeente die nu plaatsvonden.

Dit werkt dus minder goed als je wilt meten hoe "blokken" partijen, zoals de lokalen bij gemeenteraadsverkiezingen, hebben gepresteerd. Het goed vergelijken van die uitslagen is veel handwerk.

Maar welke groep 'won' dan wel bij de verkiezingen?

Het beeld dat de lokale politieke partijen bij deze verkiezingen een duidelijke overwinning hebben behaald moet dus worden bijgesteld, omdat die winst heel summier blijkt. Daar komt bij dat als je toch naar winst en verlies wil kijken, de groep landelijke partijen nog iets meer is gegroeid: 83 zetels in de plus. Ook niet veel, dus al met al een heel stabiel beeld.

Allemaal een beetje winnaar dus? Ja, dat komt doordat er dit jaar landelijk zo'n 100 raadszetels extra te verdelen waren. Het aantal zetels per gemeente wordt namelijk bepaald aan de hand van het aantal inwoners. Als een gemeente groeit, krijgt de raad extra zetels, en bij krimp omgekeerd. Dat maakt het vergelijken van uitslagen door de jaren heen lastig.

En wat maakt dit allemaal uit?

Dit artikel legt nader uit waarom het beeld van vorige week, dat de lokale partijen als categorie als winnaar uit de verkiezingen kwamen, niet helemaal correct is. Belangrijke notie daarbij is dat dit uiteindelijk een detail is, omdat het natuurlijk draait om de uitslagen per gemeente en van individuele partijen in die gemeenten. Aan de lokale uitslagen verandert dit alles helemaal niets.

Wat betekent het voor onze berichtgeving van vorige week?

Voor de uitslagen op gemeenteniveau, of het beeld van winst of verlies van individuele partijen, dus niets. En daar was vorige week veel van onze berichtgeving en duiding op gebaseerd. Het NOS Journaal van 20.00 uur opende op de dag na de verkiezingen bijvoorbeeld met de tekst: "340 gemeentes deden mee aan de verkiezingen. Met nu 340 verschillende uitkomsten...". Dat is precies wat het is.

Maar verschillende momenten - op radio, tv of online - spraken we, net als andere media, ook over een globaal beeld van lokale partijen die wonnen of "hun opmars van vorige verkiezingen doorzetten". Dat is dus niet helemaal zo. Met de kennis van nu zouden we hebben gesproken van "stabiel gebleven". Bij ons online bericht plaatsen we daarom een kader met uitleg.

Verandert dit nog iets aan de werkwijze van de NOS?

Deze situatie doet zich bij de gemeenteraadsverkiezingen van dit jaar voor het eerst voor, maar leidt ertoe dat we de werkwijze rond het verwerken van uitslagen op een verkiezingsavond nog een keer goed gaan evalueren en waar nodig aanpassen. Daarbij werken we nauw samen met de ANP Verkiezingsdienst.

Heb je hier nog meer vragen over? Dan zijn we te bereiken via publieksreacties@nos.nl.

Het kabinet wil dat de politie meer mogelijkheden heeft om in openbare informatie op sociale media en andere onlineplatforms informatie te verzamelen. Het gaat om gegevens waarmee verstoringen van de openbare orde kunnen worden voorkomen. Een wetsvoorstel is door de ministerraad goedgekeurd.

Volgens minister Van Weel van Justitie en Veiligheid (VVD) worden veel demonstraties die uit de hand lopen online georganiseerd. Het gaat bijvoorbeeld om de rellen in Den Haag vorig jaar, toen een demonstratie tegen het asielbeleid op het Malieveld ernstig uit de hand liep en de politie werd aangevallen, net als het partijkantoor van D66.

21ste eeuw

Op dit moment mag de politie al wel in openbare bronnen op het internet kijken, maar geen informatie daaruit opslaan. Met de nieuwe wet zou de politie persoonsgegevens uit het openbare deel van het internet mogen verzamelen, en ook andere gegevens van personen en hun openbare accounts.

Het is volgens de minister frustrerend voor de politie dat de openbare informatie nu niet kan worden gebruikt. Met het wetsvoorstel wordt "de politie naar de 21ste eeuw gebracht", zei Van Weel. Het voorstel moet ervoor zorgen dat de politie eerder kan ingrijpen.

Besloten groepen of websites zitten er dus nog niet bij. Het kabinet wil dat wel mogelijk gaan maken, maar daaraan wordt nog gewerkt. "Dat is de volgende stap", zegt Van Weel.

Het wetsvoorstel wordt naar de Raad van State gestuurd voor advies. Daarna moeten ook de Tweede en Eerste Kamer er zich nog over buigen.

In Groot-Brittannië is een Afghaanse asielzoeker veroordeeld tot een celstraf van vijftien jaar voor het verkrachten, ontvoeren en het maken van een "ongepaste video" van een 12-jarig meisje in de stad Nuneaton.

Eerder deze maand was de 23-jarige Ahmad Mulakhil al schuldig bevonden door een jury. Hij had al een bekentenis afgelegd.

Vorig jaar leidde de arrestatie van Mulakhil tot demonstraties in Nuneaton. Eerst was niet duidelijk dat het om een asielzoeker ging. Een lokale politicus, George Finch, maakte later bekend dat het zo was.

Finch, en later ook de leider van de anti-immigratiepartij Reform UK, Nigel Farage, beweerden dat de politie informatie over de arrestant in de doofpot had gestopt. De politie wees erop dat dergelijke informatie na een arrestatie volgens landelijke richtlijnen niet hoeft te worden gedeeld.

Honderden mensen verzamelden zich toen buiten het stadshuis voor een anti-immigratiedemonstratie. De betoging in Nuneaton viel samen met andere anti-immigratieprotesten in Engeland rond dezelfde periode. De richtlijn werd uiteindelijk aangepast: de politie kan nu overwegen om meer bekend te maken over verdachten in opvallende zaken.

Geschommeld

De rechter zei bij het uitspreken van de straf dat Mulakhil het op 22 juli 2025 had gemunt op het meisje, nadat ze elkaar eerder op die dag hadden ontmoet. Een beveiligingscamera filmde een gesprek tussen hem en het slachtoffer. Daarin vraagt hij aan haar hoe oud ze is. Aan de politie vertelde hij later dat hij geloofde dat ze 19 jaar was, en dat zij het initiatief had genomen.

Het meisje verklaarde tijdens de rechtszaak dat ze in een park was benaderd door Mulakhil nadat ze had geschommeld en dat hij lachte tijdens het misbruik. Volgens de rechter had de 23-jarige man beter moeten weten en was het duidelijk dat het slachtoffer jonger dan 16 jaar was.

Trauma

Als gevolg van de verkrachting heeft het meisje een trauma opgelopen en heeft ze nog steeds last van andere medische problemen, aldus de rechter.

Door zijn veroordeling zal Mulakhil na het uitzitten van zijn straf het Verenigd Koninkrijk uitgezet worden.

De politie heeft gisteren drie mannen opgepakt die ervan verdacht worden betrokken te zijn bij de explosie bij een synagoge in Rotterdam en een geplande explosie bij een synagoge in Heemstede. Dat heeft het Openbaar Ministerie bekendgemaakt.

Het gaat om een 20-jarige man uit Tilburg en een 23-jarige Amsterdammer die verdacht worden van betrokkenheid bij de aanslag bij de synagoge in Rotterdam. De derde verdachte, een 18-jarige man uit Amsterdam, is gearresteerd voor het voorbereiden van een aanslag in Heemstede.

Alle drie de verdachten hebben de Nederlandse nationaliteit, meldt het OM. Welke rol de opgepakte mannen hadden bij de aanslag of het plannen van een aanslag vermeldt het OM niet.

Eerdere arrestaties

Twee weken geleden brak er kort brand uit voor de ingang van de synagoge aan het A.B.N. Davidsplein in Rotterdam-Blijdorp. Er vielen geen gewonden.

Een dag later was er een explosie in Amsterdam bij de buitenmuur van de joodse school Cheider. Minister van justitie Van Weel kondigde aan dat de beveiliging bij Joodse instellingen verder was aangescherpt.

Eerder arresteerde de politie al vijf andere verdachten voor hun mogelijke betrokkenheid bij de explosie in Rotterdam. Een van hen was minderjarig. Twee andere tieners werden aangehouden voor het plannen van een aanslag op de synagoge in Heemstede.

Volgens minister Van Weel zijn de jonge verdachten waarschijnlijk geronseld. Hij zei daar niet bij door wie dat gedaan zouden zijn.

De aanslagen in Rotterdam en Amsterdam werden opgeëist door de groep Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah. Het is een groepering waar weinig over bekend is. Volgens Israëlische media heeft de groep banden met pro-Iraanse groeperingen, zoals Hezbollah.

Of er ook daadwerkelijk een link is met Iran wordt nog onderzocht.

Antisemitisme

Op de aanslagen werd geschokt en boos gereageerd door onder meer politici. Premier Jetten ging in gesprek met vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap en zei dat antisemitisme in de hele samenleving voorkomt.

Als voorbeelden noemde hij "een aantal islamitische gemeenschappen", spreekkoren bij voetbalwedstrijden en "een bepaalde politieke partij waar je gewoon op de lijst kunt staan voor gemeenteraadsverkiezingen als je openlijk antisemiet bent geweest".

Later verduidelijkte Jetten dat hij hiermee op Forum voor Democratie doelde en vroeg partijleider De Vos afstand te nemen van het antisemitisme in haar partij.

Anders dan gedacht boekten lokale partijen vorige week bij de gemeenteraadsverkiezingen geen duidelijke winst, maar scoorden ze nagenoeg hetzelfde als in 2022. Dat blijkt uit een nadere doorrekening van de ANP Verkiezingsdienst-prognoses door de NOS.

Lokale partijen haalden "slechts" circa 15 raadszetels meer dan vier jaar geleden, op een totaal van bijna 3400 zetels. Dat is een groei van nog geen half procent in zetels. Bij de landelijke partijen ging het nog iets beter: zij boekten samen een winst van ruim 80 zetels op een totaal van bijna 5200 (1,6 procent groei).

Dat beide blokken iets groter konden worden, zij het miniem, is doordat er bij deze verkiezingen in het hele land meer zetels te verdelen waren dan in 2022. Het aantal raadszetels per gemeente wordt namelijk bepaald aan de hand van het aantal inwoners. Als relatief veel gemeenten de eigen bevolking zien groeien, krijgen al hun raden extra zetels. Dat telde dit jaar op tot zo'n honderd, terwijl er maar één gemeente was waar de raad kromp.

Het verschil tussen de nieuwe cijfers en de eerste overzichten zit 'm in de systematiek achter de gemelde uitslagen.

De NOS en vrijwel alle andere media baseren zich bij het verslag doen van de verkiezingsresultaten op de ANP Verkiezingsdienst. Die verzamelt de eerste tellingen van gemeenten en rekent die door naar zetels. Daarbij wordt er telkens alleen gekeken naar partijen die dit jaar meedoen aan de lokale verkiezingen. Dat maakt het mogelijk om per gemeente een actuele winst- en verliesrekening op te maken.

Er zijn echter ook partijen die de vorige keer wel op het stembiljet stonden, maar nu niet meer. Zij krijgen geen vermelding in deze uitslagen. Hun zetels en stemmen vind je terug in de restcategorie "Niet meer deelnemende partijen". Dit gebeurt om tijdens de uitslagenavond snel overzicht te bieden van de uitslagen in gemeenten, zonder (soms ellenlange) lijsten partijen waar inmiddels niet meer op kan worden gestemd.

In totaal gaat het in die restcategorie om ruim 280 zetels. Het waren deze zetels die ervoor zorgden dat de gezamenlijke winst van de lokale partijen minder groot was dan die in eerste instantie leek.

Uit de nieuwe NOS-berekening blijkt namelijk dat het bij het leeuwendeel van de "overige zetels" om lokale ging: 180 van die 280. Het effect was dat de winst van vooral die lokale partijen wel zichtbaar was in de totaaltabel, maar het verlies van de lokale partijen die niet langer meededen juist niet.

Meer over deze nieuwe analyse en de werkwijze van de NOS:

Niet veranderd is het feit dat de lokale partijen gezamenlijk opnieuw de grootste waren bij deze gemeenteraadsverkiezingen. De bijna 3400 zetels die ze volgens de ANP-prognoses vorige week wisten te veroveren, waren er meer dan de grootste landelijke partijen GroenLinks-PvdA, VVD en CDA bij elkaar.

Ook staat vast dat Forum voor Democratie met een groei van 241 zetels de grootste winnaar was, ook als je bedenkt dat de partij in twee keer zoveel gemeenten meedeed als vier jaar geleden.

Uiterlijk hebben alle gemeenten gisteren hun definitieve uitslagen moeten vaststellen en die doorgestuurd naar de Kiesraad. Op basis daarvan zal ook die binnenkort een eigen overzicht geven. Dat overzicht kan op onderdelen nog afwijken van de nieuwe NOS-berekening, doordat de Kiesraad traditiegetrouw meer partijen rekent als landelijk en minder als lokaal.

Een voorbeeld zijn lokale samenwerkingen tussen D66, GroenLinks en PvdA. Die rekent de Verkiezingsdienst van het ANP altijd als lokaal, omdat de gewonnen zetels niet te verdelen zijn over die verschillende landelijke partijen. Terwijl de Kiesraad ze tot op heden als landelijk aanmerkte.

Afvalverwerker CFS uit Weert trekt de aanvraag van een omstreden PFAS-lozingsvergunning voorlopig in. Ook zal het bedrijf, dat onderdeel is van Renewi, extra filters plaatsen om de lozing van PFAS verder terug te dringen. Dat staat in een brief die door gedeputeerde Michael Theuns is verstuurd aan de Gedeputeerde Staten in Limburg.

Over de vergunning waren al jaren ernstige zorgen bij controlerende instanties en drinkwaterbedrijven. Zij waarschuwden ervoor dat de vergunning, die CFS toestond om jaarlijks 5 kilo PFAS te lozen, in de praktijk een vrijbrief zou betekenen voor PFAS-lozingen. Ook waren er serieuze twijfels over de betrouwbaarheid van gegevens die het bedrijf had aangeleverd, zo bleek uit berichtgeving door de NOS en Nieuwsuur.

Uit opgevraagde documenten bleek bovendien dat het bedrijf al zeker sinds 2018 zonder vergunning PFAS loosde. Toch keurde de provincie een eerste vergunningsaanvraag goed.

'Intensieve gesprekken'

Die goedkeuring leidde tot onbegrip bij het Waterschap Limburg, drinkwaterbedrijven en de gemeente Weert. Zij vreesden te grote negatieve gevolgen voor het milieu en de drinkwaterwinning. De gemeente en het waterschap lieten weten eventueel naar de rechter te stappen om de vergunning tegen te houden.

Een definitief besluit zou eigenlijk al december vorig jaar worden genomen, maar dat werd steeds uitgesteld. De gedeputeerde laat nu weten de afgelopen maanden "intensieve en constructieve gesprekken" te hebben gevoerd met het bedrijf en de Omgevingsdienst Zuid-Limburg. Die gesprekken zouden de reden zijn geweest voor het bedrijf om de vergunningsaanvraag in te trekken.

'Voortrekkersrol'

In de gesprekken zou het bedrijf ook door de omgevingsdienst zijn aangesproken op het "zonder benodigde vergunning emitteren van stoffen". Dat zou de reden zijn geweest voor afvalverwerker CFS om extra filters te plaatsen.

Dat is opmerkelijk, omdat de omgevingsdienst al jaren wist dat CFS zonder vergunning PFAS loosde. Die lozingen werden gedoogd zolang er uitzicht was op een vergunning. Volgens de gedeputeerde vervult CFS nu een "voortrekkersrol" in het voorkomen van PFAS-emissies.

'Goed nieuws'

Statenlid Anne Wesseling (D66) noemt het een positieve stap dat het bedrijf de vergunning heeft ingetrokken: "Het is goed nieuws, want het permanent lozen van PFAS wordt nu niet gelegaliseerd. Tegelijkertijd moeten we wel blijven werken aan een oplossing om PFAS uit het water en uit producten te halen."

Wesseling noemt het ook positief dat het bedrijf alsnog is aangesproken op de eerdere lozingen van PFAS. "Je hoopt dat dit al eerder zou zijn gebeurd als de omgevingsdienst het al sinds 2018 weet. Tegelijkertijd is het goed dat men er nu scherp op is."

Overigens verwacht de provincie wel dat het bedrijf met een nieuwe aanvraag komt. Daarvoor moet de afvalverwerker eerst een nieuwe milieutoets laten doen, een milieueffectenrapportage.

Wat is PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, PFOA en PFOS zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend. Uit recent onderzoek van het RIVM blijkt dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft.

De stoffen zitten sinds de vijftiger jaren in onder meer antiaanbaklagen van pannen, waterdichte regenkleding of verpakkingen en blusschuim. In deze lijst staan alle Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).

De aandacht voor de oorlog in Oekraïne mag niet verslappen door de situatie in het Midden-Oosten. Dat vinden zowel het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA als een meerderheid van partijen in de Tweede Kamer. Wel zijn er zorgen over hoe Europa en ook ons land Oekraïne financieel voldoende kunnen blijven steunen.

Tijdens een debat in de Kamer vanavond bleek dat er zorgen zijn over het Europese steunpakket van 90 miljard euro, dat Hongarije met een vetostem dreigt tegen te houden. Volgens premier Jetten is het een ongehoorde situatie die hij "volstrekt onacceptabel" noemt. Jetten heeft er wel goede hoop op dat het verzet van Hongarije volgende maand van de baan is.

De regering van Orbán blokkeert het geld vanwege een ruzie met Oekraïne over de oliepijpleiding Droezjba waardoor goedkope Russische olie naar Hongarije stroomt.

Die pijpleiding was volgens Oekraïne beschadigd door de Russen, wat Hongarije betwijfelt. Inmiddels loopt een onderzoek. Jetten verwacht dat binnen een paar weken weer olie door de leiding stroomt. Dan is het inhoudelijke argument van Orbán van tafel, aldus de premier. Hij vermoedt dat tot de Hongaarse verkiezingen op 12 april er geen beweging zal zijn op dit dossier. Orbán staat achter in de peilingen.

'Halvering Nederlandse steun'

Oppositiepartijen waaronder GroenLinks-PvdA en Volt verweten het minderheidskabinet in het debat dat ons land dit jaar zelf veel minder geld uitgeeft aan Oekraïne dan het kabinet-Schoof vorig jaar. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri rekende voor dat er vorig jaar ruim 6 miljard aan militaire en financiële steun naar Oekraïne ging, tegenover 3,4 miljard dit jaar. Over deze "bijna halvering van de steun" is zij niet te spreken.

Eind vorig jaar nam de nieuwe Kamer een motie aan om Oekraïne ruim 2 miljard extra steun te geven. Meerdere oppositiepartijen willen uitleg van het kabinet waarom daar niets mee gebeurt.

Premier Jetten zei het logisch te vinden dat het bedrag aan steun voor Oekraïne vorig jaar hoger was, omdat er toen "acuut meer nodig was door het wegvallen van Amerikaanse steun". Daarnaast werd een deel van het geld voor latere jaren naar voren gehaald.

Het huidige kabinet kiest volgens Jetten nu voor "langdurigere structurele steun" waarbij de komende jaren ieder jaar 3,4 miljard beschikbaar komt. Daarmee is ons land al één van de grotere sponsoren, volgens Jetten. Volt-leider Dassen vindt dat die uitleg van het kabinet "een beetje wringt". Voert het kabinet de motie nu uit of niet, wilde hij en ook Piri van de premier weten. Volgens Jetten wordt de motie deels "doorvertaald door de besloten meerjarige financiering", en zal er ook bij de voorjaarsnota nog gekeken worden wat mogelijk is.

Strengere sancties Rusland?

Tussen SP-Kamerlid Dobbe en premier Jetten ontstond een vurige discussie over de bezuinigen die het kabinet wil doorvoeren op onder meer de zorg en de sociale zekerheid. Dobbe ziet met die bezuinigingen een "tweedeling in de samenleving" ontstaan. Temeer omdat volgens haar het kabinet ook nog te laat ingrijpt om de gevolgen van de stijgende energieprijzen te compenseren. Dobbe vraagt zich af of het kabinet "net zo hard voor deze mensen wil gaan strijden" als voor de Oekraïners.

Jetten was not amused met die vergelijking. Volgens hem is het niet het één of het ander. Morgen debatteren Kamer en kabinet over de gevolgen van de oorlogen in de wereld en de problemen rond de stijgende energieprijzen.

Een deel van de Kamer is ook kritisch omdat de kas van Rusland door de oorlog in het Midden-Oosten weer sneller vol lijkt te lopen. Partijen dringen er op aan dat in Europees verband wordt bekeken of er strengere sancties mogelijk zijn. Ook is een meerderheid in de Kamer voor een verbod voor Russische militairen en veteranen om naar Schengenlanden te komen.

Ergernis was er verder bij GroenLinks-PvdA en de VVD over de opstelling van Forum voor Democratie, toen Kamerlid Dekker meermaals zei dat de oorlog in Oekraïne "onze oorlog niet is" en vond dat landen die wijzen op de gevaren van de oorlog voor Europa aan het overdrijven zijn. Volgens VVD-Kamerlid Brekelmans waren veel uitspraken van Dekker onwaar en stond hij Russische propaganda te verkondigen. Dekker op zijn beurt ontkende dat.

NASA gooit het roer om van het Amerikaanse maanprogramma. Alle aandacht gaat de komende jaren naar een basis op de maan. Vanaf 2032 moeten astronauten daar langdurig gaan verblijven. De basis krijgt voorrang op een klein ruimtestation in een baan om de maan, de Lunar Gateway. Daar is jaren met internationale partners aan gewerkt.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie maakte de plannen bekend op het hoofdkwartier in Washington. De maanbasis kost volgens NASA 20 miljard dollar, verspreid over zeven jaar.

De ontwikkeling van de maanbasis moet in drie fases gebeuren. De eerste fase loopt van dit jaar tot en met 2028 en is gericht op het transport: hoe NASA-ruimtevaarders en goederen op een veilige en betrouwbare manier op de maan te krijgen.

Zuidpool van de maan

Vooralsnog moeten in 2028 voor het eerst sinds 1972 weer Amerikanen op de maan landen, maar die blijven daar niet langer dan een paar dagen. Ze kunnen wel al locaties bij de Zuidpool van de maan inspecteren die in aanmerking komen voor de basis.

Commerciële partners van NASA nemen goederentransporten voor hun rekening. Ook wordt er allerlei technologie getest, zoals een nieuwe maanrover, een nucleaire stroomvoorziening en communicatiemiddelen.

In de tweede fase, van 2029 tot en met 2031, begint de bouw van de maanbasis. Met twee bemenste missies per jaar wordt er een een begin gemaakt met de aanleg van een semipermanent bewoonbaar complex. Ook internationale partners doen daaraan mee.

Vanaf 2032 begint de derde fase, waarin de basis echt bewoonbaar wordt gemaakt. Uiteindelijk gaan maanreizigers de basis langdurig bewonen. Ze zullen regelmatig bevoorraad worden door robotlanders.

Het Italiaanse ruimtevaartagentschap ASI moet enkele modules voor de basis gaan leveren. Italië heeft daar veel ervaring mee, de Europese Columbus-module voor het ISS werd er gebouwd en ook de Cupola, de uitzichtkoepel van het ruimtestation.

Het Italiaanse Thales Alenia Space bouwt momenteel de I-Hab, een van de modules van de Gateway, een klein ruimtestation om de maan. Maar volgens het nieuwe NASA-plan gaat die hele Gateway van tafel. Voorlopig althans, maakte het hoofd van NASA duidelijk.

Gateway 'pauzeren'

"Het zou niemand moeten verbazen dat we de ontwikkeling van de Gateway in zijn huidige vorm pauzeren en ons focussen op de infrastructuur op het maanoppervlak", zei Isaacman. Hij sluit niet uit dat het ruimtestation in de toekomst alsnog wordt gebouwd.

NASA bereidt zich op dit moment voor op de lancering van Artemis II, de eerste bemenste maanmissie in ruim een halve eeuw. Die moet zoals het er nu naar uitziet begin april van start gaan, nadat de lancering meermalen was uitgesteld. Inmiddels is de SLS-maanraket teruggereden naar het lanceerplatform in Florida.

De eerste mogelijkheid voor de start van de missie, waarbij vier astronauten rond de maan zullen vliegen, is op 1 april. Als dat niet wordt gehaald, zijn er in de dagen daarna nog vijf mogelijkheden.

Na anderhalve week zon en hoge temperaturen slaat het weer vanaf morgen een paar dagen volledig om. Vooral morgen en donderdag vallen er in het hele land maartse buien. Dat zijn meestal korte, felle buien die uit van alles kunnen bestaan: regen, hagel, natte sneeuw, en heel soms kan er sneeuw vallen die even blijft liggen. Bij sommige buien kan het ook gaan onweren.

Van de 11 tot 15 graden van vandaag blijven er morgen nog 7 tot 9 graden over, en donderdag wordt het slechts 5 tot 7 graden. In de nacht naar morgen regent het, en woensdag en donderdag is het een komen en gaan van maartse buien. Maar waar komt die kou vandaan, en wat zijn maartse buien?

Maart is in Europa een overgangsmaand tussen de winter en het voorjaar. Dat betekent dat het weer in maart nogal afhangt van de windrichting. Komt de wind uit Zuid-Europa, dan kan het met gemak 15 graden worden, en onder invloed van de opwarming van het klimaat zijn er deze maand al verschillende temperatuurrecords gebroken tijdens die zuidelijke wind.

Maar morgen draait de wind naar het noorden, waar het nog heel koud is. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied neemt nog steeds toe, en de Atlantische Oceaan en de Noordzee zijn deze maand op z'n koudst. Een noordenwind kan dus zorgen voor behoorlijk lage temperaturen. Maart roert zijn staart, het is een oubollige uitdrukking die aangeeft dat het weer in maart echt alle kanten op kan gaan.

Zo werken maartse buien, simpel voorgesteld:

Maar zelfs op één dag kunnen er in maart allerlei weersomstandigheden voorkomen. Dat gebeurt vooral bij maartse buien. Om te begrijpen waar die vandaan komen moet je weten dat warme lucht minder weegt dan koude lucht. Als de lucht dicht bij het aardoppervlak veel warmer is dan boven in de atmosfeer, begint die warme lucht op te stijgen, net als een luchtballon met warme lucht. Hoe groter het temperatuurverschil tussen de aarde en de bovenlucht, hoe krachtiger de lucht opstijgt. Bij het opstijgen ontstaan razendsnel buienwolken.

Er zijn twee manieren om zo'n groot verschil tussen de aarde en de bovenlucht te krijgen, namelijk als het aardoppervlak heel warm wordt, of de bovenlucht heel koud. In de zomer gebeurt meestal dat eerste, dan krijg je typisch zomeronweer. Maar in maart gebeurt meestal dat tweede. De komende dagen koelt de bovenlucht sterk af doordat er koude lucht uit het noordpoolgebied afzakt naar onze omgeving. Op ongeveer 5 kilometer hoogte is het vandaag nog -17 graden, dat wordt morgen en overmorgen -36, een daling van bijna 20 graden.

De wet van Kroll

De komende dagen is er kans op onweer. Om de kans op onweer te schatten kun je kijken naar het verschil in temperatuur tussen het aardoppervlak en de lucht op 5 kilometer hoogte. Is dat verschil groter dan 40 graden, dan gaat het meestal onweren.

De meteorologen van de NOS noemen dat intern ook wel de wet van Kroll, een informele regel van oud-weerman Erwin Kroll. Die blijkt verrassend goed te werken. Donderdag wordt het 7 graden en op 5 kilometer hoogte wordt het -37, een verschil van 44 graden en dus een redelijke kans op wat onweer.

Maartse buien kunnen overigens in alle jaargetijden voorkomen, maar wat de buien in maart uniek maakt is de mix van neerslagsoorten. In de winter zou een noordenwind sneeuw opleveren, zoals afgelopen januari. In de zomer en herfst regent het hooguit bij noordenwind. In maart kun je alles krijgen, van sneeuw en natte sneeuw tot hagel en regen, en dat alles op één dag.

Schone, heldere lucht

Een ander specifiek aspect van maartse buien zijn de felblauwe opklaringen tussen de buien door. De lucht vanaf zee is heel erg schoon en helder. Die frisse, lenteachtige aanblik van de hemel is uniek voor maart en april.

Donderdagmiddag sterven de meeste buien weer uit en klaart het op. Vanaf vrijdag wordt het dan weer minder koud. Wel regent het nog een tijdje in de loop van de middag en avond, maar in het weekend is het grotendeels droog. De temperatuur kruipt weer wat op naar een graad of 10. Dat is minder warm dan de afgelopen tijd, maar voelbaar warmer dan de komende twee dagen.

Bijna de helft van de honderd gezochte verdachten van wie de politie beelden heeft gedeeld en die te zien waren op schermen langs de weg, heeft zich inmiddels gemeld of is herkend. De politie heeft hun foto's offline gehaald.

Het zijn mensen die zich voordeden als politieagent of bankmedewerker om slachtoffers geld, juwelen en andere kostbaarheden afhandig te maken met een babbeltruc. Dat is een vorm van oplichting die steeds vaker voorkomt in Nederland. In veel gevallen zijn ouderen het doelwit.

Supermarkten

Gisterochtend hadden zich al 21 van de 100 verdachten gemeld of kwam er een tip over hen binnen. Vandaag is dat aantal opgelopen naar 48. Een woordvoerder van de politie zegt dat herkenning niet direct betekent dat de verdachte al is aangehouden. Het is nog niet bekend hoeveel aanhoudingen er zijn gedaan.

Twee weken geleden is de politie begonnen met het tonen van de honderd verdachten. De foto's worden gedeeld via een speciale website, op sociale media, op billboards en in bushokjes. Ze zijn ook te zien op stations, in winkelcentra, bij tankstations en in supermarkten.

Eerst waren die verdachten onherkenbaar in beeld gebracht, maar inmiddels zijn de foto's volledig openbaar gemaakt.

Het is voor het eerst dat de politie zo'n grote campagne houdt voor het opspeuren van nepagenten en andere oplichters. Volgens de politie is het verspreiden van de beelden nodig om aandacht te vragen voor het enorme aantal oplichtingen. Vorig jaar steeg het aantal meldingen over nepagenten naar ruim 13.000.

Korpschef Janny Knol bedankt alle tipgevers. "Met zoveel slachtoffers in het hele land raakt dit fenomeen ons allemaal. Iedereen kent wel iemand die slachtoffer is geworden. Dat verklaart ook de massale belangstelling voor deze opsporingsactie."

Vrouw van 80 overleden

Dagelijks registreert de politie gemiddeld 35 babbeltrucs met nepagenten. Omdat slachtoffers uit schaamte vaak geen aangifte doen, ligt het werkelijke aantal slachtoffers veel hoger.

Eind vorig jaar werd in Amsterdam een vrouw van 80 dood gevonden in haar woning. Zij had een man binnengelaten die zich voordeed als een politieman die de sloten in huis kwam controleren. Babbeltrucincidenten gaan bijna nooit met dodelijk geweld gepaard.

Met vier plofkraken bij geldautomaten deze week lijken plofkraken terug van weggeweest. Waar criminelen de afgelopen jaren vooral naar Duitsland uitweken, richten ze zich nu weer op Nederland. Ze lijken een zwakke plek in de beveiliging te hebben gevonden.

Volgens Jos van der Stap, leider van de afdeling high impact crime van de politie, gebruikten de criminelen bij de laatste plofkraken zwaardere explosieven dan voorheen.

Daarnaast hebben ze het gemunt op een ander soort geldautomaat: de afstortautomaat. Daar kunnen klanten die een contract hebben met een bank, zoals winkeliers of horecaondernemers, contant geld in gesealde enveloppen storten. Dat zijn niet de automaten waar particulieren hun geld storten.

De politie en Geldmaat - het bedrijf dat geldautomaten plaatst, beheert en onderhoudt - proberen de beveiliging zo snel mogelijk op te schroeven en nieuwe kraken te voorkomen.

Terug uit Duitsland

De criminelen weken de afgelopen jaren juist uit naar Duitsland omdat de Nederlandse beveiliging op normale geldautomaten zo sterk was. Nu zijn ze weer terug, omdat het ze bij de oosterburen te heet onder de voeten leek te worden.

"De Duitse politie is erg versterkt op dit gebied en er zitten daar ruim honderd Nederlanders vast voor plofkraken", zegt Van der Stap.

Omdat het in Nederland juist een tijd rustig is geweest, lijkt het er volgens hem op dat daders hier weer zoeken naar mogelijkheden. "Dan zie je dat ze hier weer even komen kijken wat ze kunnen."

Waar bij explosies bij woningen vaak cobra's aan elkaar worden gemaakt en tegen een voordeur worden geplaatst, is de werkwijze bij deze plofkraken anders. "De cobra's worden opengemaakt en het flitspoeder wordt in een plastic zak gedaan met een ontsteker. Dan heb je eigenlijk een grote bom die ze op zo'n afstortautomaat plakken", beschrijft Van der Stap.

Volgens de projectleider van de politie gaat het om groepen plofkraakcriminelen die zich makkelijk aanpassen. "Wij zoeken steeds naar nieuwe manieren om het ze moeilijk te maken, maar dat doen zij natuurlijk ook."

Nauwe samenwerking

Bij het zoeken naar die nieuwe manieren werken de politie en Geldmaat nauw samen. "We krijgen alle signalen en beelden direct binnen in onze meldkamers. We delen alle opsporingsinformatie direct met banken zodat er maatregelen genomen kunnen worden", aldus Van der Stap.

Wat die maatregelen precies zijn moet geheim blijven, omdat ze "de criminelen niet wijzer willen maken", vertelt Margo van Wijgerden, woordvoerder bij Geldmaat. Wel geeft ze aan dat continu gespeurd wordt naar de nieuwste snufjes op het gebied van beveiliging.

Daarbij wordt volgens haar gezocht naar een combinatie van beveiliging en veiligheid. Aan de ene kant moeten criminelen worden ontmoedigd. Dat kan bijvoorbeeld door te zorgen dat geld door een plofkraak automatisch met verf wordt bespoten en onbruikbaar wordt. Anderzijds moeten ook de gevolgen van een mogelijke plofkraak voor omwonenden zo klein mogelijk zijn.

Justitie in Frankrijk is een onderzoek gestart naar de Fransman Fabrice Leggeri. Hij zou als directeur van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex zich schuldig hebben gemaakt aan misdaden tegen de menselijkheid en marteling van migranten die over de Middellandse Zee naar de EU wilden komen.

De Franse mensenrechtenorganisatie Ligue des droits de l'homme (LDL) en de migrantenorganisatie Utopia 56 deden daar in 2024 aangifte van. Ze zeiden dat Leggeri van 2015 tot begin 2022 de Griekse en Libische autoriteiten geholpen heeft bij zogeheten pushbacks: het met geweld terugsturen van migranten. Pushbacks zijn in strijd met de Europese regels voor migratie.

Een onderzoeksrechter wees de aangifte van de hand. Beide organisaties gingen in hoger beroep. Bronnen van het persbureau AFP en Radio France zeggen dat een hof van beroep de aangifte van LDL wel accepteert en dat dit hof een onderzoeksrechter zal aanwijzen.

Lid Europees Parlement

Leggeri ontkent de aantijgingen en zegt dat hij niet op de hoogte is van het besluit van het hof. Als de Franse justitie hem wil vervolgen, zal het Europees Parlement zijn immuniteit moeten opheffen. Sinds 2024 is hij lid van het Europees Parlement voor het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN), de partij van Marine Le Pen.

Leggeri nam in 2022 ontslag bij Frontex, waar hij werd opgevolgd door de Nederlander Hans Leijtens. Reden daarvoor was een onderzoek dat het Europees bureau voor fraudebestrijding OLAF tegen hem had ingesteld.

Leden van het Europees Parlement hadden daarvoor al op zijn vertrek aangedrongen. Onder meer omdat in mediaberichten naar voren was gekomen dat Frontex-schepen aan pushbacks voor de Griekse kust hadden meegedaan.

Het Russische leger heeft vandaag met honderden kamikazedrones Oekraïense steden bestookt. Het komt zelden voor dat Rusland overdag zo'n grootschalige drone-aanval uitvoert. Daarbij is het oude centrum van de stad Lviv geraakt. Deze aanval lijkt een reactie op een zware Oekraïense droneaanval van gisteren, waarbij olieterminals in Primorsk aan de Finse Golf werden geraakt.

De luchtaanval valt samen met een nieuw Russisch grondoffensief. Dat voorjaarsoffensief is volgens Oekraïne vorige week begonnen, maar de legerleiding noemt het nu al mislukt.

"De afgelopen dagen, van 17 tot 20 maart, valt de vijand intensiever aan. Ze hebben geprobeerd door onze verdediging te breken. Hevige gevechten zijn er gaande langs het hele front. Ondanks hevige druk en inzet van aanzienlijke reserves zijn Russische commandanten er niet in geslaagd hun doelen te behalen."

De Russen zouden tienduizenden militairen hebben ingezet, of zoals de Oekraïners zeggen: "in de vleesmolen gegooid". "Bij de aanvallen van de afgelopen vier dagen heeft de vijand 6090 militairen verloren." Dan gaat het volgens Oekraïne om zowel gewonden als gesneuvelden.

Breuk met verleden

Misschien is het daarom dat de Russen niks melden over de aanvallen. Dat is een breuk met het verleden. Dit soort aanvallen gaat meestal gepaard met een informatieoffensief waarbij woordvoerders allerlei overwinningen claimen - vaak onterecht of te vroeg.

"De vorst is uit de grond dus de Russen beginnen weer", zegt defensiespecialist Peter Wijninga van het Haagse Centrum voor Strategische Studies. Hij denkt niet dat het veel effect zal hebben. "Ze lijden heel veel verliezen, omdat ze steeds minder geoefende troepen sturen. Vanwege het hoge tempo waarin ze vervangen worden."

Hij noemt het "opvallend" dat de Russen het weer proberen. Volgens Wijninga is geen van beide partijen meer in staat om een doorbraak te forceren op het slagveld. Maar dat betekent niet dat één van beide is verslagen, waarschuwt hij.

Toch hebben beide partijen hun aanpak iets aangepast. De Russen vielen de hele winter aan met kleine groepjes van soms twee of zelfs maar een enkele militair. Nu komen ze weer met honderden militairen tegelijk. Volgens het Oekraïense leger vielen de Russen afgelopen zaterdag aan met 500 man en dertig pantservoertuigen. "De aanval is op alle fronten mislukt", verklaart brigadegeneraal Andriy Biletsky, voormalig parlementslid en commandant van het voormalige Azov-bataljon.

"Dit soort aanvallen is aanmerkelijk groter dan wat we afgelopen maanden hebben gezien", concludeert ook de Amerikaanse denktank Institute for Study of War (ISW).

De Oekraïners pakken het anders aan, vertelt analist Wijninga. "Ze doen vaker voorbereidende aanvallen. Als ze zien dat de Russen zich voorbereiden en iets aan het opzetten zijn, doen ze zelf al een aanval." Dat kan Oekraïne doordat het land de dronetactieken heeft verbeterd.

De commandant van de dronetroepen is de mysterieuze "Madyar", codenaam voor Robert Brovdi, een 50-jarige voormalige graanhandelaar. Hij gaf recent een interview aan het Britse tijdschrift The Economist en zegt dat zijn strategie is om sneller Russische soldaten te doden dan het Kremlin ze kan vervangen. Dat is nu aan het lukken, volgens Brovdi. Zijn eigen troepen lijden nauwelijks verliezen, beweert hij.

Brovdi geeft zijn dronepiloten de opdracht om zich niet op militair materieel te richten, maar op het doden van individuele soldaten. Dat wordt steeds makkelijker, zegt hij. "Als een Russisch bataljon geen infanterie meer heeft, ontbinden ze het niet, maar sturen ze het administratieve personeel naar voren."

Duizend doden per dag

In de afgelopen dagen zouden er ruim duizend doden per dag zijn gevallen aan de Russische kant. De Oekraïners claimen dat dat een record is. Volgens Wijninga zijn de cijfers vergelijkbaar met die van het offensief van vorig voorjaar.

Het doel van het Russische lenteoffensief dit jaar is bepaald geen verrassing: de verovering van de rest van de Donbas-regio, waarvan de Oekraïners nog altijd 20 procent in handen hebben. Om dat deel te veroveren moeten de Russen de linie van forten doorbreken rond de steden Slovjansk en Kramatorsk.

Het probleem voor de Russen is dat ze zich niet volledig op deze aanval in het oosten kunnen storten, omdat ze worden afgeleid door onverwachte successen van het Oekraïense leger aan het zuidelijke front.

Nieuw beleid van Musk

Een belangrijke verklaring voor de lokale Oekraïense successen is het nieuwe beleid van techmiljardair Elon Musk voor zijn satelliet- en communicatiesysteem Starlink. Musk heeft het systeem onlangs afgesloten voor de Russische militairen, waardoor zij nu worstelen met hun communicatie en aansturing van drones.