NOS Nieuws - Algemeen

Rusland pleegde misdaden tegen de menselijkheid met het verplaatsen van kinderen uit Oekraïne naar Rusland. Tot die conclusie komt een onafhankelijke VN-commissie na onderzoek. Het onderzoek werd ingesteld in 2022, vlak nadat de Russische invasie van Oekraïne was begonnen.

Volgens de onderzoekers zijn duizenden kinderen vanuit bezette gebieden in Oekraïne gedeporteerd naar Rusland. Het grootste deel van de kinderen is vier jaar later nog niet teruggekeerd.

Volgens Oekraïne gaat het om zo'n 20.000 kinderen. Dat aantal werd vorig jaar bevestigd door onderzoekers van de Amerikaanse universiteit Yale.

Poetin betrokken

Moskou zet zich niet in voor een systeem dat terugkeer mogelijk maakt, constateert de VN-commissie. In plaats daarvan richt het zich op de langdurige plaatsing van de kinderen bij gezinnen of instellingen in Rusland. "Deze misdaden hebben onomkeerbare gevolgen voor hun leven en hun toekomst", staat in het rapport. Ook is het onderzoek stellig over de betrokkenheid van de Russische president Poetin. "Die was vanaf het begin zichtbaar."

Deportatie of gedwongen verplaatsing is een oorlogsmisdaad onder het internationaal recht. In maart 2023 vaardigde het Internationaal Strafhof (ICC) een arrestatiebevel uit tegen Poetin en de Russische commissaris voor kinderrechten Maria Lvova-Belova. De deportatie van kinderen vanuit Oekraïne naar Rusland werd daarvoor als hoofdreden genoemd.

Voor het eerst sinds het uitbreken van de oorlog in de Golfregio lijken de prijzen aan de pomp niet verder te stijgen en zelfs een klein beetje te dalen.

Maandag werd er nog aan de pomp brandstof 'gehamsterd', vertelt Stephan Magnus, directeur bij Sakko tankstations. Toen zag hij zijn omzet 25 procent hoger uitvallen dan op een gemiddelde dag. "Het is niet veilig, maar jerrycans werden gevuld om zo goedkoper uit te zijn."

Door de oorlog in de Golfregio liggen olie- en gastransporten via de Straat van Hormuz stil, waardoor vooral diesel- en kerosineprijzen stijgen.

Daling in zicht

Nadat maandag en dinsdag de brandstofprijzen verder waren gestegen, gaan ze morgen bij Sakko weer ietsjes omlaag. Voor benzine betekent dat 1 cent per liter minder en voor diesel 4 cent. Respectievelijk komt dat neer op 2,449 en 2,459 euro per liter. Of de prijzen na morgen verder zullen zakken, durft Magnus niet te zeggen. "Dat is afhankelijk van de Argus- en Pletts-notering", zegt Magnus. Dat zijn onafhankelijke prijsrichtlijnen voor benzine en diesel.

Dat is in lijn met wat consumentencollectief UnitedConsumers signaleert. De adviesprijs voor benzine steeg van maandag op dinsdag met 5,7 eurocent per liter en voor diesel 5,8 cent. "Dat is een flinke stijging", zegt Derk Foolen van UnitedConsumers. "Maar ik verwacht een lichte daling van tussen de 1 en 3 cent per liter morgen aan de pompen."

Foolen wijst naar de uitspraken van de Amerikaanse president Trump als voornaamste oorzaak voor de daling. Gisteravond zei Trump tegen de zender CBS dat de oorlog bijna voorbij is, maar vandaag volgden nieuwe aanvallen van Iran op een van de grootste olieraffinaderijen in Abu Dhabi.

Vertraging aan de pomp

Ook schoot de olieprijs vandaag kortstondig verder naar beneden na een bericht van de Amerikaanse energieminister Chris Wright op X. Hij meldde dat een olietanker met succes door de Straat van Hormuz was geëscorteerd, maar verwijderde het bericht snel weer. Het Witte Huis sprak kort daarna tegen dat het Amerikaanse leger een olietanker had begeleid door de belangrijke zeestraat bij Iran.

Volgens ING-econoom Rico Luman dalen de prijzen aan de pomp pas echt als de Straat van Hormuz weer veilig opengaat. Hij verwacht dat de prijzen aan de pomp de komende tijd wel iets kunnen dalen, maar niet net zo hard als een vat olie. "Vaak zit er enige vertraging op de prijzen, omdat oliebedrijven de situatie in de Golfregio willen aankijken."

In Denemarken is een slapende baby ontvoerd. Het meisje van zeven maanden lag in een kinderwagen die in de tuin bij haar huis stond geparkeerd. Na een zoektocht van anderhalf uur werd het kind ongedeerd teruggevonden in een hotelkamer in gezelschap van een 37-jarige man.

Het Deense Openbaar Ministerie verdenkt de man van vrijheidsberoving en poging tot verkrachting. De verdachte spreekt die beschuldigingen tegen.

In Denemarken is het gebruikelijk dat ouders hun kinderen buiten laten slapen. De moeder van de teruggevonden baby zegt tegen de Deense krant B.T. dat de gebeurtenis de "ergste nachtmerrie van elke ouder" is. Ook zegt ze dat zij en haar echtgenoot "enorm dankbaar en ontroerd" zijn vanwege de inspanningen van de politie en van burgers.

Het meisje werd gisteravond rond 18.00 uur meegenomen uit Haderslev in het zuiden van Denemarken, meldt omroep DR. Rond 19.30 uur werd ze teruggevonden op een hotelkamer in dezelfde plaats. Agenten doorzochten het hotel en toen hoorden ze een kind huilen op een kamer, schrijft de Deense omroep.

De man opende de deur met de baby in zijn armen en zei dat hij het kind niets had aangedaan, maar dat nog wel van plan was. Uit onderzoek blijkt dat de man onder invloed was van hasj, amfetamine en cocaïne.

De politie zegt dat het vooral dankzij de hulp van inwoners is gelukt om de baby zo snel mogelijk terug te vinden. Ouders hoeven volgens de politie niet bang te zijn om hun baby of peuter buiten te laten slapen. "We zien geen reden tot bezorgdheid", zegt de politiecommissaris tegen DR. "We denken dat we de dader hebben gepakt."

Scandinavië-correspondent Rolien Créton:

"Er wordt in Denemarken met grote afschuw en verbijstering gereageerd op deze gebeurtenis. Dat de baby buiten lag te slapen, is in Denemarken heel gewoon. Deense ouders zetten hun kinderwagens met slapende baby bijvoorbeeld ook op de stoep voor een winkel of lunchcafé. Je ziet in Denemarken ook geregeld een hele rij van kinderwagens naast elkaar: moeders (of vaders) met ouderschapsverlof die samen lunchen. Dat gebeurt ook in de winter, waarbij de baby's dik worden ingepakt.

Het nieuws van vandaag maakt grote indruk op de Denen. Toch zal de traditie om kinderen ook in de winter buiten te laten slapen, niet veranderen. Het is diepgeworteld in de Deense cultuur: het wordt als uiterst gezond beschouwd om baby's in de buitenlucht te laten slapen. Tot -10 is het prima, zo luidt het devies."

Een jong Oekraïens stel geniet van het zonnetje en kijkt toe hoe hun dochtertje op een step een rondje maakt in het park. Op de terugweg moet ze stoppen bij de laatste sneeuw die smeltend haar pad blokkeert. Ze stapt af, tilt het stepje eroverheen en gaat door.

De lente is doorgebroken, dat is duidelijk in het Park van de Partizanenglorie in Kyiv. Het is 15 graden buiten, terwijl het een paar weken geleden nog -20 was of kouder. In combinatie met grootschalige Russische luchtaanvallen die de energie-infrastructuur uitschakelden, zorgde het voor de zwaarste oorlogswinter in Oekraïne tot nu toe.

Het warme weer is dan ook iets waarnaar werd uitgekeken. Zeker hier aan de linkeroever van Kyiv, die het zwaarst getroffen werd. Maar terwijl Kyiv van de eerste lentedagen geniet, verschuift de internationale aandacht naar een nieuwe oorlog: die in het Midden-Oosten.

De kou is voorbij

Joelia (41) is in ieder geval opgelucht dat de winter voorbij is. Ze heeft een schoonheidssalon, deze middag maakt ze een rondje in het park met haar zoon en bejaarde moeder. "Dat voelt heel erg goed", zegt ze met een grote glimlach. De stroomproblemen in haar flat zijn grotendeels verholpen, zegt ze. En de verwarming werkt weer. Al gaat Joelia's zoon nog steeds niet naar school. Omdat de verwarming daar niet werkt, zijn de lessen online.

Je moet je er op een of andere manier doorheen slaan, zegt ze. Maar nu kunnen ze uitkijken naar betere maanden. In het park komen straks allemaal eetstalletjes en gaan cafés open. Er zijn veel attracties voor kinderen. En de fontein, die wordt zo mooi verlicht, vult Joelia's moeder aan.

Ogen gericht op Iran

Al gaan de luchtaanvallen wel gewoon door. Afgelopen weekend werden er nog bijna 500 drones en tientallen rakketten afgevuurd op Oekraïne. Ook Kyiv werd geraakt. En in de tussentijd zijn alle ogen nu gericht op de oorlog in het Midden-Oosten.

Dat Ruslands belangrijke bondgenoot Iran nu wordt aangepakt, dat is in Oekraïne welkom nieuws. Teheran was verantwoordelijk voor de ontwikkeling en export van de Shahed-drone, een van de belangrijkste wapens waarmee Rusland Oekraïense steden terroriseert.

"Maar het risico bestaat dat bondgenoten Oekraïne straks minder kunnen helpen", zegt software-ontwikkelaar Andri (32). Hij gebruikt zijn vrije dag om ook van het park te genieten. "Ik hoop dat de wapens blijven komen."

Oekraïners keken met lede ogen toe hoe Amerika en bondgenoten in het Midden-Oosten de afgelopen anderhalve week geavanceerde Patriot-raketten erdoorheen joegen, ook om simpele Shaheds uit de lucht te schieten. Volgens Zelensky meer dan ze in Oekraïne sinds het begin van de grootschalige invasie hebben kunnen inzetten. Hier moeten ze zuinig zijn.

In de tussentijd biedt Oekraïne de eigen expertise en technologie tegen drones aan in het Midden-Oosten. Landen staan in de rij om Oekraïense interceptors te krijgen: drones die andere drones uit de lucht kunnen halen. Die kosten misschien een paar duizend euro, tegenover een paar miljoen voor een Patriot-raket.

Andri hoopt dan ook dat Oekraïne zich internationaal zo verder op de kaart kan zetten. Maar hij is met zijn gedachten al bij de volgende winter. "Als de aanvallen doorgaan, wordt de volgende nog moeilijker." Hij verwacht niet dat onderhandelingen dit jaar vrede zullen brengen.

Even afstand van de oorlog

Een stelletje loopt met een kinderwagen tussen de hoge, grove dennen door waar het park vol mee staat. Het zoontje van Aljona en Bogdan is een jaar oud en doet zijn middagslaapje. Ja, het was een strenge winter met zoveel beschietingen, zegt Aljona. Alleen al koken was lastig, zeker met een klein kind, zonder elektriciteit en vaak zonder verwarming.

"Maar nu is het geweldig, met de zon en het warme weer", zegt ze opgelucht. Om even een beetje afstand te nemen van de verschrikking die ze al vier jaar doorstaan. Van de constante stress die ze voelen met de beschietingen.

En zal de oorlog in het Midden-Oosten nog gevolgen kunnen hebben voor Oekraïne? "In ieder geval helpt het Rusland dat een vat olie nu meer dan 100 dollar kost", zegt Bohdan. "Maar na zo'n winter met zulke beschietingen zijn we nergens bang meer voor", vult Aljona lachend aan. "We genieten voor nu van vandaag, maar bereiden ons voor op de volgende winter."

Aljona en Bohdan gaan verder het park in. Even geen luchtalarm, kou of duisternis. En hun zoontje kan rustig doorslapen.

Zondag was premier Jetten in Oekraïne. Daar sprak hij met de Oekraïnse president Zelensky over het effect van de oorlog in het Midden-Oosten op die in Oekraïne:

Zeker zeventig Nederlanders zijn betrokken bij het sadistische online Com-netwerk. De meeste van hen zijn minderjarig, staat in een publicatie van het onderzoekscentrum HCSS. De onderzoekers zeggen dat de veiligheidsdreiging door het netwerk toeneemt.

De 'Com', oftewel 'Community', bestaat uit verschillende chatgroepen. Leden wereldwijd ronselen kwetsbare jongeren via sociale media of gamingplatforms om ze vervolgens te dwingen tot onder meer moord, aanslagen, (dieren)mishandeling en seksueel misbruik. Ook wordt binnen dat netwerk extreem beeldmateriaal verspreid. Daders hebben volgens de onderzoekers vaak mentale problemen.

De daders zijn vaak jonge mannen en jongens en de meeste slachtoffers zijn meisjes en jonge vrouwen. Toch lopen volgens het onderzoek de rollen van dader en slachtoffer door elkaar.

Slachtoffers die zelf ooit geronseld zijn, kunnen later anderen aanzetten tot misbruik of geweld. Dit kan volgens het onderzoek te maken hebben met het verhogen van de eigen status binnen de gemeenschap. Er zouden in Nederland twintig meisjes slachtoffer zijn, van wie sommigen ook dader zijn.

Kans op aanslagen

De onderzoekers zeggen dat er een risico bestaat dat er aanslagen worden gepleegd doordat het Com-netwerk jongeren radicaliseert. Ook kunnen kinderen en jongeren langdurige fysieke en mentale schade oplopen en wordt binnen sommige online subculturen geweld steeds normaler gevonden.

De onderzoekers pleiten daarom voor meer preventie en bewustwording over het probleem. Ook moeten ouders en scholen meer betrokken zijn bij wat jongeren online bezighoudt en moeten er meer wettelijke mogelijkheden komen, zodat instanties snel kunnen ingrijpen.

Meerdere verdachten

De politie en Openbaar Ministerie zien de opkomst van Com-groepen al langer als een groeiend probleem. Op dit moment worden in Nederland meerdere mensen strafrechtelijk vervolgd omdat ze betrokken zouden zijn bij Com. Zo wordt een 25-jarige man uit Eindhoven vervolgd voor deelname aan een terroristische organisatie.

Justin B. was volgens het OM oprichter van het sadistische online netwerk No Lives Matter en zou anderen hebben aangezet tot onder meer extreem geweld en zelfbeschadiging. Ook verheerlijkte B. terroristen als Anders Breivik, dader van de aanslagen in Noorwegen in 2011.

Ook een 23-jarige man uit Hoofddorp wordt vervolgd omdat hij meerdere slachtoffers zou hebben gedwongen om zichzelf te verminken. Zo dwong Mert A. volgens het OM hen om zijn online naam in hun lichaam te kerven. Als ze dat niet deden dan dreigde A. naaktbeelden van de slachtoffers openbaar te maken.

Pieter Elbers, de voormalige baas van KLM, stopt per direct als CEO bij de Indiase vliegmaatschappij IndiGo. In december kwam de luchtvaartmaatschappij in zwaar weer terecht omdat het bedrijf duizenden vluchten annuleerde.

Eind vorig jaar veranderden de regels voor piloten in India en werden zij onder meer verplicht om langer te rusten. Ook mochten ze minder nachtlandingen maken. Daardoor ontstond bij IndiGo krapte in de roosters. De luchtvaartmaatschappij moest noodgedwongen duizenden vluchten schrappen, waardoor door het hele land honderdduizenden reizigers strandden.

De problemen waren dusdanig groot dat het Indiase luchtvaartministerie zich ermee bemoeide. Het ministerie gaf de Nederlander in januari een officiële waarschuwing en vond dat hij had "gefaald in zijn plicht" om eerder maatregelen te nemen. Elbers bood toen zijn excuses aan voor de chaos op de Indiase vliegvelden.

Met Elbers als topman breidde IndiGo fors uit, maar in het laatste kwartaal van 2025 kelderde de omzet door de vele problemen. Medeoprichter Rahul Bhatia neemt de taken van Elbers over, totdat er een nieuwe CEO is aangesteld.

Honderden nieuwe toestellen

De Nederlander stond ruim drie jaar aan het roer bij de grootste vliegmaatschappij van India. Zijn komst in 2022 ging gepaard met grote ambities: hij moest IndiGo internationaal op de kaart zetten. Hij zette vol in op de groei, onder meer door honderden nieuwe vliegtuigen aan te schaffen.

Voordat Elbers bij IndiGo werd aangesteld werkte hij dertig jaar bij KLM, waarvan de laatste acht jaar als topman. Hij moest daar vertrekken, omdat zijn contract niet werd verlengd.

Door de oorlog in het Midden-Oosten staat de wereldhandel op z'n kop. In Nederland merken we de gevolgen van de oorlog vooralsnog vooral aan de olie- en gasprijzen die de afgelopen week hard gestegen zijn. Maar ook voor onze export is de regio een belangrijke afzetmarkt. Dat strekt zich uit van geneesmiddelen tot verse groenten en van zuivel tot machines.

"Landen in het Midden-Oosten importeren gemiddeld zo'n 80 procent van hun voedsel", zegt Niels de Hoog. Hij is econoom en volgt de regio voor Atradius, een verzekeraar van exportgoederen. "Maar de meeste landen hebben wel een voorraad voor een aantal maanden of meer, dus tekorten zullen we op de korte termijn niet zien."

Vervoer via zee en lucht

Het vervoer van goederen naar het Midden-Oosten gebeurt veelal over zee, wat door de blokkade van de Straat van Hormuz nagenoeg onmogelijk is geworden. Grote zeevrachtbedrijven zoals Maersk en MSC hebben laten weten op dit moment geen nieuwe opdrachten van, naar of via de regio aan te nemen.

"Alle goederen die al onderweg waren blijven steken in de omliggende havens. Dat zorgt voor opstopping en het kan nog wel maanden duren voordat dat is weggewerkt", zegt Casper Roerade van Evofenedex, de branchevereniging voor logistiek. Op dit moment gaat er 80 procent minder vracht - via lucht en zee - naar de regio, ziet hij.

Ook de luchtvracht wordt flink beperkt door de oorlog. Meerdere landen houden hun luchtruim al dagen gesloten en grote luchtvaartmaatschappijen moesten noodgedwongen bijna alle vluchten naar de regio schrappen. "Ongeveer de helft van alle luchtvracht maakt normaalgesproken een stop in het Midden-Oosten, dat kan nu nog amper'', zegt Roerade.

De impact is voelbaar voor het bedrijf van Robert Lesmeister. Hij is commercieel directeur van Squiby Foods, een Nederlands bedrijf dat allerlei voedingsmiddelen, zoals kaas en vis, naar het Midden-Oosten exporteert. "Ongeveer 80 procent van onze omzet komt uit die regio."

Nu blijft veel vracht dus onderweg steken. "Wij hebben nog ongeveer 25 containers verspreid over de route op het water liggen. Zolang de Straat van Hormuz dicht blijft, is het afwachten wat er met die vracht gaat gebeuren de komende weken." Ook in de loods van het bedrijf staan tientallen pallets met goederen die eigenlijk al onderweg hadden moeten zijn.

Hoewel de meeste vracht van Squiby Foods via zee wordt vervoerd, maakt het bedrijf ook gebruik van luchtvracht. "De tocht naar het Midden-Oosten per schip kan een paar weken duren. Dat is voor onze houdbare producten geen probleem, maar voor verse producten mag het vervoer niet te lang duren", legt Lesmeister uit.

Kwetsbare zendingen

Een ander Nederlands bedrijf dat veel naar het Midden-Oosten exporteert, is Koppert. Dat bedrijf kweekt insecten en mijten die wereldwijd als biologische gewasbestrijding worden ingezet, als alternatief voor chemische bestrijdingsmiddelen. "Onze zendingen zijn heel kwetsbaar. Het zijn levende organismen, dus die moeten zo snel mogelijk bij de klant terechtkomen", aldus Martijn van de Waarsenburg, manager wereldwijde logistiek bij Koppert.

"Toen de oorlog uitbrak, stonden er tien zendingen van ons klaar om per vliegtuig naar of via het Midden-Oosten te worden vervoerd", zegt hij. "Ondertussen hebben we alternatieve routes gevonden voor onze bestemmingen in Afrika, maar we kunnen het Midden-Oosten nog steeds niet bereiken."

Het vervoer gaat via partijen als KLM Cargo. Een deel van de vracht gaat met passagiersvliegtuigen mee en voor een ander deel worden aparte cargovliegtuigen ingezet. Het bedrijf zegt dat er voor de oorlog bijna dagelijks drie vliegtuigen met vracht naar de getroffen gebieden vlogen.

"Het gaat om tijdkritische goederen, dan moet je denken aan medicijnen, verse producten als vis, maar ook essentiële onderdelen om fabrieken draaiende te houden", zegt Charlotte Elpers, hoofd van de wereldwijde vrachtoperatie bij KLM.

Belangrijk knooppunt

Daarnaast is het Midden-Oosten een knooppunt voor de wereldwijde handel, vooral voor de handel met andere delen van Azië. "We vliegen nu met grotere vliegtuigen om direct naar bestemmingen in die regio te kunnen vliegen", legt Elpers uit.

Roerade zegt dat vervoerders druk bezig zijn om hun routes te verleggen, zodat de handel door kan gaan. "Dan kun je denken aan transport via land vanuit Saudi-Arabië, waar een aantal luchthavens wel nog open zijn."

Ook Lesmeister van Squiby Foods zegt dat hij flexibel moet blijven en ondanks de situatie blijft hij positief. "We doen dit al dertig jaar. We hebben al oorlogen, de financiële crisis en coronaperiode meegemaakt, dus we zijn ondertussen gewend om te werken onder dit soort omstandigheden".

De Europese Commissie wil dat de EU zo snel mogelijk minder afhankelijk wordt van energie uit andere delen van de wereld. Deze dagen blijkt opnieuw hoe kwetsbaar de EU is voor prijsschommelingen van olie en gas, ditmaal door de oorlog in het Midden-Oosten.

Om die afhankelijkheid af te bouwen, zet de Commissie in op meer productie van eigen energie. Onder meer door het versnellen van de ontwikkeling van kleine kernreactoren.

Commissievoorzitter Von der Leyen noemt het afbouwen van het aandeel van kernenergie in de Europese energievoorziening een strategische fout. "Dat moet veranderen." De Commissie wil op lange termijn nu inzetten op een combinatie van hernieuwbare energie en kernenergie.

Kwetsbaar

"Voor fossiele brandstoffen zijn we volledig afhankelijk van dure en volatiele import," zei Von der Leyen vandaag op een top voor kernenergie in Parijs. "Daardoor hebben we een structurele achterstand op andere regio's. De huidige crisis in het Midden-Oosten laat opnieuw zien hoe kwetsbaar dit ons maakt."

De Europese Commissie zoekt al langer naar oplossingen om de energieprijzen in de EU te drukken. Want die zijn structureel hoger dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Dat leidt tot hoge energierekeningen voor EU-inwoners en een slechte concurrentiepositie voor de Europese industrie.

Hoe kwetsbaar de EU is, bleek al bij de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. Ook toen schoten de prijzen de lucht in. De EU moet daarom een groter deel van haar energiebehoefte zelf kunnen produceren. Maar tot nu toe schiet het weinig op. De EU was zowel in 2004 als in 2024 voor 57 procent van haar energie afhankelijk van import, staat in een vandaag verschenen rapport.

Kleine kernreactoren

Dat cijfer moet omlaag, vindt de Commissie. En dus wil die inzetten op alternatieve, eigen energiebronnen, zoals die kleine kernreactoren (SMR's). De eerste kleine kernreactoren moeten snel na 2030 in gebruik zijn. De vraag is of dat realistisch is. Wereldwijd zijn er pas enkele SMR's en geen enkele staat in een westers land.

Het idee van deze kleine kernreactoren is dat ze efficiënt te produceren zijn en relatief veel energie leveren. Daarnaast zijn ze schoner dan fossiele energiebronnen en ze leveren, in tegenstelling tot windmolens en zonnepanelen, consequent. Ze zijn niet afhankelijk van het weer. Ideaal voor de energievoorziening van bijvoorbeeld zware industrie of datacentra, is het idee.

In verschillende EU-landen, waaronder Nederland, werken bedrijven al aan de ontwikkeling van kleine kernreactoren. Het nieuwe kabinet wil ook inzetten op SMR's. En ook in het VK, de VS en Canada zijn ze druk bezig. Maar het proces om SMR's te maken is duur en complex. Critici vrezen dat het nog heel lang zal duren voordat ze werkzaam en rendabel zijn.

'Geen heilige graal'

Om dat proces te versnellen, komt de Commissie vandaag met voorstellen, maar heel concreet zijn die nog niet. Zo wil ze de samenwerking tussen lidstaten verbeteren, roept ze lidstaten op administratieve procedures te versnellen en wil ze duidelijke regels opstellen waarbinnen bedrijven makkelijker innovatieve technologieën kunnen testen. Daarnaast stelt de Commissie 200 miljoen euro beschikbaar voor extra investeringen in kleine kernreactoren.

Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) is gematigd positief over de kleine kernreactoren, maar benadrukt dat de techniek nog ver moet worden ontwikkeld. "We moeten niet doen of dit de heilige graal van de energietransitie is." Volgens Chahim is het "voorlopig echt een theoretische realiteit".

Jeannette Baljeu (VVD) moedigt de plannen van de Commissie aan. "Je moet echt op grotere schaal met deze techniek aan de slag." Volgens haar is het goed dat de EU nu inzet op nieuwe technieken. "Anders ligt al die techniek straks weer in China en Amerika en dan zijn we daar weer afhankelijk van."

Een Europese tanker geladen met een miljoen vaten Saudische olie dook gisteren ineens op voor de kust van India. Het schip bleek in het diepste geheim de Straat van Hormuz te zijn gepasseerd, ondanks het risico van een aanslag door Iran.

Het was een uitzondering, want zeer weinig tankers wagen die tocht sinds Iran vorige week de Straat van Hormuz dicht verklaarde en westerse olietankers begon aan te vallen. De scheepvaart geeft over het algemeen geen gehoor aan president Trump, die zegt dat de bemanning van tankers "meer lef" moet tonen omdat de Iraanse marine inmiddels zou zijn "vernietigd".

Een vijfde van het wereldaanbod olie en lng wordt door de Straat van Hormuz verscheept. Normaal passeren zo'n 140 tankers per dag de nauwe zeestraat, maar nu gebeurt dat nauwelijks meer. Met als gevolg enorme schommelingen in de wereldenergieprijzen en de financiële markten.

In 'donkere modus' varen

Door de Iraanse blokkade wachten meer dan duizend olietankers aan beide kanten van de zeestraat op verdere instructies omdat hun eigenaren en hun verzekeraars ze er niet doorheen willen laten varen. Varen zonder verzekering is een groot risico, maar de kans dat een Iraanse drone of raket inslaat en de bemanning in gevaar brengt is de grootste zorg, zegt een marktanalist tegen The Guardian.

Tot nu toe zijn maar een paar gevallen bekend van westerse tankers die undercover de straat durven doorvaren. Om een Iraanse aanval te vermijden, moeten ze proberen om onopgemerkt te blijven. Dat kan op twee manieren. De ene is door het uitzetten van de communicatiesignalen die tankers automatisch uitzenden over onder meer hun locatie en koers. De andere manier is door een valse naam op te geven, zodat de Iraniërs denken dat het schip eigendom is van een van hun bondgenoten, Rusland of China.

Een bijkomend gevaar voor de scheepvaart in de Straat van Hormuz is de verstoring van de gps-systemen die tankers nodig hebben om hun eigen locatie te bepalen. Zowel Iran als de VS en Israël verstoort die satellietsignalen, waardoor de bemanning van schepen moet terugvallen op veel primitievere navigatiemethoden, zoals radar en visuele waarneming.

Een klein aantal olietankers die banden hebben met Iran slaagt er ook in om de zeestraat te passeren, zeggen maritieme deskundigen. Ook die tankers gebruiken verschillende methodes om in de oorlogszone in de luwte te kunnen opereren, en zullen hun locatie pas weer melden als ze in de buurt van China zijn.

'Mijnleggers aanvallen'

Ondanks de suggestie van president Trump dat de Straat van Hormuz weer veilig is, wijst alles erop dat de strijd om de Iraanse wateren nog in alle hevigheid aan de gang is. De Iraanse veiligheidschef Larijani gaf zijn vijanden vandaag een waarschuwing. "De Straat van Hormuz kan een straat zijn van vrede en welvaart voor allen, of een straat van vernedering en leed voor oorlogszuchtigen", zei hij.

Kort daarvoor zei de Amerikaanse topgeneraal Caine dat de VS vijftig Iraanse oorlogsschepen tot zinken heeft gebracht of beschadigd. Op dit moment worden volgens hem Iraanse mijnleggers aangevallen.

'Militaire escortes'

Het gas- en olietransport is duidelijk een prioriteit voor Trump. Hij bood vorige week al aan om Amerikaanse staatsgaranties ter waarde van 17 miljard euro te geven voor olietankers waarvan de verzekeraar hun dekking vanwege de Iraanse dreiging heeft ingetrokken.

Daarnaast wil Trump olietankers door de Straat van Hormuz laten escorteren door de Amerikaanse marine. Maar meerdere scheepseigenaren met tankers in de Perzische Golf zeggen dat ze zelfs met zo'n militaire escorte de doorvaart door de Straat van Hormuz niet zullen wagen, meldt nieuwssite Lloyd's List.

Ook Europa wil de situatie verlichten. De Britse premier Starmer besprak de blokkade vandaag met de Duitse bondskanselier Merz en de Italiaanse premier Meloni. Starmer liet weten dat de drie leiders verschillende opties overwegen om de vrije vaart te ondersteunen, maar verdere details gaf hij niet.

Ondertussen probeert Iran de wereldwijde zorgen om de olietoevoer als drukmiddel te gebruiken. Teheran bood vandaag vrije doorvaart aan voor de schepen van Arabische en Europese landen die de ambassadeurs van Israël en de VS hun land uitzetten. Tot nu toe zijn daar geen landen op ingegaan.

Chinese inlichtingenschip

Inlichtingendeskundigen meldden vandaag de komst van een "drijvende Chinese supercomputer" in de Golf van Oman, vlakbij de Straat van Hormuz. De vorig jaar afgebouwde Liaowang-1 heeft zeer geavanceerde satelliet-tracking, rakettelemetrie en radarinstallaties.

Formeel is het schip bedoeld om de Chinese ruimtevaart te ondersteunen, maar volgens experts is het bij uitstek bruikbaar om de luchtbewegingen van Israël en de VS rechtstreeks te volgen. De zorg leeft bij sommige deskundigen dat China het Iraanse leger van hoogwaardige inlichtingen kan voorzien, al is daar vooralsnog geen concreet bewijs voor.

In Safaripark Beekse Bergen zijn in vijf maanden tijd 39 Afrikaanse pinguïns doodgegaan door een infectie. Een woordvoerder van de dierentuin heeft dat bevestigd tegen Omroep Brabant, na berichtgeving van pretparksite Looopings.

Bij de dieren is een darminfectie vastgesteld. Die wordt veroorzaakt door een bacterie die vermoedelijk door wilde vogels is overgebracht. De dierentuin heeft inmiddels maatregelen genomen om verdere verspreiding van de infectie tegen te gaan.

Van de kolonie Afrikaanse pinguïns in de Beekse Bergen zijn er nu nog achttien over. Daarmee gaat het goed. De dieren worden extra in de gaten gehouden door dierenartsen en verzorgers.

Achter de schermen

De overgebleven pinguïns zijn al sinds december niet meer te zien voor bezoekers. Zij verblijven vanwege de winterperiode achter de schermen. "Zodra de situatie weer helemaal goed is en het weer het toelaat, mogen ze weer naar buiten", laat de woordvoerder weten.

Vorig jaar moest het dierenpark in Hilvarenbeek ook al afscheid nemen van veertien pinguïns. Die waren overgeplaatst vanuit een Friese dierentuin en werden daarna ziek. Waaraan die pinguïns zijn doodgegaan, is niet bekend. "Maar we hopen niet dat er ieder jaar pinguïns komen te overlijden", aldus de woordvoerder.

Een opmerkelijke stemmingsuitslag in de Tweede Kamer over bezuinigingen op de gehandicaptenzorg. Een meerderheid bleek voor het schrappen van deze bezuinigingen, maar met maar één zetel verschil. Welke gevolgen het heeft is lastig in te schatten.

Na twee keer fractiegewijs stemmen zonder dat dat een beslissing opleverde, werd er hoofdelijk gestemd, dat wil zeggen per Kamerlid. Toen was de uitslag: 75 Kamerleden voor de motie om de bezuinigingen te schrappen en 74 tegen.

De VVD wil als coalitiepartij de bezuinigingen nu niet schrappen. VVD-Kamerlid Becker is op werkbezoek in het buitenland en kon niet meestemmen. Zij was ook niet 'gepaird', zoals dat in de Kamer wordt genoemd. De stemmen van een voor- en tegenstander worden dan als het ware tegen elkaar weggestreept. Dat gebeurt heel regelmatig, maar vandaag dus niet.

Was Becker er geweest dan was het 75/75 geworden. Als haar stem was 'gepaird' met een tegenstander dan was het 74/74 geworden.

Signaal naar kabinet

Hoewel de meerderheid heel krap is, kan dit toch gezien worden als signaal naar het kabinet: de bezuinigingen zijn bepaald niet populair. Maar het is voor coalitiepartijen D66, VVD en CDA ook weer niet heel lastig om dit voorlopig even naast zich neer te leggen. Het is dus niet gezegd dat na deze stemming de bezuinigingen op de gehandicaptenzorg helemaal van tafel zijn.

Wel is zeker dat er binnen de coalitie over gediscussieerd gaat worden. Want de betreffende bezuiniging moet dan ergens anders worden gevonden, vinden de drie partijen. CDA-leider Bontenbal zegt dat dit nu eenmaal situaties zijn waar een minderheidscoalitie mee te maken krijgt.

Prinsjesdag

"We hebben hier elke week debatten over de begroting, die uiteindelijk ook financieel moet kloppen. Daar moet het gesprek met de oppositie ook over gevoerd worden." Bontenbal verwacht dat in de Miljoenennota voor Prinsjesdag veel discussies over bezuinigingen "samenkomen" en dus als totaalplaatje opgelost moeten worden.

De motie om de bezuinigingen te schrappen is van CU-leider Mirjam Bikker. Zij vindt dat voor gehandicapten de bezuinigingen zich te veel opstapelen. Als alle plannen van de coalitie doorgaan, moeten zij bijvoorbeeld ook meer eigen risico betalen. De bezuinigingen van het vorige en dit kabinet samen komen op ongeveer 500 miljoen euro.

Al anderhalve eeuw bellen mensen met elkaar. Het begon met vaste lijnen, en nu hebben we onze smartphone standaard in onze broekzak zitten. Maar telefoneren lijkt voor jongere generaties steeds minder vanzelfsprekend. Een appje sturen of spraakbericht opnemen is makkelijker, en minder eng.

Het verschil in belgedrag is inderdaad generatiegebonden, ziet socioloog Beate Volker. Jonge mensen zijn eerder geneigd om te chatten of spraakberichten te verzenden omdat ze zijn opgegroeid in een digitale wereld.

Bel-angst is een andere reden dat jongeren minder bellen. "Bellen vereist spontaniteit, en omdat jongeren daar minder mee in aanraking komen vanwege het vele chatten zijn veel van hen onzeker over bellen", zegt Volker.

Onzekerheid

Uit internationaal onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de 15-jarigen feiten niet of niet goed van meningen kan onderscheiden in teksten, en daarmee informatie niet kritisch kan beoordelen. Contact hebben via chat maakt dat lastiger, ook omdat intonatie dan ontbreekt. "Als jongeren dat in schrift al lastig vinden, dan is dat ook bij interacties als bellen. Ook dat speelt mee bij die bel-onzekerheid. Jongeren weten minder goed hoe ze zich moeten verhouden tot iemand", aldus Volker.

Dat wordt beaamd door een jongere die de NOS sprak. "Ik heb vooral last van bel-angst als ik onbekenden moet bellen, bijvoorbeeld voor een sollicitatie", zegt de jongere. "Dan krijg ik best veel stress. Ik weet niet wat ik moet zeggen, of ik weet niet of ik word uitgelachen als ik iets verkeerds zeg."

Die onzekerheid bij jongeren is een bredere ontwikkeling, zegt Volker. Volgens haar zijn jongeren minder wereldwijs, doordat ze minder écht contact hebben, en bijvoorbeeld minder lezen.

Veel bellen tijdens corona

Hoewel jongeren bellen dus vermijden, telefoneren we wel onveranderd veel in Nederland. Uit cijfers van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) blijkt dat, afgezien van de coronaperiode, dat al jarenlang redelijk constant is, met een licht dalende trend. Bellen via de vaste lijn neemt af, maar wordt opgevangen door een toename van mobiel bellen.

Volgens ACM-onderzoeker Rex Leijenaar bellen we er nog lustig op los, "in totaal zo'n 20 miljard minuten per kwartaal". Cijfers van bellen via een internetverbinding, zoals via WhatsApp, zijn niet meegenomen in de aantallen.

In onderstaande grafiek zie je hoeveel minuten er over de afgelopen jaren werd gebeld. Na de coronaperiode - waarin er veel meer werd gebeld - was er een lichte daling in het totaal aantal belminuten.

Hoe de toekomst van bellen eruitziet voor jongere generaties blijft speculeren. In verschillende landen wereldwijd worden sociale media voor jongeren aan banden gelegd. Of dat ook in Nederland tot beleid komt en wat daarvan de gevolgen zijn, is nog afwachten.

Volker is optimistisch en heeft goede hoop dat jongeren weer meer actief contact zullen hebben en weer wereldwijzer zullen worden. "Ik hoop ook dat jongeren weer meer plezier krijgen in lezen, je ziet bijvoorbeeld dat de online leescommunity BookTok heel populair is."

"Misschien wordt bellen wel iets bijzonders in de toekomst en doen we het niet meer voor ieder wissewasje", zegt Volker. "Of misschien kiezen we in de toekomst bewuster voor een bepaalde vorm van communiceren. Dat zou een goede ontwikkeling zijn, dat we de tool afstemmen op de boodschap."

Maakt de vaste telefoon zijn herintrede?

ACM-onderzoeker Leijenaar denkt dat er in de toekomst vooral veel mobiel gebeld zal worden, al stipt hij toch even een trend aan die momenteel speelt in de Verenigde Staten. "Daar zien we dat ouders met kinderen juist weer een vaste telefoon nemen, om de kinderen van het mobieltje af te krijgen. Trends waaien vaak over vanuit de VS, dus misschien deze ook. Dat zou misschien het verdwijnen van de vaste telefoon nog wat kunnen remmen."

Socioloog Volker adviseert mensen om af en toe eens de eigen bubbel te doorbreken, en dingen te doen die misschien spannend zijn, zoals bellen als je bel-angst hebt. "Ga af en toe uit je comfortzone, in plaats van dat je in je eigen schulp blijft zitten. De opbrengsten zijn heel groot, je leert veel door op andere manieren interactie en contact te hebben."

De BBB stapt in het Europees Parlement uit de christendemocratische fractie. De partij gaat verder als onderdeel van de ECR. Dat is de rechts-conservatieve fractie van onder meer Fratelli d'Italia, de partij van de Italiaanse premier Meloni, en de N-VA van de Belgische premier De Wever.

Er zitten twee BBB'ers in het Europees Parlement: Sander Smit en Jessika van Leeuwen. Na de verkiezingen in 2024 sloten zij zich aan bij de christendemocraten van de Europese Volkspartij (EVP). Dat is veruit de grootste fractie van het parlement. Ook het CDA en NSC zitten daarbij.

Straf

Het vertrek van de BBB uit de EVP volgt op een straf die de partij onlangs kreeg opgelegd van de fractieleiding. Aanleiding voor die straf was het feit dat Van Leeuwen voor een motie van wantrouwen tegen de Europese Commissie stemde. Dat was tegen het zere been van de EVP-fractieleiding omdat Europese Commissie-voorzitter Von der Leyen zelf ook een christendemocraat is. De BBB'ers kregen een spreekverbod van een half jaar.

BBB-partijleider Henk Vermeer zegt dat de partij "na een gedegen analyse" heeft besloten om over te stappen naar de ECR.

Sander Smit zegt tegen de NOS dat hij al langer nadacht over een overstap naar de conservatieve ECR-fractie. "Het spreekverbod heeft dat in een stroomversnelling gebracht. De BBB-partijtop wil dat wij spreekrecht krijgen en niet dat ons het zwijgen wordt opgelegd."

Binnen de christendemocraten is te horen dat ze de BBB liever kwijt dan rijk zijn. Daar vinden ze dat de partij te veel is opgeschoven richting uiterst rechts.

ECR vierde fractie

De meeste politieke partijen in het Europees Parlement organiseren zich in gezamenlijke fracties met gelijkgestemde partijen uit andere landen. Zo'n fractie heeft veel voordelen. Zo krijg je meer spreektijd en meer budget.

De ECR is momenteel de vierde fractie van het parlement na de christendemocraten, de sociaaldemocraten (onder meer PvdA, SPD) en de Patriotten voor Europa (onder meer PVV, Rassemblement National, Fidesz). Ook de SGP is onderdeel van de ECR.

Bij de rivier de Dordtsche Kil in Dordrecht waar vorige week een voet van de vermiste 16-jarige Yoran Krol werd gevonden, is eerder ook al een voet gevonden. De politie meldt nu dat uit onderzoek blijkt dat deze resten van de 75-jarige Marijke de Groot zijn, die sinds maart 2024 vermist is.

Een voorbijganger vond haar fiets aan de oever van de Dordtsche Kil in 's-Gravendeel, waarna haar vermissing aan het licht kwam. De politie meldt vandaag dat haar voet half januari werd gevonden. De familie van de vermiste vrouw zegt met "een mengeling van verdriet en opluchting" te hebben gereageerd op de vondst.

"Het laatste procentje hoop op een goede afloop is hiermee definitief weggenomen", zegt de familie via Namens de Familie.

'Puur toeval'

De politie zegt desgevraagd het voor nu als "puur toeval" te zien dat de voeten op ongeveer dezelfde plek werden gevonden. Beide voeten zaten nog in een schoen. "De stroming is daar best wel flink, daar kan het mee te maken hebben", zegt een woordvoerder. De politie zegt dat er op dit moment geen aanwijzingen zijn om rekening te houden met een misdrijf.

Naar aanleiding van de gevonden lichaamsdelen hield de politie gisteren een grote zoekactie in en rond de Dordtsche Kil in de hoop meer te vinden, maar zonder resultaat. Voor de zoekactie werden onder meer een boot met sonarapparatuur en speurhonden ingezet.

Vermissing van Yoran

Vorige week vond een voorbijganger een schoen met een voet van de ruim twee jaar vermiste Yoran. De 16-jarige jongen uit Sleeuwijk kwam in december 2023 niet thuis van een avond in het jongerencentrum De Pomp in Almkerk.

Zijn fiets werd een dag later op het fietspad op de Merwedebrug naar Gorinchem gevonden. Enkele weken later werd zijn jas in rivier de Merwede gevonden.

Acteur, presentator en musicus IJf Blokker is overleden. Hij is vanochtend op 95-jarige leeftijd in zijn woonplaats Den Helder gestorven, meldt de lokale omroep Noordkop247 op basis van zijn familie.

Blokker werd 2 september 1930 geboren in Den Helder. Als 9-jarige maakte hij in juni 1940 het grote bombardement op zijn geboortestad mee, een indrukwekkende gebeurtenis die hij nooit meer zou vergeten.

Bij het grote publiek werd hij bekend als Barend Servet, een typetje dat hij speelde in de jaren 70. Als Servet was Blokker te zien in de VPRO-programma's De Fred Haché Show, Barend is weer bezig en Van Oekels Discohoek. Deze door Wim T. Schippers gemaakte programma's veroorzaakten veel ophef door blote danseressen, gevloek en absurde humor.

"Pollens" en "Als het ware", waren bekende uitspraken van Barend Servet evenals "Ik word een peu nerveu" en "Verdomd interessant, maar gaat u verder...".

Barend Servet, meestal gestoken in een keurig maar knalgeel kostuum, was in De Fred Haché Show de assistent van Fred Haché (gespeeld door Harry Touw). Later kreeg hij zelf de hoofdrol in Barend is weer bezig om in Van Oekels Discohoek weer meer naar de achtergrond te verdwijnen.

Juliana met spruitjes

Een uitzending waarin Barend Servet zogenaamd een spruitjes schoonmakende koningin Juliana interviewde, leidde tot Kamervragen en een berisping voor de VPRO.

Als Barend Servet ontpopte hij zich ook tot zanger. Met het nummer Waar moet dat heen, hoe zal dat gaan haalde hij in 1973 de Top 40.

IJf Blokker begon zijn carrière als drummer. Hij werkte een paar jaar bij een orkest in Duitsland en zes jaar bij de Sleeswijk Revue van Snip en Snap, gaf drumles aan Jan Keizer van BZN en zat in het orkest van televisiepresentator Ted de Braak.

Na zijn periode als Barend Servet speelde Blokker bijrollen in series als Zeg 'ns AAA, SamSam, Pompy de Robodoll, Seth en Fiona en de film Filmpje!. Ook stond hij bekend als bierkenner en striptekenaar.

In de jaren 80 was hij enkele seizoenen te zien als Meneer Smit in de kinderserie Mevrouw Ten Kate. Ook presenteerde hij bij de VPRO het natuurprogramma Puur natuur en was zijn stem te horen in het AVRO-spelprogramma Prijs je rijk met Fred Oster als presentator.

In die periode speelde hij daarnaast mee in theaterproducties als De Jantjes, Hadjememaar, In Holland Staat Een Huis en het bekroonde Het Koekoeksnest naar het boek van Ken Kesey.

Zijn laatste publieke optreden was in 2008. Toen zong hij bij de presentatie van de laatste twee dvd-boxen met het werk van Wim T. Schippers nog eenmaal Waar moet dat heen, hoe zal dat gaan.

De laatste jaren

Ook bij de lokale omroep Noordkop247 in zijn woonplaats Den Helder was Blokker geen onbekend gezicht. Drie keer verrichtte hij de opening van een studio, de laatste keer op 20 juli 2019 bij de verhuizing van de omroep naar het huidige onderkomen. "Daarna kwam hij nog regelmatig langs voor een bakkie, een praatje en soms een biertje", schrijft de omroep in een in memoriam.

"De laatste maanden ging het steeds slechter met IJf. Hij voelde zich zwakker, vergat meer en meer en was niet meer zo scherp, al was de humor nooit ver weg. Afgelopen zondag viel hij in aanwezigheid van familie in slaap en dinsdagochtend overleed hij. We gaan hem missen."

Een vrouw uit Haarlem is aangehouden voor het stelen van medicijnen van voornamelijk oudere mensen. Ze deed zich voor als apotheker en vertelde dat er vervuilde pillen in omloop waren die vervangen moesten worden.

De vrouw slaagde er op die manier in om aan onder meer de pijnstiller oxycodon te komen. De politie zegt tegen de regionale omroep NH dat ze verslaafd is.

Haarlemmers waarschuwden elkaar al een tijd op sociale media voor de handelwijze van de vrouw. In tegenstelling tot wat de slachtoffers werd beloofd, kregen zij de nieuwe medicijnen nooit geleverd.

In totaal is er zes keer aangifte gedaan. De vrouw is inmiddels weer op vrije voeten. Ze gaat binnenkort een hulpverleningstraject in voor haar verslaving.

Waarschuwing

De politie gaat ervan uit dat ze alleen handelde. Toch waarschuwen Haarlemse apotheken klanten in het algemeen voor deze vorm van oplichting. "Wij komen nooit zonder aankondiging aan de deur. We bellen altijd vooraf. Als mensen twijfelen, dan kunnen ze beter eerst even met ons bellen", zegt een woordvoerder tegen NH.

Ze slapen in auto's, tentjes, parken en soms gewoon op de stoep: voor de honderdduizenden vluchtelingen in Beiroet geldt inmiddels alles als een slaapplaats. Sinds Israël vorige week grote delen van Zuid-Libanon en de zuidelijke wijken van de hoofdstad opdroeg om te evacueren, zijn volgens de Libanese overheid al meer dan een half miljoen mensen op de vlucht geslagen. En dat aantal ligt mogelijk nog hoger. VN-organisatie UNHCR spreekt inmiddels al van 700.000 vluchtelingen.

Het evacuatiebevel volgt op de aanhoudende aanvallen tussen Israël en de militante beweging Hezbollah, een bondgenoot van Israëls aartsvijand Iran. Nadat Irans opperste leider Khamenei bij een Israëlisch-Amerikaanse aanval werd gedood, vuurde Hezbollah uit solidariteit met Iran raketten en drones af op Israël. Sindsdien verkeren Israël en Hezbollah opnieuw met elkaar in oorlog.

De massale vluchtelingenstroom die de afgelopen dagen op gang is gekomen, is voor de Libanese autoriteiten nauwelijks bij te houden. De overheid vangt zo'n 100.000 vluchtelingen op, verdeeld over iets meer dan 500 locaties. Voor de rest is er simpelweg geen plek. Zo mogelijk slapen mensen bij vrienden en familie, voor wie daar niet terechtkan is de straat vaak de enige uitweg.

"De omvang van deze evacuatiebevelen en de snelheid waarmee mensen moeten vertrekken is echt ongekend", zegt Dalal Harb, woordvoerder van VN-hulporganisatie UNHCR in Beiroet. "De meeste mensen zijn halsoverkop en zonder spullen van huis vertrokken. Ze zijn doodsbang, zeker nu ook evacuatiebevelen zijn uitgegeven voor dichtbevolkte gebieden."

Correspondent Daisy Mohr vanuit Beiroet:

Op de loyale achterban van Hezbollah na zijn veel Libanezen woedend dat de militante organisatie hen in een oorlog met Israël heeft meegezogen. Daarbij zijn tot nu toe al bijna 400 doden gevallen. Onder de bevolking nemen de spanningen toe nu Israël ook dichtbevolkte gebieden laat ontruimen en aanvalt.

Soms bevinden zich onder de vluchtelingen ook Hezbollah-kopstukken, waardoor plekken die normaal als veilig worden gezien nu toch worden aangevallen. Iedereen is bang om doelwit te worden en is woedend dat Israël onafgebroken bombardeert."

Maar terwijl Beiroet afstevent op een humanitaire crisis, lijkt een einde van de oorlog voorlopig nog niet in zicht. Afgelopen zondag werd nog een hotel doelwit van een Israëlische aanval. Die was volgens Israël gericht op vier Iraanse leiders die in het hotel zouden verblijven.

En gisteren publiceerde mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch een onderzoek waaruit naar voren kwam dat Israël onrechtmatig witte fosfor gebruikte tijdens aanvallen in het zuiden van Libanon. Dat is een chemische stof die licht ontvlambaar is, en schadelijk kan zijn voor mensen en landbouwgrond. De stof mag alleen onder bepaalde omstandigheden worden gebruikt. In de andere gevallen is het gebruik van witte fosfor een oorlogsmisdaad.

En dan is er nog de Israëlische grondinvasie. Die begon in het zuiden van Libanon, maar inmiddels zijn er ook gevechten gemeld tussen Israëlische troepen en Hezbollah-militanten in het oosten van Libanon. Afgelopen weekend kwamen daarbij nog 41 mensen om het leven.

Dominantie in de regio

Naarmate de intensiteit van de oorlog in Libanon met de dag toeneemt, groeien ook de zorgen over verdere escalatie. Tijdens de vorige oorlog in 2024 heeft Israël Hezbollah flinke schade toegebracht. Zo werd een groot deel van het wapenarsenaal vernietigd, raakten duizenden mensen gewond bij een grote aanval op Hezbollah-piepers, en werd Hezbollah-leider Nasrallah gedood.

"In de afgelopen jaren heeft Israël steeds meer de militaire dominantie in de regio opgeëist", zegt Nora Stel, universitair docent conflictstudies aan de Radboud Universiteit. De vraag over het verdere verloop van de oorlog lijkt daarom vooral een vraag aan Israël.

Correspondent Daisy Mohr vanuit Beiroet:

"Het lijkt erop dat Israël het verzwakte Hezbollah nu de genadeklap wil toedienen, maar dat kan weleens een tijd gaan duren. Bovendien heeft Hezbollah naast een gewapende tak ook een politieke tak.

Ze maken deel uit van de politieke arena in Libanon en iedereen hier weet: dat zal niet veranderen. Wel groeien de zorgen dat de interne spanningen tussen verschillende groepen hier uit de hand zullen gaan lopen."

Veel Libanezen kijken daarom bezorgd naar de toekomst, nu de interne spanningen blijven oplopen en ook de overheid zich feller uitspreekt tegen Hezbollah. Zo werden alle militaire activiteiten van Hezbollah verboden en kreeg het leger de opdracht om Hezbollah-leden op te pakken. "In Libanon heerst altijd de vrees voor interne conflicten, ook al heeft Hezbollah nu veel maatschappelijk draagvlak verloren", legt Stel uit.

Stel verwacht dat er van een burgeroorlog voorlopig nog geen sprake zal zijn. Wel denkt zij dat er ook zonder breed maatschappelijk draagvlak, altijd aanhangers van Hezbollah of soortgelijke groepen zullen blijven bestaan. "Het harde optreden van Israël zal een voedingsbodem zijn voor nieuwe groepen die tegen Israël zijn."

Het renoveren van het Justitiepaleis in Brussel gaat in totaal meer dan 600 miljoen euro kosten. Dat blijkt uit cijfers van de verantwoordelijke Belgische minister.

Het gerechtsgebouw in Brussel werd opgeleverd in 1883. Toen was het het grootste gebouw van Europa. Sinds begin jaren 80 vallen er brokstukken van de koepels. Daarom zijn er sindsdien enkele tientallen miljoenen euro uitgegeven. Dat geld ging onder meer naar onderzoeken en naar het regelen, plaatsen en onderhouden van stellingen rond het gebouw.

In 2023 begon de renovatie van de gevel van het monumentale gerechtsgebouw. De kosten daarvoor worden geschat op zo'n 100 miljoen euro.

Aan het grootste onderdeel van het project moet nog worden begonnen: de renovatie van de binnenkant. Die kosten worden geschat op zo'n 480 miljoen euro. Daarmee komt het prijskaartje voor de renovatie op meer dan 600 miljoen euro.

Inmiddels staat het gebouw al meer dan veertig jaar in de stellingen. De radicaal-rechtse partij Vlaams Belang, die de kosten bij de minister opvroeg, is niet te spreken over de duur van de renovatie en wil een onderzoek naar wat er allemaal is misgegaan.

'Bedrag is te verantwoorden'

De Vlaamse omroep VRT sprak met de bestuurder van de Poelaertstichting, de organisatie die toezicht houdt op het Justitiepaleis. De stichting is genoemd naar de ontwerper en architect van het gebouw, Joseph Poelaert.

Bestuurder Van Gerven zegt dat het bedrag voor de renovatie hoog is, maar dat het zeker te verantwoorden is omdat het gebouw decennialang niet voldoende is onderhouden.

Hij zegt ook dat het niet zomaar een renovatie is. Er moet ook worden nagedacht over hoe de infrastructuur aangepast moet worden, zodat het ook de komende decennia gebruikt kan worden.

Sommige mensen hebben het Justitiepaleis nog nooit zonder steigers gezien. Dit zijn foto's van het Justitiepaleis in Brussel door de jaren heen:

"Dit gebouw is een monument en het is heel belangrijk voor Justitie. Een goed werkende justitie is belangrijk voor de rechtszekerheid en voor de economie", zegt Van Gerven tegen de VRT.

Volgens hem is pas in 2015 de beslissing genomen dat justitie in dit gebouw in Brussel moet blijven en dat daarin geïnvesteerd moet worden.

Schimmel en muizen

Dat het gebouw ook aan de binnenkant dringend moet worden opgeknapt, blijkt onder meer uit het feit dat er ratten rondlopen. Ook zit er volgens de Poelaertstichting schimmel in ruimtes waar mensen werken. Daarnaast moet op sommige plekken dringend het pleisterwerk hersteld worden.

Op de planning staat nu dat tegen 2030 de renovatie aan de gevels klaar moet zijn. De binnenkant moet in 2040 vernieuwd zijn.

Het kabinet bereidt zich voor op maatregelen om de koopkracht te beschermen nu de brandstofprijzen zo hard stijgen door de oorlog in het Midden-Oosten. Rond komend weekend krijgt de Tweede Kamer een brief met daarin de mogelijke scenario's.

Dat heeft staatssecretaris Eerenberg van Financiën gezegd in de Tweede Kamer op vragen van Denk-Kamerlid Ergin. Het kabinet wil nog wel eerst de ontwikkelingen van de komende dagen afwachten.

"De brandstof is al jarenlang peperduur", betoogde Ergin. "Als we niets doen, betalen we straks 3 euro per liter aan de pomp." De staatssecretaris uitte begrip voor de zorgen. "Dat mensen schrikken van de prijzen aan de pomp en de gevolgen die dat heeft voor hun koopkracht, dat onderkent en ziet het kabinet."

'Waar kijken we precies naar?'

Benzine kost op dit moment zo'n 2,45 euro per liter en de dieselprijs ligt inmiddels boven de 2,50 euro. Toch wil Eerenberg niet te snel maatregelen nemen, maar eerst de ontwikkelingen nog even afwachten. "Waar kijken we precies naar? Is er sprake van een piek of gaat het om een structurele prijsverhoging?"

In het laatste geval wil de staatssecretaris snel kunnen handelen, al maakte hij niet duidelijk waar het kabinet dan aan denkt. De maatregelen moeten in ieder geval betaalbaar en uitvoerbaar zijn, en terechtkomen bij de mensen die het het hardst nodig hebben.

Verschillende Kamerleden pleitten voor een onmiddellijke verlaging van accijnzen of de btw op brandstof. "Het is huilen aan de pomp", zei SP-leider Dijk. Eerenberg wil dat soort maatregelen alleen nemen als zeker is dat het echt nodig is. Hij wil ook het liefst kijken naar de gehele koopkracht van mensen, want de vrees is dat ook veel andere producten duurder worden.

Binnenkort debatteert de Tweede Kamer over de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten.

EU-overleg in Brussel

De kwestie kwam vandaag ook aan de orde in Brussel. Daar had Eurocommissaris Dombrovkis van Economie een overleg met de EU-ministers van Financiën.

Dombrovkis zei dat lidstaten alleen tijdelijke maatregelen mogen nemen tegen de hoge energieprijzen. Als ze willen ingrijpen, kan dat alleen in onderling overleg en het mag niet te veel ten koste gaan van hun nationale begrotingen.

De Nederlandse brievenbusfirma Fleurette heeft een boete van 25,8 miljoen euro opgelegd gekregen van het Openbaar Ministerie. Er is vastgesteld dat het bedrijf functionarissen in de Democratische Republiek Congo heeft omgekocht, in ruil voor gunstige licenties voor de kobalt- en kopermijnen.

Onder de paraplu van Fleurette waren tussen 2010 en 2017 meerdere ondernemingen actief in de Congolese mijnbouw, olie- en goudwinning, Volgens het OM was het bedrijf vanwege het gunstige vestigingsklimaat gevestigd in Nederland.

Fleurette is van de omstreden Israëlische diamant- en grondstoffenhandelaar Dan Gertler. De miljardair zou in 2000 een schimmige overeenkomst hebben gesloten met de toenmalige Congolese president Kabila. Gertler betaalde 20 miljoen dollar in ruil voor het monopolie op de handel en export van Congolese diamanten, schreef de Volkskrant in 2018. Hij werd vanwege zijn activiteiten in het Afrikaanse land op de Amerikaanse sanctielijst gezet.

In 2018 begon de fiscale opsporingsdienst FIOD een strafrechtelijk onderzoek naar onder meer Fleurette. Het onderzoek richtte zich op buitenlandse ambtelijke omkoping in de Democratische Republiek Congo voor lucratieve licenties voor de kobalt- en kopermijnen.

Ook het Zwitserse bedrijf Glencore International AG werd onderzocht door de Nederlandse autoriteiten. Toen het Zwitserse OM met dat bedrijf in 2024 een strafbeschikking overeenkwam van ruim 152 miljoen dollar, seponeerde het Nederlandse OM de zaak.