NOS Nieuws - Algemeen

Na anderhalve maand oorlog is een staakt-het-vuren in Libanon van kracht gegaan. Gisteravond kondigde president Trump aan dat de gevechtspauze tussen Hezbollah en Israël tien dagen moet duren.

De skyline van Beiroet werd rond middernacht lokale tijd verlicht door vuurwerk en feestelijk geweervuur toen het staakt-het-vuren van kracht werd.

Net als in Beiroet werd ook in de kuststad Sidon, dichter bij de grens met Israël, het staakt-het-vuren op straat gevierd:

Kort daarna beschuldigde het Libanese leger Israël echter van het schenden van de overeenkomst en riep het burgers op om nog niet terug te keren naar dorpen en steden in het zuiden. Het Israëlische leger heeft vooralsnog niet gereageerd.

De Amerikaanse president kondigde het op handen zijnde bestand gisteren als eerste aan. Later op de avond bevestigden Libanon en Israël het bericht. De leiders van beide landen zijn het erover eens dat dit staakt-het-vuren nodig is "om vrede tussen hun landen te bereiken", aldus Trump.

Libanon verwelkomt bestand

De Libanese premier Salam verwelkomde het staakt-het-vuren. Het bestand was een belangrijke eis en het voornaamste doel van Libanon tijdens de gesprekken eerder deze week met Israël in Washington.

Ook zegt Salam te hopen dat Libanezen die hun dorpen en steden in vooral het zuiden van het land moesten ontvluchten, snel weer kunnen terugkeren. Door de oorlog sloegen een miljoen inwoners van Libanon op de vlucht.

Correspondent Midden-Oosten Daisy Mohr:

"Hier in Libanon is er natuurlijk opluchting na de aankondiging van dit staakt-het-vuren. De ervaring leert dat de laatste uren voordat een staakt-het-vuren ingaat, nog heel gevaarlijk kunnen zijn. Dus iedereen houdt de adem in.

Wel worden er volop plannen gemaakt om zo snel mogelijk terug te keren naar dorpen en huizen. Maar de verwoesting is gigantisch en grote delen van Zuid-Libanon zijn onbereikbaar omdat het Israëlische leger daar nu posities heeft ingenomen. Dat zal betekenen dat honderdduizenden Libanezen de komende tijd niet kunnen terugkeren.

En dat is maar een van de problemen hier. De belangrijkste eis van Israël voor een staakt-het-vuren is dat Hezbollah zo snel mogelijk zal ontwapenen. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan, temeer omdat Hezbollah zelf heel duidelijk aangeeft dat ze daar niet over piekert en niet zal meewerken.

Bovendien leiden de recente politieke ontwikkelingen tot veel interne spanningen in dit uiterst fragiele, verdeelde land. Voor nu hopen Libanezen dat het even wat rustiger zal worden, zodat ze op adem kunnen komen, maar de zorgen over de toekomst zijn enorm."

Premier Netanyahu liet in een video weten akkoord te zijn gegaan met het tijdelijke staakt-het-vuren om de "vredesonderhandelingen met Libanon te bevorderen". Volgens de premier is er een kans "om een historische deal met Libanon te sluiten".

Netanyahu heeft wel aangegeven dat het ontwapenen van Hezbollah de belangrijkste eis is van Israël. De regering gaat volgens hem niet mee in de eis van Hezbollah om Israëlische troepen uit het zuiden van Libanon terug te trekken. Het leger blijft ook na het ingaan van het bestand in het door Israël bezette gebied, aldus Netanyahu.

'Geen bewegingsvrijheid voor Israël'

Volgens Trump geldt het staakt-het-vuren ook voor Hezbollah. De wapenstilstand zal volgens Hezbollah-parlementariër Fadlallah in stand blijven als Israël zich aan de voorwaarden houdt, zei hij tegen de Libanese nieuwssite Al-Mayadeen.

Hezbollah zegt "dat een staakt-het-vuren Israël geen bewegingsvrijheid binnen Libanon mag geven". Begeven Israëlische troepen zich wel op Libanees grondgebied, dan heeft Libanon het recht om zich daartegen te verzetten, stelt de militante beweging.

Hoe sterk is Hezbollah nog? NOS op 3 legt het uit:

De Libanese president Aoun en de Israëlische premier Netanyahu krijgen een uitnodiging om binnenkort naar het Witte Huis te komen. Trump nodigde de twee leiders uit voor "de eerste betekenisvolle gesprekken tussen Israël en Libanon sinds 1983, heel lang geleden".

De Amerikaanse president kondigde het staakt-het-vuren aan terwijl het Israëlische veiligheidskabinet nog bijeen was om het erover te hebben. The Times of Israel schrijft dat oppositieleiders daar niet blij mee waren. Het bestand zou aan Israël zijn "opgelegd" door Trump. Netanyahu heeft zijn veiligheidskabinet niet om goedkeuring gevraagd, maar alleen op de hoogte gesteld.

Correspondent Verenigde Staten Rudy Bouma:

"De aanvallen op het zuiden van Libanon door Israël waren een sta-in-de-weg voor besprekingen tussen Amerika en Iran. Afgelopen weekend klapten die besprekingen in Islamabad. Iran voelde zich ook bedrogen dat Libanon geen onderdeel uitmaakte van dat eerdere staakt-het-vuren en wilde dat graag anders zien.

Sindsdien heeft Trump druk uitgeoefend op Netanyahu. Dat begon vorige week al en is deze week doorgegaan. Dat heeft geleid tot dit nieuwe staakt-het-vuren.

Trump heeft ook al aangekondigd dat er komend weekend mogelijk een hervatting zal zijn van de Iraans-Amerikaanse besprekingen in Islamabad."

Toen Israël en de VS eind februari met hun oorlog tegen Iran begonnen, nam de Iraanse bondgenoot Hezbollah ook weer doelen in Israël onder vuur. Israël voerde in reactie de afgelopen weken zware aanvallen uit op Libanon, waarbij ook wijken in hoofdstad Beiroet aanhoudend werden bestookt.

In anderhalve maand zijn volgens de Libanese autoriteiten al bijna 2200 mensen gedood. Bovendien ligt een groot deel van Zuid-Libanon in puin en is Libanese infrastructuur verwoest.

Tsjechië heeft de Russische ambassadeur ontboden na Russische dreigementen aan het adres van meerdere Europese bedrijven, waaronder twee uit Tsjechië. De Russen hebben een lijst gepubliceerd met daarop bedrijven die volgens hen betrokken zijn bij het leveren van drones aan Oekraïne. De Tsjechische regering accepteert dit niet en wil de ambassadeur komende week spreken, melden lokale media.

Oud-president Medvedev, vicevoorzitter van de Russische veiligheidsraad en vertrouweling van Poetin, schreef gisteren op X dat bedrijven die wapens produceren voor Oekraïne potentiële doelwitten zijn voor het Russische leger. "Of de aanvallen werkelijkheid worden, hangt af van wat er daarna komt", schreef Medvedev. "Slaap lekker, Europese partners!"

Op de lijst van de Russen staat ook een bedrijf uit Hengelo, het defensiebedrijf Destinus. Zij maken drones voor Oekraïne en gaan samen met Duitse wapenfabrikant Rheinmetall raketsystemen bouwen voor het land dat in oorlog is met Rusland. Het gaat om kruisraketten en ballistische raketten. De NOS mocht afgelopen najaar binnenkijken bij de jonge defensieonderneming.

Daarnaast noemen de Russen bedrijven die zijn gevestigd in onder andere Londen, München, Praag en Riga. Het Russische ministerie van Defensie meldde na publicatie van de lijst dat Europese steun voor de dronecapaciteiten van Oekraïne tot "onvoorspelbare gevolgen" zou kunnen leiden.

Gisteren maakte minister van Defensie Yesilgöz bekend dat Nederland nog eens 248 miljoen euro uittrekt voor drones voor Oekraïne.

Druk op Oekraïense troepen

De Oekraïense bevelhebber Syrskyi schreef gisteren op Telegram dat Oekraïne de afgelopen maand de langeafstandsdrone-aanvallen op militaire en industriële doelen in Rusland heeft geïntensiveerd. Volgens het Oekraïense leger hebben zij in maart 76 industriële doelen in Rusland aangevallen, waaronder vijftien olieraffinaderijen.

Tegelijkertijd meldt The Kyiv Independent dat de druk op de Oekraïense troepen aan het front toeneemt.

In de nacht van dinsdag op woensdag hebben Russische luchtaanvallen aan zeker zestien mensen in Oekraïne het leven gekost. Vier mensen kwamen om in hoofdstad Kyiv en in havenstad Odesa werden door Russische drones en raketten negen mensen gedood. Volgens het hoofd van het militaire bestuur van de stad raakte de lokale infrastructuur zwaar beschadigd.

Volgens Rusland kwamen bij aanvallen op de Russische stad Tuapse twee kinderen om.

De dood van een student in Leiden vorige maand heeft de discussie over de veiligheid van Leidse grachten op scherp gezet. Oppositiepartijen en inwoners eisen maatregelen om nieuwe slachtoffers te voorkomen.

Het noodlottige ongeval voltrok zich in de binnenstad. Een 20-jarige student raakte in de nacht van 29 op 30 maart vermist na een avond stappen. Nadat hij niet was thuisgekomen, werd een grote zoekactie gestart met onder meer duikers en een onderwaterdrone.

Twee dagen later werd het lichaam van de man in het water gevonden, vlak bij een terras dat daarop werd ontruimd. Op de kade bij de vindplaats ligt al weken een bloemenzee.

Veiligheid grachten ondermaats

Op raadslid Chris Noordzij (ChristenUnie) heeft het drama diepe indruk gemaakt. De 20-jarige student was een leeftijdsgenoot. "Onze levens lijken op elkaar", zegt Noordzij tegen Omroep West. Samen met de SP en Partij Sleutelstad heeft hij schriftelijke vragen gesteld aan het college.

Aanleiding daarvoor is een onderzoek van experts, die de veiligheid van de Leidse grachten "schrikbarend laag" noemen. In steden als Amsterdam en Groningen zijn zwemtrapjes of dikke touwen op waterhoogte al jaren aanwezig. In Leiden ontbreken ze nagenoeg overal.

"De kades zijn hier erg hoog", zegt Annemarie Kloosman, die woont in de binnenstad, tegen de regionale omroep. "Het is vreselijk dat iemand die aan het begin van zijn leven staat is verdronken en niemand hem kon helpen."

De roep om simpele maatregelen klinkt luid op straat. "Gooi touwen aan de kant, zodat ze er tenminste uit kunnen klimmen", zegt een voorbijganger.

Geen openbare wc's

Naast hulpmiddelen bij de kades zoals relingen en trapjes wijzen veel Leidenaren op een ander structureel probleem: het gebrek aan openbare toiletten. "Er zijn maar drie openbare toiletten in de hele stad", zegt een studente.

"Als je gedronken hebt, verlies je snel je balans. Als er meer urinoirs zijn, is het niet nodig om aan de waterkant je behoefte te doen", vervolgt ze.

Raadslid Noordzij erkent het gebrek aan openbare wc's in de binnenstad. "Natuurlijk lost dat niet alles op, maar het zou enorm helpen als we ook op dat vlak maatregelen treffen." Hij pleit daarnaast voor betere voorlichting. "Ga nooit alleen naar huis, maar met zijn tweeën. En weet wat je moet doen als er iemand te water raakt."

Bloemen weggehaald

De gemeente Leiden zegt niet inhoudelijk te reageren zolang de schriftelijke vragen van de raad nog niet zijn beantwoord. Dat kan tot vier weken duren.

Voor een voorbijganger duurt dat veel te lang. "Hoeveel ongelukken moeten er nog gebeuren voordat het doordringt? Laten ze dit snel oppakken en niet te lang wachten."

Aanstaande vrijdag zal de kade bij de Stille Rijn weer leeg zijn. De bloemen worden op verzoek van de nabestaanden weggehaald.

De afgelopen dagen was het prachtig lenteweer. Vaak scheen de zon en ontstonden er stapelwolken, wat prachtige wolkenluchten opleverde. Ook de fruitbomen met bloesem en de bollenvelden staan er op dit moment prachtig bij. In het zuiden werd het woensdag op veel plaatsen zelfs warmer dan 20 graden. Daarmee is het erg zacht voor de tijd van het jaar.

Alleen als je last hebt van hooikoorts is "lekker weer" niet helemaal van toepassing. Naast verschillende boomsoorten komen nu ook de eerste grassoorten in bloei en zweeft er veel stuifmeel door de lucht. Omdat er weinig regen is gevallen, blijft dit ook lang in de lucht hangen en wordt het stuifmeel nauwelijks weggespoeld.

Via NOS Ooggetuige kwamen ook vandaag mooie lentebeelden binnen:

Als we wat verder terugkijken in de tijd is weinig neerslag al langer aan de orde. Er zijn gebieden in Nederland, vooral het zuidwesten, waar afgelopen winter ook al weinig regen is gevallen en droogte nu steeds zichtbaarder wordt. De eerste sproeiverboden zijn al ingesteld. Er zijn wel verschillen binnen Nederland, want in het noorden is nog geen sprake van een lagere grondwaterstand dan normaal.

Buien en lagere temperaturen

Maar neerslag zit er wel aan te komen. Precies tijdens het weekend slaat het weer om. Zaterdag begint nog droog, maar het wordt daarna bewolkt en uiteindelijk trekken er ook buien over het land. De wind draait naar het noorden en koudere lucht zorgt er zondag voor dat de temperatuur blijft hangen op 10 tot 14 graden. Ook dan is het nog wisselvallig en vallen er buien. Het zou misschien zelfs kunnen hagelen of onweren.

Na het weekend is het eerst fris en blijft er kans op een paar buien. In de loop van de week wordt het waarschijnlijk droger en warmer.

Bij de ransomware-aanval op zorgsoftwarebedrijf Chipsoft zijn toch medische patiëntgegevens gestolen, laat het bedrijf weten. Bronnen binnen en buiten het softwarebedrijf hadden eerder gemeld dat de patiëntgegevens veilig waren, maar gisteren schreef de NOS al dat datadiefstal niet viel uit te sluiten.

Het bedrijf zegt dat de getroffen zorginstellingen worden geïnformeerd. "Deze ontvreemding van gegevens kunnen wij niet ongedaan maken", schrijft topman Hans Mulder. Hij zegt de situatie te betreuren en er alles aan te doen om de getroffen zorgorganisaties zo goed mogelijk te ondersteunen.

"Chipsoft moet alles uit de kast halen om dit snel en zorgvuldig te onderzoeken", zegt minister Sterk van Langdurige Zorg. De minister wil dat het bedrijf snel duidelijkheid geeft aan de slachtoffers. Volgens Sterk is het een ernstige zaak. "Patiënten moeten kunnen vertrouwen dat hun gegevens veilig zijn", zegt zij.

Zorgsystemen

Chipsoft levert zorgsystemen aan huisartsenpraktijken en ziekenhuizen. De getroffen instellingen zijn huisartsen, revalidatieklinieken en het Oogziekenhuis Rotterdam, meldt de Volkskrant. Die instellingen gebruiken allen het zogeheten HiX 365-platform. Een woordvoerder van Chipsoft heeft dat verhaal bevestigd.

Een bron meldt aan de krant dat hackers specifiek op zoek waren naar medische informatie over behandelingen. Welke medische gegevens zijn gestolen en om hoeveel gedupeerden het gaat, is niet bekendgemaakt. Het bedrijf zegt dat het onderzoek nog niet is afgerond.

Volgens de berichtgeving van de Volkskrant zijn er geen andere zorginstellingen getroffen. Ziekenhuizen gebruiken een speciale website van Chipsoft om patiënten toegang te geven tot hun medische dossiers. Het verkeer van en naar die dossiers loopt via servers van het bedrijf.

Meldingen

Eerder werd gedacht dat zeker tien ziekenhuizen zouden zijn getroffen door de hack. Die ziekenhuizen werden geadviseerd om een melding te doen bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vanwege een mogelijk datalek. Meerdere ziekenhuizen hebben dat gedaan.

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) adviseerde huisartsen die met Chipsoft werken een melding te doen. Volgens de LHV gaat het om tientallen huisartsenpraktijken. Het merendeel daarvan zit in Noord-Limburg.

De AP heeft deze week laten weten dat er ruim zestig meldingen zijn binnengekomen die verband houden met de hack, waaronder van Chipsoft zelf.

KLM schrapt komende maand tachtig retourvluchten. Het gaat om vluchten binnen Europa waar de luchtvaartmaatschappij meerdere keren per dag op vliegt, zoals Londen en Düsseldorf.

In een verklaring zegt KLM dat het gaat om vluchten die momenteel niet rendabel kunnen worden uitgevoerd door de stijgende kerosinekosten. Eerder voerde de vliegmaatschappij al een brandstoftoeslag door van 100 euro voor langeafstandsvluchten en 10 euro binnen Europa.

De eerste annuleringen vallen in de laatste week van april, midden in de meivakantie. Een woordvoerder van KLM benadrukt dat het voornamelijk gaat om vluchten die niet zijn volgeboekt en makkelijk kunnen worden omgeboekt. Zo wil de luchtvaartmaatschappij ervoor zorgen dat reizigers alsnog op dezelfde dag op hun bestemming kunnen komen.

Volgens sectoreconoom Rico Luman van ING is het logisch dat KLM juist deze Europese vluchten schrapt. "Het zijn vluchten die makkelijk omgeboekt kunnen worden en de reiziger heeft alternatieven. Dat ligt moeilijker bij langeafstandsvluchten, omdat je dan vaker een of twee dagen moet wachten, of een overstap mist."

Structureel tekort

De hoge kerosinekosten zijn het gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Daardoor komt er momenteel minder kerosine naar Europa dan normaal gesproken, wat de prijs omhoog drijft.

Hoewel KLM benadrukt nog niet te maken te hebben met tekorten, waarschuwde het Internationaal Energieagentschap (IEA) eerder vandaag dat Europa mogelijk nog maar zes weken aan vliegtuigbrandstof op voorraad heeft. Volgens de koepelorganisatie van Europese luchthavens ACI Europe is er mogelijk over drie weken al een structureel tekort aan kerosine, als de Straat van Hormuz gesloten blijft.

De gevolgen van de oorlog zijn nu al zichtbaar in de grote kerosine-opslagen in de havens van Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen, ook wel het ARA-gebied genoemd. Sinds begin maart is de voorraad daar met ongeveer een kwart afgenomen.

Kerosine opgekocht

"Dat is een veel snellere afname dan normaal gesproken", zegt Patrick Kulsen, directeur van marktonderzoeksbureau Insights Global. Zijn bedrijf is gespecialiseerd in opslagcijfers van brandstoffen.

Volgens Kulsen komt die snelle afname door de export naar Europese, Aziatische en Afrikaanse landen. Omdat de prijzen in het ARA-gebied relatief lager liggen dan in de rest van de wereld, kopen deze landen de kerosine op.

"De prijzen in Azië liggen zo'n 25 procent hoger dan hier", zegt Luman. "Er wordt daarom veel kerosine vanuit hier aan Aziatische partijen verkocht en dat draagt bij aan het nijpende tekort."

Echt een tekort is er volgens hem nog niet, maar omdat er voorlopig nog geen kerosine door de Straat van Hormuz komt, is het een kwestie van tijd voordat er daadwerkelijk tekorten ontstaan.

Rijkswaterstaat roept weggebruikers vanwege de werkzaamheden aan de A2 bij Vianen dit weekend met klem op niet af te wijken van de omleidingsroute. De afgelopen twee weekenden liep het verkeer in Vianen en andere omliggende plaatsen vast door sluipverkeer.

Veel automobilisten zagen de binnenwegen tussen Everdingen, Hagestein, Vianen en Hoef en Haag als goed alternatief voor de omleidingsroute via de A27 en A12. In het eerste weekend ontstonden lange rijen bij verschillende pontjes in de regio. Wachttijden liepen volgens getuigen op tot meer dan een uur.

Burgemeester Fröhlich van Vijfheerenlanden, de gemeente waar het gebied onder valt, noemde de situatie "onacceptabel" en uitte stevige kritiek op Rijkswaterstaat. Hij had naar eigen zeggen al eerder gewaarschuwd voor de problemen. Met de oplossingen die hij had aangedragen werd volgens hem niets gedaan, schrijft RTV Utrecht.

Ondanks de kritiek neemt Rijkswaterstaat komend weekeinde geen extra maatregelen. De burgmeester pleitte er gisteren in een gesprek met Rijkswaterstaat nogmaals voor om een verbindingslus van de A27 naar de A12 bij knooppunt Lunetten af te sluiten. Op die manier zijn automobilisten minder geneigd om een sluiproute te kiezen, verwacht de gemeente.

Rijkswaterstaat zegt serieus naar deze optie te kijken, maar noemt het te kort dag de verbindingslus dit weekend al te sluiten. "Het is een ingrijpende maatregel met risico's", zegt een woordvoerder. "Als de maatregel wordt ingevoerd, dan kan deze niet zomaar worden teruggedraaid als de verkeerssituatie onverhoopt vastloopt."

Burgemeester Fröhlich zegt blij te zijn dat zijn oplossing serieus wordt genomen. "Ik heb er begrip voor dat het niet direct kan."

Nieuw asfalt

Rijkswaterstaat is de komende vier weekenden nog bezig met werkzaamheden aan het asfalt tussen de knooppunten Everdingen en Oudenrijn. De weg vanuit het zuiden richting Utrecht is daardoor van vrijdag 22.00 uur tot maandagochtend 05.00 uur dicht.

Volgens de verkeersorganisatie heeft het asfalt het einde van zijn levensduur bereikt. Er wordt daarom een nieuwe laag gestort over een lengte van 11 kilometer. Dat nieuwe asfalt is ook stiller dan het oude.

Niet op navigatie rijden

Rijkswaterstaat zegt de verkeerssituatie in samenspraak met de gemeente, provincie en de veiligheidsregio continu te monitoren.

"Het is lastig om het sluipverkeer op te lossen, want mensen volgen hun navigatie. Maar in de praktijk ben je niet sneller, maar juist langer onderweg omdat je niet de juiste omleidingsroute volgt. Doe het alsjeblieft niet", zegt de woordvoerder.

Automobilisten in de omgeving wordt opnieuw geadviseerd om thuis te blijven als dat mogelijk is. Ook adviseert Rijkswaterstaat verkeer richting Amsterdam over de A27 te rijden. "Die route is nagenoeg even snel en draagt bij aan een betere doorstroming."

Venetië is de stad van de liefde, beroemd om zijn kanalen en gondels, maar door de stijgende zeespiegel wordt de stad bedreigd. Oplossingen om de stad voor de verre toekomst te behouden zijn er - van dijken om de stad tot het verplaatsen van erfgoed - maar elke aanpak heeft zijn prijs.

Dat schrijft een internationale groep wetenschappers van onder meer het Nederlandse waterinstituut Deltares in het wetenschappelijke vakblad Scientific Reports. "We hopen dat hierover gesproken gaat worden", zegt onderzoeker Valeria Di Fant. "We kunnen veel, maar er zitten ook grenzen aan bepaalde opties."

Wateroverlast

Jaarlijks bezoeken circa 20 miljoen toeristen Venetië, de Italiaanse stad die onlosmakelijk verbonden is met de zee. De stad ligt op een groot aantal eilanden in een lagune, een kustmeer met meerdere verbindingen met de zee. Handel overzee maakte de stad rijk en door de overgang van zoet naar zout water leven in de lagune bijzondere planten en dieren.

Wateroverlast is over de jaren een steeds groter probleem geworden. Eind 1966 overstroomde de stad door springtij en zware regenval. Zo erg als toen was het niet vaak meer, maar Venetië overstroomt wel steeds vaker, zeker de laatste 25 jaar. Dat komt omdat de bodem daalt, terwijl door klimaatverandering de zeespiegel gestaag stijgt.

De Italiaanse overheid besloot na het acqua alta (hoog water) van 1966 een kustverdedigingssysteem te bouwen. Het overleggen, ontwerpen en bouwen duurde tientallen jaren. In 2020 werd de Modulo Sperimentale Elettromeccanico (MOSE) voor het eerst gebruikt.

De stormvloedkering sluit de drie toegangen van de lagune tijdelijk af van de Adriatische Zee. De dammen bestaan uit losse delen die normaal op de bodem liggen. Schepen kunnen Venetië dus bereiken en de overgang van zoet naar zout water blijft bestaan. Dat het systeem werkt, is al gebleken, maar dat moeten de dammen wel op tijd worden gesloten. Het is al voorgekomen dat de stad alsnog overstroomde.

"Maar het systeem is alleen ontworpen voor een lagere zeespiegelstijging", zegt Marjolijn Haasnoot, onderzoeker bij Deltares en hoogleraar klimaatadaptatie aan de Universiteit Utrecht, "en de zeespiegel zal verder blijven stijgen". Venetië kan wel aanvullende maatregelen nemen om de stormvloedkering zolang mogelijk te laten meegaan.

Tijdrekken

Lokaal gebeurt dat al, zegt Haasnoot. Bijvoorbeeld door de fundering van gebouwen te verhogen, bodemdaling af te remmen en kunststof schotten te plaatsen. "Dat moet je op veel grotere schaal gaan doen."

Zelfs in het slechtste geval, als de gevolgen van klimaatverandering tegenvallen, zou het MOSE-systeem zeker nog tientallen jaren meekunnen. En in een minder zwart scenario zelfs nog veel langer. Dat "tijdrekken" kun je gebruiken om na te denken over een aanpak voor de verdere toekomst, zegt Haasnoot.

De experts zien grofweg drie manieren om Venetië te behouden, waarbij elke manier voor- en nadelen heeft. Zo zouden de Italianen ringdijken direct om de stad kunnen bouwen. Dat is niet zo fraai voor de aanblik van de stad zelf. Maar de lagune blijft wel open naar de zee.

Het is ook mogelijk de lagune juist helemaal af te sluiten met een vaste dijk. De aanblik van Venetië blijft dan hetzelfde, maar het heeft een prijs. "Je kunt je Venetië eigenlijk niet voorstellen zonder water", zegt Di Fant. "Als de lagune dicht is, kunnen boten niet afmeren. In de lagune is een bijzonder ecosysteem met planten die afhankelijk zijn van de overgang van zoet naar zout water."

Hoogleraar Haasnoot vergelijkt het met de bouw van de Afsluitdijk. De natuur in het IJsselmeer is nu heel anders dan het waterleven in de vroegere Zuiderzee. En de Afsluitdijk sloot dorpen met een visserij- en scheepvaartcultuur, zoals Urk, Enkhuizen en Spakenburg, af van de zee. Voor Venetië was de binding met de zee belangrijk om Unesco-werelderfgoed te worden.

De meest radicale optie die de experts noemen, is om belangrijke gebouwen landinwaarts te verplaatsen. Dat is relatief duur en ingrijpend, maar technisch kan het, zegt Haasnoot.

Ze vindt het vooral belangrijk om het debat te openen. De Italianen kunnen dan op de korte termijn al werk maken van maatregelen om de MOSE zo lang mogelijk mee te laten gaan. En dan is er tijd het moeilijke debat te voeren over de meer ingrijpende oplossingen voor de verre toekomst.

Bijna zes jaar geleden ging de stormvloedkering bij Venetië voor het eerst helemaal dicht:

Eindhoven Airport en Rotterdam The Hague Airport hebben toch natuurvergunningen nodig, heeft de rechtbank bepaald. Voormalig minister van Natuur en Stikstof, Christine van der Wal, vond in 2024 dat dat niet nodig was. Meerdere natuurorganisaties en omwonenden vochten dat besluit aan.

In 2020 vroegen beide luchthavens een nieuwe natuurvergunning aan. Omdat een nieuwe vergunning en ook een verlenging van de oude vergunning uitbleef, vroegen milieuorganisaties het kabinet om actie te ondernemen.

Minister maakte een fout

Onder meer actiegroep Mobilisation for the Environment (MOB) wilde dat het vliegen werd verboden en dat er een dwangsom werd opgelegd. Volgens de milieugroep was de uitstoot van de luchthavens schadelijk voor de natuur. De minister wilde daar niet aan en oordeelde in 2024 dat een natuurvergunning voor de luchthavens helemaal niet nodig was.

In plaats daarvan kregen de luchthavens een bovengrens voor stikstofuitstoot opgelegd. Volgens de rechtbank maakte de minister hiermee een fout. Vanwege nabijgelegen Natura2000-gebieden is een natuurvergunning wel degelijk verplicht, ook omdat de luchthavens de afgelopen jaren zijn gegroeid, vindt de rechter.

Landbouwminister Van Essen krijgt van de rechtbank nu acht weken de tijd voor een nieuw besluit, dat hij juridisch moet onderbouwen. Dit geldt ook voor de luchthaven in Lelystad, ook daar ontbrak een natuurvergunning.

Teveel stikstofuitstoot

Eindhoven Airport vroeg begin januari al een natuurvergunning aan, nadat uit metingen bleek dat de maximale stikstofuitstoot in 2025 was overschreden. De rechter vindt dat de minister onvoldoende heeft onderbouwd waarom er nog niet wordt gehandhaafd.

Een woordvoerder van het ministerie van Landbouw gaat tegen het ANP nog niet inhoudelijk op de uitspraak in. "We zijn de uitspraak nu aan het bestuderen."

De verdachte van de kunstroof in Assen die géén deal sloot met justitie, moet grotendeels worden vrijgesproken. Dat bepleitten zijn advocaten vandaag in de rechtbank.

Tegen verdachte Bernhard Z. eiste het Openbaar Ministerie dinsdag 5,5 jaar gevangenisstraf. Hij zou een van de drie mannen zijn geweest die vorig jaar met veel geweld de helm van Cotofenesti en enkele gouden armbanden roofde uit het Drents Museum.

Zijn twee medeverdachten kregen een lagere strafeis in ruil voor het teruggeven van de kostbare Roemeense kunstschatten. Tegen hen eiste het OM deze week ruim 3,5 jaar cel.

DNA-sporen

Verdachte Z. blijft ontkennen dat hij in het museum is geweest. Volgens zijn advocaten is daar ook geen enkel bewijs voor, zoals DNA-sporen of camerabeelden waarop hij te herkennen is. Hij is ook niet op het vakantiepark gezien dat de verdachten als uitvalsbasis zouden hebben gebruikt.

Dat zijn DNA op een jas zat die in de buurt van het museum is weggegooid, is volgens zijn advocaten goed te verklaren. De sporen zouden afkomstig zijn van een tas in dezelfde afvalcontainer. Volgens het OM is niet zeker of dat wel kan.

Z. gaf deze week toe dat hij - naast een tas - ook een gestolen auto en kentekenplaten regelde. Dat die bij een kunstroof zouden worden gebruikt, wist hij naar eigen zeggen niet.

"Het bewijs is niet zo overweldigend als het OM wil doen geloven", zei advocaat Micha Jonge Vos. Hij benadrukte nog eens dat Bernhard Z. op geen enkele manier kan helpen bij het terugvinden van de laatste, nog ontbrekende gouden armband.

Verdachte Roemeen

Zijn collega Simcha Plas suggereerde dat mogelijk een Roemeen betrokken is geweest die zich "meer dan verdacht" heeft gedragen in het Drents Museum. Deze man liep een paar dagen voor de roof met een sporttas de tentoonstellingsruimte binnen.

"Hij gaf de totaal ongeloofwaardige verklaring dat hij op zoek was naar een Dacia-garage", zei Plas. De tentoonstelling heette Dacia en zo zou hij per abuis in het museum zijn beland.

Volgens Plas is de man in het verleden gezien met een crimineel die zich bezighield met kunstroven. Maar het OM zei dat na maandenlang onderzoek is uitgesloten dat de Roemeen een rol heeft gespeeld.

Draconische opsporingsmiddelen

De verdediging hekelde ook de zware opsporingsmiddelen die het OM heeft ingezet, zoals het publiceren van namen en foto's van twee verdachten terwijl ze al gearresteerd waren. Als Bernhard Z. niet wordt vrijgesproken, zou zijn straf daarom fors omlaag moeten, vinden zijn advocaten.

Ook de advocaten van de verdachten die wél een deal sloten met justitie, waren verbolgen over de "draconische" middelen die het OM heeft ingezet om de kunstschatten terug te vinden.

Ronald van der Graaf, de advocaat van Douglas W., vond dat het OM meerdere keren buiten haar boekje is gegaan. "Er is letterlijk gezegd: uw cliënt boeit ons niet, de spullen moeten terug en de juridische consequenties zullen we aanvaarden."

Zijn collega Dennis Vlielander vertelde dat hij is geïntimideerd door de politie. Nog voor hij W. voor het eerst sprak, kreeg hij te horen dat hij ervoor moest zorgen dat de kunstschatten terugkwamen. Anders zouden er "consequenties" voor hem zijn.

Onder druk gezet

Kritiek is er ook op een undercoveractie van de politie. Verdachte Jan B. kreeg te maken met agenten die zich voordeden als criminelen. Zij zeiden onder andere tegen B. dat hij al lang "in de kofferbak" had kunnen liggen "met een kankergat in je kop".

Volgens het OM zeiden de agenten dit niet om hem te bedreigen, maar om hem ervan te overtuigen dat ze te vertrouwen waren. Advocaat Nico Meijering vindt dat de politie onaanvaardbare druk heeft uitgeoefend.

Ondanks hun bezwaren gingen de advocaten uiteindelijk toch om tafel met het Openbaar Ministerie. De gemaakte procesafspraken zijn volgens hen een gulden middenweg: geen bekentenis, wel de schatten terug en een lagere strafeis. De rechtbank doet 5 juni uitspraak.

Een reconstructie van de kunstroof in het Drents Museum in Assen:

Zanger Marco Borsato is terug op televisie. Gisteravond at en dronk hij met kok Sergio Herman in het programma Sergio in Italië.

In de afgelopen jaren was Borsato alleen te zien in nieuwsitems over de rechtszaak tegen hem. Nu hij is vrijgesproken van ontucht met een minderjarig meisje, zoekt hij de publiciteit weer op.

Volgens Borsato krijgt hij veel steun, en vragen mensen hem wanneer hij weer gaat optreden.

En dat is interessant, zegt filosoof Jenny Janssens. Want Borsato mag dan zijn vrijgesproken van ontucht, hij heeft wel seksueel getinte appjes gestuurd aan een minderjarig meisje. Dat lijken mensen direct vergeten.

Hoe gaan wij als samenleving om met artiesten die gecanceld zijn? En wat is het eigenlijk, cancelen?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail: dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Lisa Konings

Militairen kunnen voorlopig niet meer oefenen met drones op de Weerterheide. Dat is deels een militair oefenterrein, vlak bij Weert. Het grenst aan een klein vliegveld, Airport Kempen, dat zegt last te hebben gehad van de Defensie-oefeningen. Hierdoor zijn volgens het vliegveld onveilige situaties ontstaan. Het bevestigt daarmee berichtgeving van De Limburger.

Vanaf het vliegveld vertrekken wekelijks enkele honderden vluchten. Dat zijn lesvliegtuigen, maar ook zakelijke vluchten. Het vliegveld zegt dat het meerdere keren is voorgekomen dat toestellen werden geconfronteerd met "vuurpijlen, rookgranaten en drones die opeens opduiken". Hierdoor zou de veiligheid van het vliegverkeer in gevaar zijn gekomen.

Het vliegveld is verantwoordelijk voor de veiligheid van het luchtruim. Het stelt dat het niet lukte om goede afspraken te maken met Defensie over de oefeningen die vlakbij werden gehouden.

Overname vliegveld

Het Ministerie van Defensie stelt dat het stoppen met oefenen met drones een eigen besluit is. Het zegt de oproep te volgen van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De toezichthouder dringt aan op een afstemmingsplan tussen Defensie en het vliegveld. Zolang dat er nog niet is, zegt Defensie toe niet meer met drones te vliegen op de Weerterheide.

De problemen tussen het vliegveld en het ministerie komen op een moment dat er juist wordt gesproken over een overname van Airport Kempen door het Ministerie van Defensie. Defensie heeft vorig jaar al een intentieovereenkomst over overname gesloten met het vliegveld, dat nu nog een familiebedrijf is.

Volgens Dagblad De Limburger is hierbij ook een derde partij betrokken, namelijk industrieel concern VDL. Deze gesprekken hebben nog niet tot een definitieve koop geleid.

Defensie wil uitbreiden

Het vliegveld zegt intussen wel veel extra kosten te moeten maken om de veiligheid van de vliegtuigen te kunnen waarborgen. Het wil dat Defensie daaraan gaat bijdragen.

De komende jaren wil het ministerie van Defensie op veel plekken fors uitbreiden. Het ziet onder meer de oorlog in Oekraïne als een signaal dat er serieus rekening gehouden moet worden met een Russische dreiging. Juist de Weerterheide speelt in die plannen een voorname rol. Het oefenterrein moet groter worden.

Het was ooit een provider met 200.000 klanten in Nederland, maar nu is de allerlaatste klant overgezet. Caiway, een kabelprovider die zijn oorsprong kent in het Westland, is definitief gestopt. Het einde werd bereikt toen Marijke Verbree, de weduwe van oprichter Aart Verbree, als laatste klant overstapte.

Caiway ontstond in 1981 en was in 1995 een van de eerste aanbieders van kabelinternet in Nederland. Twee jaar geleden werd duidelijk dat er geen toekomst meer zat in het bedrijf, waarna werd besloten alle klanten stap voor stap over te hevelen naar provider Delta.

Voor Marijke Verbree is het een mooi moment. Haar man stond aan de basis van het kabelbedrijf en was ook de eerste klant. "Ik ben zeker trots op wat er ooit gemaakt is. En dat het ook weer verdergaat, op een andere manier", vertelt ze aan lokale omroep WOS.

'Altijd al een pionier'

Volgens Verbree wilde haar man altijd dingen doen die anderen niet deden. "Hij was altijd al echt een pionier en dat vond hij verschrikkelijk leuk", vertelt ze. "Dan kwamen mensen naar hem toe om te vragen: 'Oh, meneer Verbree, gaat dat wel goed?' Vooral over dat hele verhaal van analoog naar digitaal."

Aart Verbree stuurde ook aan op het digitaliseren van het bedrijf. Verbree vertelt dat haar man daar een bijzondere datum voor had bedacht: "Hij zei: dat gaan we doen op de meest digitale datum van de eeuw. Op 10 oktober 2010. En zo ging het."

'Cirkel is rond'

In 2024 besloot Caiway te stoppen. Dat werd een heel zorgvuldig proces met nu Marijke Verbree die als laatste klant de overstap maakt naar glasvezelgigant Delta. Een bijzonder moment: haar man was als oprichter de eerste klant en zij nu dus de laatste.

Daarmee is de cirkel rond, zegt Verbree die nog steeds in het Westland woont: "Als ik in de geest van Aart praat, moet ik echt ook zeggen: ik ben heel trots op het Westland." Daar begon het en daar stopt het nu.

Na 34 jaar en zes maanden zwaait Harold Goddijn af als topman van navigatiebedrijf TomTom. Onder zijn leiding groeide het bedrijf uit van kleine start-up tot groot voorbeeld van innovatie uit Nederland.

Hoewel TomTom daarin inmiddels is ingehaald door bedrijven als ASML en Adyen, gaf Goddijn wel het voorbeeld hoe een klein Nederlands bedrijf een wereldspeler kan worden.

"Soms hoor ik mensen vragen: bestaan jullie nog wel?", zei Goddijn twee jaar geleden in dagblad Trouw. Want de tijd dat ruim de helft van alle Europese automobilisten een TomTom op het dashboard had staan voelt als lang geleden. Rond de eeuwwisseling was een TomTom zó populair dat de naam synoniem stond voor een navigatie-apparaat.

"Toen de losse verkoop van kastjes groter was, hadden wij massa's consumenten als klant. Nu hebben wij vijfhonderd klanten die er echt toe doen", legde Goddijn in Trouw de transformatie van TomTom uit. Want het bedrijf maakt nog wel 'navigatiekastjes', maar levert vooral kaarten en routes voor autobouwers en technologiebedrijven als Apple en Uber.

Goddijn was in 1991 één van de vier oprichters van TomTom, waar hij in 2001 de hoogste baas werd. De econoom leidde vanaf eind jaren 80 de Nederlandse divisie van Psion, een Britse producent van zakcomputers.

Rond de eeuwwisseling waren de navigatiekastjes van TomTom niet meer weg te denken uit de auto. In 2005 volgde een beursgang. Daar liet Goddijn zich ontvallen dat het toen succesvolle TomTom het niet makkelijk zou krijgen. "TomTom moet een winnaar zijn in een markt waarin de komende jaren ook veel verliezers zullen zijn", citeerde het Financieele Dagblad hem.

De gratis routeplanners op de mobiele telefoon drukten TomTom in de jaren daarna snel van de kaart. Het bedrijf zakte in de rode cijfers, ook doordat een dure overname van kaartenmaker TeleAtlas in 2008 in eerste instantie niet goed uitpakte.

De overname hielp TomTom wel bij de transitie naar een technologische variant van het oud-Hollandse ambacht van kaarten maken. "Wij zijn een ander bedrijf geworden", aldus Goddijn in Trouw. "TomTom brengt meer dan dertig jaar de wereld in kaart en dit is de derde keer dat wij ons opnieuw hebben uitgevonden."

Wie de artikelen in kranten en op nieuwswebsites van de afgelopen twintig jaar erop naslaat leest vooral dat het succesverhaal van TomTom ten einde zou zijn. De laatste grote tegenvaller was de malaise in de Europese auto-industrie, waar ook TomTom als maker van de navigatiesoftware last van kreeg.

Op de beurs is van de recordprijs van ruim 56 euro per aandeel met een waarde van zo'n 4,5 euro niet zo veel meer over. Goddijn is met 12,9 procent nog altijd de grootste aandeelhouder, gevolgd door zijn vrouw, de Française Corinne Vigreux, met 12,4 procent. Vorig jaar kocht het paar aandelen bij als teken van vertrouwen in het bedrijf.

Zelfrijdende auto's

Inmiddels ziet TomTom de markt van zelfrijdende auto's als groeimarkt voor zijn kaarten. Nederland is het eerste Europese land waar een zelfrijdende auto, van Tesla, de weg op mag. De RDW gaf hier vrijdag goedkeuring voor.

Ook de Europese wens om minder afhankelijk te worden van grote Amerikaanse techbedrijven biedt kansen: "Je hebt Google, maar wij zien dat daarnaast behoefte is aan een onafhankelijke speler. Niet iedereen zit erop te wachten om al zijn data met hen te delen en hun technologie heeft ook beperkingen. Wij zijn meer ingericht om met onze partners samen te werken", zei Goddijn al in 2021 in De Telegraaf.

Stabiele inkomsten

Bij de beursgang in 2005 beloofde hij niet te vertrekken voordat hij van TomTom weer een succes had gemaakt: "Dat is wat ik leuk vind. Daarom wil ik nog heel lang aanblijven als ceo." Het grote succes is er nog niet, maar TomTom is er nog steeds. "Het opbouwen en leiden van TomTom is het voorrecht van mijn professionele leven geweest", zei hij vorige maand bij de aankondiging van zijn afscheid.

Al dan niet toevallig volgt voormalig commercieel directeur Mike Schoofs de oprichter op. Hoewel TomTom overleefde in moeilijke tijden, moet het bedrijf weer stabiele inkomsten krijgen en winst maken. "Als architect van onze wereldwijde commerciële organisatie is Mike uniek gepositioneerd om het bedrijf vooruit te leiden", aldus Goddijn.

Na twee schietincidenten op Turkse scholen in twee dagen tijd komt de regering van het land met maatregelen. Op korte termijn moeten die leiden tot verbetering van de fysieke veiligheid op scholen. Ook wil de overheid iets doen tegen verheerlijking van geweld op sociale media.

Afgelopen dinsdag opende een 19-jarige oud-leerling het vuur op een school in het zuidoosten van Turkije. Daarbij raakten zestien mensen gewond, onder wie tien leerlingen.

Een dag later was er op een andere school weer een schietpartij. Daar was het een 14-jarige die met vijf vuurwapens zijn school binnenliep en lukraak om zich heen schoot. Acht leerlingen van 10 en 11 jaar werden gedood, ook een leraar van 55 kwam om het leven. Beide schutters zijn dood.

De autoriteiten proberen snel maatregelen te nemen om scholen veiliger te maken. Zo moet er op alle scholen in het land beveiliging komen, en wordt in de omgeving van scholen extra gelet op verdachte personen en voertuigen.

83 arrestatiebevelen

Daarnaast is het gebruik van sociale media een belangrijk onderwerp geworden. De politie onderzoekt honderden accounts waarop berichten over de schietpartijen zijn gedeeld. Er zijn inmiddels 83 arrestatiebevelen uitgevaardigd voor mensen die online "de misdaad en de daders hebben geprezen" of "zich hebben beziggehouden met activiteiten die de openbare orde negatief beïnvloeden", aldus de politie. Daarnaast zijn tientallen Telegramgroepen gesloten waarin de schietpartijen besproken werden.

De 19-jarige schutter had voorafgaand aan zijn daden op sociale media gedreigd de school aan te vallen. De andere schutter, de 14-jarige, heeft in zijn profiel een foto van Elliot Rodger gebruikt, schrijven Turkse media. Dat was een 22-jarige Amerikaan die in 2014 zes mensen doodschoot op de Universiteit van Californië, naar eigen zeggen als "straf voor de vrouwen die hem afwezen".

Schok is groot

Het Turkse ministerie van Onderwijs zegt in een verklaring dat "alle factoren die kinderen en jongeren aanzetten tot geweld of geweld verheerlijken, zorgvuldig moeten worden aangepakt". Daarbij doelt het ministerie op "schadelijke" online content, online pesten, het verheerlijken van misdaad en daders, en de impact van series, films en andere elementen uit de populaire cultuur".

In Turkije is de schok na de gebeurtenissen groot. Schietpartijen komen er nauwelijks voor. Onderwijspersoneel is na de schietpartijen spontaan de straat op gegaan om aandacht te vragen voor veiligheid op scholen. Ook komt de discussie over een socialemediaverbod voor kinderen in een stroomversnelling.

De Franse regering heeft het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid gevraagd om een hoogbejaarde Française vrij te laten. De 86-jarige Marie-Thérèse Ross werd op 1 april in haar huis in de staat Alabama opgepakt door de immigratie- en douanedienst ICE, omdat de termijn van haar toeristenvisum was verstreken. Ze wordt nu vastgehouden in een detentiecentrum in de staat Louisiana.

De Franse consul in New Orleans bezocht haar twee keer. "Gezien haar leeftijd willen we haar zo snel mogelijk uit deze situatie zien te krijgen", zegt hij tegen persbureau AP.

Ross was nog geen jaar getrouwd met een gepensioneerde kolonel van het Amerikaanse leger. Ze hadden elkaar begin jaren 60 leren kennen, toen deze Bill (William) Ross was gelegerd op een de NAVO-basis bij het Franse Saint-Nazaire. Zij werkte daar als secretaresse. De twee werden verliefd, maar hij vertrok met de andere Amerikanen toen Frankrijk zich halverwege de jaren 60 militair terugtrok uit de NAVO.

Aan handen en voeten geboeid

Ze verloren elkaar uit het oog en trouwden ieder met een ander, maar zij vergat Bill niet. In 2010 werd het contact hersteld. De echtparen bezochten elkaar over en weer. In 2022 overleed de man van Marie-Thérèse.

Bill was toen al weduwnaar. Ze kregen een relatie en vorig jaar trouwden ze. "Ze leken wel twee verliefde tieners", vertelde een zoon tegen de krant Ouest France. Zijn moeder vroeg een green card aan, die in de VS recht geeft op permanent verblijf, maar die heeft ze nog niet.

Na haar arrestatie namen haar buren contact op met haar kinderen in Frankrijk. "Elke ochtend word ik wakker en zeg ik tegen mezelf dat het niet waar is, dat ik een nachtmerrie heb gehad", zegt de zoon die met Ouest France sprak. "Ze werd aan handen en voeten geboeid, alsof ze een gevaarlijke crimineel was."

Ruzie over erfenis

Hij en zijn broer en zus maken zich grote zorgen. Hun moeder heeft hartproblemen en ernstige rugklachten, zegt hij tegen de krant. Maar ze zou standhouden. "Onze moeder is een vechtster. Ze is een natuurkracht."

De zoon vermoedt dat Ross' arrestatie iets te maken heeft met een ruzie over de erfenis van haar man. Een zoon van hem liet water, internet en elektriciteit in het huis van zijn vader afsluiten. Marie-Thérèse stapte naar de rechter. De zitting stond op 9 april gepland, een week ervoor werd ze opgepakt. Bewijs voor een verband heeft de zoon niet.

In het centrum van Rotterdam lagen onlangs honderden euro's op straat: door een storing bij een geldautomaat bleven er munten uit de machine komen, voor ruim 220 euro.

"Oplettende en eerlijke" omstanders zagen het gebeuren en meldden het bij de handhaving, schrijft de handhaving op Instagram. Hoe lang de vrijgevige machine zijn gang kon gaan, is niet bekend. "Dankzij snel handelen hebben onze collega's het bedrag veilig kunnen stellen."

Er is bij aankomst meteen contact opgenomen met de beheerder van de automaat, waarna de machine werd stilgezet. Het geld dat op straat terechtkwam, is volgens de handhaving "netjes vastgelegd". "Het bedrag staat klaar om opgehaald te worden."

In de Nieuwe Kerk in Middelburg zijn de jaarlijkse Four Freedoms Awards uitgereikt, aan onder meer de Oekraïense president Zelensky en verkrachtingsslachtoffer Gisèle Pelicot uit Frankrijk.

Zelensky en het Oekraïense volk kregen de prestigieuze prijs toegekend voor hun "moed, veerkracht en doorzettingsvermogen" in de oorlog met Rusland.

"Ik ben Nederland dankbaar", zei Zelensky in zijn speech. "De wereld keek niet weg, en liet Oekraïne niet over aan een roofdier. Dat heeft veel veranderd voor Oekraïne. Dankzij die steun leven we nog steeds in een wereld die niet is verdeeld door roofdieren, maar waar vrijheid regeert. Vrijheid is niet abstract. Vrijheid is geen geschenk. Vrijheid is iets waar mensen altijd voor moeten vechten."

Roosevelt

Zelensky kreeg de award van een achterkleindochter van de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt. De Four Freedoms Awards zijn gebaseerd op de vier vrijheden die hij formuleerde in 1941.

Bij de uitreiking waren behalve veel publiek ook koning Willem-Alexander, prinses Beatrix, voormalig premier Schoof, premier Jetten en familieleden van Roosevelt aanwezig.

'Russische waanzin'

Zelensky begon zijn speech met een oproep tot een minuut stilte ter nagedachtenis aan de mensen die afgelopen nacht omkwamen bij Russische luchtaanvallen op Odesa, Kyiv en andere steden. Daarbij werden zestien mensen gedood, onder wie een kind van 12.

"Vandaag is weer een zware dag in Oekraïne. In één nacht zijn meer dan 300 drones en 129 ballistische raketten ingeslagen op ons land", zei Zelensky. "Het luchtalarm ging af in veel steden. Er zijn veel levens verloren gegaan. Mensen en kinderen die slachtoffer zijn van de Russische waanzin." De Oekraïense president kreeg na zijn toespraak een staande ovatie.

Four Freedoms Awards

De Four Freedoms Awards worden elk jaar uitgereikt aan personen en organisaties die zich inzetten voor het waarborgen van vrijheid en het verdedigen van mensenrechten.

De prijzen zijn gebaseerd op de vier vrijheden die de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt benoemde tijdens de State of the Union in 1941:

Voor elk van de vier pijlers wordt een award toegekend door een jury. Daarnaast is er een Internationale Four Freedom Award, die gaat dit jaar naar de Oekraïners.

De awards worden sinds 1982 afwisselend in Middelburg en New York uitgereikt. De voorouders van familie Roosevelt komen vermoedelijk van het Zeeuwse eiland Tholen.

Ook Gisèle Pelicot, boegbeeld van het doorbreken van taboes rondom seksueel misbruik, kreeg een van de Four Freedoms Awards, die voor de vrijwaring van vrees. De 73-jarige Française werd jarenlang door haar man gedrogeerd en uitgeleverd aan tientallen mannen die haar verkrachtten.

Pelicot zei ontroerd te zijn door de onderscheiding, maar voelde zich ook verantwoordelijk en bescheiden. Ze droeg de prijs op aan alle slachtoffers van seksueel en gendergerelateerd geweld, aan degenen die dat geweld bestrijden, maar ook aan degenen die het geweld niet hebben overleefd. "Zodat hun verlies niet voor niets is geweest."

Ze zei dat slachtoffers van seksueel geweld nooit alleen zijn in hun strijd. "We zijn met miljoenen die dit meemaken. Ze moeten weten dat ze sterk zijn, en geloven in de mogelijkheden om die ellende boven te komen, ook al lijkt er geen hoop."

Het massaproces tegen haar man wilde Pelicot bewust in de openbaarheid laten plaatsvinden, naar eigen zeggen om de schaamte niet bij het slachtoffer, maar bij de dader te leggen. Presentator en ondernemer Olcay Gulsen, die de prijs aan haar overhandigde, zei dat Pelicot daarmee een "revolutionaire boodschap" aan de wereld had meegegeven. Gulsen groeide zelf op in een gezin met een gewelddadige vader.

De andere drie Four Freedoms Awards gingen naar de ngo Committee to Protect Journalists (voor vrijheid van meningsuiting) en Isidora Uribe Silva (vrijwaring van gebrek). De Chileense rechtenstudent heeft een houding- en bewegingsstoornis en zet zich in voor mensen met een beperking. Zij ontving na haar speech een staande ovatie.

De winnaar van de prijs voor de vrijheid van godsdienst is niet bekendgemaakt omdat het volgens de organisatie van de prijs op dit moment niet veilig genoeg dat openbaar te maken. Dat is nog nooit gebeurd in de afgelopen veertig jaar dat de prijzen worden uitgereikt. Het joods-islamitische initiatief Deel de Duif kreeg de Youth for Freedom prijs.

Grote banken zetten in op hulp met het aanvragen van toeslagen. ING en Rabobank hebben speciale teams opgezet om mensen die lastig rondkomen te helpen om financiële problemen te voorkomen of op te lossen. Dat kan vooral met hulp met het aanvragen van toeslagen, verwachten zij.

Van de grote banken is ING de eerste die het mogelijk maakt om in de app van de bank te controleren of je recht hebt op zorg-, huur- of kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget. Klanten worden na de zogenoemde Toeslagen Check doorgestuurd naar de instantie om de toeslag direct aan te vragen.

De financiële informatie automatisch laten invullen op basis van de gegevens van de betaalrekening kan niet, zegt Japke Kaastra, hoofd financiële gezondheid bij ING. "Dat mag van de privacywet niet. Maar om te controleren of je recht hebt op toeslagen is een compleet beeld van het huishouden nodig. Als bijvoorbeeld een partner bij een andere bank zit dan lukt dat niet."

Kaastra noemt de nu gelanceerde optie in de app een eerste stap: "Nu kun je controleren op welke nationale toeslagen je recht hebt. Dat zijn ook de hoogste bedragen. Maar we denken aan een uitbreiding met bijvoorbeeld ook gemeentelijke regelingen, zoals de bijzondere bijstand of kwijtschelding van belastingen."

Zorgloket

Banken begonnen enkele jaren terug via hun apps met het tonen van het inkomsten- en uitgavenpatroon van klanten. Vaak kunnen klanten zelfs een budget toewijzen aan bepaalde uitgaven, om te voorkomen dat ze maandelijks te veel uitgeven.

"Soms koppelen we daar een banner aan met een verwijzing naar Geldfit of Hulp Bij Geldzorgen", zegt Maartje Gosselink, hoofd Financieel Leven bij Rabobank. Behalve zakelijke klanten kunnen inmiddels ook particulieren die in geldproblemen komen terecht bij een speciaal loket. Dit team heet bij Rabobank Hulp Bij Geldzorgen. Via "een luisterend oor, overzicht en begeleiding" helpen zij volgens Gosselink "financiële problemen vroegtijdig aan te pakken".

Ook ABN Amro heeft een team zogenoemde financieel gezondheidscoaches. Mensen met geldproblemen worden daar onder meer in contact gebracht met instanties die kunnen helpen met het aanvragen van toeslagen. Vanwege de privacyregels durft de bank het nog niet aan om in de app koppelingen te maken met toeslagen.

Dat geldt ook voor ASN. Die bank zegt "begaan te zijn" met klanten in financiële problemen, bijvoorbeeld omdat die toeslagen mislopen. De bank wijst op enkele "gevoelige punten" waardoor ASN nu nog terughoudend is met proactieve hulp: "Er is de privacywet. Maar wie is er verantwoordelijk als een klant door een verandering geen recht meer heeft op een toeslag?"

Nooit gecheckt

Het Centraal Planbureau (CPB) berekende vorig jaar dat ruim 1 miljard euro aan huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget op de plank blijft liggen door mensen die er wel recht op hebben, maar het niet aanvragen. Opvallend is dat vooral zelfstandigen en net-gepensioneerden veel toeslagen niet aanvragen.

Uit nieuw onderzoek van ING blijkt dat lang niet iedereen die moeilijk kan rondkomen het afgelopen jaar heeft uitgezocht of het mogelijk is om toeslagen te ontvangen. Vaak denken mensen dat ze hier toch geen recht op hebben.

Ook gaan veel mensen bij een verandering in inkomen, gezin of woonsituatie niet na of dit iets betekent voor toeslagen. Veel weten ook niet dat toeslagen ook met terugwerkende kracht kunnen worden aangevraagd.

Kaastra wijst naar het constante veranderde drempels met toeslagen die het ingewikkeld maken. "Voor zorgtoeslag is de inkomensgrens de afgelopen jaren met meer dan 30 procent opgerekt. Daardoor hebben veel meer mensen hier nu recht op. Ook weten veel mensen niet dat de huur nu niet meer zo hoog kan zijn om geen recht te hebben op huurtoeslag. Dat je ooit zag dat je er geen recht op had, betekent niet dat je er nu nog steeds geen recht op hebt."

Wat ook meespeelt is financiële stress bij geldproblemen. "Mensen die financieel moeilijk rondkomen weten minder goed waar zij moeten checken of zij recht hebben op toeslagen en zijn vaker bang om fouten te maken bij het doorgeven van gegevens."

Simpeler taal

De Dienst Toeslagen probeert mensen die recht hebben op toeslagen hier al enige tijd actief op te wijzen. Enkele jaren terug bleek dat nog niet de helft van de mensen die een brief krijgen er iets mee doet. Omdat ontvangers de brief vaak niet begrijpen, hoopt de Dienst Toeslagen meer reacties te krijgen door in de brieven simpeler taal te gebruiken.

Kaastra vraagt zich af in hoeverre een brief mensen echt aanspoort tot actie: "Een brief laat je vaak liggen. Dagelijks loggen ongeveer zes miljoen klanten acht miljoen keer per dag in op de app. Veel mensen gebruiken de app dus vaker dan één keer per dag. Wij willen klanten proactief erop wijzen om die check even te doen. Voor heel veel mensen maakt wel of geen toeslagen het verschil in vier of drie keer in de maand boodschappen te kunnen doen."

Minder stress, minder schulden

De vraag is wel wat banken met deze dienstverlening opschieten. Gosselink stelt dat Rabobank niet wil verdienen aan financiële problemen. "Financieel gezonde klanten zijn op de lange termijn beter af, en dat geldt ook voor ons. Voorkomen is beter dan genezen: minder stress, minder schulden en meer stabiliteit."

Kaastra van ING zegt dat klanten zonder geldproblemen ook beter voor de bank zijn: "Klanten die geld overhouden kunnen bij ons een spaarrekening openen. Voor klanten die in financiële problemen moet je als bank risicokosten opzij zetten. Dus het is ook voor de bank belangrijk dat mensen financieel gezond zijn."

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit heeft een inval gedaan bij vleesproducent Esro in het Brabantse Nuenen. Rechercheurs van de toezichthouder werden daarbij ondersteund door de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), omdat die bevoegd is om wapens bij zich te dragen.

Op het terrein zijn vrachtwagens gecontroleerd en is het bedrijfspand doorzocht. Een 112-fotograaf ter plaatse spreekt van een grote inval waarbij "tientallen mensen" van de NVWA en FIOD aanwezig zijn.

Volgens hem zijn er mensen aangehouden, onder wie de eigenaar van het bedrijf. Een woordvoerder van de NVWA kan dat nog niet bevestigen, en hoopt op een later moment meer te kunnen zeggen. De reden van de inval is nog niet bekendgemaakt.

Volgens de woordvoerder is de actie opgezet door de NVWA, en is de FIOD er alleen ter ondersteuning. "Je gaat ervan uit dat het rustig blijft, maar zij zorgen ervoor dat de mensen van de NVWA veilig kunnen werken."