NOS Nieuws - Algemeen

Makelaars en huizenkopers reageren wisselend op het ingrijpen van de minister in de makelaarssector. Hoewel het voor de een beter laat komt dan nooit, zijn anderen bang dat de aangekondigde maatregelen ten koste gaan van de kwaliteit van het makelaarsberoep.

Minister Boekholt-O'Sullivan kondigde vandaag aan zelf toezicht te willen gaan houden op de hele makelaarsbranche. Via een beroepsregister en een klachtenloket hoopt ze huizenkopers meer transparantie en duidelijkheid te kunnen geven over het koopproces.

Op deze manier wordt het beroep van de makelaar landelijk geregistreerd. Daardoor moeten makelaars gebonden worden aan wettelijke gedragsnormen. Wanneer een makelaar zich daar niet aan houdt, kan die uit het ambt worden gezet.

Negatieve ervaringen

De minister grijpt in na signalen van kopers over de misstanden in de makelaarsbranche. Sinds augustus meldden zich bij het meldpunt van Vereniging Eigen Huis (VEH) meer dan 900 mensen met klachten over makelaars.

Ook de NOS sprak huizenzoekers en huizenkopers die negatieve ervaringen hadden met een makelaar. Zo worden veel kopers onder druk gezet om een hoger bod uit te brengen op een huis, terwijl ze niet weten of dat wel nodig is. Vanwege de krappe huizenmarkt voelen ze zich vaak genoodzaakt mee te gaan in het advies van de makelaar om hoger te bieden.

Bovendien ervaren sommige kopers dat aankoop- en verkoopmakelaars soms onderlinge afspraken hebben buiten de kopers om. Meerdere kopers zeggen tegen de NOS dat het vastleggen van regels meer rust zou geven in het koopproces.

Vereniging Eigen Huis ziet met het ingrijpen van de minister dat de problemen van veel huizenkopers hiermee erkend worden. "Consumenten mogen niet langer de dupe worden van een ondoorzichtig koopproces. Duidelijke regels en een professionele makelaarssector zijn onmisbaar voor een gezonde woningmarkt", schrijft de VEH.

Reputatieschade

Ook makelaarsverenigingen reageren in eerste instantie positief op de aankondiging van vastgelegde gedragsregels in de makelaarssector. "Een consument moet bij iedere makelaar kunnen vertrouwen op een helder en transparant biedproces", zegt Tristan Bons van Vastgoed Nederland.

De branchevereniging is vooral tevreden met de registerplicht die vastlegt wie er in Nederland het makelaarsberoep uitoefent. Op dit moment kan een makelaar die uit de ene vereniging wordt geschorst of gezet gewoon zelfstandig doorgaan. Straks kan een makelaar die na een tuchtuitspraak uit het register wordt geschreven niet meer verder.

Bons zegt wel te balen dat de wetgeving er nu pas lijkt te komen. "De consument had een hoop ellende bespaard kunnen blijven. Een kleine groep die het niet zo nauw neemt met de regels, kan het vertrouwen in een hele beroepsgroep beschadigen."

Wel of geen opleiding

Ook de NVM schrijft de registratieplicht van de makelaar te steunen. De makelaarsvereniging vindt het belangrijk dat de minister in de plannen nog wel uitwerkt hoe de kwaliteit van het makelaarsvak gewaarborgd blijft, bijvoorbeeld met opleidingseisen. "Een registratie of een biedlogboek maakt iemand nog geen deskundige makelaar", zegt voorzitter van de NVM Lana Goutsmits-Gerssen.

Makelaarsverenigingen zoals de NVM en Vastgoed Nederland verplichten hun leden op dit moment om verschillende opleidingen en trainingen te doen. Goutsmits-Gerssen hoopt dat de minister in de regels opneemt dat een makelaar die opleidingen en trainingen ook doet bij de aanmelding in het register.

"Een wettelijk register wekt de verwachting dat een makelaar gekwalificeerd is. Zonder vakbekwaamheidseisen maak je die verwachting niet waar. Dat is schijnzekerheid. De consument verdient een wettelijke kwaliteitsgarantie die inhoud heeft", zegt Goutsmits-Gerssen.

Bart-Jan Mutters, makelaar in Leerdam, zit niet te wachten op nog meer opleidingen. "Ik vind het goed dat er meer transparantie komt voor de consument, maar we hopen dat de opleidingsdruk niet gaat toenemen, omdat we juist al zoveel trainingen zelf doen hier", zegt hij.

De minister gaat de komende tijd in gesprek met de makelaarssector en werkt daarna de plannen uit. Ze hoopt begin 2027 met de concrete voorstellen te komen.

De Britse politie heeft een man met de Britse en Iraanse nationaliteit gearresteerd op verdenking van het voorbereiden van terreurdaden bij de luchtmachtbasis bij Fairford.

De 27-jarige man werd in de wijk Westminster in Londen opgepakt, meldt de Britse antiterreurpolitie in een verklaring. Ook zijn volgens de Britse autoriteiten twee panden in hetzelfde gebied doorzocht. In het onderzoek is ook een 26-jarige Brit verhoord.

Afgelopen zondag werden vijf Britse mannen, tussen de 23 en 25 jaar, aangehouden in de buurt van de basis van de Royal Air Force bij Fairford in het graafschap Gloucestershire. Ze worden verdacht van het voorbereiden van een terroristische aanslag.

Op de luchtmachtbasis zijn naast Britse militairen ook Amerikaanse militairen en bommenwerpers gestationeerd. Die vliegbasis wordt gebruikt in de oorlog tegen Iran.

De antiterreurpolitie zegt alle mogelijke scenario's te onderzoeken, ook of sprake is van buitenlandse inmenging.

Eerder wezen de Amerikaanse president Trump en minister van Buitenlandse Zaken Rubio naar Iran. Ook de Britse premier Burnham zei deze week dat er "sterke aanwijzingen" zijn dat dat land een rol heeft gespeeld bij het incident.

De Islamitische Revolutionaire Garde van Iran waarschuwde eerder dat elke basis die betrokken is bij de oorlog als legitiem doel wordt beschouwd. Het land ontkent echter betrokken te zijn geweest bij het incident bij de luchtmachtbasis in Fairford.

Verdachte belde politie

De vijf eerder opgepakte mannen werden maandag op borgtocht vrijgelaten. Aanvankelijk werd gedacht dat het vijftal werd opgepakt nadat een buurtbewoner de politie had gealarmeerd.

Later werd bekend dat de Britse politie een uur eerder door een van de verdachten zelf was gebeld, schrijven Britse media.

Hulpdiensten in Nepal hebben vijftien lichamen geborgen van bergbeklimmers die zondag werden bedolven onder een lawine. Ze zijn gevonden in het basiskamp van de berg Himlung Himal, vlak bij de grens met Tibet. Er wordt nog één klimmer vermist.

De groep was bezig met het inrichten van het basiskamp op de ruim 7000 meter hoge berg. Ze waren tenten aan het opzetten en touwen aan het vastmaken voor het klimseizoen, dat nu begint. De meesten waren berggidsen, maar er waren ook koks bij.

Afgelopen zondag werden al snel de lichamen van twee berggidsen gevonden. De afgelopen dagen hebben reddingsteams naar de anderen gezocht, aanvankelijk nog in de hoop om overlevenden te vinden. Maar de afgelopen dagen werden alleen doden gevonden.

Vandaag werden nog acht lichamen onder de diepe sneeuw vandaan gehaald, waarmee het dodental op vijftien komt. Naar de vermiste persoon wordt nog gezocht, maar volgens de directeur van de Nepalese bergsportorganisatie is de kans klein dat die nog gevonden wordt, mogelijk wordt de bergingsoperatie snel beëindigd.

Noodweer door orkaan

Nepal en India hadden zondag te maken met hevig noodweer, veroorzaakt door een orkaan boven de Baai van Bengalen. Dagenlang viel er hevige regen en sneeuw. Rivieren traden buiten hun oevers en er waren aardverschuivingen. Er vielen tientallen doden: 31 in Nepal en 80 in India. Ook de lawine waar de klimmers in terechtkwamen, was een gevolg van het noodweer.

Nepal was en is nog altijd bezig met het herstel na de vorige ramp. In augustus liet een ijslawine een spoor van verwoesting achter. Meer dan 1450 mensen kwamen om en nog altijd worden er duizenden mensen vermist.

Noodhulproutes geblokkeerd

Het noodweer van afgelopen weekend heeft er ook voor gezorgd dat wegen en bruggen geblokkeerd zijn geraakt. Sommige routes werden door de overheid uit voorzorg afgesloten. Daardoor zijn allerlei plekken nog nauwelijks bereikbaar voor noodhulp.

De klimsport is een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor Nepal. Acht van de veertien hoogste bergen ter wereld bevinden zich in het land. Om een berg als de Himlung Himal te beklimmen is een vergunning nodig. Voor dit seizoen zijn er zo'n 600 vergunningen afgegeven aan klimmers uit bijna 70 landen.

De Israëlische premier Netanyahu heeft in gesprek met Fox News gezegd dat de co-piloot van het Flydubai-toestel een geradicaliseerde moslim is. Hij zou zijn geïndoctrineerd met islamistisch gedachtegoed en suïcidaal zijn geweest.

Wat voor verleden de man precies zou hebben, is nog niet duidelijk. Netanyahu had daar naar eigen zeggen geen specifieke informatie over. Ook veel andere vragen staan vooralsnog open.

Dit zijn beelden die gisteren in het toestel zijn gemaakt. Het is heftig beeld:

Om bij de co-piloot te blijven: die heeft de Omaanse nationaliteit en dat roept vragen op. Want Israël heeft geen diplomatieke relatie met dat land en daarom had de piloot vermoedelijk nooit op de vlucht mogen zitten.

De Israëlische minister van Transport Miri Regev wijst erop dat de afspraak met de VAE is dat er alleen piloten op de vlucht hadden mogen zitten die een paspoort hebben van landen waarmee Israël diplomatieke betrekkingen onderhoudt. Regev wil nu weten of Flydubai de luchtvaartovereenkomst heeft gebroken.

Ook piloten worden gecheckt

Een mogelijkheid is dat de co-piloot twee paspoorten heeft gehad. Maar volgens deskundigen lijkt die kans klein omdat dit uitzonderlijk is in Oman.

Een andere vraag is of de co-piloot echt een mes bij zich had? Dat zou niet moeten kunnen. Piloten worden net als passagiers uitgebreid gecheckt op een vliegveld. De regels zijn min of meer hetzelfde. Een mes had nooit aan boord mogen komen.

Of sloeg hij toe met een bijl? Die is standaard aanwezig voor noodgevallen om bij zeer ernstige problemen toch een paneel open te kunnen breken. Of een deur. Toch zag een getuige de co-piloot met een mes in zijn hand.

Onderzoek in meerdere landen

Meer antwoorden kunnen nog wel even op zich laten wachten, want het onderzoek naar de bijna-crash is complex. Dat komt doordat het op meerdere plekken plaatsvindt en de diplomatieke relaties tussen de betrokken landen zijn precair.

In Israël zelf onderzoeken veiligheidsdiensten het voorval. Zo zijn alle passagiers bij terugkomst in Israël gehoord door de geheime dienst Mossad, zo beschrijft de BBC.

Omdat het toestel onder de vlag van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) vloog, waar Dubai deel van uitmaakt, leidt dat land het onderzoek.

De co-piloot is inmiddels overgedragen aan de Verenigde Arabische Emiraten, zegt Saudi-Arabië. Hij werd vandaag in Saudi-Arabië behandeld aan zijn verwondingen omdat het toestel in dat land een noodlanding maakte. Volgens berichten in de media heeft Saudi-Arabië hem al verhoord.

De hoofdaanklager van de VAE bevestigt dat er een onderzoek is gestart en dat er ook gekeken wordt naar de vraag of er sprake is van terrorisme. Premier Netanyahu trok al een vergelijking met de 9/11-aanslagen in de VS, al voegde hij eraan toe dat veel nog moeten worden onderzocht.

Een held

Waar steeds minder twijfel over lijkt te zijn, is de rol van de andere piloot. De Indiër Smit Machchhar lijkt een sleutelrol te hebben gespeeld bij het voorkomen van een fatale crash van het vliegtuig.

Hij wist, terwijl hij al gewond was, de zwaar beveiligde deur van de cockpit te openen zodat passagiers de co-piloot konden overmeesteren en het toestel weer in een rechte baan konden krijgen.

Hij wordt nu geprezen als held, in de eerste plaats door de premier van India. Hij omschreef zijn handelen op X: "Gezagvoerder Smit Machchhar heeft de wereld de hoogste vorm van moed getoond."

De ambassade van India in de VAE zegt op X dat hij na zijn operatie goed herstelt.

Israël alert

Ook de Israëlische premier Netanyahu prijst Machchhar: "Hoewel hij was neergestoken en ernstig gewond was, bood hij weerstand, opende hij de cockpitdeur en maakte hij het mogelijk dat passagiers en bemanningsleden de aanvaller overmeesterden. Zo werd een ramp in de lucht voorkomen."

Het incident komt op een moment dat de Israëlische diensten zich voorbereiden op de verkiezingen, de eerste sinds de terreuraanslagen van 7 oktober 2023. Ook die dag brengt extra alertheid met zich mee.

Intussen klinkt het in Israëlische media dat de chef van binnenlandse veiligheidsdienst Shin Bet zich al langer zorgen zou maken over de vluchten vanuit de Emiraten. De beveiliging zou onvoldoende zijn geweest. Maar daartegenover staat de uitspraak van Netanyahu. Hij stelt dat er geen concrete signalen waren dat het incident eraan zat te komen.

De douane op Schiphol heeft deze week 18 kilo cocaïne gevonden bij een bemanningslid van een vliegtuig. Om welke luchtvaartmaatschappij het gaat, zegt de douane niet, schrijft NH Nieuws. Het bemanningslid is aangehouden.

De drugs werden dinsdag gevonden nadat de bemanning was geland op Schiphol na een vlucht uit Mexico. Bij een controle van bemanningsleden en hun bagage werden achttien pakketten met drugs ontdekt.

Scancontrole

Het bemanningslid had de drugs verdeeld over drie verschillende stukken handbagage. Een scan wees op afwijkingen in de bagage waarna douaniers de drie stukken verder onderzochten.

De aangetroffen cocaïne is in beslag genomen en vernietigd.

De zaak is overgedragen aan een drugsteam van de Koninklijke Marechaussee. Het team doet verder onderzoek onder leiding van het Openbaar Ministerie.

Het schip de Batavia is vanochtend begonnen aan zijn laatste reis. Na anderhalve week vertrok het schip uit Amsterdam waar het in een droogdok klaargemaakt werd om aan land te zetten. Vanwege houtrot zal de reconstructie van het historische VOC-schip voorgoed op het droge komen te liggen.

De Batavia lag dertig jaar in het water, schrijft Omroep Flevoland. Het deel dat altijd in het water lag, leed al een tijdje aan houtrot. Experts concludeerden dat het schip niet meer in het water kon blijven.

Anderhalve week geleden ging het schip naar de NDSM-werf in Amsterdam. Daar werd het schip in een metalen constructie gezet. Dat is nodig om het schip aan wal te plaatsen. Vervolgens werd de Batavia op een ponton (een drijvend platform) geplaatst. Sleepboten trokken het ponton naar Lelystad.

Het verslepen van het schip trok bekijks:

Morgen wordt het schip van het ponton over de dijk gereden en neergezet naast Museum Batavialand.

De Batavia is een reconstructie van het VOC-schip dat 400 jaar geleden op de eerste reis verging. In 1628 vertrok het schip vanaf Texel met bestemming Java. Het voer echter te ver door en strandde op de riffen van de Houtman Abrolhos-eilanden in Australië.

In 1985 werd begonnen aan de reconstructie van het schip. Tien jaar later werd de Batavia door de toenmalige koningin Beatrix gedoopt.

Een overwinning voor de linkse partijen en de vakbonden: de bezuinigingen op de sociale zekerheid zijn voorlopig van tafel. Het succes wordt voor een groot deel toegeschreven aan de, relatief nieuwe, voorzitter van de FNV, Hans Spekman.

Luisteren?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Wat maakt Spekman zo'n echte vakbondsman? Dat weet oud-minister en oud-PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen, die hem goed kent uit hun gezamenlijke tijd bij die partij.

En Roeland Müller van de NOS-economieredactie buigt zich over de vraag: is hier sprake van een Spekman-effect?

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Hij had het wel een paar keer benoemd, onderzoeker Gert Oostindie. Dat het hoog tijd werd dat de koning onderzoek zou laten doen naar de rol van de koninklijke familie in de koloniale geschiedenis van Nederland.

Niet veel later kwam er een telefoontje van de koning. Of hij langs wilde komen om daarover te praten. Vervolgens kreeg Oostindie eind 2022 de vraag of hij dat onderzoek wilde gaan doen. "Een offer you can't refuse."

Morgen worden de resultaten van dit jarenlange onderzoek gepresenteerd aan koning Willem-Alexander. Die gaf zelf opdracht tot dit onderzoek, en bekostigde het ook.

Volgens hoofdonderzoeker Oostindie is de Nederlandse koning hierin vooruitstrevend. "Het is echt koning Willem-Alexander die dit uitgezocht wilde hebben. Het is deze koning die de gouden koets niet meer gebruikt, die excuses heeft gemaakt voor het Nederlandse slavernijverleden en voor het Nederlandse geweld in Indonesië."

De onderzoeksopdracht was helder: zoek uit wat de rol is geweest van het Huis Oranje-Nassau in het koloniale verleden, van 1600 tot heden. Vervolgens kreeg de commissie van Oostindie alle vrijheid.

"Geen tussentijdse bemoeienissen, alleen aan het einde de boeken presenteren. Zo wilde de koning dat ook. Het was ons beiden volstrekt duidelijk dat we volkomen afstand moesten houden, alles om de onafhankelijkheid van het onderzoek te waarborgen. Dat lukt niet als je bij wijze van spreken telkens op de thee moet komen. Dat is dus ook niet gebeurd."

"De koning is de laatste jaren opvallend veel bezig met de pijnlijke kanten van zijn familiegeschiedenis", vertelt Koninklijk Huis-verslaggever Simone Tukker in podcast De Monarchie. Op de vraag van de NOS waarom de koning dit doet zei hij eerder: "Ik vind het belangrijk om de geschiedenis met open vizier te bekijken. Dingen die gebeurd zijn, moet je niet verbergen."

Volgens Tukker zie je die houding terug in verschillende onderwerpen. Zo sprak hij kritisch over het handelen van zijn overgrootmoeder Wilhelmina, "omdat zij volgens hem te weinig aandacht had voor het lot van de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog".

Tijdens de herdenking van het slavernijverleden in 2023 ging de koning nog verder. Hij herhaalde niet alleen de excuses van de regering, maar vroeg ook vergiffenis voor het handelen van zijn voorgangers. Daarnaast initieerde hij dus het grote onderzoek naar de rol van zijn familie in de koloniale geschiedenis.

"De koning wil transparant zijn, maar dat is niet alleen een persoonlijke afweging. Het is ook zijn eigen belang: om de toekomst van de monarchie veilig te stellen, moet de koninklijke familie meebewegen met de tijdsgeest", zegt Tukker.

Zestig onderzoekers

Of nu alle feiten boven tafel komen tijdens de presentatie morgenochtend in het Academiegebouw in Leiden? "Het is nooit af, maar we hebben zo grondig onderzoek gedaan met zoveel onderzoekers, dat de kern er nu wel staat", aldus Oostindie.

Samen met onderzoekers Esther Captain, Kathleen Ferrier en Henk ten Velde vormde hij een commissie, die vervolgens zestig onderzoekers heeft ingeschakeld.

Dat het iets heeft opgeleverd, is zeker, besluit de hoofdonderzoeker. "Vrijwel iedere onderzoeker heeft iets nieuws ontdekt, er is ontzettend veel omhooggehaald dat nog niet eerder gezien was."

Herstel in brede zin

Bianca Groen Gallant is sinds een half jaar de nieuwe directeur bij het Nationaal Instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee). Zij is morgen bij de presentatie van het onderzoek aanwezig. "Ik heb veel waardering voor het feit dat de koning dit onafhankelijk onderzoek heeft laten doen plaatsvinden en daarvoor de koninklijke archieven heeft opengesteld. Het onderzoek doet recht aan het structurele onrecht dat langdurig en met geweld heeft plaatsgevonden."

Als dit onderzoek is gepresenteerd, kan er een begin worden gemaakt met reparatory justice, ofwel herstel en rechtvaardigheid, aldus Groen Gallant. Herstel begint met waarheidsvinding, zegt ze, maar we moeten toe naar gelijke kansen, in het onderwijs maar ook op economisch vlak.

Ze noemt het belangrijk dat de geschiedenis gecorrigeerd wordt waar nodig en onderdeel gaat uitmaken van het verhaal van Nederland. "Ook dit is onze geschiedenis."

Het NiNsee hoopt dat de koning die handschoen oppakt en het voortouw neemt in het voeren van die gesprekken. "Wat toenmalig premier Rutte is begonnen, met de excuses en zijn opmerking over 'na de komma', is het nu tijd om daar een vervolg aan te gaan geven."

Meer zien en horen?

De nieuwe aflevering van podcast De Monarchie luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps.

Vanavond blikken we vooruit op het onderzoek naar het koloniale verleden van het Huis van Oranje-Nassau vanaf 21.15 uur op NPO 2 en op NOS.nl.

De presentatie van het onderzoek is vrijdag 2 oktober vanaf 11.10 uur te zien op NPO1 en op NOS.nl.

De inkt van het EU-migratiepact is amper opgedroogd en toch wordt alweer gewerkt aan nieuwe maatregelen om nog meer grip te krijgen op migratie naar de Europese Unie. Tijdens een overleg in Luxemburg pleiten bijna alle Europese asielministers voor extra mogelijkheden om een situatie zoals die in Ceuta deze zomer te voorkomen.

Noodmaatregelen

De hoop is onder meer gevestigd op een aangekondigd pakket maatregelen voor noodsituaties en daarnaast op uitbreiding van het mandaat van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex.

"De gebeurtenissen van deze zomer maken duidelijk dat we meer mogelijkheden moeten hebben", zei de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen tijdens haar jaarlijkse toespraak voor het Europees Parlement.

Een veelgenoemde optie als crisismaatregel is om landen bij plotselinge massale toestroom tijdelijk te ontslaan van de verplichting om een asielaanvraag in behandeling te nemen.

'Unieke situaties'

Minister van den Brink van Migratie vindt het een goed idee. "Ik denk dat dat de enige manier is om hiermee om te gaan. Want zo'n grote groep mensen die een grens over komt, eigenlijk een grens bestormt, betekent gewoon een breuk van de grens. Die moet je gelijk herstellen door die groep meteen weer terug te zetten."

Dat op deze manier mensen geen kans meer krijgen om asiel aan te vragen, vindt Van den Brink geen bezwaar. "Dit zijn echt unieke situaties. Voor die unieke momenten dat zich dat voordoet, moet je iets in je gereedschapskist hebben om daarop te kunnen reageren."

Het wachten is nu op een concreet crisisvoorstel van de Europese Commissie. Pas als dat komt, zal duidelijk worden of dit idee de eindstreep haalt. Op de volgende EU-top zal het ook nog besproken worden met de regeringsleiders van de EU-lidstaten.

Over een paar weken komt de Europese Commissie ook met een voorstel om de grensbewakers van Frontex meer mogelijkheden te geven. De Commissie wil al langer meer menskracht bij het agentschap en wil het nu ook een rol geven bij het uitzetten van migranten naar landen buiten de EU. Verder zou Frontex sociale media in de gaten moeten gaan houden op aanwijzingen voor nieuwe crisissituaties aan de EU-buitengrens.

Succes?

Intussen wordt door de Europese Commissie geen gelegenheid onbenut gelaten om te benadrukken dat het migratiepact dat afgelopen juni inging een succes is. Als belangrijkste bewijs wordt naar de forse daling gewezen van de asielcijfers, ook al zette die daling al in voor het ingaan van het pact.

Dat die statistieken hoe dan ook niet alles zeggen, bewees de situatie in de Spaanse exclave Ceuta. Het aantal migranten dat daar in een paar dagen aankwam, overtrof alles waar de EU op was voorbereid, maar wordt gezien als een uitzondering.

Toch maakte de situatie duidelijk dat solidariteit onder de EU-lidstaten als het gaat om asielbeleid allesbehalve vanzelfsprekend is. Dat terwijl het migratiepact naast een betere asielprocedure juist moet zorgen voor meer solidariteit onderling.

De asielministers kregen vandaag een mondelinge toelichting over hoe het gaat met het Migratiepact, maar een officieel rapport, dat de Commissie eerder beloofde voor de komende EU-top, is uitgesteld en komt waarschijnlijk vlak daarna.

Het laat zien dat de Europese Commissie wil voorkomen dat landen een aanleiding vinden om weer onderling te gaan vingerwijzen, net als vlak na Ceuta.

Terugkeerhubs

Nederland had voorafgaand aan het EU-asieloverleg ook nog een aparte bijeenkomst met Oostenrijk, Duitsland, Griekenland en Denemarken. Die zogenoemde 'kopgroep' van EU-landen heeft de ambitie om zo snel mogelijk uitzetcentra op te zetten buiten de Europese Unie en kwam het afgelopen jaar verschillende keren samen. De landen willen uitgeprocedeerde asielzoekers naar die centra uitzetten als die niet naar hun land van herkomst kunnen worden uitgezet.

Een veelgenoemde optie voor een land waar een terugkeercentrum zou kunnen komen is Rwanda, maar het overleg van vandaag leverder nog geen concrete aankondiging op.

Iran en de VS steggelen over een voorstel tot een staakt-het-vuren. Het is alweer een poging om de oorlog te beëindigen die eind februari begon met een Israëlisch-Amerikaans luchtoffensief tegen Iran.

De wapens liggen min of meer stil op dit moment, maar er is nog altijd een krachtmeting gaande tussen de VS en Iran in de Straat van Hormuz. Iran eist controle op over de economisch cruciale zeestraat, terwijl Amerika een blokkade van Iraanse schepen probeert af te dwingen.

Geen van beide kan zijn zin volledig doordrukken. Iran blijkt minder in staat de wereldeconomie in zijn wurggreep te houden dan aanvankelijk gevreesd. Maar dat betekent niet zomaar dat de strijd in het voordeel van Amerika zal worden beslist.

Drukmiddel

Teheran zegt dat de Straat van Hormuz dicht blijft voor schepen die hun doorvaart niet coördineren met de Iraanse autoriteiten. Verschillende schepen die daar niet aan voldeden, zijn de afgelopen dagen aangevallen door Iran, meldt het elitekorps de Islamitische Revolutionaire Garde.

Drie olietankers in de zeestraat zijn dinsdag door projectielen geraakt, zegt maritiem inlichtingenbureau Marisks. Onduidelijk is of het gaat om dezelfde schepen die Iran zou hebben bestookt, maar het psychologische effect is er niet minder om. De bemanning van tankers in de Perzische Golf kunnen erdoor worden ontmoedigd om door te varen.

Sinds augustus probeert de VS een doorbraak te forceren. De Amerikaanse marine escorteert dagelijks olietankers stilletjes door de zeestraat. Door deze operatie komt er inmiddels meer olie via de Straat van Hormuz op de wereldmarkt. Als die trend doorzet en de olie-uitvoer het vooroorlogs niveau bereikt, dreigt Iran grip te verliezen op zijn grootste troefkaart: de hoge olieprijs als drukmiddel tegen Washington.

Intentieverklaring

Wellicht vanwege deze strategische tegenvaller probeert Teheran een eerder ondertekende intentieverklaring tussen de twee landen nieuw leven in te blazen.

In juni kwamen de VS en Iran overeen de wapens neer te leggen, de Straat van Hormuz open te stellen en via onderhandelingen binnen twee maanden tot een permanent vredesakkoord te komen. Maar al snel begonnen Iran en de VS elkaar weer aan te vallen en was deze intentieverklaring, in de woorden van president Trump, "voorbij".

Vorige week presenteerde Iran een nieuwe, "verbeterde" versie daarvan aan Qatarese bemiddelaars en zei dat normale scheepvaart door de Straat van Hormuz onder voorwaarden kon worden hervat. Die nieuwe versie van de intentieverklaring wees president Trump af, maar de bemiddeling gaat door.

De door Iran opgestelde tekst is niet openbaar gemaakt, maar aan de hand van uitgelekte details denken analisten niet dat Iran wezenlijk iets anders voorstelt dan de vorige keer. De Amerikaanse denktank Institute for the Study of War wijst erop dat Iran bij het standpunt blijft dat het recht heeft om het verkeer door de Straat van Hormuz te controleren.

Hardliners

De economie van Iran holt achteruit. De olie-inkomsten hebben flink te lijden onder de Amerikaanse blokkade. De Iraanse rial, de nationale munt, is gekelderd en er is een groot gebrek aan harde valuta. De inflatie is al maandenlang boven de 80 procent.

Al maken sommige Iraanse leiders zich zorgen om een volksopstand zoals begin dit jaar gebeurde, lijkt het regime niet van plan om toe te geven aan Amerikaanse eisen in ruil voor het opheffen van de sancties.

Opperste leider Mojtaba Khamenei is sinds zijn aantreden niet in het openbaar verschenen. In zijn afwezigheid zijn het de hardliners van de Islamitische Revolutionaire Garde die de meeste invloed hebben in Teheran. Die lijken nog lang niet bereid om af te zien van de bekende doelen: controle uitoefenen over de Straat van Hormuz, doorgaan met het Iraanse nucleaire programma en blijven ondersteunen van militante bondgenoten in het buitenland zoals Hezbollah in Libanon en de Houthi's in Jemen. Stuk voor stuk doelen waar de Amerikanen faliekant tegen zijn.

De troon waar koning Willem-Alexander op zit als hij de troonrede voorleest op Prinsjesdag, staat tijdelijk in Roermond. De koninklijke zetel uit de Ridderzaal wordt tot en met juni volgend jaar uitgeleend aan het Cuypershuis, de plek waar de troon in 1904 gemaakt werd.

Vanwege de verbouwing van het Binnenhof is de Ridderzaal voorlopig niet in gebruik. De koning spreekt daarom sinds 2022 de leden van de Eerste en Tweede Kamer toe in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag, waar dan ook de troon staat.

Volgens de regionale omroep L1 Nieuws werd de 300 kilo wegende troon per vrachtwagen naar het museum vervoerd. Vier gespecialiseerde vervoerders begeleidden de reis.

In atelier Cuypers

De bekende architect Pierre Cuypers heeft de troon in zijn atelier in Roermond in 1904 ontworpen en laten bouwen. Cuypers is vooral bekend van het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam. De architect was betrokken bij de renovatie van de Ridderzaal in 1900. Hij had goede contacten met het koningshuis en kreeg de opdracht om de troon te maken.

Cuypers ontwierp een hoge zetel van donker eikenhout met op enkele plekken wat goud. In 1904 las toenmalig koningin Wilhelmina voor het eerst de troonrede voor in de gerestaureerde Ridderzaal.

De architect baseerde zijn ontwerp op de zetel van de Filips de Goede, hertog en graaf in de vijftiende eeuw. In 2005 werd de troon volledig opnieuw gestoffeerd. Hierbij werd het oorspronkelijke ontwerp exact gereconstrueerd.

Prachtig

Museumdirecteur Martin Hendriks vindt het "prachtig" dat de troon terug is op de plek waar die is gecreëerd. "Mijn voorstel zou zijn om de zetel voor altijd in Roermond te houden en hem één keer per jaar uit te lenen voor de troonrede, maar daar zullen ze wel niet intrappen."

De renovatie van het Binnenhof begon in 2021 en duurt naar verwachting tot 2031.

Twee schoonmaakbedrijven met locaties in Amsterdam en Zaandam hebben boetes gekregen van in totaal 700.000 euro. Medewerkers bleken contant betaald te krijgen en de werkgevers hadden hun salarisadministratie niet op orde. Dat heeft de Nederlandse Arbeidsinspectie bekendgemaakt.

De inspectiedienst heeft beslag gelegd op het vermogen van de twee bedrijven om de boetes te innen. Het onderzoek richt zich ook op een hotelketen en een boekhouder. Deze controle is nog niet afgerond. De namen van de betrokken ondernemingen zijn niet bekendgemaakt.

Zakjes geld

Bij de controle in een hotel werden zakjes met geld gevonden. Schoonmakers werden zwart betaald voor hun werkzaamheden. Van tientallen medewerkers konden de bedrijven niet aantonen dat ze in dienst waren. Daarmee bleef onduidelijk of ze het wettelijk minimumloon betaald kregen.

Van zeventien medewerkers werd duidelijk dat ze zonder vergunning werkten. Daarmee werd de Wet arbeid vreemdelingen overtreden, concludeert de Arbeidsinspectie.

Het LUMC-ziekenhuis in Leiden bereidt de opvang van een patiënt voor die is besmet met het ebolavirus. Het ziekenhuis meldt dat de patiënt werkzaam was als hulpverlener in de Democratische Republiek Congo en daar ziek is geworden.

De hulpverlener wordt met een speciale vlucht naar Nederland gebracht, geïsoleerd en naar het LUMC vervoerd. In het ziekenhuis wordt de patiënt in isolatie verzorgd. Het RIVM meldt dat de patiënt later vandaag wordt opgenomen.

Informatie over het geslacht of de nationaliteit van de hulpverlener zijn niet vrijgegeven.

Het LUMC wijst erop dat de afdeling waar de patiënt wordt opgenomen, voorbereid is op de opvang van patiënten met ernstige infectieziekten. "Het LUMC beschikt over gespecialiseerde isolatiefaciliteiten. Om goed voorbereid te zijn en blijven, wordt regelmatig geoefend op de komst van patiënten met (mogelijk) ernstige ziektes", aldus het ziekenhuis.

Artsen zonder Grenzen meldt dat de patiënt een werknemer is. De noodhulporganisatie zegt solidair te zijn "met iedereen die aan de frontlinie van de ebola-bestrijding werkt. Hun moed, toewijding en vastberadenheid zijn essentieel voor de bescherming van gemeenschappen en het redden van levens."

Grootste uitbraak ooit

De ebola-uitbraak in Congo is de grootste die ooit in het land is geregistreerd. Sinds mei zijn er meer dan 8000 bevestigde gevallen en 4000 sterfgevallen gemeld. Daarbij wijst Artsen zonder Grenzen erop dat het werkelijke aantal slachtoffers waarschijnlijk hoger ligt, doordat niet alle gevallen worden opgespoord en geregistreerd.

Sierra Leone kan zijn probleem met de Europese Commissie direct oplossen door drugscrimineel Bolle Jos uit te leveren aan Nederland. Dat zegt minister Van Weel van Justitie en Veiligheid vanuit Luxemburg.

Vanmorgen werd bekend dat de Europese Commissie de begrotingssteun aan de regering van het Afrikaanse land heeft stopgezet. Het land zou dit jaar nog 18 miljoen krijgen voor bijvoorbeeld voedselprogramma's, onderwijs en de infrastructuur.

Van Weel is in Luxemburg voor een bijeenkomst van Europese justitieministers. Zij spreken onder meer over het aanscherpen van sancties tegen voortvluchtige criminelen die buiten Europa verblijven.

De Nederlandse bewindspersoon is blij dat de geldkraan naar Sierra Leone nu is dichtgedraaid. "Het is een heel duidelijk signaal vanuit de Europese Commissie dat Sierra Leone moet stoppen met onderdak bieden aan deze crimineel."

'Opbouwen druk'

Op de vraag het middel niet te grof is, wijst hij naar de regering van het straatarme land. Die houdt de hand boven het hoofd van een crimineel "die ontzettend veel kapot maakt, ook voor de bevolking van Sierra Leone", zegt hij. "Zij kunnen dit binnen 24 uur oplossen door deze man op te pakken en uit te leveren."

Als deze strafmaatregel niet helpt, "gaan we via andere wegen door met het opbouwen van de druk", zegt Van Weel. "Er is ons alles aan gelegen om deze crimineel naar Nederland te krijgen."

Bolle Jos L. wordt de meest gezochte crimineel van de Lage Landen genoemd. In Nederland is hij veroordeeld tot 24 jaar cel voor cocaïnehandel en een liquidatiepoging, in België heeft hij in verschillende zaken bij elkaar meer dan honderd jaar gevangenisstraf gekregen.

De controversiële Amerikaanse rapper Ye, die eerder ook muziek uitbracht onder de naam Kanye West, gaat toch niet optreden in Rusland. Twee concerten die hij zou geven in Sint-Petersburg zijn geannuleerd, meldt de Russische concertorganisator Say Agency.

"Beste vrienden, we moeten u helaas mededelen dat de concerten van Ye in Sint-Petersburg niet kunnen doorgaan op de geplande data", meldt de organisatie op Telegram. Ook staat daarbij geschreven dat binnenkort een officiële verklaring volgt over "de status van het project en de toekomstplannen".

De concerten stonden gepland voor 10 en 11 oktober in de Gazprom Arena, waar plek is voor 80.000 toeschouwers.

Het Russische dagblad Kommersant meldt dat autoriteiten een onderzoek zijn gestart naar mogelijke grootschalige fraude. Zo zou een inwoner van Sint Petersburg ruim 150.000 roebel hebben betaald voor kaarten, omgerekend zo'n 1600 euro.

Vanaf 12 oktober krijgen tickethouders van de twee concerten hun geld terug. De kaartprijzen varieerden van 100 euro tot 1700 euro.

Onzeker

Het was al langere tijd onzeker of de concerten zouden doorgaan. De afgelopen maand meldde de Gazprom Arena al dat er nog geen overeenkomst was getekend. "Daardoor kan het concert niet op onze locatie plaatsvinden". Op 18 september werd Sint-Petersburg uit het tourschema van de artiest geschrapt.

Na de aankondiging van de concerten ontstond er een stormloop op onder meer treintickets naar Sint-Petersburg. Ook waren de goedkopere tickets vrijwel direct uitverkocht.

Nazi-uitspraken

De rapper is controversieel vanwege antisemitische en naziverheerlijkende uitspraken. Hij zei in een interview in 2022 dat hij van Hitler hield, noemde zichzelf een nazi, bracht het nummer Heil Hitler uit en verkocht hij T-shirts met hakenkruizen.

Spelprogramma De Slimste Mens hervat vanavond het lopende seizoen met een eerbetoon voor het overleden jurylid Paulien Cornelisse. Ze overleed gisteren op 50-jarige leeftijd aan kanker, maar had het lopende seizoen van de quizshow al enkele maanden geleden helemaal opgenomen.

Gisteren werd besloten de uitzending uit piëteit te laten vervallen. Vanavond om 21.30 uur zal presentator Herman van der Zandt in de uitzending stilstaan bij het overlijden.

Vrijdag is een dubbele aflevering te zien, waarna de rest van het seizoen zoals gepland wordt uitgezonden, dus met Paulien Cornelisse in haar stoel als jurylid. "Dat besluit is in overleg met de familie van Paulien genomen", laat omroep KRO-NCRV weten.

Zo leerde Nederland Paulien Cornelisse kennen:

Het nieuwe seizoen van De Slimste Mens werd vorige week afgetrapt. De schrijfster en cabaretier schoof daarin voor het derde seizoen aan als eenkoppige jury, nadat ze in 2025 Maarten van Rossem was opgevolgd.

Aan het begin van het nieuwe seizoen kondigde Cornelisse aan dat ze dagelijks te zien zou zijn met een "mutsje of een petje of een hoedje" omdat ze haar haar verloren had door de chemotherapie. "Het voelt niet helemaal als mezelf, maar van alle mogelijke opties is het nu de beste", legde ze uit. "Een pruik wilde ik absoluut niet."

Presentator Van der Zandt liet gisteren al weten verdrietig te zijn door het overlijden van Cornelisse. "Paulien was lief, grappig en ook - zelfs tussen behandelingen in - geweldig energiek. Altijd positief en vol met plannen."

Op de site van de schrijfster is een condoleanceregister geopend. Mensen halen daar herinneringen op aan haar werk als cabaretier, taalliefhebber en schrijver.

Middelbare scholieren in Frankrijk blijven vandaag hun scholen blokkeren om meer middelen voor hun onderwijs te eisen. Inmiddels hebben ook universiteitsstudenten zich bij hen aangesloten en universiteiten geblokkeerd.

De studentenvakbond meldde vanochtend dat bijna dertig universiteiten zijn geblokkeerd. Op campussen in Parijs, Lyon, Lille, Rennes, Montpellier en Straatsburg werd geprotesteerd.

De studentenorganisaties zeggen zich niet alleen uit solidariteit met de scholieren te mobiliseren. Ze protesteren bijvoorbeeld ook tegen een gebrek aan middelen voor universiteiten en tegen het feit dat niet alle aangemelde studenten worden toegelaten tot de opleiding van hun keuze.

De studentenbond heeft opgeroepen tot een actiedag op 6 oktober, maar eerdere acties worden niet uitgesloten.

De scholierenprotesten gaan ook vandaag gepaard met geweld en vernielingen. In Nantes brak brand uit bij een middelbare school. Franse media melden dat de ME traangas gebruikte om een menigte bij de school uiteen te drijven.

In Marseille werden bussen in de buurt van middelbare scholen bekogeld. De busorganisatie meldt aan dagblad Le Figaro dat chauffeurs hun voertuigen moesten achterlaten en dat een van hen werd aangevallen. Op beelden die aan Le Figaro zijn verstrekt zijn jongeren te zien die een brandweerwagen omsingelen, erop klimmen en in brand steken.

In het departement Bouches-du-Rhône, waar Marseille deel van uitmaakt, zijn volgens de autoriteiten veertig middelbare scholen getroffen door de protesten. Achttien daarvan zijn volledig geblokkeerd.

Onrust temperen

In de omgeving van Nice is er ook veel onrust. In de buurt van twee middelbare scholen werden drie eenheden van de oproerpolitie ingezet na de onrust van de vorige dag. In Nice hadden meerdere demonstranten hun gezichten bedekt. Er werden vuurwerkbommen afgestoken en vuilnisbakken in brand gestoken.

Tot nu toe zijn er in het departement Alpes-Maritimes, waar Nice bij hoort, 50 arrestaties verricht. Twee mensen werden ook gearresteerd na inbraken op een middelbare school in Menton.

De Franse regering probeert de onrust te temperen. President Macron zei woensdag begrip te hebben voor de zorgen van jongeren, maar benadrukte dat het "geen rechtvaardiging is voor geweld".

Rechtse politici beschuldigen de radicaal-linkse partij La France insoumise (LFI) ervan het protest aan te wakkeren. Zo zei de LFI-burgemeester van Saint-Denis, Bally Bagayoko, dat geweld "in sommige gevallen gelegitimeerd is".

Die woorden, die volgens Bagayoko uit hun context zijn gehaald, leiden tot veel ophef. De centrumrechtse presidentskandidaat Bruno Retailleau vroeg zich hardop af of LFI niet verboden zou moeten worden.

Oproep tot verzoening

De socialistische leider Olivier Faure roept op tot "kalmte en verzoening van alle kanten". Hij hekelt de "onverantwoordelijkheid" van de regering bij de aanpak van de protesten. Hij roept de premier en de minister van Onderwijs op om "zo spoedig mogelijk" in gesprek te gaan met vertegenwoordigers van de leerlingen- en lerarenvakbonden.

"De woede van middelbare scholieren en de onrust binnen het nationale onderwijssysteem worden niet opgelost met knuppels, flitsgranaten en door de situatie te laten escaleren ", schrijft hij op X.

Ook protesten in België

De Franse scholierenprotesten lijken ook overgewaaid te zijn naar België. In Luik in de Franstalige deelstaat Wallonië werd vanochtend door honderden scholieren bij vijf scholen geprotesteerd tegen bezuinigingen in het onderwijs. De protesten liepen volgens Belgische media uit de hand.

Voertuigen en een supermarkt werden beschadigd bij de protesten. Ook werden sommige scholen bekogeld met onder meer vuurwerk en eieren en werden voorwerpen in brand gestoken, schrijven Belgische media. Rond 13.00 uur keerde de rust weer terug in de stad. In totaal zijn zes mensen door de politie opgepakt.

Het minderheidskabinet is bereid om de plannen voor de vermogensbelasting zo te wijzigen dat kleinere spaarders en beleggers ontzien worden. Dat heeft minister Heinen van Financiën gezegd op de tweede dag van de Algemene Financiële Beschouwingen. Hij waarschuwde wel dat het "enorm ingewikkeld" is om een alternatief te vinden dat net zo veel oplevert.

Kamerdebat live te volgen

De Tweede Kamer debatteert voor de tweede dag op rij met minister Heinen (Financiën) over de begroting en Box 3.

Dat debat is live te volgen via deze livestream op NOS.nl en in de NOS-app.

Om geld vrij te spelen voor de invoering van een winstbelasting op beleggingen in box 3, stelde het kabinet voor om kleine beleggers en spaarders vanaf 2028 eerder en meer belasting te laten betalen. De vrijstelling zou omlaag gaan, zodat mensen al aangeslagen zouden worden als ze per jaar meer dan duizend euro rendement halen op hun spaargeld of beleggingen.

Dat plan viel zeer slecht bij zowel de linkse als de rechtse oppositie, zo bleek gisteren. Daarmee zou het kabinet niet kunnen rekenen op een meerderheid voor de begroting. Ook de fracties van de coalitiepartijen gaven aan er niet blij mee te zijn.

Niet veel draaiknoppen

Minister Heinen zei vandaag dat hij die grens gekozen heeft omdat een stel met spaargeld tot zo'n 100.000 euro dan uitgezonderd is. Maar hij erkende vandaag ook dat de ondergrens misschien toch niet zo goed gekozen is. Veel mensen die nu nog geen belasting betalen over hun spaargeld moeten dat ineens wel gaan doen. Dat heeft hij onderschat. "Wij zijn bereid tot een andere grens", zei hij.

Het betekent wel dat er ergens anders in de belastingsfeer geld gevonden moet worden, en dat is volgens Heinen wel lastig. "We hebben niet heel veel knoppen om aan te draaien. En iedere keuze die je maakt is enorm ingewikkeld. Het kost veel rekenwerk."

Tijdelijke belastingverhoging

In de Tweede Kamer bestaat ook veel zorg over een tijdelijke belastingverhoging op vermogen voor volgend jaar. Dan zou de vrijstelling verlaagd worden van een kleine 60.000 euro naar ongeveer 31.000 euro. Ook zou het percentage belasting dat mensen betalen omhoog gaan.

De minister gaat ook daar naar kijken en wil met de Tweede Kamer overleggen over een andere ondergrens vanaf 2028. Over twee weken, als het Belastingplan behandeld wordt in de Kamer, moet er duidelijkheid zijn.

'Polder moet leveren'

In het debat ging het ook over het schrappen van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Heinen zei dat hij verwacht dat als er een sociaal akkoord komt tussen werkgevers en vakbonden, dat meer geld oplevert dan het kabinet aanvankelijk had ingeboekt met de bezuiniging.

Volgens hem hebben de sociale partners gezegd dat ze die belofte kunnen waarmaken. Gevolg van een sociaal akkoord zou moeten zijn dat er minder geld uitgegeven wordt aan uitkeringen als de WW en de WIA.

Maar als een akkoord in de 'polder' er niet komt, of de hervormingen te weinig opleveren, dan moet het geld gevonden worden door te bezuinigen op de uitgaven van de ministeries. Dinsdag bleek dat in dat geval het ministerie van Onderwijs het hardst wordt geraakt: daar moet in het uiterste geval 1,2 miljard euro bespaard worden.

Onderwijsminister Letschert zei gisteren dat er geen coalitieafspraak is om te bezuinigen op onderwijs. Heinen stelde vandaag in het debat dat de besparing "technisch is ingeboekt", maar dat die nooit zal plaatsvinden als de sociale partners hun belofte nakomen. "Dan is het een non-discussie", aldus Heinen.

Gaat president Trump besluiten tot een verbod op export van Amerikaanse diesel om de prijzen aan de pomp in de VS te verlagen? Het is een vraag die energiebedrijven en Europese leiders bezighoudt, want een Amerikaans exportverbod voor diesel kan Europa hard raken.

Trump zei dinsdag achter een exportverbod op diesel te staan. Afgelopen maanden is de dieselprijs ook in de VS naar recordhoogtes gestegen. Dat is niet bepaald goed voor Trumps populariteit. Voor de midterm-verkiezingen van november lijkt hij alle mogelijkheden te onderzoeken om de prijs naar beneden te krijgen.

Raffinaderijen

Dat de prijs voor diesel is gestegen heeft veel te maken met de huidige oorlogen in de wereld, zegt Jan-Willem van den Beukel van de belangenorganisatie van energiebedrijven, Vemobin.

In reactie op de aanvallen op Russische olieraffinaderijen voerde Rusland een exportverbod in op diesel. Rusland is normaalgesproken een van de grootste exporteurs van diesel.

Door de oorlog in het Midden-Oosten is de hoeveelheid diesel op de wereldmarkt verder afgenomen. Vooral Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten exporteerden veel diesel maar kunnen door de afgesloten Straat van Hormuz minder exporteren dan voorheen. En China heeft zijn raffinaderijen opgedragen te stoppen met de export van benzine en diesel.

"Al deze factoren samen maken dat er wereldwijd een tekort aan diesel is ontstaan", zegt van den Beukel. "Amerika heeft weliswaar zijn productie opgeschroefd maar de dieselmarkt staat flink onder druk. Als het tot een exportverbod op diesel komt, dan zullen wij daar in heel Europa veel last van hebben".

Daarbij speelt ook nog mee dat er in Europa een tekort is aan capaciteit om olie te verwerken tot diesel. De afhankelijkheid van Amerika voor olie en olieproducten geldt niet alleen voor Nederland, maar voor heel Europa, zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het Haags Centrum voor Strategische Studies.

"Nederland heeft met vijf raffinaderijen nog goede capaciteit om ruwe olie te kunnen raffineren", legt Van Geuns uit, maar binnen de EU als geheel schiet de raffinagecapaciteit tekort.

Binnen de EU is er nu minder capaciteit dan vroeger, zegt zij. "Die is de laatste jaren afgebouwd. Wereldwijd is er nu genoeg ruwe olie, maar de raffinagecapaciteit is niet genoeg om daar voldoende diesel en kerosine van te maken".

Afhankelijkheid

Juist daarom zou een exportverbod in Amerika grote impact hebben op de wereldwijde dieselprijs en daarmee ook de Europese economieën. Diesel is nog altijd een van de belangrijkste energiebronnen in het vrachtverkeer, de landbouw en de scheepvaart. "Het is ook wel de motor van het MKB", zegt Van Geuns.

De Europese kwetsbaarheid door de afhankelijkheid van Amerikaanse olie en olieproducten werd afgelopen dagen weer onder de aandacht gebracht. Zo uitte NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte zijn zorgen over het sluiten van raffinaderijen in Europa. "Als Rusland aan zou vallen en we onszelf moeten verdedigen hebben we enorme hoeveelheden diesel en kerosine nodig voor onze straaljagers en tanks", zei Rutte bij mediaplatform Bloomberg.

Correspondent VS Ryan Hermelijn over de hoge dieselprijs

"De hoge dieselprijs is een hoofdpijndossier voor president Trump. Hij is naarstig op zoek naar een politiek succes in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen in november. Zeker nu peilingen laten zien dat Amerikanen hem vaker de schuld geven voor de hoge prijzen aan de pomp.

Trump hoopt dat een exportverbod het binnenlandse aanbod vergroot en de prijzen in de VS zal drukken. Maar binnen zijn kabinet is verdeeldheid over de effectiviteit van deze maatregel. Zijn eigen minister van Energie heeft openbaar kritiek geuit op het plan en denkt dat het juist zal leiden tot hogere prijzen. De oliesector, vanouds een bondgenoot van de Republikeinen, is fel tegen een exportverbod.

Een ander deel van Trumps achterban is er wel voor. Landbouwstaten als Iowa en Nebraska sturen aan op een tijdelijk exportverbod om boeren meer lucht te geven in het oogstseizoen waarin landbouwvoertuigen intensief worden ingezet. Zij waarschuwen voor hogere voedselprijzen als er niet snel verlichting uit Washington komt.

Trump zit dus volledig klem tussen al die belangen en neemt bij een eventueel exportverbod een gok die, als het misgaat, grote politieke en economische gevolgen zal hebben."

Of het exportverbod op diesel er ook gaat komen blijft de vraag. Juridisch is het ingewikkeld en daarnaast is er in de VS niet genoeg capaciteit om alles op te slaan. "Op korte termijn zou de dieselprijs in de VS kunnen dalen, maar op lange termijn zal Amerika hier een hoge prijs voor gaan betalen", aldus van Geuns.

De afgelopen week zijn vier mensen overleden die waren besmet met het westnijlvirus. Hoewel dat de grootste toename is in een week sinds in augustus de eerste gevallen werden gemeld, denkt het RIVM dat de uitbraak over zijn hoogtepunt heen is.

In totaal zijn in Nederland dit jaar negen mensen aan het virus overleden. Het virus veroorzaakt over het algemeen geen klachten, maar bij ongeveer 1 procent van de besmettingen komen potentieel dodelijke neurologische aandoeningen als een hersenvliesontsteking voor.

Afgelopen week werden twaalf patiënten positief getest op het virus, het totaal komt daarmee op 56. De meesten werden ziek na een besmetting. Sommige gevallen werden ook ontdekt bij onderzoek naar donorbloed.

Minder besmette dieren

Omdat het aantal nieuwe besmettingen afneemt, heeft het RIVM de hoop dat de uitbraak aan het afvlakken is. Vorige week werden er nog zestien nieuwe gevallen gemeld.

Ook het aantal besmettingen dat in dieren werd gevonden nam af. Deze week werden er 14 besmette paarden gevonden, tegen 48 een week eerder. Het aantal besmette vogels daalde zelfs van 71 naar slechts 7. In totaal zijn er dit jaar 150 paarden en 178 vogels met het virus gevonden.

Vooral in Zuid-Holland werden veel besmette vogels geteld, 91. Daar werden ook de meeste mensen gevonden met het virus, 32. Verder werden er besmettingen geregistreerd in Utrecht (12), Noord-Holland (5), Noord-Brabant (4), Gelderland (2) en Overijssel (1).

Geen vaccin

Het virus is oorspronkelijk afkomstig uit Afrika, uit het Ugandese Westnijldistrict. Het wordt overgedragen door muggen die besmette vogels prikken. Het is niet overdraagbaar van mens op mens.

Veel mensen hebben het niet eens door als ze besmet zijn, maar het kan ook griepachtige klachten veroorzaken. Bij mensen die ouder zijn dan 50 of al een zwakke gezondheid hebben, is de kans daarop groter.

Het virus dook in 2020 voor het eerst in Nederland op, verspreid door trekvogels. Dit jaar werden in Nederland voor het eerst doden gemeld. Een vaccin is er niet, de enige bescherming tegen het virus is het voorkomen van muggenbeten.

Experts verwachten dat we door klimaatverandering vaker te maken zullen krijgen met ziektes die tot nu toe alleen in warmere gebieden voorkwamen. Bloedbank Sanquin kondigde vorige maand daarom al aan voortaan in negen provincies te gaan testen op het westnijlvirus, om infecties via besmet bloed te voorkomen. Dat is al zeker één keer fataal gebleken.