NOS Nieuws - Algemeen

Nieuw-Zeeland heeft de noodtoestand uitgeroepen voor de hoofdstad Wellington en de omliggende regio. De stad kreeg vandaag een recordhoeveelheid van 77 millimeter regen in minder dan een uur te verwerken, aldus burgemeester Andrew Little.

Meer dan twaalf mensen zijn geëvacueerd, een 60-jarige man wordt vermist. Voor hem is een grote zoekactie opgezet. Zeker 30.000 woningen op het Noordereiland kwamen zonder elektriciteit te zitten, waarvan ongeveer 10.000 in de hoofdstad. Vluchten van en naar Wellington werden vanochtend op grote schaal geannuleerd.

Volgens burgemeester Little is de hoeveelheid regen die vandaag is gevallen bijna drie keer zoveel als de zwaarste regenval die Wellington ooit heeft meegemaakt. Hij voegde daaraan toe dat hij niet verbaasd is door de hevige overstromingen die de stad troffen. Afgelopen nacht kon hij niet slapen door de zware regenval, vertelde hij. "Ik lag te denken: dit is niet alleen zwaar, maar heel zwaar en het gaat lang duren."

Straten besmeurd met modder

Op beelden van lokale media is te zien dat auto's door de overstroming zijn meegesleurd, dat bomen zijn ontworteld, dat parkeergarages zijn ondergelopen en dat vele straten zijn besmeurd met modder. Volgens de burgemeester was het ziekenhuis van Wellington door al het water enige tijd niet bereikbaar, maar is dat probleem is in de ochtend snel opgelost.

Ook zijn door aardverschuivingen, veroorzaakt door de hevige regenval, huizen beschadigd geraakt, schrijft de krant The New Zealand Herald. De krant The Post bericht over een 87-jarige vrouw die zich bovenin een kledingkast had verstopt om te ontsnappen aan het almaar stijgende water in haar woning.

Wellington-inwoner Luke Furness vertelt aan lokale media dat toen hij wakker werd, hij zijn buren in nood aantrof. "Ik keek naar buiten en zag overal politie en hulpdiensten. Ze droegen mijn buren, die oud zijn, naar buiten." Zijn buurman is blind en zit in een rolstoel. De hele straat "stond zo goed als onder water", aldus Furness. "Zoiets heb ik nog nooit in Wellington gezien."

Bij de brandweer, die eigenlijk zou staken vandaag, kwamen bijna 900 noodmeldingen binnen.

Einde nog niet in zicht

Het rampenbestrijdingsbureau van de regio Wellington heeft de inwoners van overstromingsgevoelige gebieden geadviseerd om naar hogergelegen gebieden te gaan. Lokale weerbureaus voorspellen dat de komende uren nog veel meer regen kan gaan vallen. Dit kan oplopen tot 100 millimeter of zelfs 250 millimeter in de bergen even buiten Wellington. Ook wordt er gewaarschuwd voor onweer en zware rukwinden. De storm wordt veroorzaakt door een verdiepend lagedrukgebied ten oosten van het Noordereiland.

Eerder deze maand werd het eiland ook al getroffen door extreme weersomstandigheden. Toen werd de noodtoestand uitgeroepen voor het gehele Noordereiland.

De oorlog in het Midden-Oosten kan grote gevolgen hebben voor de voedselprijzen in delen van de wereld. Hoe langer de blokkade van de Straat van Hormuz duurt, hoe groter het tekort aan kunstmest in de wereld.

Daarvoor waarschuwen instanties binnen de Verenigde Naties (VN) en het Kiel Instituut voor de Wereldeconomie. Ook kampen boeren wereldwijd met gestegen energieprijzen.

Hoewel de impact voor Nederland en een groot deel van Europa waarschijnlijk beperkt blijft, kan de voedselzekerheid in gevaar komen in landen in het mondiale Zuiden die sterk afhankelijk zijn van de import van energie en kunstmest.

Kunstmest is van groot belang bij het verbouwen van voedsel. "Kunstmest draagt bij aan ongeveer de helft van alle voedseloogsten ter wereld", zegt Doriana Milenkova, economisch onderzoeker bij de Rabobank.

Aardgas

Voor de productie van kunstmest is veel aardgas nodig. Landen rondom de Perzische Golf hebben daar veel van beschikbaar en produceren dus veel kunstmest.

Volgens Milenkova gaat normaalgesproken ruim een kwart van de wereldwijde export van kunstmestproducten door de Straat van Hormuz, maar de afgelopen tijd dus niet. Daarnaast is kunstmestproductie ook op andere plekken duurder geworden door de gestegen gasprijzen.

Het zal waarschijnlijk nog even duren voordat de tekorten doorwerken in de wereldwijde voedselprijzen. Die stegen in maart licht, blijkt uit cijfers van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN. Dat komt onder meer doordat er voorlopig nog voldoende voedsel op voorraad is.

Maar als boeren weer moeten gaan zaaien, kunnen ze genoodzaakt zijn minder kunstmest te gebruiken - omdat er minder beschikbaar is of omdat het te duur is.

Als gevolg kunnen oogsten kleiner worden. Zelfs als boeren wel nog genoeg kunstmest kunnen kopen, zal de hogere prijs daarvan deels doorwerken in de voedselprijzen.

Het Wereldvoedselprogramma van de VN kwam in maart met een alarmerende boodschap. Als het conflict doorzet tot halverwege dit jaar en de olieprijs boven de 100 dollar blijft (momenteel zit de prijs er een paar dollar onder), zouden dit jaar naar schatting wereldwijd 45 miljoen meer mensen met acute honger te maken krijgen.

Kwetsbare landen

Onderzoekers verschillen van mening over hoe groot het effect van het kunstmesttekort is. Het gaat om schattingen en het is moeilijk te voorspellen hoe de wereld precies reageert. Zo verwacht de Rabobank dat voedselprijzen vooral gaan stijgen door de energiecrisis en dat het kunstmesttekort de prijs niet verder zal opdrijven.

Het Duitse Kiel Instituut beschouwt het kunstmesttekort wel als ingrijpende factor, waarbij de hele keten - van energie naar kunstmest tot voedsel - wordt verstoord. Onderzoekers van het instituut berekenden hoe groot de impact kan zijn als de Straat van Hormuz ongeveer een jaar gesloten blijft. Daarbij wordt geen rekening gehouden met eventuele maatregelen die landen zouden kunnen nemen.

Ze schatten dat voedselprijzen in Zambia met zo'n 30 procent kunnen gaan stijgen in een jaar tijd. Ook Zuid-Aziatische landen, zoals India en Pakistan, kunnen te maken krijgen met stijgingen van meer dan 10 procent.

In deze grafieken zie je wat er zou gebeuren met de voedselprijzen als de Straat van Hormuz ongeveer een jaar gesloten blijft:

Ook bij een eventuele heropening van de zeestraat is een deel van de schade al gedaan, benadrukt Julian Hinz, een van de onderzoekers van het Kiel Instituut.

Dat ziet Rabobank-onderzoeker Milenkova ook. "Als de Straat van Hormuz weer volledig open is, duurt het zeker nog twee maanden voordat de handel terug is op normaal niveau", zegt ze. "Sinds de wapenstilstand is er nog geen één schip met kunstmest doorheen gevaren."

Bloomberg meldde afgelopen week dat de VN wacht op toestemming om een doorgang in de Straat van Hormuz te creëren om kunstmest door te laten. Het is onduidelijk hoe het daar nu mee staat.

Het kunstmesttekort raakt allerlei landen, waaronder India en Australië:

Correspondent Zuid-Azië Devi Boerema:

"In Zuid-Azië heerst er veel wantrouwen onder de boeren, omdat ze merken dat de kunstmestprijzen stijgen en de voorraden slinken. Het zaaiseizoen begint in een groot deel van de regio in juni en juli en minder kunstmest betekent minder oogst. Dat kan uiteindelijk tot hogere prijzen en zelfs voedseltekorten leiden.

Landen in de regio nemen maatregelen om de voedselzekerheid te beschermen. Zo heeft de Sri Lankaanse regering besloten om kunstmest te rantsoeneren en prijscontroles in te stellen. Toch hebben boeren ook daar nu al te maken met minder voorraad."

Correspondent Australië Meike Wijers:

"Het kunstmesttekort heeft de kwetsbaarheid van de Australische agrarische industrie blootgelegd. Er wordt gesproken van een tikkende tijdbom onder de voedselzekerheid van Australiërs. Nu al leidt het tot hogere prijzen in de supermarkt. Tel daar de gestegen brandstofprijzen bij op, en je hebt de ingrediënten voor een mogelijke recessie.

Daarom is premier Albanese de afgelopen dagen op bliksembezoek in verschillende Aziatische landen. Hij hoopt hier nieuwe deals te sluiten om de levering van kunstmest en brandstof veilig te stellen. Alleen zijn die landen weer afhankelijk van olie uit het Midden-Oosten. Dus een echte oplossing is voorlopig niet in zicht."

Het Nationaal Grammofoonmuseum in Nieuwleusen heeft een zeldzame wasrolopname ontdekt van het Wilhelmus uit 1905. Het volkslied werd gespeeld door de Koninklijke Militaire Kapel en is een van de oudste nog bestaande opnames van het volkslied.

De opname werd bij toeval gevonden in een collectie oude wasrollen. De uitvoering uit 1905 werd geleid door Nicolaas Arie Bouwman, de grootvader van televisiepresentatrice Mies Bouwman, schrijft RTV Oost.

De wasrol was al in het bezit van het museum en lag jaren in een doos op zolder. "De dozen zijn met de verhuizing in 2023 meegegaan. De rol lag waarschijnlijk al tientallen jaren bij ons opgeslagen, zonder dat we wisten dat die zo bijzonder was", zegt Klaas Kreule, vrijwilliger bij het museum.

Per toeval ontdekt

Vrijwilligers van het museum gaan maandelijks naar een verzorgingshuis in de regio om bewoners te vertellen over de geschiedenis van de grammofoon. Daarbij wordt muziek gedraaid en met de oudere bewoners gezongen. "Een van de vrijwilligers heeft in de doos op zolder gekeken en de wasrolopname van het Wilhelmus gepakt. Die hebben we toen in meerdere verzorgingshuizen afgespeeld", zegt Kreule.

Rinus Blijleven, expert op het gebied van historische geluidsdragers, had vorig jaar in het museum een expositie in het kader van de 80-jarige bevrijding van Nederland. "Ik werd rondgeleid door het museum en op een gegeven moment lieten ze een rolletje horen op een fonograaf. Toen schrok ik en ging mijn hart er sneller van slaan", zegt Blijleven.

"Nederlandse fonograafrolletje's zijn sowieso al bijzonder, en zeker van de Koninklijke Militaire Kapel. Het is een zeldzame opname die ik nog nooit had gehoord. Het is echt heel bijzonder dat het bewaard is gebleven."

Tuba

De gevonden wasrol heeft een opvallend detail: het eerste couplet wordt gespeeld als tubasolo. Experts noemen de vondst uitzonderlijk. Eerdere wasrolopnames van het Wilhelmus zijn allemaal verloren gegaan. Bovendien was het Wilhelmus in 1905 nog geen officieel volkslied, dat gebeurde pas in 1932.

Het museum heeft de opname gedigitaliseerd en een tijdelijke tentoonstelling ingericht. Vrijdag wordt de wasrol eenmalig afgespeeld. Dat is meteen de laatste keer want bij elk gebruik raakt de wasrolopname een beetje meer beschadigd.

Veel zichtbare geschiedenis heeft het Friese kuststadje Stavoren niet meer. Door de eeuwen heen kreeg de stad regelmatig met natuur- en oorlogsgeweld te maken. Toch is nu een stukje historie terug: vier eeuwenoude grafzerken waarvan werd aangenomen dat ze waren vernield, zijn per toeval teruggevonden.

Bij een renovatie van de Nicolaaskerk in 2009 verdwenen bijna alle 135 grafstenen uit de kerk. Vanwege de aanleg van vloerverwarming was er geen geld meer om alle grafstenen terug te leggen. Alleen voor een klein aantal oude stenen was nog plek bij de kansel, schrijft Omrop Fryslân.

Hoewel er destijds vanuit bewoners protest kwam, werden de grafzerken naar de stort gebracht. Nu blijkt dat vier van de 17de-eeuwse zerken toch zijn behouden.

Voordat de stenen zouden worden afgevoerd als puin en afvalmateriaal, kwamen ze bij Klaas Albada te liggen, vrijwilliger bij de kerk. "Ze werden bij ons op het erf gedumpt, maar op een gegeven moment moesten ze toch worden weggehaald. Toen heb ik er met een heftruck vier uitgehaald."

"Ik vond het toch jammer", zegt Albada. "Ik dacht: die moet ik bewaren. Zodoende heb ik ze voor mijzelf gehouden." Hij was niet op de hoogte van de exacte geschiedenis van de stenen. "Maar ik zag wel dat ze stokoud waren. Ik geloof dat ik de goede bewaard heb. Die rode van zandsteen vond ik mooi."

Ze bleven zo'n 15 jaar bij Albada liggen, tot Rob Boom van Studiegroep Oud Staveren contact met hem zocht. Boom hoorde via via zo'n vijf jaar geleden dat er nog een paar stenen zouden zijn. Met nog een paar andere grafsteenkenners ging hij op onderzoek uit.

Natuur- en oorlogsgeweld

De vier herontdekte stenen komen uit de periode van herstel na de Spaanse overheersing. De zerken lagen ooit in de Nicolaaskerk, of beter gezegd: in de voorganger daarvan. De kerk van Stavoren uit de 16de eeuw is in 1861 vervangen door de huidige Nicolaaskerk.

"Toen hebben ze godzijdank gebruikgemaakt van oude zerken die nog her en der lagen. Die 135 stenen hebben ze in de kerk gelegd", zegt Boom.

Ondanks de rijke geschiedenis bezit Stavoren weinig historisch erfgoed. Een stadsbrand tijdens de Tachtigjarige Oorlog in 1572, een watersnood in 1825 en een ontploffing van een kruitmolen in 1844: keer op keer werden grote delen van de stad geraakt. "Na de Franse tijd was er niets meer over", zegt Boom.

Hij ziet de vier teruggevonden grafzerken daarom als waardevol cultureel erfgoed voor Stavoren.

"Er is zo weinig van de Staverse geschiedenis nog tastbaar. De kerk komt uit 1861 en de doopsgezinde kerk uit 1851. Dat zijn de oudste gebouwen van Stavoren: een stad die al veel ouder is. Dat is natuurlijk eeuwig zonde."

Geld ingezameld

Met behulp van cultuurhistorische fondsen en gemeente Súdwest-Fryslân is geld ingezameld om de stenen naar het kerkhof van de Nicolaaskerk te verplaatsen.

Daarmee staan de stenen nagenoeg weer op de oude locatie, ter hoogte van het koor van de voormalige kerk. "Dat is heel bijzonder. Dat er ooit nog wat mee zou gebeuren, dat is gewoon mooi", zegt Albada.

"We hebben alle gereconstrueerde teksten op bordjes gezet. Dus als mensen hier komen, kunnen ze precies lezen wat er op de stenen staat", zegt Boom.

Grote Nederlandse bedrijven en andere instellingen stootten afgelopen jaar weer meer CO2 uit. Dat meldt de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) in zijn jaarverslag. De grote uitstoters, die onder het Europese emissiehandelssysteem ETS vallen, produceerden volgens deze nieuwste cijfers in 2025 zo'n 72 miljoen ton CO2. Dat komt neer op een stijging van 2,3 procent.

Drijvende kracht is met name de energiesector, waar voor het eerst sinds 2015 een stijging wordt gezien. Dat komt vooral doordat Nederlandse energiebedrijven in 2025 vaker bijsprongen om stroom op te wekken voor het buitenland.

De productie van energie viel buiten Nederland hier en daar wat tegen, wat ertoe leidde dat Nederland meer stroom heeft uitgevoerd. In België werden bijvoorbeeld de kerncentrales onderhouden, in Duitsland was er minder wind voor de kust en dus minder windenergie en in Oostenrijk en Zwitserland lag het waterpeil laag en was er daardoor minder stroom uit waterkracht.

ETS

Het emissiehandelssysteem ETS is de basis van het Europese klimaatbeleid. Het regelt dat bedrijven rechten moeten kopen voor elke ton CO2 die ze uitstoten. Op die manier hebben ze een prikkel om hun uitstoot te verlagen, en zo geld uit te sparen.

Iets meer dan de helft van de extra uitgestoten CO2 komt volgens de toezichthouder uit kolencentrales. De rest is veroorzaakt door een toename in de verbranding van aardgas, en in mindere mate doordat er restgassen uit de industrie zijn verbrand.

Hoewel de uitstoot van de energiesector toeneemt, ziet de autoriteit dat andere sectoren juist minder CO2 uitstootten. De chemische industrie stootte 1,3 miljoen ton CO2 minder uit. Dat komt voornamelijk doordat grote fabrieken, zoals op Chemelot in Geleen en bij Dow Benelux minder produceerden. De chemische industrie heeft het in Nederland, net als in de rest van Europa, al langer moeilijk door onder meer hoge energieprijzen.

Biobrandstof

Ook in de luchtvaart is een afname te zien van de CO2-uitstoot, vooral door de inzet van biobrandstoffen. Voorlopige cijfers laten ook een lichte afname zien in de scheepvaart. Dat is opvallend aangezien de scheepvaart door alle geopolitieke spanningen te maken kreeg met langere vaarroutes en dus in theorie juist meer CO2 had moeten uitstoten. De afname die desondanks wordt gezien, wordt nog nader onderzocht.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) concludeerde de afgelopen jaren al dat Nederland niet op koers ligt om de nationale klimaatdoelen te halen. Daarbij helpt deze nieuwe toename van de uitstoot ook niet: als de CO2-uitstoot toeneemt, neemt Nederland juist meer opwarming van de aarde voor zijn rekening.

Het emissiehandelssysteem ETS werkt op Europese schaal. Het kan dus zo zijn dat de totale uitstoot daalt, terwijl de uitstoot in Nederland toeneemt. En dat is volgens de NEa precies wat er gebeurt: in de hele Europese Unie nam de uitstoot van CO2 met 1,3 procent af.

Na afloop van een voetbalwedstrijd in België heeft een mannelijke scheidsrechter een speelster aangevallen. Hij sloeg haar meerdere keren in het gezicht. Een man die te hulp schoot zei tegen VRT Nieuws dat er drie man nodig waren om de scheidsrechter van de speelster af te trekken.

Het incident speelde zich vrijdagavond af na de wedstrijd tussen Stokkem VV en Lommel SK in een provinciale klasse. Stokkem won die wedstrijd met 13-2.

Volgens Het Laatste Nieuws gaf de scheidsrechter in de slotfase twee speelsters van Stokkem geel. Ze zijn echtgenotes van elkaar. "Anneleen werd plots heel kwaad", zei hun trainer. "Zo ken ik haar helemaal niet. We hebben haar echt van het veld moeten halen." De wedstrijd werd daarna hervat en uitgespeeld.

Neus aan neus

Na het laatste fluitsignaal applaudisseerde de andere speelster: Wendy. "Wij klapten gewoon omdat we gewonnen hadden. Dat doen we altijd." De scheidsrechter vatte dit als een provocatie op. Hij gaf Wendy een tweede gele kaart.

"Vervolgens kwam de ref neus aan neus met mij staan", aldus Wendy bij de VRT. "Ik duwde hem van mij af, omdat hij in mijn persoonlijke ruimte stond. Dan haalde hij twee keer uit, onder meer op mijn linkerslaap. Ik ben zelfs even flauwgevallen."

Brent Beckers, aanspreekpunt integriteit van Stokkem, stormde het veld op om Wendy te ontzetten. "We hebben met drie mensen de man van haar af moeten trekken. De scheidsrechter is dan op mij gevallen en zo heb ik een scheenbeenbreuk opgelopen." Volgens Beckers is Wendy nog in shock en heeft ze een hersenschudding en nekklachten opgelopen.

Broek uitgetrokken

De scheidsrechter verdedigt zich bij de VRT. Hij beklaagt zich dat hij als de grote schuldige wordt neergezet. "Ik wilde me alleen maar verdedigen en ik heb hen op de grond geduwd. Ik ben toen ook gevallen en ik kreeg nog zeven klappen van een speelster en een man. Zelfs mijn broek werd uitgetrokken."

De politie heeft een proces-verbaal opgemaakt. "De partijen zijn al verhoord, en momenteel wordt de eerste toedracht bekeken", zei een woordvoerder tegen VRT Nieuws. "Het is nog niet helemaal duidelijk wie begonnen is. Dat moet het onderzoek uitwijzen."

Bij grootschalige droneaanvallen op de haven en olieraffinaderij van de Zuid-Russische stad Toeapse is vannacht zeker een iemand gedood en is iemand gewond geraakt, zegt de gouverneur van de regio Krasnodar.

Ook het Oekraïense leger heeft de aanval bevestigd. De lokale autoriteiten van Toeapse zeggen dat de transportinfrastructuur in de haven zwaar beschadigd is geraakt.

Niet de eerste aanval

Het is de tweede keer in korte tijd dat Toeapse wordt geraakt. Eind vorige week werd ook al een grote droneaanval door Oekraïne op Toeapse uitgevoerd. De Russen zeiden gisteren dat zij de brand na deze aanval net onder controle hadden. Beelden daarvan en van de aanval van afgelopen nacht gaan rond op sociale media. De schade die te zien is, is groot. Gebouwen staan in brand en er is veel rook.

De Kyiv Independent meldt dat bij de aanval van afgelopen nacht twee olie-opslagtanks in de raffinaderij zijn geraakt. Ook schrijft de krant dat brokstukken verschillende gebouwen in de stad hebben beschadigd. De lokale gouverneur heeft het over een kleuterschool, een basisschool, een kerk en een wooncomplex.

Het Russische persbureau RIA Novosti zegt dat de scholen in Toeapse vandaag gesloten blijven. Volgens het ministerie van Defensie van Rusland zijn vannacht 112 Oekraïense drones neergehaald.

Oekraïne intensiveert droneaanvallen

De olieraffinaderij van Toeapse behoort tot de tien grootste olieraffinaderijen in Rusland. Het complex produceert hoogwaardige olieproducten, waaronder Euro-5 diesel, stookolie en kerosine. De haven van Toeapse wordt gezien als een belangrijk knooppunt van de Russen voor de export van ruwe olie, kunstmest, kolen en diesel.

Oekraïne heeft de afgelopen tijd de droneaanvallen op militaire en industriële doelen in Rusland geïntensiveerd, zo zei de opperbevelhebber van het Oekraïense leger vorige week op Telegram. In maart zou Oekraïne 76 industriële doelen in Rusland hebben geraakt, waaronder vijftien olieraffinaderijen.

Volgens de Oekraïense president Zelensky hebben al deze luchtaanvallen op de olie-infrastructuur van Rusland in maart het land minstens 2,3 miljard dollar aan olie-inkomsten gekost.

Er komt een hogere reiskostenvergoeding voor werknemers, de motorrijtuigenbelasting voor grijze kentekens (vaak kleine ondernemers met een bestelbus) wordt vanaf 1 juli gehalveerd en de motorrijtuigenbelasting voor vrachtwagens gaat op die datum naar nul. Dat staat in de kabinetsplannen om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten voor bedrijven en burgers.

Verder komt er extra geld (195 miljoen euro) om de armste huishoudens te steunen via het Noodfonds Energie en wordt geld uitgetrokken voor woningisolatie of andere verduurzamingen. Het kabinet wil 180 miljoen euro toevoegen aan het al bestaande warmtefonds dat daarvoor leningen uitgeeft.

De visserijsector krijgt 25 miljoen euro om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen, boeren krijgen hetzelfde bedrag om minder kunstmest en energie te gebruiken. Daarnaast komt er een subsidie om mensen met een midden- of laag inkomen te helpen over te stappen naar een elektrische auto.

Alcohol

Het gaat in totaal om bijna 1 miljard euro aan maatregelen, zo lekte vorige week al uit. Ruim 600 miljoen euro daarvan trekt het kabinet uit en meer dan 300 miljoen geldt als een vermindering aan belastingen.

Om de plannen te betalen, gaan de accijnzen op alcohol volgend jaar omhoog; die stijgen mee met de inflatie. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Financiën gaat het om een prijsverhoging van enkele centen per drankje.

Verder wordt de startersaftrek, een belastingkorting voor beginnende ondernemers, afgeschaft. Daarnaast wordt een andere belastingregeling (de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek) versoberd.

Reiskostenvergoeding omhoog?

De onbelaste reiskostenvergoeding wordt met 2 cent verhoogd naar 0,25 euro per kilometer. Dat gaat met terugwerkende kracht gelden voor heel dit jaar, schrijft het kabinet. "Omgerekend leidt de hogere reiskostenvergoeding tot een voordeel van circa 30 cent per liter brandstof."

Minister Herbert van Economische Zaken roept werkgevers op om gebruik te maken van de ruimte die geboden wordt. Hoewel er geen belasting over betaald hoeft te worden, kost het bedrijven wel geld om meer reiskostenvergoeding te betalen. Vanochtend bleek overigens uit een rondgang van werkgeversorganisatie AWVN dat werkgevers bereid zijn om die kilometervergoeding te verhogen.

De twee motorrijtuigenbelasting-maatregelen gelden vanaf juli voor de rest van dit jaar.

Hoewel er de afgelopen weken veel over is gesproken, komen er geen maatregelen om de prijsstijging aan de pomp te dempen. In Duitsland gebeurt dat bijvoorbeeld wel, maar het kabinet vindt dat zoiets veel geld kost en redelijk weinig verlichting oplevert. Het kost de staat ongeveer 1 miljard euro om de prijs van 1 liter benzine met 10 cent te verlagen.

Een groot deel van de Tweede Kamer wil ook dat het openbaar vervoer snel betaalbaarder wordt. Het kabinet schrijft in de brief over de plannen in gesprek te zijn met de ov-sector over het aantrekkelijker maken van het openbaar vervoer.

Woensdag debatteert de Tweede Kamer over de kabinetsplannen. De verwachting is dat een meerderheid van de Kamer zich achter de plannen schaart.

De bultrug die vanmorgen uit de baai bij het Duitse eiland Poel wist weg te komen, ligt inmiddels weer vast. Tegen de verwachtingen in kon hij vanmorgen loskomen van de zandbank waar hij al weken op vastlag. Duitse autoriteiten hadden de reddingsactie gestaakt, omdat ze geen mogelijkheid zagen om het dier te redden.

Hij kon vannacht wegzwemmen uit het ondiepe water nadat het waterpeil was gestegen. De bultrug heeft oriëntatieproblemen en zwom eerst al de verkeerde kant op. Volgens het milieuministerie van de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern heeft het dier zo'n 3 tot 5 kilometer afgelegd en lag het eerder al te rusten, meldt de regionale zender NDR. De waterpolitie en dierenrechtenactivisten houden het dier in de gaten.

De bultrug heeft nog een lange weg te gaan. Als het lukt om de Oostzee te verlaten, moet hij tussen de Deense eilanden door navigeren. Uiteindelijk moet hij terechtkomen in de Atlantische Oceaan.

De NDR volgde de tocht van de bultrug via een livestream:

De afgelopen dagen werd meerdere keren geprobeerd het dier te redden. De autoriteiten gaven de hoop begin april op, wat leidde tot veel ophef. Dit weekend startten particulieren op eigen initiatief een nieuwe actie, die vandaag zou worden voortgezet. Het was de bedoeling om het dier op luchtkussens te tillen, om het zo los te krijgen van de bodem.

Op 23 maart strandde het dier bij de badplaats Timmendorfer Strand, waardoor hij de naam Timmy kreeg. Sindsdien raakte hij meerdere keren los en kwam ook weer vast te zitten.

Klachteninstituut Kifid krijgt steeds meer klachten binnen over financiële dienstverleners. Dat komt grotendeels doordat mensen zich laten adviseren door chatbots, die ze aanraadt om hulp te vragen bij het Kifid, zegt directeur Eveline Ruinaard.

Wie niet tevreden is met een bank, verzekeraar of hypotheekverstrekker kan aankloppen bij het Kifid. Dat deden ruim 7800 mensen vorig jaar, 1800 meer dan een jaar daarvoor. Dat er veel mensen via chatbots bij het Kifid uitkomen, merken ze aan de manier waarop de klachten geformuleerd zijn.

Het Kifid vindt het prima dat mensen gebruikmaken van kunstmatige intelligentie om een klacht op papier te zetten. Maar een goed geformuleerde brief betekent niet dat de consument inhoudelijk goed zit.

Veel fouten

ChatGPT en andere AI-diensten maken veel inhoudelijke fouten, zegt Ruinaard. "Het kost ons vervolgens veel tijd om aan mensen uit te leggen dat de informatie die een AI-programma verzamelt niet altijd klopt. Daarom wil ik mensen oproepen: realiseer u dat deze programma's de waarheid niet in pacht hebben."

Vorig jaar heeft het Kifid bijna 3200 klachten behandeld en afgerond. De meeste (38 procent) gingen over schadeverzekeraars. Mensen vonden bijvoorbeeld dat ze te weinig vergoed kregen.

De klachtencommissie bemiddelt tussen consumenten en bedrijven die financiële diensten verlenen, om zo tot een oplossing te komen. Als de partijen er niet uitkomen, kan het Kifid een uitspraak doen. Als een bedrijf zich daar niet aan houdt, kan het Kifid in het uiterste geval een melding maken bij de Autoriteit Financiële Markten.

De uitslaande brand in een gebouw van een ggz-instelling in Halsteren is onder controle, meldt de veiligheidsregio. De brand ontstond in gebouw De Schelde, waar onder meer de psychiatrische crisisopvang zit.

De brand brak uit in het kantoorgedeelte van de instelling. Onder het kantoor verblijven mensen in de crisisopvang. Zo'n negentig patiënten en werknemers van de instelling zijn geëvacueerd en op een andere plek op het terrein ondergebracht. Er zijn geen mensen gewond geraakt, schrijft Omroep Brabant.

Twee van de drie vleugels in het pand werden rond het middaguur veilig verklaard. Die patiënten kunnen terug naar hun afdeling. In de derde vleugel zijn appartementen door de brand beschadigd. Sommige patiënten moeten daardoor ergens anders worden ondergebracht. "Daar zijn we andere alternatieven voor aan het zoeken", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio.

Snelle verspreiding

De eerste melding van de brand was rond 07.45 uur, waarna het vuur zich snel verspreidde. Er kwam veel rook vrij, die tot in de verre omtrek te zien was. Brandweermensen braken het dak van het gebouw open om met een warmtecamera brandhaarden op te sporen.

De veiligheidsregio adviseerde bewoners om ramen en deuren te sluiten en de automatische ventilatie uit te zetten. De oorzaak van de brand is nog niet bekend.

Verschillende vormen van zorg

Op Landgoed Vrederust komen verschillende vormen van zorg samen. Het terrein is de hoofdlocatie van GGZ Westelijk Noord-Brabant en richt zich vooral op psychiatrische zorg. Dat varieert van klinische opnames tot langdurige en ambulante begeleiding.

De instelling biedt daarnaast verschillende woonvormen voor mensen die blijvend ondersteuning nodig hebben en er zijn voorzieningen voor gehandicaptenzorg, dagbesteding en activiteiten gericht op werk en herstel.

Bij de schietpartij in de stad Shreveport in Louisiana gisteren blijkt een vader zijn zeven kinderen en een ander kind te hebben doodgeschoten. Eerder werd gesproken van een uit de hand gelopen familieruzie.

Volgens zijn familieleden kampte hij met mentale problemen en had hij recentelijk gesproken over suïcidale gedachten. De dader, de 31-jarige Shamar Elkins, zou de kinderen volgens de politie hebben doodgeschoten in een 'executiestijl'.

Volgens de politie werden zeven kinderen in hetzelfde huis gedood. Een achtste kind werd dood gevonden op het dak, waar het vermoedelijk naartoe was gevlucht.

'Donkere gedachten'

Elkins' vrouw is een van de volwassenen die bij de aanval zwaargewond raakten. Ze is met levensbedreigende verwondingen naar het ziekenhuis gebracht. Uit voorlopige informatie blijkt dat Elkins eerst een vrouw neerschoot op een ander adres, om vervolgens naar het huis te gaan waar hij zijn eigen vrouw neerschoot en de acht kinderen ombracht.

Na de moordpartij sloeg Elkins op de vlucht in een gestolen auto, achtervolgd door de politie. De achtervolging eindigde toen agenten het vuur openden. Elkins overleed ter plaatse, meldt de politie van Shreveport op Facebook.

Elkins zou tijdens een telefoongesprek met zijn moeder en stiefvader op paaszondag verteld hebben dat zijn vrouw wilde scheiden. Hij zei "donkere gedachten" te hebben en te overwegen om een einde aan zijn leven te maken. Op sociale media had hij ook een gebed gedeeld waarin hij om hulp vroeg voor zijn mentale gezondheid, meldt The New York Times.

In Shreveport kwamen tientallen rouwende mensen samen om de doodgeschoten kinderen te herdenken:

Elkins' moeder zei dat ze hem aangemoedigd had om niet op te geven en door te zetten. Ze vertelde dat ze niet een erg hechte band met haar zoon had, die ze kreeg als tiener toen ze worstelde met een crackverslaving. Hierdoor werd hij opgevoed door een vriendin van de familie. Tien jaar geleden werd het contact tussen moeder en zoon hersteld.

De vriendin van de familie die Elkins had opgevoed, zei dat ze hem de avond voor de schietpartij nog had gezien en dat er toen niets ongewoons aan hem leek.

Shamar Elkins had ook een strafblad, onder meer voor het "ongeoorloofd gebruik van wapens".

Meer doen aan huiselijk geweld

De politie van Shreveport heeft nog geen officieel motief voor de schietpartij genoemd, en het onderzoek naar de gebeurtenis is nog in volle gang. De autoriteiten hebben opgeroepen tot geduld terwijl het onderzoek verdergaat.

Burgemeester Arceneaux van Shreveport noemde de gebeurtenis "misschien de ergste tragedie die we ooit hebben meegemaakt". Op een persconferentie zei Sam Jenkins, senator in de staat Louisiana, dat de schietpartij onderstreept dat er meer middelen moeten komen om huiselijk geweld te bestrijden.

"Laten we er voor zorgen dat die middelen, die interventie, continu en consequent beschikbaar zijn, in de hoop dat we kunnen voorkomen wat we hier vandaag hebben gezien," zei Jenkins.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Woningen bouwen moet sneller en om dat voor elkaar te krijgen kondigt het kabinet vandaag maatregelen aan. Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting wil vergunningsverlening vereenvoudigen, extra ambtenaren om gemeentes en provincies te helpen en veel meer prefabwoningen.

Boekholt (D66) schrijft dat de planning en bouw van een woning nu gemiddeld tien jaar duurt. Volgens haar kunnen daar jaren vanaf, bijvoorbeeld door veel meer woningen te bouwen in fabrieken. Prefab dus. Nu komt iets meer dan 20 procent van de nieuwbouwwoningen uit een fabriek, over vier jaar moet dat de helft zijn, vindt de minister.

Schaarse arbeidskracht

Woningen worden dan in een fabriek "voorgefabriceerd", in delen naar hun plek gebracht en in een paar dagen in elkaar gezet, aldus Boekholt. "Dit maakt het mogelijk om sneller, op grotere schaal en met minder afhankelijkheid van schaarse arbeidskracht te bouwen." Hiervoor en voor andere woningbouwinnovatie en digitalisering trekt het kabinet 90 miljoen euro uit.

Een andere maatregel, die ruim 150 miljoen euro kost, is het aanstellen van een "flexibele pool" van ambtenaren en experts die gemeenten en provincies kunnen helpen met het plannen en realiseren van woningen. "Om de vergunningverlening te versnellen en problemen tegen te gaan die de bouw stilleggen of vertragen."

Splitsen en optoppen

Ook wil de minister sommige vergunningen afschaffen. "Ik maak splitsen en optoppen vergunningsvrij waar mogelijk", schrijft ze aan de Tweede Kamer. Splitsen betekent van één woningen meerdere woningen maken en optoppen is een verdieping boven op een woning bouwen. Voor de zomer wil Boekholt gedetailleerder bekendmaken hoe ze dit wettelijk gaat regelen.

Daarnaast is het plan om woningdelen en hospitaverhuur makkelijker te maken. "Het Utrechtse model van woningdelen is een goed voorbeeld", schrijft Boekholt. "In deze gemeente mogen drie personen zonder vergunning een woonruimte delen." Ze gaat onderzoeken of dit ook landelijk zo kan.

Puntensysteem

Tegelijk met deze versnellingsmaatregelen, komt het kabinet met maatregelen voor de middenhuur. Zoals al aangekondigd door het vorige kabinet wordt de Wet betaalbare huur versoepeld, waardoor verhuurders in een aantal gevallen weer meer huur mogen gaan vragen.

Als gevolg van de wet die twee jaar geleden inging, zetten sommige verhuurders hun woningen te koop en daalde het aantal huurwoningen. Het zogenoemde puntensysteem uit de wet, op basis waarvan de hoogte van de huur bepaald wordt, maakte de verhuur namelijk minder rendabel.

Dat puntensysteem wordt nu op een aantal plekken aangepast. Zo mag de WOZ-waarde van een woning zwaarder meetellen voor het bepalen van de huur. Dat betekent dat huurwoningen in bijvoorbeeld centra van steden meer omhoog kunnen, omdat daar de WOZ-waarden hoger zijn.

Buitenruimte en monumenten

Verder worden minpunten voor het ontbreken van buitenruimte geschrapt. Daardoor kunnen woningen zonder tuin ook voor meer verhuurd worden dan nu het geval is. Ook mogen verhuurders van kleine rijksmonumenten (die vaak op mooie locaties staan) meer vragen.

Verder komen er meer tijdelijke huurcontracten voor studenten. Tijdelijke contracten zijn op dit moment niet meer toegestaan, behalve voor studenten die van buiten de gemeente komen. Die uitzondering geldt straks voor alle studenten.

Minister Boekholt wil de aanpassingen per volgend jaar in laten gaan, of eerder als dat mogelijk is. Ze hoopt hiermee het aanbod van huurwoningen "op peil te houden en meer huurders aan een betaalbare woning te helpen".

In Blerick, een stadsdeel van Venlo, is een meisje doodgestoken. Dat gebeurde in een woning aan de Elzenstraat, meldt de Limburgse politie.

Volgens buurtbewoners gaat het om een 13- of 14-jarig meisje. De politie heeft dat niet bevestigd.

Een man en een vrouw zijn aangehouden. Het zijn de bewoners van het pand, volgens mensen in de buurt de ouders van het meisje. Ook dat heeft de politie niet bevestigd.

Traumahelikopter

De melding over het incident kwam rond 06.30 uur binnen. Het meisje raakte bij het steekincident zwaargewond en meerdere hulpdiensten en een traumahelikopter werden opgeroepen. Alle hulp bleek uiteindelijk tevergeefs. De omgeving is afgezet.

Het meisje, dat volgens buurtbewoners Nour heet, ging naar het Blariacumcollege in Blerick. Een woordvoerder van de school noemt haar dood "een heel grote schok". "Dit verzin je niet. Iedereen is echt van slag, zowel de medewerkers als leerlingen."

De lessen gaan door, maar in aangepaste vorm. Leerlingen die geen lessen kunnen volgen, mogen naar huis, onder begeleiding van ouders of verzorgers. De school is bezig om een gedenkplek in de school voor haar in te richten.

De voormalige bewoners van de woontorens in Hongkong waar in november een fatale brand woedde, mogen vanaf vandaag terug om te zien wat er van hun woning over is. De brand kostte aan 168 mensen het leven.

Het bezoek zal met name voor de vele oudere bewoners niet meevallen. De liften doen het niet meer en de zeven getroffen woontorens tellen 31 verdiepingen.

De voormalige bewoners krijgen maximaal drie uur de tijd om hun woning te bekijken en eventueel wat bezittingen te verzamelen. Ze mogen maximaal met vier mensen tegelijk naar binnen, maar slechts met één als met meer niet veilig is.

Hoop opgegeven

Bewoner Keung Mak (78) verwacht er weinig van, zei hij tegen persbureau AP. Een welzijnswerker liet hem al een foto van zijn appartement op begane grond zien. Hij en zijn vrouw woonden daar veertig jaar en brachten er hun kinderen groot.

"Ik had niet verwacht dat de begane grond zo verwoest zou zijn", zegt Mak. Zijn appartement is gestut om instorting te voorkomen. In het plafond is de stalen bewapening van de betonplaten zichtbaar.

Hij en zijn vrouw Kit Chan (74) hopen hun trouwfoto's terug te vinden en de hengel die hun zoon voor hem kocht, maar hebben de hoop eigenlijk al opgegeven. "Er zal geen snippertje papier over zijn", zegt zij.

Netten aan bamboesteigers

Het onderzoek naar de oorzaak loopt nog. De 39-jarige Cyrus Ng hoopt dat de waarheid boven water komt. Het comité dat de brand onderzoekt, heeft al gezegd dat de veiligheidsmaatregelen door menselijk falen niet hebben gewerkt.

De brand brak uit in een toren die gerenoveerd werd. Het vuur verspreidde zich snel langs de niet-brandwerende netten die aan de bamboesteigers waren bevestigd. Het stadsbestuur wil de torens het liefst slopen, hoewel uit het eerste onderzoek bleek dat maar ongeveer de helft van de appartementen beschadigd raakte bij de brand.

In deze reconstructie is te zien hoe de brand zich zo snel kon verspreiden en veiligheidsvoorzieningen faalden:

Een Belgische gevangene zegt te weten wie de vermiste studente Tanja Groen heeft ontvoerd en vermoord. Dat schrijven De Limburger en de Belgische krant Het Belang van Limburg.

Groen raakte in 1993 op 18-jarige leeftijd vermist tijdens de introductieweek van de Universiteit Maastricht. Ze was na een studentenfeest onderweg op de fiets, maar kwam nooit aan bij haar kamer in het dorp Gronsveld. Ondanks jarenlang onderzoek is nog steeds niet duidelijk waar Groen is gebleven.

Limburgse media schrijven nu dat gevangene Johan V. (55) zich afgelopen jaar bij justitie heeft gemeld met informatie. V. zou weten wie de ontvoerder van Groen is, en beweert dat hij nog leeft.

'Drie keer gehoord'

De ontvoerder van Groen zou haar hebben misbruikt, vermoord en begraven. Dat laatste zou in Maastricht zijn gebeurd. Johan V. is volgens De Limburger ten minste drie keer gehoord door het team dat de vermissing onderzoekt.

De advocaat van Johan V. wil niets kwijt over de zaak, schrijft De Limburger. Het Openbaar Ministerie bevestigt aan de NOS dat er een onderzoek loopt, maar wil verder niets delen. "Het gebeurt regelmatig bij cold cases dat er achter de schermen nog wat onderzoek wordt gedaan", zegt een woordvoerder. "Dat gebeurt altijd als er aanleiding is om iets opnieuw te bekijken." Tegen De Limburger zegt het OM toe te werken naar "een afronding van de cold case Tanja Groen".

De Peter R. de Vries Foundation, betrokken bij de familie van Groen, reageert terughoudend op de berichtgeving. "Wij hebben de journalist eerder laten weten dat wij in deze fase geen inhoudelijk commentaar geven. Wij vinden het belangrijk dat publicaties over een dergelijk onderwerp met grote zorgvuldigheid plaatsvinden. Daarvan is nu geen sprake."

Mogelijk gunstig voor straf

Johan V. kreeg in 2002 in België levenslang voor de moord op Ron Bening (40). Die werd op 13 september 2000 gedood in zijn woning in Heerlen. Bening en Johan V. kenden elkaar uit het drugscircuit.

Als de informatie van Johan V. een doorbraak in de coldcasezaak oplevert, kan dat gunstig voor hem uitpakken. In België mogen gevangenen met een levenslange gevangenisstraf na vijftien jaar vragen om voorwaardelijke vrijlating. Bij het oordeel daarover speelt goed gedrag een rol. Mogelijk kan het V. ook tipgeld opleveren als hij bruikbare informatie heeft.

Geen gouden tips

In 2021 werd 1 miljoen euro uitgeloofd voor de gouden tip in de zaak van Tanja Groen. Dit bedrag was ingezameld door Stichting De Gouden Tip, opgericht door misdaadverslaggever Peter R. de Vries. Hij werd kort daarna vermoord.

De politie onderzocht bijna duizend tips, maar het leidde niet tot een doorbraak. Het geld werd vervolgens ingezet voor andere coldcasezaken en om slachtoffers van misdaden bij te staan.

Ook werd onderzoek gedaan op drie plekken op de Strabrechtse Heide bij Geldrop, waar Groen mogelijk begraven zou zijn. De Haarlemse rechtspsycholoog Peter van Koppen zei dat de aarde daar verstoord was. Maar het OM concludeerde na een inspectie dat het geen zin had om te gaan graven. De verstoring in de aarde zou zijn ontstaan door een netwerk van konijnenholen.

Oud-journalist Jan Donkers is op 82-jarige leeftijd overleden. Hij overleed in de nacht van zaterdag op zondag in zijn woonplaats Amsterdam. De journalist, radiomaker en schrijver stond vooral bekend om zijn muziekkennis en zijn kennis over Amerika. Hij maakte meer dan vijftig jaar radioprogramma's en reisde de hele wereld rond. Toen hij 80 werd, stopte hij met radio maken. Zijn laatste programma was Gonzo's Return, op de zondagmiddag op radiostation NH Gooi.

Ook verdiepte hij zich in Amsterdam-Noord, waar hij werd geboren en de eerste 23 jaar van zijn leven woonde. In de jaren 90 schreef hij er een journalistiek boek over: Zo dicht bij Amsterdam. Er kwamen zeven drukken uit, waaronder herziene versies, omdat het stadsdeel zich zo snel ontwikkelde.

Hij bleef in Amsterdam wonen, maar keerde niet meer terug naar Noord. "Noord zit in mijn DNA, ik voel me er thuis. Maar daar wonen zit er niet meer in, ik kan het niet betalen. Ik zal er wel worden begraven", zei hij in een interview in de Volkskrant in 2015.

In schrijven kan en mag alles

Donkers wilde altijd al journalist worden en had al jong belangstelling voor de Verenigde Staten. Hij begon met schrijven tijdens zijn studie sociologie, voor het Amsterdamse studentenblad Propria Cures. Daar leerde hij naar eigen zeggen een belangrijke les: dat in schrijven alles kan en mag. Daar bleef hij zijn hele leven achter staan.

Eind jaren 60 werd hij popmuziekrecensent voor de Volkskrant, en was daarmee een van de eersten in Nederland die over popmuziek schreven. Als redacteur van het undergroundweekblad Aloha (dat eerder Hitweek heette), interviewde hij vele muzikanten, onder wie Frank Zappa, John Lennon en Janis Joplin.

Dom geblaat

Ook sinds het eind van de jaren 60 maakte hij radioprogramma's voor de VPRO, aanvankelijk over popmuziek, later lag de nadruk op Amerikaanse rock, soul en blues.

Verschillende muziekprogramma's hadden Gonzo in de naam: Gonzo Radio, Gonzo's Last Stand en Gonzo's Return. Een verwijzing naar een journalistieke stijl, waarbij de verslaggever onlosmakelijk verbonden is met zijn onderwerp. De stijl werd bekend door de roemruchte Amerikaanse journalist Hunter S. Thompson.

Daarna kwamen de reisverhalen en reportages. Donkers reisde de hele wereld rond om mensen te ontmoeten en over hun land te praten. Veel van zijn reizen gingen naar Amerika, waar hij ook een jaar woonde.

Maar 2003 was een breekpunt voor hem, de tijd van de inval in Irak. "Dat triomfalisme, dat domme geblaat, die krijgszucht. En de pers, inclusief The New York Times, die ik voordien toch bewonderde, die klakkeloos achter de politiek aanliep." Hij wist toen zeker: Ik hoor hier niet bij, ik ben een Europeaan.

Bijzondere stem

Ook werkte hij mee aan het vrijdagse radioprogramma Het Gebouw, dat tien jaar lang op geheel eigen wijze journalistieke diepgang combineerde met luchtige humor, zoals in de rubriek De Groenteman. En er waren de marathoninterviews, urenlange gesprekken met één gast, waarvan Donkers er een aantal voor zijn rekening nam.

Daarnaast schreef hij voor tijdschriften als De Groene Amsterdammer, de Haagse Post en de Nieuwe Revu. Hij schreef essays en boeken over reizen, Amerika en muziek. Ook schreef hij twee romans - waar hij later niet trots op was - en een kinderboek en vertaalde werk van onder meer F. Scott Fitzgerald.

Later sprak hij ook audioboeken in, meer dan honderd, waaronder veel detectives. Zijn markante stem maakte hem daar zeer geschikt voor. Zelf was hij zich er nooit zo bewust van geweest dat zijn stem bijzonder klonk, maar hij werd er geregeld op aangesproken.

Mensen zeiden altijd dat hij zo serieus keek. Vaak durfden ze hem de eerste keer dat ze hem zagen nauwelijks aan te spreken. In een interview in 2024 zei hij daarover: "Terwijl ik juist ontzettend veel lol heb in mijn leven. Altijd gehad."

Een groepsfoto uit 1983 van schrijvers bij de presentatie van een interviewbundel over hun debuut:

Gemeenten, ministerie en waterschappen willen dat tabaksfabrikanten alle kosten voor het opruimen van sigarettenpeuken voor hun rekening nemen, blijkt uit een rondgang van de NOS. Nu betalen die ongeveer de helft en draaien belastingbetalers op voor de rest van de kosten. De peuken zijn sterk vervuilend voor het milieu en moeilijk te verwijderen. Sigarettenfabrikanten willen juist minder betalen dan ze nu doen.

Als je erop gaat letten, zie je ze overal liggen. Jaarlijks belanden naar schatting honderden miljoenen tot 7 miljard peuken op straat. Het is daarmee het grootste zwerfafvalprobleem. Want het zijn er niet alleen heel veel, maar ze zijn ook nog eens moeilijk op te ruimen omdat ze zo klein zijn en overal tussen zitten.

Dat is extra vervelend omdat sigarettenfilters sterk vervuilend zijn. Ze bevatten plastic, zware metalen en giftige stoffen als arseen, dat voorheen in rattengif werd gebruikt. Vaak belanden ze uiteindelijk in het water, waar ze veel schade aanrichten. Eén peuk kan tot wel duizend liter water vervuilen.

Flink duurder

Sinds een paar jaar moeten tabaksfabrikanten meebetalen aan de kosten die gemeenten maken om de peuken op straat op te ruimen. De gedachte hierachter is dat zij de sigaretten op de markt brengen en daarmee verantwoordelijk zijn voor het opruimen van het daardoor ontstane zwerfafval. Dat kost jaarlijks zo'n 36 miljoen euro.

Maar de fabrikanten hoeven alleen te betalen voor het opruimen van sigaretten die in Nederland zijn verkocht. Dat zijn er steeds minder, omdat sigaretten hier flink duurder zijn geworden. In 2024 kwam bijna de helft uit het buitenland, waardoor tabaksproducenten nog maar ongeveer de helft van alle opruimkosten hoefden te betalen.

En dat moet dus anders, vinden gemeenten. "Het slaat natuurlijk nergens op dat er alleen betaald wordt voor peuken die in Nederland gekocht zijn", zegt Jacolien Eijer. Zij is directeur van de NVRD, de belangenbehartiger van gemeenten voor afvalinzameling. "Als je die redenering doortrekt dan ontvang ik graag de vergoeding van alle in Nederland gekochte sigaretten die in het buitenland op straat liggen."

Volgens Eijer is het logisch als de fabrikanten alle kosten op zich nemen. "De korting die zij krijgen is opgelopen tot 45 procent. Daardoor betalen belastingbetalers deze kosten, ook de niet-rokers. En dat vinden wij niet juist."

Nutteloos

Het liefst willen gemeenten helemaal van de filters af. "Duidelijk is dat die filters geen gezondheidswinst hebben", zegt Eijer. "Ze zijn nutteloos. Dus waarom zou je dat erop maken als het zo slecht is voor het milieu?" Nederland is voor zo'n verbod en het kabinet schreef vorige week nog aan de Tweede Kamer dat het de mogelijkheden daarvoor onderzoekt.

Zolang daarvan geen sprake is, vindt ook het ministerie van Economische Zaken dat alle kosten moeten worden vergoed. "We hebben dit probleem bij de Europese Commissie onder de aandacht gebracht", aldus een woordvoerder.

Ook de Unie van Waterschappen is "voorstander van het principe 'de vervuiler betaalt'", aldus een woordvoerder. "Veel sigarettenpeuken komen via zwerfafval en afstromend regenwater in het milieu terecht. Een prikkel voor producenten om te voorkomen dat dit gebeurt, kan dan erg effectief zijn."

De Fair Resource Foundation (FRF), dat het initiatief nam voor een brede oproep tot een filterverbod waarbij veel partijen zich hebben aangesloten, noemt de financiële bijdrage van tabaksfabrikanten "een lachertje". "Het is echt een schijntje voor de industrie", zegt Karl Beerenfenger van de FRF. Jaarlijks maken tabaksfabrikanten tientallen miljarden euro's winst.

Bovendien zijn de werkelijke kosten van het opruimen veel hoger dan de kosten die gemeenten nu maken, schetst Beerenfenger. "Kijk maar om je heen: lang niet alle peuken worden nu opgeruimd." Gemeenten erkennen dat. "Daarom zou het helpen als alle kosten vergoed worden", aldus de NVRD.

Sigarettenverbod

Maar volgens sigarettenfabrikanten is dat "niet rechtvaardig en proportioneel", aldus Jan Hein Sträter, directeur van branchevereniging VSK. Via een bezwaarprocedure zetten zij juist in op een nog lagere bijdrage. Een filterverbod zien ze helemaal niet zitten. "Dat komt neer op een sigarettenverbod."

Volgens Sträter spelen rokers zelf "een cruciale rol". Hun gedrag bijsturen zou het probleem van peuken in het milieu "veel effectiever aanpakken". "Ik ben het ermee eens dat rokers peuken in de prullenbak moeten gooien", reageert Eijer. "Maar dat ontslaat de fabrikanten niet van hun verantwoordelijkheid."

RIVM: filterverbod leidt tot minder milieuschade

Volgens een vandaag verschenen RIVM-rapport lijkt het effect van een filterverbod positief voor het milieu, vooral door het verminderen van microplastics en andere stoffen. Een verbod zal volgens het RIVM geen negatieve invloed hebben op de gezondheid van rokers, omdat filters niet beter zijn voor de gezondheid.

Bedrijven maken zich grote zorgen over de gestegen brandstofprijzen, blijkt uit een enquête van werkgeversorganisatie AWVN onder zijn leden. Tegelijk vrezen veel werkgevers dat een hogere kilometervergoeding in combinatie met een verhoging van de lonen tot een sterke kostenverhoging leidt.

Bedrijven zouden wel bereid zijn de kilometervergoeding te verhogen, als het kabinet besluit om de belastingvrije vergoeding te verhogen van 23 naar 25 cent. De meeste werkgevers geven nu vanwege deze grens een kilometervergoeding van 23 cent.

"Werkgevers zijn aan het kijken wie er het hardst getroffen worden door deze crisis en of er geen alternatieven zijn, zoals thuiswerken of met ov naar werk komen", zegt Anne Megens, directeur beleid en advies bij de AWVN. "Voor die groep zijn ze bereid de portemonnee te trekken, maar dus niet zomaar voor iedereen."

Verdelen van de pijn

Uit de rondvraag komt verder naar voren dat werkgevers vooral niet als enige willen opdraaien voor de gestegen brandstofkosten. Zij willen dat de lasten verdeeld worden over het bedrijfsleven, de overheid en werknemers.

"Ook bedrijven worden heel hard geraakt door de hogere brandstofprijzen. Niet overal zijn de bedrijfseconomische omstandigheden zo dat die vergoeding omhooggaat zonder dat dit iets betekent voor de loonruimte", zegt AWVN-directeur Megens.

Regionale verschillen

De pijn wordt bijvoorbeeld gevoeld bij een aantal bedrijven in de schoonmaaksector. Vooral schoonmaakbedrijven buiten de Randstad, die klanten hebben op afgelegen plekken, merken de gevolgen van de gestegen brandstofprijzen in hun portemonnee. Buiten de Randstad is het openbaar vervoer vaak minder makkelijk voor handen.

"We hebben leden die klanten hebben in een groot gebied en bijvoorbeeld vakantiehuisjes schoonmaken. Die kunnen de kosten niet zomaar doorrekenen naar hun klanten, maar ook niet vergoeden aan hun personeel", zegt Paul Fok, voorzitter van de branchevereniging voor schoonmaakbedrijven SIEV.

"Die bedrijven zitten wel met de handen in het haar, want als het te duur wordt voor hun personeel om naar werk te komen dan zien ze het aantal ziekmeldingen toenemen." Volgens Fok kampen veel schoonmaakbedrijven niet alleen met hogere brandstofkosten, ook de schoonmaakspullen zijn duurder geworden. Bovendien wordt er op dit moment in de sector onderhandeld over een nieuwe cao. De huidige loopt eind juni af.

Goedemorgen! Opnieuw een spannende dag in het Midden-Oosten, met mogelijk nieuwe onderhandelingen tussen de VS en Iran. En de Britse premier Starmer legt in het Lagerhuis opnieuw verantwoording af over zijn omgang met oud-ambassadeur Mandelson.

Eerst het weer: vanochtend wisselen wolken en opklaringen elkaar af. Vanmiddag raakt het in het noordoosten bewolkt en valt daar enige tijd regen. Elders valt een enkele bui. Bij een matige noordelijke wind wordt het 9 tot 14 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Amerikaanse militairen hebben in de Golf van Oman een Iraans containerschip beschoten. Daarna hebben mariniers het schip geënterd. Het schip is nu onder Amerikaanse controle, tot woede van Iran.

Het gaat om de Touska, een containerschip van bijna 300 meter. Het vertrok acht dagen geleden uit Maleisië en had vandaag moeten aankomen in de Iraanse havenstad Bandar Abbas. De VS blokkeert de scheepvaart van en naar Iraanse havens.

President Trump zegt dat de Touska die blokkade wilde omzeilen. Het Amerikaanse hoofdkwartier in het Midden-Oosten (Centcom) zegt op X dat de bemanning van de Touska daarover is geïnformeerd en meerdere keren is gewaarschuwd. Na zo'n zes uur was het geduld van de Amerikanen op en hebben militairen geschoten op de machinekamer van het containerschip. Vervolgens zijn mariniers aan boord gegaan.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Gisteren schreef AZ voor de vijfde keer in de historie de KNVB-beker op zijn naam. Met maar liefst 5-1 waren de Alkmaarders in de finale te sterk voor NEC.

Veel supporters hadden niet verwacht dat de finale met zo'n groot doelpuntenverschil zou worden gewonnen. Na het eindsignaal, ging het los in Alkmaar:

Fijne dag!