NOS Nieuws - Algemeen

Schrijver Maite Karssenberg krijgt de Libris Geschiedenis Prijs voor haar biografie Dubbelleven. Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie.

De prijs voor het beste geschiedenisboek van het jaar werd uitgereikt door juryvoorzitter Frits Spits in een speciale uitzending van het VPRO-radioprogramma OVT. Karssenberg krijgt 20.000 euro.

'Schrikbarend ondergeschikt'

Het boek legt de "schrikbarend ondergeschikte rol van de vrouw in de 19e eeuw bloot", zegt de jury. Geertruida Kapteyn-Muysken leefde van 1855 tot 1920. Ze filosofeerde over een betere wereld, maar was tegelijkertijd een getrouwde vrouw met kinderen die het huishouden moest doen.

De hoofdpersoon wilde studeren en de wereld verbeteren, maar moest vechten voor haar kansen. Uiteindelijk kwam ze bij een internationale groep idealisten, feministen en anarchisten en hervond ze zichzelf.

Wat de jury vooral boeiend vindt aan het boek is de "volstrekt originele manier" waarop Karssenberg de biografie heeft vormgegeven, zegt Spits. De lezer wordt volgens de jury meegenomen in haar zoektocht naar de radicale denker en feminist en leert daarbij niet alleen Kapteyn-Muysken kennen, maar ook Karssenberg zelf.

Dagboeken en brieven

Maite Karssenberg (1989) is schrijver en historicus en werkt als programmamaker en interviewer. Voor het boek deed ze uitgebreid archiefonderzoek, waarbij ze stuitte op drie dagboeken en honderden brieven die Kapteyn-Muysken naliet.

"Na haar dood werd ze geroemd als 'een van de meest vrije en onbevangen geesten' van de Nederlandse revolutionaire beweging, met een 'bijna universele kennis van de geestelijke en sociale stromingen van onze tijd'", schrijft Karssenberg op haar website over Kapteyn-Muysken.

Eerder schreef ze het boek Snijpunt Isfahan. Een zoektocht van vader en dochter. Daarin gaat ze met haar vader, die bezeten is van islamitische mozaïeken, naar Iran. In Isfahan, het centrum van de Perzische mozaïekkunst, gaan ze op zoek naar een fabriekje dat het ontwerp van haar vader wil uitvoeren. Op de reis komen verschillende werelden samen. Karssenberg kreeg de VPRO Bagagedragerprijs voor het idee voor deze reis.

Voor breed publiek

De jaarlijkse Libris Geschiedenis Prijs is bedoeld voor geschiedenisboeken die een breed publiek aanspreken en is onderdeel van de Maand van de Geschiedenis. De prijs is een initiatief van onder meer het Historisch Nieuwsblad en het Nederlands Openluchtmuseum.

De andere genomineerden waren Isabel Casteels met De kronieken van de dood. Opstand en executies in de Nederlanden, Maarten Van Ginderachter met Arm Vlaanderen. Een wereldgeschiedenis. Honger, ziekte en globalisering in het midden van de 19de eeuw, Dik van der Meulen met Meester in het paradijs. Jac. P. Thijsse en het landschap en Dik Verkuil met De ongenaakbare Bolkestein (1933-2025).

Vorig jaar ging de prijs naar Janna Coomans voor haar boek Dievenland. Overleven in de Middeleeuwen.

Een Amerikaanse militair wordt officieel aangeklaagd voor moord en beroving van een vrouw op Okinawa. De vrouw zou zijn gewurgd met een telefoonkabel, schrijven Japanse media.

De 20-jarige Devin Jacob Ballard werd op zondag 4 oktober opgepakt. Hij zou de dag ervoor de 39-jarige Anna Yagi hebben gewurgd in een hotel in Naha, de hoofdstad van het Japanse eiland. Ook zou hij haar portemonnee en rugzak hebben gestolen.

De marinier werd gearresteerd nadat een agent hem diezelfde dag zag lopen in een uitgaansgebied in Okinawa City, ongeveer 25 kilometer ten noordoosten van Naha. Zijn kaalgeschoren hoofd en de tatoeages op zijn armen kwamen overeen met die van de man op de beveiligingsbeelden, meldt persbureau Kyodo News.

De militair is gestationeerd op de Amerikaanse vliegbasis Futenma op de zuidelijke Japanse eilandengroep. Omdat de Amerikaan buiten diensttijd handelde en buiten de Amerikaanse basis werd gearresteerd, wordt de zaak behandeld door de Japanse autoriteiten.

Volgens Japanse media ontkende de marinier bij zijn arrestatie betrokkenheid bij de zaak.

Woede

De zaak heeft geleid tot veel woede op Okinawa. De bewoners verzetten zich al langer tegen de Amerikaanse militaire aanwezigheid op de eilandengroep, onder meer vanwege misdrijven waarbij Amerikaanse militairen betrokken zouden zijn. Volgens de lokale autoriteiten is het aantal Amerikaanse militair-gerelateerde strafzaken gestegen van ongeveer 40 in 2020 naar 101 vorig jaar.

Het is niet de eerste zaak in zijn soort. In 1995 werd een 12-jarig meisje verkracht door drie Amerikaanse militairen. Dit leidde tot grote demonstraties tegen de Amerikaanse militaire aanwezigheid op het eiland. De drie Amerikaanse militairen kregen celstraffen van 6,5 tot 7 jaar.

Ook was er woede over de verkrachting van een minderjarige door een Amerikaanse militair in 2024 en hoe weinig er bekend werd gemaakt over het misdrijf. De man werd veroordeeld tot vijf jaar cel.

De woede richt zich niet alleen op het Amerikaanse leger, maar ook op de Japanse overheid. Critici verwijten Tokio dat het te weinig doet om misdrijven door Amerikaanse militairen te voorkomen, uit angst de belangrijke veiligheidsrelatie met Washington te beschadigen.

Ook de pas aangetreden gouverneur van Okinawa ligt onder een vergrootglas. Hij reisde naar Tokio om zijn ongenoegen kenbaar te maken, maar heeft zelf nog geen concrete maatregelen aangekondigd. De gouverneur is geen lid van de regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP), maar heeft wel banden met de partij.

Amerikaanse leger

Het Amerikaanse leger heeft naar aanleiding van de zaak nieuwe beperkingen voor militairen aangekondigd, waaronder een avondklok. Maar op Okinawa is het vertrouwen in zulke maatregelen gering.

Ook na eerdere ernstige misdrijven werden avondklokken, alcoholverboden en strengere gedragsregels ingevoerd. Die bleken vaak tijdelijk en konden nieuwe incidenten niet voorkomen. Voor veel inwoners onderstreept de nieuwe zaak daarom een probleem dat volgens hen al tientallen jaren onvoldoende wordt aangepakt.

De ongeregeldheden in attractiepark Walibi tijdens de Fright Nights zijn volgens Walibi veroorzaakt door jongeren die bewust als doel hadden om onrust te zaaien. Gisteravond gingen groepen jongeren met elkaar op de vuist en werden vernielingen aangericht.

Op beelden die rondgaan op sociale media is te zien dat groepen met elkaar op de vuist gaan en spullen gooien. De mobiele eenheid (ME) werd ingezet om de rust te laten terugkeren. De politie zegt desgevraagd dat niemand is aangehouden.

Mensen die betrokken waren bij de ongeregeldheden zijn volgens Walibi met behulp van de politie naar buiten gebracht. Daarna keerde de rust terug, meldt het attractiepark in Biddinghuizen.

Walibi had dit jaar juist nieuwe veiligheidsmaatregelen genomen om ongeregeldheden zoals vorig jaar te voorkomen. Ook toen braken er vechtpartijen uit. Ook kregen verklede acteurs in het verleden te maken met geweld en grensoverschrijdend gedrag van bezoekers.

Minderjarige jongeren

De ongeregeldheden van gisteravond zijn volgens Walibi veelal het werk van "minderjarige jongeren die bewust komen provoceren op plaatsen waar veel mensen samenzijn zoals we dat helaas ook in andere delen van Nederland en Europa zien gebeuren".

De Fright Nights is een jaarlijks terugkerend evenement rond Halloween dat duizenden bezoekers trekt. Er zijn spookhuizen en Scare Zones waar verklede acteurs proberen om bezoekers de stuipen op het lijf te jagen.

Gisteravond bezochten 20.000 bezoekers het uitverkochte evenement.

Scare Zones afgesloten

De sfeer sloeg gisteravond een uur voor sluitingstijd, om 22.00 uur, om. De incidenten begonnen bij het hoofdpodium bij het reuzenrad en verplaatsten zich richting de Hall of Fame bij de ingang.

Vanwege de vechtpartijen werden de Scare Zones afgesloten. "De veiligheidsverlichting ging aan en acteurs werden meegenomen naar achteren", zegt de woordvoerder.

De Fright Nights van Walibi zijn nog vandaag en volgend weekend. De woordvoerder zegt desgevraagd dat het evenement vandaag gewoon doorgaat.

Op vragen over of acteurs zich hebben teruggetrokken en bezoekers hun geld terug hebben gevraagd kan de woordvoerder geen antwoord geven.

Wat vind jij van de app en website van de NOS?

Wat doen we goed? Wat kan er beter? We zijn benieuwd naar jouw mening. Vul de enquête in via deze link.

De tweede en beslissende verkiezingsronde vandaag in Brazilië is een spannende strijd tussen de zittende linkse president Lula da Silva (80) en de radicaal-rechtse kandidaat Flávio Bolsonaro (45), zoon van de veroordeelde ex-president Jair Bolsonaro. Maar wie na vandaag de nieuwe president van Brazilië ook wordt, de macht van de familie Bolsonaro is al fors toegenomen.

Na de eerste verkiezingsronde, drie weken geleden, won niet alleen Bolsonaro's radicaal rechtse Partido Liberal ( PL) flink in het Nationaal Congres, ook verschillende familieleden wonnen persoonlijk zetels.

De echtgenote van ex-president Bolsonaro, Michelle, kreeg een plek in de Senaat. Ook Bolsonaro's zoon Carlos veroverde daar een zetel. De jongste zoon van de ex-president, Jair Renan, won in het Huis van Afgevaardigden. En ook de jongere broer van Jair Bolsonaro, Renato, won daar een zetel. Wat betekent dit als er zoveel macht bij één familie ligt?

Militaire dictatuur

Oud-journalist Ricardo Moraes (74) maakte van dichtbij de repressie mee die heerste tijdens de militaire dictatuur in Brazilië, die van 1964 tot 1985 duurde. "Er was geen vrijheid in die tijd. De militairen hadden in mijn studententijd alle macht en ze hadden onze universiteit omsingeld. Ze wilden de studenten arresteren omdat we demonstreerden. We wilden vrije verkiezingen en een terugkeer naar de democratie. Ik ben toen gevlucht en een tijdje ondergedoken", vertelt hij.

Met het vooruitzicht van een mogelijk winst van Flávio Bolsonaro en de stevige politieke macht van zijn familie maakt hij zich zorgen over de democratie in zijn land. Bolsonaro heeft aangekondigd dat hij zijn vader, ex-president Jair Bolsonaro, gratie geeft als hij wint.

Ook wil hij de grondwet wijzigen en hervormingen doorvoeren binnen het Hooggerechtshof. "Daarom moet Lula winnen, want het is gevaarlijk als deze familie zo machtig wordt, ze kunnen alles in Brazilië kapotmaken", zegt Vinicius Portella, de 25-jarige zoon van Ricardo Moraes.

Elektrische schokken

Hij groeide op met de verhalen en foto's van zijn vader uit de tijd van de dictatuur. Na zijn studie werd Ricardo Moraes journalist en werkte hij bij Braziliaanse kranten. Er heerste perscensuur en uiteindelijk werd hij opgepakt door het leger en tien dagen lang gemarteld.

"Ik weet nog hoe ik met geweld werd binnengebracht in een van de martelcentra van de militairen. Ik werd op een stoel gezet, de zogeheten drakenstoel. Een houten stoel, maar de zitting was bekleed met metalen platen. Ik kreeg elektrische schokken. Een ondraaglijke pijn door mijn hele lichaam", zegt Moraes.

Het zijn de ervaringen van zijn vader waardoor zoon Vinicius zich al van jongs af aan bewust is geworden van de waarde van de democratie. Die stond in Brazilië vier jaar geleden opnieuw op het spel, na de verkiezingen van 2022.

Bestorming overheidsgebouwen

Bolsonaro verloor toen op het nippertje van de huidige president Lula da Silva, maar weigerde zijn verlies te erkennen. Samen met een aantal hoge officieren plande hij een staatsgreep, die uiteindelijk op het laatste moment werd afgeblazen, zo ontdekte de Federale Politie in een diepgaand onderzoek.

Aanhangers van Bolsonaro bestormden vervolgens overheidsgebouwen in de hoofdstad Brasilia en richtten vernielingen aan bij onder meer het Hooggerechtshof. Ze kregen hiervoor zware straffen. Bolsonaro zelf werd uiteindelijk veroordeeld tot een gevangenisstraf van 27 jaar, die hij om gezondheidsredenen in huisarrest uitzit.

Veel op het spel

Dat president Lula da Silva de eerste ronde verloor, was voor Vinicius een schok. In alle peilingen liep Lula juist voor op Flávio Bolsonaro. "Maar we zijn nu wakker geschud, want er staat veel op het spel. Jongeren voeren massaal campagne. We praten in groepjes van vijf of zes personen met mensen op straat die nog twijfelen op wie ze moeten stemmen. Hopelijk lukt het om hen op Lula te laten stemmen", zegt hij.

Of dat lukt is nog maar de vraag. Hoewel Lula de laatste dagen in de peilingen steeg, lijkt Bolsonaro nog altijd de favoriet van veel Brazilianen. Zij hebben hun hoop juist op de Bolsonaro's gezet en willen af van Lula en de Arbeiderspartij.

De uitslag van de Braziliaanse verkiezingen wordt waarschijnlijk rond 23.00 uur (Nederlandse tijd) bekend.

Vele tientallen vluchten vanaf luchthaven Schiphol zijn geschrapt vanwege de harde wind. Vooral vluchten van luchtvaartmaatschappij KLM zijn geannuleerd. Ook vluchten van Easyjet zijn gecanceld.

Vanwege de harde wind zijn niet alle start- en landingsbanen beschikbaar en kunnen minder vliegtuigen aankomen en vertrekken, zegt een woordvoerder van Schiphol. Reizigers moeten hierdoor rekening houden met annuleringen en vertragingen.

Tot 17.00 uur vanmiddag gaat het om bijna tachtig geannuleerde vluchten, blijkt uit de gegevens op de website van Schiphol. Het betreft voornamelijk Europese vluchten, bijvoorbeeld naar Parijs, Manchester, Hamburg en Stockholm.

Ook vluchten naar Schiphol zijn geannuleerd, al ontbreekt een getal. Op de website van de luchthaven van Stockholm is bijvoorbeeld te lezen dat een vlucht van KLM naar Amsterdam is geschrapt.

Overlast en schade

Gisteravond en vannacht leidde de harde wind, veroorzaakt door het lagedrukgebied Boelo, op meerdere plekken tot overlast en schade, onder meer door omgevallen bomen.

Zo kwam tussen Lochem (Gelderland) en Goor (Overijssel) een boom op het spoor terecht. Daar rijden deze ochtend geen treinen. In het centrum van Amsterdam viel een boom op een rijdende auto. De bestuurder bleef ongedeerd.

Boelo

Boelo is na Austen de tweede storm van dit seizoen. Het is een van de zeven namen die weerinstituut KNMI heeft aangeleverd, geselecteerd uit de namen die waren ingezonden.

De Oost-Groningse naam Boelo is ingestuurd door een Groninger "bij wie deze naam al generaties lang in de familie voorkomt", meldt het KNMI.

Bij een protest in het centrum van Barcelona zijn zo'n honderd mensen opgepakt na plunderingen en brandstichtingen. Iets meer dan de helft is minderjarig, schrijven Spaanse media. De ongeregeldheden gingen tot diep in de nacht door.

Het protest zou een reactie zijn geweest op de demonstraties in Frankrijk. Jongeren waren via sociale media opgeroepen om mee te doen. Online ging de slogan 'institut indignats' rond, wat 'verontwaardigde middelbare scholen' betekent. Tiktokgroepen begonnen met de oproep, waarna mensen zich organiseerden in Whatsapp- en Telegramkanalen, schrijft de krant El País.

Jongeren kwamen naar Barcelona en vernielden straatmeubilair en fietsen. Ook werden er winkels leeggeroofd en vuilniscontainers in brand gestoken. Er zou op zo'n dertig plekken brand zijn gesticht. Daarnaast zouden er mensen met stenen hebben gegooid naar de politie.

Meer dan 220 agenten werden ingezet om de situatie onder controle te krijgen:

De regiopresident van Catalonië, Salvador Illa, veroordeelt het geweld. Hij zegt dat demonstreren een democratisch recht is, maar dat aanvallen, intimidatie en vernielingen niet kunnen. De burgemeester van Barcelona zegt dat er mensen gestraft gaan worden. Hij spreekt over zinloos geweld en vandalisme.

De Catalaanse politie zegt te onderzoeken wie achter de protesten zit. Daarin wordt samengewerkt met andere Europese politiekorpsen, zoals de Franse en Italiaanse.

In meer Europese steden protesten

Gisteren waren er ook protesten in steden in onder meer Frankrijk en Italië. Ook daar waren er ongeregeldheden.

In Italië draaien de demonstraties vooral om de gestegen kosten van levensonderhoud. De Italiaanse premier Meloni stuurde 500 militairen naar Milaan. Ook in onder meer Rome waren de veiligheidsmaatregelen aangescherpt. In de avond kwam het tot confrontaties tussen demonstranten en politie. Betogers gooiden vuurwerk en eieren naar agenten.

In heel Frankrijk liepen er gisteren ruim 400.000 mensen mee in protestmarsen. Verdeeld over het land werden er zo'n duizend mensen opgepakt. In Parijs werden 500 relschoppers uit elkaar gedreven met waterkanonnen en traangas.

In Frankrijk wordt er de afgelopen weken gedemonstreerd vanwege onrust in de samenleving over het beleid van president Macron. Het begon met protesten van scholieren voor verbeteringen in het onderwijs. Ondertussen is de beweging breder geworden en hebben vakbonden, boeren en de 'gele hesjes' zich aangesloten.

In Zoetermeer heeft een grote brand gewoed in een autosloperij. Omwonenden hebben via een NL Alert het advies gekregen om ramen en deuren dicht te houden. Er komt veel rook vrij en doordat de wind is gedraaid, hangt de rook nu over een groter gebied.

Vier mensen zijn naar het ziekenhuis gebracht omdat ze rook hebben ingeademd, zegt de brandweer.

Voor de brand aan de Bleiswijkseweg, die rond 06.50 uitbrak, zijn brandweerdiensten uit de hele regio opgeroepen. De oorzaak van de brand is nog niet duidelijk.

Grimmige sfeer

De autosloperij ligt bij een woonwagenkamp. Huizen naast het bedrijf werden ontruimd, waarbij mensen zich verzetten en de sfeer grimmig werd. Daarop greep de politie in. Twee personen zijn aangehouden voor belediging, een van hen is nadat hij door de politie was tegengehouden door ambulancepersoneel nagekeken.

De politie gebruikte de wapenstok om mensen op afstand te houden:

Bewoners wilden naar het bedrijf, maar werden tegengehouden omdat dat te gevaarlijk was.

Een omwonende zegt tegen Omroep West dat het al de tweede keer is dat er brand is in het bedrijf. Vorig jaar februari ging de autosloperij in vlammen op. Vermoed werd dat het toen om brandstichting ging.

Bij het gemeentehuis in Waalwijk zijn drie auto's van handhavers uitgebrand. De politie houdt rekening met opzet, schrijft Omroep Brabant.

De brand ontstond vannacht rond kwart voor twee. De drie elektrische auto's stonden te laden. Twee voertuigen zijn herkenbaar als auto's van de handhaving, een van de auto's heeft geen logo van handhaving op het voertuig staan. De auto's stonden geparkeerd op plekken die aangeduid zijn als parkeerplekken voor de handhavers.

Vermoedelijk vatte de middelste auto als eerste vlam, daarna zou het vuur overgeslagen zijn naar de auto's ernaast. Op foto's is te zien dat dat de voertuigen forse schade hebben.

Sporen veiliggesteld

De politie is een onderzoek gestart naar hoe de brand heeft kunnen ontstaan. Sporen zijn veiliggesteld en camerabeelden worden bekeken.

Volgens een journalist ter plaatse konden de hulpdiensten rond half vier vannacht weer vertrekken bij het gemeentehuis in Waalwijk. Een takelbedrijf moest de uitgebrande voertuigen later nog komen ophalen.

Huisartsen, medisch specialisten en wetenschappers kraken de plannen van zorgminister Sophie Hermans voor patiënten met long covid en soortgelijke aandoeningen als ME en Q-koorts. De minister wil de financiering van de longcovidexpertisecentra drastisch afbouwen en tegelijkertijd de zorgverantwoordelijkheid weer grotendeels bij huisartsen leggen.

Dit is veel te vroeg, zo waarschuwt het zorgveld. Het wetenschappelijk onderzoek naar de verschillende post-acute infectieuze syndromen (PAIS) verkeert nog in een prille fase. Artsen bieden in beginsel alleen zorg als daar solide bewijs voor bestaat en er medische richtlijnen zijn opgesteld, daar is voorlopig geen sprake van.

Toch stuurt de minister erop aan dat artsen in de reguliere zorg patiënten gaan behandelen terwijl er nog nauwelijks richtlijnen bestaan. In een brief aan Hermans, in handen van de NOS, waarschuwen vier grote belangenorganisaties namens de huisartsen dat zij dan "geconfronteerd zullen worden met verwachtingen van patiënten, die niet aansluiten bij wat op basis van de beschikbare kennis en professionele standaarden verantwoord kan worden geboden".

Zorgongelijkheid

Huisartsen vrezen een vertrouwensbreuk met hun patiënten. "Dat risico loop je als de meeste zorgverleners nog weinig zorg kunnen bieden", zegt Hedwig Vos, zelf huisarts, hoogleraar huisartsengeneeskunde en bestuurslid van het Universitair Netwerk Huisartsengeneeskunde. "Sommige artsen zullen al iets meer kennis hebben en meer zorg bieden, terwijl het merendeel dat niet kan. Dan ontstaat zorgongelijkheid en dat is funest voor het patiëntvertrouwen."

Twee jaar geleden zijn daarom expertisecentra geopend in de academische ziekenhuizen, dankzij een investering van 27 miljoen euro van het kabinet. Niet om alle patiënten te helpen, maar om experimentele behandelingen met ingelote patiënten te testen en bewijs voor richtlijnen te verzamelen. Het idee is dat alle huisartsen later op basis van die richtlijnen de meeste patiënten kunnen behandelen.

Twee jaar later wil de minister het gezamenlijk budget voor de acht expertisecentra terugbrengen naar jaarlijks 1 miljoen euro. De artsen achter deze centra blijven diplomatiek richting de minister om overleg over het voortbestaan van hun klinieken niet te bemoeilijken. Maar ook zij bevestigen dat er met dit bedrag onvoldoende middelen bestaan om al hun kerntaken te vervullen: onderzoek doen, onderwijs geven aan andere zorgverleners én ondersteuning bieden aan artsen bij complexe gevallen.

"Als systeem zitten we klem", vertelt medisch specialist Melvin Lafeber namens de artsen van de expertisecentra. "Er is financiering nodig om kennis en behandelingen te ontwikkelen, maar die financiering voor zorg is pas beschikbaar als vergoede zorg wanneer de effectiviteit al bewezen is. Anders is het tegen de Zorgverzekeringswet."

Onderzoekers en artsen vertrekken

Zonder aanzienlijke financiële steun van het kabinet is de ontwikkeling van effectieve behandelingen simpelweg niet mogelijk. Het laatste kabinet-Rutte investeerde drie jaar geleden 40 miljoen euro in onderzoek naar long covid. Dat klinkt fors maar is ontoereikend om grote medische stappen te zetten. Ter vergelijking, Duitsland investeert de komende 10 jaar een half miljard euro voor onderzoek.

Een veelgenoemde tekortkoming van de Nederlandse benadering is de kortdurende financiering van de onderzoeksprojecten.

Al worden volgend jaar de eerste onderzoeksresultaten gepresenteerd, de verwachting is dat de korte projecten onvoldoende wetenschappelijk bewijs opleveren om behandelingen in het basispakket te krijgen, zo blijkt uit een rondgang van de NOS. Wetenschappers willen doorpakken met vervolgonderzoek maar kunnen dat niet omdat ze hun onderzoekers vaak niet meer kunnen betalen vanwege aflopende financiering. Het behoud van opgedane kennis is daarmee ook onzeker omdat onderzoekers vaak naar andere vakgebieden vertrekken.

Dit geldt ook voor artsen in de expertisecentra, zo blijkt uit mails in het bezit van de NOS. Het expertisecentrum van het Amsterdam UMC moet op dit moment noodgedwongen nieuwe patiënten afbellen omdat personeel is vertrokken naar een baan met meer zekerheid.

Zowel de Gezondheidsraad als deskundigen van een ministerieel evaluatieteam adviseerden het kabinet recent om snel fors te investeren in expertisecentra en een langdurig onderzoeksprogramma.

Hermans wil echter dat ZonMw, de organisatie die namens het kabinet onderzoeksubsidies verdeelt, eerst verkent welke onderzoeksrichtingen veelbelovend zijn voordat ze omvangrijke financiering overweegt.

Verloren tijd

Patiënten missen urgentie bij de minister, vooral omdat velen van hen zieker worden. Met de benadering van Hermans zal het twee tot drie jaar duren voordat nieuwe grote onderzoeken van start gaan. Daarna duurt het jaren voordat deze studies mogelijk met een doorbraak komen.

Dit is niet te verkroppen voor patiënten omdat de Gezondheidsraad als in 2018 adviseerde om expertisecentra voor ME te openen. Dat werd toen genegeerd. "We hadden al veel meer kunnen weten", zegt Carlijn Keijzer. Zij heeft ME, een PAIS die veel overlap heeft met long covid. Ze organiseert met lotgenoten vandaag een demonstratie in Den Haag om het kabinet tot actie te manen.

"Opnieuw!" aldus Keijzer. Ze herinnert zich hoe pas vier jaar na het begin van de pandemie het toenmalige kabinet na veel gesteggel met patiëntenorganisaties en de Tweede Kamer geld vrijmaakte voor expertisecentra. "En amper twee jaar later moeten we een nieuw kabinet wéér overtuigen van de noodzaak van onderzoek."

Reactie minister

Minister Sophie Hermans kan in reactie weinig zeggen over extra middelen voor onderzoek en expertisecentra omdat het zorgveld de opdracht heeft gekregen met een voorstel te komen hoe de zorg voor PAIS-patiënten te organiseren. "Dat traject loopt, dus daar kan ik niet op vooruitlopen."

Maken studenten in Servië een einde aan twaalf jaar heerschappij van de autocratische leider Aleksandar Vucic? Om die vraag draait het vandaag bij de parlementsverkiezingen in het Balkanland. Het zijn de spannendste sinds Vucic en zijn Servische Progressieve Partij (SNS) aan de macht kwamen, want de Studentenlijst maakt een serieuze kans.

Volgens peilingen liggen de twee kampen nek aan nek. Vucic trad in september af als president en wil nu premier worden, en zo de macht met zich meenemen. Maar nog nooit eerder wankelde hij zoals nu.

De Studentenlijst komt voort uit twee jaren van massale protesten tegen Vucic. Die beginnen als een deel van het station in de stad Novi Sad instort. Zestien mensen komen daarbij om. En dat terwijl het station net feestelijk is geopend na een renovatie. Slecht uitgevoerd door bedrijven die nauwe banden hebben met de SNS, is de onmiddellijke kritiek.

Lastercampagne

"Corruptie doodt!", roepen de studenten, en ze beginnen hun universiteiten te bezetten. Aanvankelijk om vervolging van de schuldigen af te dwingen, maar al snel eisen ze een eind aan corruptie en slaan de blokkades om in massaprotesten. Vervolgens willen ze verkiezingen om een eind te maken aan de heerschappij van de man die de lakens uitdeelt in hun land.

Die hebben ze nu, en ze doen mee met hun eigen lijst. Dat het vandaag spannend wordt, is op zich al een prestatie van formaat. Vucic heeft namelijk wel vaker met demonstraties te maken. Die zijn vrijwel altijd min of meer gericht tegen zijn steeds verstikkender macht.

Denk bijvoorbeeld aan zijn greep op aanklagers en rechters, media, staatsinstellingen en de economie. Maar altijd zit hij die protesten uit, of weet hij via een lastercampagne zijn tegenstanders in diskrediet te brengen, nog voor die politieke munt uit hun protest kunnen slaan.

Tot nu. Dat de Studentenlijst een formidabel resultaat gaat behalen, is wel duidelijk. Vooral een hoge opkomst kan de studenten aan de overwinning helpen. Een deel van hun succes is dat hun massademonstraties altijd vreedzaam zijn en ze niet ingaan op provocaties, zelfs als de politie enkele keren hardhandig ingrijpt.

Overheid tegen het licht

Daarnaast hebben ze geen openlijke leiders maar besluiten ze via meerderheden in openbare vergaderingen. Dat alles maakt het lastig voor Vucic om met zijn propagandamachine vat op hen te krijgen. Hij probeert het door de studenten in de media neer te zetten als door het buitenland betaalde oproerkraaiers die de Servische staat omver willen werpen.

Maar de studenten laten zich niet van de wijs brengen: hun vasthoudendheid, enthousiasme en positiviteit werken aanstekelijk en steeds meer andere Serviërs sluiten zich gaandeweg aan. Toegang tot grote media hebben ze niet, dus de studenten moeten het hebben van sociale media en trekken massaal het land in.

Grote vraag is: wat gaan ze doen als ze daadwerkelijk aan de macht komen? Dat is dan aan de wetenschappers en andere experts op de lijst - de studenten zelf staan er niet op. Het belangrijkste programmapunt is dat alle overheidsinstellingen en -contracten tegen het licht worden gehouden.

Wie corrupt blijkt, wordt vervolgd. Wie zich heeft verrijkt met overheidsgeld, wordt geplukt. Ideeën over bijvoorbeeld beter onderwijs zijn er wel, maar komen pas op het tweede plan. Ook de vraag of Servië snel lid moet worden van de EU of juist betere banden met Rusland moet onderhouden, schuiven de studenten voor zich uit.

Een gedoodverfde premier is er niet; de nummer 1 op de lijst is een vrij onbekende cardioloog. Door het volledige gebrek aan politieke ervaring dreigt chaos, en dat is meteen de grootste achilleshiel van de studentenlijst.

Vrees voor fraude

Vucic kan intussen rekenen op veel stemmen van ambtenaren. Ook afgelopen weken doken weer verhalen op van medewerkers van overheidsdiensten die onder druk worden gezet om te bewijzen dat ze op de SNS stemmen, en met hen een deel van hun vrienden en familie.

Zo niet, dan verliezen ze hun baan. Daarnaast doet de niet aflatende propaganda in de media zijn werk. Maar er zijn ook Serviërs die niet zo veel last hebben van de verstikkende greep van Vucic. Vooral in de dorpen, waar ze blij zijn met de economische groei, de aanleg van wegen en de stabiliteit die Vucic brengt in een land met een roerige recente geschiedenis.

Hij gaat vol zelfvertrouwen de strijd aan en zegt zich neer te leggen bij een eventuele nederlaag. Maar de studenten betwijfelen dat: zij vrezen dat hij desnoods door fraude aan de macht zal proberen te blijven. Om dat te voorkomen roepen ze hun aanhang aan om al meteen om 7 uur hun stem uit te brengen. Lange rijen op dat tijdstip moeten laten zien dat ook Vucic niet meer om de studenten heen kan.

Goedemorgen! Vannacht is de wintertijd ingegaan. De klok ging een uur achteruit en de meeste mensen hebben een uurtje langer kunnen slapen.

Dit kun je verwachten vandaag: In Frankrijk lanceert Marine Le Pen haar campagne voor het presidentschap en in de eredivisie is het tijd voor de kraker PSV-Feyenoord.

Eerst het weer: Vandaag is het onstuimig met een stevige zuiden- tot westenwind. Daarbij wisselen wolken en zonnige perioden elkaar af. Vooral landinwaarts gaat het regenen, soms met hagel of een klap onweer. De maxima liggen tussen 12 en 14 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Op verschillende plekken in het land heeft storm Boelo overlast veroorzaakt, vooral door omgevallen bomen.

In Amsterdam-Noord werd een rijdende auto getroffen, de bestuurder raakte gewond. In Rijnsburg, bij Leiden, raakte een huis beschadigd. In Culemborg viel een boom op een geparkeerde auto. Hier en daar kwamen er ook bomen op doorgaande wegen terecht. Ook werd een festival vroegtijdig afgebroken om gevaarlijke situaties te voorkomen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

Topdrukte bij een tankstation in Voorst met stuntprijzen: 1 uur lang tanken voor 1 euro. Het tankstation sluit na 38 jaar de deuren en stuntte op de laatste dag met de brandstofprijzen.

Fijne dag!

In de Israëlische stad Tel Aviv hebben duizenden mensen zaterdagavond, drie dagen voor de Israëlische verkiezingen, gedemonstreerd tegen de regering van premier Benjamin Netanyahu. De demonstranten eisen een onafhankelijk staatsonderzoek naar de fouten die voorafgingen aan de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 waardoor het land werd verrast. Netanyahu weigert zo'n onderzoek.

Volgens de organisatoren waren er meer dan 100.000 mensen bij de demonstratie aanwezig. De demonstratie werd gehouden op het zogenoemde Plein van de Gijzelaars, waar tijdens de oorlog wekelijks werd gedemonstreerd voor de vrijlating van de mensen die naar Gaza waren ontvoerd.

Veel betogers willen dat er een andere regering komt en dat er een onderzoek komt:

Onder de demonstranten waren voormalige gijzelaars en nabestaanden. Ook de vader van een man die na zijn ontvoering naar Gaza werd vermoord, sprak de menigte toe. Hij zei dat de politieke leiders nog altijd niet hebben besloten om de waarheid over die dag te achterhalen.

Ook oppositieleider Gadi Eisenkot was aanwezig. Hij geldt als een van de belangrijkste uitdagers van Netanyahu. In zijn verkiezingsprogramma staat dat hij een onafhankelijk onderzoek wil naar de gebeurtenissen van 7 oktober. Dinsdag mogen Israëliërs naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen.

Voorkennis

Netanyahu krijgt in Israël het verwijt dat hij onder meer akkoorden over de vrijlating van gegijzelden heeft vertraagd, waardoor ze langer vastzaten. Vorige maand berichtten journalisten van de krant Haaretz dat de premier anderhalve week voor de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 gewaarschuwd was dat de terroristische organisatie een grote aanval op Israël aan het voorbereiden was. Netanyahu deed volgens twee Israëlische journalisten echter niets met die informatie en deelde die niet met de inlichtingendiensten.

Bij de aanval op 7 oktober 2023 werden ongeveer 1200 mensen gedood. Ook werden meer dan 250 mensen ontvoerd en meegenomen naar de Gazastrook.

Sindsdien zijn in Gaza in totaal meer dan 74.000 Palestijnen door Israël gedood, onder wie veel kinderen. Ook vielen in die periode 175.000 gewonden.

De harde wind heeft gisteravond en vannacht op verschillende plekken geleid tot schade of overlast, vooral door omgevallen bomen. Ook vandaag moet er nog rekening gehouden worden met de wind die wordt veroorzaakt door lagedrukgebied Boelo.

Vooral in de kustprovincies kunnen zware windstoten voorkomen. Voor die gebieden heeft het KNMI code geel afgegeven. In het noorden verdwijnt de harde wind pas in de nacht naar maandag. De kans is groot dat er takken afbreken door de harde wind omdat bomen nog in het blad staan. Daardoor is er ook hinder voor het verkeer mogelijk.

Dat was gisteravond ook al te merken. In Amsterdam-Noord werd een rijdende auto getroffen, de bestuurder raakte gewond. In Rijnsburg, bij Leiden, raakte een huis beschadigd. In Culemborg viel een boom op een geparkeerde auto. De auto is total loss.

Hier en daar kwamen bomen op doorgaande wegen terecht. Zo werd de N207 bij Alphen aan den Rijn geblokkeerd en in het Drentse Nijeveen was een woonwijk enige tijd onbereikbaar, totdat de brandweer de omgevallen boom in stukken zaagde en weghaalde. In Gouderak bij Gouda viel een elektriciteitspaal over een weg.

Storm Boelo

En ook het Amsterdam Dance Event had last van de harde wind. Zo werd het festival Into the Woods op de NDSM-werf uit voorzorg vroegtijdig afgebroken om gevaarlijke situaties te voorkomen.

Het onstuimige weer komt door de storm Boelo, die vanuit Schotland de Noordzee is overgestoken. In IJmuiden is vannacht windkracht 9 gemeten.

Bij attractiepark Walibi in Biddinghuizen zijn gisteravond vechtpartijen uitgebroken tijdens de zogenoemde Fright Nights. Op beelden die op sociale media circuleren, is te zien dat groepen bezoekers met elkaar op de vuist gaan.

De politie probeerde de vechtende groepen uiteen te drijven. Daarbij werden honden en wapenstokken ingezet. Het is niet bekend of er mensen zijn opgepakt.

Volgens Omroep Flevoland ontstond de onrust tegen het einde van de avond. Wat de aanleiding was, is nog onduidelijk.

Ook vorig jaar werden de Fright Nights verstoord door vechtpartijen. Walibi kondigde daarop voor dit jaar extra maatregelen aan om ongewenst gedrag aan te pakken.

Walibi houdt rond Halloween speciale avonden waarbij acteurs worden ingezet die mensen moeten laten schrikken. Het evenement trekt jaarlijks duizenden bezoekers. Eerder klaagden de acteurs dat ze werden geslagen, betast en lastiggevallen door bezoekers. Ook toen beloofde Walibi beterschap.

Elon Musk zegt dat het Oekraïense leger de gebruiksvoorwaarden van Starlink heeft geschonden. Op zijn socialemediaplatform X schrijft hij dat het nooit is toegestaan om het satellietsysteem te gebruiken voor offensieve droneaanvallen om mensen te doden.

"Het was nooit toegestaan om de commerciële satellietdienst Starlink, die bedoeld is voor burgers, te gebruiken voor offensieve droneaanvallen om mensen te doden. Dat zou ook nooit mogen", schrijft Musk. Volgens hem heeft zijn bedrijf SpaceX die mogelijkheid vorige week afgesloten.

De beschuldiging van Musk wordt betwist door een adviseur van de Oekraïense president Zelensky, Serhiy Beskrestnov. Hij noemt Musks lezing op Telegram "zeer verrassend". Door een combinatie van snelheidsbeperkingen en de onbeschikbaarheid van Starlink boven Russisch grondgebied is de dienst volgens hem sowieso ongeschikt om te gebruiken voor aanvallen.

Serhiy Sternenko, voormalig adviseur van Zelensky, reageert op een soortgelijke manier als Beskrestnov. "Als iemand die bij het proces binnen het ministerie van Defensie betrokken was, kan ik met zekerheid zeggen dat dit (de bewering van Musk, red.) niet waar is", zegt hij.

Snelheid hersteld

De reactie van Musk kwam nadat Zelensky gisteren had gemeld dat de verbindingen van Starlink en de militaire variant Starshield waren hersteld. "De snelheden zijn nu weer zoals ze moeten zijn", schreef Zelensky op X.

Oekraïne maakt gebruik van zowel Starlink, de commerciële satellietinternetdienst van SpaceX, als Starshield, de militaire variant die is bedoeld voor overheden en defensie. Op 14 oktober meldde het Oekraïense leger problemen met de satellietverbindingen.

Bij bepaalde snelheden vielen de verbindingen weg, waardoor militaire drones moeilijker konden worden bestuurd. Ook werden militaire missies verstoord. De beperkingen bemoeilijkten onder meer de inzet van Oekraïense onderscheppingsdrones tegen Russische aanvalsdrones.

Spanningen

De kwestie heeft de spanningen tussen Kyiv en Washington verder opgevoerd. The Wall Street Journal meldde woensdag dat Musk zelf opdracht had gegeven om de snelheid van de militaire satellietverbindingen te beperken.

Musk heeft bevestigd dat SpaceX de snelheid van Starlink heeft beperkt. Over Starshield zei hij dat de Amerikaanse regering zeggenschap heeft over wijzigingen aan het militaire systeem.

De problemen ontstonden enkele dagen nadat president Donald Trump had aangekondigd Russische diesel te willen kopen en nieuwe sancties tegen Moskou had opgeschort. Ook had hij Oekraïne opgeroepen te stoppen met aanvallen op Russische olieraffinaderijen.

Vannacht is de zomertijd geëindigd. Dat betekent dat de klok een uur achteruit is gezet en de meeste mensen een uurtje langer kunnen slapen. In de ochtend wordt het eerder licht en in de avond eerder donker. Ook andere Europese landen gaan komende nacht over op de 'wintertijd'.

Wintertijd is de normale tijd voor Nederland. De zomertijd gaat op 28 maart 2027 weer in. Dan gaat de klok dus weer een uur vooruit. Het ezelsbruggetje is dan ook: in het voorjaar gaat de klok vooruit.

Wisselen van de klok

In 1916 voerde Nederland voor het eerst de zomertijd in. Dat gebeurde in navolging van de Duitsers. Die voerden de zomertijd in om tijdens de Eerste Wereldoorlog kolen te besparen. Het wisselen van de tijden werd in Nederland in 1946 afgeschaft maar in 1977 opnieuw ingevoerd. Het verzetten van de klok moest tijdens de oliecrisis energie besparen, doordat in de zomertijd de verlichting een uur later aanging.

Discussie

Elk half jaar wisselt Europa van tijd. Na jarenlange discussie wilde de Europese Commissie daar in 2018 mee stoppen. Uit een Europese zomertijd-enquête bleek dat een meerderheid van de ondervraagden het daarmee eens was.

Het belangrijkste argument om de zomertijd in 1977 in te voeren, was energiebesparing, maar uit een studie bleek dat er daadwerkelijk maar 0,3 procent energie bespaard werd.

Een ander argument was dat sommige mensen last hebben van het verzetten van de klok. Ze zijn uit hun ritme, liggen de eerste nachten na de tijdsverandering wakker of krijgen op rare momenten trek in eten.

Ondanks dat veel Europese landen af willen van het verzetten van de klok, is er geen overeenstemming over welke tijd dan aangehouden zou moeten worden. Daarmee is het plan om tot één standaardtijd te komen weer in de ijskast beland.

De Franse politie heeft vandaag bij betogingen in het hele land bijna duizend mensen opgepakt. Dat heeft de Franse minister van Binnenlandse Zaken Nuñez bekendgemaakt. Hij verwacht dat "dit aantal zal toenemen".

In heel Frankrijk liepen volgens de minister 410.000 mensen mee in betogingen. Volgens de vakbonden gingen vandaag bijna twee keer zoveel mensen, zo'n 800.000, de straat op om te demonstreren.

Nuñez zegt dat dankzij het ingrijpen van de politie plunderingen zijn voorkomen. Ook is door politieoptreden volgens hem voorkomen dat openbare gebouwen werden aangevallen, zoals gebeurde bij de rellen van vorige weekend. Er waren vandaag door de overheid zo'n 70.000 agenten extra opgeroepen, ondersteund door het leger.

Na de gebeurtenissen van vorige week was er veel kritiek op Nuñez omdat de politie niet voldoende voorbereid was op het grote aantal demonstranten. Hij erkende vorige week dat de autoriteiten in sommige steden de controle kwijt waren geraakt. Hij bood zijn ontslag aan, maar president Macron heeft dat niet aanvaard.

Plunderingen en geweld

Vorige week zaterdag werden 385 mensen gearresteerd. In verschillende steden liepen betogingen later op de avond zwaar uit de hand, met geweld en plunderingen op grote schaal. In Limoges stortte de toren van het stadhuis in na een brand.

De protesten in Frankrijk zijn gericht tegen het regeringsbeleid, de staat van het onderwijs en de stijgende kosten van levensonderhoud.

Ook in verschillende andere Europese steden waren grote demonstraties vandaag, waaronder in Milaan, Madrid, Lissabon, Brussel en Tirana:

Nuñez toonde zich tevreden over het verloop van de demonstraties. De meeste verliepen rustig. Wel waren er "zoals we hadden verwacht" enkele risicogroepen, zei hij. "Ze handelden volgens een vrij klassiek patroon. Ze braken uit en probeerden geweld te plegen. Ze werden tegengehouden toen ze de stadscentra probeerden te bereiken."

Parijs

In Parijs verliep de protestmars grotendeels rustig. De route was verlegd om plekken waar het vorige week uit de hand liep te vermijden. Volgens de politie liepen er zo'n 110.000 mensen mee in de mars.

Voorafgaand aan de demonstratie werd preventief gefouilleerd en daarbij werden voorwerpen die als wapen gebruikt kunnen worden afgepakt: naast messen, knuppels en vuurwerk ook een samoeraizwaard en meerdere jeu-de-boulesballen.

Toen de demonstranten aan het eind van de middag aankwamen op Porte Vincennes braken daar rellen uit en gebruikte de politie waterkanonnen en traangas om circa 500 relschoppers uiteen te drijven. Volgens de politie probeerden de relschoppers in te breken bij een autodealer.

Andere steden

Ook in andere Franse steden, waaronder Nice, Lyon, Marseille en Lille, heeft de politie met traangas of een waterkanon ingegrepen bij protesten.

In Grenoble werden ordetroepen aangevallen door 400 gemaskerde mensen en ook in Bordeaux werden projectielen gegooid naar de politie en barricades opgeworpen door demonstranten.

Nuñez spreekt van "extreem geweld door ultralinkse groepen".

In verschillende Franse steden greep de politie in:

Het kabinet heeft afspraken gemaakt over hoe het de oppositie tegemoet wil komen en nodigt komende week zeven partijen uit om verder te onderhandelen over het belastingplan. Dat is de uitkomst van een overleg van de top van het kabinet vandaag.

Het gaat om de partijen waar het kabinet eerder al mee sprak: Pro, JA21, BBB, SGP, ChristenUnie, 50Plus en Volt. Het kabinet zet dus nog altijd in op een breed akkoord met links en rechts, in plaats van één kant uit te kijken.

Het belastingplan is belangrijk voor het kabinet, omdat daarin staat hoe de komende jaren de belastingen worden geregeld. Dit jaar is het kabinet bijvoorbeeld van plan om de verlaging van de accijns op benzine en diesel met 1 jaar te verlengen tot eind 2027. Ook wil het een verlaging van de startersaftrek voor ondernemers doorvoeren.

Oppositiepartijen hebben tot nu toe totaal verschillende en harde eisen op tafel gelegd in ruil voor hun steun. Zo wil Pro dat de hogere inkomstenbelasting voor de komende jaren volledig van tafel gaat, JA21 wil strengere asielmaatregelen, BBB vraagt een aanpassing van de stikstofplannen en SGP wil dat het kabinet meer doet om abortussen tegen te gaan.

Sommige van deze eisen liggen binnen de coalitie van D66, VVD en CDA gevoelig. Daarom overlegden vandaag premier Jetten, vicepremiers Yesilgöz en Van den Brink, minister Heinen en staatssecretaris Eerenberg (beide Financiën) hoe groot de onderhandelingsruimte van het kabinet is.

Asiel, stikstof en abortussen

Komende week onderhandelen de oppositiepartijen met premier Jetten en minister Heinen. Mogelijk schuiven andere ministers aan, bijvoorbeeld minister Van den Brink (Asiel en Migratie) of minister Van Essen (Landbouw). Het lijkt erop dat het kabinet dus toch nog bereid is om de plannen rond asiel en stikstof aan te passen.

Opvallend is dat de minister van Volksgezondheid niet op dit lijstje staat. Het lijkt een signaal van het kabinet dat er ondanks de wens van SGP geen plannen zijn om iets aan de abortuswetten te doen.

'Serieuze onderhandelingen'

Het kabinet heeft richting Prinsjesdag met veel oppositiepartijen gepraat en hun wensen in de begroting meegenomen. Echt onderhandeld is er tot nu toe niet. Daar komt komende week verandering in.

Pro-leider Klaver nodigde zichzelf vorige week al uit bij premier Jetten om te beginnen met "serieuze onderhandelingen" over het belastingplan. Hij probeerde het kabinet zo te bewegen om één deal over links te sluiten. Het kabinet is daar niet op ingegaan en wil nu met veel meer partijen verder onderhandelen.

Omdat de Belastingdienst tijd nodig heeft om deze maatregelen door te voeren, kan het belastingplan niet te lang worden uitgesteld. Komende maandag spreekt de Tweede Kamer er verder over. De bedoeling is dat er 12 november over wordt gestemd.

Daarnaast speelt ook nog steeds een probleem rond de vermogensbelasting (box 3). Een meerderheid van de Tweede Kamer is het eens met het plan dat minister Heinen daarvoor heeft. Het is alleen nog onduidelijk hoe het betaald wordt.

Het plan om kleinere spaarders en beleggers te laten meebetalen, trok het kabinet na grote kritiek weer in. Hiervoor moet het kabinet ook nog een oplossing voor vinden. Ingewijden zeggen dat de drie coalitiepartijen het daar intern nu zo goed als eens over zijn, maar ook daar moet nog een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer voor gevonden worden.

Duizenden mensen, onder wie vele journalisten, gingen in Turkije vandaag de straat voor persvrijheid. Journalistenverenigingen en de Nieuwe Partij (een oppositiepartij) hadden opgeroepen om in tien steden in het land te demonstreren. "Vrije pers kun je niet censureren", riepen de demonstranten.

Aanleiding voor de demonstraties is censuur, de druk op journalisten en de overname van meerdere zenders door de overheid, vertellen de organisatoren. In twintig maanden tijd zijn zeker vijf zenders overgenomen. Dat zijn niet allemaal oppositiezenders en de redenen voor de overname lopen uiteen. Toch wordt er gevreesd dat de onafhankelijkheid van de journalistiek nog verder onder druk zal komen te staan.

Zo was er vorige week een politie-inval bij de populaire oppositiezender Halk TV. Vervolgens werd de zender onder het beheer van een bewindvoerder geplaatst. Sindsdien worden er herhalingen uitgezonden. Even ging de zender online verder, maar het X-account met 3 miljoen volgers is geblokkeerd en op YouTube zijn al drie dagen geen nieuwe video's meer geüpload.

Het Turkse Openbaar Ministerie verdenkt de voorzitter van de zender van omkoping, witwassen en fraude, maar de oppositie zegt dat de inval politiek gemotiveerd is en bedoeld is om kritische geluiden in het land monddood te maken.

'Meer agenten dan demonstranten'

"In Turkije heerst een angstcultuur", zegt een vrouw die lid is van de Nieuwe Partij en liever anoniem wil blijven. Ze is bang dat als haar naam bekend is, zij of haar familie in de problemen kan komen.

"Kritiek uiten heeft gevolgen, dat zien we. Kijk eens om je heen en zie hoeveel politie hier nu staat. Er staan meer agenten dan demonstranten."

Toch is ze vastbesloten om mee te doen. In haar handen houdt ze een krant vast.

"Een journalist van de Turkse krant Birgun zit gevangen vanwege een artikel dat hij heeft geschreven. Met deze krant in mijn handen vraag ik aandacht voor de persvrijheid in Turkije", zegt ze. Ze legt uit dat juist nu mensen in Turkije solidair moeten zijn met de pers.

Turkije behoort volgens Reporters Without Borders tot de landen met de slechtste scores op het gebied van persvrijheid. Ook zitten meerdere journalisten vast. Volgens het Comité ter Bescherming van Journalisten (CPJ) gebruikt de Turkse overheid de desinformatiewet om journalisten te intimideren.

Die wet bestraft onder meer het verspreiden van valse informatie als het gaat om binnenlandse en buitenlandse veiligheid. Dit jaar zijn volgens de organisatie zestien mensen aangehouden voor het verspreiden van desinformatie.

Groot beursschandaal

Een andere demonstrant, die zelf ook journalist is, merkt dat journalisten steeds meer onderdrukt worden. Volgens hem is Halk TV overgenomen omdat de oppositiezender berichtte over een groot beursschandaal.

"Een collega van ons zit daarvoor vast", zegt hij, "omdat hij vroeg naar geld dat van het volk werd weggesluisd. Omdat hij zijn werk deed."

Turkije werd vorige maand opgeschrikt toen bekend werd dat 455.000 Turkse spaarders hun spaargeld kwijt waren geraakt, terwijl anderen tientallen miljoenen dollars winst maakten. In de media werd het vergeleken met een piramidespel. Ook mensen aan de top van de regerende AK-partij, zoals de vicevoorzitter, werden genoemd. Zij is inmiddels opgestapt in afwachting van een strafrechtelijk onderzoek.

Voor de toekomst

Ook gepensioneerde journalisten gingen vandaag de straat op. "Ik ben oud, maar ik sta hier voor de toekomst, voor mijn jonge collega's", zegt een 70-jarige vrouw in Istanbul.

Ze is pessimistisch over de toekomst want volgens haar had het nog drukker moeten zijn in de stad die zeker 15 miljoen inwoners telt. "Iedereen had vandaag wat mij betreft de deur uit moeten gaan om de journalisten te steunen."

Hoewel de protesten in Frankrijk internationaal de meeste aandacht krijgen, zijn vandaag ook grote demonstraties geweest in verschillende andere Europese steden, waaronder Milaan, Madrid, Lissabon, Brussel en Tirana.

De Italiaanse premier Meloni heeft vandaag 500 militairen naar Milaan gestuurd. Samen met duizenden politieagenten moeten zij voorkomen dat de ongeregeldheden van vorige week zich herhalen. De demonstraties daar draaien vooral om de gestegen kosten van levensonderhoud.

Vooral in de luxe winkelwijk van Milaan zijn de zorgen groot. Verschillende bekende modezaken hebben uit voorzorg hun etalages dichtgetimmerd. Vorig weekend waren onder meer kledingzaken doelwit van plunderaars.

Corriere Della Sera meldt dat meerdere mensen preventief zijn aangehouden, onder wie minderjarigen. Verder blijft het vooralsnog beperkt tot enkele kleine incidenten, meldt de krant.

Gezichten onbedekt laten

Ook in Rome werden de veiligheidsmaatregelen aangescherpt. Luxe winkelstraten werden gedeeltelijk afgesloten en op verschillende plekken vonden extra controles plaats. Daarnaast trokken ook honderden studenten vreedzaam door de stad om duidelijk te maken dat zij het geweld van vorige week afwijzen.

Daarnaast trok een aparte anti-oorlogsdemonstratie door het centrum van Rome. De organisatoren probeerden mogelijke ongeregeldheden in de kiem te smoren door deelnemers op te roepen hun gezicht onbedekt te laten en hun handen zichtbaar te houden.

Later vanavond zijn er toch stevige confrontaties tussen demonstranten en de politie geweest. Betogers bekogelden agenten onder meer met vuurwerk, eieren en andere voorwerpen, waarna de politie waterkanonnen inzette. Uit voorzorg werden ingangen van station Termini afgesloten. Volgens Italiaanse media zijn 96 demonstranten meegenomen naar het politiebureau.

Onrust in Bologna en Turijn

Elders in Italië werd ook het onrustig. In Bologna zette de politie tijdelijk traangas en waterkanonnen in om te voorkomen dat een demonstratie het station bereikte. In Turijn drongen veiligheidstroepen demonstranten met schilden terug.

Beelden van verschillende demonstraties:

In de Albanese hoofdstad Tirana zijn opnieuw confrontaties geweest tussen demonstranten en de politie. Agenten gebruikten waterkanonnen tegen betogers die onder meer voorwerpen naar de politie gooiden en brand stichtten.

De protesten duren al meer dan een week. Scholieren en studenten eisen lagere studiekosten, meer investeringen in het onderwijs en een hardere aanpak van corruptie binnen het onderwijs. Een deel van de demonstranten heeft zich aangesloten bij een bredere beweging die het vertrek eist van premier Rama.

De regering zegt in gesprek te willen met de studenten, maar waarschuwt dat geweld niet wordt getolereerd.

Beelden van de demonstraties in Albanië:

In de Spaanse hoofdstad Madrid verliepen de demonstraties vandaag vreedzaam. Duizenden mensen trokken door het centrum van de Spaanse hoofdstad om te protesteren tegen plannen die volgens hen het publieke pensioenstelsel onder druk zetten. De protesten komen kort voor de verkiezingen van volgende maand. Pensioenen zijn daarbij een belangrijk onderwerp in de campagne.

In de Portugese hoofdstad Lissabon trokken demonstranten door de stad om meer betaalbare woningen te eisen. Zij keren zich tegen de plannen van de regering die het eenvoudiger moeten maken om huren te verhogen en huurders met betalingsachterstanden uit huis te zetten.

Premier Montenegro heeft de maatregelen verdedigd met het argument dat ze het vertrouwen tussen huurders en verhuurders moeten versterken en de huurmarkt moeten stimuleren. Demonstranten vinden juist dat de voorstellen huurders kwetsbaarder maken.

Negen aanhoudingen in Brussel

Ook in Brussel werd vandaag gedemonstreerd. Volgens de politie kwamen ongeveer 400 mensen af op een bijeenkomst die via sociale media was aangekondigd.

Tijdens toespraken werd vooral geprotesteerd tegen wat actievoerders zien als buitensporig politiegeweld bij eerdere demonstraties. Onder de betogers leeft daarnaast onvrede over hoge woonkosten, stijgende studiekosten en beperkte toekomstperspectieven voor jongeren, meldt de krant Het Laatste Nieuws.

Negen mensen werden opgepakt. Vier van hen wegens verboden wapenbezit en het aanzetten tot oproer. Grote ongeregeldheden bleven volgens de politie uit.