NOS Nieuws - Algemeen

De politie heeft vorige week zes mannen aangehouden die verdacht worden van betrokkenheid bij plofkraken over de grens. Zij zouden deel uitmaken van een criminele bende die het voorzien had op geldautomaten in Duitsland en Zwitserland.

De groep zou betrokken zijn bij ongeveer tien plofkraken. Die vonden plaats tussen 2023 en 2025 in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen en in Zwitserse steden nabij de Frans-Duitse grensregio.

Eerder werden in de zaak al twee andere verdachten opgepakt, afgelopen woensdag kwam er nog een aanhouding bij. Alle negen verdachten zijn Nederlandse mannen tussen 25 en 39 jaar oud. Meer aanhoudingen worden door de politie niet uitgesloten.

Aluminiumpoeder

Na de arrestaties zijn op vijftien locaties in Amsterdam, Ouderkerk aan den Amstel, Krimpen aan den IJssel en Den Bosch doorzoekingen verricht, waarbij de politie spullen vond die mogelijk gebruikt zijn bij de plofkraken. Er werden ook gegevensdragers, contant geld, "dealerhoeveelheden cocaïne" en voertuigen in beslag genomen.

In Ouderkerk aan de Amstel werd de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) ingeschakeld en werd een straat afgezet omdat er een tas met aluminiumpoeder was aangetroffen. Dat poeder wordt vaak gemengd met andere stoffen en tegen geldautomaten geplakt om de explosiekracht te verhogen.

Düsseldorf

Een politieteam in Düsseldorf deed al sinds 2023 onderzoek naar de bende. Door sporen te analyseren na explosies bij geldautomaten werd duidelijk dat het om Nederlandse criminelen ging die hun werkgebied gaandeweg van Duitsland naar Zwitserland verlegden, omdat Duitse banken preventieve maatregelen namen tegen plofkraken.

Daarop werd een internationaal onderzoeksteam samengesteld waarin de Duitse, Franse en Zwitserse autoriteiten hebben samengewerkt met de Amsterdamse politie. Ook Europol was bij het onderzoek betrokken.

De VS gaat onder meer vuurpelotons, elektrocutie en een dodelijk gas inzetten om de doodstraf uit te voeren voor federale straffen. Dat staat in een rapport van het ministerie van Justitie. Tot nu toe werd de doodstraf op federaal niveau uitgevoerd met dodelijke injecties, maar die zijn lastig te krijgen. In bepaalde staten is dat wel mogelijk.

De regering wil daarom de mogelijkheden voor de federale doodstraf verruimen, zodat de doodstraf sneller uitgevoerd kan worden. "Hiermee wordt de weg vrijgemaakt voor het ministerie om executies uit te voeren zodra voor ter dood veroordeelde gevangenen alle beroepsmogelijkheden zijn uitgeput", schrijft het ministerie.

Sommige staten hebben de doodstraf opgeschort, maar er zijn ook staten waar de doodstraf nog steeds wordt uitgevoerd.

Opschorting doodstraf

Trump had in zijn eerste termijn het uitvoeren van de doodstraf op federaal niveau hervat. Die was voordien twintig jaar lang niet uitgevoerd. In totaal werden er in Trumps laatste maanden als president 13 mensen gedood met een injectie.

Het ministerie hekelt in het rapport het optreden van Trumps opvolger en voorganger Biden, die aan het einde van zijn presidentschap de doodstraffen van 37 van de 40 ter dood veroordeelden omzette in levenslange gevangenisstraffen.

Biden schortte de federale doodstraf weer op en frustreerde hiermee de plannen van Trump om juist op grotere schaal executies uit te voeren. Trump kondigde op de eerste dag van zijn tweede termijn al aan dat hij de doodstraf weer prioriteit wilde geven.

Heiligheid van het menselijk leven

In de staat Indiana worden al jaren executies uitgevoerd, maar dat mag daar alleen met een dodelijke injectie. Het ministerie raadt daarom de regering aan om een nieuwe locatie te zoeken waar andere methoden zijn toegestaan. Daarbij wordt bijvoorbeeld Mississippi genoemd, waar de doodstraf ook met de elektrische stoel of een vuurpeloton mag worden uitgevoerd.

Onder bepaalde omstandigheden kan de doodstraf ook met een vuurpeloton worden uitgevoerd in Idaho, Oklahoma, South Carolina en Utah, meldt persbureau AP. Sommige staten hebben het vuurpeloton pas onlangs weer ingevoerd. In Idaho kan dit vanaf juli, terwijl South Carolina vorig jaar voor het eerst in vijftien jaar iemand liet executeren door een vuurpeloton.

Paus Leo heeft afkeurend gereageerd op de plannen. Hij schrijft een bericht aan de universiteit in Chicago, ter herdenking van het feit dat de doodstraf in de staat Illinois vijftien jaar geleden werd afgeschaft. "Het recht op leven vormt het fundament van alle andere mensenrechten", schrijft de paus. "Daarom kan een samenleving alleen bloeien en welvarend zijn als zij de heiligheid van het menselijk leven beschermt."

"Ongelofelijk hoeveel impact een meisje dat ik niet persoonlijk kende, kan hebben", schrijft een vrouw op het online condoleanceregister van Jade Kops.

Vanochtend vroeg overleed Kops op 19-jarige leeftijd in het bijzijn van haar familie. Onder het overlijdensbericht op haar Instagramaccount mijnlevenmetkanker_ stromen de reacties binnen. Het bericht had in de eerste uren al honderdduizenden likes.

Wie er doorheen scrolt, vindt een zee van hartjes en berichten aan Kops en haar nabestaanden. Ze wordt omschreven als een voorbeeld voor velen, een heldin, een dappere strijder. In de ruim 90.000 reacties op het bericht, overheerst een gevoel van verdriet en oneerlijkheid.

'Slaap lekker mijn allerliefste beste vriendin'

Kops vierde begin dit jaar haar negentiende verjaardag. Veel bekende artiesten kwamen daar optreden, onder wie Maan. "Ik ga de nieuwe ster aan de hemel zoeken vanavond", schrijft zangeres Maan onder het bericht. Ook Emma Kok trad op, Kops' beste vriendin. Ze schreef een lied onder de titel Jade.

Online deelt ze dat ze "in shock" is en het niet kan geloven. Ze omschrijft Kops als de mooiste, bijzonderste, moedigste en krachtigste persoon die ze heeft ontmoet. Hoe slecht ze er ook aan toe was, Kops schreef haar een berichtje om te vragen hoe het ging.

"Ik heb nooit veel vriendinnen gehad. Maar toen ik jou ontmoette wist ik dat jij mijn beste vriendin zou worden. En dat zal je blijven voor ALTIJD!!", schrijft de zangeres. "Slaap lekker mijn allerliefste beste vriendin".

Ook goede vriendin Emma Heesters kan het verlies nog niet plaatsen. "Je was altijd al een engel en een ster op aarde, nu op een andere manier", deelt Heesters. "Fuck wat is het leven oneerlijk." Ze hoopt dat Kops, waar ze ook is, er een feestje van maakt, zoals ze altijd deed.

Onderscheiding

Koningin Máxima heeft veel bewondering voor de manier waarop Kops met haar ziekte omging. Ze vindt het "heel bijzonder hoe open en sterk" Kops was, laat ze via de Rijksvoorlichtingsdienst weten.

Verder is de koningin dankbaar voor wat Kops voor het Prinses Máxima Centrum heeft gedaan. Kops kreeg in 2024 als jongste Nederlander een koninklijke onderscheiding en koningin Máxima kwam bij haar op bezoek.

Stichting Jade

Kops zette samen met haar ouders Stichting Jade op, waardoor jonge kankerpatiënten tijd kunnen doorbrengen in een vakantiehuisje. De stichting faciliteert dat in twee vakantiehuisjes in Kops' geboorteplaats 's-Gravenzande.

Ook zamelde ze geld in voor het Prinses Máxima Centrum, waarvoor ze ruim 2 miljoen euro ophaalde. Ze begon de actie nadat ze te horen kreeg dat haar tumor was gegroeid en ze niet meer beter zou worden.

"Juiste woorden zijn er niet," schrijft iemand onder het Instagram-bericht. In het online condoleanceregister van Kops kunnen mensen herinneringen delen of een kaarsje branden. Er branden al duizenden kaarsjes.

"Ik kende Jade niet persoonlijk, maar door haar blogs voelde het alsof ze mijn buurmeisje was", schrijft Anita in het register. "Ze heeft mij en velen met mij geïnspireerd". Kops schreef op haar blog over haar lange en zware behandeltraject. Haar laatste bericht was begin deze maand, Brief aan mijn kanker 3.0.

Daarin schreef ze over hoe haar ziekte steeds meer ruimte in haar leven innam. "De tikkende tijdbom is ontploft. Alles is veranderd en niks is meer vanzelfsprekend." Ze bleef strijdbaar. "Geef me tijd. Ik ben nog steeds gelukkig en nog lang niet klaar om te gaan."

Groot voorbeeld

De 61-jarige Fred schrijft geschrokken te zijn van het bericht en haar enorm te bewonderen. "Ik ben 61, maar dit meisje van 19 was wel een groot voorbeeld voor mij om deze rotziekte de baas te blijven."

Een stel schrijft aan de ouders van Kops over hun kind Shana, die overleed aan kanker toen ze drie was. "Wij hopen dat jullie de kracht hebben om met dit gigantische verlies om te gaan." Sowieso gaan er veel berichten naar de familie van Kops. "Wat mogen, en dat zijn jullie, trots op haar zijn! Ik als vreemde ben dat al!", schrijft iemand.

"Ze had een ander verhaal verdiend," schrijft een ander. "Maar in het verhaal dat er wél was, heeft zij iets bijzonders nagelaten".

Een vleesverwerkend bedrijf in Noord-Brabant moet van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) per direct alle producten terugroepen. Het gaat om een bedrijf dat meer dan 200 afnemers had. De toezichthouder noemt de naam van het bedrijf niet, maar volgens Omroep Brabant gaat het om Esro Food Group uit Nuenen.

De Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de NVWA deed vorige week donderdag een inval bij het bedrijf, dat gehakt maakt van uitgebeende runderkoppen. Het bedrijf wordt ervan verdacht delen van runderen te hebben verwerkt die niet geschikt zijn voor menselijke consumptie. Ook zou er soms bedorven vlees zijn verwerkt.

Het bedrijf mocht het vlees ook alleen aan erkende bedrijven verkopen, die het verder mogen verwerken in levensmiddelen. Maar de NVWA vermoedt dat het bedrijf het vlees ook leverde aan bedrijven zonder die benodigde erkenning.

Geen meldingen van zieke mensen

De NVWA trok na de inval de erkenning van het bedrijf per direct in en nam de administratie in beslag om verder onderzoek te doen. Het bedrijf werd per direct gesloten en de twee directeuren en een manager werden aangehouden. Het verse vlees dat aanwezig was op de locatie is vernietigd.

Op basis van de inbeslaggenomen informatie concludeert de NVWA nu dat de machines niet goed worden schoongemaakt en dat de hygiëneprotocollen niet worden nageleefd.

Uit voorzorg

De terugroepactie is daarom uit voorzorg gedaan, zegt de NVWA. Het gaat om producten die vaak eerst nog verhit worden in de fabriek waar ze verwerkt worden, waardoor de kans klein is dat mensen er ziek van worden.

In sommige gevallen is dat echter niet zo en moeten de producten per direct uit de schappen worden gehaald. Er zijn bij de NVWA geen meldingen gekomen dat mensen ziek zijn geworden door producten waarin het vlees is verwerkt.

Esro Food Group levert vooral aan andere fabrikanten, die het vlees verder verwerken in voedingsmiddelen, diervoeding en farmaceutische producten. Het bedrijf heeft meerdere verwerkingslocaties in Europa.

De Spaanse premier Sánchez heeft benadrukt dat Spanje toegewijd lid is van de NAVO. Dat deed hij in reactie op e-mail die zou circuleren binnen de leiding van het Amerikaanse ministerie van Defensie, waarin geopperd wordt om Spanje te schorsen als lid van het bondgenootschap.

"Het standpunt van de Spaanse regering is helder: volledige medewerking met onze bondgenoten", zei de premier op de top van EU-leiders in Cyprus. Die medewerking kan er echter alleen zijn "binnen de kaders van de internationale wetgeving", aldus Sánchez.

Spanje is binnen Europa een van de meest uitgesproken critici van de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran. Het verbood de VS om voor de aanvallen gebruik te maken van de Amerikaanse bases in het land en van het Spaanse luchtruim. Eerder was er al Spaans verzet tegen fors hogere defensie-uitgaven door alle NAVO-landen. Daardoor wordt Spanje door de Amerikaanse president Trump als grote dwarsligger binnen de alliantie gezien.

'Volwaardig lid'

In de gelekte mail uit het Pentagon staan volgens het Britse persbureau Reuters verschillende strafmaatregelen die de VS aan Spanje zou kunnen opleggen. Zo wordt dus overwogen om het land tijdelijk te schorsen als NAVO-lid, al bestaat daar volgens een woordvoerder van het bondgenootschap helemaal geen procedure voor. Een andere besproken sanctie is het uitsluiten van onwelgevallige landen als Spanje bij benoemingen voor hoge functies binnen de NAVO.

"Het is een gelekte e-mail, dat is volgens mij geen officieel beleid van de Amerikaanse regering", reageerde premier Jetten vanaf de EU-top in Cyprus. "Voor iedereen hier is het heel helder dat Spanje volwaardig lid is van de NAVO en dat blijft ook zo."

Naar eigen zeggen heeft de premier vorige week met president Trump ook "gediscussieerd" over diens klacht dat Europa binnen het militaire bondgenootschap meer op zich moet nemen. "Juist Europese landen doen nu veel om de NAVO te versterken. Dat is ook in het Amerikaanse belang", aldus Jetten.

Vanuit de Duitse regering klonk in Cyprus dezelfde boodschap. "Spanje is NAVO-lid, en ik zie geen reden waarom dat zou veranderen", zei een regeringswoordvoerder.

Falklandeilanden

In de gelekte mail gaat het ook over andere 'tegenstribbelende' NAVO-bondgenoten zoals het Verenigd Koninkrijk. Het VK stond de VS alleen toe om Britse militaire bases te gebruiken voor defensieve acties in de strijd tegen Iran. Het leverde de Britse premier Starmer aanhoudende kritiek op van Trump, die hem onder meer een lafaard noemde.

Als mogelijke sanctie tegen Londen wordt een - zeer gevoelige - heroverweging voorgesteld van de Britse overzeese claim op de Falklandeilanden. Over de eilandengroep werd in 1982 kortstondig oorlog gevoerd door het VK en Argentinië.

"De soevereiniteit van de Falklands behoort het Verenigd Koninkrijk toe en het recht van de eilanden op zelfbeschikking staat voorop", reageerde een woordvoerder van Starmer vandaag meteen. "Duidelijker over het Britse standpunt over de Falklands kunnen we niet zijn. Het is een lang bestaand standpunt en er is niets aan veranderd."

Maar de Argentijnse president Milei toonde zich opgetogen over de ideeën uit het Pentagon. In een radiogesprek dat hij postte op X zei hij dat zijn regering "vooruitgang boekt als nooit tevoren". "We doen alles wat mogelijk is om de Islas Malvinas (de Argentijnse benaming voor de Falklandeilanden, red.) en het gehele gebied terug te laten keren in Argentijnse handen."

Geen papieren tijgers

Het Pentagon heeft niet inhoudelijk gereageerd op de uitgelekte beraadslagingen. Wel zei een woordvoerder dat het ministerie "de president geloofwaardige opties wil bieden om ervoor te zorgen dat onze bondgenoten geen papieren tijgers zijn, maar doen wat ze moeten doen".

Het kabinet versoepelt de regels voor het aanpakken van wolven. Volgens staatssecretaris Erkens is dit nodig omdat het draagvlak afneemt en er te veel incidenten zijn. In het Utrechtse Westbroek kunnen ze sinds een week ook meepraten over de schade die het dier kan aanrichten.

Heleen Georgana woont al 23 jaar in Westbroek. Inmiddels heeft ze haar schapen niet meer in de wei staan, maar op een klein grasstrookje naast haar woning. Afgelopen week werd haar angst werkelijkheid. Twee dagen nadat er in de dorpsapp een foto van een wolf op de Kerkdijk was rondgegaan, sloeg de wolf toe bij haar hobbyschapen.

De balans: twee lammetjes dood en drie gewonde schapen. "Eén lammetje is waarschijnlijk het bos in gesleurd en nooit teruggevonden," vertelt ze, terwijl ze naar de slootkant wijst waar de pootafdrukken nog zichtbaar zijn.

Ravage bij de buurman

De aanval beperkte zich niet tot het weitje van Georgana. Ook bij haar buurman was het raak. Georgana toont op haar telefoon foto's van de ravage daar. "Dit is een schaap van de buurman, compleet opengereten, de ingewanden lagen eruit. De dierenarts moest ze euthanaseren, er was niks meer aan te doen."

Dat haar eigen schapen de aanval overleefden, is volgens Georgana een wonder van de natuur. "Mijn schapen zijn nog niet geplukt. De wolf had eerst zijn bek vol wol, waardoor hij niet direct diep kon bijten. De schapen van de buurman waren al geschoren, die waren een makkelijke prooi."

Sneller afschieten

Opvallend is dat de wolf zich niet liet tegenhouden door het water. "De wolf is over een sloot van zeker twee meter breed gesprongen of gezwommen," aldus Georgana. Deskundigen van BIJ12, de organisatie die wolvenschade afhandelt, hebben DNA-swaps afgenomen. Hoewel de officiële uitslag nog volgt, was de inspecteur al voor 99 procent zeker dat het om een wolf gaat.

Het kabinet wil wolven die problemen veroorzaken sneller kunnen aanpakken. Als een wolf bijvoorbeeld binnen twee weken twee keer vee aanvalt, wordt die voortaan aangemerkt als 'probleemwolf' en mag dan worden afgeschoten.

Voor hobbyschapenhouder Georgana is dat een geruststelling: "Wat mij betreft is al het nieuws dat het makkelijker maakt om in te grijpen goed nieuws. De wolf op zich is het probleem niet, maar in zo'n dichtbevolkte omgeving is het simpelweg niet handig."

Ingrijpen achteraf

"Alle maatregelen die we kunnen treffen om schade te voorkomen, zijn natuurlijk goed, maar dan moeten ze wel werken", vertelt Glenn Lelieveld, wolvendeskundige bij de Zoogdiervereniging. Hij betwijfelt of de nieuwe regels in de praktijk iets gaan veranderen.

Volgens hem ligt de focus van het kabinet te veel op ingrijpen achteraf: "Zorg nou gewoon dat je een gebiedsvergunning vooraf afgeeft, voor 10 jaar bijvoorbeeld, waarin staat: als dit, dan dat. Dan kun je direct ingrijpen als het nodig is. Dat soort plannen zie ik de staatssecretaris nu niet maken."

Of de drie gewonde schapen van hobbyhouder Georgana het gaan redden, blijft onzeker. De expert die de schade kwam opnemen, vertelde haar dat schapen na een aanval vaak maanden later alsnog kunnen sterven aan de gevolgen van shock.

Voor nu houdt Georgana haar dieren nauwlettend in de gaten. "Het is allemaal anders nu. Je moet opeens met een heleboel dingen rekening houden."

Wat tot nu toe vooral voorzichtig en diplomatiek werd geformuleerd, zegt de Poolse premier Donald Tusk nu openlijk. Hij trekt de loyaliteit van de VS binnen de NAVO in twijfel. Het is "de grootste en belangrijkste vraag" van het bondgenootschap op het moment, of Washington afspraken zal navolgen als het erop aankomt, zegt Tusk in een interview met de Financial Times.

Het zijn vergaande uitspraken voor een Poolse leider. Polen is het belangrijkste land aan de oostflank van de NAVO en rekent al decennia op de bescherming van onder meer 10.000 Amerikaanse troepen in het land.

"Voor de hele oostflank, voor onze buren, is het de vraag of de NAVO als organisatie politiek en logistiek voorbereid is om te reageren als Rusland probeert aan te vallen", zegt Tusk, die in Cyprus is voor een EU-top.

Daarbij waarschuwde hij dat zo'n Russische aanval al binnen enkele maanden, en niet jaren, zou kunnen plaatsvinden. Momenteel praten Europese landen onder meer over de defensie-clausule van de EU en hoe die toegepast moet worden. Tusk pleit er al langer voor dat Europa minder afhankelijk moet zijn van de VS.

Lidstaten straffen

Tusks alarmistische toon is tekenend voor de groeiende onzekerheid onder bondgenoten over wat president Trump van plan is met de NAVO, zeker gezien de woede van de Amerikaanse leider over de weigering van de bondgenoten om mee te helpen met zijn aanval op Iran. De VS zou momenteel overwegen om bepaalde lidstaten, zoals Spanje en het VK, te straffen vanwege hun gebrek aan steun.

De Amerikaanse ambassadeur in Polen, Tom Rose, zegt dat Amerika wel degelijk loyaal is, "maar dat we ons ook afvragen of onze bondgenoten wel loyaal zijn aan ons". Daarnaast benadrukte hij dat Trumps toewijding aan Polen "in steen gehouwen en welverdiend" is.

Warschau staat binnen het bondgenootschap bekend als een van de belangrijkste 'atlantici', gericht op warme banden met Washington, maar ook tussen Warschau en Washington rommelt het. Onlangs liep een ruzie met ambassadeur Rose hoog op toen de voorzitter van het Poolse parlement zei dat Trump de Nobelprijs voor de Vrede niet verdient.

In de tussentijd is het Poolse vertrouwen in Amerika historisch laag. Meer dan de helft van de bevolking denkt niet dat de VS een betrouwbare bondgenoot is, blijkt uit peilingen.

Russische drones

Want in Polen zien ze ook hoe Trump de banden met Rusland juist probeert aan te halen. Vandaag werd bekend dat president Poetin is uitgenodigd voor de G20-top in Miami, later dit jaar. Washington besloot bepaalde sancties in te trekken.

En vertegenwoordigers van het Witte Huis reizen met regelmaat naar Moskou voor onderhandelingen over een mogelijke vredesdeal in de oorlog met Oekraïne. De Trump-regering heeft het afgelopen jaar de druk op Kyiv opgevoerd om grondgebied in de Donbas op te geven.

Bovendien wuifde Trump de zorgen weg toen vorig jaar zo'n twintig Russische drones Polen binnenvlogen. Dat zou volgens de president een fout van Moskou geweest kunnen zijn. Tegenover de Financial Times zegt Tusk nu dat sommige leden van de NAVO "deden alsof er niks was gebeurd".

Enorme defensieuitgaven

Polen voelt de dreiging als geen ander, als buurland van zowel Rusland als Oekraïne en met een eigen lange geschiedenis van Russische bezetting. Daarom heeft Warschau de afgelopen jaren als doel gesteld om de grootste landmacht in Europa op te tuigen. Dit jaar zal het land bijna 5 procent van het bbp uitgeven aan defensie.

Lees in dit artikel hoe Polen aan de grens met Kaliningrad werkt, de Russische exclave tussen Polen en Litouwen. Hoe het Poolse leger het 'Oost-Schild' bouwt, zie je in deze video:

Daarmee loopt Polen ver voorop binnen het bondgenootschap, al zijn er wel groeiende zorgen of de grote uitgaven aan modern materieel nog wel strategisch logisch zijn. Er zijn duizend Koreaanse tanks, 100 apaches en honderden Himars-systemen voor langeafstandraketten aangeschaft, terwijl de ontwikkelingen met drones op het slagveld in Oekraïne razendsnel gaan.

Geen zekerheid

Een gigantische EU-lening voor de Poolse defensie ter waarde van 44 miljard euro, leidde dan weer tot verdeeldheid in eigen gelederen. Wetgeving voor het besteden van dat geld werd geblokkeerd door de oppositiegezinde president Nawrocki. De regering-Tusk ontvangt het geld alsnog en zegt ze nu om de president heen te willen werken.

Tusk benadrukt in het interview dat de relatie tussen Amerika en Polen nog altijd goed is. Volgens de Poolse leider wordt zijn land behandeld "als de beste en warmste bondgenoot in Europa". Maar, benadrukt de premier, het echte probleem is dat niet zeker is wat deze vriendschap in de praktijk betekent "als er iets gebeurt".

Een voormalige Syrische inlichtingenofficier is opgepakt in de provincie Hama. Hij wordt verdacht van een bloedbad in Damascus in 2013 waarbij naar schatting 288 mensen werden gedood. Dat heeft het Syrische ministerie van Binnenlandse Zaken bekendgemaakt. Het ministerie heeft een foto gedeeld met inlichtingenofficier Amjad Youssef in een gevangenisuniform.

In de wijk Tadamon, waar de slachtoffers vielen, zijn Syriërs de straat opgegaan om de arrestatie van Youssef te vieren. Ze hielden onder meer foto's van familieleden omhoog die slachtoffer werden van de wrede slachtpartijen.

Het ministerie heeft laten weten dat de autoriteiten alle betrokkenen bij de slachtpartijen in de wijk Tadamon willen opsporen om hen voor de rechter te brengen.

Syriërs trokken de straat op om de arrestatie te vieren en hun geliefden te herdenken:

In 2022 ontdekte een nieuwe rekruut van een Syrische militie een video uit 2013. Hierop was te zien hoe ongeveer veertig gevangenen geblinddoekt met hun armen achter hun rug stonden. Een voor een werden ze naar de rand van een kuil geleid.

In de video is te horen hoe hen wordt verteld dat ze moeten rennen omdat ze door een straat met sluipschutters gaan. De gevangenen worden daarop neergeschoten en vallen op de lichamen van de mannen in de kuil voor hen. Daarna werden de lichamen in brand gestoken. Er bleken tientallen vergelijkbare video's te bestaan.

Onderzoeker ging undercover

De klokkenluider lekte de video naar een activist in Parijs. Die stuurde de video door naar genocidewetenschapper Annsar Shahhoud en hoogleraar genocidestudies Uğur Ümit Üngör, beiden werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam.

Zij probeerden de slachtoffers te identificeren en te achterhalen wie de leiding had over de slachtpartijen. Ze ontdekten dat veel van de slachtoffers willekeurige burgers waren.

Uit de video was op te maken dat er één man was die de leiding had. Na jarenlang onderzoek ontdekten Shahhoud en Üngör wie hij was. Shahhoud ging hiervoor undercover en deed zich voor als Anna Sh, een fangirl van het Syrische regime.

Ze wist door de jaren heen het vertrouwen te winnen van honderden aan het regime toegewijde functionarissen. Hoe de twee precies te werk gingen, werd uitgebreid beschreven door The Guardian in 2022.

Op een gegeven moment herkende Shahhoud de leider op de profielfoto van een vriend van de functionarissen: Amjad Youssef. Ook met hem wist ze contact te leggen en zijn vertrouwen te winnen. Uiteindelijk wist ze hem deels een bekentenis te ontfutselen. Hij vertelde haar veel mensen te hebben gedood. Daarna verbrak hij het gesprek.

Na de publicatie van het onderzoek in The Guardian zetten de Verenigde Staten en de Europese Unie Youssef op een sanctielijst. Sindsdien deden allerlei geruchten de ronde over waar de man zich zou ophouden.

Machtswisseling

Inmiddels heeft er een machtswisseling plaatsgevonden in Syrië. In december 2024 namen rebellen onder leiding van rebellengroep HTS Damascus in. Het regime van Assad viel en de dictator zelf vluchtte naar Rusland. In oktober vorig jaar werden er 'indirecte' parlementsverkiezingen gehouden.

Sindsdien zijn de Syrische veiligheidsdiensten op zoek naar aanhangers van het vorige regime. Veel misdaden zijn nog altijd niet onderzocht en de daders en verdachten zijn in veel gevallen nog niet opgespoord of berecht.

Begin vorig jaar kondigden de veiligheidsdiensten aan drie mensen te hebben gearresteerd die betrokken waren bij de massa-executies in Tadamon. Zij werden gearresteerd in de wijk zelf.

Youssef zou Syrië hebben verlaten nadat de video's waren uitgelekt in 2022, maar zou later weer zijn teruggekeerd naar Damascus. Na de val van het regime in 2024 dook hij onder en verplaatste hij zich voortdurend. Zijn arrestatie was het resultaat van een maandenlange observatie- en inlichtingenoperatie, schrijft het Syrische staatspersbureau Sana.

Goksites Holland Casino Online en Vbet zijn door de Kansspelautoriteit aangesproken op het aanbieden van verboden weddenschappen.

De Kansspelautoriteit deed onderzoek na een melding over het aanbod van weddenschappen op eigen doelpunten. Deze weddenschappen zijn niet toegestaan, omdat ze worden gezien als makkelijk beïnvloedbaar en er een verhoogd risico is op matchfixing.

Uit het onderzoek kwam naar voren dat kansspelaanbieders Holland Casino Online en Vbet dit soort weddenschappen inderdaad hebben aangeboden. Beide aanbieders hebben na de bemoeienis van de Ksa hun aanbod aangepast.

Ook heeft zowel Holland Casino Online als Vbet maatregelen genomen om herhaling te voorkomen. Daarmee is de zaak voor de Kansspelautoriteit afgehandeld.

Geen matchfixing

Holland Casino Online laat aan persbureau ANP weten dat uit aanvullend onderzoek geen signalen naar voren zijn gekomen dat de mogelijkheid om op eigen doelpunten te wedden daadwerkelijk tot matchfixing heeft geleid.

Het aantal tijdelijke noodopvangplekken voor asielzoekers in Loosdrecht wordt naar beneden bijgesteld: van de beoogde 110 naar 70 plaatsen. Dat heeft de gemeente Wijdemeren, waar Loosdrecht onder valt, besloten na een aantal onrustige anti-azc-protesten.

De opvang gaat ook niet eerder open dan op 6 mei, schijft de regionale omroep NH. Het was de bedoeling om er afgelopen woensdag al de eerste asielzoekers op te vangen.

Deze week werd een aantal dagen op rij gedemonstreerd tegen de komst van de noodopvang in het Noord-Hollandse dorp bij Hilversum. Daarbij werd de politie bekogeld met zwaar vuurwerk en stenen. De gemeente wil met het besluit "rust terugbrengen en weer in verbinding komen met de gemeenschap".

In Wijdemeren worden op dit moment nog geen asielzoekers opgevangen. De rechter besloot eerder dat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in het oude gemeentehuis in Loosdrecht de 110 asielzoekers mocht opvangen voor maximaal een half jaar. Het ging om alleenstaande mannen.

Geen knieval voor geweld

"De maatschappelijke onrust heeft het college aan het denken gezet", zegt een gemeentewoordvoerder tegen de NOS. Volgens de gemeente past de opvang van 70 asielzoekers beter in Loosdrecht.

Waarnemend burgemeester Mark Verheijen zegt dat de gemeenteraad heeft geconcludeerd dat het plan voor de spoednoodopvang "qua snelheid en omvang niet passend was bij de lokale situatie".

Hij vindt de beslissing om minder asielzoekers op te vangen geen knieval voor de relschoppers. "We hebben niet overwogen om te stoppen met de opvang en zwichten niet voor geweld. Wel hebben we geluisterd naar de oprechte zorgen van onze inwoners."

'Diep geraakt'

De politie en de Mobiele Eenheid grepen tijdens de protesten meerdere keren in. Verschillende mensen werden de afgelopen dagen aangehouden. Een 30-jarige man uit Hilversum is vandaag in een snelrechtzitting veroordeeld tot een taakstraf en voorwaardelijke gevangenisstraf.

"De gebeurtenissen van de afgelopen dagen hebben mij diep geraakt", zegt Verheijen in een verklaring. "Ik heb begrip voor de zorgen die leven bij mensen in het dorp. Die maatschappelijke onrust kunnen we niet negeren. De lokale samenleving staat onder hoogspanning."

Maar Verheijen keurt het geweld bij de protesten af: "Aan de andere kant zagen we afschuwelijke beelden van relschoppers die geweld pleegden tegen de politie. Daar neem ik nadrukkelijk afstand van."

Ook minister Van Weel hekelde het geweld door demonstranten in Loosdrecht. "Er was echt tuig, er werd echt gereld."

De gemeente Wijdemeren wil dat de opvang tot uiterlijk 1 november openblijft.

Na ontslagrondes bij grote techbedrijven als Amazon en Oracle, kondigde ook Meta aan duizenden banen te schrappen. 8000 werknemers van het moederbedrijf achter Instagram, Facebook en Whatsapp moeten weg, ongeveer 10 procent van het totaal. Daarbovenop worden 6000 openstaande vacatures niet gevuld.

De ontslagrondes hebben één ding gemeen: kunstmatige intelligentie (AI). Zo zei de CEO van Amazon recent ongeveer 200 miljard dollar in AI te investeren, in de hoop op die manier marktleider te worden en de toekomstige winst te vergroten.

Meta verwacht dit jaar tussen de 115 en 135 miljard dollar te investeren in nieuwe datacentra. "Dat geld moet ergens vandaan komen en personeel is over het algemeen een grote kostenpost", zegt ING technologie-analist Jan Slijkerman.

Met de investeringen en bijbehorende ontslagen lijkt Meta verwikkeld te raken in een soort AI-wedloop met andere techgiganten. "Het bedrijf zet vol in op AI", zegt Slijkerman. Maar het is de vraag of dat genoeg is. "Bedrijven als Google hebben al enorm veel datacenters. Meta moet een grote inhaalslag maken, om bij te blijven."

Werknemers vervangen

Toch is het volgens Henk Volberda, hoogleraar strategie en innovatie aan de Universiteit van Amsterdam, niet zo gek dat ook Meta investeert in AI. "Alle grote techbedrijven doen het. De afgelopen jaren was AI vooral een belofte, die onder de streep niet altijd tot verhoogde productiviteit leidde. Werknemers gingen wel meer samenwerken met AI, maar AI nam nog nauwelijks taken over. Dat verandert nu."

Volgens Volberda zijn grote techbedrijven inmiddels zo ervaren met het werken met AI, dat het steeds vaker ook echt menselijke taken kan vervangen. "Denk bijvoorbeeld aan het schrijven van codes om websites draaiende te houden of het modereren van een platform als Instagram. Mede daardoor verdwijnen er nu zoveel banen."

Die efficiëntieslag is volgens beursanalist Nico Inberg van beleggerswebsite De Aandeelhouder normaal gesproken goed nieuws voor beleggers. "De kosten gaan omlaag en dus gaat de winst omhoog. Tegelijkertijd staat Meta-CEO Mark Zuckerberg erom bekend dat hij de neiging heeft opeens heel veel geld te investeren terwijl niet altijd duidelijk is wat het oplevert."

Zo stak Zuckerberg een paar jaar geleden veel geld in het ontwikkelen van de Metaverse, een virtuele 3D-omgeving. Dat bleek weinig succesvol. "Zuckerberg ziet vaak overal wel brood in", zegt Inberg. "Dat maakt zijn investeringen ook risicovol. Aandeelhouders zien liever dat hij wat zuiniger met zijn geld omgaat."

Maar deze situatie is wel anders. "Als Meta nu niet investeert in AI, worden ze op de lange termijn ingehaald door andere bedrijven", zegt Inberg.

Meta concurreert bijvoorbeeld met Google en Amazon om advertentie-inkomsten. "Hoe gerichter advertenties zijn, hoe groter de kans dat mensen op de advertenties klikken en iets kopen", zegt Inberg. "Bedrijven adverteren het liefste op platformen die veel verkopen opleveren. En dus loont het om de advertenties te optimaliseren met behulp van AI."

Grote investeringen, weinig zekerheid

Hoe dan ook zijn de grote investeringen risicovol, zegt hoogleraar Volberda. "Meta stond er de afgelopen vijftien jaar financieel gezien goed voor. Zo goed, dat ze geld overhadden dat ze konden investeren in AI. Tegelijkertijd zijn de investeringen die het bedrijf nu aankondigt ongekend. Meta is nog altijd zeer winstgevend, maar om de investeringen te kunnen blijven betalen leent het bedrijf nu zelfs geld."

Daarmee verandert Meta volgens Volberda langzaam van een bedrijf dat eigenlijk alleen een kantoor en computers nodig had om te kunnen functioneren, naar "een soort AI-fabriek die opeens een hele infrastructuur moet uitrollen en beheren. Dat kost bakken geld, terwijl helemaal niet zeker is of ze de AI-wedloop ook echt gaan winnen."

Het lijkt Zuckerberg weinig uit te maken. Meta geeft komend jaar bijna net zoveel geld uit aan AI als de afgelopen drie jaar bij elkaar. Daarnaast werd begin deze maand bekend dat Zuckerberg aan een AI-kloon van zichzelf werkt, die wordt getraind op zijn toon, maniertjes en ideeën over de bedrijfsstrategie.

Maar die is nog niet klaar. Aankondigingen van ontslagen zal Zuckerberg voorlopig toch echt zelf moeten doen.

De politierechter heeft een 30-jarige man uit Hilversum in een snelrechtzitting veroordeeld voor ongeregeldheden. Hij protesteerde afgelopen dinsdag tegen de komst van een azc in Loosdrecht, in een buurgemeente van Hilversum.

De man krijgt 30 dagen cel, waarvan 27 dagen voorwaardelijk, voor het gooien van een brandende fakkel naar agenten. Ook krijgt hij een taakstraf van 100 uur. Bij zijn aanhouding werden in zijn rugzak vijf zware vuurpijlen gevonden.

Omdat de Hilversummer sinds het protest drie dagen heeft vastgezeten, hoeft hij niet terug de cel in.

Tijdelijke noodopvang

In Loosdrecht waren bij het gemeentehuis een aantal avonden op rij anti-azc-protesten waar honderden demonstranten op afkwamen. De politie greep meerdere keren in en werd met zwaar vuurwerk en stenen bekogeld, schrijft de regionale omroep NH. Woensdagavond raakte een agent gewond.

De rechter besloot eerder dat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in het oude gemeentehuis van de gemeente Wijdemeren, waar Loosdrecht onder valt, ruim honderd asielzoekers mag opvangen voor maximaal een half jaar. Het gaat dan om alleenstaande mannen.

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid zegt de zorgen van burgers te begrijpen, maar hekelt het geweld van de demonstranten: "Er was echt tuig, er werd echt gereld."

Duizenden felgroene scooters zo ver als het oog reikt, verlaten op een industrieterrein in het Noord-Hollandse Middenmeer. Ze zijn eigendom van het failliete deelscooterbedrijf Go Sharing dat in november met de noorderzon vertrok.

Het Turkse moederbedrijf BinBin laat gemeenten opdraaien voor de kosten, in sommige gevallen gaat het om honderdduizenden euro's. Dat geld willen gemeenten terug, daarom staan er duizenden scooters in de verkoop en kunnen mensen morgen langskomen op een kijkdag.

Er zitten volgens curator Marc Udink nog enkele honderden scooters in de doos. "Die in de doos zitten, zijn uiteraard nog goed. Daarnaast is een groot gedeelte nog niet 'verhufterd'. Een kleiner gedeelte, dat kan je net zo goed uit mekaar slopen en dan kan je de onderdelen gebruiken", vertelt Udink. Een deel van de veiling loopt woensdag af.

Niet brandveilig

Hollands Kroon, in de kop van Noord-Holland, is een van de schuldeisers van Go Sharing. 3700 elektrische scooters stonden al maanden gestald bij een loods in de gemeente, maar die locatie was niet brandveilig. In de scooters zitten lithiumbatterijen en daarvoor gelden strengere regels. Bij een brand zijn die batterijen namelijk moeilijk te blussen.

In februari vorig jaar, toen het bedrijf nog niet failliet was, deden politie, omgevingsdienst en veiligheidsregio een inval en werden de scooters verplaatst naar een nieuwe locatie, waar ze buiten staan. Daar staan de duizenden scooters tot op de dag van vandaag. Kosten: 614.991 euro. En de teller blijft lopen. Dat gaat niet alleen om de huur van de locatie, maar ook om de beveiligingskosten.

De gemeente draait daar nu voor op, maar zij willen de kosten verhalen op Go Sharing, net als de andere schuldeisers. Curator Udink denkt niet dat het gaat lukken om iedereen te betalen, ook al worden alle scooters verkocht: "Ik heb een sommetje gemaakt en kan zeker niet alle crediteuren betalen."

Voor de gemeente is dat geen grote verrassing. Ze hopen dat op 1 juli de opslag leeg staat en daarmee de kosten ook kunnen stoppen. "De veiling is een noodzakelijke stap, maar het is nog te vroeg om iets te zeggen over het uiteindelijke resultaat", laat de gemeente in een reactie weten.

Go Sharing kwam in 2019 op de Nederlandse markt. Binnen een korte tijd waren de scooters in zeker 45 steden te huur. Een deelscooter werkt vrij simpel: je huurt de scooter via een app, betaalt per minuut en kunt hem achterlaten waar en wanneer je wil. Gemeenten werkten in het begin graag mee aan de plannen, omdat het een oplossing kan zijn om de auto uit de binnenstad te weren.

Maar in 2022 trok het deelscooterbedrijf zich weer terug uit tientallen steden. Het bedrijf stond op de rand van faillissement omdat de scooters niet in alle steden rendabel waren, maar Go Sharing werd gered door een Turks deelscooterbedrijf: BinBin. Een groot bedrijf in Turkije dat ook beursgenoteerd is.

Schulden ontlopen

BinBin bleef eigenaar tot 1 mei 2025. Toen is Go Sharing weer verkocht, dit keer aan het Nederlandse Bezorgmaat b.v. Volgens de curator is het een "klassieke katvangerconstructie": het moederbedrijf koppelde het verlieslatende Go Sharing af en vertrok uit Nederland, om op die manier de schulden te ontlopen.

De curator zegt dat hij BinBin er "niet mee weg laat komen". Ubink heeft nog geen contact gekregen met de BinBin-eigenaren. "Hier is het laatste woord niet over gezegd. Ze reageren niet op e-mails, aangetekende brieven en deurwaarders. Ze denken: laten ze er lekker in zakken in Nederland. Maar we gaan dat geld terughalen", zegt hij stellig. "Ik zou ook niet rustig slapen als ik hen was."

Het hele management bij Go Sharing was volgens de curator "een grote rotzooi". De administratie was niet op orde en het is ook niet duidelijk waar alle scooters staan. Zo bleek een dochterbedrijf van Go Sharing in Spanje nog 7000 scooters te hebben. De curatoren zijn bezig om de bestuurder van het Spaanse dochterbedrijf te ontslaan en nieuwe bestuurders aan te stellen, die dan de scooters weer kunnen verkopen.

BinBin heeft niet gereageerd op vragen van de NOS.

"Er is echt een sluimeroorlog aan de gang, terwijl we in vredestijd leven", reageert minister Van Weel van Justitie en Veiligheid op het alarmerende rapport van de AIVD.

"We zien de hacks aan de lopende band voorbij komen. Er zijn enorm veel hybride aanvallen, sabotage van treinen, misinformatie, moordpogingen", zegt Van Weel. "Het is formeel geen oorlog, het zijn wel daden van agressie."

In de tachtig jaar was er niet eerder een dreigingsbeeld zoals nu, concludeert AIVD-baas Simone Smit in het jaarverslag. Ook veiligheidsdienst MIVD leverde deze week het jaarverslag af en waarschuwt dat de legers van China en Rusland steeds sterker worden. China gebruikt de oorlog in Oekraïne als militair oefenterrein en steunt Rusland om er zelf van te leren.

Sluimeroorlog

Beide landen zijn ook op Nederlandse bodem actief, met (industriële) spionage, sabotage en cyberaanvallen; de sluimeroorlog waar Van Weel op doelt. Minister van Defensie Yesilgöz: "Het is niet een vijand die recht tegenover je staat of zoals Poetin aan Oekraïne de oorlog heeft verklaard."

Wel noemt Rusland bedrijven die wapens produceren voor Oekraïne potentiële doelwitten van het Russische leger. Op de lijst van de Russen staat ook een bedrijf uit Hengelo dat drones maakt voor Oekraïne.

Op de vraag met wie Nederland in een 'sluimeroorlog' is verwikkeld antwoordt Yesilgöz: "Een ieder die onze vrije manier van leven kapot wil maken. Regimes, ook ver bij ons vandaan, die het op ons gemunt hebben."

Jongeren geronseld

Naast Rusland en China zijn er meer landen, zoals bijvoorbeeld Iran, en groeperingen die via ondermijning, bedreiging van burgers en terrorisme de Nederlandse democratie willen ontwrichten.

Daarbij worden online jongeren geronseld door extremisten en de georganiseerde misdaad, worden legitieme demonstraties gekaapt door kwaadwillenden, krijgen bedrijven te maken met cyberaanvallen en chantage.

Yesilgöz erkent dat er heel veel tegelijk aan de hand is. Het kabinet is op veel fronten bezig het land 'weerbaar' te maken, zeggen de ministers. De oproep aan burgers om te zorgen dat ze 72 uur zelfvoorzienend kunnen zijn, is er niet voor niets.

Drinkwater beschermen

Er is heel veel om over na te denken zegt Van Weel: "Hoe beschermen we ons drinkwater? Wat doe je met de voedselvoorziening als de Rotterdamse haven vastloopt? Als de stroom uitvalt: hoe houden we ons voedsel gekoeld? En zo kan ik wel doorgaan. We werken aan alle scenario's."

Nederland heeft veel vitale sectoren die beschermd moeten worden. Minister Karremans van Infrastructuur: "De hele wereld komt hier binnen. We hebben havens in Vlissingen, Rotterdam, Amsterdam, Groningen. We hebben Schiphol en onze drinkwatervoorzieningen."

Dat niet altijd bekend is hoe die dan beschermd worden, is logisch, zegt Karremans. "Dan maak je precies de mensen die je niet wijzer wil maken wijzer. Met een sluimeroorlog ben je het meest effectief in de schaduw."

Afhankelijkheid afbouwen

Voor minister Berendsen van Buitenlandse Zaken betekent het "partnerschappen" zoeken met andere landen. "En op allerlei gebieden moeten we onze afhankelijkheid afbouwen." Het gaat dan over bijvoorbeeld energie, defensie en digitale infrastructuur.

Het kabinet is blij dat na jaren van bezuinigen er draagvlak is voor extra defensie-uitgaven en meer personeel bij de veiligheidsdiensten.

"Zowel de AIVD als de MIVD zijn flink gegroeid", zegt Van Weel. "Gelukkig is er voldoende animo om bij deze diensten te werken, maar het is niet zo dat je ineens een topspion bent, dus het kost tijd."

Het is niet de bedoeling dat burgers door de analyses van de diensten banger worden, zegt Yesilgöz. "Wel dat we alerter worden en minder naïef. Wat we nu hebben, is niet vanzelfsprekend."

Bestuurders van studentencorps ASC/AVSV kunnen weer een beurs krijgen. Dat hebben de Universiteit van Amsterdam (UvA), de Vrije Universiteit (VU) en de Hogeschool van Amsterdam (HvA) gezamenlijk besloten.

Een bestuursbeurs is een financiële tegemoetkoming voor studenten die een bestuursjaar doen. In de afgelopen jaren ontvingen leden van het Amsterdams Studenten Corps (ASC) en de Amsterdamse Vrouwelijke Studenten Vereniging (AVSV) geen bestuursbeurzen, vanwege misstanden in het verleden.

Zo was er sprake van geweldsincidenten bij ontgroeningen. Het ging onder meer om grove mishandeling, vernedering en vrouwonvriendelijk gedrag.

De vereniging heeft de afgelopen jaren gewerkt aan een cultuurverandering, schrijft de UvA. "Op dit moment geeft die inspanning voldoende vertrouwen om de banden te herstellen."

Wel zitten er een aantal voorwaarden aan het teruggeven van de beurzen. Bij nieuwe misstanden kunnen de instellingen samen beslissen om die opnieuw in te trekken. Een andere consequentie kan zijn dat een vereniging geen nieuwe leden mag werven op de campus.

In gesprek blijven

ASC/AVSV heeft sinds 2021 gewerkt aan "bewustwording, verandering van regels en waarden, gedragsverandering onder leden en beïnvloeding van de verenigingscultuur", stellen de onderwijsinstanties. In die periode was er regelmatig contact met het bestuur van het vereniging. Aan de hand van een protocol met beoordelingscriteria hebben de onderwijsinstanties bepaald dat de beurzen weer verstrekt mogen worden.

De studentenvereniging moet nog wel ieder kwartaal in gesprek met UvA, VU en HvA. In deze gesprekken zal het onder andere gaan over de resultaten van de eerstejaarsenquête. Hiermee wordt gemeten hoe nieuwe leden de sociale veiligheid ervaren.

Ook moet ASC/AVSV een plan maken hoe zij de cultuurverandering willen voortzetten. Daarbij gaat het ook over de cultuurverandering in disputen en de dispuutshuizen.

Nederland trekt nog eens 25 miljoen euro extra uit om de Einstein Telescope naar de grensregio Zuid-Limburg te halen. Het kabinet ziet dat als "regeringsprioriteit" en wil alles op alles zetten om dit samen met België en Duitsland voor elkaar te krijgen.

Met de Einstein Telescope kunnen wetenschappers zwaartekrachtgolven uit de ruimte opsporen. Het wordt een ondergronds apparaat, bestaande uit kilometerslange buizen waar laserstralen doorheen gaan. Door de snelheid van de stralen kunnen wetenschappers nieuwe dingen over de oorsprong van het universum te weten komen.

Het apparaat is nog in ontwikkeling en behalve het samenwerkingsverband van Nederland, België en Duitsland is er nog een partij die "dit wetenschappelijke topinstrument" wil binnenhalen: het Italiaanse eiland Sardinië en de Duitse deelstaat Saksen hebben daartoe de handen ineen geslagen. De beslissing over de vestigingsplaats wordt volgend jaar genomen.

'Echt heel groot project'

Nederland had al een reservering van 870 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds klaarstaan. Daar komt nu dus 25 miljoen bij. Vlaanderen heeft 500 miljoen toegezegd en Wallonië 200 miljoen. Ook andere partners, zoals de provincie Limburg, leveren een financiële bijdrage.

Volgens minister Letschert (Wetenschap) is het drielandenpunt, waar Nederland, Belgïë en Duitsland samenkomen, de perfecte plek voor de telescoop "zowel onder de grond als qua infrastructuur eromheen". Ze spreekt van "echt een heel groot project", waarin alles samenkomt. "Voor de ontwikkeling is veel nieuwe kennis nodig, voorbij de grenzen van wat nu al mogelijk is. Dat stimuleert innovatie en bedrijvigheid."

Speciaal gezant

De ministerraad stemde er vandaag mee in om oud-CDA-minister van Buitenlandse Zaken Ben Knapen deze zomer te benoemen tot speciaal gezant voor de Einstein Telescope. Volgens Letschert kan hij bogen op een groot internationaal netwerk en daarmee "toegang op regeringsniveau" en kan hij een belangrijke rol spelen in het verwerven van steun voor het binnenhalen van de telescoop.

Knapen volgt D66'er Sjoerd Sjoerdsma op, die minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is geworden in het kabinet-Jetten.

Jade Kops, van het Instagram-account mijnlevenmetkanker_, is na een langdurig ziekbed overleden. Kops praatte op sociale media over haar leven en hoe ze leefde met de ziekte. Ze was 19 jaar.

"Met de warmte, kracht en openheid van haar verhaal wist ze een onuitwisbare indruk te maken op haar honderdduizenden volgers", schrijft de familie. Kops is vanochtend vroeg in het bijzijn van haar familie gestorven.

De begrafenis en het afscheid vinden in besloten kring plaats. "Voor belangstellenden die Jade nog de laatste eer willen bewijzen is er de mogelijkheid om plaats te nemen in de erehaag die na haar afscheid zal worden gevormd". Dat zal op 1 mei plaatsvinden, zegt de familie.

Kops, uit 's-Gravenzande, kreeg ruim vierenhalf jaar geleden als 14-jarig meisje te horen dat ze een zeldzame vorm van kanker had, om haar halsslagader in haar keel: rhabdomyosarcoom. Dat is een kwaadaardige tumor in de spieren.

Die diagnose zette haar leven op zijn kop. Ze dacht dat ze 'even' langs de huisarts ging met wat klachten: ze praatte al weken onduidelijk, had een vreemde klank in haar stem en snurkte al dagen heel hard. Al snel bleek dat het ernstig mis was.

Honderden chemo's

Op haar blog hield ze haar lange en zware behandeltraject bij. "Chemotherapie en een 14-jarig meisje gaat gewoon eigenlijk niet samen. Maar ik ga er met volle moed tegenaan", schreef ze. "En stiekem ook met heel erg veel angst. Ik weet niet goed wat ik kan verwachten, dus ik laat het maar over mij heenkomen."

Het was een pittig jaar, schrijft ze op haar Instagramaccount dat ze later opzette. In het eerste jaar onderging ze negen chemokuren, 28 bestralingen en onderhoudstherapie in het Prinses Máxima Centrum, het Nederlandse expertisecentrum voor kinderoncologie in Utrecht.

"Ondanks alle heftige en verdrietige momenten heeft het mij gelukkig ook mooie dingen opgeleverd. Ik heb momenten meegemaakt die ik anders nooit had meegemaakt en vriendschappen gesloten die anders nooit zouden zijn ontstaan. Daar ben ik trots en heel dankbaar voor!"

"Ongeneeslijk ziek en toch positief", was haar motto. Ze schreef er ook een boek over.

In september 2024 sprak NOS Stories met Jade over haar leven en haar ongeneeslijke ziekte:

Na anderhalf jaar behandeling kreeg Jade de bloemenkraal, symbolisch voor het einde van haar behandeling en reden om een klein feestje te vieren met haar familie, psycholoog en artsen.

Een dag later bleek dat de tumor toch was teruggekeerd. Jades tweede behandelplan werd gestart. De chemotherapie sloeg aan en de tumor begon geleidelijk te krimpen.

Beste vriendinnen

Ondanks haar kanker probeerde Jade van elk moment te genieten, zei ze meermaals, vooral van de kleine dingen. "De grote stip op de horizon (genezen) waar ik alles voor gaf, is veranderd in kleine stipjes op de horizon", schreef ze.

In september 2023 haalde een wielerpeloton uit Westland 21.000 euro op voor Jade om haar familie financieel te helpen. In hetzelfde jaar was ze een van de vier finalisten voor de Tina Awards van het meidenblad in de categorie Girlpower. De winst was voor zangeres Emma Kok (17). Zij lijdt aan gastroparese, een chronische maagverlamming waardoor haar maag slecht functioneert.

In een interview later bij Pauw & de Wit zaten de twee tieners tegen over elkaar. Ze waren inmiddels beste vriendinnen geworden. Ze zeiden dat hun ziekte hen verbond, ook al hadden ze verschillende soorten ziekten. "Emma is ook een soort lotgenoot", zei Jade. "Je begrijpt elkaar: sondevoeding krijgen, niet naar school kunnen, niet mee kunnen doen met de dagelijkse dingen."

Emma schreef een nummer ter ere van Jade:

In augustus 2024 kreeg Jade het nieuws dat haar tumor was gegroeid en dat ze niet meer beter zou worden. Al snel daarna begon ze met een actie om geld in te zamelen voor het Prinses Máxima Centrum.

"Omdat ik uit eigen ervaring weet hoe vervelend en verdrietig de ziekte is en dat wil ik heel erg voor mijn lotgenoten in mijn toekomst veranderen. Hoe meer geld, hoe meer onderzoek, hoe meer genezing. Daar zet ik in mijn laatste fase heel graag voor in", zei ze in de talkshow Renze. Met haar actie haalde ze ruim 2 miljoen euro op.

Het Prinses Máxima Centrum zegt dat de influencer "zich in de afgelopen jaren als een ware ambassadeur" voor het Centrum heeft ingezet. "We danken haar voor haar moed, steun en grote hart voor haar lotgenoten."

Kops zette daarnaast ze samen met haar ouders stichting Villa Jade op, een vakantiehuis in haar geboorteplaats 's-Gravenzande, waar kankerpatiënten met hun familie kunnen uitwaaien. Ze ontving als jongste Nederlander een koninklijke onderscheiding en koningin Máxima kwam bij haar op bezoek, als een van haar ruim 300.000 volgers op Instagram.

'Elke dag is een cadeau'

Afgelopen februari kwam haar boek Voor altijd jong uit, over hoe je lichtpuntjes blijft vinden als je ongeneeslijk ziek bent. Dezelfde maand vierde Jade haar 19e verjaardag.

Maar het ging al een tijdje niet goed, haar klachten namen toe. Eind februari werd bekend dat de tumor zich had verspreid naar het linkerdeel van haar gezicht, ook richting haar hersenen. Ze deelde op Instagram dat ze niet lang meer te leven had, het was een kwestie van weken.

"Hoeveel tijd ik nog heb, is niet te voorspellen. Misschien wil ik dat ook wel helemaal niet weten. Elke dag is een cadeau.'"

Meer dan 3600 Nederlanders hebben vandaag een koninklijke onderscheiding gekregen voor hun verdiensten voor de samenleving. Dat zijn er enkele honderden meer dan in eerdere jaren.

De lintjes worden traditiegetrouw uitgereikt op de laatste werkdag voor Koningsdag. Verreweg de meeste onderscheidingen gaan naar vrijwilligers.

Het hogere aantal lintjes komt mogelijk doordat er meer vrijwilligers actief zijn in Nederland, zegt het Kapittel voor de Civiele Orden, dat de regering adviseert over de onderscheidingen.

Een andere mogelijke verklaring kan zijn dat er vorig jaar veel ophef was over de lintjes voor vijf oud-vrijwilligers van het COA.

Toenmalig PVV-minister Faber van Asiel weigerde haar handtekening te zetten onder de voordracht. "Hun werk staat haaks op mijn beleid", gaf ze als reden.

Haar weigering leidde tot veel verontwaardiging binnen en buiten het kabinet. Toenmalig premier Schoof en minister Uitermark van Binnenlandse Zaken zorgden er uiteindelijk voor dat de vijf toch een lintje konden krijgen.

Van jong tot oud

De jongste persoon die vandaag is onderscheiden, is de 27-jarige Jeroen van Haalen uit het Gelderse Winssen. Hij is sinds zijn dertiende vrijwilliger bij scouting en werd later ook actief bij de lokale carnavalsvereniging en een stichting die activiteiten organiseert voor kinderen.

De oudste gedecoreerde komt uit Den Haag en is de 98-jarige Janine Marseille. Zij begon in 1976 als vrijwilliger bij Unicef en ook presenteerde ze 25 jaar een programma voor de ziekenomroep in Leidschendam. Op dit moment is ze nog steeds actief als vrijwilliger: ze leest wekelijks voor aan dementerende bewoners van een woonzorgcentrum.

Opvallende namen

Er zijn ook weer Bekende Nederlanders onder de gedecoreerden. Actrice Willeke van Ammelrooy is benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw voor haar werk in de Nederlandse filmindustrie. Ze won twee keer een Gouden Kalf en de film Antonia uit 1995, waarin ze de hoofdrol speelde, kreeg bovendien een Oscar.

Ook journalist Tako Rietveld kreeg een lintje. Hij werkte vijftien jaar lang als verslaggever bij het NOS Jeugdjournaal. Rietveld reisde de wereld over en sprak met kinderen in ramp- en conflictgebieden. In 2015 werd hij de eerste kindercorrespondent ter wereld. Hij is benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Dat geldt ook voor Linda Nooitmeer, oud-voorzitter van het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee). Zij heeft zich ingezet om het Nederlandse slavernijverleden een plek te geven in het nationale bewustzijn. Zij verwelkomde koning Willem-Alexander bij de herdenking van het slavernijverleden in 2023, waar hij zijn excuses aanbood.

Dragqueen Bellefleur

Onder de gedecoreerden is ook dragqueen Dolly Bellefleur, het alter ego van cabaretier en tekstdichter Ruud Douma. Hij is één van de bekendste Nederlandse dragqueens en is ook benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, vanwege zijn inzet voor inclusie, mensenrechten en podiumkunst.

Buiten de lintjesregen om zijn het afgelopen jaar 1.028 onderscheidingen uitgereikt. Dat zijn er ook, enkele tientallen, meer dan in eerdere jaren.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu is behandeld voor prostaatkanker. Dat schrijft hij op X naar aanleiding van de publicatie van zijn jaarlijkse medische rapport.

De 76-jarige Netanyahu zegt dat er een vroege vorm van een kwaadaardige tumor in zijn prostaat was gevonden. Daarvoor is hij inmiddels geopereerd. Netanyahu schrijft dat de tumor is weggehaald en geen sporen heeft achtergelaten.

Zijn medisch rapport kwam twee maanden later dan normaal. Daar had de Israëlische premier zelf om gevraagd, zodat "het Iraanse terroristische regime" geen "extra valse propaganda" tegen Israël kon verspreiden, schrijft hij in het bericht.

Netanyahu onderging eind 2024 al een operatie voor een goedaardige prostaatvergroting. Dat komt vaker voor bij mannen boven de zestig. Sindsdien wordt hij regelmatig gecontroleerd.

Nasrah Habiballah neemt na 3,5 jaar afscheid als correspondent voor Israël en de Palestijnse Gebieden. Drieëneenhalf jaar die bijna geheel in het teken stonden van oorlog. In de podcast blikt ze terug.

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Nasrah heeft naar eigen zeggen gemengde gevoelens over haar correspondentschap. "Het is en blijft het mooiste vak van de wereld", zegt ze, maar ze vond het "ongekend zwaar".

In de podcast vertelt ze waarom ze heeft besloten om naar Nederland terug te keren, hoe ze de regio waar ze zulke warme herinneringen aan bewaarde in een paar jaar tijd drastisch zag veranderen en welke nieuwsmomenten en reportages haar voor altijd zullen bijblijven.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: IJsbrand Terpstra

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek