NOS Nieuws - Algemeen

De Verenigde Staten hebben opnieuw aanvallen uitgevoerd op doelen in Iran. Het Amerikaanse militaire hoofdkwartier in het Midden-Oosten, Centcom, meldt dat een tweede aanvalsgolf is afgerond.

Volgens Centcom zijn Iraanse commandocentra, luchtverdedigingslocaties, raket- en dronecapaciteiten en kustbewakingsinstallaties getroffen. De Amerikaanse strijdkrachten gebruikten volgens het hoofdkwartier precisiewapens tegen meerdere locaties, waaronder Bandar Abbas.

Eerder op de dag voerden Amerikaanse troepen ook een aanval uit op het eiland Groot-Tunb in de Straat van Hormuz, meldt Centcom. Daarbij zouden kustverdedigings- en kruisraketinstallaties zijn geraakt.

Op beelden is te zien hoe de VS te werk ging:

In Iran werden op verschillende plekken explosies gemeld. Iraanse staatsmedia meldden dat de luchtverdediging in delen van de hoofdstad Teheran in actie kwam. Ook vanuit onder meer Bandar Abbas, een belangrijke havenstad aan de Straat van Hormuz, en de steden Ahvaz en Chabahar kwamen meldingen van explosies.

In Ahvaz, in het zuidwesten van Iran, zou een projectiel in de buurt van een ziekenhuis zijn terechtgekomen. Volgens Iraanse staatsmedia moesten 211 patiënten tijdelijk naar elders worden overgebracht. De berichten over de schade en de oorzaak van de explosies zijn niet onafhankelijk bevestigd.

Voor zonsopkomst voerde Iran volgens Amerikaanse en regionale bronnen aanvallen uit op Bahrein en Koeweit, landen waar Amerikaanse militairen zijn gestationeerd. Volgens Amerikaanse en regionale bronnen werden daar raketten en drones ingezet. Er is niet direct gemeld hoeveel schade of slachtoffers daarbij zijn gevallen.

'Acht Iraanse raketten neergehaald'

Jordanië meldt dat het vanmorgen vroeg acht Iraanse raketten uit de lucht heeft geschoten. Volgens het Jordaanse leger waren de raketten onderweg naar doelen in Jordanië. Dat meldde het Jordaanse leger via staatspersbureau Petra. Bij het neerkomen van de brokstukken is geen schade gemeld.

De raketten hadden Amerikaanse bases in Jordanië als doel, schrijft het Iraanse staatspersbureau.

Tanker Curaçaose vlag

De Amerikaanse aanvallen komen nadat Washington opnieuw een zeeblokkade rond Iran heeft ingesteld.

Centcom meldde eerder dat Amerikaanse militairen een lege olietanker onder Curaçaose vlag hadden uitgeschakeld. Het schip voer volgens Centcom richting Kharg, een belangrijk Iraans olie-exportpunt in de Perzische Golf. Volgens het Amerikaanse leger negeerde het schip waarschuwingen en probeerde het de blokkade te doorbreken.

In de tropische bossen van de Democratische Republiek Congo hebben wetenschappers een nieuwe aap ontdekt. Een zwarte aap met een opvallende roze-oranje gekleurde huid rond de mond blijkt een nieuwe soort.

De aap werd al in 2008 voor het eerst gefotografeerd tijdens onderzoek in het gebied, maar toen konden wetenschappers nog niet vaststellen om welke soort het ging. Pas na nieuwe waarnemingen, foto's en genetisch onderzoek werd duidelijk dat het om een tot nu toe onbekende franjeaap gaat.

Op videobeelden is de Likweli goed te zien:

De ontdekking is beschreven in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One.

De nieuwe soort heeft de wetenschappelijke naam Colobus congoensis gekregen, maar de gangbare naam is Likweli, een naam die door mensen uit de Balanga-gemeenschap in het gebied aan de onderzoekers is doorgegeven.

Een verborgen bewoner van het regenwoud

De Likweli leeft in een afgelegen deel van het Congolese regenwoud en blijkt een zeldzame bewoner van het gebied. Tussen 2018 en 2022 werden iets meer dan honderd waarnemingen gedaan. De meeste kwamen uit een beperkt gebied langs de Lomami-rivier.

Uit onderzoek in tientallen dorpen blijkt dat de aap bij veel lokale bewoners nauwelijks bekend was. Slechts enkele gemeenschappen konden het dier herkennen en beschrijven. Sommige jagers hadden de aap ooit gezien, maar hadden er geen aparte naam voor.

Onderzoeker Junior Amboko zegt tegen de BBC dat de soort een beetje schuw is. Lokale bewoners vertelden onderzoekers dat de roep van de aap vooral rond zonsopkomst te horen is en lijkt op het gebrul van andere franjeapen. "Je hoort ze vaak wel, maar je ziet ze niet," aldus Amboko.

Amboko noemde het tegenover BBC News "een geweldig gevoel" om in het gezicht te kijken van een dier waarvan zo weinig mensen wisten dat het bestond.

Onderzoekers denken dat de verborgen leefwijze van de soort een belangrijke reden is dat het dier pas nu als nieuwe soort is erkend. De Likweli leeft vooral hoog in het bladerdak van oud regenwoud en lijkt gebonden aan een specifiek type bos.

Familie van de zwarte franjeaap

Genetisch onderzoek laat zien dat de Likweli het nauwst verwant is aan de zwarte franjeaap (Colobus satanas). Beide soorten hebben een grotendeels donkere vacht en delen enkele kenmerken, maar zijn miljoenen jaren geleden van elkaar afgesplitst.

De Likweli verschilt onder meer in lichaamsgrootte, schedelvorm, gebit en geluiden. Volgens de onderzoekers zijn die verschillen groot genoeg om de aap als een aparte soort te erkennen.

Ook lijkt de leefwijze anders te zijn. De zwarte franjeaap eet veel zaden, terwijl onderzoekers vermoeden dat de Likweli waarschijnlijk meer afhankelijk is van ander voedsel uit het regenwoud.

Bescherming van het leefgebied

Wetenschappers stellen voor om de Likweli voorlopig een bedreigde status te geven. Een groot deel van het leefgebied ligt binnen het beschermde Lomami Nationaal Park, maar delen van het verspreidingsgebied liggen daarbuiten en kunnen onder druk komen te staan door ontbossing, groeiende bewoning en jacht.

De ontdekking laat volgens onderzoekers zien hoeveel onbekende biodiversiteit nog aanwezig is in de bossen van Centraal-Afrika. In hetzelfde gebied zijn eerder ook andere bijzondere apensoorten gevonden.

Het Amerikaanse leger zegt een onder Curaçaose vlag varende olietanker te hebben aangevallen die onderweg was naar een Iraanse haven. Volgens het Amerikaanse militaire commando voor het Midden-Oosten (Centcom) negeerde de onbeladen tanker meerdere waarschuwingen en probeerde het schip de door de VS ingestelde blokkade van Iraanse havens en kustgebieden te doorbreken.

Volgens Centcom voer de tanker Belma in internationale wateren richting het eiland Kharg, een belangrijk overslagpunt voor de Iraanse olie-industrie. Een Amerikaans vliegtuig vuurde volgens de verklaring Hellfire-raketten af op de schoorsteen van het schip. Daardoor kon de tanker zijn reis naar Iran niet voortzetten.

Het Amerikaanse leger hervatte dinsdag de blokkade van schepen die op weg zijn naar of afkomstig zijn uit Iraanse havens en kustgebieden. Volgens Centcom zijn in de eerste 24 uur twee koopvaardijschepen na waarschuwingen van koers veranderd.

Op X deelde Centcom ook beelden waarop de aanval op de tanker te zien zou zijn. Van Iraanse zijde is nog niet gereageerd op de Amerikaanse verklaring.

Correspondent Caribisch Gebied Dick Drayer:

"De Nederlandse regering meldde in september 2025 dat geen enkele olietanker in het Curaçaose scheepsregister stond. Tankers die zich toch als Curaçaos schip presenteren, maken volgens het kabinet gebruik van frauduleuze vlag- of registratiegegevens.

De Maritieme Autoriteit Curaçao bevestigt dat de Belma niet onder Curaçaose vlag kan varen omdat het scheepsregister van Curaçao geen registratie van tankers bevat.

Het misbruik van de Curaçaose vlag speelt al langer. In 2025 bleek dat tientallen tankers zich ten onrechte presenteerden als schepen uit Curaçao, Aruba of Sint-Maarten. De schepen werden in verband gebracht met de Russische en Iraanse schaduwvloot en met het ontwijken van internationale sancties.

In maart 2026 werd ook de gesanctioneerde tanker Lan Jing in internationale scheepsgegevens als Curaçaos aangemerkt, hoewel het schip niet in het officiële register stond. De landen van het Koninkrijk hebben daarna afgesproken nauwer samen te werken bij de bestrijding van valse scheepsregistraties."

Bij een grote politieactie in Amsterdam-Oost zijn gisteravond drie personen aangehouden na een melding van een mogelijke ontvoering. In de auto waarin de verdachten zaten, trof de politie ook een persoon aan die mogelijk was ontvoerd. Of daadwerkelijk sprake is van een ontvoering, wordt nog onderzocht, meldt een politiewoordvoerder aan AT5.

De politie kreeg rond 22.20 uur een melding binnen en rukte met meerdere eenheden uit. Volgens AT5 volgde een achtervolging die onder meer over de Insulindeweg voerde. Die eindigde bij het Flevoparkbad, waar de inzittenden van de auto werden aangehouden. Daarbij zouden ook waarschuwingsschoten zijn gelost, meldt persbureau ANP. Het is niet duidelijk waar de mogelijke ontvoering zou hebben plaatsgevonden.

Drone en helikopter

Volgens AT5 werden naast tientallen politievoertuigen ook een politiehelikopter en een drone ingezet. Rond het Flevoparkbad zette de politie een deel van de omgeving af voor sporenonderzoek. Agenten zochten daarbij onder meer in de bosjes en stelden mogelijk bewijsmateriaal veilig.

De identiteit van de aangehouden verdachten en het mogelijke slachtoffer is niet bekendgemaakt. De politie doet verder onderzoek naar de toedracht van het incident.

Een man en een vrouw moeten honderd dagen de cel in, omdat ze honderden eieren van zeldzame en beschermde papegaaiensoorten vanuit Nicaragua naar Nederland smokkelden. Het echtpaar reisde samen en liep op Schiphol tegen de lamp.

De douane deed de opmerkelijke vondst op 24 maart bij een controle van de handbagage van het stel. Verdeeld over twee sporttassen vonden controleurs 257 papegaaieneieren, ingepakt in papier en gewikkeld in T-shirts. Ook werd apparatuur gevonden waarmee de eieren tijdens de reis warm werden gehouden.

Ze probeerden zich er aanvankelijk nog onderuit te praten door te beweren dat ze dachten kippeneieren te vervoeren voor een Aziatisch gerecht.

Illegaal transport

Daar ging de rechtbank niet in mee. Uit onderzoek bleek dat het echtpaar betaald kreeg om de eieren via Schiphol naar eindbestemming Hongkong te vervoeren. Volgens de rechter wisten ze wel degelijk dat ze bezig waren met een illegaal transport, schrijft de regionale omroep NH.

De eieren zijn in beslag genomen door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en ondergebracht bij opvanglocaties.

In totaal kwamen 232 eieren uit, waardoor deskundigen konden vaststellen om welke beschermde soorten het ging. Onder de kuikens bevonden zich geelnekamazonepapegaaien, een soort waarvan er nog maximaal 2500 van in het wild leven.

Illegale handel

Volgens de rechtbank heeft het koppel door de smokkel bijgedragen aan de illegale handel in ernstig bedreigde diersoorten. "Het gaat daarmee om ernstige feiten, waarbij een gevangenisstraf passend is."

Het Openbaar Ministerie had een celstraf van 18 maanden geëist. De straf valt lager uit, omdat de rechtbank rekening heeft gehouden met de persoonlijke omstandigheden van de twee. Het echtpaar heeft twee minderjarige kinderen.

Beiden krijgen een gevangenisstraf van 270 dagen, waarvan 170 dagen voorwaardelijk.

Na een lang en fel debat heeft het Franse parlement ingestemd met een wetsvoorstel dat ongeneeslijk zieke volwassenen recht geeft op hulp bij zelfdoding. Het Franse parlement heeft het voorstel aangenomen met 291 stemmen voor en 241 tegen. Over de wet is jarenlang gesteggeld.

Driekwart van de Fransen is voorstander van hulp bij levensbeëindiging onder strikte voorwaarden, maar de Senaat lag lang dwars. Die is veel rechtser dan de Franse Tweede Kamer, die vorig jaar al akkoord ging met het wetsvoorstel. Later werd de wet weer afgewezen door de Senaat.

De regering gebruikte uiteindelijk een grondwetsbepaling waarmee instemming van de Senaat niet meer nodig is.

Patiënt moet het zelf toedienen

Onder het nieuwe wetsvoorstel moet er sprake zijn van lichamelijke pijn die niet meer kan worden behandeld of van pijn die door de patiënt als ondraaglijk wordt ervaren. De patiënt moet zich ook "vrij en weloverwogen" kunnen uiten. Een arts bepaalt of iemand aan de voorwaarden voldoet, voordat een commissie de aanvraag beoordeelt. Uiteindelijk neemt de arts een beslissing.

In de versie van de wet die is aangenomen, staat dat de patiënt zelf een dodelijk middel mag nemen. Alleen als de patiënt dat zelf fysiek niet meer kan, mag een arts dat toedienen.

Het wetsvoorstel wordt gezien als doorbraak in Frankrijk, waar tot op de dag van vandaag veel verzet bestaat tegen alle vormen van levensbeëindiging. Dat verzet komt niet alleen voort uit religieuze motieven.

Ook in de medische wereld is er veel verdeeldheid over de wet. Zo heerst in de Franse medische cultuur nog het idee dat artsen de beslissingen nemen, niet de patiënt zelf.

Een wet voor hulp bij zelfdoding was een van de speerpunten van de verkiezingscampagne van Emmanuel Macron in 2022. Toen hij werd herkozen als president, gaf hij het parlement de opdracht om met een wet te komen. Hij vond dat met de huidige Franse wetgeving moeilijke situaties niet waren op te lossen, bijvoorbeeld die van kankerpatiënten in de terminale fase die ondraaglijk lijden.

Jean-Luc Godard

Fransen moeten voor hulp bij zelfdoding nu nog naar het buitenland. Ze reizen bijvoorbeeld naar België om euthanasie te laten plegen of naar Zwitserland. De bekende Frans-Zwitserse filmmaker Jean-Luc Godard ging in 2022 daar naartoe voor 'geassisteerde zelfdoding'. In Frankrijk is nu alleen nog zware verdoving of het staken van een behandeling toegestaan.

Parlementsvoorzitter Yaël Braun-Pivet zei vandaag dat het debat over zelfdoding al sinds de jaren 80 in Frankrijk wordt gevoerd. President Macron schrijft op X: "Voor dit onderwerp, dat zowel persoonlijk als zwaarwegend is en dat het leven, lijden en waardigheid raakt, was er geen andere weg dan grondig luisteren, de dialoog aangaan en debatteren."

Premier Lecornu moet het wetsvoorstel nu nog naar de Constitutionele Raad sturen. Die moet dan binnen zestig dagen beslissen of het wetsvoorstel overeenkomt met de Franse grondwet.

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De Amerikaanse immigratiedienst ICE krijgt opnieuw veel kritiek na het doodschieten van twee migranten. Dit jaar werd in het hele land al massaal geprotesteerd na de dood van twee Amerikaanse staatsburgers. Nu er wederom twee migranten zijn doodgeschoten, gaan mensen in tientallen steden opnieuw de straat op.

"Aquí estamos y no nos vamos" klinkt er over een pleintje in Washington D.C. Met dat "wij zijn hier en we gaan niet weg" uiten tientallen demonstranten hun woede over de dood van de 53-jarige Mexicaan Lorenzo Salgado Araujo uit Houston en de 26-jarige Colombiaan Joan Sebastian Guerrero uit Maine. Beiden werden doodgeschoten door ICE tijdens een verkeerscontrole.

Demonstrant Sana roept de protestkreten luid mee. In haar hand houdt ze een bord met daarop de namen van alle slachtoffers van ICE-gerelateerd geweld. Salgado Araujo en Guerrero staan daar nog niet op. "Ik probeer deze lijst bij te werken om alle gewonde en gedode slachtoffers te eren, maar de situatie verandert daar te snel voor", vertelt ze met een ernstige blik.

Aantal arrestaties verdubbeld

De twee bekendste namen op Sana's lijst zijn die van Renee Good en Alex Pretti. Zij kwamen in januari van dit jaar om in de stad Minneapolis. De inzet van ICE op straat speelt een cruciale rol in Trumps verkiezingsbelofte om de grootste uitzettingsoperatie in de Amerikaanse geschiedenis uit te voeren.

Journalistencollectief The Trace houdt wapengeweld in Amerika bij. Dat meldt dat er sinds het begin van de tweede termijn van president Trump negentien slachtoffers zijn gevallen bij ICE-gerelateerde schietincidenten, acht van hen zijn overleden.

Vooral na de dood van Pretti en Good braken er protesten uit. Die droegen onder andere bij aan het vertrek van ICE-commandant Greg Bovino en de toenmalige minister Kristi Noem van Binnenlandse Veiligheid.

Onder haar opvolger Markwayne Mullin kwam ICE minder in het nieuws. De operatie in de staat Minnesota werd afgeschaald en in elk arrestatieteam zou minstens één agent een bodycam krijgen. Ook de gevreesde ICE-activiteiten bij WK-wedstrijden bleven uit. Ondanks die relatieve stilte steeg het aantal landelijke arrestaties van 1000 naar 2000 per dag, meldt de New York Times.

Na de dood van de twee migranten bij verkeerscontroles kwam de dienst opnieuw in opspraak. Beide slachtoffers waren niet het doelwit van de ICE-agenten, die gemaskerd in onherkenbare auto's rondreden en geen bodycam droegen. Door de felle kritiek die volgde, zette ICE de verkeerscontroles tijdelijk stil.

President Trump heeft inmiddels opgeroepen om ze juist te hervatten, want het beëindigen van de controles zou volgens hem criminelen in de kaart spelen.

Geen bodycambeelden

Demonstrant Ralph gelooft hoe dan ook geen enkele belofte van ICE. "We zouden voortaan ook inzage krijgen in bodycambeelden, maar nu die nodig zijn, zijn die er weer niet."

Volgens Ralph is het probleem groter dan alleen dodelijke schietincidenten. Hij maakt zich zorgen over vermeende misstanden in detentiecentra in onder andere New Jersey en Texas. Vrijgekomen gedetineerden zeggen dat ze te weinig en oneetbaar voedsel kregen, geslagen werden en geen toegang hadden tot noodzakelijke medische zorg.

Activist Nadine deelt de woede daarover, maar in haar ogen ligt een gedeelte van de schuld ook bij het Amerikaanse volk. "In de grondwet staat niet voor niets 'We the People'. Er zijn meer dan 300 miljoen mensen in Amerika en onze overheid doodt mensen zonder duidelijke reden. Als wij hen niet ter verantwoording roepen, doet niemand dat."

Volgens haar laat de beperkte opkomst bij de demonstratie zien hoe normaal het ICE-geweld inmiddels is geworden. "Er zouden hier duizenden mensen moeten zijn. Als wij massaal zouden laten zien dat we dit niet accepteren, zou er iets veranderen. Maar mensen trekken zich met de staart tussen de benen terug", concludeert ze met een minachtende blik.

Zaterdag zijn er landelijke protesten tegen ICE aangekondigd. Nadine en Ralph zijn er weer bij en hopen dan op een grotere opkomst.

De Oekraïense minister van Defensie, Mychajlo Fedorov, is opgestapt. Oekraïense media schrijven dat hij door president Zelensky is weggestuurd. Fedorov was net een half jaar in functie.

"Het is een grote eer geweest om het Oekraïense volk te dienen als minister van Defensie", zegt Fedorov op sociale media. Hij zegt niets over de reden waarom hij is teruggetreden.

Zelensky heeft onlangs opnieuw de bezem door zijn kabinet gehaald. Zondag werd duidelijk dat bijvoorbeeld ook de premier was weggestuurd. Het is inmiddels de vijfde 'herschikking' van het kabinet, sinds het begin van de grootschalige Russische invasie.

In Fedorovs verklaring op X somt hij de grootste prestaties op die de strijdkrachten volgens hem onder zijn leiderschap hebben geleverd. Het zijn 22 punten, waaronder het fors vergroten van de droneslagkracht in de oorlog tegen Rusland. Ook het verbeteren van de luchtafweer en de inzet van kunstmatige intelligentie wordt door hem genoemd.

Brein achter drone-oorlog

De 35-jarige Fedorov was van 2019 tot 2023 minister van Digitale Transformatie onder president Zelensky. Hij is een zelfverklaarde technerd en voormalig marketingondernemer.

Fedorov wordt gezien als het brein achter de strategie van het Oekraïense leger om de toevoer van brandstof en andere middelen naar het front diep in Rusland structureel te verstoren, schreef Nieuwsuur een maand geleden. Hij sprak met het nieuwsprogramma toen hij recent op bezoek was in Nederland.

Correspondent Midden- en Oost-Europa Christiaan Paauwe:

"Sinds bekend werd dat Zelensky een nieuw kabinet wilde aanstellen, zong al rond dat minister Fedorov van Defensie moest vertrekken. Veel Oekraïners zien het als grote fout, vooral ook omdat er geen duidelijke reden is gegeven waarom de minister zo snel na zijn aanstelling moet vertrekken.

De jonge Fedorov, die bekend stond om zijn Silicon Valley-stijl als minister, werd gezien als iemand die het geavanceerde leger van Oekraïne naar een nieuw niveau kon brengen. Ook als iemand die de nodige hervormingen kon doorvoeren, bijvoorbeeld als het ging om aanbestedingen en de aanpak van corruptie. Ook lukte het Oekraïne de afgelopen maanden om de Krim steeds verder te isoleren.

Maar Fedorovs stijl en achtergrond zouden hebben geleid tot spanningen met Oekraïense generaals en hoge figuren in de defensie-industrie. De vermoedens zijn dat Fedorov vanwege zijn ambitieuze aanpak het veld moet ruimen. Activisten die boos zijn over de zoveelste regeringswissel hebben al opgeroepen tot protesten."

Fedorovs vertrek is opvallend, omdat de Oekraïense strijdkrachten recent tactische overwinningen hebben behaald op Rusland. Op sommige plekken aan het front is voor het eerste in lange tijd wat terreinwinst geboekt. Oekraïne weet oliedepots en -raffinaderijen diep achter vijandelijke linies hard te treffen met drones en raketten, net als schepen van de Russische schaduwvloot.

Tegelijkertijd blijven de strategische uitdagingen voor Oekraïne groot: Rusland blijft op andere plekken aan het front langzaam oprukken.

Het Russische leger zet op grotere schaal ballistische raketten in die Oekraïne niet allemaal kan neerhalen. Afgelopen juni was de dodelijkste maand voor burgers van de afgelopen vier jaar oorlog in Oekraïne.

'Wordt vervolgd'

Het is nog onduidelijk of Fedorov een nieuwe functie krijgt in de regering. "Wordt vervolgd", sluit hij zijn verklaring op sociale media af.

Volgens The Kyiv Independent en Reuters is voormalig minister Ihor Klymenko van Binnenlandse Zaken gevraagd om Defensie te runnen. De krant en het persbureau baseren zich op anonieme parlementariërs binnen de partij van Zelensky.

De Europese Commissie heeft een plan geaccepteerd van X waarin staat hoe het platform transparanter moet worden. Het socialemediabedrijf van zakenman Musk kreeg vorig jaar een boete van 120 miljoen euro, omdat het op meerdere punten niet voldeed aan Europese regelgeving.

De Commissie noemt de voorgestelde maatregelen een belangrijke stap in de goede richting. Het moet voor gebruikers en onderzoekers duidelijker worden hoe X in elkaar steekt. Dat is volgens Brussel "vooral nodig om de systematische gevaren en bredere impact van het platform op zijn gebruikers en de Europese samenleving als geheel" in kaart te kunnen brengen.

Het Amerikaanse techbedrijf belooft dat het meer informatie zal geven over reclames. Verder wordt de zoekfunctie van het platform verbeterd en kunnen onderzoekers gratis bepaalde data opvragen. Op een website van de Commissie staan alle maatregelen die X heeft toegezegd.

Vijf procent van de dagomzet

De miljoenenboete voor X van vorig jaar was de eerste die werd opgelegd voor overtreding van de zogeheten Digital Services Act. Deze nieuwe wetgeving maakt het de Commissie mogelijk om een bedrijf een boete op te leggen van één procent van de jaaromzet. Elke dag dat een onderneming inspectie weigert, kan die een boete krijgen die gelijkstaat aan 5 procent van de dagelijkse omzet.

X kreeg de boete onder meer omdat het platform volgens de Commissie niet transparant genoeg was in zijn advertentiedatabank,. Die is niet goed doorzoekbaar en betrouwbaar, vindt de Commissie.

Daardoor is het bijvoorbeeld niet makkelijk zoeken naar nepadvertenties van politieke partijen op het platform. Ook kregen onderzoekers niet genoeg toegang tot gegevens van het bedrijf die openbaar zouden moeten zijn.

In de baai van San Francisco, bij de voormalige gevangenis Alcatraz, is gisteren een plezierboot omgeslagen. Dat heeft één van de opvarenden het leven gekost. De drenkeling was uit het water gehaald, maar overleed later in het ziekenhuis.

Reddingswerkers hebben de hele nacht gezocht naar drie mensen die nog worden vermist. Zestien opvarenden zijn gered, van wie er drie naar het ziekenhuis zijn gebracht. De opvarenden waren aan boord van de boot voor een herdenkingsdienst.

"Het vaartuig begon water te maken en kapseisde in de baai", zei brandweercommandant Crispen op een persconferentie. Hij omschreef de boot als een pleziervaartuig van 15 meter met een kajuit en een bovendek. Hoe het ongeluk kon ontstaan, is nog onduidelijk.

De boot bevond zich op ongeveer 550 meter van het eiland Alcatraz toen gistermiddag bij de reddingsdiensten een noodoproep binnenkwam. Toen de reddingswerkers ter plaatse kwamen, lekte de motor van het vaartuig brandstof.

Sterke stroming

Volgens trackingwebsite VesselFinder was de boot vertrokken uit een haventje ten oosten van de Golden Gate Bridge, twee keer onder de brug doorgevaren en naar Angel Island, een eiland ten noorden van de Amerikaanse stad. Het ongeluk gebeurde toen de boot op de terugweg naar de haven was.

Volgens getuigen was het water ten tijde van het ongeluk wild, koud en was er een sterke stroming. De hulpdiensten zijn op zoek naar de vermisten op de oceaan ten westen van de Golden Gate Bridge. Er wordt gezocht met behulp van boten, helikopters en duikers.

Het eiland Alcatraz, op ongeveer 1,6 kilometer van San Francisco, was ooit een federale gevangenis waaruit ontsnappen onmogelijk werd geacht vanwege het koude water en de sterke stroming eromheen. In juli is de temperatuur van het water in de baai van San Francisco rond de 15 graden. Alcatraz is tegenwoordig een toeristische trekpleister.

De gemeente Eindhoven en Defensie hebben excuses gemaakt voor de nasleep van de Herculesramp van 30 jaar geleden. Op 15 juli 1996 crashte een Belgisch militair transportvliegtuig na een mislukte doorstart op Vliegbasis Eindhoven. Jarenlang was er onduidelijkheid over hoe de ramp kon gebeuren.

Op de vliegbasis was vandaag een herdenking. Daar stond de Eindhovense burgemeester Jeroen Dijsselbloem stil bij het grote leed van de nabestaanden.

In zijn rol als burgemeester betuigde hij spijt over de gang van zaken na de ramp. Hij benoemde onder meer de onduidelijkheid waar families en vrienden van de slachtoffers mee achterbleven en het spreekverbod dat hulpverleners kregen opgelegd. "Het is juist belangrijk dat we er met elkaar over praten", zei hij.

Ook André Steur, Commandant Lucht- en Ruimtestrijdkrachten, maakte excuses. Hij deed dat namens Defensie. Hij zei dat de nagedachtenis van de Herculesramp ook het verhaal is van "iedereen die daarna verder moest".

Volgens Steur was de periode "zwaar door de vele vragen die bleven bestaan" en hebben nabestaanden, de zeven overlevenden, hulpverleners en collega's "niet de duidelijkheid, erkenning en steun" gekregen die zij nodig hadden.

Miscommunicatie

Het Belgische C-130 Hercules-transportvliegtuig kwam tijdens de landing in de problemen nadat een zwerm vogels de motoren in was gevlogen. De piloten maakten op lage hoogte een doorstart, maar die mislukte. Het vliegtuig kwam naast de baan terecht. Na de crash ontstond brand in het toestel.

Door miscommunicatie kwam de hulpverlening vervolgens veel te langzaam op gang. De brandweer en andere hulpverleners hadden niet in de gaten dat er naast de Belgische bemanning ook passagiers in het vliegtuig zaten.

Aan boord was het fanfarekorps van de Koninklijke Landmacht. Zij waren onderweg naar huis na een concertreeks in Italië. Het bleek voor de muzikanten en crew onmogelijk om de nooddeuren van het brandende vliegtuig te openen; 34 van de 41 inzittenden kwamen om het leven.

Ooggetuigen Ad en Arie zagen 30 jaar geleden hoe de ramp zich voltrok:

Bij de herdenking was er een moment stilte, legden overlevenden bloemstukken en waren er toespraken van nabestaanden. Ook werd er muziek gespeeld. Om 18.03 uur, het tijdstip van de crash, vloog een militair vliegtuig over als eerbetoon aan de slachtoffers.

Ook in de Italiaanse stad Modena, waar het fanfarekorps voor de ramp had opgetreden, werden de slachtoffers vandaag herdacht. Er staat in die plaats een monument voor de muzikanten.

De politie heeft vier verdachten aangehouden voor brandstichting en vernielingen bij een tijdelijk kantoor van de gemeente Den Haag. Dat gebeurde in de nacht van 15 op 16 juni.

De hulpdiensten rukten uit nadat er meldingen waren binnengekomen over een knal, waarna brand uitbrak. Daarbij kwam veel rook vrij.

Op het moment van de brand was er niemand in het gebouw. Na de bluswerkzaamheden bleek het kantoor onbruikbaar, schrijft Omroep West.

Het pand aan de Laurens Reaelstraat diende als tijdelijke werkplek voor de afdeling handhaving en stadsdeelmedewerkers van de gemeente. Het is een voormalig schoolgebouw.

Eén dader nog vast

Van de vier verdachten konden er drie, van 15, 19 en 21 jaar oud, na verhoor gaan. Een man van 40 zit nog vast. Allen komen uit Den Haag. Het onderzoek loopt nog.

De koers van ruimtevaartbedrijf SpaceX is gezakt tot onder de introductieprijs. Dat betekent dat de beleggers die vorige maand tijdens de beursgang een aandeel kochten en nu verkopen, geld verliezen.

De introductieprijs van een aandeel SpaceX was 135 dollar. Sinds enkele dagen schommelt het aandeel net boven die prijs, maar vanavond dook die er voor eerst onder, met 133 dollar.

SpaceX's belangrijkste doel is om reizen naar Mars te organiseren. Het bedrijf van Elon Musk focust zich niet alleen op de ruimte, ook het internetnetwerk Starlink, het sociale platform X en de AI-chatbot Grok zijn onderdelen van SpaceX.

Biljonair af

Tijdens de beursgang haalde het bedrijf 75 miljard dollar op en daarmee was het de grootste beursgang ooit. Elon Musk werd door het beurssucces de eerste biljonair ter wereld. Het aandeel van SpaceX schoot omhoog, naar 202 dollar. Korte tijd later ging de koers omlaag en na twaalf dagen was Musk al geen biljonair meer.

SpaceX is niet het enige technologiebedrijf op de Amerikaanse beurs dat het lastig heeft. Ook andere techbedrijven hebben het moeilijk. Onder beleggers zijn er zorgen over het Amerikaanse rentebeleid en de ontwikkelingen van AI, schrijft de Financial Times.

Vorige week werd SpaceX toegevoegd aan de techbeurs Nasdaq 100. Daarin zitten de honderd belangrijkste tech-aandelen. Normaal duurt het maanden voordat een bedrijf aan zo'n lijst wordt toegevoegd, nu gebeurde het al na enkele weken.

Zeven mannen zijn aangehouden die worden verdacht van het mishandelen van supporters van het Algerijnse voetbalelftal, voorafgaand aan de uitzwaaiwedstrijd voor het WK tussen Nederland en Algerije in Rotterdam. Dat meldt de politie. De verdachten krijgen van de KNVB een landelijk stadionverbod.

De agenten vonden op woensdag 3 juni rond 20.00 uur, drie kwartier voor aanvang van de wedstrijd in de Kuip, een stilstaand busje in de buurt van het Coen Moulijnviaduct in Rotterdam. In het busje, dat een Frans kenteken had, zaten acht supporters van het Algerijnse elftal die de Franse nationaliteit hadden. Daarvan had één zwaar letsel.

Buiten bewustzijn

Op camerabeelden is te zien hoe een groep mannen de Algerijnse fans mishandelt. Zo worden de fans geschopt en geslagen. Een van de slachtoffers wordt zo hard geslagen dat hij op straat valt en even buiten bewustzijn raakt.

De aangehouden mannen zijn in de leeftijd van 19 tot 40 jaar en komen uit Rotterdam, Schiedam, Capelle aan den IJssel en Den Haag. Ten minste drie verdachten moeten voor de rechter-commissaris verschijnen. Omdat het gaat om voetbalgerelateerd geweld krijgen de verdachten een landelijk stadionverbod. De politie sluit meer aanhoudingen niet uit.

De Oekraïense dronecommandant Robert Brovdi plaatste vanochtend een lyrisch bericht op Telegram. Het was het Oekraïense leger weer gelukt om de Russische schaduwvloot een klap toe te brengen, dit keer op de Zwarte Zee. Twintig keer was het raak, meldde hij.

De drone-sectie had eerder al bijna honderd Russische schepen in de Zee van Azov aangevallen, aldus Brovdi. "Wij zullen standhouden. Moskou zal vallen", schreef hij in dikgedrukte letters. En: "Wij zullen de Krim herbouwen." Het Kremlin heeft nog niet gereageerd op de beweerde verliezen.

Het was niet het eerste bericht dat Brovdi plaatste. Sinds Oekraïne tien dagen geleden begon met grootschalige droneaanvallen op Russische schepen op de Zwarte Zee en de Zee van Azov houdt de commandant het Oekraïense volk bijna dagelijks op de hoogte van de resultaten die hij zegt te boeken, vaak met korrelige zwartwit-beelden van Russische schepen die worden geraakt door Oekraïense drones.

Opmerkelijk is dat Oekraïne niet alleen olietankers uit de Russische schaduwvloot onder vuur neemt, schepen die volgens Kyiv worden gebruikt om olie te vervoeren en de internationale sancties te omzeilen, maar ook Russische schepen die graan exporteren.

Volgende fase

Volgens Mart de Kruif, generaal buiten dienst, is het een signaal dat de Oekraïense oorlogsvoering een volgende fase is ingegaan.

Hij is niet verrast door de drone-acties op zee. De Kruif: "De campagne op zee is de afgelopen dagen enorm opgevoerd, maar de voorbereidingen zijn al vele maanden geleden begonnen. Oekraïne heeft de luchtverdediging rondom de Krim en de Zee van Azov toen behoorlijk verzwakt. Dat geeft ze de mogelijkheid om deze aanvallen uit te voeren."

Oekraïne voerde maandenlang aanvallen uit op belangrijke olie- en gasraffinaderijen tot diep in Rusland. Dat het land nu ook zijn pijlen richt op zowel de Zwarte Zee als de Zee van Azov, die met elkaar in verbinding staan door de Straat van Kertsj, is volgens experts niet gek. Wie de doorgang van de Straat van Kertsj beheert, bepaalt wat er gebeurt met de export van Russische olie en graan.

Logistiek aangevallen

Een kwart van het Russische graan dat wordt geëxporteerd, loopt via deze handelsroute. Samen met Oekraïne en Canada behoort Rusland tot de grootste graanexporteurs ter wereld. Met de aanvallen op de binnenzeeën raakt Oekraïne dus direct de financiële huishouding van het land.

De Kruif: "Het laat zien dat Oekraïne steeds beter in staat is om de oorlog op een dieper niveau te voeren. Het past bij de slijtageslag die Oekraïne van deze oorlog maakt. Ze willen dat Rusland duurzaam verzwakt wordt."

Ben Bekkering, oud-plaatsvervangend commandant van de Koninklijke Marine en militair vertegenwoordiger bij de NAVO, ziet dat ook. "Oekraïne wil standhouden aan het front en zorgen dat de Russen daar tegen veel verliezen aanlopen. Dat gebeurt ook. Ook proberen ze de Russische logistiek achter het front te raken, zodat de aanvoer van voedsel, materiaal en munitie lastig wordt en het militair vermogen van de Russen wordt aangetast. Tegelijkertijd zoekt het naar manieren om de wil van het Russische volk te breken. Het aanvallen van handelsroutes past daarin."

De oud-marinecommandant is onder de indruk van de recentste aanvallen van het Oekraïense leger op de Russische industriële infrastructuur. Niet lang geleden vroeg Oekraïne nog om Tomahawk-raketten bij de Amerikanen en wilde het Duitse Taurus-raketten hebben. Die werden om uiteenlopende redenen niet geleverd. "Nu hebben ze die zelf in rap tempo ontwikkeld en gebouwd en weten ze effecten te behalen."

Bekkering: "Innovatie wordt gedreven door noodzaak. Ik vind het heel knap dat een land dat in oorlog is, in staat is geweest om zelf een oorlogsindustrie op te bouwen en nu meer en meer de Russen achter het front aanvalt."

Afrika mogelijk de dupe

Zonder risico is dat niet, zegt Bekkering. "Wat Oekraïne niet wil, is de goodwill van de wereld verliezen. Iedereen begrijpt de aanvallen op de Russische olie- en gasinstallaties. Aanvallen op olietankers zijn al lastiger, daar zijn ook zeevarenden aan boord. Aanvallen op de graanindustrie en graanschepen zijn mogelijk nog problematischer, omdat het indirect ook de voedselsituatie van Afrika kan beïnvloeden. Ik vermoed dat de keuze voor deze strategische doelen op het hoogste politieke niveau worden besloten."

Wat de directe gevolgen zullen zijn op het Russische oorlogsmoreel is volgens De Kruif moeilijk in te schatten: "Hoe moeilijk de Russen het nu ook hebben met de droneaanvallen, ze kennen een lange traditie van lijden."

Rusland slaat terug

Bekkering wijst erop dat het Oekraïense leger nog altijd geen antwoord heeft gevonden op de ballistische raketten die Rusland op Oekraïne afvuurt. Bij aanvallen op Odesa, aan de Zwarte Zee, kwamen de afgelopen dagen nog drie mensen om en ook in de noordoostelijke stad Soemy werden drie mensen gedood.

Bekkering: "Daar ligt het zwakke punt voor Oekraïne. Ze blijven kwetsbaar in hun luchtafweer."

In het oosten van de Democratische Republiek Congo, waar een ebola-uitbraak woedt, hebben zorgmedewerkers opnieuw het werk neergelegd omdat ze niet zijn uitbetaald. Dat meldt persbureau AP.

Vandaag begon een staking van medewerkers van het ziekenhuis in de stad Bunia, de grootste zorginstelling in de zwaar getroffen regio Ituri. Het is de meest recente plek in het oosten van Congo waar personeel het werk neerlegt uit onvrede over uitblijvende salarisbetalingen en onbetaalde overuren. Ook blokkeren medewerkers toegang tot het ziekenhuis. Het is niet duidelijk hoelang ze de staking voortzetten.

Sommige medewerkers zeggen tegen AP dat ze nog steeds geen enkele vergoeding hebben ontvangen sinds de ebola-uitbraak op 15 mei begon. Ebola is een zeldzame, ernstige infectieziekte die leidt tot bloedingen in het lichaam.

Drie vragen over ebola

Wat is ebola? Wat zijn de symptomen en waarom verspreidt deze variant zich zo snel? Lees hier meer over de ebola-uitbraak.

De uitbraak verspreidt zich sneller dan de gezondheidsautoriteiten kunnen bijhouden, waarschuwt Artsen zonder Grenzen vandaag. De medische hulporganisatie roept op tot meer maatregelen om de uitbraak in te dammen.

Uit officiële overheidscijfers blijkt dat het aantal bevestigde ebolagevallen in minder dan vijf weken tijd is verdrievoudigd tot ruim 2000. Inmiddels zijn er 754 sterfgevallen, een verdubbeling in vergelijking met 28 juni. Daarmee is dit volgens Artsen zonder Grenzen de op twee na grootste én de snelst groeiende ebola-uitbraak ooit gemeten.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vreest dat de werkelijke omvang van de uitbraak twee tot vier keer groter kan zijn dan nu bekend is. Volgens de WHO zijn sinds het begin van de uitbraak al meer dan honderd zorgmedewerkers besmet geraakt.

Vanwege de ernst van de situatie maakt de Nederlandse regering vier miljoen euro extra vrij, zo maakte minister Sjoerdsma van Ontwikkelingssamenwerking vandaag bekend.

"De ebola-uitbraak in de DRC en Uganda kost levens en treft een regio waar de zorg al onder druk staat", schrijft hij op X. "Internationale steun en financiering mag nu niet achterblijven." Eerder stelde het kabinet al drie miljoen euro beschikbaar om het dodelijke virus te bestrijden.

Wantrouwen en rebellen

Het Centraal-Afrikaanse land kampt al twee maanden met een ebola-uitbraak die wordt veroorzaakt door het zeldzame Bundibugyo-virus. Bron- en contactonderzoek is de grootste uitdaging in de strijd tegen het virus: bij minstens 80 procent van de nieuwe besmettingen is onbekend wie de patiënt heeft besmet.

Verplaatsingen van de lokale bevolking als gevolg van gewapende conflicten in de regio en van mijnbouwactiviteiten maken het bovendien lastig om de duizenden mensen op te sporen die met besmette personen in contact zijn geweest.

Veel van de recente sterfgevallen gaan over mensen die in hun eigen gemeenschap zijn overleden, zonder dat zij ooit een zorginstelling hebben gezien of zorg te hebben ontvangen. Dat zei Chikwe Ihekweazu, hoofd van de afdeling gezondheidsnoodsituaties bij de WHO, nadat hij de stad Bunia had bezocht.

De bestrijding van het ebola-virus wordt verder bemoeilijkt door een financieringstekort, voortdurende aanvallen op gezondheidscentra, het voortdurende gewapende conflict in Oost-Congo door rebellen en wantrouwen onder de lokale bevolking.

Afgelopen maandag gingen al tientallen zorgmedewerkers van het Rwampara General Hospital staken. Het ging om epidemiologen, onderzoekers, chauffeurs en grafdelvers. Een dag later zeiden zij het werk te hervatten, op voorwaarde dat de overheid hen binnen 72 uur zou uitbetalen.

Bomen bieden ons met dit warme weer op allerlei manieren verkoeling: een schaduwplek in het park en schone lucht om in te ademen. Of ze dat in dezelfde mate blijven doen, is de vraag, want veel bomen hebben het moeilijk.

Staatsbosbeheer ziet momenteel dat de fijnspar, die veel is aangeplant op zandgrond die wat hoger ligt, afsterft. Die bossen hebben relatief veel last van de droogte. Dat komt doordat de boom door de hitte minder hars aanmaakt, waardoor insecten makkelijker hun weg de stam in kunnen vinden en de boom kunnen aantasten.

Ook beuken hebben het moeilijk. Ze laten nu al hun blad vallen, om meer water te kunnen vasthouden. Daarmee lijkt het alsof de boom al aan de herfst is begonnen.

Dat zal de komende jaren terug te zien zijn in het straatbeeld. "Binnen vijftig jaar zullen bomen in een stedelijke omgeving het wereldwijd niet overleven", verwacht Marc Ravesloot van CSI Trees, een onderzoeksproject van Wageningen University & Research. Vanwege hogere temperaturen hebben de stadsbomen last van onder andere droogte, een toenemend zoute ondergrond en te weinig ruimte voor de wortels.

Hartslag van de boom meten

Boomtechnisch adviseur Joost Verhagen maakt onder de noemer 'Boominee' een podcast over de impact van klimaatverandering op bomen en hij brengt in kaart met welke bomen het slecht gesteld is.

Dat doet hij met een zogenoemde dendrometer, die met sensoren aantoont hoeveel de boom 's nachts uitzet. "Hiermee meet je als het ware de hartslag van de boom", zegt Verhagen.

"Voor het menselijke oog is het onzichtbaar, maar een boom wordt 's nachts een beetje dikker door het opnemen van water. Als een boom dus weinig uitzet, neemt hij minder water op. Daarmee zie je dat een boom last heeft van droogte. De volgende stap is: hoe kunnen we voorkomen dat bomen uitvallen? En welke boomsoorten zijn straks nog geschikt om te planten?''

Ook de mens kan bomen helpen, maar geef ze niet te veel water, want dat is schadelijker dan een tekort, zegt de expert:

Genoeg bomen om je heen zorgt voor ontspanning en vergroot het leervermogen. Dat stelde Cecil Konijnendijk, onderzoeker en adviseur bij het Natured Bases Solutions Institute en buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van British Columbia in Vancouver, Canada, in 2021.

Standaard: de 3-30-300 regel

Hij kwam met de 3-30-300 regel. Die houdt in dat mensen vanuit hun woning drie volwassen bomen moeten kunnen zien, dat 30 procent van elke buurt bedekt moet zijn met boomkronen (een bladerdak) en dat binnen een straal van 300 meter een park of ander openbaar groengebied moet zijn, waar mensen naartoe kunnen.

Inmiddels is die regel de standaard geworden voor het groenbeleid van gemeenten. Dat merkt ook boomkwekerij Udenhout, die zo'n 600.000 bomen kweekt. Omdat gemeenten moeten vergroenen, rinkelt de kassa bij het bedrijf.

"We kweken sinds twee jaar klimaatbestendige bomen, zoals acacia's en honingbomen. Die kunnen beter tegen de droogte en zijn ideaal voor de stad", zegt verkoopmanager Corné Leenders. "Waar een bomenrij vroeger eenheidsworst was, zie je nu dat meer verschillende bomen naast elkaar worden geplant als risicospreiding, zodat niet alle bomen bij een langere periode van natheid of droogte doodgaan."

Bomen in het klimaatakkoord

In het klimaatakkoord dat sinds 2020 van kracht is, is afgesproken dat in 2030 in Nederland 10 procent meer bos moet zijn bijgeplant, wat neerkomt op het planten van 20 miljoen bomen per jaar.

In Utrecht zijn twee kinderen onwel geworden na het eten van cannabissnoepjes. Dat meldt de politie. Volgens een politiewoordvoerder gaat het inmiddels weer goed met de kinderen.

De snoepjes werden afgelopen weekend gevonden bij basisschool KBS Hof ter Weide. De snoepzakjes lagen op de grond, onder meer in een voetbalkooi naast de school.

De politie heeft in de omgeving buurtonderzoek gedaan. Dat heeft nog weinig opgeleverd, schrijft RTV Utrecht.

Waarschuwing van scholen

Meerdere scholen in de wijk Terwijde hebben ouders gewaarschuwd voor de rondzwervende zakjes drugs. Volgens basisschool KBS Hof ter Weide zijn "zakjes met Teddy Pops" gevonden in onder meer speeltuinen. "Dat lijken snoepjes, maar zijn drugs", schrijft de schooldirectie.

De politie zegt nog niet te weten of de kinderen die onwel werden de snoepjes van Teddy Pops hadden opgegeten. Wel is bekend dat ze afkomstig zijn van een smartshop, waar hallucinerende middelen worden verkocht.

'Verraderlijk'

De politie waarschuwt voor het gevaar van de drugszakjes. "Het is beslist geen kindersnoep, maar daar lijkt het wel op en dat is verraderlijk", zegt een woordvoerder. "Eet geen op straat gevonden snoepjes of etenswaren", is haar boodschap.

THC is de belangrijkste werkzame stof in cannabis. De stof staat op Lijst 1 van Opiumwet en is daarom een harddrug.

Het is vaak niet duidelijk hoeveel THC in een eetbaar product zit. Dit maakt het moeilijker om te bepalen hoeveel iemand binnenkrijgt. Volgens de website drugsinfo beginnen de effecten van eetbare THC later dan bij het roken van wiet of hasj, soms pas na anderhalf uur. De effecten duren ook langer en kunnen heviger zijn dan bij roken.

Luchtvervuiling door stof uit de Sahara is doorgaans onzichtbaar, maar soms blaast de wind zo veel naar het noorden dat ons land bedekt raakt onder een fijn laagje zand. Op geparkeerde auto's is dat goed zichtbaar.

Die stofvervuiling is in Europa recent toegenomen, schrijven wetenschappers in vakblad Nature die de periode 2012 tot 2021 onderzochten.

"We zien dat de hoeveelheid stof die Europa bereikt gestaag is gestegen", zegt Petros Vasilakos, onderzoeker bij het Zwitserse Paul Scherrer Instituut. Nu lijden vooral Zuid-Italië en delen van Griekenland eronder.

Slecht voor de gezondheid

Inademen van het stof is slecht voor de gezondheid, zeker als je astma hebt. Over de bekeken periode is de toename nog niet groot genoeg om tot veel extra gezondheidsschade te leiden. Dat kan veranderen als de hoeveelheid stof blijft stijgen.

Omdat vervuiling door mensen fors is afgenomen, vormt Saharastof een steeds groter deel van alle fijnstof in de lucht. Voor landen in Zuid-Europa was het al lastig om te voldoen aan de steeds strengere normen voor schone lucht, zegt Vasilakos. En dat wordt zo steeds lastiger.

"Het verbaast me dat het in Europa omhoog is gegaan", zegt Jasper Kok, hoogleraar aan de University of California in Los Angeles en niet betrokken bij het onderzoek. Eeuwenlang nam de hoeveelheid stof in de lucht wereldwijd toe. Tot het in de jaren tachtig begon te dalen. "Op andere plekken op aarde, zoals in Oost-Azië is het juist afgenomen."

Veranderende luchtstromen

De onderzoekers denken dat Europa recent meer stof krijgt, door veranderingen in luchtstromingen. Over de afgelopen 250 jaar zou het oprukken van de Saharawoestijn de voornaamste bron zijn van de toename in de lucht. Stofexpert Kok is een stuk voorzichtiger. Er zijn aanwijzingen voor, maar er is nog meer onderzoek nodig.

De onderzoekers gebruikten luchtmetingen om een AI-model te bouwen. Dat vergeleken ze met metingen aan gletsjers in de Alpen. Neerdwarrelend stof wordt bewaard in het ijs zodat je daar eeuwen kan terugkijken naar stofvervuiling.

Hoewel het onderzoek er niet om draaide, vermoeden de onderzoekers dat klimaatverandering de hoeveelheid stof verder gaat doen toenemen. "We konden dat in het huidige model niet zien", zegt Vasilakos, "maar dat is mijn vermoeden op basis van wat we hebben gezien." Klimaatverandering zou leiden tot meer verwoestijning, wat de toename in stof verder zou aanjagen.

Mest voor de Amazone

Ook hier is Kok voorzichtiger. "Klimaatverandering leidt niet één op één tot meer verwoestijning", zegt hij. "En verwoestijning leidt niet één op één tot meer stofvervuiling." Hij wijst op het verleden. In periodes dat de aarde relatief warm was, zat er minder stof in de lucht dan in de ijstijden, toen het kouder was dan nu.

Behalve onze gezondheid beïnvloedt het stof nog veel meer zaken, zegt Kok. Het werkt bijvoorbeeld als een soort mest. "In bepaalde delen van de zee, ver van de continenten, krijg je anders heel weinig voedingsstoffen." En ook het Amazonewoud wordt zo 'bemest', zegt Kok. Als dat nu zou stoppen krijgt het oerwoud over honderden jaren een tekort aan voedingsstoffen.

Eenmaal in de lucht heeft stof ook weer invloed op het klimaat. Deeltjes kunnen zonlichten weerkaatsen of juist vasthouden. En ze dragen bij aan de vorming van wolken, die ook weer een rol kunnen spelen in het afkoelen van de planeet.

De Marokkaanse journalist Ali Lmrabet zit niet meer vast, dat bevestigt het Marokkaanse Openbaar Ministerie. De politiek commentator werd zondag bij aankomst op de luchthaven van Tanger aangehouden en vervolgens verhoord. Hij blijft wel verdachte.

De 66-jarige Lmrabet wordt verdacht van smaad en laster, het onderzoek loopt nog. Het Marokkaanse OM kondigt "passende juridische gevolgen" aan. Het is niet duidelijk of Lmrabet in Marokko moet blijven.

De journalist is op sociale media al tientallen jaren fel uitgesproken over het Marokkaanse politieke systeem en woont sinds enkele jaren in Barcelona. Hij heeft naam gemaakt als een van de weinige onafhankelijke journalisten in Marokko en bericht veel over het Marokkaanse koningshuis, corruptie en andere gevoelige onderwerpen.

In een eerdere verklaring zei het OM dat de aanhouding van de journalist volgde op meerdere arrestatiebevelen. Die zijn tegen hem uitgevaardigd vanwege online-uitingen die volgens de Marokkaanse wet strafbaar zouden zijn. Dit ging volgens het OM onder meer om vermeende smaad en laster jegens personen en instellingen.

Juridische problemen

Door zijn kritische berichtgeving is Lmrabet herhaaldelijk in de problemen gekomen met de autoriteiten. Zo zat hij in 2003 al een gevangenisstraf uit nadat hij was veroordeeld voor onder meer het beledigen van de koning. Hij kwam vrij na een koninklijk pardon.

In 2005 legde een rechter hem een beroepsverbod op voor tien jaar vanwege onwelgevallige berichtgeving. Sindsdien is hij vooral actief op sociale media als politiek commentator.

Marokko-correspondent Samira Jadir:

"De familie en vrienden van Ali Lmrabet hebben opgelucht gereageerd op het nieuws dat hij de rechtszaken in vrijheid mag afwachten. Maar ze weten ook dat zijn zorgen nog lang niet voorbij zijn. Mensenrechtenorganisaties maken zich al langer zorgen over de beperking van de vrijheid van meningsuiting in Marokko.

Een ander recent voorbeeld van een vergelijkbare vervolging is de arrestatie van de Marokkaanse rapper en filmmaker Mehdi El Youbi, beter bekend als Mehdi Black Wind. Hij werd maandag na een verhoor door de gerechtelijke politie van Casablanca in hechtenis genomen. El Youbi levert eveneens felle kritiek op onder andere de Marokkaanse staat en woont net als Lmrabet al een geruime tijd buiten Marokko.

Het ministerie van justitie heeft nog geen officieel bericht naar buiten gebracht over de arrestatie van de rapper, maar zijn medestanders zijn ervan overtuigd dat het te maken heeft met zijn kritische uitingen op sociale media.

Voor het netwerk RAVI - waarin organisaties zijn verenigd die zich inzetten voor de vrijheid van organisatie, vergadering, demonstratie en meningsuiting - zijn deze twee recente arrestaties een directe aanleiding om op te roepen tot een demonstratie bij het parlementsgebouw in Rabat. Ze hebben politieke partijen, vakbonden en alle andere organisaties die zich bezighouden met mensenrechten en maatschappelijke kwesties uitgenodigd om deel te nemen aan deze protestactie."