NOS Nieuws - Algemeen

Ruim vier maanden na de start van het kabinet-Jetten staat diens partij in de Peilingwijzer op verlies. Van de 26 zetels die D66 bij de verkiezingen van afgelopen oktober won, blijven er 15 tot 20 over in dit gewogen gemiddelde van de peilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag.

Pro, het vroegere GroenLinks-PvdA, profiteert van de tegenwind die D66 ondervindt. Met 24 tot 29 zetels, een winst van ongeveer 6, is deze oppositiepartij nu de grootste in de Peilingwijzer. Volgens het laatste onderzoek van Ipsos I&O stapt zo'n 15 procent van de D66-stemmers momenteel over naar Pro, met name degenen die het huidige regeringsbeleid niet links genoeg vinden.

De huidige minderheidscoalitie is sowieso weinig populair, want ook het CDA levert zetels in op 13 tot 18. Alleen de VVD weet zich redelijk te handhaven op 19 tot 23.

PVV verliest aan JA21 en FvD

Op rechts is een soortgelijke beweging te zien, maar dan ten koste van de PVV. De partij van Geert Wilders valt terug naar 17 tot 22 Kamerzetels, terwijl JA21 (11-15) en Forum voor Democratie (10-14) juist stijgen.

Politicoloog Tom Louwerse, de maker van de Peilingwijzer, wijst erop dat in dit geval een lijn wordt doorgetrokken die al bij de Kamerverkiezingen te zien was: toen verloor de PVV 11 zetels, terwijl JA21 en FVD terrein wonnen.

Waar Wilders met name kampt met het idee bij rechtse kiezers dat het kabinet-Schoof niet heeft 'geleverd' op vooral asiel, worstelt Jetten in de waarneming van Louwerse met het beeld dat zijn minderheidskabinet het moeilijk heeft om voldoende steun voor plannen te organiseren in de Kamer.

"Omdat die steun uiteindelijk uit verschillende hoeken moet komen, kan het idee ontstaan dat de coalitie van twee walletjes probeert te eten", zegt Louwerse. "Je ziet verdeeldheid over de koers: sommige kiezers van regeringspartijen vinden het beleid nu te links, anderen juist weer te rechts. Maar er zijn in het Ipsos I&O-onderzoek ook tevredener kiezers die het kabinet het voordeel van de twijfel geven en vinden dat er in elk geval een zekere mate van rust is teruggekeerd."

BBB verder omlaag

Achter de grotere partijen gaat het nog altijd niet goed met BBB. De BoerBurgerBeweging heeft sinds het najaar nog maar 4 zetels over en staat nu volgens de Peilingwijzer op 1 tot 3.

Anders is dat bij de Partij voor de Dieren, die juist winst boekt op 4 tot 7. Net als 50Plus, dat na zijn comeback in de Tweede Kamer nu op 2 tot 6 staat. Ook de SP (3-5) en Volt (1-3) lijken het iets beter te doen.

Stabiliteit is er bij de ChristenUnie, de SGP en Denk, alle op 2 tot 4.

Verantwoording

De NOS publiceert met enige regelmaat de Peilingwijzer, die zetelpeilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag samenvoegt. Meer over de methode erachter is te vinden op de website van de maker, politicoloog Tom Louwerse van de Universiteit Leiden.

De KNVB heeft aangifte gedaan naar aanleiding van racistische en beledigende reacties richting Oranjespelers. De opmerkingen verschenen op sociale media nadat Oranje-internationals Justin Kluivert, Quinten Timber en Crysencio Summerville hun penalty hadden gemist tegen Marokko en Nederland werd uitgeschakeld op het WK voetbal.

Het online discriminatiemeldpunt Meld.Online Discriminatie beoordeelt "tien tot twintig" reacties op sociale mediaplatformen Facebook en X richting Oranje-internationals als strafbaar. Deze zouden inmiddels zijn verwijderd.

Bij het online meldpunt voor discriminatie werden meldingen gedaan door zowel burgers als de KNVB. Volgens het meldpunt deed de KNVB twee meldingen over openbare berichten op platform X. Die zijn als strafbaar beoordeeld door Meld.Online Discriminatie en op verzoek van de organisatie heeft X de posts verwijderd.

Andere meldingen van de KNVB gingen over gesloten profielen, zegt het discriminatiemeldpunt. "Daar kunnen we niet op handelen. We hebben wel advies gegeven over of die berichten strafbaar waren, maar verder kunnen we niks doen. Dat is dan aan de KNVB of de persoon in kwestie zelf", zegt een woordvoerder van Meld.Online Discriminatie.

Anonieme troll-accounts

Concrete meldingen over discriminerende reacties onder Instagram-posts van de voetballers kreeg de organisatie echter niet, terwijl juist daarover veel werd gesproken.

Wat mogelijk meespeelt is dat Kluivert en Summerville de reactiemogelijkheid op hun Instagramaccount hebben uitgeschakeld, waardoor de reacties niet meer zichtbaar zijn. "Ons primaire doel is om meldingen van het internet te halen en dat is in zo'n geval dus niet meer nodig. Het is dan aan de mensen die de berichten hebben om verder actie te ondernemen", aldus Meld.Online Discriminatie.

Uit een NOS-analyse van honderden reacties op Instagram na de verloren wedstrijd tegen Marokko blijkt dat ongeveer twintig verschillende discriminerende reacties onder de profielen van Summerville, Kluivert en Timber te zien waren. Dat is een klein deel van het totaal aantal reacties op de accounts van de voetballers; het overgrote deel bestond uit steunbetuigingen van herleidbare Nederlandse accounts.

De discriminerende reacties waren voor een groot deel afkomstig van anonieme troll-accounts, of van een buitenlandse herkomst.

17 keer zelfde reactie

Sommige gebruikers hebben geen volgers, volgen niemand en plaatsen meerdere keren exact dezelfde reactie. Zo plaatste een account bijvoorbeeld zeventien keer dezelfde reactie onder posts van Timber en Kluivert.

Bij Kluivert valt bovendien op dat veel haatreacties afkomstig lijken van Indonesische accounts. In die reacties wordt geregeld een verband gelegd met zijn vader Patrick Kluivert, die eerder als bondscoach van Indonesië kwalificatie voor het WK misliep.

Er zijn ook herleidbare haatreacties, maar die gaan vaker om scheldpartijen en gokverlies dan om expliciet racistische uitingen.

OM neemt zaak hoog op

Willem Nijkerk, hoofd van het Landelijk Expertisecentrum Discriminatie van het OM, zegt dat de impact van discriminatoire uitingen groot is. "Discriminatiezaken hebben altijd prioriteit, net zoals zedenzaken of geweldzaken."

Als het gaat om groepsbelediging kan het OM ook zelf een onderzoek beginnen dat tot een vervolging kan leiden. Nijkerk verwijst naar een zaak uit 2014, toen toenmalig Oranje-international Leroy Fer een selfie met andere spelers van het Nederlands elftal plaatste. Onder die foto verschenen racistische reacties. Vier mensen werden toen opgespoord en drie van hen kregen een boete van 360 euro.

Onderbetaling, slechte huisvesting en onveiligheid op de werkvloer. De afgelopen jaren zijn er tal van signalen van misstanden in de vleessector geconstateerd. Vandaag heeft het kabinet een vergaande stap genomen en komt het met een verbod op het inhuren van uitzendkrachten in de sector. Nederland volgt daarmee het voorbeeld van Duitsland waar een soortgelijk verbod al een aantal jaren geleden is ingevoerd.

Het verbod in Nederland gaat over twee jaar in, halverwege 2028. Vleesbedrijven zullen hierdoor meer mensen in dienst moeten nemen. Nu werken veel medewerkers niet rechtstreeks voor het vleesbedrijf, maar via een uitzendbureau.

Een directe arbeidsrelatie, zoals dat in vaktermen heet, heeft volgens deskundigen een aantal voordelen. "Zo'n relatie betekent beter toezicht op werktijden, minder sprake van onbetaalde overuren, lonen die netjes geregeld zijn en dat je ook sociaal verzekerd bent", zegt Sonja Bekker, hoogleraar arbeidsmarkt en sociaal beleid aan de Universiteit Utrecht.

Onvermogen

Vanuit de sector komen boze reacties op het plan. VleesNL laat weten dat de branche overweegt juridische stappen te nemen tegen het verbod. Volgens de brancheorganisatie toont de "draconische maatregel" het "eigen onvermogen van de overheid" aan om malafide praktijken aan te pakken. "Vele bedrijven worden hierdoor onnodig gedupeerd."

De pluimveebrancheorganisatie Nepluvi zegt "met grote verbazing en teleurstelling" het nieuws te vernemen. De organisatie vindt dat de hele sector over één kam wordt geschoren en dat het kabinet onvoldoende heeft gekeken naar de verbeteringen die al zijn doorgevoerd.

Brancheorganisatie voor uitzendbureaus, de NBBU, noemt de maatregel "disproportioneel". "Het pakt niet alleen de rotte appels aan, maar treft de hele branche."

Ook ABU, de grootste branchevereniging voor uitzendbureaus, verzet zich tegen het verbod. "Dit is een symboolmaatregel waar de werknemer uiteindelijk niks mee opschiet", zegt directeur Jurriën Koops. "Door de contractvorm te verbieden in plaats van de daders aan te pakken, druk je deze misstanden alleen maar verder onder de radar." Volgens de branchevereniging is de kern simpel: misstanden moeten verdwijnen, niet verschuiven.

'Structureel misstanden'

Dat er in de vleessector zaken misgaan, blijkt ook uit een rapport van de Arbeidsinspectie dat vandaag verscheen. De inspectie spreekt van misstanden met "een structureel karakter". Tussen 2023 en het begin van 2026 kwamen er bijna 400 meldingen binnen. De inspectie ziet een trits aan misstanden en overtredingen: onderbetaling, illegale tewerkstelling, terugkerende arbeidsongevallen, hoge huisvestingskosten, intimidatie, moeten doorwerken bij ziekte, onverwachte kosten voor het gebruik van spullen (zoals messen) en ontslag op staande voet.

In het rapport staan schrijnende voorbeelden. Zo horen inspecteurs het verhaal van een medewerker die meerdere hernia's heeft gehad, maar toch iedere dag met dozen moet sjouwen. Het uitzendbureau waar de medewerker voor werkt, gaat ook niet op zoek naar passender werk.

Een ander verhaal gaat over een Slowaakse arbeidsmigrant die gewond raakt bij een machine. De medewerkster wordt pas één tot anderhalf uur later naar het ziekenhuis gebracht. De wond raakt daarna ontstoken en ze moet drie dagen in het ziekenhuis blijven. Uiteindelijk ondergaat ze een plastische operatie. Het vleesbedrijf blijkt gevraagd te hebben om een ervaren kracht, maar ze had alleen ervaring op de inpakafdeling.

Minister Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) wil nu een einde aan de praktijken en kiest voor een algeheel uitzendverbod. De inspiratie voor de maatregel komt uit Duitsland. Midden in de coronatijd greep het kabinet daar in. Grote clusters aan virusbesmettingen in de vleesindustrie waren een bevestiging van de slechte arbeidsomstandigheden.

Voor bepaald werk, zoals het slachten en snijden, mogen vleesbedrijven in Duitsland geen uitzendkrachten inhuren. "Over het algemeen hebben mensen daar betere arbeidsvoorwaarden gekregen. Het leidde ook tot verkleining van het aantal ongevallen op het werk", zegt professor Bekker. "Er blijven wel knelpunten bestaan, maar de schaal neemt af."

De Duitse vleesindustrie ageerde fel tegen de plannen. De bedrijven wezen met name op de kosten voor de consument. Doordat de arbeidskosten zouden stijgen bij een verbod zou de prijs voor vlees met 10 tot 20 procent stijgen, waarschuwden ze. Dit doemscenario is niet uitgekomen. Vlees is wel duurder, maar die stijging loopt niet veel uit de pas met de prijsstijging van andere producten.

Meerdere getuigen die zijn opgeroepen door de parlementaire enquêtecommissie corona worden opnieuw bedreigd. Dat heeft de commissie laten weten na het laatste verhoor van deze week. "Onze tolerantie voor dit verwerpelijke gedrag is nul en we zijn in contact met politie en beveiliging hierover", zegt commissievoorzitter en Kamerlid Daan de Kort, die de bedreigingen onacceptabel noemt.

Tijdens de verhoren de afgelopen vijf weken ging het al vaker over de grote impact die bedreigingen hadden in de coronatijd. Bij het verhoor van de oud-scholierenvertegenwoordiger van het Laks, Nienke Luijckx bleek vorige week dat zij opnieuw te maken had gekregen met bedreigingen. Ze zei dat het in aanloop naar haar verhoor "onrustig" was. "Maar het is heel moeilijk te herleiden wie het doet."

Zware inbreuken

De commissie zegt inmiddels te hebben gehoord dat meerdere getuigen worden bedreigd voor of na hun verhoor. "Eén ding staat daarbij buiten kijf: het is afschuwelijk als mensen die wij oproepen als gevolg daarvan met bedreigingen te maken krijgen of weer te maken krijgen." Om wie het precies gaat of wat voor bedreigingen het zijn, is niet bekendgemaakt.

Getuigen die opgeroepen worden door de commissie zijn verplicht om te komen en worden onder ede verhoord. De bedreigingen raken dus ook aan het werk van de commissie, zegt De Kort: "Getuigen moeten in alle vrijheid en veiligheid kunnen verklaren tijdens hun verhoor". "Het is een schande als je mensen zo onder druk wil zetten, laat de daders zich schamen", voegt hij toe.

Lees hier meer over de verhoren van deze week:

In de afgelopen weken hebben verschillende getuigen laten weten dat ze tijdens de pandemie bedreigd werden. OMT-lid Marion Koopmans kon destijds "niet meer vrijuit bewegen", zei ze in haar verhoor. Een ander bedreigd OMT-lid, Károly Illy, verklaarde dat er destijds te weinig gebeurde met zijn aangiftes. Iets wat andere OMT-leden overigens niet per se herkenden.

Tegen het AD zegt Illy dat een onbekende man deze week luid roepend voor zijn voormalige woning heeft gestaan. De nieuwe bewoners zouden geschrokken zijn van het geschreeuw en de leuzen. Volgens de Illy is er aangifte gedaan bij de politie en is de officier van justitie ingelicht.

Ferd Grapperhaus, oud-minister van Justitie, vertelde aan de commissie dat hij ook veelvuldig is bedreigd tijdens de coronacrisis. Hij werd om die reden streng beveiligd. Oud-OMT-voorzitter Jaap van Dissel zei in zijn verhoor dat hij zich zorgen maakt of wetenschappers zich nog wel durven uit te spreken. "Anekdotes ga ik niet vertellen, want dan houd je het niet droog", zei Van Dissel.

Kijk hier terug wat getuigen verklaarden over bedreigingen:

Opnieuw haalt pensioenfonds ABP geld weg uit de Verenigde Staten. Het gaat om bijna 25 miljard euro. Dat blijkt uit de nieuwste beleggingslijsten van het ambtenarenfonds.

ABP, met 531 miljard euro aan belegd vermogen het grootste pensioenfonds van Nederland, is al langer bezig met het verkopen van Amerikaans schuldpapier, oftewel obligaties. Ook verkoopt ABP voor miljarden aan aandelen in Amerikaanse techbedrijven.

ABP bevestigt dat het pensioenfonds minder Amerikaanse staatsobligaties en aandelen in handen heeft.

Obligaties

Het pensioenfonds leent veel minder geld uit aan de Amerikaanse staat dan een half jaar geleden. De VS is ABP nog 4,6 miljard euro verschuldigd. Dat was in september 2025 nog ruim 19 miljard. Een jaar geleden had ABP zelfs nog 29 miljard aan Amerikaanse obligaties in handen.

ABP laat weten dat het op het moment aantrekkelijker is geworden om staatsobligaties in eurolanden te hebben dan obligaties in vreemde valuta. Dat heeft ook met eisen vanuit het nieuwe Nederlandse pensioenstelsel te maken.

Apple, Microsoft, Nvidia

Ook blijkt ABP een stuk minder Amerikaanse bedrijfsaandelen in handen te hebben dan een half jaar geleden. In september 2025 had ABP nog ruim 112 miljard euro aan Amerikaanse aandelen in bezit. Volgens het laatste overzicht, een stand van zaken van eind maart 2026, blijkt dat deze aandelen voor 10 miljard euro minder in de boeken staan.

Dat komt vooral door het verkopen van aandelen van grote techbedrijven. ABP heeft 4,6 miljard aan aandelen van chipgigant Nvidia. Dat was een half jaar terug nog ruim 9 miljard. De Apple-aandelen zijn ruim 3 miljard minder waard. De aandelen Microsoft in handen van ABP staan voor 3,6 miljard minder in het beleggingsoverzicht dan een half jaar terug.

Het verschil zou nog verklaard kunnen worden door een daling van de aandelenkoers, maar bij Nvidia en Apple zat er weinig verschil in de aandelenkoers van september 2025 en maart 2026. Microsoft verloor wel veel beurswaarde, maar ook dat verklaart niet de totale waardedaling.

ABP heeft dus een groot deel van deze techaandelen verkocht. Het pensioenfonds laat weten dit te doen om risico's van grotere schommelingen in rendement te voorkomen. De techaandelen zijn in de afgelopen tijd veel waard geworden, waardoor ze automatisch een groter aandeel vormden van de ABP-portefeuille.

Onlangs waarschuwde toezichthouder De Nederlandsche Bank voor een te grote blootstelling van pensioenfondsen aan een beperkt aantal techbedrijven.

Na de explosie en felle brand in een woning in Huizen van gisteren is een persoon overleden. De politie zegt niet of het gaat om de bewoner.

Door de explosie en daaropvolgende brand raakten twee mensen gewond, schrijft de regionale omroep NH. Een van hen is nu overleden. Een reddingsteam zocht enige tijd naar een derde persoon in de woning, maar er werd niemand meer gevonden.

Door de explosie werden delen van de gevel van het rijtjeshuis weggeslagen. Brokstukken lagen verspreid op straat en in de voor- en achtertuin. Ook zaten er grote gaten in het dak. Twaalf omliggende woningen moesten worden ontruimd.

Geen misdrijf

Bij het begin van de brand was er een explosie, maar de oorzaak daarvan is nog niet bekend. Volgens de politie zijn er geen aanwijzingen voor een misdrijf.

De Veiligheidsregio Gooi- en Vechtstreek onderzoekt wat er misging in de woning.

Voormalig bisschop van Brugge Roger Vangheluwe is overleden. Hij raakte in 2010 in opspraak toen bekend werd dat hij jarenlang zijn minderjarige neefje had verkracht. Sindsdien leefde hij een teruggetrokken bestaan. Vangheluwe was 89 jaar.

Roger Vangheluwe werd in 1984 benoemd tot bisschop van Brugge. 25 jaar lang was hij geliefd onder de katholieke bevolking, ook omdat hij progressieve standpunten niet altijd schuwde. Zo hield hij een pleidooi voor een grotere rol voor vrouwen in de kerk. Over homoseksualiteit hield hij er wel conservatieve opvattingen op na.

Hij sprak zich als bisschop ook uit tegen kindermisbruik in de kerk. Des te schrijnender was de onthulling in het voorjaar van 2010 dat hij jarenlang een minderjarig neefje seksueel had misbruikt. Dat misbruik was al begonnen voordat hij bisschop was, en ging daarna nog door.

Teruggetrokken

Na de onthulling trad Vangheluwe af als bisschop van Brugge. Hij trok zich terug in een klooster. In een tv-interview in 2011 gaf hij het misbruik toe en vertelde hij ook een tweede neefje seksueel te hebben misbruikt. Later kwamen er nog meer aanklachten, onder meer van een man die zei begin jaren 70 als misdienaar door Vangheluwe te zijn misbruikt.

Het parket van Brugge begon een strafrechtelijk onderzoek, maar dat werd afgesloten omdat de feiten verjaard waren.

Ondanks de publieke verontwaardiging in België weigerde Vangheluwe lange tijd afstand te doen van zijn titels. Onder druk van een andere bisschop besloot hij in 2024 om dat toch te doen en hij schreef daarvoor een brief aan de paus. Paus Franciscus willigde het verzoek in: Vangheluwe verloor zijn 'klerikale status' en alle rechten die hij als priester en bisschop had.

Operatie Kelk

De verdenking tegen Vangheluwe was in 2010 ook aanleiding voor een breder onderzoek naar misbruik binnen de Belgische kerk. Dat onderzoek onder de naam Operatie Kelk bracht tientallen misbruikzaken aan het licht waarbij katholieke geestelijken betrokken waren.

De voormalig bisschop is op 1 juli overleden. Vandaag werd dat door de Belgische bisschoppenconferentie bekendgemaakt. Hij is in "strikte intimiteit" begraven.

"De bisschoppen beseffen dat dit nieuws bij slachtoffers opnieuw voor beroering kan zorgen", aldus de bisschoppenconferentie in een bericht. "Zij erkennen het blijvende leed dat seksueel misbruik binnen de Kerk heeft veroorzaakt en herhalen hun engagement van erkenning en zorg voor slachtoffers."

Lokale partijen keren zich tegen het nieuwe, kleinere stembiljet. In een brief aan de minister roepen ruim honderd fractievoorzitters op om vast te houden aan een stembiljet waarop de namen van kandidaten staan.

Het kabinet besloot onlangs dat vanaf 2029 een kleiner stembiljet wordt ingevoerd. Met dat model is tijdens de afgelopen verkiezingen op kleine schaal geëxperimenteerd. Een belangrijk voordeel van het kleinere biljet is dat de stemmen sneller en eenvoudiger kunnen worden geteld.

De lokale partijen zeggen het doel van de modernisering van het verkiezingsproces te steunen, maar hebben bezwaar tegen de gekozen vorm. "Modernisering van het verkiezingsproces juichen wij toe, maar het gekozen model gaat een grens over", zegt Tjeu Berlijn, fractievoorzitter van Hart voor Medemblik.

'Meer dan nummer'

Volgens Berlijn zijn raadskandidaten meer dan een nummer. Op het nieuwe stembiljet staan alleen de namen van de partijen en de kandidaatnummers. Kiezers kiezen eerst een partij en kunnen vervolgens het nummer van een voorkeurskandidaat invullen.

De briefschrijvers vrezen dat daarmee het uitgangspunt van het Nederlandse kiesstelsel wordt aangetast. "In Nederland stemt de kiezer op een persoon, niet op een partij", zegt Berlijn. "Met het nieuwe stembiljet stem je eerst op een partij en moet je extra moeite doen om een persoon te kiezen."

De fractievoorzitters vragen de minister het ontwerp van het stembiljet zo aan te passen dat ook de namen van kandidaten erop komen te staan. Als dat niet mogelijk is, vinden zij dat het kleinere stembiljet niet moet worden ingevoerd bij de gemeenteraadsverkiezingen.

Het kabinet wil nieuwe eisen invoeren voor investeerders in zorgbedrijven en jeugdhulpaanbieders, de zogenoemde 'private equity' in de zorg. Dat heeft minister Sterk van Zorg aangekondigd.

Het gaat daarbij bijvoorbeeld om huisartspraktijken, kraamzorg, mondzorg, praktijken voor psychische hulp en fysiotherapie. Vaak gaat het om grotere ketens van praktijken.

Voor winstuitkeringen gaat een maximum gelden. Dit moet malafide aanbieders en investeerders uit de sector verdrijven die uit zijn op exorbitante winsten in plaats van kwaliteit van de zorg.

Georganiseerde misdaad

"Je ziet dat er een soort georganiseerde misdaad opkomt in het zorgstelsel", zei Sterk na afloop van de ministerraad. "Dat moeten we een halt toeroepen."

De Kamer vroeg eerder om een einde aan alle particuliere investeringen in zorgbedrijven. Regelmatig zijn patiënten de dupe van financieel mismanagement en van zorgbedrijven met meer oog voor winst dan voor zorg, vond een Kamermeerderheid.

Maar daar staan veel goede commerciële zorgbedrijven tegenover, zegt het kabinet. Die zijn met hun investeringen en innovaties in de toekomst juist hard nodig. Het kabinet wil daarom liever strengere regels invoeren.

Marktwerking niet verkeerd

"Marktwerking is op zichzelf niet verkeerd. We hebben dat ook nodig voor slimme oplossingen als je de zorg voor de toekomst houdbaar wilt houden. Maar binnen grenzen", zegt Sterk.

Als zorgbedrijven niet voldoen aan het openbaar maken van hun financiën dan worden hun winstuitkeringen verboden. In het uiterste geval raken ze hun vergunning kwijt. Failliet gaan of het bedrijf opheffen is geen manier meer om onder verplichtingen uit te komen. De bestuurders blijven verantwoordelijk.

De regels worden voor alle zorgaanbieders hetzelfde zodat ontwijkconstructies niet meer aantrekkelijk zijn. Of in de Tweede Kamer voldoende steun is, is nog niet duidelijk. Sterk hoopt op snelle goedkeuring zodat de regels in de loop van 2027 gaan gelden.

De Nederlandse regering had de verkeersboetes in 2024 en 2025 niet mogen verhogen. Dat heeft de rechtbank in Midden-Nederland bepaald. Door deze verhoging is er een scheefgroei ontstaan tussen verkeersboetes en boetes voor andere strafbare feiten, oordeelt de rechtbank, die deze week uitspraak deed in vier afzonderlijke zaken.

In 2024 zijn de verkeersboetes in Nederland met 10 procent omhooggegaan. Dat heeft deels te maken met inflatie, maar dat gebeurde ook om de begroting sluitend te maken. Vorig jaar stegen de boetes mee met de inflatie, waardoor de bedragen zo'n 3,2 procent stegen.

Gevolgen van uitspraak

Drie kantonrechters vinden de verhogingen van afgelopen twee jaar onredelijk. Een geeft aan dat sprake is van een verkapte belastingheffing als verkeersboetes gebruikt worden om de begroting rond te krijgen. "Dat is niet toegestaan en het belang van de Rijksbegroting kan daarom geen argument zijn om de boetes te verhogen", aldus de rechtbank. "Als dat wel zo zou zijn, dan zouden de boetes ongelimiteerd verhoogd kunnen worden om gaten in de begroting te dichten."

Wat de gevolgen zijn van deze uitspraken, is nog niet bekend. De komende tijd moet blijken hoe andere rechtbanken, het Gerechtshof en de Hoge Raad ernaar kijken.

In drie van de vier zaken verlagen de kantonrechters de opgelegde boetes naar het bedrag dat in 2023 gold. In een vierde zaak vindt de rechter dat de regering wel de politieke ruimte heeft om de boetes te verhogen. Die boete blijft dus ongewijzigd.

Verkeersboetes stijgen opnieuw

Er is al langer kritiek op verkeersboetes in Nederland. Zo zei de vorige minister van Justitie en Veiligheid, Van Oosten, dat verkeersboetes en de verhogingen daarvan niet meer in verhouding staan tot de ernst van het feit. Drie jaar geleden kwam uit een rapport van het OM al naar voren dat er een "disbalans" was met boetes voor andere strafbare feiten, zoals voor mishandeling.

Vorig jaar leverden boetes de staatskas zo'n 1 miljard euro op. Door de inflatiecorrectie gaat de opbrengst met nog enkele tientallen miljoenen omhoog. Volgend jaar stijgen de verkeersboetes in Nederland opnieuw.

Oplopende schuld

Op dit moment loopt een verkeersboete die niet op tijd is betaald automatisch op: eerst met 50 procent, en als ook die verhoogde boete niet wordt betaald met nog eens met 100 procent. Daardoor kan een boete uiteindelijk oplopen tot drie keer het oorspronkelijke bedrag. De advocaat-generaal stelt vandaag in een advies aan de Hoge Raad dat deze flinke verhogingen van verkeersboetes niet altijd in overeenstemming zijn met het Europees recht.

Aanleiding is een zaak van een man die in een jaar tijd zeven verschillende verkeersboetes kreeg, voor in totaal 1029 euro. Doordat hij niet op tijd betaalde, liep zijn schuld bij het CJIB op tot 3087 euro. De rechtbank Den Haag legde de Hoge Raad de vraag voor of het te rechtvaardigen is dat een boetebedrag zo kan oplopen. De Hoge Raad is de hoogste rechter in Nederland voor civiele, straf- en belastingzaken. Het hoeft de adviezen van de advocaat-generaal niet over te nemen, maar doet dat wel geregeld.

Geldgebrek

De advocaat-generaal adviseert in deze zaak dat zulke verhogingen in strijd kunnen zijn met artikel 1 van het EVRM (het eigendomsrecht) en artikel 6 van het EVRM (het recht op een eerlijk proces), zeker als iemand door geldgebrek niet kon betalen of hem geen verwijt kan worden gemaakt.

Kamerlid Straatman (CDA) zegt in reactie dat het advies van de advocaat-generaal stevig is. "Het bevestigt wat wij al langer zeggen: de verhogingen van verkeersboetes zijn niet eerlijk en kunnen mensen onnodig verder in de problemen brengen. Een systeem dat bedoeld is om naleving te bevorderen, mag niet bijdragen aan schulden en uitzichtloosheid."

Samen met PRO wil CDA blijven zoeken naar een rechtvaardiger boetestelsel, "met oog voor proportionaliteit en menselijke maat", aldus Straatman. "De brede zorgen van het Openbaar Ministerie, de rechtspraak, het CJIB en andere betrokken partijen laten zien dat verandering noodzakelijk is. Dit advies onderstreept dat nog eens."

De uitspraak van de Hoge Raad in deze zaak volgt zo snel mogelijk. Staatssecretaris Van Bruggen van Justitie en Veiligheid zegt dat ze die afwacht en de zaak gaat bestuderen.

De FIOD heeft vorige maand drie mannen uit Rotterdam van 53, 51 en 41 jaar aangehouden op verdenking van het witwassen van vele tientallen miljoenen. Eén van hen wordt ook verdacht van valsheid in geschrifte.

Een van de verdachten werd bij terugkomst in Nederland aangehouden op Schiphol. Een andere verdachte werd in België opgepakt en is inmiddels overgeleverd aan Nederland.

Volgens de FIOD ontvingen de verdachten via een vennootschap geld van foute bedrijven. De vennootschap stond bij de Kamer van Koophandel ingeschreven als uitzendbureau. Dat geld had dus volgens de FIOD gebruikt moeten worden om uitzendkrachten te betalen, maar het grootste deel werd overgemaakt naar China, Dubai en Hongkong.

Elf panden doorzocht

De FIOD vermoedt dat de bedrijven die geld naar de vennootschap overmaakten daarvoor contant geld terugkregen. Met dat geld konden zij betalingen doen buiten het gewone banksysteem. Volgens de onderzoekers werden de geldstromen vermoedelijk verhuld met valse facturen.

In het onderzoek zijn elf panden doorzocht in Capelle aan den IJssel, Rotterdam en de gemeente Albrandswaard. Ook werd een boot doorzocht.

Vier woningen, twee voertuigen, een boot, fysieke en digitale administratie, gegevensdragers, geldtelmachines en contant geld in beslag genomen.

100 miljoen

De FIOD zegt nog geen volledig beeld te hebben van alle betrokken bankrekeningen. Wel is vastgesteld dat tussen juni 2019 en juni 2025 ongeveer 100 miljoen euro is ontvangen op bankrekeningen van de betrokken vennootschappen. Daarvan is ongeveer 85 miljoen euro overgemaakt naar het buitenland.

De FIOD vermoedt dat het daadwerkelijke fraudebedrag hoger ligt, omdat waarschijnlijk ook gebruik is gemaakt van buitenlandse bankrekeningen.

Twee verdachten blijven voorlopig nog 90 dagen vast. De derde verdachte moet nog voor de rechter verschijnen.

Een Oekraïense vrouw wordt verdacht van de bomaanslag in Monaco maandagavond, waarbij een Oekraïense zakenman, zijn vrouw en een kind gewond raakten. De dader had zich vermomd als een man, meldt de officier van justitie van Monaco aan persbureau Reuters.

Het gaat om de 39-jarige Anastasiia Berezovska, een Oekraïense burger die woonachtig is in Duitsland. De internationale politieorganisatie Interpol heeft een internationaal opsporingsverzoek uitgevaardigd, een red notice. De vrouw wordt verdacht van poging tot moord, het plaatsen van een explosief in de openbare ruimte met crimineel oogmerk en criminele samenzwering.

De officier van justitie zegt dat de verdachte een auto had met een Duitse kentekenplaat. Die zou via Italië en andere landen naar Monaco zijn gereisd. Gezien de complexiteit van het explosief onderzoekt de politie of de vrouw mogelijk handlangers had. De vrouw is nog niet gevonden, zij zou in Frankfurt zijn gesignaleerd.

Zakendoen met Rusland

Maandagavond raakten er drie mensen gewond bij een bomaanslag in Monaco. De verdachte had een tas achtergelaten in de ingang van een appartementencomplex, vlak bij de grens met Frankrijk. De bom werd met een afstandsbediening tot ontploffing gebracht toen de slachtoffers daar aankwamen.

De slachtoffers zijn de Oekraïense zakenman Vadym Jermolajev, zijn vrouw en een 13-jarig kind dat waarschijnlijk familie is van het echtpaar. Jermolajev is sinds december 2023 onderworpen aan Oekraïense sancties, melden internationale media. Volgens Kyiv bleef hij zaken doen met Rusland op de Krim nadat het schiereiland door de Russen was geannexeerd.

Twee mannen die woensdag en donderdag werden aangehouden, zijn inmiddels op vrije voeten gesteld. Er is geen bewijs gevonden dat zij betrokken waren bij de aanslag.

Alle studenten in het mbo, hbo en wo hebben recht op een stagevergoeding, vindt het kabinet. Daarom wordt dat vastgelegd in de wet, al geldt er geen minimumbedrag.

Sectoren van het bedrijfsleven en stagebedrijven moeten het zelf op een redelijke manier regelen, zegt minister Letschert van Onderwijs. "Er is best willekeur, de ene student krijgt het wel, de andere niet."

Er komt niet meteen een minimumbedrag in de wet omdat dat per sector moeilijk te bepalen is en de bedragen ook weer niet te hoog mogen zijn. Dan stoppen sommige bedrijven en instellingen misschien met het aanbieden van stageplekken.

In cao's

Een deel van de bedrijven heeft stagevergoedingen vastgelegd in cao's. Daar kunnen jongeren al een beroep op doen. Daarnaast zijn afspraken gemaakt in de nieuwe Stagecode hbo (2025) en in het Stagepact mbo (2023-2027). Daarin staat dat mbo-studenten dezelfde stagevergoedingen krijgen als hbo- en wo-studenten.

Uit cijfers van het CBS van maart 2025 blijkt dat maar 43 procent van de mbo'ers een stagevergoeding ontving. Uit eerder enquêteonderzoek van ResearchNed (2023) bleek dat 75 procent van de studenten in het hbo een stagevergoeding ontving. Voor het wo was dit 65 procent van de studenten met een verplichte stage en 91 procent met een facultatieve stage.

De minister wil dat alle bedrijven een stagevergoeding betalen. Zij denkt dat dat wel gaat lukken. "De arbeidsmarkt wordt steeds krapper dus bedrijven en instellingen hebben er belang bij om talenten aan zich te binden."

Redelijke bedragen

Het moet ook gaan om redelijke bedragen. Als op termijn blijkt dat dit niet of onvoldoende gebeurt, komt er alsnog een wettelijk minimumbedrag voor stagiairs. De minister gaat daar "streng op toezien", belooft ze.

Wie binnenkort stage gaat lopen heeft nog niets aan de wet. De Tweede en daarna de Eerste Kamer moeten er eerst nog over debatteren en mee akkoord gaan. Zoals het er nu naar uitziet, zijn er meer voorstanders dan tegenstanders. Daarna gaat de wet ergens in 2028 in.

De politie heeft niet kunnen achterhalen wie verantwoordelijk is voor een groot stuk schuim dat naar beneden viel in Amsterdam vorig maand. Een vrouw brak daardoor haar nek. Het Openbaar Ministerie gaat niet verder met de zaak, tot teleurstelling van het slachtoffer.

De vrouw kreeg deze week te horen dat er geen verdachte kan worden aangewezen. Ze omschrijft dat als "een klap in het gezicht". De vrouw liep vijf weken geleden over de Bloemgracht toen ze werd geraakt. "Ik hoor een keiharde krak in mijn nek en dacht: dit is helemaal fout", vertelt ze aan AT5.

Het grote blok foam, waarschijnlijk van een bank, viel precies op haar hoofd. Ze werd met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Haar nek bleek op drie plaatsen gebroken. Een ooggetuige zag het voorwerp vallen, maar zag niet wat er daarvoor gebeurde.

Recherche

De politie deed enkele dagen na het incident onderzoek en ging al snel uit van een ongeluk. Het is plausibel dat het blok uit een bovenwoning naar beneden is gevallen, maar de politie heeft geen bewijs gevonden. Later hebben rechercheurs zich over de zaak gebogen, maar ook zij konden geen concreet bewijs vinden.

"De laatste weken dacht ik dat het recht zou zegevieren, daar hield ik me aan vast", zegt de vrouw. Het slachtoffer had gehoopt dat degene van wie het voorwerp was, zelf naar de politie zou stappen. "Dat er toch niet iemand heeft gezegd: 'Sorry, echt fout. Ik ben geschrokken. Ik dacht: ik duw dat even naar buiten en dan ruim ik het later op'. Dat is mijn allergrootste frustratie."

Heropening mogelijk

De vrouw is zzp'er en kan sinds het incident niet meer werken. Haar revalidatie duurt naar schatting nog ruim een jaar.

Een woordvoerder van het OM benadrukt dat het onderzoek heropend kan worden als er nieuwe, relevante informatie naar voren komt.

De brandweer heeft een natuurbrand in de buurt van de Zuid-Franse stad Perpignan onder controle, laten de plaatselijke autoriteiten weten. Vanwege de brand zijn gisteravond 3000 mensen geëvacueerd uit het gebied, onder wie 1700 vakantiegangers.

Het vuur woedt tussen de kustplaatsen Sainte-Marie-la-Mer en Canet-en-Roussillon. Acht mensen zijn lichtgewond geraakt, onder wie een kind en twee brandweerlieden.

De brand heeft een gebied ter grootte van 30 voetbalvelden in as gelegd en 281 vakantiebungalows verwoest. Het vuur bereikte ook de haven van Canet-en-Roussillon. Onder meer een botenbedrijf ging in vlammen op.

2000 brandweerlieden

Ook op andere plaatsen in Frankrijk woeden natuurbranden. In totaal zijn de afgelopen dagen zo'n 2000 brandweerlieden opgeroepen om die te bestrijden.

Beelden van de branden op verschillende plaatsen in Zuid-Frankrijk:

Een van de andere grote branden woedt iets ten noorden van Perpignan in de buurt van Narbonne. Daar gaat het om zo'n 950 hectare. Die brand is nog niet onder controle, maar volgens de lokale autoriteiten ontwikkelt de situatie zich "gunstig".

De 500 brandweerlieden die daar in actie zijn gekomen zouden de verdere verspreiding van het vuur hebben gestopt. Andere natuurbranden zijn uitgebroken in de twee departementen Gard en Bouches-du-Rhône.

De Franse premier Lecornu heeft de leiding over een crisisteam dat de evacuaties en de brandbestrijding coördineert. Tijdens een ministerieel overleg in Marseille maakte hij bekend dat sinds het begin van het natuurbrandenseizoen bijna 7000 brandhaarden zijn gesignaleerd. Zo'n 8700 hectare is in as gelegd, waarvan 1200 afgelopen woensdag.

Campings en vakantieparken in het getroffen gebied bij Perpignan zijn populair, ook bij Nederlanders. Of ook Nederlandse vakantiegangers noodgedwongen door het vuur moesten vertrekken, is niet bekend. Er hebben zich geen mensen in het gebied gemeld bij de ANWB alarmcentrale, laat een woordvoerder weten.

Bij een busongeluk in Pakistan zijn veertig mensen omgekomen, acht personen raakten gewond. Dat meldt persbureau AP op basis van lokale bronnen. De passagiersbus was overvol en reed met hoge snelheid toen die in een kloof stortte.

De bus had passagiers meegenomen van een andere bus die pech had gekregen in Quetta, daardoor raakte het voertuig overvol. Niet veel later raakte de buschauffeur de controle kwijt en stortte het voertuig in de kloof.

Het ongeluk gebeurde bij het afgelegen gebied Dhana Sar, vlak bij de grens van de provincies Beloetsjistan en Khyber-Pakhtunkhwa in het noordwesten van Pakistan, tegen de grens met Afghanistan. De bus was onderweg naar Pesjawar, een stad ten westen van de hoofdstad Islamabad.

Reddingswerkers hebben de gewonden en dode passagiers naar nabijgelegen ziekenhuizen gebracht. In totaal zaten er 48 mensen in de bus.

Slechte wegen

Volgens lokale ambtenaren is het een van de dodelijkste verkeersongelukken van de afgelopen jaren. Verkeersongelukken komen wel vaker voor in Pakistan door de slechte wegen en onveilig rijgedrag, voornamelijk in bergachtige gebieden.

Afgelopen mei reed een busje nog in op een geparkeerde bus in het noordwesten van Pakistan. Daarbij kwamen zeventien mensen om het leven, vijf anderen raakten gewond.

Reinier van Zutphen stopt per 1 april 2027 als Nationale ombudsman. De Tweede Kamer gaat op zoek naar een opvolger.

De 66-jarige Van Zutphen is sinds april 2015 de Nationale ombudsman. In die rol helpt hij burgers en ondernemers die vastlopen in hun contacten met de overheid. Volgend jaar april loopt zijn tweede termijn af, dan is hij twaalf jaar ombudsman geweest. Dat is de maximumduur dat iemand ombudsman mag zijn.

Van Zutphen had het ambt naar eigen zeggen nog jaren met evenveel energie kunnen vervullen. "Iedere dag ontmoet ik burgers en veteranen die mij vertellen dat zij een overheid nodig hebben die naar hen luistert en naast hen staat."

Tegelijkertijd is het aflopen van zijn tweede termijn voor de Tweede Kamer een natuurlijk moment om op zoek te gaan naar zijn opvolger, zegt Van Zutphen. "Ik kijk met veel trots naar wat wij de afgelopen jaren voor burgers hebben kunnen betekenen."

Aardbevingsschade

De ombudsman uitte de afgelopen twaalf jaar meerdere keren forse kritiek op de overheid, onder meer op het herstel van aardbevingsschade in Groningen, op de omgang met gedupeerden van de toeslagenaffaire en op de opvang van asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen. De Nationale ombudsman ontvangt jaarlijks tienduizenden klachten van Nederlanders over de overheid en houdt kritisch in de gaten hoe de overheid met burgers omgaat.

Van Zutphen studeerde recht en bekleedde diverse functies in de rechterlijke macht voordat hij de Nationale ombudsman werd. Hij staat bekend als een maatschappelijk betrokken rechter en pleitbezorger van openheid.

Hij liet de afgelopen jaren tal van onderzoeken doen naar de gevolgen van de gaswinning in Groningen, een taak die de Nationale ombudsman sinds 1 januari 2022 heeft overgenomen van de Onafhankelijke Raadsman gaswinning Groningen. Daarin adviseerde hij de Tweede Kamer en het kabinet steevast over hoe het herstelproces beter kan worden ingericht.

Proactieve overheid

"Ik heb de afgelopen jaren met duizenden mensen aan de keukentafel, in buurthuizen en op bankjes gezeten om hun verhaal te horen. Dáár begint het werk van de ombudsman. En dat gaat niet om mij, maar om de mensen voor wie we het doen", zegt hij. De komende tijd blijft hij zich inzetten voor burgers die een proactieve overheid nodig hebben.

Van Zutphen is de vijfde ombudsman sinds de oprichting van het instituut in 1982. Eerder leidde hij het College van Beroep voor het bedrijfsleven en de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak.

Het komt steeds vaker voor: citaten die "gehallucineerd" zijn door het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI), en dus niet bestaan. Uit onderzoek van de Groene Amsterdammer blijkt ook de Nederlandse wetenschap niet immuun te zijn tegen dergelijke "spookcitaten".

In februari bleek al bij onderzoek van het wetenschappelijk blad Nature dat minstens 10.000 publicaties uit 2025 door AI verzonnen academische verwijzingen bevatten. Volgens de Groene Amsterdammer hebben in de afgelopen drie jaar ook honderden aan Nederlandse universiteiten verbonden wetenschappers artikelen gepubliceerd met spookreferenties.

Het tijdschrift onderzocht samen met de Data School van de Universiteit Utrecht ruim 100.000 publicaties in wetenschappelijke tijdschriften. Daarbij vonden ze dat het percentage artikelen met spookreferenties in drie jaar tijd is verzevenvoudigd: bevatte in 2023 nog een op de 1400 artikelen een spookreferentie, dat was in de eerste maanden van 2026 een op de 200.

In totaal vond de Groene in 208 gepeerreviewde artikelen ruim 748 verwijzingen naar wetenschappelijke onderzoeken die niet bestaan.

AI voor referentielijsten

"Iedereen schrok heel erg van wat ze hoorden en probeerden het onmiddellijk recht te zetten bij de journals", vertelt Yannick van der Heijden, een van de journalisten die meewerkte aan het onderzoek. "Vaak hoorden we als reden toch een stukje slordigheid."

De journalisten besloten niet alle wetenschappers bij naam te noemen, maar benaderden hen wel. De wetenschappers zeiden dat zij met behulp van AI de alfabetische volgorde of stijl van hun referentielijst wilden aanpassen. Daarbij zouden hallucinaties zijn ontstaan.

In andere gevallen ging het om wetenschappers die via AI aanvullende bronnen wilden verkrijgen die hun hypotheses of stellingen bevestigden. Daarbij controleerden ze niet zorgvuldig of die gesuggereerde referenties ook daadwerkelijk bestonden.

Sneeuwbaleffect

Het gevaar van nepreferenties, vertelt Van Der Heijden, is dat die een sneeuwbaleffect kunnen opleveren, als een niet-bestaand artikel dat een chatbot verzint meerdere keren wordt geciteerd. De onderzoekers zagen hoe een enkele nepreferentie "een eigen leven" begon te leiden.

"We kwamen bijvoorbeeld een onderzoek tegen over de behandeling van hersenkanker, waarbij een bepaalde behandeling werd onderbouwd door bestaande en niet-bestaande bronnen." De consensus die dan wordt gesuggereerd is gebaseerd is op een broze basis. "Een verkeerd beeld van de bestaande literatuur kan serieuze consequenties hebben", aldus Van Der Heijden.

Niet controleren op referenties

Onder meer wetenschappers van de Wageningen Universiteit en het Rotterdamse Erasmus MC hebben artikelen gepubliceerd met spookreferenties, blijkt uit het onderzoek.

De Wageningen Universiteit zegt tegen de NOS geschrokken te zijn van het nieuws. Een woordvoerder laat weten dat de universiteit "niet inhoudelijk" kan ingaan op vragen, omdat de universiteit niet weet om welke artikelen het gaat. De universiteit noemt het onderzoek een "belangrijk signaal". "We gaan intern kijken of controlemechanismen aangescherpt moeten worden."

De directeur Onderwijs&Onderzoek van het Erasmus MC schrijft in een reactie aan de NOS dat de universiteit richtlijnen voor wetenschappelijke integriteit en AI heeft. Het beleid bestaat uit onder meer een verplichte cursus wetenschappelijke integriteit, waarin aan bod komt dat onderzoekers niet blind mogen vertrouwen op AI-systemen.

De eindverantwoordelijkheid ligt echter bij de onderzoekers, coauteurs en begeleiders, schrijft het Erasmus MC. "Er bestaan op dit moment simpelweg helaas nog geen goede programma's om centraal alle publicaties te controleren op spookreferenties."

Al langer onder druk

De klassieke controle die moet plaatsvinden, de peer review waarbij een artikel door andere wetenschappelijke collega's wordt nagekeken, kan lang duren en wordt volgens sommige wetenschappers niet altijd even nauwkeurig nageleefd.

De fouten in de citaties zijn dan ook niet nieuw in de academische wereld, zegt Mohammad Hosseini, die onderzoekethiek en -integriteit bestudeert aan Northwestern University, in de Groene. Ook voor de komst van generatieve AI waren volgens Hosseini al onnauwkeurigheden in citaties.

Zo zouden sommige wetenschappers niet even secuur zijn in het lezen van de artikelen die ze citeren, waardoor deze niet altijd aansluiten bij de bewering. Of nemen ze claims over zonder de bron te controleren.

Volgens Hosseini is dat deels te wijten aan de publicatiedruk onder wetenschappers. Hoe meer een wetenschapper namelijk publiceert en wordt geciteerd, hoe groter de kans is op bepaalde functies of beurzen, stelt hij.

Nieuwe richtlijn

Sommige uitgeverijen ontwikkelen nu detectiesystemen om AI te herkennen. Ook hebben de academische uitgevers Springer Nature en Elsevier hun integriteitsteams uitgebreid, zeggen ze tegen de Groene Amsterdammer. Volgens Elsevier zijn "de 'traditionele controlemechanismen' niet meer genoeg".

Dat beaamt ook Bert Seghers, voorzitter van Enrio, het Europese samenwerkingsverband voor wetenschappelijke integriteit. Seghers werkt aan een nieuwe mondiale rapporteringsstandaard over AI in de wetenschap, die volgens hem hoog nodig zijn, gezien er geen gemeenschappelijke richtlijnen zijn.

"Referenties zijn maar een stuk van de vraag. Dit is nog een van de dingen die we kunnen zien: een gehallucineerde referentie van AI kan je gewoon opzoeken en zien dat die niet bestaat", zegt Seghers tegen de NOS. "Maar als het al kan gebeuren met referenties, wat kan dat ons vertellen over de inhoud van papers die we niet kunnen checken?"

"Het is dan ook cruciaal dat wetenschappers transparant zijn over hoe ze AI gebruikt hebben, en hoe ze op AI toezicht houden, bijvoorbeeld hoe ze output geverifieerd hebben."

De vondst van flitspoeder op een verdachte kan bewijzen dat die persoon betrokken was bij een aanslag. Dat blijkt uit nieuw explosievenonderzoek van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI).

Uit het onderzoek blijkt dat iemand eigenlijk niet toevallig kan worden blootgesteld aan de stof perchloraat, een vast onderdeel van flitspoeder. Als dat wordt gevonden op iemands huid of kleding, kan dat betrokkenheid betekenen bij het gebruik van explosieven, zoals het maken, vervoeren of afsteken ervan.

In Nederland zijn er per week gemiddeld 29 explosies of pogingen daartoe. De gebruikte explosieven bevatten in de meeste gevallen flitspoeder, bijvoorbeeld uit illegaal vuurwerk zoals de Cobra 6. Er was tot nu toe echter niet goed onderzocht of het aantreffen daarvan bij een verdachte belastend kan zijn.

'Bommenfabriek'

Forensisch onderzoeker Irene van Damme is op dit onderwerp gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam. Zij en haar collega's onderzochten hoe perchloraat wordt overgedragen. Dat deden zij door in een bunker een bommenfabriek na te bootsen.

Daar werd onderzocht hoeveel perchloraat zich door een ruimte verspreidt als iemand een vuurwerkexplosief maakt. Ook werd gemeten hoeveel van de stof achterblijft op de neus, het haar, de handen en de kleding van mensen die zo'n ruimte in en uit gaan.

De wetenschappers onderzochten ook hoe perchloraat op andere locaties kan terechtkomen op bijvoorbeeld handen of kleding. Een verdachte kan immers zeggen dat hij alleen vuurwerkresten heeft opgeraapt of handen heeft geschud met iemand die met flitspoeder in aanraking was geweest.

Proefpersonen

Proefpersonen gaven elkaar een hand en pakten daarna verschillende materialen vast, zoals glas, katoen en plastic. Zo konden de onderzoekers zien hoeveel perchloraat wordt overgedragen en welke materialen de stof het beste vasthouden.

Voor het onderzoek werd ook op de dag voor en de dag na de jaarwisseling op verschillende plekken buiten monsters afgenomen van voorwerpen. "Deze data toonden aan dat perchloraat in Nederland inderdaad niet willekeurig voorkomt, en dat als het wél aanwezig is op handen, er doorgaans een link is met beroepsmatig gebruik", zegt forensisch onderzoeker Van Damme.

In enkele rechtszaken zijn de onderzoeksresultaten al gebruikt als bewijs. Wel is er meer onderzoek nodig, aldus het NFI. Zo is bijvoorbeeld nog niet duidelijk hoe lang de stof detecteerbaar is.

In Frankrijk zijn tijdens de hittegolf vorige maand zeker 2025 mensen meer gestorven dan normaal. Dat heeft de Franse minister van Volksgezondheid Stéphanie Rist bekendgemaakt. In het weekend gingen de Franse autoriteiten nog uit van 1000 extra doden door de hitte.

Tijdens de hittegolf, die officieel van 22 tot 28 juni duurde, lag vooral onder mensen boven de 45 jaar het aantal doden hoger.

"We zien dat het aantal mensen dat thuis is gestorven in die week met 91 procent steeg ten opzichte van de week ervoor", zei Rist. Eenzaamheid speelt daarbij volgens haar een belangrijke rol. Oudere mensen krijgen niet altijd de nodige hulp terwijl de temperatuur in huis hoog kan oplopen.

In de regio Île-de-France, waarin Parijs ligt, lag tijdens de hittegolf het aantal sterfgevallen van 62,8 procent hoger ten opzichte van de week ervoor. Dat komt neer op 619 extra doden. In andere regio's lag dat percentage lager.

Rist waarschuwt dat het aantal extra doden tijdens de hittegolf nog verder kan oplopen. "We hebben nog niet alle gegevens binnen", voegde de minister eraan toe.

De digitaal vastgelegde sterfgevallen zijn verwerkt, maaar er zijn ook papieren overlijdensakten die nog niet zijn geregistreerd. "De cijfers zullen de komende weken zeker nog veranderen", verwacht ze.

In Nederland zijn tijdens de hitte ongeveer 480 mensen meer overleden dan verwacht, volgens een eerste schatting van het RIVM. Daarbij ging het vooral om mensen van 80 jaar en ouder.

Bosbranden

Het Franse weerinstituut omschreef de hittegolf die Frankrijk een week in zijn greep hield als historisch. Volgens weerkundigen was het de zwaarste hittegolf in Europa ooit gemeten.

Inmiddels is de hitte wat afgenomen. Wel is door de droogte is het risico op natuurbranden groot. Bij Perpignan, aan de Franse zuidkust, zijn 3000 mensen geëvacueerd vanwege bosbranden bij kustplaatsen in de buurt van de stad.