NOS Nieuws - Algemeen

Het arrestatiebevel tegen de Catalaanse separatistenleider Carles Puigdemont is ingetrokken door het Spaanse Hooggerechtshof. Puigdemont kan zo na negen jaar in ballingschap geleefd te hebben als vrij man terugkeren naar zijn land zonder te worden aangehouden.

Puigdemont vluchtte in 2017 naar België, nadat de poging van Catalonië om zich af te scheiden van Spanje was mislukt. Een referendum over afscheiding was volgens het Spaans Hooggerechtshof illegaal. In Brussel werd hij uiteindelijk in 2019 Europarlementariër.

Puigdemont werd ook vervolgd voor het verduisteren van overheidsgeld tijdens het referendum. Daarom gold de amnestiewet uit 2024 aanvankelijk niet voor hem, volgens de rechter. Het Spaanse Constitutionele Hof bepaalde vandaag dat rechtbanken de amnestiewet moeten toepassen op Catalaanse separatisten ook als er zaken lopen over verduistering.

Referendum

Catalonië verklaarde zich in 2017 eenzijdig onafhankelijk van Spanje, na een illegaal referendum. Puigdemont was op dat moment de regeringsleider van Catalonië. De stemming werd uiteindelijk geboycot door de Catalanen die bij Spanje wilden blijven, waardoor uiteindelijk 90 procent van de Catalanen voor onafhankelijkheid stemde.

Madrid besloot na het referendum in te grijpen, waarna Puigdemont het land uit vluchtte. Een aantal van zijn ministers bleef wel en werd tot gevangenisstraffen van maximaal 13 jaar veroordeeld. De meesten van hen kregen later gratie van de regering van premier Pedro Sánchez.

Arrestatiebevel

Spanje vaardigde meermaals een arrestatiebevel uit tegen Puigdemont, zowel nationaal als Europees. In 2018 werd hij in Duitsland aangehouden en kwam hij na dertien dagen vrij. Drie jaar later werd hij tijdelijk vastgezet op Sardinië. Aan Spanje uitgeleverd werd hij echter nooit.

Twee jaar geleden keerde de 63-jarige Puigdemont voor heel even terug naar Catalonië. In Barcelona hield hij een toespraak. Hoewel honderden agenten werden ingezet en er meerdere wegen werden afgesloten lukte het de politicus uiteindelijk om Spanje weer te verlaten.

Het intrekken van het arrestatiebevel komt op een politiek gevoelig moment in Spanje. Het land gaat op 29 november vervroegd naar de stembus. De partij van Puigdemont, Junts, staat op dit moment laag in de peilingen.

Langs de kust bij Zeeuws-Vlaanderen is een passagiersschip met 75 opvarenden vast komen te liggen op een zandplaat. Bijna alle mensen aan boord zijn inmiddels geëvacueerd. Dat bevestigt een woordvoerder van de Nederlandse Kustwacht aan de NOS.

De geëvacueerde passagiers zijn naar Breskens gebracht. Veel van hen zijn volgens de kustwacht op leeftijd. Daar is rekening mee gehouden bij de reddingsactie.

De Kustwacht spreekt van een "grote reddingsactie". "We hebben onze helikopter en reddingsboten op pad gestuurd. De helikopter bleek uiteindelijk niet nodig", laat een woordvoerder weten.

Het schip ligt nog steeds vast op de zandplaat bij Breskens. Drie bemanningsleden zijn aan boord gebleven. "Het is fijn als er mensen aan boord zijn om contact te onderhouden", zegt een woordvoerder.

Hoe het schip op de zandplaat terecht is gekomen, is nog niet bekend. Het passagiersschip is ongeveer 100 jaar oud.

Een van de duurste en zwaarste boeken ter wereld is gestolen uit een museum in Frankrijk. Alleen al de door Salvador Dalí gemaakte kaft van kunstwerk de Apocalyps weegt 150 kilo. Het is een raadsel hoe de dieven het loodzware boekwerk het pand uit hebben gekregen.

Het Openbaar Ministerie is een onderzoek gestart naar de diefstal in de gemeente Issoire, zo'n honderd kilometer ten westen van Lyon. De politie heeft geen details bekendgemaakt over de kunstroof in de nacht van zondag op maandag. Het is onduidelijk of er verdachten in beeld zijn.

'Moord op erfgoed'

De eigenaar van het kunstwerk noemt de diefstal een aanslag op de Franse cultuursector. "Frankrijk is vermoord afgelopen nacht. Frans erfgoed is vermoord", zei Christian Karoutzos gisteravond tegen Franse media.

De Apocalyps is gemaakt tussen 1958 en 1961 en weegt in totaal zo'n 210 kilo. Veertien van de meest gerenommeerde kunstenaars van die tijd leverden een bijdrage aan het project. De befaamde Spaanse schilder Dalí maakte de bronzen omslag.

Dalí was een van de bekendste kunstenaars van de vorige eeuw. Hij schilderde surrealistische werken en was een excentriek persoon. Hij droeg een kenmerkende dunne snor, met de punten omhoog gekruld. De snor is "het meest serieuze deel van mijn persoonlijkheid", zei Dalí ooit gekscherend in een interview.

In Kenia is gisteren voor het eerst een patiënt met het ebolavirus overleden. De Keniaan had het virus opgelopen in Congo, meldt het ministerie van Volksgezondheid. Kenia is het vierde land dat een ebolageval heeft geregistreerd.

De man reisde zaterdag via Uganda terug naar Kenia en werd na aankomst in isolatie geplaatst in een ziekenhuis in de hoofdstad Nairobi. Hij was positief getest op het ebolavirus nadat hij last had gekregen van koorts en ernstige bloedingen.

De Keniaanse autoriteiten zijn een bron- en contactonderzoek gestart. De contacten, onder wie 23 passagiers die in dezelfde vlucht zaten vanuit Uganda, zitten in isolatie totdat ze negatief zijn getest op het virus.

Dodelijkste uitbraak ooit

Ebola is een zeer besmettelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Het kan overgedragen worden via lichaamsvloeistoffen zoals bloed, sperma en braaksel en veroorzaakt bloedingen in het lichaam.

Sinds eind mei is er officieel sprake van een ebola-uitbraak in Democratische Republiek Congo. De hevige uitbraak wordt veroorzaakt door de Bundibugyo-variant van het virus en geldt als de dodelijkste ooit in het Afrikaanse land. Er bestaan nog geen vaccins of behandelingen tegen de ziekte.

Pogingen om de ziekte onder controle te krijgen verlopen moeizaam Tot nu toe zijn er meer dan 8000 mensen in het land besmet met het virus. Meer dan 4000 mensen zijn gestorven aan de ziekte.

In buurland Uganda zijn tot nu toe 20 ebolagevallen geregistreerd. In Frankrijk is een geval van ebola vastgesteld.

Achttien organisaties van evenementen in Breda, zoals Breda Jazz, Ploegendienst en carnavalsactiviteiten, hebben samen een brandbrief aan het stadsbestuur gestuurd. Ze eisen meer openheid over de aangekondigde prijsstijgingen voor evenementenvergunningen, schrijft Omroep Brabant.

Vanaf 2027 verhoogt de gemeente de kosten voor een evenementenvergunning. Zo stijgen de kosten van een vergunning voor grote evenementen, zoals de grote carnavalsoptocht, van 17.000 euro naar bijna 37.000 euro. Voor kleinere evenementen verdubbelt het tarief van 4900 naar ruim 10.000 euro.

'Gaat hem niet worden'

De organisaties vrezen dat de hogere kosten sommige evenementen de das zullen omdoen. Stichting Kielegat, vrijwilligersorganisatie van carnavalsactiviteiten in de stad, zegt de prijsstijging niet te kunnen bekostigen. "Ik zie geen enkele mogelijkheid om dat bedrag in een jaar extra binnen te halen. Dat gaat hem gewoon niet worden", zei voorzitter Rutger Westenburg na de aankondiging.

Breda Jazz Festival trekt jaarlijks zo'n 250.000 bezoekers. Desondanks was de prijsstijging voor voorzitter Hanneke Griffioen ook schrikken. "Het is een fors bedrag, dus daar knipper je wel even van met je ogen en vervolgens denk je: lees ik dit nou goed?" Ze wil daarom graag met de gemeente om tafel. "Want dit is geen normale prijsstijging."

De gemeente zegt dat de hogere kosten nodig zijn, omdat Breda al jarenlang maar zo'n twintig procent van de kosten rond vergunningsaanvragen heeft doorberekend. "We hebben geprobeerd om de stijging beperkt te houden, maar helaas... Alles wordt duurder", aldus de verantwoordelijke wethouder Arjen van Drunen. Zelfs na de verhoging zijn de volledige kosten volgens Van Drunen nog niet gedekt.

Transparantie

Onder de ondertekenaars van de brief zijn vrijwilligersorganisaties, maar ook commerciële organisatoren. Ook Koninklijke Horeca Nederland Breda en georganiseerde horecaondernemers hebben zich aangesloten. "We willen met al deze organisaties vooral transparantie over hoe deze legeskosten zijn opgebouwd", zegt Johan de Vos van Koninklijke Horeca Nederland Breda. "We willen zien wat de onderbouwing is. Dat dit een breed gedragen vraag is, blijkt wel uit alle organisaties die zich achter deze brief hebben geschaard."

De organisatoren eisen inzage in de volledige berekening achter de nieuwe tarieven. Ze willen weten hoeveel ambtelijke uren worden gerekend, welke uurtarieven worden doorberekend en of kosten voor handhaving, openbare orde en verkeersmaatregelen in de tarieven zijn verwerkt. Daarna willen ze met de gemeente bespreken welk deel van de kosten organisatoren moeten betalen.

Volgens hen moet duidelijk zijn welke kosten echt bij de vergunning horen en welke bij de normale taken van de gemeente. "Het enkele feit dat bepaalde werkzaamheden plaatsvinden rondom evenementen betekent niet automatisch dat deze kosten via evenementenleges op de individuele organisator kunnen worden verhaald", schrijven ze. Daarbij willen de evenementenorganisaties ook kijken of het vergunningenproces goedkoper kan.

De AfD heeft voor het eerst het voorzitterschap van een deelstaatparlement in handen gekregen. Bij de eerste zitting van het nieuwverkozen parlement in Saksen-Anhalt werd AfD'er Tobias Rausch verkozen. Het markeert een belangrijke mijlpaal in de machtsovername in de deelstaat.

AfD-leider Ulrich Siegmund spreekt van een historische dag. Ook de linkse oppositie gebruikt grote woorden. Voor het eerst sinds Hermann Göring is in Duitsland een extreemrechtse parlementsvoorzitter verkozen, klonk het bij Die Linke, SPD en de Groenen. De AfD in Saksen-Anhalt is door de veiligheidsdienst als extreemrechts bestempeld.

De AfD won vorige maand de deelstaatverkiezing in Saksen-Anhalt met bijna 44 procent. Rausch werd verkozen met meer ja-stemmen dan verwacht. Het gaat daarbij om de vijf stemmen van de kleine populistische partij BSW, die openstaat voor samenwerking met de AfD, en nog vier stemmen, vermoedelijk van mee-stemmers vanuit de CDU.

Deze uitslag biedt de AfD goede hoop dat het formeren van een AfD-regering eveneens mogelijk is.

Aanpassingen op komst

De rol van parlementsvoorzitter is in aanzien een vooraanstaande positie. Als hoogste vertegenwoordiger staat het protocollair zelfs boven de regeringsleider in Saksen-Anhalt. Hij besluit wie het parlement wel of niet mag betreden, van pers tot insprekers, en kan ambtenaren benoemen en vervangen.

De eerste symbolische verandering werd vandaag al zichtbaar. De AfD-fractie zit voortaan in het midden van het parlement, terwijl de linkse oppositie verdeeld is over de linker- en rechterflank.

Een vergaande maatregel die wordt gevreesd, is het aanpassen van de commissies waarin wetgeving wordt voorbereid. De AfD zou deze samenstelling zo kunnen aanpassen, dat de partij de helft van de zetels inneemt. Op die manier kan de partij de agenda bepalen en onwelgevallige wetgeving traineren.

De AfD kan nu laten zien hoe de partij wil regeren: radicaal en autoritair, of juist professioneel en gematigd. Rausch stelde zich in zijn dankwoord staatsrechtelijk op en beloofde zich boven de partij te stellen. "Medewerkers hoeven geen angst te hebben, zolang iemand zijn werk normaal uitvoert", zei hij eerder al tegen Tagesspiegel.

Zo kan de AfD laten zien dat met de partij te regeren valt, om andere partijen te overtuigen tot een coalitie, zowel nu als op termijn. Ook landelijk wordt de AfD veruit als grootste gepeild en de partij hoopt de volgende bondsregering te kunnen leiden.

Rausch wordt als gematigd beschouwd. De 35-jarige oud-makelaar behoort al lange tijd tot de kring rond Siegmund. Dit voorjaar werd hij beschuldigd van nepotisme: familieleden bleken voor hem te werken, evenals spelers van de voetbalclub waarvan hij voorzitter is. Waar bij andere AfD'ers consequenties werden getrokken, ging Rausch vrijuit.

Regeringsvorming

Volgens AfD-leider Siegmund is vandaag de "kinderachtige" Brandmauer in stukjes afgebroken. Dat is de afspraak van andere partijen om op geen enkele manier samen te werken met de AfD. Volgens Siegmund lopen er meerdere gesprekken om hem in december tot premier te laten benoemen.

BSW houdt vast aan het voorstel om een onpartijdige regeringsleider te verkiezen. De linkse partijen waren bereid hierover te spreken, maar de CDU wijst het idee af. Die partij legt zich neer bij een AfD-regering en wil zich vanuit de oppositie 'constructief' opstellen.

Officieel zijn er tot nu toe alleen gesprekken met de BSW gevoerd. Die partij blijft tegelijk kritisch op de AfD. Zo klonk er onlangs verontwaardiging over uitspraken van Siegmund over investeringen in defensiebedrijven. Die zijn volgens hem nodig als "hulpmiddel bij remigratie". "Daarmee toont de AfD dat ze niet wil regeren en wanhopig een uitweg zoekt via provocatie", reageerde BSW-voorzitter De Masi.

Overlopers

Siegmund lijkt daarnaast te hopen op overlopers in de CDU, die na de historische afstraffing intern verdeeld is. Huidig deelstaatpremier Schulze werd onlangs met een minimale meerderheid van één stem verkozen tot fractievoorzitter. De partij kent een conservatieve flank, die eerder opriep tot samenwerking met de AfD. Die flank lijkt vandaag voor de AfD'er gestemd te hebben.

Siegmund toont zich hoe dan ook vol zelfvertrouwen. Wat hem betreft kunnen ook zonder meerderheid delen van zijn omstreden regeringsplannen worden omgezet, zoals de asielplannen. "Voor veel plannen heb je het parlement helemaal niet nodig", zei hij gisteren overtuigd.

Ongeldige verkiezingsuitslag?

De linkse partijen verdenken de AfD ervan in Saksen-Anhalt voor hun verkiezingscampagne geld misbruikt te hebben. De partij zou budget dat voor het parlementaire werk is bedoeld ingezet hebben voor campagnedoeleinden. Volgens juristen moet daarom uitgezocht worden of de verkiezingen eerlijk zijn verlopen. Als dat niet zo is, moeten de verkiezingen mogelijk over.

Een middelbare school in Oud-Beijerland heeft een reis naar Frankrijk op het laatste moment geannuleerd vanwege onrust in dat land, schrijft omroep Rijnmond. De leerlingen gaan in plaats daarvan deze week naar Drenthe.

De vwo-leerlingen van twee klassen zouden gisteren vertrekken en een week lang bij gastgezinnen verblijven in het plaatsje Mantes-la-Jolie, in de buurt van Parijs. Het gaat om leerlingen die tweetalig onderwijs volgen.

In Frankrijk wordt sinds eind september geprotesteerd tegen problemen in het middelbaar onderwijs, zoals overvolle klassen, een tekort aan leraren en een hoge werkdruk. Die protesten liepen soms uit op gewelddadige confrontaties met de politie.

Rond de protesten raakten tientallen mensen gewond en werden duizenden demonstranten opgepakt. Gisteren raakte een 15-jarige leerling zijn hand kwijt bij een protest in Lens nadat een flitsgranaat was ontploft.

In Mantes-la-Jolie bleef het vorige week rustig. Daarom leek de schoolreis aanvankelijk gewoon door te gaan, zegt conrector Nicole van Leenen. "Wij zagen natuurlijk ook de beelden op televisie voorbijkomen. Maar wij krijgen te horen dat het daar allemaal wel meeviel. Maar in de loop van donderdag begon dat te veranderen en voor deze week werd er toch wat onrust verwacht."

Begrip

Ouders en leerlingen reageerden volgens de conrector begripvol op het besluit. Veel leerlingen hadden zelf contact met leeftijdsgenoten op de Franse zusterschool in Mantes-la-Jolie en waren daarom op de hoogte van de situatie.

Andere leerlingen van de school gaan op reis naar Engeland, Praag of Berlijn. Juist daarom wilde de school toch een alternatief regelen voor de leerlingen die naar Frankrijk zouden gaan. "Het is wel heel wat anders: Praag of Drenthe, maar er is nog wel begrip voor en we maken er een leuk uitje van."

De Britse modesite Asos is mogelijk gehackt. Gebruikers van de app ontvingen vanochtend een cryptische notificatie op hun telefoon, waaruit kan worden opgemaakt dat het kledingbedrijf is gehackt.

Op sociale media delen klanten screenshots van de notificatie. Het bericht is gericht aan het beveiligingsteam van Asos. "We hebben de Snowflake-omgeving volledig in onze macht", luidt de tekst. Snowflake ontwikkelt software voor bedrijven en biedt ook een dienst aan voor het opslaan en analyseren van data.

Onder meer de Britse krant The Independent schrijft over de mogelijke hack. Volgens de krant is nog niet duidelijk hoeveel klanten het bericht hebben ontvangen.

Asos heeft wereldwijd 17 miljoen klanten verspreid over meer dan 150 landen. In 2025 had het bedrijf een omzet van 2,5 miljard Britse pond, omgerekend zo'n 3 miljard euro. De beurskoers van het bedrijf kelderde vanmorgen met meer dan 10 procent.

Asos, dat ook populair is in Nederland, heeft zelf nog niets gezegd over een mogelijke hack.

Eerdere hacks

Gisteren vond er ook een andere grote hack plaats. Hackers wisten gegevens in het bevolkingsregister van Denemarken buit te maken. De hackers kregen onder meer de namen en adressen van zo'n 8,8 miljoen Denen in handen. Ook wisten hackers de Deense versie van het burgerservicenummer (bsn) te stelen.

Vorige week werd boodschappenbezorger Flink gehackt. De hackers vroegen niet alleen aan het bedrijf om betalingen, maar ook aan individuele klanten. Daar ging niemand op in; de NOS sprak eerder met experts die zeggen dat mensen steeds onverschilliger naar de dataleks kijken.

Voor kinderen met een beperking is zwemles niet altijd vanzelfsprekend, al helemaal niet als hun ouders geldzorgen hebben. Gemeentelijke inkomensondersteuning voor deze ouders schiet tekort, zegt het Mulier Instituut, dat er onderzoek naar deed.

Zwemlessen voor kinderen met een beperking zijn vaak duurder dan reguliere zwemlessen. In het onderzoek komt naar voren dat kinderen baat hebben bij kleinere groepen van vier of twee leerlingen en soms zelfs een-op-eenlessen. "Dat is zodat ze minder afleiding hebben van andere kinderen en dat ze meer aandacht krijgen van hun leraar", legt onderzoeker Mirjam Stuij van het Mulier Instituut uit.

Ook moet een zweminstructeur weten hoe die moet omgaan met een kind met een beperking. Deze twee factoren maken de aangepaste zwemlessen duurder. "Dat is lastig voor ouders, maar ook voor zweminstructeurs."

Bestaande regelingen schieten tekort

Gemeentes bieden al regelingen en tegemoetkomingen aan, maar deze zijn soms onduidelijk en verschillen per gemeente.

Ouders lopen tegen meerdere dingen aan bij de aanvraag, legt Stuij uit. "Bijvoorbeeld de vergoeding die ze krijgen dekt de kosten van de zwemles niet."

Ook zijn er ouders die voor de regelingen formeel een te hoog inkomen hebben, maar door hoge zorgkosten of andere hoge kosten door de beperking van het kind, toch geldzorgen hebben. Zij komen dus niet in aanmerking.

Als derde ziet het instituut dat het aanvragen van regelingen veel van ouders kan vragen. Dat komt doordat informatie vanuit de gemeente onduidelijk is of omdat ouders niet weten waar ze moeten aankloppen.

Minder of geen diploma's

Stuij benadrukt dat ouders een zwemdiploma van groot belang vinden. "Als mijn kind in een sloot valt wil ik dat-ie zich kan redden. Ik denk dat we ons dat heel goed kunnen voorstellen in Nederland."

Uit cijfers van het CBS blijkt dat 14 procent van de kinderen die in armoede leven een beperking heeft, tegenover 8 procent van kinderen die niet in armoede leven.

Ook blijkt uit cijfers van Mulier dat kinderen met een beperking op latere leeftijd een zwemdiploma halen, minder diploma's of geen zwemdiploma halen.

Duidelijkheid en flexibiliteit

Het instituut adviseert gemeenten om in kaart te brengen hoe het bij hen is geregeld, wat de gemeente vergoedt en voor wie. "Want we weten dat dat enorm uiteenloopt", aldus Stuij.

Uit het onderzoek volgen een aantal aanbevelingen voor lokale overheden. Zo zou er goede informatievoorziening voor ouders moeten komen en het aanvraagproces moet zo duidelijk mogelijk worden gemaakt.

Het instituut pleit voor meer flexibiliteit in de inkomensondersteuning. Bijvoorbeeld een standaard vergoeding die kan worden verhoogd als de kosten voor een kind hoger zijn, licht Stuij toe.

Ook adviseert het instituut een vast aanspreekpunt voor ouders in te stellen. "Iemand die ze kan helpen met de aanvraag en bijvoorbeeld met het zoeken naar passende zwemles."

In Saudi-Arabië zijn twee vliegvelden aangevallen. Daarbij zijn zeker drie mensen gewond geraakt. De aanvallen zijn opgeëist door de Houthi's in buurland Jemen. De groepering zegt dat meerdere raketten en drones zijn afgevuurd naar Saudi-Arabië.

De aanvallen zijn gericht op de internationale vliegvelden van Jizan en Najran. Beide steden liggen in het grensgebied met Jemen. Naast de gewonden was er op de vliegvelden ook materiële schade.

Het hoofd van de Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten, waar Saudi-Arabië samen met vijf landen in zit, spreekt van een gevaarlijke escalatie. Hij noemt de aanvallen onaanvaardbaar.

De Houthi's claimen ook dat ze aanvallen hebben uitgevoerd op de luchthaven van Abha, op zo'n 120 kilometer van de grens. Saudi-Arabië heeft daar niet op gereageerd.

In Jemen woedt al jarenlang een bloedige burgeroorlog. De laatste jaren was het er iets stabieler nadat een wapenstilstand was ondertekend, maar sinds juli zijn de Houthi's bezig met een flinke opmars.

Waar de door Iran gesteunde groep eerst alleen het noordwesten bezette, hebben ze de laatste weken een aantal strategische steden veroverd op het Jemenitische regeringsleger, dat wordt gesteund door Saudi-Arabië. Ook kregen ze snel de controle over de belangrijke zeestraat Bab al-Mandab in de Rode Zee. Deze is cruciaal voor de internationale scheepvaart.

Het regeringsleger kondigde gisteren een grootschalige operatie aan die de opmars van de Houthi's moet doen stoppen. Het claimt onder meer de controle over zeestraat Bab al-Mandab alweer terug te hebben.

Ook vandaag zegt het regeringsleger meerdere strategische posities te hebben heroverd op de Houthi's. De gevechten in het gebied zouden heviger worden. De regeringstroepen worden geholpen door het Saudische leger, dat zware luchtaanvallen uitvoert.

De Nobelprijs voor Natuurkunde gaat dit jaar naar de wetenschapper Francis Halzen (82). Hij is de grondlegger van het meten van neutrino's, deeltjes uit het heelal die extreem veel energie bevatten.

De in België geboren wetenschapper is verbonden aan de Universiteit van Wisconsin-Madison in de Verenigde Staten. Halzen deed vanaf de jaren 80 onderzoek naar het meten van neutrino's vanaf de Zuidpool. Hij werkte mee aan de detector Amanda. Later bouwde hij mee aan een nog grotere detector. Dit meetinstrument met de naam IceCube Neutrino Observatorium werd voltooid in 2010.

Bij de toekenning van de prijs sprak het Zweedse Nobelcomité van "spookachtige boodschappers uit de kosmos". "Francis Halzen heeft leiding gegeven aan een internationaal team van onderzoekers en ingenieurs dat ons een fantastisch instrument heeft geleverd. Zijn vasthoudendheid en wetenschappelijke visie hebben de weg vrijgemaakt voor een nieuw soort astronomie."

Halzen ontvangt 12 miljoen Zweedse kronen. omgerekend ongeveer een miljoen euro. Het gebeurt niet vaak dat één wetenschapper het volledige prijsbedrag krijgt. Vaak gaat de prijs naar een team van wetenschappers dat het bedrag samen moet verdelen.

Prijzen verhoogd

De hele week wordt bekendgemaakt wie de Nobelprijzen dit jaar krijgen. Ze worden uitreikt op 10 december, de sterfdag van naamgever Nobel.

Gisteren werd al bekend dat de Nobelprijs voor Geneeskunde zal gaan naar de Amerikaan Karl Deisseroth en de Duitsers Peter Hegemann en Georg Nagel. Zij kregen de prijs toegekend voor hun ontdekkingen op het gebied van de optogenetica. Dit is een geavanceerde techniek waarmee zenuwcellen met licht aan- en uitgezet kunnen worden.

De Nobelprijzen werden voor het eerst in1901 uitgereikt. De prijzen worden betaald uit de nalatenschap van Alfred Nobel, die 31 miljoen kronen naliet. Het prijsbedrag werd in de afgelopen eeuw verschillende keren aangepast. Dit jaar werd het bedrag verhoogd vanwege het 125-jarig bestaan van de prijs.

Drie jaar na de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 zijn de meeste inwoners teruggekeerd naar hun woning in de grensregio bij Gaza. Van de 47 geëvacueerde gemeenschappen zijn er zeker 43 weer officieel bewoond. Maar hoewel de inwoners het leven weer oppakken, zijn de wonden nog niet geheeld.

"Zowel volwassenen als kinderen hebben nog steeds moeite om in slaap te komen 's nachts", vertelt Sharon Ofri. Ze woont in kibboets Kissufim. "Onze dierbaren liggen hier begraven, hoe moet je daarmee omgaan", vraagt ze zich af.

De inwoners van kibboets Kissufim werden geëvacueerd naar hotels bij de Dode Zee en verbleven later in Omer bij de stad Beër Sheva in het zuiden van Israël. Ofri keerde met haar gezin als een van de weinigen vorig jaar al terug. De meeste inwoners wonen sinds deze zomer weer in de kibboets.

Voor 7 oktober 2023 woonden er zo'n 62.000 mensen in de grensregio bij Gaza. De regio zou inmiddels zo'n 5000 extra inwoners hebben aangetrokken. Israël streeft ernaar om in 2030 een inwoneraantal van 124.000 te bereiken.

Als een film

De herinneringen aan 7 oktober 2023 zijn voor Sharon Ofri nog vers. "Het was een puinhoop, echt een puinhoop. Lawaai, geschreeuw en overal geweerschoten", vertelt ze in haar woonkamer. "Het doet pijn, het lijkt wel een film als ik eraan terugdenk."

Rond half zeven in de ochtend lanceert Hamas een grootschalige aanval op Israël. Er worden duizenden raketten afgevuurd en terroristen van Hamas en andere gewapende groepen steken de grens over en doden zo'n 1200 inwoners en soldaten. Ook worden 251 mensen ontvoerd en als gijzelaars meegenomen naar Gaza.

Ook kibboets Kissufim wordt zwaar getroffen. Twintig inwoners worden gedood en het lichaam van de 85-jarige Shlomo Mantzur wordt meegenomen naar Gaza. Huizen, scholen en de melkveehouderij worden vernield en in brand gestoken.

In de kibboets is een gedenkruimte ingericht met de foto's van de gedode inwoners: veertien Israëliërs en zes werknemers uit Thailand. "Dit is zo'n 10 procent van onze gemeenschap", vertelt Shoshi Shaked. Zij is verantwoordelijk voor de wederopbouw van de kibboets. "Het blijft moeilijk te bevatten, het voelt soms alsof ik nog steeds wacht tot ik wakker word uit een hele lange nachtmerrie."

Volgens Shaked was zo'n 97 procent van de gebouwen in de kibboets zwaar beschadigd. De Israëlische regering heeft ongeveer 5 miljard euro begroot voor de wederopbouw en ontwikkeling van de Gaza-grensregio, een programma dat tot 2028 loopt.

Toch heeft Shaked niet het gevoel dat de overheid genoeg heeft gedaan. "Elke gemeenschap heeft uiteindelijk zelf geld moeten inzamelen, dat betekent dat er niet genoeg geld van de staat kwam."

Inmiddels is in Kissufim vrijwel alles weer gerenoveerd en herbouwd. Maar daarmee zijn de wonden volgens Shaked niet geheeld. "Het opknappen van gebouwen is eenvoudiger dan het herstellen van de menselijke ziel. Die kun je niet zomaar vervangen, dat is een lang en ingewikkeld proces."

Angst voor Hamas

Ook Sharon Ofri zit nog volop in het herstelproces. "We leven nog dagelijks met de trauma's van 7 oktober 2023, het is een grote uitdaging. Niemand begrijpt het, alleen degenen die het meegemaakt hebben. Daarom proberen we elkaar te vast te houden en te helpen, dat is het enige wat werkt."

Bovendien leeft ze dagelijks met de angst dat een aanval zoals op 7 oktober 2023 zich kan herhalen. "Op beelden uit Gaza zien we dat Hamas zich nog steeds bewapent. We schrikken van elke knal die we horen. Bij elk gat in het grenshek denk ik: Wat is er aan de hand? Is er een nieuwe infiltratie?"

Als je bij Ofri de voordeur uitloopt, kijk je uit op Gaza, op de stad Deir al-Balah. "Het is een paar kilometer verderop", vertelt ze als we naar het hek van de kibboets lopen. Af en toe rijden er legervoertuigen voorbij.

"Het gevoel van veiligheid heb ik hier niet", vertelt ze. Toch denkt ze er niet aan om ergens anders te wonen. "Dit is mijn huis. Net zoals er mensen zijn die in Tel Aviv willen wonen, wonen wij hier. Dit is thuis."

Aan de andere kant van de grens wonen Palestijnen die ook nog steeds dagelijks in angst leven vanwege de Israëlische bombardementen. Maar daar is Ofri op dit moment niet mee bezig, vertelt ze. "Ik ben nu bezig met ons herstel, het herstel van mijn gemeenschap. Daar gaat het voor mij nu om, niet om hen."

Voor de kust van Bulgarije in de Zwarte Zee is een schip gezonken na een droneaanval. Op een ander schip brak brand uit, bevestigt de Bulgaarse president Iotova in een verklaring.

Volgens premier Radev wordt de bemanning van het gezonken schip vermist. Het is niet duidelijk om hoeveel mensen het gaat. Naar hen is een zoekactie gestart.

Van het brandende schip zijn achttien bemanningsleden gered. Sommigen zijn naar het ziekenhuis in Varna gebracht, aan de oostkust van Bulgarije. Lokale media schrijven dat een van hen ernstige brandwonden heeft, een ander zou gewond zijn aan het hoofd. Een aantal anderen heeft lichte verwondingen.

Vrachtschepen

Volgens mediabronnen gaat het om vrachtschepen. Het gezonken schip, genaamd Alfa Watan, voer onder de vlag van Togo. Het is niet bekend welke vracht het schip vervoerde. Het schip waar brand uitbrak, genaamd Able, voer onder de vlag van Palau. Van dat schip is bekend dat het graan vervoerde.

De aanval vond plaats rond 03.00 uur lokale tijd op zo'n 112 kilometer van de kust, nog in de exclusieve economische zone van Bulgarije. Dat land is lid van de NAVO. Na het incident zonden beide schepen noodsignalen uit.

De Bulgaarse premier Radev hield een spoedvergadering met betrokken ministeries en veiligheidsdiensten. Het is nog niet duidelijk of het gaat om een aanval met drones in de lucht, zeedrones of beide.

Verwijzing naar oorlog Rusland en Oekraïne

Wie er achter de droneaanval zit, is nog niet duidelijk. Wel verwees de Bulgaarse premier in een verklaring op televisie naar de Russische oorlog in Oekraïne. Persbureau Reuters schrijft op basis van een bron op het gebied van maritieme veiligheid dat eerste analyses van de aanval erop wijzen dat het waarschijnlijk om een Russische aanval ging.

"Als er niet tijdig een einde komt aan deze oorlog, groeit het risico op een wereldwijd conflict", zei premier Radev. "We zien dat de oorlog escaleert: alle regels van het internationaal recht worden geschonden en civiele schepen worden op zee aangevallen. Dit is volstrekt onaanvaardbaar."

Rusland heeft nog niet gereageerd op de gebeurtenis.

Brand op Turks schip

De aanval volgt kort op een brand op een schip in de Zwarte Zee gisteren, buiten de territoriale wateren van Roemenië. Daarbij kwamen twee mensen om, elf bemanningsleden konden worden gered.

Het Roemeense ministerie van Binnenlandse Zaken zegt dat nog niet bekend is wat de oorzaak was van die brand. De Oekraïense president Zelensky beschuldigt Rusland van een droneaanval op een Turks schip dat maïs vervoerde.

Sinds het begin van de oorlog tussen Oekraïne en Rusland vier jaar geleden hebben meerdere Europese landen te maken gehad met Russische drones die hun luchtruim schonden, evenals met mijnen in de Zwarte Zee op belangrijke handels- en energieroutes.

De mazelen verspreiden zich snel in de Amerikaanse staten New York en Pennsylvania. In New York is zelfs de noodtoestand uitgeroepen, nadat deze week al meer dan honderd mensen besmet zijn geraakt.

Door de noodtoestand kunnen hulpverleners sneller ingrijpen en mogen ze bijvoorbeeld sneller testen en vaccins uitdelen.

In Pennsylvania is het aantal geregistreerde mazelengevallen dit jaar de grens van duizend gepasseerd. Het is daarmee een van de grootste uitbraken sinds begin jaren 90. Bijna tweehonderd patiënten zijn opgenomen in het ziekenhuis en vijf mensen zijn overleden.

Gezondheidsexperts brengen zulke uitbraken in verband met de dalende vaccinatiegraad in de VS. Ook in andere staten, zoals Texas, Utah en South Carolina, zijn sinds begin vorig jaar grote uitbraken gemeld.

Wat is mazelen?

Mazelen is een zeer besmettelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Een mazeleninfectie verloopt meestal mild, maar er kunnen ernstige complicaties optreden en de patiënt kan eraan overlijden. Uit cijfers van de WHO blijkt dat er in 2024 wereldwijd ongeveer 95.000 mensen overleden aan mazelen, met name kinderen onder de 5 jaar.

Mazelen kan je herkennen aan een plotselinge hoge koorts, rode ogen, hoesten, verkoudheid en rode vlekjes op de huid die vaak ruw aanvoelen. In Nederland kregen vorig jaar ruim vijfhonderd mensen mazelen, vooral kinderen op basisscholen waar weinig leerlingen gevaccineerd waren. In Nederland bestaat er een prik tegen de mazelen, dat is het bmr-vaccin.

Naast Pennsylvania en New York heeft ook Ohio te maken met een ernstig mazelenuitbraak: daar zijn dit jaar al meer dan 200 besmettingen vastgesteld. Net als in Pennsylvania wonen in enkele van de zwaarst getroffen gebieden in Ohio strengchristelijke amish-gemeenschappen, waar de vaccinatiegraad doorgaans lager ligt.

Volgens het Amerikaanse gezondheidsinstituut CDC beleeft de VS landelijk de ergste mazelenuitbraak sinds 1991 met in totaal nu bijna 4000 gevallen. Zo'n twintig procent daarvan zijn kinderen onder de vijf jaar.

In de afgelopen twee jaar zijn er acht mensen overleden aan complicaties die verband hielden met de mazelen. Dan zijn meer sterfgevallen dan in de dertig jaar daarvoor samen.

Sterfgevallen

In februari 2025 werd Robert F. Kennedy jr. benoemd tot minister van Volksgezondheid in de regering-Trump. Jarenlang was hij een van de luidste vaccincritici in de VS. Zo ontsloeg hij kort na zijn aantreden alle experts van de adviescommissie voor vaccins en verving ze deels door vaccinsceptici.

Na meerdere sterfgevallen door mazelen zwakte hij zijn standpunten over de ziekte enigszins af. Zo verklaarde hij dat het bmr-vaccin de meest effectieve manier is om verspreiding van de ziekte te voorkomen.

Maar inmiddels tekenen de gevolgen van zijn kritiek zich wel al af. De vaccinatiegraad ligt inmiddels al onder de 95 procent die nodig is om de verspreiding van mazelen in te dammen. Daardoor nemen de besmettingscijfers in meerdere staten snel toe.

In november komen internationale gezondheidsfunctionarissen bijeen om te bepalen of de VS en Mexico hun status als mazelenvrij land hebben verloren. Een land moet twaalf maanden geen gevallen van de ziekte hebben om mazelenvrij verklaard te worden.

Ook desinformatie over vaccins en problemen met de toegang tot gezondheidszorg leidt ertoe dat sommige ouders zichzelf of hun kinderen niet laten vaccineren.

Salmonella

Naast mazelenuitbraken kampt de VS ook met een aantal door voedsel overgedragen ziektes. Zo kregen dit jaar bijna 13.000 Amerikanen diarree en andere maag- en buikklachten door het eten van sla die besmet is met de darmparasiet. De Amerikaanse voedsel- en geneesmiddelenautoriteit FDA heeft de besmetting inmiddels herleid tot een Mexicaanse boerderij.

Amerikaanse media schrijven dat voedingsmiddelen in de VS steeds vaker worden teruggeroepen vanwege besmettingen van bacteriën, virussen of parasieten. Het gaat onder meer over eieren, kip of vlees. Volgens diverse media wordt die ontwikkeling veroorzaakt door bezuinigingen en het vertrek van personeel bij de FDA en het Amerikaanse ministerie van Landbouw, waardoor voedselcontroles onder druk komen te staan.

De Amerikaanse gezondheidsdienst CDC onderzoekt op dit moment 33 uitbraken van voedselgerelateerde ziektes, waaronder salmonella, E. coli en listeria.

Het voormalige hoofd van de Duitse inlichtingendienst BND August Hanning is aangehouden. Volgens Duitse media wordt Hanning onder meer verdacht van spionage, hoogverraad en het openbaar maken van staatsgeheimen. Het Duitse Openbaar Ministerie heeft zijn aanhouding bevestigd.

Hanning stond van 1998 tot 2005 aan het hoofd van de Bundesnachrichtendienst (BND). Hij zou onder meer tot 2022 geheime informatie hebben gekocht van een medewerker van de BND. Deze informatie zou hij hebben gebruikt om een veiligheidsanalyse op te stellen voor een buitenlandse inlichtingendienst.

Voor welk land is niet bekend, maar volgens Duitse media zou het niet gaan om Rusland. Daarnaast zou hij interne informatie hebben gedeeld met een buitenlandse agent.

Huiszoeking

De 80-jarige Hanning werd vanochtend in zijn huis gearresteerd. Ook de oud-medewerker, die een hoge functie had bij de dienst, is opgepakt. De man was eerder een belangrijke rechterhand van Hanning en werkte tot het voorjaar nog voor de BND.

De autoriteiten kwamen de zaak op het spoor nadat ze in september vorig jaar een huiszoeking bij Hanning hadden gedaan vanwege een ontvoeringszaak. In het onderzoek daarnaar kwam er een tip binnen dat er mogelijk informatie gelekt was vanuit de BND. Mogelijk zou Hanning ook betrokken zijn bij de ontvoering zelf, al heeft hij dit altijd ontkend.

Tijdens de huiszoeking ontdekten agenten zeer gevoelige informatie afkomstig van de BND. De geheime documenten kwamen uit het recente verleden en dus had Hanning ze nooit mogen bezitten. Volgens bronnen zou Hanning zo'n 2000 documenten hebben gekregen en zouden er onder meer rapporten tussen zitten over het Iraanse nucleaire programma en het Russische leger.

Sleutelposities

In zijn loopbaan bekleedde Hanning jarenlang sleutelposities bij de Duitse veiligheidsdiensten. Na zijn periode bij de BND was hij als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken onder meer verantwoordelijk voor de veiligheid, waarna hij het bedrijfsleven inging.

De laatste jaren was Hanning onder meer werkzaam als consultant in de veiligheids- en zakenwereld. Hij deed dat op plekken over de hele wereld. Duitse media berichten dat hij goede connecties heeft met Rusland en China en de overheidsinstanties daar.

De Amerikaanse tv-evangelist Jim Bakker is overleden op 86-jarige leeftijd. Hij werd bekend in de jaren 70 en 80, toen hij het programma The PTL-Club presenteerde, een afkorting voor Praise The Lord. Later raakte hij in opspraak vanwege het omkopen van kerkgangers en valse medische beweringen.

Zijn vrouw, Lori Bakker, maakte het overlijden bekend via Facebook. "Met een gebroken hart deel ik mee dat mijn geliefde echtgenoot, Jim Bakker, vanavond naar de Heer is gegaan", schrijft ze. Waaraan de tv-dominee is overleden, is niet bekendgemaakt.

Bakker verwierf bekendheid met zijn ex-vrouw, Tammy Faye, die in 2007 overleed. Ze ontmoetten elkaar op het North Central Bible College in Minneapolis en trouwden in 1961. Het stel deed samen poppentheater in een kerk, waarna ze werden gevraagd om dat op tv uit te voeren. Vervolgens presenteerden de Bakkers tussen 1966 en 1973 het christelijke programma The 700 Club.

Later begonnen ze zelf een televisiekanaal: The Inspiration Network. Hier startten ze met de christelijke talkshow The PTL-Club. Het programma bracht op zijn hoogtepunt meer dan 128 miljoen dollar per jaar op en werd uitgezonden via 1300 kabelnetwerken met 12 miljoen abonnees.

Fraude en samenzwering

Achter de schermen ontstonden er langzaam barstjes in het verhaal van het gelukkige echtpaar dat samen de show presenteerde. Bakker nam in 1987 ontslag nadat zijn affaire met secretaresse Jessica Hahn aan het licht was gekomen. Om hierover te zwijgen had hij haar eenmalig 115.000 dollar betaald, gevolgd door maandelijkse betalingen.

Een jaar later werd Bakker aangeklaagd voor fraude en samenzwering om kerkgangers voor 158 miljoen dollar op te lichten. In 1989 werd hij door een jury schuldig bevonden. Hij kreeg een gevangenisstraf van 45 jaar opgelegd. Terwijl hij in de gevangenis zat, scheidde Tammy Faye Bakker van hem. Hun levensverhaal werd verfilmd als The Eyes of Tammy Faye met Jessica Chastain en Andrew Garfield.

In 1992 werd zijn celstraf teruggebracht tot acht jaar. Twee jaar later kwam Bakker voorwaardelijk vrij, nadat hij bijna vijf jaar van zijn straf had uitgezeten.

Opnieuw getrouwd

Na zijn vrijlating leerde hij in de jaren 90 Lori Graham kennen bij het Dream Center in Los Angeles, een organisatie die zich richt op kansarme jongeren. Ze trouwden datzelfde jaar nog.

Bakker keerde langzaam weer terug op het toneel. Vanaf 2003 presenteerde hij met zijn nieuwe vrouw het programma The Jim Bakker Show.

Maar opnieuw raakte hij in opspraak. In 2020 prees hij zilversupplementen aan als geneesmiddel voor corona. De procureur-generaal van New York beval de tv-evangelist om te stoppen met het doen van valse medische beweringen. Verschillende tv-kanalen schrapten het programma van Bakker van hun zender.

Later trof Bakker een schikking in in de zaak. Hij mocht niet meer beweren dat zilveroplossing hielp tegen een ziekte of aandoening. Mensen die dit eerder hadden gekocht kregen een schadevergoeding.

In de Canadese provincie Quebec heeft de separatistische Parti Quebecois (PQ) nipt de lokale verkiezingen gewonnen. De overwinning van PQ, dat Quebec onafhankelijk wil maken van Canada, is een tegenslag voor de Canadese premier Mark Carney. Zijn landelijke regering komt onder druk te staan.

Canada is sinds deze zomer verwikkeld in een handelsconflict met de Verenigde Staten. Volgens de Canadese premier is het daarom belangrijk om gezamenlijk met alle provincies tegen de Amerikaanse president Trump op te treden.

De separatisten van PQ, onder leiding van Paul St-Pierre Plamondon, staan niet om die eensgezindheid te springen. Plamondon wil juist de confrontatie aangaan met de premier. Zodra Trump het Witte Huis heeft verlaten wil hij een referendum houden over een onafhankelijk Quebec.

"Een referendum is een kans om over onszelf te beslissen", zegt PQ-leider Plamondon. "Op een dag zullen we ons nationale doel bereiken."

Referendum onzeker

Toch is het niet zeker of dat gaat lukken. Voor een referendum is een meerderheid nodig, maar PQ won 59 van de 127 parlementszetels; dat zijn er 5 te weinig voor een meerderheid. De separatisten moeten dus steun vinden bij andere partijen.

"De inwoners van Quebec hebben ons verkozen met de opdracht om samen te werken met andere partijen. En dat bericht heb ik gehoord", zegt Plamondon.

Eerdere pogingen van PQ voor een referendum mislukten in 1980 en 1995. Zelfs als er een volksstemming komt, is het alles behalve zeker dat Quebec onafhankelijk wordt. Recente peilingen laten zien dat de steun voor een onafhankelijk Quebec met 30 procent op een van de laagste niveaus ooit zit.

Dat de PQ nu toch wint, komt volgens politicoloog Daniel Béland vooral door de impopulariteit van de zittende macht, de Coalition Avenir Quebec (CAQ). "Deze verkiezingen gingen niet over onafhankelijkheid, maar om van de CAQ af te komen", zegt hij tegen persbureau AP.

Kiezers ontevreden

De verkiezingsuitslag in Quebec maakt volgens analisten de ontevredenheid over de regering zichtbaar. De partij CAQ is sinds 2018 in de provincie aan de macht. Deze verkiezingen heeft de partij alle 79 zetels verloren. De partijleider Christine Fréchette spreekt van een "moeilijk resultaat".

Volgende maand kunnen inwoners van de energierijke provincie Alberta hun stem laten horen over de onafhankelijkheid van hun provincie. Er wordt daarover op 19 oktober een niet-bindend referendum georganiseerd.

Felicitaties Carney

Premier Carney heeft PQ-partijleider Plamondon gefeliciteerd en zegt dat hij wil samenwerken met de separatisten. "Een sterker Quebec draagt bij aan een sterker Canada", zegt Carney. De premier sprak onder meer over samenwerking om bedrijven en werkenden te helpen die te maken krijgen met Amerikaanse importheffingen.

Politicoloog Béland is minder optimistisch dan de premier. "Dat een pro-onafhankelijkheidspartij wint in Quebec, nog geen twee weken voordat er een onafhankelijkheidsreferendum komt in Alberta, straalt problemen met onze eenheid uit tegenover de regering-Trump."

In de voornamelijk Franssprekende provincie Quebec wonen ruim negen miljoen mensen. Canada telt in totaal ruim 41 miljoen inwoners.

Schapen op de Ermelosche Heide hebben sinds deze zomer lijfwachten in de vorm van twee Italiaanse honden. De witte berghonden moeten de kudde beschermen tegen wolven. "Door hun aanwezigheid moet de wolf denken: vandaag maar even niet", zegt herder Marion Derks tegen Omroep Gelderland.

De stichting Schapedrift Ermelo had de kudde al achter wolfwerende hekken met stroomdraad geplaatst. "Maar als we op pad gingen, waren onze dieren niet beschermd."

De stichting besloot daarom twee honden vanuit Italië naar Ermelo te halen om de kudde te allen tijde te beschermen. "We hadden steeds meer dreiging van de wolf. En hier liepen er ook een paar rond die interesse hadden in de schapen", zegt Derks.

Blaffen

Het ras, de Berghond van de Maremmen en Abruzzen genaamd, wordt al eeuwen gebruikt om vee te beschermen. "Zodra ze gevaar zien, dan zie je hun houding veranderen en gaan ze in de beschermingsmodus. Dan maken ze zich groter en forser en gaan ze blaffen."

Het is niet de bedoeling dat de wolf en de honden in gevecht raken. "Maar door de aanwezigheid moet de wolf niet in de buurt van de schapen komen. De wolf pakt een makkelijke prooi en als hij denkt dat het te lastig wordt, dan gaat hij iets anders zoeken."

Volgens de stichting zijn de nieuwe viervoeters niet gevaarlijk voor wandelaars. "We hebben bewust voor dit ras gekozen, omdat ze niet zo fel zijn als andere honden. We hebben natuurlijk te maken met veel toerisme en dit ras is relatief rustig", legt Derks uit.

Afgesloten voor andere honden

Wel kunnen de honden heftig reageren als een dier of mens met hoge snelheid op de schapen afkomt. "Dus stap af als je op de fiets bent en ga niet in vol galop met je paard langs de kudde", waarschuwt de herder.

De honden leven dag en nacht bij de schapen. Sinds de komst van de twee berghonden zijn delen van de heide verboden voor andere honden. "Zo kunnen de Abruzzo Maremma's wennen aan de routine die we hebben. Als we veel honden tegenkomen, staat dat de ontwikkeling in de weg."

Het hondenverbod geldt sinds 15 augustus en duurt naar verwachting in totaal zes maanden.

Het kabinet wil de verschraling van het openbaar vervoer in de regio tegengaan door het ov en andere soorten vervoer, zoals het leerlingenvervoer, aan elkaar te koppelen. Ook moeten er proeven komen met zelfrijdende bussen.

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat schrijft in twee brieven aan de Tweede Kamer dat zij zich grote zorgen maakt over de bereikbaarheid in de regio. Ze wil er "met de beschikbare middelen" naar kijken dat bijvoorbeeld ook ziekenhuizen en culturele instellingen beter bereikbaar worden.

Ze wijst erop dat er naast het reguliere ov al allerlei alternatieven zijn, zoals regiotaxi's, belbusjes, buurtbussen en deelauto's. Die werken echter veelal nog langs elkaar heen.

Zo zie je busjes achter elkaar naar dezelfde plek rijden, de ene keer voor leerlingen- en de andere keer voor WMO-vervoer voor mensen die niet zelfstandig met het ov kunnen reizen. Wat haar betreft kan er veel efficiënter worden samengewerkt.

'Fijnmazig netwerk'

Bertram ziet een "fijnmazig netwerk van publiek vervoer" voor zich, waarin een belangrijke rol is weggelegd voor een mobiliteitscentrale waar alle aanvragen binnenkomen en "kenmerken van alle reizigers" bekend zijn, zodat "de beschikbare voertuigen" optimaal ingezet kunnen worden.

Verder wil de staatssecretaris drie proeven gaan doen met zelfrijdende bussen. Er rijdt sinds vorig jaar al zo'n bus in Rotterdam, die mensen van een metrostation naar het vliegveld vervoert.

De staatssecretaris vreest een neerwaartse spiraal als het gaat om bereikbaarheid buiten steden. Minder ouderen kunnen in drie kwartier bij een ziekenhuis komen, merkt ze. Het ANP meldde deze week dat 1100 bushaltes zijn verdwenen in de afgelopen zes jaar, vooral in Drenthe en Groningen.

Haperen

"Het huidige systeem begint te haperen", concludeert Bertram. Vervoerders kampen met tekorten aan chauffeurs, terwijl bussen buiten de spits juist vaak leeg rondrijden.

Op Prinsjesdag kondigde het kabinet aan jaarlijks een bedrag van 300 miljoen euro uit te trekken om regionale bereikbaarheid te verbeteren. Later deze maand maakt de bewindsvrouw bekend hoe zij dit geld gaat inzetten.

De Britse film- en televisiecomponist George Fenton is op 76-jarige leeftijd overleden. Hij kreeg meerdere Oscarnominaties voor zijn werk in Hollywood, maar componeerde ook beroemde tunes voor de BBC en de herkenningsmelodie van verschillende tv-series.

Fenton brak in 1983 door met een van zijn eerste filmcomposities, voor het biografische epos Gandhi. Samen met de Indiase musicus Ravi Shankar had hij zich daarvoor laten inspireren door de muzikale tradities van het subcontinent.

Vijf jaar later volgden een dubbele nominatie voor Cry Freedom, voor zowel de filmmuziek als een nummer uit die film over anti-apartheidsactivist Steve Biko. Met verdere nominaties voor The Fisher King en Dangerous Liaisons kwam het totaal op vijf.

Autodidact

Fenton, in 1949 geboren in Kent, was grotendeels autodidact. Geïnspireerd door The Beatles had hij een gitaar gekocht en leerde zichzelf spelen. Zijn showbizzcarrière begon hij als bijrolacteur, maar toen hij besefte dat hij vooral gecast werd voor rollen waarbij hij een instrument moest bespelen, besloot hij over te stappen naar de muziek.

Hij schreef in de loop der jaren voor uiteenlopende producties als de miniserie The Jewel in the Crown, romcom You've got mail, detectiveserie Bergerac, tijdreiskomedie Groundhog Day en kostuumdrama Remains of the Day. Voor regisseur Ken Loach werd hij huiscomponist: voor diens films schreef hij achttien keer de muziek.

Britse tv-kijkers konden jarenlang dagelijks het werk van Fenton horen, omdat hij ook de intromuziek componeerde van BBC-nieuwsprogramma's als Breakfast Time, de journaals van 13, 18 en 21 uur en Newsnight. Voor dat laatste programma wordt zijn compositie nog steeds gebruikt.

"Newsnight heeft alle andere tunes die ik ooit schreef overleefd. Het is een oude vriend van me", typeerde Fenton die compositie eens. Wat er zo goed werkte aan zijn nieuwstunes omschreef hij als volgt: "Je wil een bepaalde urgentie meegeven, een gevoel van verwachting - en dat allemaal in negen seconden. In negen minuten is dat makkelijker."

Blue Planet

Vanaf 2001 componeerde hij ook de muziek voor de documentaireserie Blue Planet van David Attenborough. Hij gaf orkestrale grandeur mee aan de bijzonder natuurbeelden die de makers van die natuurreeks hadden weten te schieten. Hij won er meerdere tv-prijzen mee, zoals de Amerikaanse Emmy en een Britse Bafta.

De muziek werd zo geliefd dat Fenton er wereldwijd speciale concerten van ging houden, begeleid door beelden uit de serie. Hij was blij om te zien dat de concerten een breed publiek aanspreken.

"Je bereikt er mensen mee die normaal niet naar een symfonieorkest gaan, zoals gezinnen. Zaken als klasse spelen helemaal geen rol", reageerde hij. "Het is niet alleen bijzonder dat ze jouw werk bekijken, maar dat iedereen samen kijkt. Dat kun je voor de tv nooit krijgen."