NOS Nieuws - Algemeen

NS heeft vanochtend zijn dienstregeling weer opgestart na een landelijke staking. Vakbonden FNV en CNV hadden trein-, metro- en trampersoneel opgeroepen om tot 08.00 uur vanochtend het werk neer te leggen.

Woordvoerder Kiran Hofker van NS vertelt dat alle treinen klaarstaan om te gaan rijden. "Alleen ons personeel moet natuurlijk ook nog op de juiste plek zien te komen, waardoor misschien niet iedere trein direct om 8 uur heeft kunnen vertrekken. Dus in principe zijn we weer opgestart, maar we raden reizigers wel aan om nog goed de reisplanner te checken."

De stakingsactie was gericht tegen de kabinetsplannen om te bezuinigen op de sociale zekerheid. Daardoor was het op de meeste stations vanochtend stil. Ook op grote stations als Utrecht Centraal en Amsterdam Centraal reden geen NS-treinen, op enkele sprinters na rondom de luchthaven Schiphol.

Een handjevol mensen strandde op Utrecht Centraal:

Ook vanwege de hitte zijn er dienstregelingen aangepast. Ov-reizigers kunnen daardoor de hele dag te maken krijgen met vertragingen en uitval, maar reizigers lijken daar rekening mee te houden. "Rond het middaguur verwachten we echt volgens de geplande dienstregeling te rijden", zegt Hofker.

Vanwege de hoge temperaturen rijden er de komende dagen sowieso minder treinen op een aantal trajecten:

Met name dubbeldekstreinen zijn gevoelig voor hitte, meldt NS. "Vooral als het 's nachts ook warm blijft en een trein niet kan afkoelen, kunnen storingen optreden."

Bussen

Ook vervoersmaatschappij Connexxion waarschuwde passagiers voor de gevolgen van de staking. Het GVB in Amsterdam en de RET in Rotterdam zijn na 08.00 uur pas gaan rijden. Ook de rest van de ochtend kunnen trams, metro's en bussen later vertrekken dan gepland als gevolg van opstartproblemen. Arriva roept reizigers op rekening te houden met vertraging en uitval tot zeker 09.00 uur.

Op de weg

Op de weg was het niet erg veel drukker dan normaal, meldt de ANWB. Dat had ermee te maken dat het de afgelopen weken al wat minder druk was op de weg, omdat veel mensen zonder schoolgaande kinderen op vakantie zijn.

Toch zet de ANWB extra personeel in vanwege de hitte. Automobilisten worden vaker dan normaal getroffen door pech, van kapotte accu's tot oververhitte banden.

De 19-jarige man die wordt verdacht van het veroorzaken van het dodelijke ongeval bij Terhole in Zeeuws-Vlaanderen blijft zeker nog dertig dagen vastzitten. De rechtbank heeft een verzoek afgewezen om de man onder voorwaarden vrij te laten. De kans op herhaling wordt niet uitgesloten.

De uit de gemeente Hulst afkomstige verdachte verscheen vandaag in een besloten zitting in de rechtbank, meldt Omroep Zeeland. Hij wordt verdacht van het aanrijden van een groep schoolkinderen en hun begeleiders van basisschool De Warande uit Axel. Ze waren op de fiets onderweg naar een schoolkamp.

Drie leerlingen en de directeur van basisschool kwamen om het leven. Andere kinderen raakten gewond, drie van hen ernstig. Vandaag werd bekendgemaakt dat één van die drie inmiddels is ontslagen uit het ziekenhuis. De situatie van de twee andere kinderen is stabiel, maar er zijn wel zorgen over hun herstel en revalidatie.

Roekeloos rijden

De advocaat van de verdachte verzocht de rechtbank om de voorlopige hechtenis te schorsen, zodat de man de rechtszaak in vrijheid zou kunnen afwachten. De raadkamer in Middelburg besloot dat de man nog dertig dagen in de cel moet blijven.

Volgens de regionale krant PZC staat in een rapport van de reclassering dat de kans op herhaling niet uitgesloten is en als 'gemiddeld' wordt ingeschat. Het is onduidelijk op basis waarvan de reclassering deze inschatting heeft gemaakt.

Het Openbaar Ministerie verdenkt de man van het veroorzaken van een verkeersongeluk met de dood en zwaar lichamelijk letsel tot gevolg. Het OM onderzoekt nog of de man aanmerkelijk onvoorzichtig is geweest en roekeloos heeft gereden. Roekeloos rijden wordt gezien als de zwaarste vorm van schuld in het verkeer.

Frankrijk ligt momenteel onder een hittekoepel, een zogenoemde heat dome. Daarin kan warme lucht zich dagenlang ophopen en steeds warmer worden.

Als een hogedrukgebied lang op z'n plaats blijft liggen, dan blijft de lucht onder zo'n koepel gevangen. Het wordt niet vervangen door koudere lucht van elders.

Drie processen zorgen voor een verdere opwarming van de lucht onder een hittekoepel:

In de afbeeldingen hieronder zie je hoe de hittekoepel de komende dagen over Nederland trekt, waardoor het ook bij ons uitzonderlijk warm wordt. Let op de grijze en zwarte kleuren.

Vandaag lag de hittekoepel pal boven Frankrijk, Engeland en Wales. Vanaf morgen ligt-ie ook boven België en Nederland en begint het hier flink op te warmen.

De hittekoepel verplaatst zich langzaam vanwege lichte wind. Boven de Atlantische Oceaan ligt een lagedrukgebied dat de hittekoepel langzaam van zijn plek duwt.

Ook donderdag is het warm en op vrijdag is in ons land de warmste dag. In het weekend beweegt de hete lucht verder richting Duitsland, Denemarken en Polen, waar het tot begin volgende week warm blijft.

In Hongarije is een man opgepakt die een collectie menselijke resten had verzameld. Bij doorzoeking van zijn appartement vond de politie schedels, een compleet onderbeen, een hand en een hart in een potje. Van dat laatste wordt nog onderzocht of het menselijk is.

De politie was de 30-jarige man via een tip op het spoor gekomen. Hij was blijkbaar enthousiast over zijn verzameling en sprak er geregeld over met familie en vrienden. Ook maakte hij foto's van zijn aanwinsten. "Zijn passie was anatomie", zegt de politie.

Via zijn werk als ziekenhuisbroeder zou hij geregeld zijn collectie hebben kunnen uitbreiden. Ook op zijn werk bleek hij nog resten te bewaren. Daarnaast ging hij verlaten begraafplaatsen in Hongarije en Slowakije af.

De man biechtte op dat zijn hobby verderging dan het tentoonstellen van de resten: hij zou ook mensenvlees hebben klaargemaakt en opgegeten. Bovendien trof de politie een masker aan dat uit menselijke huid zou zijn samengesteld, wat doet denken de hoofdpersoon Leatherface uit horrorfilm The Texas Chain Saw Massacre.

Bij de huiszoeking zijn laptops, mobieltjes en andere gegevensdragers in beslag genomen voor onderzoek. Rechercheurs zullen de gevonden lichaamsresten onderzoeken om te kijken waar ze precies vandaan komen.

De politie sluit niet uit dat de man nog voor verdere misdaden zal worden aangeklaagd. Desalniettemin is hij op borgtocht vrijgelaten.

Een man die vorig jaar een agent neerschoot bij een uitzetcentrum voor migranten in de Amerikaanse staat Texas, is veroordeeld tot honderd jaar cel. Zeven medestanders kregen ook lange straffen vanwege hulp aan een terrorist, van vijftig tot zeventig jaar.

De 32-jarige Benjamin Song trok vorig jaar op de nationale feestdag 4 juli met een groepje medestanders naar het centrum bij de plaats Alvarado in Texas. Ze zouden daar hebben willen protesteren tegen het harde immigratiebeleid van de Amerikaanse president Trump.

De groep stak vuurwerk af en spoot graffiti op auto's en een controlepost bij het centrum.

Nadat twee ICE-medewerkers waren belaagd bij het tumult, arriveerden plaatselijke politieagenten om de betogers te verjagen. Daarbij openden de demonstranten het vuur. Een agent werd in keel geraakt, hij is inmiddels volledig hersteld.

De meeste betogers konden ter plekke worden aangehouden, ze bleken meerdere geweren bij zich te hebben. Hoofdverdachte Song wist weg te komen. Elf dagen later werd hij alsnog opgepakt.

Hard aangepakt

De zaak werd door zowel aanhangers als tegenstanders van president Trump op de voet gevolgd. Medestanders van de betogers spraken van een uit de hand gelopen betoging tegen draconisch immigratiebeleid. Het feit dat naast de schutter ook mensen werden vervolgd die niet hadden geschoten, werd gezien als een poging om verder protest te smoren.

Volgens de aanklagers ging het echter om een goed voorbereide moordpoging. De daders zouden allemaal het antifa-gedachtengoed aanhangen, de verzameling (extreem)linkse activisten die geweld niet schuwt om tegen extreemrechts op de treden. Trump bestempelde antifa als een terreurbeweging.

Critici stellen echter dat antifa geen samenhangende organisatie kent als terroristengroepen als al-Qaida of Islamitische Staat. Bovendien gebruikt Trump de aanduiding ook als een verzamelterm voor elk fel protest tegen zijn beleid.

Schuldig

Een jury veroordeelde de schutter uiteindelijk voor poging tot moord. Zijn zeven medestanders werden schuldig bevonden omdat ze op de hoogte waren van de plannen voor geweld en achteraf Song uit handen van de politie probeerden te houden. Enkele andere verdachten horen later hun vonnis.

De advocaat van de hoofdverdachte houdt vol dat het nooit de bedoeling was iemand neer te schieten. De wapens zouden ter verdediging zijn geweest. Song is van plan in hoger beroep te gaan.

Voor de tweede keer in korte tijd voert het Nederlandse kabinet op topniveau overleg in Washington over een Amerikaans wetsvoorstel dat draconische gevolgen kan hebben voor onder meer ASML. Minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel) praat erover met zijn Amerikaanse ambtgenoot. Als de wet van kracht wordt, kan dat betekenen dat het belangrijkste bedrijf van Nederland geen zaken meer kan doen in China.

De wet zou de VS de macht geven om in de chipsector voor andere landen te bepalen wat zij naar China mogen versturen. Nederland is een belangrijke speler in de wereldwijde chipindustrie, met ASML als de grootste leverancier van chipmachines.

Het kabinet maakt zich zorgen dat de VS mag bepalen of die Nederlandse machines naar China mogen. Ook zou ASML de chipmachines die eerder al aan Chinese klanten zijn verkocht, niet meer mogen onderhouden.

Er staat veel op het spel. ASML verdient veel geld in China met de verkoop van chipmachines en onderhoudscontracten. De afgelopen drie jaar was dat 27 miljard euro, oftewel tussen de 26 en 36 procent van de totale omzet. Maar ook voor de onderhandelingspositie van Nederland en een mogelijke tegenreactie van China kan de wet grote gevolgen hebben, zeggen experts.

'Zeer ongelukkig'

Het wetsvoorstel heet de MATCH Act en is begin april ingediend in het Amerikaanse parlement. De wet is nog niet van kracht, maar het kabinet reisde al binnen twee weken naar Washington om met president Trump en Amerikaanse politici te praten.

"Wij hebben grote zorgen, omdat we al goed samenwerken met de VS om te voorkomen dat technologie terechtkomt op plekken waar die niet zou moeten komen. Alleen dat gaat nu niet uit van dwang en daar lijkt het met deze wet wel op", zegt Sjoerdsma tegen de NOS. "Het is zeer ongelukkig dat hiermee mogelijk onze nationale veiligheid in Amerikaanse handen komt te vallen."

Unieke positie

"Voor Nederland zit de pijn erin dat de VS met deze wet eenzijdig kan bepalen dat ASML-machines niet naar China mogen", zegt Rem Korteweg van Instituut Clingendael. "Nederland wil best overleggen over exportcontroles, maar wil wel zélf die besluiten nemen."

Als de MATCH Act wordt aangenomen, staat Nederland buitenspel, zegt Korteweg. "Dan is niet Nederland, maar Amerika de belangrijkste gesprekspartner voor China om toegang te krijgen tot de machines van ASML."

Dat is heel schadelijk voor de positie van Nederland, zegt hij, want ASML geeft Nederland een unieke positie: wie chips wil maken, kan bijna niet om ASML-machines heen.

Dat de Amerikanen de macht willen om te bepalen of de ASML-machines naar China mogen, laat zien hoe de VS in de wedstrijd staat, zegt Jikke Biermasz. Zij is advocaat bij Ploum en expert op het gebied van exportbeperkingen en de technologiesector. "De Amerikanen voeren de druk heel hoog op", zegt ze. "Er is een economische strijd gaande tussen de VS en China. De Verenigde Staten willen de macht in handen hebben."

ASML mag zijn meest geavanceerde machines al jarenlang niet naar China versturen na druk van de Verenigde Staten, machines met oudere technologie mogen wel. Met de MATCH Act zou de VS akkoord moet geven op die verkopen, met het uitgangspunt dat de VS géén toestemming geeft.

Machines vallen stil

"Met deze wet kan de Verenigde Staten de hele chipindustrie van China stilleggen", zegt oud-hoofd strategie van ASML, Frits van Hout. "Je hebt ASML-medewerkers en reserveonderdelen nodig om de machines te onderhouden. Als dat niet meer mag, vallen de machines binnen weken tot maanden stil, afhankelijk van hoe oud ze zijn."

Dat betekent dat een groot deel van de wereldwijde chipproductie stilvalt, zegt hij. "Reken maar dat dat impact gaat hebben op elke koelkast, afstandsbediening of auto die besteld wordt. Want als je één chip mist, is het product niet af." Hij vergelijkt het met Nexperia: toen China de export van Nexperia-chips blokkeerde, kwamen automakers wereldwijd in de problemen.

Om dit alles te voorkomen, is Sjoerdsma nu dus in Washington. "We gaan uitleggen hoe goed de samenwerking nu al is en hopen dat daar goed naar geluisterd zal worden door de VS. Maar dat is een proces van de lange adem", zegt hij.

Wie een dynamisch energiecontract heeft, kan morgenavond beter de apparaten die veel elektriciteit gebruiken uitlaten. De prijs op de handelsmarkt voor stroom loopt namelijk op tot meer dan 90 cent per kilowattuur.

"Een record sinds het aanbieden van dynamische energiecontracten in 2017", zegt energiedeskundige Jan Willem Zwang. "Met de belasting op stroom komt er bij die prijs nog wel wat op en betaal je al gauw meer dan 1 euro per kilowattuur".

Voor de miljoen Nederlanders die zo'n contract hebben, betekent dat dus goed opletten. Om een idee te geven: een elektrische oven verbruikt gemiddeld ongeveer 2 kilowattuur, een wasbeurt op 60 graden rond de 1 kilowattuur. Wel kan dit flink uiteenlopen afhankelijk van hoe energiezuinig en oud de apparaten zijn.

Airco's

Als je deze twee apparaten morgenavond laat draaien, ben je tot wel negen keer zoveel kwijt als wanneer ze om 15.00 uur aan zouden staan. Maar voor een airco is de avond met deze hitte nou juist de tijd wanneer er overuren worden gemaakt, zegt energiedeskundige Martien Visser. Een airco kan ook rond de 1,5 tot 2 kilowattuur verbruiken.

"En daar zit ook een deel van de verklaring", stelt Visser. "Alle airco's die rond die tijd aanstaan, verbruiken veel stroom, en met die hoge vraag gaat ook de prijs verder omhoog."

Elk kwartier worden de prijzen vastgesteld op basis van de vraag naar stroom en het aanbod hiervan. Hoe het nu kan dat de prijs zo hoog is, heeft te maken met een combinatie van die twee, legt Visser uit. "Deels hoge vraag naar elektriciteit door de hitte, maar ook een laag aanbod doordat er minder zonne-energie wordt opgewekt en er weinig wind staat."

Hitte buurlanden

Jan Willem Zwang bevestigt dit en zegt dat de hoge prijs ook komt door een groter tekort in België. De prijs zal daar morgenavond ook nog hoger pieken, meldt omroep VRT.

In België zijn ze namelijk meer afhankelijk van kernenergie en die centrales zijn op dit moment veel in onderhoud. "Omdat de elektriciteitsmarkt een Europese markt is, leveren we op dit soort dagen met extreme hitte ook veel aan buurlanden, maar daardoor gaat onze prijs ook omhoog", zegt Zwang. In heel Europa hebben landen nu te maken met extreme hitte.

Door klimaatverandering vaker (extreme) hitte

De afgelopen twee eeuwen is de mens steeds meer broeikasgassen gaan uitstoten. Bij met name de productie van energie komen door het gebruik van fossiele brandstoffen veel broeikasgassen vrij. Daardoor is de gemiddelde temperatuur wereldwijd toegenomen: in een eeuw gemiddeld met ruim 1,3 graden Celsius. Door die hogere temperaturen komt hitte dus vaker voor. Onderzoek laat zien dat warme periodes warmer, en droge periodes droger worden.

"Dan speelt nog mee dat gascentrales, door de enorme hoeveelheid zonne-energie, in de zomer minder draaiuren maken en hogere opstartkosten hebben. In de zomer springen ze vooral bij wanneer de zon begint te dalen", aldus Zwang. "Die hoge opstartkosten rekenen ze weer door in de prijs."

Voor de mensen met een dynamisch contract kan het ook voordelig zijn, zo'n hoge energieprijs. Zwang heeft zelf een batterij, zonnepanelen én een dynamisch contract. "Ik laad mijn batterij in de middag op tegen lage kosten, en dan kan ik in de avond weer terugleveren aan het net. Daar kan je zeker aan verdienen.

Het is overigens geen absoluut record. In 2003 is er een keer een prijs van 2 euro per kilowattuur geweest.

Het VUmc zal per 2040 als ziekenhuis stoppen. In de komende veertien jaar worden de zorgtaken van het medisch centrum overgeheveld naar het AMC in Amsterdam-Zuidoost. Het VUmc blijft bestaan als plek voor onderzoek, onderwijs en opleiding. Dit voornemen heeft de raad van bestuur van Amsterdam UMC vandaag bekendgemaakt.

Het AMC en VUmc, de twee academische ziekenhuizen in Amsterdam, fuseerden in 2018 tot het Amsterdam UMC. Specialismen werden toen verdeeld over de beide locaties. Twee locaties aanhouden blijkt nu te duur. "We hebben te veel vierkante meters", citeert regionale omroep NH het bestuur.

Complexere zorg

Met het einde van het VUmc als ziekenhuis, hoopt het Amsterdam UMC beter in te kunnen spelen op "alle veranderingen in het zorglandschap".

Volgens het bestuur komt er door het einde van het VUmc als ziekenhuis geld vrij voor andere investeringen op het gebied van digitalisering en nieuwe technologie.

De zorg wordt volgens het bestuur ook steeds complexer: "We zien steeds meer patiënten met verschillende aandoeningen tegelijkertijd." Het bestuur meent dat het voor patiënten een verbetering zal zijn als de zorg op één locatie wordt ondergebracht.

Overheveling

Al eerder gingen bepaalde zorgtaken over naar de locatie AMC. Zo verdween de spoedeisende hulp in 2024 uit het VUmc. De VUmc-huisartsenpost sloot in mei dat jaar.

Artsen spraken toen hun vrees uit dat de werkdruk hoger zou worden en de zorg minder toegankelijk.

Volgens het bestuur van het Amsterdam UMC wordt het door de overheveling van de zorg naar het AMC in de toekomst voor patiënten duidelijker waar zij terechtkunnen. Het bestuur benadrukt dat er voor patiënten, studenten en medewerkers op korte termijn nog niets verandert.

Deze zomer komt er - na overleg met medezeggenschapsorganen - een definitief besluit.

Het kabinet moet sneller komen met een uitreisverbod voor meisjes die het risico lopen genitaal verminkt te worden in het buitenland. De Tweede Kamer is het wachten zat, zeggen Kamerleden van VVD, CDA en SP.

"Het is nu twee weken voor de zomervakantie en het is zo'n verschrikkelijke idee dat dit meisjes gaat overkomen", zegt CDA-Kamerlid Armut. "We moeten gewoon alles op alles zetten." Een uitreisverbod kan de rechter opleggen. "Dat is beter dan op Schiphol tegengehouden moeten worden."

Ouders of andere familieleden die de verminking in het buitenland laten uitvoeren, kunnen al strafrechtelijk worden vervolgd. Ook het besnijden of laten besnijden in Nederland is strafbaar. Maar tot op heden is er nog niemand veroordeeld.

"Daar gaat er wat ons betreft echt wat mis", zegt Armut. Zij wil dat de daders opgespoord en vervolgd worden. Dat het meestal om ouders of directe familie gaat, maakt het voor de meisjes zelf en hun omgeving moeilijk om een melding te doen.

Meldplicht

De Kamer wil daarom toch toe naar een adviesplicht voor scholen, huisartsen en andere zorgverleners. Zij moeten, als zij vermoeden dat een meisje risico loopt, advies inwinnen bij Veilig Thuis. Over een meldplicht en het uitreisverbod wordt al jaren gepraat, zonder resultaat.

"Er moet wetgeving komen met een uitreisverbod, wetgeving over een adviesplicht en wetgeving tegen het goedpraten of aanprijzen van genitale verminking", zegt VVD-Kamerlid Becker. "Brieven naar scholen en posters op Schiphol zijn mooi, maar niet genoeg." Ook zou de marechaussee beter getraind kunnen worden om op luchthavens mogelijke slachtoffers tegen te houden.

In het regeerakkoord staat dat er een uitreisverbod komt bij risico op genitale verminking of huwelijksdwang. Begin april vroeg Becker aan het kabinet of er binnen twee maanden een wetsvoorstel op tafel kan liggen.

Uiteindelijk kreeg zij in juni antwoord dat dat niet zo snel kan. Er vindt op dit moment een juridische 'verkenning' plaats naar allerlei maatregelen tegen eergerelateerd geweld, zoals een uitreisverbod. Op zijn vroegst wordt daar begin 2027 meer over bekend.

Al heel lang aan het verkennen

"Ze zijn al heel lang aan het 'verkennen'. Het schiet gewoon niet op, we moeten actie ondernemen", zegt SP-Kamerlid Dobbe. "Het was in het vorige regeerakkoord al afgesproken en nu ook weer in dit regeerakkoord", zegt Becker.

Er zijn genoeg voorbeelden te vinden in andere Europese landen die Nederland kan overnemen, zeggen zij. In Groot-Brittannië bijvoorbeeld zijn zogenoemde beschermingsbevelen, protection orders, ingevoerd. Partijen die weten dat een vrouw of meisje risico loopt - ook hulpverleners, leraren of familieleden - kunnen aan de rechter om zo'n maatregel vragen.

Naar schatting lopen een paar duizend meisjes die in Nederland wonen het risico verminkt te worden. In Nederland wonen zo'n 40.000 vrouwen die dat in het verleden is overkomen. Zij kampen met ernstige gezondheidsklachten en trauma's. In Europa gaat het om 600.000 vrouwen.

Het Oekraïense leger heeft een spoorbrug opgeblazen op de door Rusland bezette Krim. De strijdkrachten hebben beelden van de drone-aanval gedeeld op sociale media. De NOS heeft de locatie van de aanval vastgesteld aan de hand van openbare bronnen.

Het gaat om een logistiek belangrijke spoorbrug over een kanaal in het oosten van het schiereiland. De spoorweg is een van de weinige treinverbindingen tussen de Krim en Rusland. De drone-aanval is onderdeel van de Oekraïense strategie om het schiereiland te isoleren van Rusland.

Het Oekraïense leger deelde deze beelden:

Afgaand op de vandaag vrijgegeven videobeelden is zowel de brug als het spoor verwoest. Volgens de speciale eenheid van het Oekraïense leger SOF is dat gedaan met een reeks drone-aanvallen in de nacht van zondag op maandag.

Aanval op reparatiewerk

Afgelopen nacht zou de locatie opnieuw zijn gebombardeerd. Een verzetsgroep had doorgegeven dat het Russische leger probeerde de spoorlijn en brug te herstellen, zegt SOF in een verklaring op Facebook. De nieuwe aanval was bedoeld om dit tegen te gaan. Onder meer een trein en een hijskraan werden getroffen bij de tweede aanval, zo is te zien op de filmpjes van het leger.

De SOF viert de aanvallen als een tactische overwinning. Het wordt nu moeilijker voor de vijand om troepen en materieel en manschappen te verplaatsen, staat in de verklaring.

Vanuit Moskou is nog niet gereageerd op het nieuws. President Poetin heeft in een toespraak wel uitgehaald naar de Oekraïense aanvallen op Rusland. Hij stelt dat Kyiv burgerdoelen aanvalt om een betere positie te krijgen aan de onderhandelingstafel. Ondertussen gaan de aanvallen van Rusland op Oekraïne ook door: gisteren meldde Oekraïne tien burgerdoden door Russische aanvallen verspreid over het land.

Plaatselijk geen stroom op de Krim

Het Oekraïense ministerie van Defensie zegt dat er op de Krim een oliedepot en energiecentrales zijn gebombardeerd. Deze informatie is niet onafhankelijk geverifieerd.

Wel is duidelijk dat een deel van het schiereiland vandaag zonder stroom zit. De lokale energieleverancier stelt dat er sprake is van technische problemen, die naar verwachting binnen 24 uur zijn verholpen.

Dankzij het groeiende bereik en de verbeterde precisie van zijn drones kan Oekraïne de bezetters steeds gerichter pijn doen op de Krim. Als gevolg van deze aanvallen is er een groot tekort aan brandstof ontstaan. De afgelopen tijd zijn ook diverse bruggen gebombardeerd.

Komende dagen wordt het extreem heet. De verwachting is dat het in Nederland zeker drie dagen minimaal 34 graden gaat worden. Voor veel mensen betekent dat een warm huis en slapeloze nachten. Hoe houd je je huis deze dagen koel?

1. Hang buiten gordijnen op

"Het belangrijkste is om de zon buiten je raam te houden", vertelt Eline Coolen, hittecoördinator voor GGD Amsterdam. "Bijvoorbeeld met professionele zonwering, maar dat kan niet altijd." Daarom geeft Coolen de tip om buiten gordijnen of doeken te hangen.

Dit is iets wat inwoners van bijvoorbeeld Barcelona ook doen. Daar zie je dat mensen gordijnrails aan de gevel bevestigen. Door de gordijnen komt de zon niet op het raam terecht, waardoor de woning minder opwarmt.

"Ook in Amsterdam weren mensen de hitte met doeken", zegt Coolen. "Dit jaar zie ik dat nog meer gebeuren dan vorige jaren." Volgens de hittedeskundige is het ook voor huurders ideaal, omdat boren niet nodig is. Een douchestang vastklemmen en daaraan een gordijn of laken ophangen werkt ook.

2. Houd ramen en deuren overdag dicht

In huis kan het behoorlijk opwarmen, weet ook hittedeskundige Carolina Pereira Marghidan van het KNMI. "We weten dat hitte stijgt, dus op de bovenste etage is het vaak het warmst."

Daar kunnen jongeren die op zolder slapen over meepraten. Yalenka laat aan NOS Stories weten dat ze deze dagen ergens anders slaapt, omdat het te warm is op de derde etage. Channa slaapt samen met haar kat op zolder. "We hebben daar een dakraam en daar staat de hele dag de zon op te broeien. Gelukkig heb ik een mobiele airco en die zet ik na school aan."

De belangrijkste tip blijft volgens Pereira Marghidan om ramen en deuren overdag dicht te houden. "In de nacht, wanneer het buiten kouder is, kun je alles opengooien en het goed laten ventileren. Dat lukt beter op het platteland dan in de stad. Daar blijft de warmte vaak langer hangen."

Ook is het handig om het de woning voor de echte hitte al goed te laten doorluchten, dan blijft de koude lucht langer in huis.

3. Zoek zelf verkoeling

Lukt het niet om je huis te koelen, dan is het volgens Pereira Marghidan belangrijk om je lichaam te koelen. Van hitte kun je hoofdpijn krijgen en suf worden. Ook is er kans op ernstiger gezondheidsproblemen, zoals uitdroging of een hitteberoerte. Vooral jonge kinderen, ouderen en kwetsbare mensen lopen meer risico.

"Gebruik daarom water om je lichaam te koelen", zegt Pereira Marghidan. "Maak bijvoorbeeld een voetenbadje of leg een natte handdoek in je nek. Dat werkt goed."

4. Eet en drink hitteproof

De belangrijkste tip van Maartje Boot van het Voedingscentrum: voldoende drinken. "Het advies voor volwassenen is normaal gesproken tussen de 1,4 en de 1,8 liter per dag te drinken. Maar op warme dagen, wanneer je misschien meer zweet, is het advies om 2 liter te drinken om uitdroging te voorkomen." Dat tellen water, thee en koffie in mee. Ze adviseert om altijd een waterfles mee te nemen.

Met het warme weer heb je wellicht minder trek, maar toch is het belangrijk om goed voor jezelf te zorgen, vervolgt ze. "Eet vooral waar je zelf behoefte aan hebt." Dat kunnen ook lichtere maaltijden zijn, zegt Boot, zoals een pastasalade met groente en fruit. Zolang je maar voldoende binnenkrijgt.

Om goed te blijven eten, kan het volgens Boot helpen om snelle gerechten op tafel te zetten zonder bijvoorbeeld een airfryer, oven of gasfornuis te gebruiken. "Of waar je minder hete pannen voor nodig hebt." Andere tip: kook 's avonds voor de volgende dag als het wat koeler is in huis.

Een delegatie van de Taliban was vandaag op uitnodiging van de Europese Commissie in Brussel voor een gesprek. Daarbij zaten ook ambtenaren van vijftien EU-landen aan tafel, waaronder Nederland.

Doel van het gesprek achter gesloten deuren was voor de lidstaten en de Commissie om de terugkeer van uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers mogelijk te maken. Op dit moment lukt het EU-landen vrijwel niet afgewezen Afghanen terug te sturen naar hun land van herkomst.

Legitimering regime

De uitnodiging aan de Taliban-delegatie lag buitengewoon gevoelig vanwege de grootschalige mensenrechtenschendingen onder het regime, waar met name vrouwen en meisjes onder lijden.

Critici zien de gesprekken als legitimering van de Taliban als formele machthebbers in Afghanistan. Mensenrechtenorganisaties noemen de gesprekken onaanvaardbaar. Dat vindt ook de Afghaanse Shagofah Ghafor, die voor haar studie zes jaar geleden naar Europa kwam.

"De EU zegt eigenlijk: ondanks alles wat jullie thuis doen, zullen we jullie nog steeds uitnodigen, jullie onderzoek bekijken, met jullie vergaderen en jullie ontvangen", zegt ze.

'Praktische aanpak'

De Europese Commissie ontkent dat de gesprekken de Taliban legitimeren. Het gaat slechts om 'technische gesprekken' tussen ambtenaren, zegt de Commissie en dus is er "op geen enkele manier sprake van erkenning". Het gesprek vond daarom ook niet plaats in een officieel gebouw van de Europese Unie, maar op een geheime locatie.

Ook Nederland, dat vandaag deelnam aan het gesprek, zegt de banden met de Taliban niet te normaliseren. Asielminister Van den Brink ziet de ontmoeting met de Talibanleden als een "praktische aanpak van de Europese Unie" om de terugkeer van afgewezen Afghanen beter te regelen.

Onzin, vindt Ghafor. Ze vroeg asiel aan in Europa nadat de Taliban aan de macht kwamen en werkt nu voor denktank CEPS. Haar boekenkast staat tjokvol literatuur die in Afghanistan niet mag verschijnen. "Als er een winnaar is van deze bijeenkomsten en discussies, dan zijn het de Taliban."

'Historisch bezoek'

Een woordvoerder van de Taliban sprak na afloop van een historisch bezoek. Tijdens het gesprek ging het inderdaad over een mogelijk terugkeerproces voor Afghanen, meldt de delegatie. Volgens de Europese Commissie ligt de prioriteit in de gesprekken bij de terugkeer van criminele Afghanen of personen die een gevaar vormen voor de veiligheid. Maar uiteindelijk is het aan de EU-landen om te beslissen wie ze terugsturen. Dat kan dus ook om niet-criminele uitgeprocedeerde asielzoekers gaan.

De vraag is wat de Taliban in ruil willen voor hulp bij het terugnemen van afgewezen Afghanen. De inzet lijkt om hun diplomatieke rol in de EU te verbeteren. Op dit moment is Duitsland de enige EU-lidstaat die diplomaten ontvangt van de Taliban. In veel landen in de wereld is de Afghaanse ambassadeur nog altijd een vertegenwoordiger van de vorige regering.

De Duitse omroep NDR meldde vorige maand dat de Taliban minstens één vertegenwoordiger van het regime op Afghaanse ambassades in EU-landen wil. Volgens een Talibanwoordvoerder waren 'consulaire diensten' vandaag onderdeel van de agenda.

Het Openbaar Ministerie heeft levenslang geëist tegen een man uit Ede die wordt verdacht van betrokkenheid bij de Rwandese genocide in 1994. Volgens de aanklager had de 66-jarige Eugène N. een leidende rol bij een bloedbad in een sportstadion.

"Als deze misdrijven geen levenslange gevangenisstraf verdienen, welke feiten dan wel?", vroeg aan aanklager zich retorisch af.

N. was een regionaal leider toen de genocide begon. Hij zou hebben opgeroepen mensen te doden die hun toevlucht hadden gezocht in het Byiza-stadion in de regio Butare. Hij hielp daarbij ook actief mee aan de moordpartij, volgens het OM.

N. vluchtte in 1998 naar Nederland en ging wonen in Ede. In 2020 kwam hij in beeld als genocideverdachte. Omdat hij inmiddels is genaturaliseerd, vindt het proces tegen hem hier plaats. N. ontkent dat hij betrokken is geweest bij de moorden. Volgens hem proberen getuigen met hun belastende verklaringen zelf strafvermindering te krijgen.

Vuurwapens, handgranaten, machetes

In 1994 werden in drie maanden tijd naar schatting 800.000 mensen om het leven gebracht. Bij het etnisch geweld werden voornamelijk Tutsi's en gematigde Hutu's op gruwelijke wijze vermoord.

"De daders waren hoofdzakelijk gewone landbouwers, die na jaren propaganda en oorlogsretoriek met machetes en knuppels hun buren, vrienden en collega's beroofden en vermoordden", aldus het OM. "Zij werden daarin aangevoerd en voorgegaan door de lokale leiders", zoals N.

In het Byiza-stadion werden 3000 mensen afgeslacht met vuurwapens, handgranaten, knuppels, machetes en stokken. "De verdachte was een essentiële schakel in het uitvoeren van de moordpartijen", volgens de aanklagers. "Wat er is gebeurd, gaat het voorstellingsvermogen te boven."

Het OM haalde bij de strafeis verklaringen aan van slachtoffers die het bloedbad overleefden en in het stadion dierbaren verloren. "Je hoopt dat ze je als eerste doden, zodat je de ergste dingen niet hoeft te zien." Anderen beschreven gewonde slachtoffers die smeekten uit hun lijden te worden verlost. Vijf van de slachtoffers waren in Den Haag aanwezig.

Signaal

Meerdere getuigen zeggen N. in het stadion te hebben gezien. Zo zou hij een granaat in de menigte hebben gegooid. Ook hitste hij voorafgaand aan het bloedbad de plaatselijke bevolking op. "Eugène had ons opdracht gegeven om elke Tutsi die uit het stadion zou proberen te ontsnappen, te doden", verklaarde een van hen.

Het OM neemt het N. kwalijk dat hij ondanks die verklaringen blijft volharden in zijn onschuld. Een levenslange gevangenisstraf zou daarom een goed signaal zijn, redeneerde de aanklager. "Dat je naar een ver land kunt vertrekken of niet, dat het lang kan duren of kort, maar dat de dag kan komen dat je je moet verantwoorden voor je daden."

Morgen krijgt de verdediging de beurt om het verhaal van N. te doen. De rechtbank hoopt 28 augustus uitspraak te doen.

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft zeven jaar celstraf en tbs met dwangverpleging geëist tegen de 58-jarige Oskar van der V. uit Zoetermeer. Hij werkte tussen 2019 en 2025 als conciërge op een basisschool in Zoetermeer en wordt verdacht van ontucht en het bezitten, maken en verspreiden van kinderporno.

Volgens het OM heeft Van der V. twee meisjes in het voorraadhok van de school opgesloten en ze daar misbruikt en gefilmd. In totaal zijn negentien aangiftes tegen Van der V. gedaan. Het zou gaan om de periode november 2019 tot en met juni 2024, meldt Omroep West. Ook zou de verdachte bijna 200.000 afbeeldingen van seksueel kindermisbruik in zijn bezit hebben gehad.

"Deze zaak gaat over het ernstig beschamen van vertrouwen", zei de officier van justitie. "Kinderen moeten veilig zijn bij volwassenen die verantwoordelijk zijn voor hun welzijn." Volgens het OM is de verdachte "leugenachtig en manipulerend" te werk gegaan.

Vrijwillig in behandeling

Van der V. was tussen 2018 en 2021 vrijwillig in behandeling voor zijn pedofiele stoornis bij De Waag, een centrum voor forensische geestelijke gezondheidszorg. Toen hij bij de school ging werken, ontstond een conflict met zijn psycholoog. De psycholoog bleef erop hameren dat het fout zou kunnen aflopen, bleek uit een rapportage.

Uiteindelijk dreigde de behandelaar de school te informeren, maar het behandelteam van Van der V. besloot het beroepsgeheim niet te doorbreken. De verdachte vertelde na zijn indiensttreding bij de school niet aan zijn behandelaars dat hij kinderen filmde.

"Ik wist van mezelf dat ik niet over de schreef zou gaan", zei de verdachte zelf over zijn werk op de school. "Dat heb ik ook niet gedaan en ik zou het nooit doen." Daarmee ontkende hij dat de aanrakingen van twee meisjes op de school met seksuele intenties waren.

Deze verklaring leek de rechtbank niet geloofwaardig, zeker gezien berichten in een versleutelde chatapp die gevonden zijn op zijn telefoon waarin allerlei seksuele handelingen en fantasieën beschreven stonden.

Landelijk onderzoek

Eind 2022 meldde een moeder zich bij de schooldirectie met een klacht over de conciërge. Die klacht, en andere zorgwekkende signalen van meerdere ouders, werden niet serieus genomen.

De conciërge kwam bij justitie in beeld tijdens een landelijk onderzoek naar kinderporno. Hij was actief op een versleutelde chatapp en werd daarom op 2 september 2025 aangehouden. Hij bleek ruim 200.000 bestanden met kinderporno in bezit te hebben.

Toen duidelijk werd dat Van der V. ook meisjes op de school had misbruikt ontstond grote onrust en moest de directeur het veld ruimen.

Naast de gevangenisstraf van zeven jaar en tbs met dwangverpleging eist het OM een contactverbod, een locatieverbod en een beroepsverbod van tien jaar tegen Van der V.

Na ruim een halve eeuw is er een einde gekomen aan de productie van Playmobil in Duitsland. Het verlieslijdende speelgoedbedrijf sloot vandaag zijn productielijn in het Beierse Dietenhofen. Het resterende personeel krijgt betaald verlof tot eind van de maand; er wordt nog besproken hoe hun toekomst eruit zal zien.

De fabrikant nam het besluit vanwege de hoge loon- en energiekosten. Het speelgoedbedrijf kampt al jaren met teruglopende verkoopcijfers en moet er daarom alles aan doen om kosten te besparen. De beatleskapseltjes en klemhandjes worden voortaan allemaal in Tsjechië of Malta gemaakt.

Playmobil werd in 1974 geïntroduceerd op een speelgoedbeurs in Nürnberg. Ontwerper Hans Beck van speelgoedbedrijf Geobra Brandstätter had destijds drie thema's bedacht: ridders, indianen en wegwerkers. Cruciaal voor het succes ervan was dat kinderen dat bescheiden begin konden uitbouwen tot complete werelden.

"Ik vond dat het een system moest zijn", zei eigenaar Horst Brandstätter daar ooit over. "Dat je het ene jaar met kerst een auto kon krijgen en het jaar erop de garage. Dat mensen dingen konden toevoegen, zonder ineens veel geld te moeten uitgeven."

Met de poppetjes konden kinderen hun eigen verhalen uitbeelden, redeneerde hij. "Playmobil draait niet om wat je kunt zien, maar om de film die kinderen erbij maken in hun hoofd. Daar gebruiken ze ons materiaal voor." Ontwerper Beck had zelfs principiële bezwaren tegen een zelfrijdende trein. "De beweging moet van kinderen komen."

Kidults

De afgelopen jaren waren er echter steeds meer kinderen die de piraten, politieagenten en prinsessen links lieten liggen, door concurrentie van bijvoorbeeld videogames. In tegenstelling tot Lego slaagde Playmobil er niet genoeg in om 'kidults' aan zich te binden, de volwassenen die bereid zijn grote bedragen uit te geven aan dure sets van Harry Potter, Star Wars of Marvel-superhelden, of volledig op volwassenen gerichte sets als Van Goghs Zonnebloemen.

Niet dat Playmobil dat niet probeerde. Het bedrijf bracht nostalgische edities uit van Asterix en Obelix, Back to the Future en The A-Team. Ook ontwikkelde het steeds vaker poppetjes speciaal voor toeristen: het Melkmeisje voor het Rijksmuseum bijvoorbeeld, of kerkhervormer Maarten Luther, van wie bij zijn 500ste sterfdag ruim een miljoen poppetjes werden gemaakt.

Het was allemaal niet genoeg om de vestiging in Duitsland open te houden. Enkele jaren terug schrapte het bedrijf wereldwijd al 700 banen, nu sluit deze fabriek helemaal de deuren. Een woordvoerder benadrukt dat het bedrijf nog wel "in Duitsland geworteld blijft", met het hoofdkantoor in Zirndorf, waar de directie en de marketingafdeling gevestigd blijven.

De vakbond vindt het een schrale troost. Voor 350 personeelsleden, die vaak al jarenlang voor het bedrijf werken, moet nog een afvloeiingsregeling komen. Een woordvoerder noemde de sluiting een catastrofaal besluit. "Voor velen van ons stort onze wereld in."

Ondanks diverse maatregelen slaagt het UWV er steeds vaker niet in om binnen zes maanden te beoordelen of iemand recht heeft op een arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Op dit moment moeten meer dan 11.000 mensen langer dan een half jaar wachten op een WIA-keuring. Dat zijn er ruim 3000 meer dan vorig jaar en dat is zorgelijk, schrijft minister Vijlbrief van Sociale Zaken aan de Tweede Kamer.

Hij roept vakbonden en werkgevers dan ook opnieuw op te komen praten over een herziening van het stelsel. Dat piept en kraakt, volgens de minister. Mensen die erin zitten komen er maar moeilijk uit en de regelingen kosten veel geld.

Wie wacht op een keuring krijgt ondertussen een voorschot. Dat geld hoeft niet terugbetaald te worden als blijkt dat je te veel hebt gekregen of geen recht hebt op een uitkering.

Volgens Vijlbrief ligt de oorzaak voor de lange wachttijden bij het UWV, dat meer tijd nodig heeft "om de eigen organisatie bij te sturen". De uitkeringsinstantie kampt al jaren met een tekort aan artsen die de keuringen moeten uitvoeren.

865.000 mensen arbeidsongeschikt

Om de achterstanden te verkleinen wil de minister nog meer taken van keuringsartsen neerleggen bij andere medewerkers van het UWV. Dan kan hetzelfde aantal artsen tot meer beoordelingen komen. Ook wil het kabinet strengere regels voor het aanvragen van een herkeuring, om zo de werklast te verminderen.

Het aantal werknemers dat langer dan twee jaar ziek is en dan recht heeft op een WIA-uitkering loopt al een tijd snel op. Vooral 60-plussers veroorzaken die stijging. Op dit moment hebben zo'n 865.000 mensen in Nederland een uitkering omdat ze arbeidsongeschikt zijn. Jaarlijks stromen er ongeveer 60.000 nieuwe gevallen in. Bij de invoering van de WIA, in 2005, waren dat er 35.000 per jaar.

Ook bezuiniging

Het kabinet wil het hele arbeidsongeschiktheidsstelsel hervormen. "Het plakken van pleisters en het doen van kleine aanpassingen gaat de problemen niet structureel oplossen", schrijft Vijlbrief. Daarom wil hij graag om de tafel met de vakbonden en de werkgevers.

Maar die zijn juist boos omdat het minderheidskabinet ook miljarden wil bezuinigen op de sociale zekerheid. Deze week zijn er daarom diverse stakingsacties. Aanstaande vrijdag is door de bonden uitgeroepen tot landelijke actiedag.

Naast het tekort aan keuringsartsen is het UWV ook veel tijd kwijt aan het herstellen van allerlei fouten die eerder gemaakt zijn bij het beoordelen van aanvragen voor een WIA-uitkering of een Wajong-uitkering voor jonge arbeidsongeschikten.

Vijlbrief schrijft aan de Tweede Kamer dat de instantie inmiddels wel veel minder fouten maakt. De achterstanden bij de Wajong-uitkeringen lopen terug en de verwachting is dat er eind dit jaar geen wachtlijst meer is.

Bij de WIA ligt dat heel anders. Nu staan daar ongeveer 30.000 mensen op de wachtlijst. Net als zijn voorganger Van Hijum verwacht Vijlbrief dat de wachtlijst voor die uitkering de komende vier jaar zal oplopen naar 100.000 tot mogelijk 150.000 mensen.

Het verkeer door de Straat van Hormuz is de afgelopen dagen toegenomen na de intentieverklaring tussen de VS en Iran. Gisteren voeren er zeker 36 vrachtschepen door de zeestraat. Van afgelopen vrijdag tot zondag waren het er zeker 71. Dat blijkt uit gegevens van databedrijf Kpler, dat met dochterbedrijf MarineTraffic wereldwijd de bewegingen van schepen volgt.

Nog altijd honderden schepen met naar schatting zo'n 11.000 opvarenden wachten op een veilige doorgang door de zeestraat bij Iran. De maritieme VN-organisatie IMO heeft contact opgenomen met deze schepen om een evacuatieplan in gang te zetten. Het is nog onduidelijk wanneer dit plan volledig in werking wordt gesteld. In verband met hun eigen veiligheid moeten de schepen gefaseerd het gebied verlaten, melden de Omaanse autoriteiten.

Voordat de oorlog in het Midden-Oosten eind februari uitbrak, gingen er minstens honderd schepen per dag doorheen, met elke dag zo'n 20 miljoen vaten ruwe olie. Het is daarmee een cruciale doorgang voor de internationale oliehandel. Vorige week ondertekenden de VS en Iran een intentieverklaring om een einde te maken aan de oorlog. Deze week begonnen er onderhandelingen in Zwitserland.

Hoofdroute nog dicht

De hoofdroute door de zeestraat is nog afgesloten omdat die vol ligt met mijnen, stelt Kpler. Schepen gebruiken de kleinere noordelijke route, die door de Iraanse wateren gaat, en de zuidelijke route, die door de Omaanse wateren gaat.

Dat het scheepsverkeer door de Straat van Hormuz in ieder geval weer op gang is gekomen, is goed nieuws voor de wereldwijde handel en olieprijs. Gisteren daalde die met 2 procent.

Dit weekend werden er miljoenen vaten olie door de Straat van Hormuz vervoerd, schrijft persbureau Bloomberg op basis van scheepvaartgegevens. Dat gebeurde ook nadat Iran had geclaimd de waterweg opnieuw te hebben afgesloten, na aanvallen op Libanon.

Tegenstrijdige verhalen

De Verenigde Staten en Iran presenteren verschillende versies over de status van de belangrijke zeestraat. De Iraanse strijdkrachten hadden zaterdag aangekondigd dat de zeestraat weer dichtgaat vanwege aanvallen op Libanon. De Amerikaanse vicepresident Vance zei juist dat er geen aanwijzingen zijn dat Iran de zeestraat weer afsluit.

Er is ook onenigheid over het heffen van tol. Zo schreef Trump op zaterdag dat niemand tol zal heffen in de Straat van Hormuz, behalve als de VS dat doet. Iran heeft vorige maand juist een nieuwe overheidsorgaan in leven geroepen, Persian Gulf Strait Authority, waaraan schepen in de toekomst mogelijk toestemming moeten vragen om door de zeestraat te varen.

Zorgen over tolheffing

In de intentieverklaring staat dat Iran de komende 60 dagen geen tol mag heffen van schepen. Daarnaast moet Iran zich inspannen voor een veilige en vrije doorgang van commerciële schepen in overleg met Golfstaten.

Gesprekken daarover zijn al begonnen. Iran en Oman hebben vandaag afgesproken de zeestraat open te houden voor internationale scheepvaart en gaan verder in gesprek hoe ze dat kunnen garanderen.

Zelfs als de VS en Iran een definitief vredesakkoord sluiten, kan het nog maanden duren voordat de handel in olie, aardgas, kunstmest en andere grondstoffen het niveau van voor de oorlog weer bereikt, waarschuwen juridische experts en maritieme organisaties. Als Iran daadwerkelijk tol gaat heffen, zal dat de internationale handel nog verder ernstig verstoren.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) moet weer mobiele telefoons en andere gegevensdragers van asielzoekers gaan uitlezen. Een meerderheid van de Tweede Kamer steunt een voorstel daarover van JA21. Sinds een paar weken worden de telefoons niet meer uitgelezen bij het checken van een vluchtrelaas, omdat er onvoldoende juridische basis voor is.

Maar een meerderheid vindt het voor de veiligheid en de belangen van Nederland noodzakelijk dat de controles van de telefoons blijven bestaan. Door bijvoorbeeld foto's en contactenlijsten te onderzoeken kan worden gecontroleerd of het vluchtverhaal dat een asielzoeker vertelt wel klopt, redeneren voorstanders.

In andere EU-landen gebeurt het ook en als Nederland als enige stopt heeft kan dat asielzoekers aantrekken, vreest de Kamer. "Zeker als ze iets te verbergen hebben", staat in de motie.

Privéleven

De Raad van State oordeelde vorig jaar dat het uitlezen van een mobiele telefoon "een vergaande inkijk is in iemands privéleven die zonder deugdelijke wettelijke grondslag niet mag plaatsvinden". De Vreemdelingenwet biedt die grondslag volgens de Raad van State niet.

Het kabinet werkt aan een wetswijziging, maar dat kan nog wel even duren. Na de uitspraak van de Raad van State werd asielzoekers om toestemming gevraagd om hun telefoons te onderzoeken. Maar de Inspectie Justitie en Veiligheid tikte minister Van den Brink van Asiel en Migratie daar onlangs over op de vingers.

Toestemming vragen compenseert niet het gebrek aan wettelijke basis, vindt de inspectie. Bovendien zit een asielzoeker in een afhankelijke positie. "De telefoon niet afgeven, kan in zijn beleving mogelijk zijn asielprocedure schaden", schreef de inspectie. De IND besloot daarop helemaal te stoppen met het uitlezen, totdat de wetswijziging er is.

De Tweede Kamer wil die wetswijziging ook, maar roept het kabinet nu op om tot die tijd "de oude praktijk" voort te zetten. Het zou "onverantwoord, riskant en schadelijk" zijn om met het uitlezen van de telefoons te stoppen, staat in de motie die ook werd gesteund door de regeringspartijen VVD en CDA.

Het lichaam van de Zambiaanse oud-president Edgar Lungu mag toch worden begraven in Zuid-Afrika. In hoger beroep oordeelde het hof in Johannesburg dat de wensen van de nabestaanden zwaarder wegen dan die van zijn thuisland.

Lungu overleed vorig jaar juni op 68-jarige leeftijd tijdens een medisch bezoek aan Zuid-Afrika. Hij was toen al enkele jaren geen president meer, nadat zijn grote rivaal Hakainde Hichilema hem had verslagen bij de verkiezingen in 2021.

Na zijn dood eiste Zambia dat het lichaam zou worden gerepatrieerd om te worden bijgezet in het Embassy Memorial Park van de hoofdstad Lusaka. Daar hebben alle overleden presidenten sinds de onafhankelijkheid in 1964 een mausoleum.

De nabestaanden wilden Lungu echter een laatste rustplaats in Zuid-Afrika geven, omdat de oud-president niet wilde dat Hichilema een rol zou krijgen bij de uitvaart. Zambia stapte daarop naar de rechter om Lungu toch te kunnen bijzetten.

Een Zuid-Afrikaanse rechter verbood vanwege het juridische conflict vlak voor de ceremonie de begrafenis van Lungu. Kort daarna luidde het vonnis dat "de wensen van Lungu niet boven het publieke belang gaan" en het lichaam dus toch naar Zambia moest.

'Meest gepast'

Een hogere rechter is het daar niet mee eens. Er is onder het Zuid-Afrikaanse recht geen mogelijkheid om af te wijken van de wensen van de familie, is het vonnis nu. De Zuid-Afrikaanse regering zei eerder al de wens van de familie te zullen respecteren, maar noemde een staatsbegrafenis voor Lungu wel het meest gepast.

Met de uitspraak van de hogere rechter komt er na een ruim een jaar een einde aan het gekissebis over Lungu's lichaam: Zambia heeft na de uitspraak laten weten niet nogmaals in beroep te zullen gaan.

Het Openbaar Ministerie eist vier jaar cel tegen een man die wordt verdacht van een verkrachting in Bodegraven in 1990. De 59-jarige man werd vorig jaar opgespoord met behulp van DNA-onderzoek en heeft het misbruik daarna bekend. Het slachtoffer was ten tijde van de verkrachting 14 jaar.

Zowel de verdachte, afkomstig uit de Brabantse gemeente Altena, als het inmiddels 50-jarige slachtoffer was vandaag aanwezig in de rechtbank. "Je hebt 35 jaar tijd gehad om spijt te betuigen", zei de vrouw hevig geëmotioneerd, schrijft persbureau ANP. "Zonder DNA-match was je er nooit mee gekomen. Dat neem ik jou kwalijk."

Verdachte Willem V. heeft decennia gezwegen over wat er op 30 maart 1990 is gebeurd. Volgens het OM belde hij die dag 's ochtends aan bij het huis waar het slachtoffer woonde en vroeg hij het meisje om contactgegevens van haar moeder. Vervolgens zou hij haar binnen hebben verkracht.

'Bevangen door lust'

V. heeft tegenover de politie verklaard dat hij daadwerkelijk kwam voor de moeder van het meisje, die hij via zijn broer kende. Hij was naar eigen zeggen op zoek naar warmte, maar eenmaal in huis werd hij "bevangen door lust".

Vele jaren bleef de zaak onopgelost. De broer van de verdachte werd opgepakt op basis van een compositietekening. Een DNA-spoor kwam echter niet volledig overeen.

De zaak kwam 35 jaar na dato alsnog aan het rollen toen een link werd gelegd met het DNA-profiel van de verdachte, dat in het Verenigd Koninkrijk was geregistreerd. Daar was hij verdachte geweest in een strafzaak uit 2003. Het bij hem afgenomen DNA pleitte hem vrij in de Britse strafzaak, maar leidde tot een arrestatie in de verkrachtingszaak in Nederland.

Broer onterecht vast

Vorig jaar stonden agenten bij V. op de stoep. Hij zou direct hebben bekend en ook hebben gezegd dat dit een opluchting voor hem was. "Toch heeft hij 35 jaar lang bewust gezwegen, kennelijk in de hoop dat het nooit zou worden ontdekt", zei de officier van justitie vandaag. "De verdachte heeft nooit verantwoordelijkheid genomen, zelfs niet toen zijn broer enige tijd onterecht heeft vastgezeten."

De verkrachting heeft ingrijpende en blijvende gevolgen gehad voor het slachtoffer. Ze heeft haar moeder gesmeekt om te verhuizen, maar daar zou geen geld voor zijn geweest. "Ik moest bijna overgeven van de gedachte dat ik daar moest blijven wonen", zei ze in de rechtbank.

Over twee weken doet de rechtbank uitspraak.