NOS Nieuws - Algemeen

Bij een Russische aanval op het centrum van de Oekraïense stad Soemy zijn zeker vier mensen gedood. 27 anderen raakten gewond, meldt de regionale gouverneur. Het Russische leger gebruikte zware glijbommen om Soemy te raken.

Bij de aanval werden meerdere appartementsgebouwen en winkels in een drukke straat geraakt, zegt de militaire leiding van de stad. Onder de doden zijn onder meer een kind van 5 jaar en haar moeder. De gewonden zijn overgebracht naar het ziekenhuis. Mogelijk liggen er nog mensen onder het puin.

Eerder gisteren voerde Rusland ook al aanvallen met glijbommen uit in de grensregio Soemy. Daarbij werd één persoon gedood. Verderop, in de zuidoostelijke regio Dnipropetrovsk, werden aanvallen uitgevoerd met drones, artillerie en bommen. Daarbij vielen drie doden. In Zaporizja werden twee mensen gedood.

De nieuwe aanvallen volgen op de zware bombardementen van donderdag op Kyiv. Daarbij kwamen zeker 30 mensen om het leven. De burgemeester van de hoofdstad noemde het de grootste aanvallen op zijn stad tot nu toe. Vanwege de aanvallen was er gisteren in Kyiv een dag van rouw.

De waargenomen drones die eind vorig jaar onder meer boven vliegbases Volkel en Eindhoven vlogen, waren hoogstwaarschijnlijk afkomstig van Russische schepen. Die lagen op dat moment voor de kust van Nederland, schrijven onderzoekers van het Britse International Institute for Strategic Studies (IISS).

De onderzoekers namen 144 meldingen in 13 Europese landen onder de loep, vanaf augustus 2024. Het gaat om meldingen over professionele militair-uitziende toestellen, tussen de drie en zes meter breed. Ze vlogen laag, zonder voortijdig gezien te worden door de radar. Ook verdwenen ze snel bij ontdekking en bleef de herkomst van de drones in alle gevallen onbekend.

Volgens de denktank zijn de drones waarschijnlijk afkomstig van schepen van de Russische schaduwvloot. Bij ieder incident waren er een of meer verdachte schepen nabij de Nederlandse kust. Tankers van de schaduwvloot varen onder een andere vlag als dekmantel om oliesancties te omzeilen.

Drones?

Bij meldingen over drones gaat het lang niet altijd daadwerkelijk over drones. Vaak ontbreekt hard bewijs, zeggen experts. Ze wezen er in het verleden op dat sensoren en radars (kleinere) drones vaak niet goed kunnen detecteren en vastleggen. Ook kunnen mensen valse meldingen doen, waarbij ze bijvoorbeeld lampjes van een helikopter of een vliegtuig zien. Over die twijfels publiceerden we eind vorig jaar dit artikel: Geen bewijs voor drones, maar volgens experts moeten we alert zijn.

"Het was hoogstwaarschijnlijk het werk van het Kremlin", schrijft de denktank. "We stellen vast dat het waarschijnlijk schepen waren met een Russische achtergrond, die werden gebruikt als lanceer- en opvangplatform voor drones als onderdeel van de bredere onconventionele oorlog van het Kremlin in Europa."

Volgens de denktank was het doel van de Russische operatie om de NAVO-luchtverdediging te testen. Ook zouden de Russen hebben willen zien hoe ver ieder land wilde gaan met het verhelpen van de dreiging: enkel observeren of ook echt de drone neerschieten.

De denktank maakt overigens de kanttekening dat niet elke melding van een drone betekent dat Rusland erachter zat of dat het daadwerkelijk een drone was. Maar er is wel sprake van een patroon door heel Europa, dat niet kan worden verklaard door bijvoorbeeld hobbyactiviteiten of mensen die per abuis dachten een drone gezien te hebben.

De onderzoekers wijzen naar drie specifieke schepen, vanwaar de drones zouden zijn opgestegen. De Cgas Leopard en de Tranquil Sea lagen ten tijde van de incidenten voor anker op de Noordzee. De Arctica lag voor anker bij het Franse Duinkerken. Die Arctica was ook steeds in de buurt toen er drones werden gezien in Denemarken en Frankrijk.

Meerdere incidenten

IISS spreekt van negen incidenten in Nederland tussen november en december 2025. Ook de militaire vliegbasis Gilze-Rijen nam in die periode drones waar, maar wordt niet specifiek bij naam genoemd in het rapport, schrijft Omroep Brabant.

De onderzoekers stellen dat vliegbasis Volkel drie keer doelwit was van Russische onbemande drones in november en december vorig jaar. De denktank noemt Volkel een "zeer gevoelige plek" vanwege de Amerikaanse atoombommen die er liggen opgeslagen.

Op 21 november werden door Defensie tussen 19.00 en 21.00 uur 's avonds tot wel tien drones boven de vliegbasis waargenomen. Militairen probeerden vanaf de grond toestellen neer te schieten, maar deden dat zonder succes.

De avond daarop werd op vliegbasis Eindhoven en het aangrenzende Eindhoven Airport het vliegverkeer stilgelegd vanwege onbekende dronewaarnemingen. Ook in de ochtend van 7 december werd een drone gezien bij vliegbasis Volkel. Twee F-35's stegen op in een poging de drone te onderscheppen.

De werkzaamheden aan kabels op het spoor bij Rotterdam duren zeker tot maandagochtend 05.00 uur, zegt ProRail. Eerder dacht de spoorbeheerder dat treinritten tussen Rotterdam en het zuiden dit weekend konden worden hervat.

Maandag gingen door een brand in een kabelgoot zo'n 200 kabels kapot. In eerste instantie werd nog uitgegaan van honderd beschadigde kabels. ProRail moet nu voor de vierde keer concluderen dat het herstel lastiger is dan gedacht.

"Het is een monnikenwerk dat in Rotterdam uitgevoerd wordt", aldus de organisatie. "In sommige kabels zitten wel tientallen adertjes die één voor één aan elkaar gelast moeten worden. Dat de labels die op de kabels zaten ook verbrand zijn, maakt het werk complex."

Na het lassen van iedere afzonderlijke kabel moeten de kabels gecontroleerd worden. Ook moet het spoor ontroest worden. In de kabelgoot is weinig ruimte, waardoor ProRail daar maar met vier man tegelijk kan werken, licht de spoorbeheerder toe.

Stopbussen

Door de werkzaamheden is er tussen Rotterdam en Zwijndrecht geen treinverkeer mogelijk. Er rijden stopbussen tussen Rotterdam Centraal, Rotterdam Blaak, Rotterdam Zuid, Rotterdam Lombardijen, Barendrecht en Zwijndrecht.

Internationale treinen en goederentreinen worden tot maandagochtend omgeleid.

De NAVO-landen gaan hun "ijzersterke toewijding" aan het bondgenootschap en de steun aan Oekraïne opnieuw vastleggen in hun slotverklaring van de NAVO-top volgende week. Dat melden ingewijden aan persbureau Reuters.

Ook willen de bondgenoten volgend jaar 70 miljard euro geven aan Oekraïne voor militaire uitgaven. Voor het jaar daarna zou het om een soortgelijk bedrag gaan.

De definitieve tekst moet nog wel officieel worden vastgesteld door de NAVO-leiders op de top in de Turkse hoofdstad Ankara volgende week.

Die "ijzersterke" toewijding aan de verdediging van de NAVO zou dus ook worden onderschreven door de Amerikaanse president Trump. De afgelopen jaren zaaide hij veel twijfel over zijn steun aan het militaire bondgenootschap.

Trump vindt dat de andere NAVO-landen niet genoeg bijdragen aan het bondgenootschap. Na de top in Den Haag vorig jaar zeiden alle landen toe om de defensie-uitgaven per land te verhogen naar 5 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

Heroverwegen troepeninzet

Maar de Verenigde Staten zijn nog altijd niet tevreden over de inzet van de andere NAVO-landen. De komende zes maanden gaan de Amerikanen heroverwegen welke troepen en militaire bases ze in Europa willen houden, zei de Amerikaanse defensieminister Hegseth vorige maand in Brussel.

De slotverklaring van volgende week zou benadrukken dat de Europese bondgenoten en Canada, samen met de VS, meer verantwoordelijkheid op zich zullen nemen voor de verdediging van de NAVO.

Volgens Reuters spreken de bondgenoten zich in de slotverklaring ook uit over Iran. Het land zou nooit een nucleair wapen mogen hebben en moet de vrije doorvaart in de Straat van Hormuz respecteren. De VS was de afgelopen maanden niet te spreken over de Europese rol in de oorlog met Iran. NAVO-bondgenoten gaven bijvoorbeeld geen toestemming om de Amerikanen aanvallen te laten uitvoeren vanaf hun grondgebied.

Amerikaanse historici hadden zich geen beter verjaardagscadeau kunnen wensen voor de viering van het 250-jarige bestaan van hun land. In het Verenigd Koninkrijk is een zeldzame druk van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring gevonden.

Het gaat om een exemplaar dat is gedrukt in Exeter in de Amerikaanse staat New Hampshire. Van de Exeter-versie zijn tot nu toe elf exemplaren bewaard gebleven. Het is voor het eerst dat er een buiten de Verenigde Staten is gevonden.

De documenten werden gedrukt tussen 16 en 19 juli 1776 om het nieuws over het goedkeuren van de verklaring op 4 juli snel te verspreiden in de dertien toenmalige Britse kolonies.

'Vlinders in buik'

Het document werd in mei gevonden door een vrijwilliger van de nationale archieven in Londen. Hij stuitte op het blaadje toen hij de verslagen van een Britse kapitein over de verovering van het Amerikaanse kaperschip Dalton door de Britten bestudeerde.

"Ik dacht o ja, oké. Dit is absoluut een onafhankelijkheidsverklaring", vertelt Michael Scurr tegen persbureau AP. Het exemplaar zat als bijlage in het verslag en werd aangeduid met het onbeduidende "nog een document".

Scurr voelde vlinders in zijn buik toen hij het papiertje opensloeg en besefte wat het was, vertelt hij tegen de Britse omroep BBC.

Volgens het Britse archief is de vondst ook bijzonder omdat het om het enige exemplaar tot nu toe gaat dat tijdens een militaire actie in beslag is genomen.

Het schip de Dalton werd door de Britse marine op kerstavond in 1776 na een urenlange achtervolging bij Portugal geënterd. De bemanning werd naar Plymouth in Engeland gebracht en daar gevangen gezet.

Om aanspraak te maken op een beloning, moesten Britse kapiteins met in beslaggenomen documenten bewijzen dat ze een schip hadden veroverd. Volgens het archief hebben de Britten zo'n 3600 schepen buitgemaakt tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog.

Aan de andere kant van de oceaan reageren Amerikaanse historici enthousiast op de Britse ontdekking. "Deze kopie van de Onafhankelijkheidsverklaring vormt een directe link naar de kapitein van de Dalton, die het nieuws van de Amerikaanse onafhankelijkheid wereldkundig wilde maken", zegt directeur Matthew Skic van het Museum van de Amerikaanse Revolutie in Philadelphia. "Het is een tastbare verbinding met het verleden, want het vasthouden van dat stuk papier door een archivaris brengt ons terug naar 1776", aldus Skic.

Vanwege het 250-jarige bestaan van de VS wordt het exemplaar in het archief in Londen tentoongesteld.

'Ons koninklijke huwelijk', zo noemen de Amerikanen de bruiloft van popster Taylor Swift en Americanfootballspeler Travis Kelce. Het koppel geeft vanavond een huwelijksfeest met zo'n duizend gasten in evenementenhal Madison Square Garden in New York, meldt persbureau AP, dat de vergunning heeft gezien.

Het bruidspaar heeft zelf niets aangekondigd over de huwelijksvoltrekking, maar rond de beroemde sport- en evenementenarena in hartje Manhattan is het een drukte van belang. Internationale media, fans en voorbijgangers proberen een glimp op te vangen van wat er in de hal te gebeuren staat. Het zijn niet alleen de roddelbladen die de aanstaande bruiloft verslaan. Nieuwsmedia als CNN en de BBC houden liveblogs bij.

Een politiebron bevestigt aan AP dat Swift en Kelce gisteravond een diner met honderd gasten hadden georganiseerd als aftrap van de festiviteiten. Een reeks geblindeerde auto's reed toen onder tenten bij de arena door om gasten af te zetten. Laat op de avond verlieten deftig aangeklede obers in rood-wit tenue het gebouw.

Of het feest van vanavond daadwerkelijk een trouwceremonie omvat is niet zeker. Tabloid The New York Post meldt op basis van bronnen dat het stel al getrouwd is.

De huwelijksvoltrekking zou in kleine kring hebben plaatsgevonden in Tennessee. Dat zou volgens de tabloid stroken met berichten dat Swift en Kelce bij de burgerlijke stand in New York tot nu toe geen aanvraag lijken te hebben gedaan om te trouwen.

Het stel liet vandaag overigens wel van zich horen met een donatie van 26 miljoen dollar aan meerdere goede doelen in New York, Tennessee en Missouri, de staat waar Kelce voor de Kansas City Chiefs speelt. Het geld gaat onder meer naar voedselbanken. Zangeres Dolly Parton bedankte het stel in een videoboodschap voor een donatie van 2 miljoen aan haar stichting die Amerikaanse kinderen van gratis boeken voorziet.

Bekende gasten

Fans van Swift leek het onwaarschijnlijk dat 's werelds rijkste vrouwelijke artiest voor haar ja-woord een weinig romantische sportarena had uitgekozen. Toch werd het de afgelopen dagen steeds duidelijker dat er in die hal feest gevierd zal worden. Er lekten vergunningen uit voor wegafsluitingen rond Madison Square Garden en heel wat familieleden en bekende vrienden van het stel werden in New York gespot.

De locatie heeft voor het sterrenkoppel een groot pluspunt: privacy. Het gebouw kan goed beveiligd worden, heeft een gesloten dak en er zijn geen ramen.

Dat is ook prettig voor de vele bekende gasten die waarschijnlijk bij het huwelijksfeest zijn. Het zou bijvoorbeeld gaan om zangeressen Selena Gomez en Sabrina Carpenter, model Gigi Hadid, presentator Graham Norton, teamleden van Kelce en bekende Amerikaanse sportcommentatoren. Zangeres Stevie Nicks treedt hoogstwaarschijnlijk op.

Ook heeft 'the Garden' genoeg oppervlak om een eigen decor te bouwen. Naar verluidt wordt de arena omgetoverd in een sprookjesachtige tuin. Vandaag verschenen foto's van perzikkleurige bloemstukken en roze gordijnen, eerder was te zien hoe namaakbomen en piano's werden uitgeladen.

Of er uiteindelijk beeld van het huwelijksfeest naar buiten komt is onzeker. Gasten en medewerkers is volgens Amerikaanse media gevraagd om geheimhoudingsverklaringen te tekenen. The New York Post schrijft dat politieagenten in en bij de arena geen mobiele telefoon bij zich mogen hebben.

Het had een feest voor alle Amerikanen moeten worden, maar uit alles blijkt dat president Trump vooral zichzelf de hoofdrol heeft gegeven bij de viering van 250 jaar Verenigde Staten. Zo warmde Trumps huiszanger Lee Greenwood vorige week het publiek op met zijn jaren 80-hit God Bless the USA, terwijl de menigte wachtte op de komst van Trump bij de grote openingsavond van de jubileumviering.

Het was het aftrapmoment voor twee weken vol evenementen om het goedkeuren van de onafhankelijkheidsverklaring in 1776 te vieren. Evenementen waarin Trump de hoofdrol heeft gepakt, nadat hij de onpartijdige Congrescommissie 'America 250' buitenspel had gezet.

Eerst probeerde Trump deze commissie naar zijn hand te zetten. Toen dat niet lukte, richtte hij 'Freedom 250' op. 'America 250' kreeg vervolgens slechts een zesde van het budget van 150 miljoen dollar die voor de viering is vrijgemaakt. Daarmee kon de organisatie meerdere kleine evenementen organiseren en twee grote vieringen in Los Angeles en New York. Het gros van het budget ging naar 'Freedom 250'.

'Freedom 250' organiseerde onder meer 'The Great American State Fair', een braderie waar alle Amerikaanse staten en territoria zichzelf met kramen kunnen laten vertegenwoordigen midden in Washington D.C. Een niet-politiek evenement waar de organisatie vooral de verbondenheid van alle staten zou vieren, met acht artiesten die live zouden optreden.

Al snel kreeg deze eenmalige jaarmarkt te maken met tegenslagen: tien staten weigerden delegaties te sturen. Ze deden dit vanwege hoge kosten, maar ook om politieke redenen. Vrijwilligers of organisaties vervangen sommige afwezige staten, maar de kraampjes die bedoeld zijn voor Connecticut, Oregon, Washington, Maine en Alaska blijven leeg. Wie een indruk van deze staten wil krijgen, stuit op een gesloten ruimte, ingericht met een enkele strandstoel.

Zes artiesten, waaronder The Commodores en Milli Vanilli, trokken zich wegens twijfels over de onafhankelijkheid van het evenement terug.

Als gevolg daarvan trok Trump de viering naar zich toe. Hij kondigde als aftrapevenement een "rally to end all rallies" aan in combinatie met "The most spectacular TRUMP RALLY of them all", gepland voor 4 juli.

Eerder werkte 'Freedom 250' al mee aan een kooigevecht bij het Witte Huis en kondigde het een autorace door Washington D.C. aan. Zo maakte 'Freedom 250' van de viering vooral een verjaardagscadeau voor de Trump-aanhang.

Volgens Alan Zibel van de progressieve belangenorganisatie Public Citizen valt deze viering binnen Trumps visie op Amerika: "In Trumps ogen zijn hijzelf en zijn achterban de enigen die het verdienen om gevierd te worden."

"Deze viering waarin Trump centraal staat, is tekenend voor zijn autoritaire ambities", zegt Zibel. "Trump heeft niets met constitutionele democratie; dat is zichtbaar in zijn verlangen om deze viering naar zich toe te trekken."

Zibel wijst al lopend over het terrein aan waar hij Trumps invloed ziet. Bijvoorbeeld in het gebrek aan aandacht voor inheemse volkeren in het rijdende museum The Freedom Truck. Of hoeveel aandacht er is voor christelijk-conservatieve waarden, terwijl andere religies en overtuigingen niet vertegenwoordigd zijn.

"Het geeft een afgezaagd en opgeschoond beeld van de geschiedenis voor de 250ste verjaardag van Amerika, terwijl dit juist een kans zou moeten zijn voor reflectie", concludeert Zibel teleurgesteld.

Een nieuwe gouden eeuw

'Freedom 250'-CEO Keith Krach claimt volledige onpartijdigheid en ook bezoekers van de braderie lijken zich niet bezig te houden met Zibels zorgen. Pam uit Oklahoma nam speciaal vrij om langs te kunnen komen. In een felrood-wit-blauwe outfit zegt zij: "We zijn Amerikanen, geen Republikeinen, Democraten of onafhankelijken. Dit is voor iedereen, het evenement heet geen 'Republican 250'."

Dat sentiment deelt Manny uit Maryland, wiens kleding geheel met de Amerikaanse vlag is bedrukt. "Als je trots bent op je land, dan ben je hier welkom. Ik ben erg vaderlandslievend. Ik was zelfs bij de toespraak van Trump, dat was geweldig!"

Trump wijdde in die toespraak bij de opening van de braderie vorige week weinig woorden aan de afgelopen 250 jaar of aan saamhorigheid. Wel vergeleek hij zichzelf met de grondleggers: "Net zoals die patriotten in 1776, hebben wij de macht teruggepakt van de vervreemde politieke elite."

Vervolgens kwamen vooral zijn eigen presidentschap en successen aan bod. Over Iran, zijn 'Big Beautiful Bill' en zijn voorganger Biden. Tot slot legt hij de nadruk op het nu en de komende 250 jaar, die hij belooft met een gouden eeuw in te leiden.

Bent wijst naar de witte plukken dons die nog op de stoep liggen. Daar werd vanochtend een man gereanimeerd na een schietpartij, vertelt de bewoner van de Nieuwe Binnenweg in Rotterdam.

Rond 05.30 uur werd de nachtrust in de bekende uitgaansstraat verstoord. Het slachtoffer (32) werd zwaargewond naar het Erasmus MC gebracht, waar hij aan zijn verwondingen overleed.

De Nieuwe Binnenweg staat bekend om zijn winkels, cafés, restaurants en uitgaansgelegenheden met veel publiek. Tegelijkertijd is het al decennialang een straat waar zorgen bestaan over overlast en veiligheid.

Aan de schietpartij van vanochtend ging volgens de politie een vechtpartij vooraf. Vier vrouwen en drie mannen zijn aangehouden. Sommigen zaten in een auto.

Bent werd wakker van de schoten. "Ik hoorde zeven schoten en hard geschreeuw, vooral van jonge vrouwen", vertelt hij. Toen hij uit het raam keek, zag hij hoe hulpverleners de jas van het slachtoffer openknipten terwijl die op straat lag.

"Vanaf dat moment zag ik binnen een paar minuten vijftien politieauto's in de straat." In eerste instantie dacht hij dat er meer slachtoffers waren. "Verderop in de straat lagen ook mensen op de grond, maar later bleek dat het om aangehouden verdachten ging."

Bent woont er al zes jaar en zegt dat hij vaker incidenten heeft meegemaakt. "Ik heb hier al meerdere dingen voor de deur zien gebeuren. Het is wat dat betreft een beruchte straat." Toch is hij geschrokken. "Dit is gewoon tragisch." Hij vermoedt dat de betrokkenen uit het uitgaanspubliek kwamen.

Lange winkelstraat

De Nieuwe Binnenweg is een van de langste en bekendste winkelstraten van Rotterdam en verbindt het centrum met Rotterdam-West.

Sinds de jaren 80 kampte het gebied met drugscriminaliteit en verloedering. Daarna werd door de gemeente en ondernemers geïnvesteerd in de straat, waardoor het straatbeeld veranderde en de Nieuwe Binnenweg zich ontwikkelde tot een levendig gebied.

Toch klinkt de laatste jaren opnieuw kritiek vanwege overlast, onder meer door dakloosheid en drugsgebruik op straat. Tijdens de nieuwjaarsnacht van 2019 werd rapper Feis doodgeschoten na een schietpartij bij een kroeg op de Nieuwe Binnenweg.

'Vrouwen zonder schoenen'

Ook Karin Hooijmans, die om de hoek aan het J.A. Deelderplein woont, werd wakker van de schoten. "Toen heb ik direct de politie gebeld en ben ik uit het raam gaan kijken." Ze bleek niet de eerste die alarm sloeg: de politie was al ter plaatse. Hooijmans zag op het plein een zwarte BMW staan, vlak bij een bakker aan de Nieuwe Binnenweg.

"Ik zag twee vrouwen zonder schoenen, schaars gekleed. Ik hoorde veel geschreeuw. 'Ik heb het niet gedaan!', hoorde ik meerdere keren."

Het J.A. Deelderplein en de Nieuwe Binnenweg zijn omringd door cafés, koffiezaken en andere horecagelegenheden. Hooijmans woont al 35 jaar aan het plein. "Het is een horecagebied, dus er gebeurt hier veel. Het vuur zit erin, zal ik maar zeggen."

Een deel van de straat en het plein bleef tot ongeveer 10.30 uur afgezet voor sporenonderzoek. Later op de ochtend sleepte de politie de zwarte BMW en een grijze Volkswagen Golf weg.

In de nacht van woensdag op donderdag was er ook al een schietpartij op de Nieuwe Binnenweg. Daarbij raakte één persoon gewond en werd naar het ziekenhuis afgevoerd. Of er een verband is tussen beide incidenten, is onbekend.

Tot dusver viel het mee met de verwachte hitte op het WK voetbal. Maar deze week kampt een deel van de Verenigde Staten met een combinatie van hoge temperaturen en hoge luchtvochtigheid. In Kansas City, waar Colombia vannacht speelt tegen Ghana, geldt bij de aftrap zelfs een waarschuwing voor extreme hitte.

Die hitte kan ten koste gaan van het spel. En in extreme gevallen gevaarlijk zijn voor spelers en toeschouwers.

Ook als Frankrijk morgen speelt tegen Paraguay in Philadelphia loopt de hittekracht flink op, waarschuwt World Weather Attribution, een groep wetenschappers. Mogelijk gaat de gevoelstemperatuur zelfs door de grens die FIFPro, de vakbond voor voetballers, ziet als veilig. Zowel in Philadelphia als Kansas City heeft het stadion geen airco.

Hoe zwaar het is dan te presteren, weet Nick Marsman. De keeper ging hartje zomer 2021 van Feyenoord naar Inter Miami, een club in de Major League Soccer (MLS). "De eerste weken waren wel echt een schok", zegt Marsman. "De eerste dagen trainde ik een halfuurtje met de keeperstrainer. Daarna ben je gebroken."

Enorm prestatieverlies

Onderzoek bevestigt de impact van hitte. Tijdens het sporten gaat veel energie naar de spieren. "Daarvan wordt 80 procent omgezet in warmte", zegt Thijs Eijsvogels, onderzoeker bij het Radboudumc. Het lichaam probeert die warmte kwijt te raken. Maar hoe warmer en vochtiger het is, hoe minder dat lukt. Het lichaam warmt op, wat ten koste gaat van prestaties.

In aanloop naar de Olympische Spelen in Tokio liet Eijsvogels atleten zich inspannen in een klimaatkamer. "We zagen een enorm verlies in prestatie", zegt Eijsvogels. "Gemiddeld nam de prestatie met 26 procent af. Maar er was een enorme variatie. Bij de een was het 10 procent maar soms ook meer dan 40 procent."

WK-organisator FIFA nam diverse maatregelen. Meest zichtbaar zijn de veelbesproken drinkpauzes. Voor de speeltijden van wedstrijden is mede gekeken naar het verwachte weer. Verder zegt de FIFA het weer nauwlettend te volgen. Maar de bond noemt in een reactie geen precieze (gevoels)temperaturen voor uitstel. Terwijl FIFPro en andere organisaties dat wel adviseren.

Hitte als wapen

WK-teams bereiden zich natuurlijk voor op de hitte. Volgens Eijsvogels is hier ook steeds meer kennis over. Zo is het belangrijk dat spelers acclimatiseren. Dat kan in tien tot veertien dagen, al duurt het bij de een korter en de ander langer. "Ze gaan eerder en meer zweten en krijgen in rust ook een lagere kerntemperatuur", zegt Eijsvogels. Doorgaans is iedereen geacclimatiseerd na drie weken in de hitte te hebben doorgebracht.

De hitte was voor Inter Miami soms ook een wapen tegen minder geacclimatiseerde MLS-teams. Noordelijke ploegen, uit bijvoorbeeld Toronto, speelden thuis in koele omstandigheden, om kort daarna bij 30 graden te moeten aantreden. "In thuiswedstrijden zag je soms dat het in de eerste helft gelijk op ging", zegt Marsman. "Maar in de tweede helft was de tegenstander helemaal op. Er waren zo best wat wedstrijden die we over de streep trokken."

Koelvesten en ijshanddoeken

Naast dat ze moeten acclimatiseren, moeten teams volgens Eijsvogels vooral letten op voldoende drinken en koelen. Om de lichaamstemperatuur niet te veel te laten oplopen, gebeurt dat koelen voor, tijdens en na de wedstrijden. Reservespelers zitten soms in koelvesten op de bank. Spelers koelen zich met ijshanddoeken en drinken veel (koude) dranken.

Ook bij Inter Miami was er intensieve begeleiding om koel te blijven, zegt Marsman. Tijdens trainingen stonden er tenten met airco. En de staf hield precies in de gaten of spelers genoeg hadden gedronken. Zo moesten ze zich regelmatig wegen en plassen in een potje om te testen hoeveel mineralen en vocht ze verloren.

Ondanks alle voorzorg ging de hitte volgens Marsman soms ten koste van het niveau. Zeker als er gespeeld werd op een ongunstig moment. "Er waren best wat wedstrijden dat het spel er wat vertraagd uitzag", zegt Marsman. "Op het moment zelf snakte je er soms wel even naar dat je een hele training voluit kon gaan, zoals je in Europa deed."

Sinds in 1994 het vorige WK voetbal in de Verenigde Staten warmde de regio door klimaatverandering 0,7 graden Celsius op. Die opwarming vergroot ook de kans op een hoge hittekracht tijdens wedstrijden. Zowel in de amateur- en topsport is steeds meer aandacht voor het omgaan met hittestress.

De Europese lidstaten hebben zes Russen op de sanctielijst geplaatst voor hun betrokkenheid bij het ontwikkelen van chemische wapens. Het gaat in het bijzonder om de gifstof epibatidine, de stof die werd aangetroffen in het lichaam van Aleksej Navalny.

De Russische oppositieleider werd in 2024 met die stof vergiftigd in zijn cel in een strafkolonie, concludeerden Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Zweden begin dit jaar in een gezamenlijk onderzoek.

De stof komt voor in kikkers in Zuid-Amerika, maar is normaal gesproken niet in Rusland te vinden. Het gif van de pijlgifkikker zorgt voor spierverlamming, waarna iemand die de stof heeft toegediend gekregen door verstikking om het leven komt.

Onderzoekers

De zes Russen die nu op de sanctielijst zijn gezet, zijn wetenschappers en onderzoekers "in de militaire sfeer", aldus de EU. Sommigen onderzochten de gifstof en publiceerden artikelen hierover. Op die manier hebben ze geholpen bij de ontwikkeling van epibatidine als chemische wapen, aldus de EU.

Hun financiële tegoeden in de EU worden bevroren en ze mogen de EU niet meer inreizen. Ook is het nu strafbaar voor anderen om hen indirect of direct geld of andere economische middelen te geven.

De zes zijn niet de eersten die sancties opgelegd krijgen voor het ontwikkelen van chemische wapens. Inmiddels staan er in totaal 31 personen en zes organisaties of bedrijven op de sanctielijst hiervoor.

Een van de twee personen die afgelopen zaterdag op het strand in Renesse door de bliksem werden geraakt, is overleden. Dat bevestigt de politie. Het gaat om een 60-jarige man uit Duitsland.

De man liep samen met zijn vrouw langs een strandpaviljoen toen beiden door de bliksem werden getroffen. Er werd een traumahelikopter opgeroepen en getuigen zagen dat een van de gewonden werd gereanimeerd, schrijft Omroep Zeeland.

Over de toestand van de echtgenote van de man is niets bekendgemaakt.

Zeldzaam

Zaterdagmiddag trokken forse onweersbuien langs de Zeeuwse kust. Eerder op de dag werd een medewerker van Concert at Sea opgenomen in het ziekenhuis nadat het festivalterrein werd getroffen door een blikseminslag. Het evenement werd toen tijdelijk stilgelegd.

In totaal werden tien medewerkers van het festival medisch onderzocht. Negen van hen konden direct na de check weer aan het werk.

In Nederland worden maar heel weinig mensen rechtstreeks door de bliksem getroffen. Volgens cijfers van het KNMI sterven gemiddeld een tot twee personen per jaar als gevolg van een blikseminslag.

Minister Boekholt-O'Sullivan (Volkshuisvesting) schrapt het plan van het vorige kabinet om het wonen in een vakantiehuisje voor tien jaar legaal te maken. In plaats daarvan wil ze permanente bewoners met rust laten, tenzij er "zwaarwegende redenen" zijn om in te grijpen.

Boekholt zei na afloop van de ministerraad dat de inzet van het nieuwe kabinet blijft dat mensen die al in een vakantiehuisje wonen, daar mogen blijven. Ze wijst erop dat de woningnood hoog is en dat sommige mensen daarom zijn aangewezen op dit soort huisvesting.

Het plan van haar voorganger om permanente bewoning voor een periode te legaliseren, is volgens haar onuitvoerbaar. Het zou te weinig rekening houden met de verschillende omstandigheden van de bewoners, of ze bijvoorbeeld eigenaar zijn of het huisje huren.

'Schrijnende gevallen'

De minister heeft nu met gemeenten afgesproken dat mensen die al in een vakantiehuisje wonen daar mogen blijven. Tenzij er bijvoorbeeld sprake is van een onveilige situatie, ondermijning of een andere zwaarwegende reden.

In dat geval wordt gekeken of het om "schrijnende gevallen" gaat, voor wie een passende oplossing moet worden gezocht, of om zelfredzame mensen met wie een termijn wordt afgesproken waarbinnen ze een nieuwe woning moeten vinden.

"Bewoners kunnen nooit zomaar op straat komen te staan", schrijft Boekholt vandaag in een brief aan de Tweede Kamer.

Recreatiewoningen zijn niet gebouwd voor permanente bewoning. Ze hoeven niet aan de strenge eisen te voldoen die gelden voor volwaardige woningen.

Vorig jaar stonden bijna 60.000 mensen ingeschreven in een vakantiepark. Het werkelijke aantal vaste bewoners ligt waarschijnlijk hoger.

Slachtoffers van zware misdrijven zouden een vergoeding moeten ontvangen als een dader een lagere straf krijgt omdat een rechtszaak vertraging heeft opgelopen, zegt het Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds- en Zedenslachtoffers (Langzs). De belangenorganisatie reageert op onderzoek van RTL Nieuws over daders die zo'n strafkorting kregen doordat hun vonnis te lang op zich liet wachten.

De organisatie denkt aan een vergoeding van 120 euro. Dat het is bedrag dat verdachten die onterecht vastzaten krijgen per dag gevangenschap. Zo'n vergoeding is ook passend voor slachtoffers als daders strafkorting krijgen omdat een zaak te lang op zich liet wachten. "Omdat de overheid te laks is geweest met een voorspoedige behandeling van de strafzaak."

Langzs wijst erop dat slachtoffers niets krijgen als ze ten onrechte langer op berechting moeten wachten. Dat kan ervoor zorgen dat slachtoffers vaker psychische problemen krijgen en hun rouwverwerking stagneert. Langzs zegt dat de organisatie het probleem over strafvermindering "al jarenlang onder de aandacht van diverse ministers van Justitie" brengt.

Tot drie jaar minder cel

RTL analyseerde 156.000 vonnissen tussen 2008 en juli 2026. In 669 gevallen kregen daders van zware misdrijven als moord en kindermisbruik strafcompensatie omdat hun zaak niet op tijd werd behandeld. Sommigen hoefden daardoor tot drie jaar minder lang de gevangenis in.

Zo kreeg een verdachte die veroordeeld was voor poging tot moord drie jaar strafvermindering. Een vader die zijn dochter verkrachtte, kreeg twee maanden strafvermindering.

Volgens Langzs is het "verloop in de gehele strafrechtketen op dit moment dramatisch te noemen". De organisatie wil dat alle partijen die werkzaam zijn in het strafrecht door de overheid voldoende worden gefaciliteerd en gefinancierd om de zaken op orde te krijgen.

Aan de Costa Brava in het oosten van Spanje is een grote bosbrand uitgebroken. In meerdere gemeenten in de kuststrook van de Middellandse Zee is daarom een lockdown aangekondigd door de autoriteiten.

Inwoners van het gebied hebben een waarschuwing gekregen om binnen te blijven vanwege de hevige rook die vrijkomt bij de brand.

Volgens Spaanse media brak er vanochtend in La Bisbal d'Empordà een grote bosbrand uit, maar hebben kleinere branden zich verspreid naar naburige plaatsen. Volgens de brandweer breiden de branden zich uit door de wind. Die veroorzaakt nieuwe branden en maakt het lastig om te blussen.

Spaanse media melden dat de brand mogelijk door wegwerkzaamheden is ontstaan vanochtend. De Catalaanse politie meldt dat er een man is aangehouden. "Alles wijst erop dat de brand is ontstaan terwijl hij aan het werk was met een haakse slijper langs de weg."

Nederlander Guido Tuin is in het gebied op vakantie:

De grote brand heeft inmiddels al 2000 hectare land verwoest, meldt de regionale omroep 3Catinfo. De brandweer vreest dat er potentieel 8000 hectare in vlammen op kan gaan. Zo'n 400 brandweerlieden zullen de hele nacht blijven blussen.

Ook vanuit de ruimte is de brand duidelijk zichtbaar. Op satellietbeelden is te zien dat de rookpluim over de Middellandse Zee trekt, tot boven Mallorca.

De Catalaanse president Illa heeft inwoners opgedragen om de instructies van de brandweer en andere hulpdiensten op te volgen en binnen te blijven. Ook riep hij mensen met een tweede huis in het gebied op daar voorlopig niet heen te gaan, omdat meerdere wegen afgesloten zijn. Door niet onnodig te gaan reizen, blijven de wegen vrij voor de hulpdiensten.

Illa heeft de Spaanse regering gevraagd om hulp van de militaire noodhulpdienst, ter ondersteuning van de brandweerploegen die aanwezig zijn.

In de laatste podcast De Stemming van dit seizoen blikken Joost en Marleen terug op het stikstofdebat en kijken ze vast vooruit naar de begrotingsbesprekingen in augustus. Voor die begroting heeft het kabinet nog wel steun nodig van de oppositie en dat kan nog wel eens een probleem worden. Dus wrongen minister Heinen en premier Jetten zich in allerlei bochten om zoveel mogelijk partijen aan boord te krijgen voor een zo breed mogelijk draagvlak.

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Kakkerlakken met duikpakjes zijn in de toekomst mogelijk inzetbaar voor zoek- en reddingsoperaties, bijvoorbeeld na overstromingen. Onderzoekers van technische universiteiten in Singapore en Japan hebben een duikpak met zuurstoffles voor de insecten ontwikkeld, waarmee deze tot drie uur onder water kunnen overleven.

De onderzoekers gebruikten de sissende kakkerlak uit Madagaskar, die enkele centimeters groot wordt en tot 15 gram kan dragen. Het duikpakje weegt 5,5 gram, wat ruimte laat voor verdere ontwikkeling van het apparaatje. Zo kan die in de toekomst worden uitgerust met sensoren of een navigatiesysteem.

De "amfibische cyborg-insecten", zoals de wetenschappers de kakkerlakken noemen, kunnen door de gebruikers worden aangestuurd. Door het compacte ontwerp van het duikpakje en het lage energieverbruik kunnen de insecten zich bewegen door krappe en rommelige ruimtes, zowel op land als onder water.

Kakkerlakken ademen via ademopeningen op hun borst. Een zuurstofgenerator voorziet de diertjes via slangetjes van zuurstof.

Afstandsbediening

Het besturen van insecten is niet nieuw. In 2022 hadden onderzoekers uit Japan al een apparaat ontwikkeld waarmee de kakkerlakken bestuurd konden worden met een afstandsbediening.

Zo worden ze met elektrische signalen aangestuurd om te zoeken naar overlevenden na bijvoorbeeld een aardbeving. De uitvinding is nog niet inzetbaar omdat de besturing van de diertjes nog niet vlekkeloos verloopt.

Pijnlijk?

Het onderzoek over de duikpakjes roept nog wel vragen op, bijvoorbeeld over diervriendelijkheid. Het is niet duidelijk of de insecten pijn ervaren door de elektroden of het rugzakje.

De onderzoekers benoemen wel dat de dieren een schoon verblijf hadden tijdens de onderzoeken en wekelijks verse wortelschijfjes kregen als voeding, maar niet of de insecten last hadden van hun outfit.

Uit een groot wetenschappelijk onderzoek uit 2022 kwam naar voren dat insecten als kakkerlakken hoogstwaarschijnlijk wel pijn ervaren.

De politie heeft een 20-jarige Amsterdammer aangehouden die wordt verdacht van een poging tot doodslag met een kettingslot. De aanval vond in de vroege dinsdagochtend plaats na de WK-wedstrijd Nederland - Marokko.

Beelden van het incident gaan rond op sociale media. Daarop is te zien hoe de verdachte met een kettingslot achter een Oranjesupporter aanrent, waarna een andere Oranjefan tussenbeide komt, schrijft de regionale omroep NH.

De man die tussenbeide komt, krijgt vervolgens een klap op zijn hoofd van een andere man. Ook haalt de nu aangehouden verdachte met een kettingslot uit naar de man die hij achtervolgde.

Meerdere mensen hebben het incident in de Van Woustraat zien gebeuren. De politie roept hen op om zich te melden. Ook is de politie nog op zoek naar de persoon die het andere slachtoffer een klap op zijn achterhoofd gaf en hem vervolgens vasthield.

Beroving

De man die nu vastzit wordt ook verdacht van betrokkenheid bij diefstal met geweld eerder die dag en een andere mishandeling iets later in de Van Ostadestraat.

De politie is op zoek naar drie medeverdachten van de diefstal met geweld en heeft hun signalementen gedeeld.

Het was een van de meest ingrijpende maatregelen in coronatijd: de avondklok, waarbij iedereen vanaf 21.00 uur verplicht binnen moest blijven tot de volgende ochtend. Deze week sprak de parlementaire enquêtecommissie erover met betrokkenen. Niemand wilde het echt graag, maar uiteindelijk ging Nederland drie maanden 's nachts op slot.

In januari 2021 dreigde een grote besmettingsgolf. Er was al een lockdown, maar er kwamen nieuwe coronavarianten aan en die leken gevaarlijk. Voor die tijd had het adviesorgaan OMT de avondklok al genoemd als optie, maar toen wilde het kabinet er niet aan. "Ik had grondrechtelijke problemen met de avondklok", zei oud-minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid in zijn verhoor.

Zware inbreuken

Topambtenaar Hanneke Schipper-Spanninga schetste dat er tijdens corona voortdurend sprake was van "botsende grondrechten". Zo waren er maatregelen die inbreuk maakten op het familieleven, omdat mensen niet dicht bij elkaar mochten zijn. Maar ook het eigendomsrecht werd ingeperkt toen ondernemers niet meer over hun eigen openingstijden gingen.

Schipper, die maatregelen toetste aan grondrechten, sprak van "zware inbreuken". Maar ze benadrukte dat daar tegenover het recht op leven als "heel fundamenteel grondrecht" stond. Volgens haar bestaat er geen rangorde tussen grondrechten, maar is de volksgezondheid wel zwaarwegend.

Orkaan

Begin 2021 begon dat dan ook zwaar te tellen vanwege de nieuwe virusvarianten, vertelde Grapperhaus. "We stonden epidemiologisch tegen de muur." In een spoedadvies stelde het OMT dat een avondklok effect kon hebben, en dus liet hij zijn "gespierde tegenzin" varen.

Binnen het kabinet was wel discussie, onder meer over de proportionaliteit en doelmatigheid, maar de oud-justitieminister wilde niet al te veel kwijt over hoe die verliep.

Comissielid Mutluer wilde meer weten dan Grapperhaus wilde zeggen en dat leidde tot een stekelig gesprek:

Hoewel het OMT de avondklok al een aantal keer had opgenomen in een advies, was er daar ook twijfel, schetste oud-voorzitter Jaap van Dissel in zijn tweede verhoor. "Je vraagt mensen een offer in hun grondrechten, terwijl we niet 100 procent kunnen zeggen wat het betekent voor de uitbraak."

Nu kon hij daar wel wat meer over zeggen. Volgens hem heeft de avondklok "naar alle waarschijnlijkheid" geholpen. "Het zorgde voor een klein maar significant effect."

Grens bereikt

Vooraf werd ook onder burgemeesters flink gediscussieerd, herinnerde Femke Halsema zich. "Niet elk doel heiligt alle middelen. Mensen dwingen om thuis te blijven was voor mij onaanvaardbaar." De Amsterdamse burgemeester maakte zich zorgen over eenzaamheid en mentale gezondheid. "Ik vond dat we de grens hadden bereikt qua maatregelen die we konden en mochten nemen."

Toch voerden zij en de andere burgemeesters de maatregel uit, "want als bestuurder heb je je te voegen naar democratische besluitvorming".

De avondklok zou in eerste instantie gelden voor een paar weken, maar werd vijf keer verlengd en duurde drie maanden. Terwijl door Schipper-Spanninga al bij de start werd geadviseerd om de avondklok als eerste 'af te schalen', vanwege de zwaarte.

Dat gebeurde niet, eerst werd namelijk versoepeld in onder meer het onderwijs. Ze vond dat wat betreft scholen "voorstelbaar", maar begreep niet dat andere versoepelingen ook voorrang kregen. Wel benadrukte ze dat het om politieke afwegingen ging, waar veel belangen speelden.

Repressie

De nadruk in het coronabeleid kwam gaandeweg erg veel op repressie en handhaving te liggen, haalde burgemeester Halsema aan in haar verhoor. "Het plaatste de overheid op een veel te harde manier tegenover een bevolking die de moed aan het verliezen was."

Aan het begin van de coronapandemie werd vooral benadrukt "dat we het samen moesten doen", zei ze. "Er was een ongelooflijke solidariteit." De kentering kwam volgens Halsema begin 2021. "Ergens in die winter raakte de overheid zijn bevolking kwijt."

Wat misschien had geholpen om de boel bij elkaar te houden, was betere uitleg, zei oud-korpschef Henk van Essen. Hij zei dat de politie het kabinet bijvoorbeeld opriep om in de communicatie meer rekening te houden met de grieven van tegenstanders. "Begrip tonen is iets anders dan gelijk geven."

Een van de tegenstanders was Romy Quint. Ze richtte tijdens de pandemie Vrouwen voor Vrijheid op, een organisatie die kritisch was op coronamaatregelen. "Alle respect voor wat er bedacht werd, maar sommige dingen gingen gewoon te ver."

Quint zei in haar verhoor dat alle critici op één hoop werden gegooid. "We werden lelijk weggezet als lastige gekkies en als één homogene groep." Ze denkt dat er minder polarisatie was geweest als kritische burgers beter gehoord waren door journalisten en politici. "Als mensen hun mening hadden gehoord, hadden ze niet de straat op hoeven te gaan."

Ex-korpschef Van Essen voegde er nog aan toe dat het voor het draagvlak had geholpen als maatregelen begrijpelijk, uitlegbaar en eenduidig waren. Het veelvuldig op- en afschalen hielp volgens hem niet. En daar vond hij Van Dissel aan zijn zijde, die sprak van "een spaghettibrij aan maatregelen", tegen het einde van pandemie. "Het was nauwelijks meer te begrijpen", aldus de oud-OMT-voorzitter.

De aankomende dagen kunnen Iraniërs na ruim vier maanden afscheid nemen van ayatollah Ali Khamenei. Het lichaam van de hoogste Iraanse leider, die in de eerste dagen van de oorlog werd gedood, is overgebracht naar de hoofdstad Teheran. Morgen gaat de openbare rouwplechtigheid van start, meldt de Iraanse staatsnieuwszender.

Het lichaam van Khamenei wordt dit weekend opgebaard in de belangrijke Mosalla-moskee, die werd gebouwd ter ere van Khameneis voorganger Khomeini. Leiders en religieuze figuren uit onder meer Irak en Pakistan reizen vandaag af naar Teheran.

Op maandag trekt een rouwstoet door Teheran en vervolgens zijn er plechtigheden gepland in de voor sjiieten heilige stad Qom. Daarna zullen ceremonies in de Iraakse steden Bagdad, Karbala en Najaf volgen. Irak heeft een grote sjiitische populatie.

De begrafenis zal plaatsvinden op 9 juli in de oostelijke stad Mashhad, de geboorteplaats van Khamenei. De plechtigheid werd telkens uitgesteld door de aanhoudende oorlog tussen de VS en Israël en Iran.

'Grootste bijeenkomst in geschiedenis'

Volgens de burgemeester van Teheran kan de rouwstoet "de grootste bijeenkomst in de geschiedenis van de stad" worden. Hij verwacht zo'n 20 miljoen deelnemers. Ter vergelijking: de uitvaart van generaal Soleimani, de leider van een elite-eenheid binnen de Revolutionaire Garde, in 2020 trok volgens Iraanse nieuwszenders zo'n 7 miljoen mensen. Daarbij vielen tientallen doden toen paniek uitbrak en mensen werden vertrapt. Ook raakten er meer dan 200 mensen gewond.

Er worden dan ook flink wat veiligheidsmaatregelen getroffen: het luchtruim boven Teheran en Mashhad wordt tijdelijk gesloten tijdens de ceremonies en "de autoriteiten bereiden zich voor op het beheersen van de menigte te midden van een regionale hittegolf", schrijft nieuwszender Al Jazeera.

37 jaar aan de macht

Khamenei was bijna 37 jaar de machtigste man van Iran. Als zowel geestelijk als politiek leider stond Khamenei nog boven de president en andere gekozen functionarissen van het land. Khamenei benoemde zelf de functionarissen in belangrijke overheidsorganen en had de steun van de strijdkrachten, waarvan hij het hoofd was. Een belangrijk onderdeel van zijn machtsapparaat was de Revolutionaire Garde.

Zijn begrafenis kan plaatsvinden door het (fragiele) staakt-het-vuren, op dezelfde dag dat de VS haar 250-jarig bestaan viert. Dat lijkt geen toeval. Op billboards en muurschilderingen in Teheran is Khamenei te zien. Soms met een publiek dat de vuisten in de lucht houdt. De leuze van de begrafenis: "We must rise".

Zoon aanwezig?

Of de nieuwe opperleider van Iran, de 56-jarige zoon van Khamenei Mojtaba, aanwezig zal zijn is de grote vraag. Hij werd kort na de dood van zijn vader benoemd, maar is sindsdien niet in levende lijve gesignaleerd. The New York Times berichtte begin maart op basis van Iraanse en Israëlische bronnen dat Mojtaba bij een aanval gewond zou zijn geraakt aan zijn benen.

De nieuwe Iraanse leider zag door de Amerikaans-Israëlische bombardementen niet alleen zijn vader gedood worden. Ook zijn vrouw, zoon en moeder werden gedood.

Correspondent Midden-Oosten Daisy Mohr:

"Een politiek en religieus leider van grote betekenis niet alleen voor veel Iraniërs maar ook voor veel sjiieten in landen als Irak, Jemen en Libanon. Ook daar zullen er de komende dagen ceremonies plaatsvinden om hem te eren. De verontwaardiging over zijn liquidatie zal hier in de regio de geschiedenisboeken in gaan.

Het mysterie rondom het lot van zijn zoon Mojtaba maakt dit voor de loyale aanhang niet eenvoudiger. Nog steeds zijn er allerlei geruchten rondom zijn situatie en gezondheid. Mocht hij publiekelijk kunnen verschijnen dan zou dit hét moment zijn. De verwachting is niet dat dat zal gebeuren. Veiligheidsmaatregelen zijn hoe dan ook enorm opgeschroefd de komende dagen omdat veel belangrijke kopstukken samen zullen komen.

Er zullen miljoenen mensen op de been zijn om hun loyaliteit te tonen tijdens, zoals de autoriteiten het aankondigen, 'de begrafenis van de eeuw'. In de tussentijd zijn er ook heel veel Iraniërs die niets met hun regime hebben en die helemaal niet zitten te wachten op deze week vol rouwplechtigheden. Zij zijn hun huidige leiders sowieso liever kwijt dan rijk en zien het liefst een heel ander Iran waarin geen ruimte is voor denkbeelden zoals die van de Khameini's. Maar deze groep zullen we de komende dagen waarschijnlijk niet horen of zien vanuit Iran."

Ruim vier maanden na de start van het kabinet-Jetten staat diens partij in de Peilingwijzer op verlies. Van de 26 zetels die D66 bij de verkiezingen van afgelopen oktober won, blijven er 15 tot 20 over in dit gewogen gemiddelde van de peilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag.

Pro, het vroegere GroenLinks-PvdA, profiteert van de tegenwind die D66 ondervindt. Met 24 tot 29 zetels, een winst van ongeveer 6, is deze oppositiepartij nu de grootste in de Peilingwijzer. Volgens het laatste onderzoek van Ipsos I&O stapt zo'n 15 procent van de D66-stemmers momenteel over naar Pro, met name degenen die het huidige regeringsbeleid niet links genoeg vinden.

De huidige minderheidscoalitie is sowieso weinig populair, want ook het CDA levert zetels in op 13 tot 18. Alleen de VVD weet zich redelijk te handhaven op 19 tot 23.

PVV verliest aan JA21 en FvD

Op rechts is een soortgelijke beweging te zien, maar dan ten koste van de PVV. De partij van Geert Wilders valt terug naar 17 tot 22 Kamerzetels, terwijl JA21 (11-15) en Forum voor Democratie (10-14) juist stijgen.

Politicoloog Tom Louwerse, de maker van de Peilingwijzer, wijst erop dat in dit geval een lijn wordt doorgetrokken die al bij de Kamerverkiezingen te zien was: toen verloor de PVV 11 zetels, terwijl JA21 en FVD terrein wonnen.

Waar Wilders met name kampt met het idee bij rechtse kiezers dat het kabinet-Schoof niet heeft 'geleverd' op vooral asiel, worstelt Jetten in de waarneming van Louwerse met het beeld dat zijn minderheidskabinet het moeilijk heeft om voldoende steun voor plannen te organiseren in de Kamer.

"Omdat die steun uiteindelijk uit verschillende hoeken moet komen, kan het idee ontstaan dat de coalitie van twee walletjes probeert te eten", zegt Louwerse. "Je ziet verdeeldheid over de koers: sommige kiezers van regeringspartijen vinden het beleid nu te links, anderen juist weer te rechts. Maar er zijn in het Ipsos I&O-onderzoek ook tevredener kiezers die het kabinet het voordeel van de twijfel geven en vinden dat er in elk geval een zekere mate van rust is teruggekeerd."

BBB verder omlaag

Achter de grotere partijen gaat het nog altijd niet goed met BBB. De BoerBurgerBeweging heeft sinds het najaar nog maar 4 zetels over en staat nu volgens de Peilingwijzer op 1 tot 3.

Anders is dat bij de Partij voor de Dieren, die juist winst boekt op 4 tot 7. Net als 50Plus, dat na zijn comeback in de Tweede Kamer nu op 2 tot 6 staat. Ook de SP (3-5) en Volt (1-3) lijken het iets beter te doen.

Stabiliteit is er bij de ChristenUnie, de SGP en Denk, alle op 2 tot 4.

Verantwoording

De NOS publiceert met enige regelmaat de Peilingwijzer, die zetelpeilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag samenvoegt. Meer over de methode erachter is te vinden op de website van de maker, politicoloog Tom Louwerse van de Universiteit Leiden.