NOS Nieuws - Algemeen

Vandaag begint in het Spaanse A Coruña de derde REAIM-top. Op die top praten meer dan honderd landen over het militaire gebruik van kunstmatige intelligente (AI). Het belangrijkste agendapunt: hoe ervoor te zorgen dat militair AI-gebruik binnen ethische grenzen blijft?

Het is de bedoeling om tijdens de top tot internationale overeenstemming te komen. Nederland wil dat er zo vaak mogelijk een mens betrokken blijft bij militaire beslissingen. Deskundigen noemen dat een 'human in the loop'. Militaire AI mag dan dus niet zelf besluiten nemen, maar is er uitsluitend om militairen te voeden met informatie of opdrachten uit te voeren.

Defensieminister Brekelmans zegt daarover tegen de NOS: "AI speelt een steeds grotere rol op het gevechtsveld. Dat biedt kansen om militairen en burgers beter te beschermen, maar vraagt ook om duidelijke grenzen en menselijke sturing. Op de REAIM-top maakt Nederland zich sterk voor verantwoorde militaire AI."

AI wordt al gebruikt in oorlogssituaties. Israël gebruikte bijvoorbeeld een AI-systeem dat doelwitten in Gaza bepaalde en op het slagveld in Oekraïne wordt gevochten met drones die door AI zelfstandig kunnen vliegen.

Ook de Nederlandse krijgsmacht gebruikt al AI en experimenteert met nieuwe toepassingen.

Soms wordt AI in Nederland toegepast om een simpel handje te helpen, bijvoorbeeld door erop te wijzen dat een tank aan onderhoud toe is, maar Defensie experimenteert ook met het vaststellen van militaire doelwitten. "We voeren verschillende innovatieprojecten uit op dit thema", zegt een woordvoerder.

"Als je tien uur videomateriaal hebt, dan moet nu nog een militair naar dat materiaal kijken. AI kan je helpen dat binnen een paar seconden te analyseren om zo een doelwit te bepalen", zegt Roy Lindelauf, hoogleraar Data Science in Militaire Operaties bij de Nederlandse Defensie Academie. Hij is ook op de top in Spanje.

"Een schutter hoeft dan alleen nog op de knop te drukken", voegt AI-expert Bart van den Berg van onderzoeksinstituut Clingendael toe. Hij legt uit dat ook autonome AI-systemen de Nederlandse krijgsmacht zouden kunnen helpen. Dat zijn systemen die een gegeven taak volledig zelfstandig kunnen uitvoeren, zonder dat daar een mens aan te pas komt.

"Denk bijvoorbeeld aan robotwagens die autonoom munitie kunnen vervoeren naar het slagveld."

'Killerdrones'

Defensie is huiverig voor autonome systemen, want die kunnen ook worden gebruikt om bijvoorbeeld drones mee te maken die hun doelwit zelf bepalen en vervolgens beschieten. Die drones, zonder 'human in the loop', worden vaak killerdrones genoemd.

Volgens ondernemer Marc Derksen is dat voor AI niet erg lastig. "Die technologie bestaat al lang. Het is voor programmeurs een kwestie van twee softwareregels in de code van de AI om te zeggen: vuur zelf ook af."

Derksen is een van de oprichters van Intelic, een AI-startup die software maakt voor militaire drones. Het bedrijf werkte al samen met Defensie.

Op kantoor in Amsterdam legt Derksen uit hoe ze te werk gaan:

Derksen wil autonome killerdrones niet direct afwijzen. "Het concept van 'human in the loop' is enorm context-afhankelijk", legt hij uit.

"Als je bijvoorbeeld weet dat in een bos van 200 bij 200 meter Russische militairen zitten en we geven de drone de opdracht om hen aan te vallen, dan vinden we dat misschien acceptabel. Maar in verstedelijkt gebied is het natuurlijk niet aanvaardbaar. Het gaat om dezelfde technologie, maar de militair beslist wat hij er mee doet en in welke context hij het gebruikt."

Chemische wapens

Als het op de REAIM-top tot afspraken komt, wil dat nog niet zeggen dat alle landen zich daar ook aan gaan houden. "We zien wel dat in China de ethische begrenzingen minder nauw worden genomen", zegt Van den Berg. "Dat geldt ook voor Israël, zij vinden meer acceptabel dan wij."

In tegenstelling tot China en Israël loopt Rusland juist achter als het om AI gaat. "Zij halen veel componenten uit Europa of China, ondanks sancties. Zij zijn dus minder geavanceerd."

Hoogleraar Lindelauf hoopt dat internationale afspraken er op termijn wél voor zorgen dat niemand onethisch met militaire AI omgaat. "Na de Eerste Wereldoorlog hebben we ook met elkaar uitgesproken dat we chemische wapens niet moeten inzetten. Als je dat met genoeg landen doet, kun je elkaar er ook aan houden."

De brandweer in België is gisteravond in actie gekomen vanwege rookontwikkeling aan boord van een nieuwe mijnenjager in Zeebrugge. Defensie onderzoekt het "opmerkelijke" incident in het marineschip, zoals minister van Defensie Theo Francken het vandaag omschrijft.

Er was geen brand aan boord van de M940 Oostende, maar de brandweer moest wel een aantal verhitte zones koelen. Volgens Francken was een onderdeel van het uitlaatsysteem oververhit. Er lijkt sprake te zijn geweest van een technisch mankement. Francken verwacht de komende dagen meer duidelijkheid.

De Oostende was afgelopen november geleverd. Het marineschip lag volgens publieke omroep VRT tot eergisteren nog in het droogdok. België heeft samen met Nederland twaalf van deze mijnenjagers besteld; zes per land. Later deze maand wordt de eerste, met de naam Vlissingen, in Nederland verwacht.

'Sabotageacties in Duitsland'

Defensieminister Francken kreeg van Kamerleden de vraag of de Oostende gesaboteerd kan zijn. "In Duitsland zijn er sabotageacties aan de gang, dat hebben we gezien", reageerde Francken.

In Duitsland zijn dinsdag twee mannen opgepakt op verdenking van een poging tot sabotage van marineschepen in de haven van Hamburg. De Belgische minister wilde niet zeggen of dat scenario zich mogelijk ook in Zeebrugge heeft voorgedaan.

Een marine-expert laat aan de NOS weten dat brandjes aan boord van nieuwe schepen niet ongewoon zijn. Hij gaat er daarom niet meteen vanuit dat er in België sabotage is gepleegd.

Het Nederlandse ministerie van Defensie wacht het onderzoek in België af, laat een woordvoerder desgevraagd weten aan de NOS. Bij het mijnenbestrijdingsvaartuig de Vlissingen heeft zich volgens Defensie nog nooit een vergelijkbaar incident voorgedaan.

De Vlissingen is in 2023 te water gelaten in Frankrijk en het schip komt in de loop van deze maand naar Nederland. De andere vijf schepen moeten de komende jaren worden geleverd.

De mijnenjagers worden gemaakt door defensiebedrijf Belgium Naval & Robotics. Ze zijn uitgerust met zowel vliegende als varende drones. De marineschepen worden straks behalve voor het onschadelijk maken van mijnen ingezet om onderzeekabels te beschermenn.

Kosten fors gestegen

De kosten van het mijnenjagersproject zijn de afgelopen jaren opgelopen. Nederland betaalde aanvankelijk 883 miljoen voor de zes schepen, maar AD schreef in september vorig jaar dat het budget met ruim een kwart miljard is overschreden. Defensie zei in een reactie destijds dat dit vooral komt door gestegen prijzen voor materialen.

In België is het prijskaartje van de zes mijnenjagers nog verder opgelopen. Volgens het Rekenhof, de Belgische rekenkamer, is het budget door inflatie gestegen tot ruim 1,5 miljard euro.

De coalitie van D66, VVD en CDA gaan een kabinet formeren, onder leiding van beoogd premier Rob Jetten. Gisteravond laat kreeg hij daarvoor een meerderheid achter zich in de Tweede Kamer. Maar de coalitie heeft geen meerderheid in die Kamer. Daarvoor moeten ze gaan samenwerken met andere partijen. En vooral GroenLinks-PvdA is daarin interessant. Met hun steun zijn voorstellen direct dichtbij een meerderheid.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Partijleider Jesse Klaver stond in die Tweede Kamer voor het eerst tegenover de nieuwe coalitie. Politiek duider van Nieuwsuur Nynke de Zoeten vertelt in podcast De Dag welke woorden hij kiest en wat dat zegt over de koers van Klaver. De Zoeten denkt dat de kans groot is dat Klaver het coalitieakkoord nog flink kan verbouwen. Maar hoeveel ruimte hij de coalitie wil geven blijft voorlopig onduidelijk.

Oud-partijleider van GroenLinks Bram van Ojik zat in 2013 in hetzelfde schuitje als Jesse Klaver. Toen moest het kabinet Rutte II ook steun vinden voor een meerderheid in de Eerste Kamer. Van Ojik zegt dat Klaver altijd aan tafel moet gaan zitten, maar zit in een lastig parket met de fusie van de partijen en verkiezingen in het vooruitzicht. Hij adviseert zijn opvolger om zijn ervaring en intuïtie te volgen.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

De engel met het gezicht van de Italiaanse premier Giorgia Meloni blijkt 'gevlogen'. De Meloni-gelijkenis werd dit weekend ontdekt op een muur in de San Lorenzo in Lucina-basiliek in Rome. Daar was na waterschade een muurschildering gerestaureerd en sindsdien vertoonde een van de engelen op de muur een opvallende gelijkenis met de Italiaanse premier.

Restaurateur Bruno Valentinetti ontkende in eerste instantie dat hij het gezicht van de engel naar Meloni had gemodelleerd, maar later gaf hij dat toch toe. Toen de kerk vandaag openging, bleek het gezicht van de engel verdwenen. Het is onzichtbaar gemaakt met een slordige laag verf of gips.

Valentinetti heeft het op verzoek van de basiliek 's nachts overgeschilderd, meldt de krant La Repubblica. De Meloni-engel trok veel publiek naar de basiliek. Nieuwsgierige inwoners van Rome en toeristen stonden in de rij om er een foto van te maken. Dat verstoorde soms de kerkdiensten.

Politiek hoort niet thuis in kerkelijke kunst

De Meloni-engel veroorzaakte flink wat commotie in Italië. Oppositiepartij Vijfsterrenbeweging was verontwaardigd en stelde dat "kunst en cultuur geen instrument voor propaganda" mag worden. Het bisdom zei dat een politieke figuur niet thuishoort in kerkelijke kunst. Zowel het bisdom als het ministerie van Cultuur heeft een onderzoek ingesteld naar de engel.

Valentinetti is ook de oorspronkelijke schilder van de muurschildering met de engel. Hij maakte die in 2000 toen een van de voorste kapellen van de basiliek werd gerenoveerd. Er was dus geen sprake van schade aan historisch erfgoed toen hij de engel bij de restauratie het gezicht van Meloni gaf.

Wanneer de engel nu weer een gezicht krijgt en hoe dat eruit komt te zien, is niet bekend. Wel is bekendgemaakt dat er voorafgaand aan het overschilderen toestemming nodig is van de overheid. Eerst moet een schets van de nieuwe afbeelding worden ingeleverd.

Vrouwen in Den Haag nemen vaker een 22-wekenprik tijdens hun zwangerschap als ze die bij hun verloskundige kunnen krijgen. Dat blijkt uit een proef die sinds september 2024 in de stad loopt.

De 22-wekenprik is een vaccin tegen kinkhoest dat vanaf de 22e week van de zwangerschap tot de bevalling genomen kan worden. Het beschermt de moeder en de pasgeboren baby tegen de besmettelijke infectieziekte.

In heel Nederland nemen ongeveer 67 procent van alle zwangere vrouwen de 22-wekenprik. In Den Haag ligt dat percentage lager. Daar kiest zo'n 53 procent van de aanstaande moeders voor de prik, blijkt uit cijfers van de GGD.

Verpleger of verloskundige

Om die reden is de afgelopen tijd getest of meer vrouwen het vaccin nemen als ze dat tijdens een normaal bezoek aan de verloskundige krijgen. In de beginfase kwamen daarvoor verpleegkundigen naar de verloskundepraktijk. Inmiddels zetten verloskundigen in vier praktijken de prik ook zelf.

Verloskundige Erika Scheffer doet mee met de proef en zegt dat de bereidheid veel groter is. "Waar we op 31 procent vaccinatiegraad zaten in bepaalde wijken, zien we nu dat 75 procent van de prikken die worden aangeboden, ook daadwerkelijk wordt gezet."

Vertrouwensband

Aanstaande moeders geven aan dat ze het makkelijk vinden dat ze voor de prik geen aparte afspraak meer hoeven te maken. Daarnaast vinden ze het makkelijker om eventuele twijfels te bespreken met de verloskundige. Volgens de gemeente komt dat door de vertrouwensband die zwangere vrouwen met hun verloskundige hebben.

De gemeente is volgens Omroep West blij met de uitkomst van de proef en gaat het aantal locaties waar verloskundigen de prik toedienen, verdubbelen.

Koningin Máxima is vandaag officieel begonnen aan haar opleiding tot reservist. Ze gaat aan de slag bij de Koninklijke Landmacht, meldt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD).

Gisteren werd al bekend dat de koningin reservist zou worden, maar toen was nog niet duidelijk binnen welke tak van het leger. Ze heeft nu bij de landmacht de rang van soldaat en volgt dit jaar de opleiding.

Als zij haar opleiding heeft afgerond, krijgt zij de hoge rang van luitenant-kolonel. "Net zoals andere reservisten zal zij zich inzetten op die plekken waar behoefte is", meldt de RVD.

Op foto's is onder meer te zien dat de koningin schiettraining krijgt, dat ze een steiger beklimt en dat ze ervan abseilt:

De koningin geeft in het persbericht van de RVD zelf geen reactie, maar de RVD laat weten dat zij ervoor heeft gekozen "zich juist nu aan te melden omdat onze veiligheid niet meer vanzelfsprekend is en zij, net als vele anderen, een bijdrage wil leveren aan die veiligheid".

Ook de leeftijdsgrens speelde een rol in haar keuze, meldt de RVD. De koningin is nu 54 en aanmelden mag tot en met 55 jaar. Een reservist kan worden opgeroepen voor militaire dienst. Hoewel werken als reservist vrijwillig is, zijn er wel een aantal verplichte bijeenkomsten per jaar, zoals deelnemen aan oefeningen en theoriedagen.

'Het Maxima-effect'

De aanmelding van Máxima zal Defensie geen windeieren leggen, denkt historicus en koningshuisdeskundige Coks Donders. Toen bekend werd dat Amalia een militaire opleiding ging doen, verdubbelde het aantal nieuwe studenten bij het Defensity College. Ze denkt dat Máxima's besluit eenzelfde effect heeft bij de reservisten. "Zeker met de beelden die zijn vrijgegeven van een klimmende en schietende Máxima zijn er wel mensen die denken: dit wil ik ook."

Donders erkent dat er een "PR-smaakje" zit aan de reservistenopleiding van de koningin. Demissionair minister van Defensie Tuinman wil dat er in 2030 100.000 mensen voor Defensie werken en zet ook in op uitbreiding van het aantal reservisten, waarvoor Máxima een mooi boegbeeld kan zijn, stelt ze. "En het geeft ook een veilig gevoel dat een symbolische macht, het koningshuis laat zien: we zijn er."

Opgelopen spanningen

Dat is niet los te zien van de opgelopen spanningen in de wereld. Donders: "We hebben luxejaren gehad waarin nooit dreiging was. Dat gevoel is nu anders en je ziet dat het Nederlandse koningshuis de banden met defensie wat publieker wil maken."

In veel andere monarchieën is het staatshoofd ook het hoofd van de krijgsmacht. Dat is in Nederland niet zo. Donders: "In bijvoorbeeld Engeland, België en Spanje zie je dat het daar gebruikelijk is dat de troonopvolgers naast hun universitaire opleiding meestal standaard ook een militaire opleiding doen. Dat Amalia dat vrijwillig doet is daarom wel bijzonder en dat een koningin als Máxima dat doet al helemaal."

Terugkomdagen

Volgens haar neemt de koningin de opleiding zeer serieus en zal ze als ze klaar is dan ook zeker geen terugkomdagen missen. "Ze is hier niet impulsief aan begonnen en zal ook echt wel tijd vrijmaken hiervoor, want het half doen, geeft een slecht signaal."

Dat we in de nabije toekomst een van de andere leden van het gezin van Willem-Alexander in het leger zullen terugzien acht de historicus onwaarschijnlijk. "Alexia zit voor haar opleiding in Londen, dan lijkt het mij erg lastig om dat ernaast te doen. En Ariane gaat na haar tussenjaar vermoed ik ook in het buitenland een studie volgen, maar zeg nooit nooit."

De Amerikaanse krant The Washington Post ontslaat een derde van al het personeel. De ontslagen vallen niet alleen op de redactie, maar op alle afdelingen van het mediabedrijf.

The Post bestaat al 145 jaar en is een van de toonaangevendste kranten van Amerika, maar heeft al langer te maken met financiële problemen. Daarom ziet de leiding zich genoodzaakt te bezuinigen.

Een podcast wordt stopgezet en de boekenafdeling van de krant verdwijnt. Ook de sportredactie verdwijnt in de huidige vorm. Enkele weken geleden hoorden sportverslaggevers dat ze niet naar de Olympische Winterspelen in Milaan mochten, al werd die beslissing deels teruggedraaid.

Volgens persbureau AP krijgen medewerkers een e-mail waarin staat of ze mogen blijven of niet. De krant maakt niet het totale aantal ontslagen bekend, maar volgens bronnen van The New York Times moeten er op de nieuwsredactie 300 van de 800 journalisten vertrekken.

Hoofdredacteur Matt Murray snapt dat de bezuinigingen hard aankomen bij het personeel, maar hij hoopt met de reorganisatie een bedrijf "te creëren dat weer kan groeien en bloeien".

Conservatieve koers

Veel medewerkers hebben zich de afgelopen weken gericht tot eigenaar Jeff Bezos. De krant verliest volgens hen abonnees mede door beslissingen van de miljardair, zoals het intrekken van de steun aan Kamala Harris, de Democratische presidentskandidaat die het in 2024 opnam tegen Donald Trump.

Ook heeft de krant vorig jaar een conservatievere koers gekozen op de opiniepagina's. Daar mogen van Bezos geen stukken meer worden gepubliceerd die kritisch zijn over "persoonlijke vrijheden en de vrije markt". Vanwege die beslissing stapte een chef op.

De vakbond voor medewerkers van de krant had het publiek opgeroepen een boodschap aan Bezos over te brengen. "Genoeg is genoeg. Zonder de medewerkers van The Washington Post, is er geen Washington Post", was het bericht.

Tientallen mensen hebben per sms een waarschuwing van de politie ontvangen om te stoppen met het bedreigen van directeur Dennis te Kloese van Feyenoord.

Hun telefoonnummers zijn naar voren gekomen in het onderzoek naar telefonische bedreigingen aan het adres van de voetbal-directeur, meldt de politie.

In het bericht dat werd verstuurd, staat: "Jouw 06-nummer komt voor in een politieonderzoek naar bedreiging van de directeur van Feyenoord. Stop hiermee. Deze berichten kunnen strafbaar zijn."

Te Kloese ontvangt sinds kort een "stortvloed aan nare berichten en belletjes". De voetbalclub verkeert al een tijdje in zwaar weer en dat wordt onder anderen hem aangerekend.

Elk bericht gecheckt

Het gaat om de eerste nummers die in beeld zijn gekomen in het onderzoek. Het zou kunnen dat meer afzenders de sms van de politie zullen ontvangen.

De politie en het Openbaar Ministerie onderzoeken nu per bericht of de inhoud ervan strafbaar is en of er vervolgstappen moeten komen. De politie benadrukt daarbij dat aanhoudingen "zeker niet" worden uitgesloten.

Een woordvoerder van de politie laat aan de NOS weten dat het gaat om een zogenoemde sms-bom. "Het is een middel dat voornamelijk wordt ingezet in een opsporingsonderzoek, als je informatie wil van getuigen." Zo'n waarschuwing aan afzenders van bedreigingen is vrij uniek.

De Duitse Maja T. is in Boedapest veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf. De Hongaarse rechtbank acht bewezen dat de 25-jarige T. als lid van een extreemlinkse groep extreemrechtse demonstranten in Boedapest in elkaar heeft geslagen.

Dat gebeurde in 2023. Sinds die tijd maakt de zaak in Duitsland veel los, ook omdat er ernstige bedenkingen zijn bij de juridische afhandeling van de zaak en de omstandigheden waaronder T. in Hongarije vastzit. Door heel Duitsland kwam de tekst 'Free Maja' op muren en sociale media te staan.

Centraal staat wat er in 2023 gebeurde rond de zogeheten Dag van Eer in Boedapest. Op die dag komen daar neonazi's uit verschillende landen bijeen om te herdenken dat het de Duitse Wehrmacht en Hongaarse bondgenoten in 1945 niet lukte om aan de Russen te ontsnappen. Op de herdenking komen ook linkse tegendemonstranten af.

Extreemlinkse aanvallers

Volgens de rechter hoorde T. bij een groep van negentien extreemlinkse aanvallers die rond die dag met uitschuifbare wapenstokken, rubberen hamers en pepperspray mensen aanvielen. Dat waren mensen die meededen aan de bijeenkomst en extreemrechts zouden zijn geweest. Er vielen verschillende gewonden.

Het is niet de eerste keer dat extreemlinkse Duitsers terechtstaan voor geweld tegen vermeende neonazi's. Zo werd in Duitsland ook de in radicale kringen gevierde Lina E. veroordeeld tot 5 jaar cel.

Naar schatting van de binnenlandse veiligheidsdienst zijn er in Duitsland ruim 11.000 extremisten in de linkerhoek die bereid zijn om geweld te gebruiken. In de rechterhoek zijn dat er ruim 15.000. Het aantal strafbare feiten gepleegd door extreemrechtse daders is ruim zes keer hoger dan dat door extreemlinkse daders.

De groep waar T. bij lijkt te horen, staat in Duitsland bekend als de 'Hammerbende', deel van een gewelddadige Antifa-netwerk. Het begrip Antifa zelf, een afkorting van antifascisme, verwijst niet naar een organisatie, maar naar een breed spectrum van activisten die deels ook gematigd zijn. Het radicalere deel ziet het als zijn opdracht om het recht in eigen hand te nemen.

Onrechtmatig uitgeleverd

Eind 2023 werd T, een non-binair persoon, opgepakt in Duitsland. De Hongaarse autoriteiten dienden vervolgens een uitleververzoek in.

Het Duitse constitutioneel hof oordeelde dat T. niet uitgeleverd mocht worden, onder andere omdat het niet zeker zou zijn dat een non-binair persoon in Hongarije veilig zou zijn. Maar de Berlijnse justitie had dat oordeel niet afgewacht en T. al uitgeleverd. Dat leidde tot veel kritiek in Duitsland.

Sindsdien zit T. vast in een Hongaarse isoleercel, naar eigen zeggen onder onmenselijke omstandigheden. Politici van Die Linke, de Groenen en de SPD eisten dat Duitsland T. terughaalt, maar dat is niet gebeurd. Vorig jaar beloofde minister Wadephul van Buitenlandse Zaken nog met de Hongaarse regering te gaan praten.

'Noodzakelijke zelfverdediging'

Over de beschuldigingen heeft T. zich niet uitgelaten, wel gaf die vandaag nog een statement in de rechtbank. "Antifascisme is de noodzakelijke zelfverdediging van democratische samenlevingen. Er is geen sprake van een verlangen om te kwetsen en te doden", meldt het Duitse persbureau DPA.

Volgens de verdediging van T. zijn de bewijzen in de zaak zwak. Ze zouden vooral berusten op camerabeelden waarop T. te zien is met aanvallers in de buurt van de plek waar het gebeurde, niet van de aanval zelf.

Er zouden geen getuigen of sporen zijn geweest die T. direct belasten. De advocaat had daarom vrijspraak gevraagd. Het Hongaarse Openbaar Ministerie had 24 jaar cel geëist, naar eigen zeggen om een voorbeeld te stellen.

Volgens critici gebruikt de Hongaarse premier Victor Orbán de zaak ook voor zijn eigen politieke gewin. Hij riep Antifa onlangs uit tot terroristische organisatie, waardoor mogelijk ook vredige demonstraties rond de Dag van Eer verboden kunnen worden. Die jaarlijkse herdenking gaat volgende week vooralsnog door.

Hoe het verdergaat met T. is onduidelijk. Hongarije zou hebben toegezegd dat die de straf in Duitsland mag uitzitten, maar er kan nog hoger beroep worden ingesteld.

De Amerikaanse regering trekt 700 medewerkers van de omstreden immigratie-instantie ICE en de grenspolitie terug uit de staat Minnesota. Dat meldt president Trumps topadviseur op het gebied van migratie Tom Homan.

Volgens Homan gebeurt dat "per direct" en is het besluit genomen nadat lokale overheden hadden ingestemd om samen te werken om gearresteerde immigranten uit te zetten. Er blijven nog zo'n 2000 agenten en medewerkers van ICE in Minnesota achter, zegt Homan. "Zij gaan nergens naartoe", stelt hij. "Zij maken hun taak af."

Trump stuurde in december federale agenten naar de steden Minneapolis en Saint Paul in Minnesota om illegale migranten op te sporen en arresteren. Begin januari kwamen daar nog eens 2000 agenten bij die ook in de rest van de staat actief werden.

Felle protesten

De aanwezigheid van de agenten leidde tot protesten in de staat. Die namen in schaal toe toen agenten begin vorige maand de 37-jarige Renee Good doodschoten en eind vorige maand de eveneens 37-jarige Alex Pretti.

Om de demonstraties te beteugelen, trok Trump commandant Bovino van de grenspolitie terug. Hij werd vervangen door Homan, ook wel 'de grenstsaar' genoemd. De adviseur van Trump was tussen 2017 en 2018 al waarnemend directeur van ICE.

Minister Noem van Binnenlandse Veiligheid kondigde afgelopen nacht aan dat de grenspolitie en ICE-agenten in Minneapolis worden uitgerust met bodycams. Dat moet vervolgens in het hele land gaan gebeuren. De stap is een tegemoetkoming aan de Democraten en een aantal kritische Republikeinen die hervormingen van ICE en de grenspolitie eisen.

Financiering aan banden

Gisteren werd in het Congres overeenstemming bereikt over een enorm begrotingspakket. Daardoor is er voor het grootste deel van de federale overheid tot eind september financiering. Er werd wel een uitzondering gemaakt.

Door onvrede over het optreden van de grenspolitie en ICE werd de begroting van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid losgekoppeld. Dat krijgt slechts financiering voor twee weken.

Hiermee hebben de parlementariërs een wapen in handen om meer hervormingen te kunnen eisen van Noem en de regering-Trump. Zo willen ze onder meer nog dat er een eind komt aan de mobiele patrouilles.

Inwoners van Minneapolis voelen zich onveilig door alle verschillende uniformen in hun straten. In deze special leggen we uit hoe dat zit:

In Nigeria zijn meer dan 160 mensen gedood bij een aanval door gewapende mannen op een afgelegen dorp in de deelstaat Kwara, in het westen van het land.

Volgens het Rode Kruis zijn zeker 162 mensen om het leven gekomen. Een lokaal parlementslid spreekt tegen persbureau Reuters van 170 doden.

De inwoners van het dorp Woro vluchtten het omliggende bos in toen de gewapende mannen aanvielen, zegt het parlementslid. Inwoners die niet op tijd wegkwamen, werden door de gewapende mannen bijeengedreven. Daarna werden hun handen op hun rug gebonden en werden ze geëxecuteerd.

Ook zijn huizen, winkels en het koninklijk paleis in het dorp in brand gestoken. Of de traditionele koning ook is omgekomen, is niet bekend. De politie en het leger zijn naar het gebied gestuurd om in de bossen te zoeken naar overlevenden.

Bendes en jihadisten

Nigeria worstelt al langer met geweld vanuit tal van hoeken. Gewapende bendes, plaatselijk bekend als bandieten, die dorpen plunderen en mensen ontvoeren voor losgeld, opereren in grote delen van het land.

Het noorden, waar de meerderheid moslim is, heeft te maken met jihadistisch geweld door terreurgroepen als Boko Haram en Islamitische Staat. Bij dat geweld komen zowel moslims als christenen om het leven.

Bemoeienis van Trump

De Amerikaanse president Trump dreigde vorig jaar met militaire acties in het Afrikaanse land. Hij verweet Nigeria te weinig te doen om christenen te beschermen. Het land heeft zo'n 220 miljoen inwoners, van wie ruwweg de helft christen en de helft moslim is.

In december voerde de VS luchtaanvallen uit op Islamitische Staat in de noordwestelijke staat Sokoto. Het Nigeriaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei toen dat het ging om "precisieaanvallen" op terreurdoelen "om het hoofd te bieden aan de aanhoudende dreiging van terreur en gewelddadig extremisme".

Zo'n 900 miljoen euro per jaar, dat verwachten D66, VVD en CDA jaarlijks aan suikertaks te innen als die in 2030 wordt ingevoerd. Voor eten en drinken met 6 procent suiker of meer moet de belasting worden betaald.

We zijn met ruim 18 miljoen mensen. Dus gemiddeld ben je er jaarlijks zo'n 50 euro aan kwijt. Iemand die suiker mijdt, zal eronder zitten en een zoetekauw kan juist een veelvoud van die 50 euro kwijt zijn.

Ongezonde keuzes

De partijen willen de taks invoeren zodat mensen vaker eten en drinken kiezen met een lager suikergehalte. "We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker", staat in het coalitieakkoord.

Het lijkt erop dat hoe hoger het suikergehalte, des te hoger de belasting wordt. Hoe die belasting precies zal worden geheven en hoeveel duurder bijvoorbeeld een chocoladereep wordt, is nog niet duidelijk.

De suikertaks is alleen voor voorverpakt voedsel. Dat lijkt aan de ene kant een praktische reden te hebben: voorverpakt voedsel moet een etiket hebben met de voedingswaarden, dus dan is makkelijk na te gaan of er 6 procent suiker of meer in zit.

Aan de andere kant heeft onverpakt voedsel soms een hoog suikergehalte, terwijl het toch in de schijf van vijf staat, zoals vers fruit. Stukken fruit hebben geen etiket met voedingswaarden en daarvoor gaat de suikertaks dan ook niet gelden. Fruit bevat naast suiker veel vezels, vitaminen en andere gezonde voedingsstoffen. Het advies is om dagelijks 200 gram fruit te eten.

Bevroren fruit

Dat kan tot de opmerkelijke situatie leiden dat de taks straks mogelijk wel geldt voor bijvoorbeeld bevroren, verpakte blauwe bessen en banaanschijfjes, en niet voor de verse variant. Terwijl die bevroren versies volgens het Voedingscentrum net zo gezond zijn.

"Ik neem aan dat ze een uitzondering maken voor bevroren fruit", zegt expert voeding en gedrag Liesbeth Velema van het Voedingscentrum. "Mensen met een kleiner budget adviseren we vaak diepvriesfruit te kopen. Het is even gezond en vaak wat goedkoper."

Koek van de bakker

Geen suikertaks voor onverpakt voedsel kan ook betekenen dat bijvoorbeeld losse zoetigheden bij de bakker niet extra worden belast. "Ontspringt de suikerrijke gevulde koek van de bakker dan de dans? We hebben nog veel vragen over de uitvoering", aldus Velema.

In het algemeen is het Voedingscentrum positief over een suikertaks. "Deze maatregel op zichzelf zal er niet voor zorgen dat overgewicht verdwijnt, maar het duurder maken van ongezond voedsel is wel een van de belangrijkste maatregelen. Daar zijn we verheugd over."

De brancheorganisatie van de Nederlandse voedselindustrie, FNLI, is minder enthousiast. "Onze verwachting is dat een generieke suikertaks niet effectief is", zegt Pascal Hopman van FNLI. Hij vindt het ook verkeerd dat onverpakt voedsel geen suikertaks krijgt. "Een onderscheid tussen verpakte en niet-verpakte suikerrijke producten tast een gelijk speelveld aan en is volstrekt niet effectief."

Verbruiksbelasting

Er is al een zogeheten verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken, zoals sap en frisdrank. Die werd soms een suikertaks genoemd, maar hierbij maakt het niet uit hoeveel suiker er in de drank zit. Er is alleen een uitzondering voor water, melk en sojadrink. Dus voor bijvoorbeeld cola zero geldt deze verbruiksbelasting van 26 cent per liter ook.

Producenten van frisdranken en sappen vinden die verbruiksbelasting oneerlijk en zijn blij dat er nu een 'echte suikertaks' komt. "Suikerconsumptie vindt veel breder plaats dan alleen via dranken", zegt branchevereniging FWS. "Het grootste deel van de inname komt uit andere productcategorieën die momenteel niet worden meegenomen."

Belasting werkt

In veel landen, zo'n 120, bestaat al een suikertaks, vaak alleen als belasting voor drank met veel suiker. Uit onderzoek blijkt dat die werkt. Mensen kopen minder suikerrijke dranken en producenten verlagen het suikergehalte om minder of geen suikertaks te betalen.

De geplande Nederlandse suikertaks gaat dus ook voor eten gelden. Het Voedingscentrum is benieuwd in hoeverre voedselproducenten hun recepten dan aanpassen. In drank is suiker relatief makkelijk te vervangen door zoetstoffen, maar voor eten is dat soms een ander verhaal. "In bijvoorbeeld koek of taart is suiker soms ook nodig voor de structuur", zegt Velema van het Voedingscentrum.

Het Openbaar Ministerie eist twaalf jaar gevangenisstraf wegens spionage tegen een oud-medewerker van de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV). De 66-jarige Abderrahim El M. werkte daar als analist. Hij zou staatsgeheimen naar de Marokkaanse geheime dienst DGED hebben gelekt. De man zegt dat hij onschuldig is.

De Rotterdammer werd in oktober 2023 op Schiphol aangehouden, met in zijn bagage gegevensdragers met 284 geheime documenten, opgesteld tussen 2007 en 2023. Hij stond op het punt om naar de Marokkaanse stad Casablanca te vliegen.

De documenten zijn afkomstig uit het pand van de NCTV. Het was strikt verboden om ze mee naar huis te nemen, ook als dat was om er thuis mee te werken. In het huis van M. werden diezelfde dag nog eens 973 documenten gevonden. Ruim 800 daarvan hadden de status staatsgeheim.

AIVD-melding

De zaak kwam aan het rollen na een melding van de geheime dienst AIVD aan het Openbaar Ministerie. Daarin stond dat M. op zijn werk documenten uit de printer liet komen, eerst met zijn eigen pasje en later met dat van een collega. Thuis zette hij de documenten op een usb-stick die hij meenam naar Marokko. Daar had hij contact met de Marokkaanse buitenlandse geheime dienst DGED.

M. stond bekend als een 'superspecialist' op het gebied van jihadisme en salafisme, een orthodoxe stroming binnen de islam. Ook werkte hij als tolk voor de Nationale Politie.

Het OM wist zeven bezoeken aan Marokko in kaart te brengen. Rondom die bezoeken onderhield M. contact met mensen van de DGED. Die dienst boekte en betaalde de vliegtickets en vermoedelijk ook zijn verblijf.

Per ongeluk

M. heeft twee jaar lang geweigerd een verklaring af te leggen, zegt het OM. Toen hij dat wel deed, zei hij dat hij de documenten had meegenomen om er thuis aan te werken. Dat hij ze bij zich had op Schiphol zou per ongeluk zijn gebeurd.

Omdat het om staatsgeheimen gaat, weten de politie en het OM niet wat erin stond, met uitzondering van de Landelijk Officier Terrorismebestrijding en Inlichtingendiensten die een speciale machtiging heeft om de inhoud in te zien.

De rechtszaak gaat vrijdag verder met het pleidooi van de verdediging.

Nu de carrière van de Britse politicus Peter Mandelson voorbij is vanwege zijn banden met Jeffrey Epstein, worden de pijlen gericht op premier Starmer. Hoe kon hij Mandelson benoemen tot ambassadeur, terwijl al bekend was dat hij contact had met Epstein, wil het Lagerhuis weten.

Labour-Lord Mandelson werd in 2024 benoemd tot ambassadeur in de Verenigde Staten. Dat hij de veroordeelde zedendelinquent en multimiljonair Epstein kende, was toen al bekend. Toen er vorig jaar september meer details opdoken, was dat reden voor premier Starmer om Mandelson te ontslaan.

Nu toont de nieuwste lading vrijgegeven documenten uit het Epstein-dossier aan dat de banden tussen Mandelson en Epstein nog veel nauwer waren dan voorheen werd gedacht. Zo zou hij grote geldbedragen hebben ontvangen en mogelijk ook gevoelige informatie hebben doorgespeeld. In een e-mail aan Epstein schrijft Mandelson dat hij er "altijd voor hem geweest" is.

'Hij loog en loog'

Tijdens het vragenuurtje in het Britse Lagerhuis kwam er een verhit spervuur aan vragen over de zaak op Starmer af. Maar ook de premier zelf was er duidelijk geagiteerd over.

Uiteraard is er antecedentenonderzoek gedaan naar Mandelson, legde de Britse premier uit. Daarbij is ook gevraagd naar zijn relatie met Epstein. Volgens Starmer heeft hij daar glashard over gelogen. "Mandelson loog, hij loog en hij loog nogmaals", zei Starmer giftig.

Starmer zegt dat hij er spijt van heeft dat hij Mandelson ambassadeur heeft gemaakt. Hij belooft de documenten van het onderzoek rond Mandelsons benoeming openbaar te maken. Ook komt er mogelijk een strafrechtelijk onderzoek naar hem.

'Titel Lord ook inleveren'

Lord Peter Mandelson zal zijn titel kwijtraken, daar wordt al aan gewerkt, zegt Starmer. Ook heeft de premier met koning Charles afgesproken dat Mandelson uit de Privy Council wordt gezet, het officiële adviesorgaan van de koning.

Sinds de laatste onthullingen heeft Mandelson zijn lidmaatschap van de Labour-partij al opgezegd en zijn zetel in het Hogerhuis opgegeven.

Correspondent Verenigd Koninkrijk Arjen van der Horst:

"De affaire-Mandelson is in korte tijd uitgegroeid tot een knallend hoofdpijndossier voor de Labour-regering. Premier Starmer stak tijdens het vragenuurtje zijn afschuw niet onder stoelen of banken. Hij stelt dat Mandelson zijn land en partij verraden heeft door vertrouwelijke en marktgevoelige regeringsinformatie door te spelen aan Epstein.

Toch blijft het vragen oproepen over het beoordelingsvermogen van Starmer. In 2024 begon de Labour-regering een uitgebreid antecedentenonderzoek toen Mandelson in beeld kwam als kandidaat voor het ambassadeurschap in Washington D.C.. Het was toen al publiekelijk bekend dat Mandelson contacten bleef onderhouden met Epstein, ook na de eerste veroordeling van de Amerikaanse zakenman en pedoseksueel in 2008.

Starmer bevestigde vandaag dat die informatie al bekend was bij het begin van het antecedentenonderzoek. Daarom blijft de vraag: waarom zette Starmer desondanks de benoeming van Mandelson als ambassadeur door?"

Zangeres Lenny Kuhr gaat stoppen met optreden. De 75-jarige Kuhr kondigt haar afscheid op Instagram aan "met pijn in het hart". Kuhr verhuist naar Israël, vertelt ze aan Omroep Brabant. "Het klimaat voor Joden is niet meer goed hier in Nederland."

De winnares van het Eurovisie Songfestival 1969 met het lied De Troubadour zegt dat naast de gezondheid van haar man Rob "de verdeeldheid" een rol heeft gespeeld bij haar vertrek.

"Mijn stem is nog goed, ik voel me nog goed en mijn show loopt lekker, maar ik kreeg tekens dat ik moet stoppen", zegt ze tegen de regionale omroep.

Antisemitische actie

Kuhr kwam twee jaar geleden in het nieuws omdat een optreden in Waalwijk werd verstoord door een antisemitische actie, zoals de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding het noemde.

Vier bezoekers van een middagvoorstelling in theater De Leest stonden plotseling op, ontrolden een Palestijnse vlag en begonnen te schreeuwen. De activisten beschuldigden Kuhrs familie van medeplichtigheid aan genocide. De kinderen van de zangeres wonen in Israël en haar kleinzoon is dienstplichtige in het Israëlische leger.

Waardig afscheid

In een gesprek met de NOS zei Kuhr zich destijds zorgen te maken. "Het gaat me er voornamelijk om dat we als kunstenaars vrij kunnen zijn om te doen wat we willen en dat we niet met geknepen billen op het toneel staan", vertelde ze. "De vraag is: hoe gaat de theaterwereld hiermee om? Hoe bereiden we ons voor op terrorisme?"

Kuhr zegt nu dat ze haar theaterprogramma Licht tot mei dit jaar blijft spelen.

"Op deze manier wil ik jullie en ons, mijn man Rob die zoveel jaar mijn boekingen deed, voor ons kookte op alle speelplekken, achter de cd-tafel stond, mijn muzikanten Freek en Frans en mijzelf de gelegenheid geven waardig afscheid te nemen van elkaar en van de muziek die wij samen maken en maakten."

Liedjes maken

Kuhr stopt niet volledig met muziek maken. "Wat ik in Israël ga doen, weet ik nog niet. Ik ga daar geen hele nieuwe carrière opbouwen. Mijn kinderen en schoonzoons zijn muzikanten, dus ik ga daar denk ik nog wel liedjes maken."

In de helft van de Nederlandse dorpen en buurten zijn belangrijke voorzieningen als de huisarts of de supermarkt de afgelopen jaren verdwenen of verder weg komen te liggen. Is dat een probleem, als je bedenkt dat op het platteland het autobezit twee keer zo groot is als in de stad?

Niet voor iedereen, zegt ruimtelijk wetenschapper Suzan Christiaanse, die promoveerde op een onderzoek naar het verlies van voorzieningen in dorpen en het effect daarvan op bewoners. "Als jij een baan hebt waarvoor je sowieso een stuk moet rijden, is het geen ramp als de supermarkt verder weg is."

Maar dat is niet het hele verhaal, ontdekte Christiaanse toen zij mensen in het Groningse dorp Ulrum vroeg naar hun beleving. "85 procent daar oordeelde negatief over de sluiting van de supermarkt, terwijl maar 72 procent er gebruik van maakte. Je hoeft ook niet per se kinderen te hebben om toch een gevoel van verlies te ervaren als de basisschool verdwijnt."

Liever geen forensendorp

Dat geldt zeker voor ouderen die vaak minder mobiel zijn en voor wie een winkel meer is dan alleen een plek waar je brood of melk kunt halen. "Zij vragen zich af: waar ontmoet je elkaar anders nog? Nog los van het feit dat zo'n supermarkt vaak ook andere functies heeft: het is tevens een pakketpunt of je kunt er medicijnen halen. Verdwijnt dat, dan moet je als oudere voor je medicijnen dus een lift zien te krijgen naar een dorp verderop."

Bovendien leert de ervaring dat het ene verlies tot het andere kan leiden. Christiaanse: "Gaat de school weg, dan krijgen kinderen vriendjes in dat andere dorp. En gaan ze al snel dáár voetballen, wat er weer voor zorgt dat de eigen club in het gedrang komt. Mensen willen geen forensendorp zijn, maar zo veel mogelijk een zelfstandige gemeenschap."

Het helpt enorm, laat het beschikbare onderzoek zien, als er voldoende actieve inwoners zijn. Zo is er in Ophemert, in de gemeente West Betuwe, een 'dorpsraad', die in overleg met het lokale bestuur bekijkt wat er allemaal mogelijk is.

Ophemert kent nog een dorpshuis, waar dankzij vrijwilligers onder meer een sportzaal overeind wordt gehouden, met van 's morgens tot 's avonds ook andere activiteiten. Al staan ook daar de faciliteiten onder druk: het consultatiebureau en de dagopvang zijn al verdwenen. Onderzocht wordt of bestaande voorzieningen in stand kunnen worden gehouden of zelfs uitgebreid, vertelt Cor Groenveld van de dorpsraad.

Fraai gelegen aan de Waal

In het nabijgelegen Varik is het bepaald niet stil op straat: ouderen maken een wandeling, kinderen fietsen van school naar huis en op de dijk laat een gezin de hond uit.

Ankie Zoutendijk houdt van de buitenlucht in het dorp, te midden van weilanden, pal aan de Waal. "De natuur is hier de voorziening", zegt ze. Veel meer is er ook niet, geeft ze toe.

Dochter Franca vermaakt zich prima in de Gelderse plaats. Dat komt onder meer door het dorpshuis, dat hier Toevershof heet. Er is ook een sportzaal, waar je aan volleybal of hapkido kunt doen en in het weekend een frietje kunt kopen. Dat begon toen de snackbar van Varik een paar jaar geleden de deuren sloot.

Hij is wel vaak dicht, vertelt Franca. "Je kunt er niet helemaal op rekenen en snel iets anders halen bij een supermarkt zit er dus ook niet in."

De Toevershof is in het weekend vaak afgehuurd voor privépartijen, melden dorpsbewoners Frits en Jacqueline. Dat is de reden dat de patatservice niet altijd beschikbaar is. Het stel opende twee jaar geleden een bed and breakfast in Varik.

"Mensen komen hier voor de rust", zegt Jacqueline. Zelf groeide ze op in Den Bosch, dat ze vier jaar geleden verruilde voor het dorp. Het is soms wennen. "Ik vind het jammer dat er geen winkeltje is waar je even naartoe kunt."

Bloemist en danscafé verdwenen

Vroeger was dat wel anders, weet haar partner Frits, die al zijn hele leven in Varik woont. "Ooit was er een bloemist, een bakker en een danscafé", zegt hij. "Tijden veranderen."

Voor dat soort zaken wijken ze uit naar Tiel of Geldermalsen. "Met de auto is dat goed te doen", zegt Frits. "Maar voor ouderen of mensen die afhankelijk zijn van het openbaar vervoer, is het niks." Hij kan zich voorstellen dat die zich geïsoleerd kunnen voelen.

Daar staat tegenover: Varik is een sociaal dorp. "Mensen kennen elkaar. Op straat groet je elkaar. Dat is gemeenschapsgevoel."

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) waarschuwt voor het middel Percita vital plus, een voedingssupplement dat volgens de producent het seksleven verbetert. De NVWA adviseert om deze pillen niet te kopen en niet te gebruiken.

Percita vital plus wordt op internet aangeboden als een natuurlijk en veilig middel om het libido te verhogen. Maar in een laboratorium is vastgesteld dat er sildenafil in zit en dat is bewust weggelaten op het etiket, zegt de NVWA.

Sildenafil mag niet in voedingssupplementen zitten omdat het gebruik ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengt. Mogelijke bijwerkingen zijn pijn op de borst, hoofdpijn, maagklachten, spierpijn, duizeligheid of wazig zien.

Gevaarlijk lage bloeddruk

In combinatie met sommige geneesmiddelen voor hartpatiënten kan sildenafil tot een gevaarlijk lage bloeddruk leiden. Wie het middel gebruikt en bijwerkingen ervaart, wordt geadviseerd een arts te raadplegen.

De stof sildenafil is alleen toegestaan in toegelaten geneesmiddelen die worden voorgeschreven door een arts.

Een parlementslid van de radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) van de Duitse deelstaat Saksen is in het parlementsgebouw aangehouden. De 56-jarige Jörg Dornau werd vlak voor aanvang van een vergadering door een bode de zaal uit gezet en vervolgens door politieagenten meegenomen voor verhoor, melden Duitse media.

Op het moment dat hij werd aangehouden werden ook zijn woning, voertuigen en bedrijfspand doorzocht.

Dornau heeft volgens het Duitse Openbaar Ministerie de buitenlandse handelswet overtreden. Volgens justitie heeft het parlementslid in 2022 opgegeven dat hij een agrarisch voertuig naar Kazachstan had geëxporteerd, maar heeft hij het voertuig in werkelijkheid naar Belarus vervoerd.

Daarmee omzeilde hij het Europese handelsverbod met Belarus en Rusland. En dat is een overtreding van de wet, schrijft het OM. "Transacties die het exportverbod omzeilen zijn verboden en strafbaar."

Dornau kreeg al eerder een boete van ruim 20.000 euro van het deelstaatparlement omdat hij inkomsten uit zijn werkzaamheden in Belarus niet had opgegeven, terwijl het verplicht is om daar transparant over te zijn.

Niet immuun

Kort nadat hij werd meegenomen, was in het parlement een stemming over zijn immuniteit, waarin werd besloten dat hij deze niet meer heeft. Zijn partijgenoten waren tegen de opheffing van zijn immuniteit en noemen de aanhouding van de AfD'er "politiek gemotiveerd".

Dornau heeft een groot landbouwbedrijf in Belarus, waar hij en zijn Belarussische zakenpartners onder meer uien verbouwen. Dornau lag al eerder onder vuur vanwege zijn zaken in het land.

Zo schreven Politico en The Guardian dat de AfD'er politieke gevangenen van het regime van dictator Loekasjenko zou hebben ingezet om dwangarbeid te verrichten voor zijn Belarussische bedrijf. Het OM heeft dit onderzocht, maar kon geen bewijs vinden van strafbare feiten.

Banden met Rusland

Loekasjenko geldt als trouwe bondgenoot van de Russische president Poetin. Tijdens de Russische invasie werd Belarus door Russische tanks en troepen gebruikt om Oekraïne binnen te trekken en ook nu is Belarus een uitvalsbasis voor de Russen.

AfD wordt al langer verdacht van banden met Rusland. Zo beschuldigden Duitse partijen AfD van spionage voor Rusland. Ook zou het ministerie van Defensie vermoeden dat leden van de AfD specifieke vragen zouden stellen in (deelstaat)parlementen, in opdracht van Rusland.

Correspondent Duitsland Charlotte Waaijers:

"Dit zijn verdenkingen tegen een specifieke politicus en zijn bedrijf, en dus niet tegen zijn partij. Tegelijk helpt dit het beeld van de AfD natuurlijk niet, dat al te boek staat als pro-Russisch.

In elk geval een deel van de partij houdt de contacten met Rusland graag warm, partijleden komen sinds de grote Russische invasie in Oekraïne geregeld in het nieuws met bezoeken aan de Russische ambassade en aan Rusland zelf.

Ook wil de partij de sancties tegen Rusland opheffen, omdat die niet in het Duitse belang zouden zijn. Andere partijen verwijten AfD-politici dat ze als verlengstuk van het Kremlin in Duitsland opereren, iets wat zij stellig ontkennen."

Bij een schietincident in een woning in Rotterdam gisteravond is een man van 19 om het leven gekomen. Het slachtoffer werd met spoed naar het ziekenhuis gebracht en is daar aan zijn verwondingen overleden.

De politie onderzoekt de zaak en houdt daarbij rekening met "alle scenario's". Het is nog onduidelijk of het gaat om een misdrijf of een ongeluk.

Twee 20-jarige Rotterdammers die in de woning aanwezig waren, zijn aangehouden. Zij worden vastgehouden en verhoord.

De politie is op zoek naar meer informatie en roept getuigen op zich te melden.

Meerdere incidenten

Het is het tweede schietincident in de Zoutziedersstraat in een half jaar tijd, meldt Rijnmond. In september werd er ook al in de straat geschoten en in februari 2023 was er een grote explosie. Of de incidenten iets met elkaar te maken hebben, is niet bekend.

Blijf binnen, ga niet de weg op, zeiden het KNMI en Rijkswaterstaat vanochtend. IJzel legde het noorden van Nederland plat. Autowegen, fietspaden en stoepen veranderden in ijsbanen. "Overal waar ik keek vielen mensen van hun fiets."

Geen school, geen treinen en bussen, geen post en geen thuiszorg. Veel winkels bleven vanochtend dicht, net als gemeentehuizen en de rechtbank. Ook ziekenhuizen annuleerden afspraken. Zelfs strooiwagens en de wegenwacht konden nauwelijks nog de weg op.

"IJzel is de moeilijkste vorm van gladheid om te bestrijden", legt een woordvoerder van Rijkswaterstaat uit. "Strooien is niet onmogelijk, maar door de ijslaag op de weg kan het zout zich niet goed mengen."

Aangroeiende ijslaag

IJzel is koude regen, die acuut bevriest als het de grond raakt. Bijvoorbeeld doordat het op een wegdek valt waarvan de temperatuur onder nul ligt. Eventueel strooizout dat er ligt, raakt meteen gevangen in de ijslaag. En als het blijft ijzelen houdt deze vorm van gladheid zichzelf in stand, omdat de ijslaag steeds verder aangroeit.

Dat het code oranje zou worden was gisteren al bekend, maar vroeg in de ochtend besloot het KNMI toch om een weeralarm af te geven: code rood. Rond 06.30 uur kregen mensen in het noorden zelfs een NL-Alert met de boodschap om vooral binnen te blijven.

Een weeralarm is dan ook een extreme situatie die in Nederland niet vaak voorkomt. Het gebeurde in 2022 en 2023 vanwege stormen, maar de laatste keer dat er een weeralarm vanwege ijzel kwam, is vijf jaar geleden.

Weerman Marco Verhoef

"Wat het weer betreft is het verschil tussen code oranje en code rood niet zo groot, maar er wordt ook gekeken naar de impact van het weer op de maatschappij. Dit is zo maatschappij-ontwrichtend, dat er code rood is afgegeven."

Het alarm gold aanvankelijk tot 10.00 uur, werd verlengd tot 12.00 uur en daarna nog eens tot 14.00 uur en in Groningen tot 15.00 uur. "Het ijzelen was inmiddels wel gestopt, maar op sommige plekken ligt er een halve centimeter keihard ijs op de weg. Die krijg je niet 1-2-3 weg."

Rijkswaterstaat haalde daarom het grove geschut van stal: de lavastorm, een vrachtwagen die een mengsel van warm water en pekel onder hoge druk op de weg spuit. Daarmee gaat de ijslaag in één keer kapot. Enkele snelwegen zijn daarmee vanochtend ijsvrij gemaakt, maar uiteraard kwamen lang niet alle wegen aan de beurt.

Voor die tijd waren al "extreem veel ongelukken" gebeurd, zag de ANWB. Auto's belandden in greppels of tegen de vangrail en geschaarde vrachtwagens kwamen dwars op de weg tot stilstand. Ook de hulpdiensten hadden grote moeite om mensen te bereiken. In Friesland raakte een strooiwagen van de weg.

Er zat dus weinig anders op dan afwachten. Veel weggebruikers gaven dan ook gehoor aan de oproep van Rijkswaterstaat. "We zien dat er weinig verkeer is en wat er is, rijdt langzaam", zei een woordvoerder tijdens wat normaal de ochtendspits is.

'Echt niet te doen'

Een enkeling waagde het om de fiets te pakken, maar zij moesten al gauw lopend verder. Door het gras bijvoorbeeld. "Bij de eerste stap buiten de deur ging ik al zowat onderuit", vertelt een forens aan de NOS. Hij besloot toch maar een paar uur later te vertrekken.

Een man die naar station Leeuwarden ging in de hoop dat er toch een trein zou rijden, zegt: "Ik ben twee keer gevallen. Overal waar ik keek vielen mensen van hun fiets, het is echt niet te doen." Voor hem werd het thuiswerken.

Andere mensen grepen hun kans om de schaatsen onder te binden. Er lag zo'n dikke ijslaag op de straten dat er op veel plekken een rondje door de woonwijk kon worden geschaatst.

Vanmiddag breekt vanuit het zuiden de zon steeds vaker door en de temperaturen lopen wat op. Ook die van het wegdek, waardoor de ijslaag kan wegsmelten. Als om 15.00 uur ook Groningen van het weeralarm af is, blijft zeker tot morgenochtend nog code geel gelden, net als in Friesland en Drenthe.

Veel diensten zullen vanmiddag weer opstarten, maar ook dan kunnen er nog problemen zijn door de gladheid, waarschuwen bijvoorbeeld ziekenhuizen en bezorgdiensten. Sommige scholen blijven dicht en ook rijexamens zijn er de rest van de dag niet meer.