NOS Nieuws - Algemeen

De PVV dreigt in de Eerste Kamer tegen de asielwetten te stemmen als er geen strengere maatregelen komen. "Er moet meer gebeuren dan hier nu ligt", zei PVV-senator Alexander van Hattem in het debat.

Van Hattem eist in vier moties strengere asielmaatregelen. Hij wil een asielstop, een intrekking van de spreidingswet, een strengere handhaving op ongedocumenteerden en de invoering van het eerdere tienpuntenplan van PVV-leider Geert Wilders. "De moties zijn dusdanig belangrijk dat ze bepalend zijn voor onze steun aan de wetsvoorstellen", dreigde Van Hattem.

Heel wat partijen zien de asielwetten, zoals ze nu voorliggen, als een grote kans om de instroom van asielzoekers te beperken. Toch hangt het erom of de asielwetten het in de Eerste Kamer gaan halen. Als de PVV tegen stemt, lijkt een meerderheid uit zicht.

Geruststelling voor het CDA

Tot nu toe waren in het debat rond de asielwetten de ogen vooral gericht op het CDA. Die partij is ook nodig voor een meerderheid, maar de ja-stem was tot nu toe onzeker.

Bij het CDA zijn er vooral zorgen vanwege een amendement van de PVV over de strafbaarstelling van illegaliteit. Dat zou er toe kunnen leiden dat grote groepen ongedocumenteerden, mensen zonder geldige verblijfspapieren, worden opgepakt.

Van den Brink kwam daarom het CDA eerder vandaag tegemoet met de belofte dat alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" zullen worden vervolgd. Hij denkt dat het om een groep van 100 tot 300 mensen gaat die illegaal in Nederland verblijft en weigert terug te keren naar hun land. Met die toezegging lijkt het CDA binnenboord.

'Onbetrouwbare opstelling'

Maar dat schoot de PVV juist in het verkeerde keelgat. Die partij noemt de belofte van Van den Brink "een onbetrouwbare opstelling" van een coalitie "die "uitvluchten bedenkt". Van Hattem wijst erop dat er volgens het kennisinstituut WODC ruim 20.000 ongedocumenteerden zijn. Wat betreft de PVV moeten die met de nieuwe wet allemaal worden vervolgd.

De vraag is in hoeverre de PVV bluft en of ze bereid zijn echt tegen de asielwetten te stemmen. De wetten zijn eerder door PVV-minister Marjolein Faber ingediend, daar stond de strafbaarstelling van illegaliteit toen nog niet in.

Bij de behandeling in de Tweede Kamer, in juni vorig jaar, dreigde de PVV ook tegen te stemmen als de wetten te veel zouden worden afgezwakt. Uiteindelijk liet de partij de bezwaren varen en stemde voor.

"Ik doe een dringend appèl aan alle partijen die hebben gezegd dat ze grip willen krijgen op migratie", zei minister Van den Brink aan het einde van de debat. "Ik hoop dat alle partijen zich realiseren dat als de maatregelen niet worden ingevoerd, er een hoop verloren gaat."

Volgende week wordt er eerst gestemd over de verschillende moties, daarna is er een hoofdelijke stemming over de asielwetten. Dat wordt spannend: als de PVV tegen de wetten stemt, komt het kabinet zoals het er nu uitziet een of twee zetels tekort voor een meerderheid. Het zou ook nog kunnen zijn dat individuele senatoren afwijkend stemmen van hun fractie.

Wat staat er in de asielwetten?

De wereldeconomie stond er tot voor kort redelijk goed voor maar de oorlog in het Midden-Oosten maakt alles anders. Ook een recessie is niet meer uit te sluiten, zegt het Internationaal Monetair Fonds in een nieuwe groeivoorspelling.

Volgens het IMF wordt de wereldwijde economie zwaar op de proef gesteld door de oorlog. Zo leidt de sluiting van de Straat van Hormuz tot grote schade aan de energievoorzieningen, die de groei in de weg zitten. Dat er nu een tijdelijk staakt-het-vuren van kracht is maakt weinig uit. Er is al zo veel schade aangericht dat de negatieve risico's groot blijven, schrijft het IMF.

De zeestraat is cruciaal voor de doorvoer voor olie en gas. Veel landen zijn ervan afhankelijk, en daarmee is die bepalend voor de economische groei van een land.

Drie scenario's

Normaal gesproken maakt het IMF één voorjaarsvoorspelling over de economische groei in de wereld, maar doordat de effecten van de oorlog zo moeilijk te voorspellen zijn schetst het fonds nu drie scenario's, zegt Marnix van Rij, vertegenwoordiger van Nederland bij het IMF, voorheen staatssecretaris van Financiën.

"Deze hebben te maken met de duur en de intensiteit van het conflict. Hoe korter de oorlog duurt, hoe minder effect er is. Maar als deze oorlog er niet zou zijn geweest waren we met een voorspelling gekomen die positiever is dan nu", noemt Van Rij.

In het gunstigste scenario schat het IMF de economische groei in op 3,1 procent en de inflatie op 4,4 procent. Maar ook dat zou de laagste groei sinds de coronapandemie zijn, en 0,2 procent lager dan de verwachting van begin dit jaar.

In een ongunstiger scenario gaat het IMF uit van een langere afsluiting van de Straat van Hormuz en verdere schade aan de energievoorzieningen. De groei van de wereldeconomie zou dan uitkomen op 2,5 procent en de inflatie zou stijgen tot 5,4 procent.

In het ergste scenario, waarin de verstoringen tot volgend jaar aanhouden, zou de groei uitkomen op 2 procent en de inflatie boven de 6 procent.

Volgens Van Rij wordt het doen van voorspellingen steeds moeilijker. "We hebben in dit decennium al te maken gehad met een pandemie, een oorlog in Oekraïne, handelstarieven en nu de oorlog in het Midden-Oosten. Als je dat afzet tegen het vorige decennium waren er toen veel minder schokken. Die schokken volgen elkaar nu in zo'n rap tempo op dat het economisch ingewikkeld wordt om die voorspellingen te doen."

Verschillen per land

De groeiverschillen tussen verschillende landen zijn overigens groot, ziet het IMF. Zo worden ontwikkelingslanden of landen die afhankelijker zijn van de olie uit het Midden-Oosten veel harder geraakt dan bijvoorbeeld Europese landen.

Dat geldt volgens Van Rij ook voor Nederland. "Nederland stond er voor 28 februari best goed voor. Zo heeft de EU de afgelopen jaren zwaar ingezet op vergroening, waardoor onze elektriciteitsvoorziening niet per se meer helemaal uit olie en gas komt."

Toch zijn ook hier de effecten duidelijk zichtbaar. Dat heeft er volgens Van Rij voornamelijk mee te maken dat Nederland een exporterend land is, dat veel handel drijft. Als er ergens in de wereld dan zwaar onweer is, heeft dat gevolgen voor Nederland.

'Versterk internationale samenwerking'

Het IMF waarschuwt dat als de geopolitieke spanningen nog verder oplopen, de situatie zou kunnen uitmonden in de grootste moderne energiecrisis ooit.

Om goed voorbereid te zijn op deze schok en om deze schok in de economie te doorstaan, adviseert het IMF om de internationale samenwerking te versterken. Ook moeten centrale banken alert blijven op inflatieschommelingen en is het volgens het IMF belangrijk dat de centrale banken, zoals de Nederlandsche Bank, onafhankelijk blijven.

In Utrecht is vanmiddag een man in een elektrische rolstoel in brand gestoken. In de loop van de avond meldde de politie dat er een verdachte is opgepakt. Het slachtoffer is met brandwonden naar het ziekenhuis gebracht.

De man heeft een beperking, kan zich moeilijk voortbewegen en maakt daarom gebruik van deze rolstoel. Het incident gebeurde vanmiddag rond 15.30 uur bij het winkelcentrum op het Smaragdplein.

Burgemeester Dijksma heeft contact gehad met de politie. "Wat men op dit moment het meest waarschijnlijk acht, is dat dit onderdeel is geweest van een onderling conflict", zegt Dijksma.

"Ik denk dat het wel belangrijk is om dit te zeggen. Het beeld van iemand die in een rolstoel zit en dit overkomt is sowieso al echt verschrikkelijk, maar als dat bij wijze van spreken een willekeurig slachtoffer is, gaat daar nog een heel ander signaal van uit. Daarom is noodzakelijk dat de politie snel meer duidelijkheid krijgt over wat zich precies heeft afgespeeld."

Wat er voorafging aan het incident, is nog niet duidelijk. "Dat hopen we aan het slachtoffer te kunnen vragen", zei een politiewoordvoerder eerder vandaag. "Maar op het moment dat iemand de ambulance in gaat, is iemand patiënt en zijn we als politie ook aan privacyregels gebonden."

Getuigen

Er zouden veel getuigen zijn van het incident. "Er zijn genoeg mensen die het gezien hebben. We doen een beroep op hen om zich te melden voor het onderzoek. Maar we willen ze ook vragen niet na te laten om slachtofferhulp te zoeken. Het is niet niets wat ze gezien hebben, dus we hopen dat deze getuigen ook aan zichzelf denken en hulp gaan zoeken."

De woordvoerder kan niet bevestigen dat omstanders hebben ingegrepen, maar dat is wel het verhaal dat rondgaat.

Slachtofferhulp

Dijksma spreekt van een gruwelijke vorm van geweld. "Omdat het slachtoffer geen kant op kon, is de impact zo mogelijk nog groter." Ook zij wijst erop dat getuigen zich tot slachtofferhulp kunnen wenden.

Ook minister van Justitie en Veiligheid Van Weel (VVD) vindt het verschrikkelijk wat er gebeurde. "Iemand in brand steken gaat echt alle grenzen over. Dit soort geweld accepteren we niet. De dader of daders moeten worden opgespoord en aangepakt."

De politie heeft een 25-jarige man uit Den Bosch opgepakt omdat hij mogelijk een terroristische aanslag wilde plegen, meldt het Openbaar Ministerie. De man is afgelopen vrijdag aangehouden.

De Bosschenaar wordt verdacht van betrokkenheid bij een terroristisch misdrijf en "training voor terrorisme". Het OM meldt dat het onderzoek "in volle gang is" en wil daarom geen verdere details delen.

De verdachte is vandaag voorgeleid aan de rechter-commissaris en die bepaalde dat hij ten minste twee weken blijft vastzitten, schrijft Omroep Brabant. Hij zit in beperkingen en mag alleen contact hebben met zijn advocaat.

Vier dagen lag de destijds 8-jarige Humem onder het puin na de zware aardbeving in Turkije en Syrië in 2023. Hij overleefde de ramp, maar hield er wel PTSS aan over. Samen met zijn ouders en drie broers verblijft hij nu al veertien maanden in een asielzoekerscentrum in Nederland.

In 2012 ontvluchtte de familie Alhasan het thuisland Syrië vanwege de burgeroorlog. In de Turkse stad Kahramanmaraş bouwde het gezin een nieuw leven op.

Op 6 februari 2023 werd het gezin, met inmiddels vijf kinderen, midden in de nacht overvallen door een aardbeving met een kracht van 6,2. In het zuidoosten van Turkije en het noordwesten van Syrië kwamen meer dan 50.000 mensen om het leven.

"Het gebouw stortte in. We belandden allemaal onder het puin en werden in etappes eruit gehaald", zegt vader Aymen tegen Omroep Brabant. Na vier dagen werd zoon Humem door een Turks reddingsteam gevonden en onder het puin vandaan gehaald. Zijn zusje Lin (7) kon niet worden gered.

"Ik was erg bang en verdrietig", vertelt de inmiddels 11-jarige Humem. "Er lag allemaal puin boven mij en het was erg donker. Er was geen water en geen eten. Ik kon me niet bewegen en moest gewoon in mijn broek plassen."

Bekijk hier Humems hele verhaal:

Via het hervestigingsprogramma van de Verenigde Naties kreeg het gezin de kans om een nieuw leven op te bouwen in Nederland. De familie kreeg direct een verblijfsvergunning en werd gekoppeld aan de gemeente Gemert-Bakel, die daarmee verantwoordelijk is voor het vinden van huisvesting voor het gezin.

Maar van een woonhuis is nog geen sprake: al ruim een jaar verblijft het gezin noodgedwongen in een azc, eerst in Budel en nu in Grave.

Volgens vader Aymen is de situatie in het azc onhoudbaar voor zijn getraumatiseerde zoon. "Hij is bang van alles wat hij hoort en wordt meerdere keren in de nacht wakker. Dan zit hij met zijn knieën opgetrokken en een dekentje over zich heen in zijn bed, kijkend naar het plafond."

In rapporten van de GGD Brabant-Zuidoost, die het gezin met Omroep Brabant heeft gedeeld, is te lezen dat Humem een posttraumatische stressstoornis heeft overgehouden aan de aardbeving. De jongen heeft ernstige slaapproblemen en heeft extreme angstreacties door omgevingsgeluiden.

Het hervestigingsprogramma van de VN

Via het hervestigingsprogramma van de VN worden de kwetsbaarste vluchtelingen opgevangen en verdeeld over 34 landen, waaronder Nederland. Het gaat bijvoorbeeld om vluchtelingen die medische zorg nodig hebben die in het thuisland niet beschikbaar is.

De vluchtelingen krijgen onder meer een verblijfsstatus, een huis en een financiële bijdrage. Vorig jaar zijn middels dit hervestigingsprogramma 327 vluchtelingen naar Nederland gekomen.

"Wij willen geen klacht indienen en we willen niemand beschuldigen. En ik begrijp dat er veel families wachten, zoals wij. Maar toch wil ik de burgemeester vragen om ons kind zo snel mogelijk te helpen", zegt de vader van Humem.

Gemeente verantwoordelijk

Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zegt niet specifiek op de situatie van het gezin te kunnen ingaan. Een woordvoerder laat in algemene zin weten dat er altijd wordt gekeken naar een oplossing als vluchtelingen last hebben van elkaar. "Heeft men bijvoorbeeld 'last' van andere bewoners die lang opblijven, muziek draaien of roken, dan kijkt men of er geschoven kan worden naar een andere plek." Vanwege de volle azc's is dat nu lastig, zegt de woordvoerder.

Vluchtelingen die via de VN naar Nederland komen, zoals het gezin Alhasan, moeten in principe bij aankomst in Nederland binnen 48 uur in een woning worden geplaatst.

De gemeente Gemert-Bakel wil niet inhoudelijk reageren op vragen van Omroep Brabant. "Wij doen geen uitspraken over individuele gevallen in verband met privacy", zegt een woordvoerder.

Uit openbare stukken van de Rijksoverheid blijkt dat Gemert-Bakel op dit moment nog voor dertig statushouders een woning moet vinden. De afgelopen maanden heeft de gemeente geen enkele woning gevonden.

Noodkreet zorgverleners

In 2023 sloeg een groep zorgverleners alarm over de zorg voor kinderen en zwangere vrouwen in azc's, ondanks meerdere alarmerende inspectierapporten en waarschuwingen van het Rode Kruis.

Dat kinderen extra kwetsbaar zijn, staat in tal van rapporten. De kinderrechtenorganisatie Defence for Children publiceerde in 2023 een onderzoeksrapport waarin staat dat kinderen niet de jeugdhulp krijgen die ze nodig hebben.

Ondanks alles wat Humem al heeft meegemaakt in zijn jonge leven, heeft hij één droom: hij wil ingenieur worden. Zodat hij "sterke gebouwen kan maken die bestand zijn tegen aardbevingen of andere rampen".

Vanwege hoge prijzen en tekorten daalt de wereldwijde vraag naar olie voor het eerst sinds de coronapandemie in 2020. Het International Energieagentschap (IEA) spreekt van "de grootste ontregeling in de geschiedenis", als gevolg van de oorlog in de Perzische Golf.

Omdat er nauwelijks tankers door de Straat van Hormuz varen is het dagelijkse wereldwijde aanbod van olie met een kleine tien procent gedaald. Dat zijn ruim tien miljoen vaten per dag, blijkt uit de maandelijkse rapportage over de oliemarkt van de IEA.

De olieprijs balanceert op dit moment rond de 100 dollar per vat. Het einde van de oliecrisis is nog niet in zicht volgens de IEA. "De prijzen zijn al hoog, maar nog geen afspiegeling van de ernst van het probleem", zegt directeur Fatih Birol van het energieagentschap.

Binnenkort krijgen we de echte gevolgen te zien volgens Birol, met ernstige gevolgen voor de wereldeconomie. Afgelopen maand brachten landen onder leiding van de IEA een deel van de oliereserves op de markt om tekorten te voorkomen en de prijs te drukken. In totaal ging het om ruim 400 miljoen vaten olie uit de strategische reserves. Nederland maakte 5,36 miljoen vaten vrij. Dat is zo'n 20 procent van onze totale voorraad.

Door deze maatregel daalde de prijs van olie heel even, maar het effect werd al vrij snel tenietgedaan door nieuwe dreigementen aan Iran van de Amerikaanse president Trump.

De prijs van olie en brandstoffen wordt bepaald door de werkelijke actuele beschikbaarheid ervan, en de verwachte beschikbaarheid op korte en middellange termijn.

Afnemende vraag door hoge prijzen

Tot nu toe heeft Europa beperkt last van het wereldwijde tekort en de hoge prijzen, er is nog genoeg olie, kerosine, diesel en benzine beschikbaar. "Alles overheersend is hoelang de Straat van Hormuz dicht blijft", zegt energiedeskundige Jilles van den Beukel van het Haags Centrum voor Strategische Studies. "Je ziet aan de langetermijnprijzen dat de markt denkt dat dit conflict niet lang meer kan duren."

Als het conflict wel nog maanden aanhoudt, wordt het steeds pijnlijker. "Dan praat je over heel hoge prijzen van 150 tot misschien wel 200 dollar per vat." Toch denkt Van den Beukel niet dat er in Europa snel echte tekorten ontstaan. "Er zullen eerder zulke hoge prijzen ontstaan dat de vraag afneemt." Op die manier worden de tekorten beperkt.

Veel deskundigen vinden het verlagen van de brandstofaccijnzen daarom geen goed idee. Vandaag besloot het kabinet ook tot een ander pakket aan maatregelen. Van den Beukel sluit echter niet dat het desondanks ook hier gaat gebeuren. "Zelfs al wil Nederland het zelf niet, het verschil met Duitsland en België kan te groot worden."

Mocht de olieprijs echt verdubbelen dan komt de wereld nog meer op onontgonnen terrein, met nooit eerder vertoonde brandstofprijzen aan de pomp. De prijs van diesel zou dan kunnen oplopen tot boven de drie euro per liter denkt Van den Beukel.

Het kabinet komt met een steunpakket van bijna 1 miljard euro om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten voor bedrijven, automobilisten en andere burgers. Dat bevestigen bronnen aan de NOS. Lagere prijzen aan de pomp zitten er niet in, de meest betrokken ministers kiezen voor andere maatregelen dan het verlagen van de accijnzen.

Zo wil het kabinet hogere reiskostenvergoedingen voor werknemers en een halvering van de motorrijtuigenbelasting voor grijze kentekens (vaak kleine ondernemers met een bestelbus) tot het einde van dit jaar. Ook komt er 50 miljoen om de armste huishoudens te steunen en wordt extra geld uitgetrokken voor het isoleren van huizen. Groene subsidies voor bedrijven komen eerder beschikbaar.

Vrijdag ligt het plan op tafel in de ministerraad. Daarna wil het minderheidskabinet met oppositiepartijen in gesprek om te kijken of er genoeg steun is voor de plannen of dat ze aangepast moeten worden.

Voorbeeld Duitsland niet gevolgd

In de plannen is geen geld uitgetrokken om de accijnzen op benzine te verlagen. In buurland Duitsland gebeurt dat wel, maar het kabinet heeft steeds gezegd dat dat veel geld kost en redelijk weinig verlichting oplevert. Om de prijs van een liter benzine met 10 cent te verlagen, moet de staat ongeveer een miljard bijleggen.

Doordat niemand kan zeggen hoelang de situatie nog duurt, houdt het kabinet ook rekening met de lange termijn, en daarom wil het nu niet te veel geld uitgeven. Daarbij: als de accijnzen omlaaggaan, dan stimuleer je het verbruik en dat is niet de bedoeling, zo is de gedachte binnen het kabinet.

Wel wil de regering werknemers tegemoetkomen, met name mensen die voor hun werk niet anders kunnen dan reizen. Daarom gaat de onbelaste kilometervergoeding voor werknemers van 23 cent naar 25 cent. Als werkgevers hieraan meebetalen, kan dat bijvoorbeeld 8 euro per week schelen voor wie wekelijks 400 kilometer aflegt.

Om vooral kleine ondernemers tegemoet te komen, zou tot eind dit jaar voor grijze kentekens, bestelauto's en lichte bedrijfswagens de wegenbelasting met 50 procent omlaaggaan.

Energierekening

Grote zorgen om de energierekening van huishoudens zijn er nog niet, maar de vrees is dat dat wel kan gebeuren als deze crisis langer aanhoudt. Om mensen die nu al kampen met energiearmoede te helpen, krijgt het energienoodfonds 50 miljoen extra te besteden. Dit geld kan later in het jaar gebruikt worden voor mensen voor wie bijvoorbeeld de energierekening niet meer te betalen is.

Daarnaast wil het kabinet geld uittrekken voor isolatie, waardoor de energierekening van bedrijven en huishoudens naar beneden zou kunnen. Ook moet geld dat voor latere jaren geboekt is voor verduurzaming van bedrijven naar voren worden gehaald. Het kabinet wil het steunpakket na het weekend presenteren.

Staatsbosbeheer vreest dat het olielek van vorige week in de haven van Antwerpen gevolgen zal hebben voor de Zeeuwse natuur. Met name dieren kunnen er last van krijgen. De betrokken partijen maken de schade op.

In het gebied is een melkachtige gloed te zien op het water. Als de zon erop schijnt, zijn de kleuren van de regenboog zichtbaar. "Dat gaat hier echt over de hele Schor van Waarde en die is een paar kilometer lang", vertel Vincent Hoedt van Staatsbosbeheer, staande op het stuk aangeslibde land. "En verderop bij Bath is dat hetzelfde, daar lijkt het zelfs nog meer te zijn."

Staatsbosbeheer maakt zich zorgen over de natuurgebieden in Zeeland en de dieren die er leven. "Het tast het bodemleven aan. Daar begint onze zorg en dat is er een voor de lange termijn", vertelt Hoedt. Hoe groot de schade precies is, wordt nog in kaart gebracht.

Sluipmoordenaar

Het olieprobleem bestaat uit twee delen: in het water zit een zwaardere drab en op het water ligt een dunne filmlaag. Hoewel beide slecht zijn voor de natuur, zit Hoedt vooral in over de filmlaag. Die verspreidt zich sneller dan de dikke drab en is nog moeilijker te verwijderen.

"Ik ben bang dat dat de sluipmoordenaar zal zijn, samen met de andere verontreinigingen die de afgelopen jaren in de Westerschelde gevonden zijn", zegt Hoedt.

Rijkswaterstaat kan alleen in de gaten houden waar de olie zich momenteel bevindt. Volgens een woordvoerder heeft slechts een klein deel van de olie het Zeeuwse gebied bereikt. Het dunne filmlaagje is echter niet uit het water te verwijderen. "Het kan pas worden opgeruimd wanneer het aanspoelt aan de oevers", vertelt een woordvoerder. Het is dan aan de gemeenten om de schoonmaak te coördineren.

Giftige stoffen

De stookolie die in de haven is gelekt, is moeilijk afbreekbaar. Als die in de bodem trekt, heeft dat grote consequenties voor het microleven en het ecosysteem. "Met name onder water; het is vooral wat je niet ziet", zegt Hoedt.

Ecoloog Lisette de Senerpont Domis beaamt dit. Ze is gespecialiseerd in ecosystemen in wateromgevingen en ziet het gevaar van het lek. Zo zitten er giftige stoffen in de olie die de dieren binnenkrijgen wanneer ze naar voedsel zoeken. "Sommige zullen direct het loodje leggen als ze het opeten", zegt De Senerpont Domis.

Andere dieren gaan op een andere manier de gevolgen merken, verwacht de ecoloog. "In stookolie zitten stoffen die kankerverwekkend zijn voor mensen, dat is voor dieren niet anders." Deze stoffen kunnen onder meer leiden tot groeibeperkingen en verminderde reproductie. Ook blokkeert de laag olie het zonlicht voor de planten en algen in het water, die daardoor niet kunnen groeien.

Op de lange termijn kan een olielek gevolgen hebben voor alle lagen van de voedselketen. Als organismen die onderaan staan verdwijnen, krijgen ook dieren die hoger in de keten staan er last van omdat er minder voedsel beschikbaar is.

In Rotterdam en Capelle aan den IJssel zijn vandaag drie douaniers en een vierde verdachte aangehouden. Ze zouden zich onder meer schuldig hebben gemaakt aan computervredebreuk en het schenden van ambtsgeheim hebben. Het gaat om vier mannen: drie (25, 36 en 45 jaar) uit Rotterdam en een (41 jaar) uit Capelle.

De verdachten zijn aangehouden door het Combiteam Havens. Dat is een samenwerkingsverband van de politie, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), de Rijksrecherche en het Openbaar Ministerie. Ze doen samen onderzoek naar zware criminaliteit in de havens.

Rechercheurs hebben op meerdere plaatsen panden doorzocht, vooral in de regio Rotterdam. Ze hebben gegevensdragers, contant geld en luxegoederen in beslag genomen.

De verdachten mogen voorlopig alleen contact hebben met hun advocaat. Meer wil het OM er op dit moment niet over kwijt.

Het wordt gezien als een historische ontmoeting: vandaag spreken de ambassadeurs van Libanon en Israël in Washington D.C. na weken van gevechten tussen Hezbollah en Israël met elkaar over een mogelijk bestand.

Vooraf staat al vast dat de gesprekken ingewikkeld worden. Beide partijen gaan met conflicterende eisen de overleggen in. Zo had Libanon geëist dat er tijdens de gesprekken een staakt-het-vuren zou zijn, maar Israël wilde daar niets van weten. Israël wil de betrekkingen tussen beide landen verbeteren, maar eist bovenal dat Hezbollah, een bondgenoot van Iran, zal ontwapenen.

Saillant detail: de militante groep die verwikkeld is in de strijd met Israël, zit zelf niet aan tafel. En dat terwijl de politieke tak van Hezbollah in de regering van Libanon zit en zowel sociaal als politiek in de haarvaten zit van de Libanese maatschappij.

'Niet heel kansrijk'

Karim el Taki, docent Politiek in het Midden-Oosten aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt de gesprekken van vandaag "een moment om het ijs te breken". Ook Nora Stel, docent conflictstudies aan de Radboud Universiteit, spreekt van een openingsronde. "Het is een aftasting, een voorbereidend gesprek op een serie van onderhandelingen." Maar, stelt ze, "het ziet er op dit moment niet heel kansrijk uit."

Al sinds het bestaan van de staat Israël zijn de landen met elkaar in conflict. Tijdens de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon, die 22 jaar duurde, ontstond Hezbollah als verzetsbeweging. Die wist Israël in 2000 te verdrijven, maar het conflict is altijd blijven sluimeren.

Het laaide ook op in 2006 en in 2023 tijdens de oorlog in Gaza. Daarna was er een bestand, maar dat werd volgens de Verenigde Naties zeker 10.000 keer geschonden, vooral door Israël. Nadat de Iraanse ayatollah Khamenei begin dit jaar was gedood, mengde Hezbollah zich opnieuw in de strijd.

In de gesprekken is er sprake van een scheve machtsverhouding, zeggen beiden. "Israël is militair veel sterker en de gesprekken vinden plaats in de VS, met buitenlandminister Rubio die bemiddelt."

"Rubio is een bondgenoot van Israël en dus niet een neutrale scheidsrechter", meent Stel. "Terwijl we weten: voor succesvolle onderhandelingen moeten alle strijdende partijen vertegenwoordigd worden en moet er vertrouwen zijn dat partijen aan de gemaakte afspraken gehouden kunnen worden." Aan geen van deze voorwaarden wordt volgens haar voldaan.

"Niet de pro-westerse Libanese regering, maar Hezbollah is in oorlog met Israël", zegt ze. "De regering spreekt niet namens Hezbollah en kan de groep dan ook niet aan afspraken houden die eventueel gemaakt worden."

Politiek proces

Ook in Libanon zelf is de machtsbalans niet in evenwicht, zegt El Taki. Het regeringsleger is nog altijd zwakker dan Hezbollah en daarom is het de vraag welke rol het kan spelen in de ontwapening van de groep.

"Als ontwapening ooit zou plaatsvinden, dan zou dat ingebed moeten zijn in een politiek proces waar Hezbollah bij betrokken is, iets wat op dit moment ontbreekt", zegt El Taki.

Hezbollah daartoe overtuigen wordt volgens hem moeilijk. "Hezbollah zegt altijd dat het niet wil ontwapenen en dat diplomatie nergens toe leidt. De groep verwijst daarbij naar de Israëlische bezetting, die eindigde toen het Israëlische leger werd verdreven door gewapend verzet."

Volgens hem is het belangrijk dat de Libanese regering niet met lege handen thuiskomt. "Als het niet lukt om een bestand af te spreken, bewijst de regering het punt van Hezbollah: dat diplomatie niet werkt."

Tactiek

Beide stellen dat de gesprekken nauw verknoopt zijn met de onderhandelingen tussen Iran en de VS. Iran wil dat Israël stopt met de aanvallen op Libanon, maar als de VS Israël niet onder druk zet, "gebeurt er niets", stelt El Taki. En zonder groen licht uit Teheran is de ontwapening van Hezbollah niet realistisch.

Hij benadrukt dat ongeacht de uitkomst van het gesprek, het hoe dan ook onderdeel is van de onderhandelingen. "Wat het resultaat vandaag ook is, of het nu gaat om uitgesproken optimisme of een schijn van mislukking, het moet worden begrepen als onderdeel van een onderhandelingstactiek."

De toezichthouder op de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten maakt zich zorgen over het vergaren van bulkdata door de AIVD en de MIVD. De Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) noemt dat in haar jaarverslag een forse inbreuk op de grondrechten van burgers, terwijl het resultaat vaak beperkt is.

De diensten deden ook in 2025 weer meer verzoeken om gebruik te maken van bijzondere bevoegdheden, zoals het hacken van telefoons, het afluisteren van gesprekken, DNA-onderzoek of het doorzoeken van woningen. Omdat bij die acties een afweging moet worden gemaakt tussen de nationale veiligheid en rechten van Nederlanders, kijkt de TIB kritisch naar die verzoeken.

In 2025 kwamen er 4615 verzoeken binnen, 4 procent meer dan het jaar ervoor. 96 procent van de aanvragen werd goedgekeurd. De TIB verwacht vanwege de geopolitieke onrust dat het er volgend jaar opnieuw meer zullen zijn. Specifiek noemt de waakhond de oorlogen in Oekraïne en Gaza, moslimterroristen, rechtsextremisten en de verslechtering van de trans-Atlantische relatie.

Juridische slordigheden snel verholpen

Bij veel van de aanvragen die werden geweigerd, was sprake van vermijdbare juridische slordigheden, zoals onvoldoende onderbouwing of ontbrekende informatie. In 1,3 procent van de gevallen vond de TIB ook na aanvullingen de aanvraag niet gerechtvaardigd, gemiddeld ongeveer één keer per week.

In het jaarverslag hamert de TIB met name op surveillanceacties waarbij burgers in beeld komen die helemaal nergens van verdacht worden. Dan kan het bijvoorbeeld gaan om mensen uit de omgeving van een doelwit of om het binnenhalen van bulkdata, het massaal aftappen van internet.

'Hoge verwachtingen niet waargemaakt'

De TIB schrijft dat die praktijk "zeker niet in de omvang die de diensten graag zouden zien" gerechtvaardigd is. Volgens de toezichthouder worden de hoge verwachtingen namelijk niet waargemaakt door de resultaten en weegt het daarom niet op tegen de inbreuk op grondrechten.

Er is "nog altijd weinig concrete relevante opbrengst" te zien, terwijl er inmiddels steeds meer data worden vergaard en geanalyseerd door steeds meer teams binnen de diensten.

De toezichthouder begrijpt dat er altijd een afweging moet worden gemaakt tussen privacy en het landsbelang, maar "juist het bewaken van de balans tussen de bescherming van grondrechten en de inbreuk daarop maakt ons een democratische rechtsstaat."

Het Openbaar Ministerie heeft tegen de drie verdachten van de kunstroof in het Drents Museum celstraffen geëist tot 5,5 jaar cel. De hoogste eis is tegen Bernhard Z., die weigerde procesafspraken met het OM te sluiten omdat hij naar eigen zeggen niet direct bij de diefstal betrokken was.

Tegen de andere twee verdachten kwam er een lagere eis, van ruim 3,5 jaar cel. Met hen is overeengekomen dat ze minder lang de cel in hoeven in ruil voor het teruggeven van de kostbare buit.

Gouden helm

De rechtbank in Assen behandelde vandaag de rechtszaak over de gewelddadige roof bij het Drents Museum. Daarbij werd in januari vorig jaar een aantal Roemeense topstukken gestolen: de gouden helm van Cotofenesti en drie gouden armbanden.

Na maandenlange onderhandelingen maakte het Openbaar Ministerie afspraken met verdachten Douglas W. en Jan B. Zij gaven de helm en twee armbanden terug, in ruil voor een lagere strafeis.

Hoe de overdracht is verlopen, wilde de officier van justitie niet zeggen. "Dat zal wat ons betreft altijd een geheim blijven." Het OM weet niet waar de buit heeft gelegen. Het lijkt er volgens de officier op dat de verdachten de laatste, nog vermiste armband niet hebben.

Onderdeel van de deal is ook dat het Drents Museum geen schade verhaalt op de twee verdachten. De materiële schade van de inbraak bedroeg 250.000 euro. Het museum weet nog niet of het de derde verdachte daar wel voor aansprakelijk gaat stellen.

Verder gaan het OM en de verdediging niet in hoger beroep. De rechtbank moet nog bepalen of de procesafspraken door de beugel kunnen. Dat gebeurt later, bij de uitspraak in de zaak. Wanneer die zal zijn, is nog niet bekend.

Bewijs

De officier van justitie legde vandaag uit dat er een stortvloed aan bewijs is tegen de drie verdachten. Dat zij de inbraak "als een team" hebben gepleegd, blijkt volgens het OM onder andere uit DNA-sporen, camerabeelden, bank- en telefoongegevens en getuigenverklaringen.

Het OM is ervan overtuigd dat het drietal een deur van het museum opblies met een zware vuurwerkbom en eenmaal binnen vitrines insloeg om het Roemeense goud te stelen. Uit het onderzoek is niet gebleken dat de verdachten de inbraak pleegden in opdracht van iemand anders.

De verdachten beriepen zich bijna volledig op hun zwijgrecht. Voor het maken van procesafspraken maakt dat overigens niet uit. Een bekentenis is niet nodig.

Boos

Het OM probeert nog altijd te achterhalen waar de laatste gouden armband is gebleven. Verdachte Bernhard Z. verklaarde vandaag in ieder geval geen enkele informatie te hebben. Hij zei boos te zijn dat hij als hoofdverdachte wordt beschouwd.

Maar de officier van justitie denkt dat hij wel degelijk in het museum is geweest. Zo is er een filmpje van Z. gevonden waarin het NOS Journaal te horen is dat aandacht besteedt aan de roof. In de uitzending vertelde de verslaggever dat de roof binnen een paar minuten was uitgevoerd, waarna Z. in het filmpje reageert dat dat niet klopt omdat het slechts één minuut had geduurd. Volgens het OM kon alleen de dader dat weten.

Z. klaagde ook dat het OM zijn naam en foto online heeft gezet, net als van medeverdachte Douglas W. Dat gebeurde na hun arrestatie, in de hoop op tips die zouden kunnen leiden naar de buit. Het OM zei daarover dat het middel ingezet mocht worden, maar dat de verdachten wel een half jaar strafkorting krijgen vanwege de last die zij ervan hebben.

Undercoveractie

Donderdag gaat de behandeling van de zaak verder. Dan krijgen de advocaten van de verdachten nog gelegenheid zich uit te spreken. Vandaag wilden zij niet reageren.

De verdediging maakte eerder bezwaar tegen de manier waarop undercoveragenten zijn ingezet. Zij deden zich voor als criminelen en probeerden Jan B. over te halen om de kunstschatten aan hen te verkopen. De agenten zouden hem hebben bedreigd en onder druk hebben gezet, maar het OM ontkent dit.

De undercoveractie leidde niet naar de kunstschatten, maar de politie kreeg wel het idee dat ze nog intact waren. Het OM zei dat het maken van procesafspraken nog de enige overgebleven manier was om ze terug te krijgen.

Het was wel een keiharde voorwaarde dat het goud terug was vóór de rechtszaak. Het OM wilde voorkomen dat de rechtbank zich verplicht zou voelen de deal goed te keuren, omdat anders de kunststukken niet terug zouden komen.

Na teruggave bleek de gouden helm van Cotofenest licht ingedeukt. De helm wordt nu gerestaureerd. Daarna worden alle voorwerpen teruggegeven aan Roemenië.

Gemeenten missen kansen als het gaat om het tijdig aanbieden van hulp aan huishoudens die in financiële problemen dreigen te komen.

Grootste probleem is dat zij niet genoeg personeel hebben om mensen te bellen die kampen met betalingsachterstanden. Terwijl zo'n telefoontje verreweg de beste manier is om schuldenaars ook ook echt te bereiken: 62 procent reageert, tegenover 7 procent bij een brief of e-mail.

Dat blijkt uit een rapport van Divosa, een vereniging in het gemeentelijk sociaal domein, over de zogenoemde 'vroegsignalering' van schulden het afgelopen jaar.

1 miljoen signalen per jaar

Gemeenten zijn sinds 2021 wettelijk verplicht om inwoners te benaderen als die achterstanden hebben bij het betalen van de huur, de energierekening, het water en de zorgverzekering. Energieleveranciers, drinkwaterbedrijven, woningcorporaties en zorgverzekeraars moeten minimaal het postadres doorgeven van die mensen, maar vrijwel altijd leveren zij ook een telefoonnummer en/of een e-mailadres.

Gemeenten kregen in 2025 ruim 1 miljoen signalen binnen van betalingsachterstanden. Met zo'n 814.000 adressen zochten ze contact, maar slechts bij één op de vijf lukte dat ook daadwerkelijk. Vooral omdat gemeenten vaak onvoldoende medewerkers hebben om de telefoon te pakken of bij een schuldenaar langs te gaan.

Prioriteit bij de ernstiger gevallen

Probleem is volgens Divosa dat het Rijk nooit structureel geld beschikbaar heeft gesteld om personeel hiervoor aan te nemen. Voor dit jaar is er 20 miljoen euro beschikbaar en er bestaan plannen om dat de komende jaren ook te doen, maar dat staat nog niet vast. Zolang de financiering niet zeker is, durven gemeenten geen medewerkers binnen te halen.

Gevolg is dat diezelfde gemeenten prioriteiten moeten stellen. Ze doen dat vaak bij de ernstigere gevallen: huishoudens die schulden op elkaar stapelen. Terwijl de ervaring leert dat het ook heel belangrijk is om mensen juist al hulp aan te bieden op het moment dat de situatie nog te overzien is en erger kan worden voorkomen, benadrukt Divosa.

Overigens aanvaardt ook niet iedereen de aangeboden hulp: bij 35 procent is dat het geval. Die hulp bestaat onder meer uit budgetadvies, schuldhulpverlening of een budgetcoach.

Door het afsluiten van de Straat van Hormuz zitten sinds eind februari duizenden bemanningsleden vast op schepen in de Perzische Golf. Onder hen zijn zo'n 100 Nederlandse zeelieden. Ook sinds het staakt-het-vuren van afgelopen week is onduidelijk wat hun lot is, en nu met de Amerikaanse blokkade die erbovenop komt helemaal.

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Het gevaar is reëel. Door Iraanse aanvallen op schepen zijn sinds het begin van de oorlog in de Perzische Golf zeker achttien doden gevallen, vertelt Richard Moti, van de internationale maritieme vakbond Nautilus International. Er zijn geen Nederlandse slachtoffers, maar de Nederlanders die daar vastzitten maken zich uiteraard grote zorgen.

Nederlandse bemanningsleden vertellen in deze podcast geanonimiseerd hun verhaal, in berichten die zij van boord - via de vakbond - stuurden. "Doordat je constant alert moet zijn, heb je een hele slechte nachtrust. Of een hele gespannen nachtdienst."

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Lisa Konings en Rosanne Sies

Alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" zullen worden vervolgd omdat ze illegaal in Nederland zijn. Dat zei minister Van den Brink van Asiel en Migratie in het Eerste Kamerdebat over de strengere asielwetten.

Hiermee lijkt de CDA-minister tegemoet te zijn gekomen aan het bezwaar van zijn partijgenoten in de Eerste Kamer. Het CDA, dat nodig is voor een meerderheid, vroeg gisteren om een toezegging dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf beperkt blijft tot ernstige gevallen. CDA-Eerste Kamerlid Van Toorenburg reageert vandaag dat de minister "een hele grote angst heeft weggenomen".

Van den Brink benadrukte in het debat dat het om "een heel afgebakende groep" gaat van naar schatting 100 tot 300 mensen per jaar. "De strafbaarstelling is geen voorbode van een veel repressiever beleid."

Overigens zei de minister erbij dat het logisch voortvloeit uit Europese regels - die voorrang hebben op Nederlandse - dat alleen in uiterste gevallen illegaliteit strafbaar is. Voor de verduidelijking van vandaag hoeft wat hem betreft dan ook de tekst van de wet niet aangepast te worden.

Mensenhandel

Bij veel partijen en organisaties zijn zorgen over de aanscherping van de wet, omdat kwetsbare mensen er slachtoffer van kunnen worden. De minister beklemtoonde dat bijvoorbeeld slachtoffers van mensenhandel, die doorgaans illegaal in Nederland zijn, niet onder strafbaarstelling vallen. "Het gaat echt om mensen die hun terugkeer frustreren."

Wat staat er in de asielwetten?

Het strafbaar stellen werd onderdeel van de wet door een voorstel van de PVV dat er op het laatste moment bij kwam en dat onverwachts een nipte meerderheid kreeg in de Tweede Kamer. Van den Brink noemt dat nu "hoogst ongelukkig", omdat er daardoor geen fatsoenlijk politiek en maatschappelijk debat over is geweest.

PVV-senator Van Hattem zei in reactie op de opmerkingen van de minister dat hij zich zorgen maakt over het "stukje bij beetje afbreken" van het PVV-amendement. "Wat blijft er nou nog over van de strafbaarstelling van illegaliteit?"

Geen U-bocht

Van den Brink antwoordde daarop dat Van Hattem niet bezorgd hoeft te zijn. "Ik ben niet bezig met een U-bocht." Of de steun van zijn partij nu in gevaar komt, wilde Van Hattem niet zeggen. "Ik ga nergens op vooruitlopen." Maar het lijkt niet waarschijnlijk dat de PVV de wetten van Faber wegstemt.

De Eerste Kamer debatteert twee dagen over de strengere asielwetten die nog uit de koker van het vorige kabinet komen. Volgende week wordt erover gestemd. Mocht de senaat ze goedkeuren, dan voert het kabinet ze "onverkort" uit, staat in het coalitieakkoord.

Wie voor en wie tegen?

Van meer dan 30 senatoren lijkt zeker dat ze voor gaan stemmen (BBB, VVD, PVV, JA21, SGP en 50Plus en nog twee eenpitters). En van iets meer dan 30 van de 75 senatoren lijkt zeker dat ze tegen gaan stemmen (GL-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP, ChristenUnie en twee eenpitters).

Het CDA kan met zes zetels dus doorslaggevend zijn voor een meerderheid. Overigens is niets echt zeker tot er gestemd is; het debat is nog bezig en Van den Brink moet laveren tussen het CDA tevreden stellen en de PVV-steun niet verliezen. Daarnaast kunnen uiteindelijk binnen fracties Kamerleden ook nog afwijkend stemmen.

Ruim twee op de drie viswinkels die afgelopen najaar door de toezichthouder zijn gecontroleerd, hielden zich niet aan de regels over voedselveiligheid. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) gaat daarom dit jaar strenger controleren.

In oktober en november controleerde de NVWA 105 bedrijven. Bij 72 winkels constateerde de inspectie een of meerdere overtredingen.

De helft overtrad de regels rond allergeneninformatie. Ook was de omgang met voedsel bij 42 procent van de viszaken ondermaats. Het eten werd bijvoorbeeld niet op de juiste manier teruggekoeld of goed verhit.

Ook waren snijplanken, koelkasten en andere apparatuur bij 30 procent van de bedrijven verontreinigd of slecht onderhouden. Bij 15 procent van de viswinkels werden sporen van plaagdieren aangetroffen, zoals van ratten en muizen.

Maatregelen getroffen

De NVWA gaf 66 ondernemers een officiële waarschuwing. Ook maakte de inspectie vijf rapporten op en één proces-verbaal. Eén bedrijf moest de deuren sluiten.

Van de 66 gewaarschuwde bedrijven zeggen er 54 maatregelen te hebben genomen. In 48 gevallen was dit voor de NVWA voldoende. Bij de andere bedrijven is opnieuw een inspectie gedaan.

De branchevereniging heeft op basis van de bevindingen van de NVWA een plan gemaakt om te zorgen dat de voedselveiligheidsregels beter worden nageleefd. Daarbij ligt de nadruk op het vergroten van de bewustwording en het ondersteunen van visbedrijven bij het verbeteren van hun werkwijze.

Begoña Gómez, de vrouw van de Spaanse premier Pedro Sánchez, wordt officieel beschuldigd van verschillende corruptiemisdrijven. Dat heeft een Spaanse onderzoeksrechter besloten na een twee jaar durend onderzoek.

De 55-jarige Gómez zou misbruik hebben gemaakt van haar positie als premiersvrouw om een aanstelling te krijgen aan de universiteit Complutense in Madrid. Die baan, van programmadirecteur, kreeg ze in 2020, toen Sánchez al twee jaar premier was.

De Spaanse onderzoeksrechter Juan Carlos Peinado acht bewezen dat Gómez zich schuldig heeft gemaakt aan vier van de vijf aanklachten. Het gaat om verduistering, beïnvloeding, corruptie in zakelijke transacties en misbruik van gelden. Het is nu aan de rechtbank om te bepalen of Gómez zal worden vervolgd.

Regering ontkent

Het besluit van de onderzoeksrechter is ingezien door Spaanse media. Hierin zou staan dat hij genoeg bewijs heeft om Gómez te vervolgen. De vijfde aanklacht van professioneel wangedrag heeft Peinado laten vallen, schrijft de krant El Pais.

De Spaanse regering houdt vol dat Gómez onschuldig is en dat onderzoeksrechter Peinado "de rechterlijke macht te schande maakt", aldus RTVE. Zowel Gómez als Sánchez diende in 2024 al een klacht in tegen Peinado.

Er lopen vergelijkbare zaken tegen een broer van Sanchez, David, en tegen een partijgenoot van Sánchez, de voormalige minister van Transport Luis Ábalos.

De minister van Financiën van Benin heeft de presidentsverkiezingen in het land afgetekend gewonnen. Romuald Wadagni haalde meer dan 94 procent van de stemmen, blijkt uit een voorlopige verkiezingsuitslag.

Op dit moment is zo'n 90 procent van de stemmen geteld. Daarmee is de uitslag volgens de kiescommissie onomkeerbaar. Het opkomstpercentage bij de verkiezingen in het West-Afrikaanse land was 58,78 procent.

Wadagni was vooraf al de grote favoriet voor de verkiezingswinst. Hij werd gesteund door de regeringscoalitie van het land.

Geen steunbetuiging oppositieleider

De belangrijkste oppositiepartij, de Democraten, was er niet in geslaagd om een kandidaat op de kieslijst te krijgen. In Benin moeten presidentskandidaten steunbetuigingen van parlementsleden krijgen om zich verkiesbaar te kunnen stellen. De kandidaat van de Democraten had niet voldoende van die steunbetuigingen gekregen.

Daarmee was kandidaat Paul Hounkpè, van een andere oppositiepartij, nog de enige uitdager. Hounkpè erkende zijn verlies al. Hij feliciteerde Wadagni, maar voegde toe dat "democratie wederzijds respect vereist en het vermogen om boven partijpolitieke verdeeldheid uit te stijgen".

Wadagni volgt president Patrice Talon op. Hij was na twee ambtstermijnen niet meer verkiesbaar.

Couppoging

De nieuwe president staat voor grote uitdagingen waaronder de armoede en toenemende onveiligheid in het land. De aan al-Qaida gelieerde jihadistische groepering JNIM doodde in april vorig jaar 54 militairen, en vorige maand nog eens 15.

Dat toenemende geweld leidde tot een couppoging in december door een groep militairen. Zij vonden dat de veiligheidssituatie in het land onhoudbaar was geworden. De coup werd uiteindelijk verijdeld.

Bij een schietpartij op een middelbare school in Turkije zijn zeker zestien mensen gewond geraakt. De schutter was een oud-leerling die na de aanslag een einde aan zijn leven maakte, meldt het Turkse ministerie van Binnenlandse Zaken.

De aanval vond plaats in Siverek, in het zuidoosten van Turkije. Volgens het ministerie zijn tien scholieren, vier docenten, een agent en een kantinemedewerker gewond geraakt. Het motief van de dader is nog onbekend.

Volgens ooggetuigen kwam de 19-jarige man de school binnen en schoot hij met een jachtgeweer om zich heen, waarna er paniek uitbrak, schrijven Turkse media.

Enkele leerlingen sprongen uit het raam om te ontsnappen. Sommigen raakten daarbij gewond. Het pand werd door de Turkse autoriteiten ontruimd.

Na de aanval verschanste de schutter zich in de school en weigerde hij om zich over te geven. Volgens Turkse media had de schutter voorafgaand aan de schietpartij op sociale media gedreigd de school aan te vallen.

De Ierse zangeres Moya Brennan is op 73-jarige leeftijd overleden. Ze had internationaal succes met de band Clannad, die Keltische muziek met folk en pop vermengde tot een unieke mix.

Hun grootste hit, ook in Nederland, betekende hun internationale doorbraak: Theme from Harry's Game uit 1983. De melancholieke ballade met Brennans breekbare zang in het Gaelic leek in niets op de muziek die toen de hitlijsten overheerste.

De tekst sloot aan op het onderwerp van de tv-serie Harry's Game, over de onrust in Noord-Ierland. Hoewel zinnen als "Imtheochaidh soir is siar" voor veel buitenlanders totaal onbegrijpelijk waren, was de emotie die Brennan in het nummer legde overduidelijk.

De band gebruikte een oud-Iers spreekwoord om de zinloosheid van oorlog aan te duiden: "Alles wat ooit is en zal zijn, zal ophouden te bestaan: de maan en de sterren, jeugd en schoonheid". Voor de band verwoordde dat het idee dat geweld nooit een oplossing zou brengen.

Het terugkerende "Fol lol the doh fol the day" komt overigens puur voort uit emotie; het zijn betekenisloze mondklanken (portaireacht) zoals die in Ierland worden gebruikt in bijvoorbeeld traditionele fiedelmuziek of slaapliedjes.

Brennan biechtte ooit op dat de muziekstijl van Clannad op hoon van puristen kon rekenen. "Er is nooit begeleiding bij liederen in het Gaelic, dus wat wij deden was heiligschennis." Volgens haar werden ze als verraders gezien omdat ze de zang begeleidden met synthesizers, blaasinstrumenten of de Ierse versie van de doedelzak, de uilleann pipes.

'Liever een rock-'n-roller'

Brennan groeide op in een muzikale familie, die geregeld optrad in hun pub in het gehucht Mín na Leice, in County Donegal in het noorden van het land. Samen met een jongere zus en broer en twee ooms (een tweeling) richtte ze begin jaren 70 Clannad op. De naam is een samentrekking van Clann as Dobhar, wat beschrijft dat het allemaal bloedverwanten zijn uit het gebied Dore.

Aanvankelijk had Brennan een ander muzikaal pad voor ogen, zei ze eens. "Ik had graag rock-'n-roller willen zijn, maar ik realiseerde me langzaam dat ik een ander timbre had, een meer etherisch geluid. Dat werd bepalend voor het geluid van Clannad." Naast het zingen, speelde ze ook harp in de band.

Ook zus Eithne maakte enkele jaren deel uit van het gezelschap, totdat zij als Enya aan een succesvolle solocarrière begon. Zij werd ook in Nederland bekend, met nummers als Orinoco Flow (Sail Away) en Only Time.

Films en tv-series

Clannad groeide wereldwijd uit tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het typisch Ierse geluid. Van hun dertig albums werden er miljoenen verkocht en de band verzilverde één van drie Grammy-nominaties. Hun nummers werden veelvuldig op soundtracks gebruikt om een bepaalde sfeer op te roepen, zoals in de films Patriot Games en The Last of the Mohicans en de tv-serie Robin of Sherwood.

Brennan werkte samen met beroemde artiesten uit haar land als The Chieftains, Shane MacGowan en Ronan Keating. Met U2-zanger Bono had ze ook in Nederland een bescheiden hit met In a lifetime. Hij omschreef haar als "een van de prachtigste stemmen die het menselijk oor ooit heeft gehoord".

Clannad bracht in 2013 hun laatste album uit, Nádúr. Volgens een overlijdensbericht overleed Brennan gisteren vredig, omringd door haar familie, in haar woonplaats Gaoth Dobhair.