NOS Nieuws - Algemeen

De Partij voor Authenticiteit en Moderniteit (PAM) heeft het grootste aantal zetels behaald bij de parlementsverkiezingen in Marokko. De liberaal-centristische PAM behaalde 97 zetels in het 395 leden tellende parlement, vóór de RNI met 66 zetels, terwijl de conservatief-nationalistische Istiqlal-partij 65 zetels veiligstelde.

De liberaal-centrumrechtse RNI, na de vorige verkiezingen de grootste partij in het parlement met 102 zetels, verliest ten opzichte van 2021 de meeste zetels. Dat blijkt uit officiële voorlopige verkiezingsresultaten, die zijn bekendgemaakt door het ministerie van Binnenlandse Zaken.

De gematigd islamistische Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling, de PJD, maakt een comeback. De partij was de grootste, maar stortte de vorige verkiezingen in van 125 naar 13 zetels. Nu staat de partij voorlopig op 54 zetels.

De parlementsverkiezingen noteerden het laagste opkomstpercentage in bijna twintig jaar tijd. Vooral jongeren hebben de stembureaus links laten liggen.

Correspondent Marokko Samira Jadir:

"In aanloop naar deze verkiezingen gingen er al voorspellingen en geruchten rond dat PAM de grootste partij zou worden. Interessant is dat de drie huidige regeringspartijen opnieuw de drie grootste partijen zijn geworden.

De comeback van de PJD is ook opmerkelijk. Zij gingen de vorige verkiezingen in als grootste partij, maar werden door de Marokkaanse kiezers genadeloos afgestraft. Vijf jaar geleden was de afkeer van de PJD voor veel Marokkanen zelfs een reden om te gaan stemmen, zo groot was de teleurstelling in de partij die had beloofd om de corruptie in Marokko aan te pakken.

Als koning Mohammed VI de huidige leider van de PAM, Fatima Ezzahra El Mansouri, benoemt tot regeringsleider, dan zou zij de tweede vrouwelijke premier in de Arabische regio worden na Najla Bouden uit Tunesië.

PAM zal een coalitie moeten vormen, ook al hebben de leiders een nieuwe samenwerking met RNI uitgesloten. Beide partijen hebben in hun campagnes elkaar over en weer beschuldigd van mislukt beleid, meldt persbureau Reuters.

De verwachting is niet dat de parlementsverkiezingen de machtsverhoudingen in Marokko fundamenteel zullen veranderen. De koning behoudt immers verregaande bevoegdheden.

Correspondent Marokko Samira Jadir:

"Of PAM opnieuw met RNI gaat regeren, moet nog blijken. Eerst moet de koning een premier benoemen. Naast de huidige burgemeester van Marrakech, Fatima-Zahra Mansouri, gaat een andere naam hier veel rond: Fouzi Lekjaa. Hij is op dit moment minister van Begroting en ook voorzitter van de Marokkaanse voetbalbond.

Terwijl de winnaars feest vieren, is er op de achtergrond ook een duidelijke boodschap van de bevolking te horen. Slechts 6 miljoen van de 28 miljoen kiesgerechtigden hebben gestemd. Slechts één keer deze eeuw, bij de parlementsverkiezingen in 2007, was de opkomst nog lager.

Ook waren er hier en daar ongeregeldheden. Met name in Tanger, waar bij een stembureau sprake zou zijn geweest van fraude, nota bene in het voordeel van PAM. De partij heeft laten weten dat er krachten zijn die haar in diskrediet willen brengen. Maar de kwestie heeft in Tanger wel tot veel boosheid geleid."

Marokkanen brachten gisteren twee stemmen uit: één op een lokale kandidatenlijst en één op een regionale lijst. Van de 395 zetels in het parlement worden er 305 verdeeld via de lokale kiesdistricten. De overige 90 zetels werden via regionale lijsten verdeeld en waren dit jaar uitsluitend voor vrouwen gereserveerd. Daarmee moest de vertegenwoordiging van vrouwen in het parlement worden vergroot.

Marokko is een constitutionele monarchie waarin koning Mohammed VI veel macht heeft. Na de verkiezingen benoemt hij de regeringsleider uit de partij die de meeste zetels heeft behaald. De koning speelt daarnaast een belangrijke rol op terreinen als buitenlandse zaken en binnenlandse veiligheid.

CNN, MS NOW en Politico moeten weer toegang krijgen tot het Witte Huis, heeft een Amerikaanse rechter geoordeeld. De perspassen van tientallen medewerkers van deze drie media waren afgelopen weekend ingetrokken.

De berichtgeving van de media beviel president Trump niet. CNN, MS NOW en Politico spanden daarop een rechtszaak aan om weer toegang te krijgen.

Volgens de rechter waren niet de juiste procedures gevolgd bij het intrekken van de accreditatie van de journalisten, waardoor vermoedelijk hun grondwettelijke rechten zijn geschonden. Ze hadden geen mogelijkheid gekregen om tegen het intrekken in beroep te gaan, oordeelde hij.

Rechter heft verbod tijdelijk op

De overheid had aangevoerd dat de toegangspassen waren ingetrokken uit veiligheidsoverwegingen. Maar daarvoor werd volgens de rechter geen enkel bewijs geleverd. Bovendien wees hij erop dat Trump zelf had gezegd dat de ban te maken had met negatieve berichtgeving en een gebrek aan eerlijkheid van de media.

Het Witte Huis moet de medewerkers van de drie media per direct hun toegangspassen teruggeven. Ook mogen die de komende veertien dagen niet opnieuw worden ingenomen. In de tussentijd zal de rechter, die in 2017 door Trump werd voorgedragen, de zaak uitgebreider bekijken.

Grote zenders zonden Trump minder uit

Het schrappen van de persaccreditatie van CNN, MS NOW en Politico was een nieuw hoofdstuk in de langlopende strijd van Trump tegen media die hem in zijn ogen niet goed gezind zijn. Zo weert hij sinds vorig jaar journalisten van Associated Press omdat het Amerikaanse persbureau zijn naamsverandering voor de Golf van Mexico (Golf van Amerika) niet overnam. Ook valt hij geregeld journalisten persoonlijk aan, met name vrouwen.

Voor grote tv-zenders was deze week de maat vol: ze besloten solidair te zijn met de geweerde media en beperkten ook hun eigen Witte Huis-verslaggeving. ABC, CBS, NBC en Fox News draaiden geen zogenoemd poolbeeld meer. Dat zijn beelden die door één zender worden gemaakt en waarvan iedereen gebruik kan maken.

Dat leidde ertoe dat ook Trump-gezinde media, zoals NewsMax, de president niet goed konden volgen:

Goedemorgen! In Den Haag wordt gedebatteerd over het cellentekort en in New York spreekt premier Jetten later vandaag de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe.

Eerst het weer: vandaag is het vrij zonnig, al ontstaan ook enkele stapelwolken. Later trekken ook sluierwolken over. Het blijft droog en bij een matige noordenwind wordt het maximaal 17 tot 20 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Chinese president Xi is aangekomen in de Verenigde Staten voor een staatsbezoek. De Amerikaanse president Trump verwelkomde hem persoonlijk op luchtmachtbasis Joint Base Andrews bij Washington.

Trump en first lady Melania schudden Xi en zijn vrouw Peng Liyuan de hand nadat zij uit hun vliegtuig waren gestapt. Daarna klonken de volksliederen van China en de Verenigde Staten en vlogen twee Amerikaanse B1-bommenwerpers over.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De WK wielrennen komt naar Nederland. Gisteren werd bekend dat de editie van 2034 gaat plaatsvinden in Groningen en Drenthe. In 2012 werden de wereldkampioenschappen op de weg voor het laatst in Nederland gehouden. Toen kroonde Marianne Vos zich in het Limburgse Valkenburg voor de tweede keer tot wereldkampioene.

"Geweldig dat dit gelukt is, dat is echt wel een droom", zegt ambassadeur Bauke Mollema. "Ik heb als noorderling leren fietsen op de wegen in Groningen en Drenthe. Ik hoop echt dat dit een succes wordt."

De oud profwielrenner kon niet trotser zijn dat het kampioenschap naar Nederland komt:

Fijne dag!

De gedeeltelijke afsluiting van de Suurhoffbrug in de A15 kost de transportsector minimaal 600.000 euro per dag. Die schatting wordt gedaan door Transport en Logistiek Nederland (TLN) en Deltalinqs, de ondernemersvereniging van bedrijven in de Rotterdamse haven.

De brug op de A15 naar de Maasvlakte werd vorige week "omwille van de veiligheid" gedeeltelijk afgesloten nadat bij een inspectie scheuren waren gevonden in een van de hoofdliggers van de brug. Het verkeer zal de komende weken over de vluchtstroken moeten blijven rijden.

Deltalinqs en TLN deden een flitspeiling onder hun leden. De conclusie is dat de afsluiting niet alleen bedrijven in de Rotterdamse haven treft, maar de hele logistieke keten. Driekwart van de leden geeft aan dat hun medewerkers gemiddeld tussen de 15 en 60 minuten extra reistijd ondervinden. Bij een gemiddelde vertraging van een half uur schat de sector de extra transportkosten rond de 600.000 euro.

Schade loopt op

"Hoe langer de verstoring duurt, hoe sneller deze schade verder oploopt", zegt Elisabeth Post, voorzitter van TLN. "Zeker als straks de hele oude brug eruit gehaald wordt en de capaciteit verder omlaaggaat."

Per dag reden er 36.500 voertuigen over de brug, waaronder 15.500 vrachtwagens. Veel bedrijven in de haven zijn afhankelijk van die vrachtwagens. De kosten die met de stremming gepaard gaan zitten hem in het verlies van reistijd, het vervoeren van minder transporten per dag en extra brandstofkosten vanwege het omrijden.

De brug wordt de komende jaren vervangen. Volgens Post zal dat tot nog meer schade leiden in de keten, zoals terminals, warehouses en fabrieken.

Geld voor onderhoud

Het kabinet wil tot en met 2040 5,1 miljard euro extra uittrekken voor het Mobiliteitsfonds, waarmee veel infrastructuur wordt betaald. Daarvan gaat 1,5 miljard euro naar onderhoud van infrastructuur. Naar regionale bereikbaarheid gaat blijvend extra geld, oplopend tot 300 miljoen euro per jaar.

"Ondanks deze extra 1,5 miljard euro blijven scherpe keuzes noodzakelijk", stond vorige week in de Miljoenennota. "Voor onderhoud aan wegen, spoorwegen en waterwegen zijn tekorten van naar schatting tientallen miljarden euro's."

Volgens minister Karremans bewijzen de problemen bij de Suurhoffbrug dat er meer geld in onderhoud en vernieuwing geïnvesteerd moet worden. Er zijn volgens hem plannen om geld voor nieuwe aanleg te verschuiven naar vernieuwing en onderhoud van bestaande infrastructuur.

Jacco Vonhof, voorzitter van Deltalinqs, vraagt het kabinet om grotere investeringen. "Deze situatie rond de Suurhoffbrug legt een kwetsbaarheid bloot die vraagt om meer dan tijdelijke noodmaatregelen. Er zijn forse investeringen nodig in de bereikbaarheid van de Rotterdamse haven."

Pensioenfonds ABP gaat investeren in startende en snelgroeiende Europese bedrijven. Het grootste pensioenfonds van Nederland begint met een investering van 250 miljoen euro in een Europees fonds voor veelbelovende bedrijven in de techsector, het Scaleup Europe Fund.

Dit fonds werd onlangs opgericht vanuit de Europese Commissie en een aantal Europese institutionele beleggers. Het doel is om Europese technologiebedrijven die actief zijn in sectoren zoals kunstmatige intelligentie, quantumtechnologie, energie, ruimtevaart en medische technologie verder te kunnen laten groeien.

1 miljard

In totaal wil ABP in drie jaar tijd 1 miljard euro investeren in de technologiesector. "Europa beschikt over veel talent, kennis en technologie. Toch vertrekken succesvolle groeibedrijven nog te vaak naar andere markten om financiering te vinden", zegt ABP-bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen. "Meer beschikbaar kapitaal kan ervoor zorgen dat innovatie, economische waarde en werkgelegenheid beter binnen Europa worden behouden."

Prins Constantijn, speciaal gezant van start-up-organisatie Techleap, is blij met de investering: "Hoe meer voorbeelden volgen, hoe groter de kans dat de volgende generatie Europese techbedrijven hier ook daadwerkelijk kan blijven groeien", zegt hij.

Vertrek uit VS

De investering in het Europese fonds past bij de koers die het pensioenfonds eerder inzette. Afgelopen zomer werd duidelijk dat ABP geld weghaalt uit de Verenigde Staten. Dat geld zat in Amerikaanse staatsobligaties en techbedrijven.

Volgens ABP was het op dat moment aantrekkelijker om staatsobligaties in eurolanden te hebben dan obligaties in vreemde valuta. De verkoop van de techaandelen was volgens ABP om de risico's van grotere schommelingen in rendement te voorkomen.

Van Wijnen zegt dat hij in de markt van innovatieve bedrijven wel aantrekkelijke rendementskansen ziet. "Onze eerste verantwoordelijkheid is het realiseren van een goed pensioen voor onze deelnemers. Deze investering past daarbij."

Rapport Wennink

Bovendien past de investering van ABP binnen het advies dat oud-topman van ASML Peter Wennink eerder gaf aan het kabinet.

Volgens Wennink moet het kabinet zich dringend richten op een goed investeringsklimaat zodat Europa niet achterop raakt bij bijvoorbeeld technologische ontwikkelingen. Hij wees vier belangrijke sectoren aan waarin geïnvesteerd zou moeten worden: digitalisering (waaronder AI), veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie.

Bij Russische raketaanvallen op de Oekraïense hoofdstad Kyiv zijn zeker twee mensen om het leven gekomen. Dat meldt burgemeester Klitsjko van Kyiv op Telegram. Ook zijn er zeker zes gewonden.

Na het luchtalarm waren in de hoofdstad meerdere zware explosies te horen. Door brokstukken van de raketten raakten de gevel en ramen van een kraamkliniek beschadigd. Op de parkeerplaats van de kliniek kwam iemand om het leven. Onder de gewonden zijn drie zorgmedewerkers.

Volgens Klitsjko kunnen mensen onder het puin bedolven liggen. Hij drong er op Telegram bij mensen op aan om in de schuilkelders te blijven.

Zelensky veroordeelt aanval

"Terwijl mensen lagen te slapen, verlichtten lichtflitsen van explosies de hemel", schrijft de Oekraïense president Zelensky op Telegram vanuit de Verenigde Staten. Rusland blijft volgens hem doorgaan, omdat er niet genoeg druk op het land wordt gezet.

Zelensky sprak ten tijde van de aanval met Amerikaanse Congresleden over een omvangrijk sanctiepakket tegen Rusland dat is vernoemd naar de in juli overleden Republikeinse senator Lindsey Graham.

De Chinese president Xi is aangekomen in de Verenigde Staten voor een staatsbezoek. De Amerikaanse president Trump verwelkomde hem persoonlijk op luchtmachtbasis Joint Base Andrews bij Washington.

Trump en first lady Melania schudden Xi en zijn vrouw Peng Liyuan de hand nadat zij uit hun vliegtuig waren gestapt. Daarna klonken de volksliederen van China en de Verenigde Staten en vlogen twee Amerikaanse B1-bommenwerpers over.

Zo verliep de aankomst van Xi in Washington:

Zo ontmoeten 's werelds machtigste leiders elkaar vier maanden na hun vorige top opnieuw. Ditmaal is de Amerikaanse hoofdstad Washington het toneel. Technologie, handel en Taiwan zijn de terugkerende twistpunten in het staatsbezoek van Xi aan Trump.

Net als Trump zit ook Xi na anderhalve dag weer in het vliegtuig naar huis. Net als toen blijft het ook nu bij één stad, de hoofdstad. En net als toen worden er ook nu geen doorbraken verwacht. Toch zijn er ook verschillen.

Op het vliegveld van Peking stond Xi niet klaar om Trump de hand te schudden. Trump doet dat wel voor Xi. Hij stapte zelfs in zijn helikopter om 'goede vriend' Xi Jinping persoonlijk te ontvangen op de luchtmachtbasis, hoogst ongebruikelijk.

Bezoek Xi moet slagen

Trump houdt van franje en machtsvertoon. Hij wil dit bezoek koste wat kost laten slagen in een tijd dat veel niet lukt, Iran voorop. Maar de avances zullen de pijnpunten in de relatie niet verhelpen, is de verwachting. "Van zo'n grote top zouden we meer ambitie mogen verwachten dan een paar fotomomenten en een staatsbanket", zegt sinoloog David Shambaugh.

Er volgen fly-overs, zoals Trump die eerder ook had opgetuigd voor de Russische president Poetin. 's Avonds staat onder meer een staatsbanket op het programma in de East Room van het Witte Huis, waar techbazen als Sam Altman, Jensen Huang en Elon Musk aanschuiven. "Hot ticketed", noemt het Witte Huis dat diner. Erg populair.

De Chinezen tastten kort voor de aftrap nog in het duister. Vragen van Peking over welke bedrijven en sectoren konden aanschuiven bleven onbeantwoord. Voor de zekerheid staan meerdere Chinese CEO's nog op stand-by voor het geval er alsnog duidelijkheid komt, zeggen bronnen rond het bezoek.

Importheffingendeal verlengd

Sinds vorig jaar is de sfeer tussen de grootmachten niet meer zo verhit als eerder in de tech- en handelsoorlog. Toen werden ze het in de Zuid-Koreaanse havenstad Busan onder meer eens over lagere importheffingen. Ook werden Chinese exportrestricties op kritieke aardmetalen in de koelkast gezet.

Die deal zou over anderhalve maand aflopen, maar kort na de aankomst van Xi zei de Amerikaanse minister van Financiën, Bessent, dat met China is afgesproken de overeenkomst met twee maanden te verlengen. De Chinese ambassade in Washington heeft nog niet gereageerd.

Taiwan

Zowel Trump als Xi is het erover eens dat blijven praten in 'G2-verband' zin heeft: dit najaar staan er nog twee ontmoetingen gepland. Zolang er ontmoetingen zijn, gebeuren er geen grote ongelukken, is het idee bij beide leiders. En Xi ziet dat Trump in de tussentijd wapenleveranties aan Taiwan voor zich uit schuift.

Een miljardenverkoop aan Taiwan werd dit jaar uitgesteld, naar verluidt omdat Trump zijn relatie met de Chinese partijbaas niet op de waagschaal wilde leggen. Analisten denken dan ook dat de verkoop mogelijk helemaal wordt geschrapt, nu Xi en Trump elkaar de komende tijd vaker gaan ontmoeten.

Het wakkert het optimisme in Peking aan dat de presidentiële gesprekken kunnen helpen om het Taiwan-beleid van Washington te beïnvloeden. Het vertrouwen groeit, ziet ook voormalig kolonel van het Chinese Volksbevrijdingsleger Zhou Bo. "De VS zal het steeds moeilijker vinden in de toekomst om wapens te verkopen", denkt hij. "China zal meer middelen hebben om het tegen te houden."

Ontwikkelingen AI

In het onderhoud tussen Xi en Trump komt mogelijk ook kunstmatige intelligentie ter sprake. De afgelopen weken riepen Amerikaanse techgiganten, waaronder OpenAI en Anthropic, op om voorzichtig te zijn met de verdere ontwikkeling van AI. De oproep kwam na meerdere incidenten waarbij AI-agenten uit een testomgeving waren ontsnapt en overgingen tot hacks.

In China is men kritisch over de oproep. Die wordt gezien als een manier van de Amerikanen om China's AI-ontwikkeling in te dammen. Doemscenario's over de gevaren voor de mensheid worden afgedaan als "Amerikaanse perspectieven". Maar toch zou het voor beide partijen het beste zijn "om gemeenschappelijke regels op te stellen", meent Zhou.

OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, heeft een AI-programma laten binnendringen op een Australische overheidswebsite. Dat zegt de Australische premier Albanese. Het incident deed zich in juni voor, maar de Australische regering werd pas twee weken geleden op de hoogte gebracht.

OpenAI stuurde een mail naar een algemeen mailadres om de Australische overheid in te lichten over het incident.

Het Britse persbureau Reuters meldt dat dit het eerste bekende geval kan zijn waarbij een AI-agent, een computerprogramma dat zelfstandig taken kan uitvoeren om een doel te bereiken, zich toegang heeft verschaft tot een overheidswebsite.

De hack vond volgens Albanese plaats op 18 juni in een medische database van Medicare, het Australische zorgverzekeringssysteem. De AI-agent had ook toegang tot gegevens die niet openbaar zijn.

'Onacceptabel'

"Dit is natuurlijk onacceptabel", zei Albanese op een persconferentie in New York waar hij is voor de VN-top. Volgens de Australische premier zijn er tot nu toe geen signalen dat er persoonlijke gegevens zijn ingezien, maar loopt het onderzoek nog.

Albanese heeft inmiddels ook met OpenAI-topman Sam Altman gesproken over de hack. De premier zegt de zorgen van de Australische overheid en het ongenoegen over de communicatie te hebben overgebracht. Volgens Albanese heeft OpenAI veel te laat de Australische overheid geïnformeerd en was de manier waarop dat gebeurde "eveneens onacceptabel".

In een reactie zegt OpenAI dat een AI-agent de Australische overheidswebsite onbedoeld is binnengedrongen. Volgens het Amerikaanse bedrijf blijkt uit eigen onderzoek dat de AI-agent geen toegang heeft verkregen tot patiëntendossiers. In juli hackte OpenAI per ongeluk al een ander AI-bedrijf.

Nieuwsuur publiceerde vorig jaar onderstaande video over AI-agents:

Het vliegverkeer op de internationale luchthaven van Berlijn (BER) is gisteravond kort stilgelegd vanwege een drone die boven het vliegveld werd gesignaleerd. Dat melden Duitse media. Na een uur werd het vliegverkeer weer hervat.

Duitse media schrijven dat rond 20.00 uur een drone werd gezien en als reactie daarop de noordelijke start- en landingsbaan werd gesloten. Later werd ook de zuidelijke start- en landingsbaan gesloten. Rond 21.00 uur kon het vliegverkeer worden hervat.

Vliegtuigen omgeleid

Verschillende vliegtuigen werden vanwege de dronemelding omgeleid. Zo zat een ZDF-journalist aan boord van een toestel dat was opgestegen in Frankfurt en zou landen in Berlijn, maar werd omgeleid naar Dresden. Volgens de Duitse omroep ZDF zijn ook zeven andere vliegtuigen omgeleid.

In het eerste half jaar kwamen bij de internationale luchthaven van Berlijn 28 dronemeldingen binnen. Duitse media schrijven op basis van gegevens dat geen enkel andere Duitse luchthaven in die periode zoveel meldingen kreeg.

Azerbeidzjan heeft de Fransman Martin Ryan vrijgelaten, die tot tien jaar cel was veroordeeld voor spionage. De president van Azerbeidzjan heeft hem gratie verleend, een dag nadat de Europese Unie mede onder Franse druk twee Russische oligarchen van de sanctielijst tegen Rusland had gehaald. Frankrijk heeft verheugd gereageerd op de vrijlating.

Het is het nieuwste hoofdstuk in de zaak die Brusselse diplomaten versteld deed staan en die leidde tot woede bij andere EU-lidstaten. Terwijl de Europese Unie met een verlenging van de sancties de druk op Rusland wilde opvoeren, als steunbetuiging aan bondgenoot Oekraïne, eisten Frankrijk en Luxemburg dat twee namen van de lijst zouden verdwijnen.

Metaaltycoon en Arsenal

Frankrijk had daarbij zijn zinnen gezet op het schrappen van de Oezbeeks-Russische zakenman Alisher Usmanov. Luxemburg wilde op zijn beurt oligarch Mikhail Fridman ontzien, de steenrijke bankier die miljarden euro's eist van het EU-land waar zijn Alfa-bank is gevestigd. Hij vecht de verliezen aan die hij lijdt door de sancties, een juridische strijd waar Luxemburg niet op zit te wachten.

De Financial Times wist onlangs te melden waarom Frankrijk zo'n halszaak maakte van het ontzien van Usmanov op de Europese sanctielijst. In Azerbeidzjan zitten twee Fransen gevangen, veroordeeld tot straffen van tien en twaalf jaar op grond van spionage en corruptie. Het land zou hen alleen willen vrijlaten als Usmanov van de Europese sanctielijst zou verdwijnen.

De in Oezbekistan geboren Usmanov (73) verdiende zijn vermogen na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in de jaren 90, met name in de metaal- en telecomsector. Ook stak hij ooit geld in de Londense voetbalclub Arsenal. Hij sprak zich niet uit tegen de oorlog in Oekraïne. Mede daarom belandde hij in 2022 kort na de Russische invasie op de Europese sanctielijst.

Met een sterk netwerk in voormalige Sovjetlanden probeerde hij sindsdien onder de sancties uit te komen, die hem reisbeperkingen opleggen en maken dat hij niet bij al zijn geld kan. De lijntjes met bijvoorbeeld de president van Azerbeidzjan zijn kort; ze studeerden aan dezelfde diplomatenschool in Moskou en kennen elkaar persoonlijk, schrijft het Britse persbureau Reuters.

Tegelijkertijd onderhouden hoofdsteden Bakoe en Parijs moeizame banden met elkaar, vanwege Frankrijks steun aan buurland Armenië, de historische rivaal van Azerbeidzjan. Kennelijk zag Frankrijk in het schrappen van Usmanov van de sanctielijst een uitgelezen kans om beweging te krijgen in een stroef dossier, ongeacht de storm van kritiek die daarop zou volgen.

'Ik meld ze weer aan'

President Zelensky bespeurt in het schrappen van de namen de hand van Rusland, dat er in zijn ogen alles aan doet om Europese bondgenoten tegen elkaar uit te spelen in hun steun aan Oekraïne. "Misschien zijn deze twee oligarchen nu heel blij", zei hij vanuit New York. "Maar ik zal dezelfde namen weer aanmelden bij Europa."

Ondertussen wil Frankrijk in de openbaarheid nergens op ingaan. De Franse regering omschreef de vrijlating van Ryan als "een humanitair gebaar dat de weg vrijmaakt voor betere betrekkingen" tussen beide landen.

Een Azerbeidzjaanse diplomaat noemde verhalen over uitgeoefende druk op Frankrijk "categorisch ongegrond". De diplomaat stelde dat zijn land openlijk had gepleit voor het schrappen van Usmanovs naam van de Europese lijst, omdat het de sancties tegen hem als "onrechtvaardig" beschouwt.

In zijn toespraak op de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York heeft de Iraanse president Pezeshkian gezegd dat de inwoners van zijn land de afgelopen zeven maanden "slachtoffer van terrorisme" zijn geweest. "We hebben onszelf alleen maar verdedigd", aldus Pezeshkian, "wij zijn geen terroristen".

De toespraak van Pezeshkian was een dag na die van de Amerikaanse president Trump. Die zei dat hij de islamitische republiek mogelijk zal "vernietigen" als er niet snel een akkoord wordt gesloten over de beëindiging van de oorlog tussen de VS en Iran.

Delegatie VS verliet de zaal

"Onschuldige burgers zijn het doelwit geweest van laffe aanvallen en agressie tegen ons land", zei de Iraanse president. Tijdens zijn toespraak liet hij grote foto's zien van de in februari gedode geestelijk leider Ali Khamenei en de zeker 150 Iraanse schoolkinderen die in de eerste dagen van de oorlog omkwamen door Amerikaanse bombardementen.

Daarop verliet de Amerikaanse delegatie de zaal:

Na afloop van de speech noemde zowel de VS als Israël het hypocriet van Pezeshkian om zich als slachtoffer te presenteren. "Ik weet niet of Iran wel het recht heeft om iemand de les te lezen over mensenrechten, terwijl het die zelf stelselmatig schendt", zei de Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken.

President Trump heeft steeds gezegd dat hij wil voorkomen dat Iran kernwapens ontwikkelt. Pezeshkian herhaalde in zijn toespraak dat Iran die ambitie niet heeft en dat het Iraanse nucleaire programma is bedoeld voor vreedzame doeleinden.

Ook benadrukte hij dat Israël wel over kernwapens beschikt en dat dat niet als probleem wordt gezien. "Zij doden mensen, wij krijgen sancties opgelegd. Het is lachwekkend", zei hij.

'Wij buigen niet'

"Ze hebben ons geraakt, maar wij buigen niet", zei hij doelend op de VS. Tegen het eind van zijn toespraak richtte hij zich tot de Amerikaanse president: "Trump en degenen die ons proberen te intimideren moeten begrijpen dat we klaar zijn om de dialoog aan te gaan, klaar voor diplomatie en onderhandelingen, zonder dat we geweld accepteren."

De onderhandelingen tussen Iran en de VS lagen de afgelopen weken zo goed als stil, maar gisteren zei Trump tegen journalisten dat de landen weer met elkaar hadden gesproken en dat dat een "heel goed" overleg was..

Dat werd later weer ontkracht door minister Rubio, die zei dat er niets nieuws uit was gekomen. "Het was een voortzetting van de gesprekken die we in het verleden hebben gevoerd", aldus Rubio.

In de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft Rusland opnieuw voorstellen voor een staakt-het-vuren in de Oekraïne-oorlog van de hand gewezen. Minister Lavrov van Buitenlandse Zaken zei dat zo'n pauze door sommige landen alleen maar gebruikt zal worden "om Oekraïne te overspoelen met wapens".

Lavrov herhaalde tijdens de vergadering in New York dat Moskou bereid is te onderhandelen over een duurzame vrede, maar de oorlog niet zomaar wil "pauzeren". Zaterdag spreekt Lavrov opnieuw in New York, maar dan op de Algemene Vergadering van de VN.

Noord-Koreanen

President Zelensky van Oekraïne deed dat vandaag. Hij riep landen op geen zaken meer te doen met Rusland. "Wie de Russen via handel meer geld geeft, verlengt de oorlog", zei Zelensky. Hij maakte in zijn toespraak ook bekend dat Oekraïne twee gevangengenomen Noord-Koreaanse militairen heeft uitgeleverd aan Zuid-Korea. Noord-Koreaanse troepen vechten aan Russische zijde mee.

Volgens Zelensky zijn er al veel Noord-Koreaanse militairen omgekomen en is het zeldzaam dat ze gevangen worden genomen. "Deze jongens zijn moeilijk te pakken", sprak Zelensky. "Een van hen probeerde zichzelf te doden, maar het lot liet hem niet sterven."

Deze week komen wereldleiders samen in New York. Nieuwsuur sprak voormalig D66-leider Sigrid Kaag en anderen over de relevantie van de Verenigde Naties.

In de marge van de VN-top in New York sprak premier Jetten met Zelensky. Jetten benadrukte dat de regering in Kyiv moet doorgaan met hervormingen en het bestrijden van corruptie. De afgelopen maanden kwamen enkele grote corruptiezaken in Oekraïne naar buiten.

De Nederlandse premier heeft Zelensky kennis en expertise aangeboden om te helpen bij de bestrijding van corruptie en het schrappen van regels.

Poetin uitgenodigd

De Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken had in New York een ontmoeting met zijn Russische ambtgenoot Lavrov. Na afloop zei Rubio dat hij president Poetin heeft uitgenodigd voor de G20-top, die in december in Miami wordt gehouden.

Rubio zei dat het voor het "oplossen van de problemen" goed zou zijn als Poetin naar die bijeenkomst van de grootste industrielanden komt. "We hopen dat hij de uitnodiging accepteert", aldus Rubio.

Poetin heeft sinds de Russische invasie in Oekraïne in februari 2022 geen G20-top meer bijgewoond.

De provincie Zeeland waarschuwt dat op meerdere stranden olie is aangespoeld. Er is olie gevonden op diverse plekken aan de kust van Walcheren, maar ook op Noord-Beveland en in Zeeuws-Vlaanderen, schrijft Omroep Zeeland. Het gaat waarschijnlijk om zware stookolie.

De provincie adviseert strandbezoekers contact met de olie te vermijden en niet te zwemmen op plekken waar olieresten aanwezig zijn. Over de herkomst van de olie kan de provincie nog niets zeggen.

De eerste meldingen van aangespoelde olie kwamen uit Westkapelle. Daarna werd ook olie gevonden op andere stranden langs de Walcherse kust, tot aan Vrouwenpolder.

Extra controles

Uit inspecties bleek vandaag dat het verspreidingsgebied groter is. Ook op het Banjaardstrand op Noord-Beveland en bij natuurgebied Verdronken Zwarte Polder in Zeeuws-Vlaanderen zijn olieresten gevonden.

Rijkswaterstaat en de betrokken gemeenten voeren de komende dagen extra controles uit op de stranden. Aangetroffen olievlekken worden zo snel mogelijk opgeruimd, zegt de provincie.

De politie heeft in Madrid een 87-jarige vrouw uit het huis gezet waar zij al ruim zeventig jaar woont, omdat ze de huur niet meer kan betalen. Voor de deur van de woning werd tijdens de uithuiszetting geprotesteerd. De politie heeft traangas ingezet om de demonstranten uiteen te drijven.

Enkele honderden demonstranten hadden zich in de nacht voorafgaand aan de uithuiszetting bij het appartementencomplex in de welgestelde wijk Retiro verzameld. In de ochtend probeerden ze de ontruiming van de woning tegen te houden. De politie moest zo'n dertig mensen uit het trappenhuis verwijderen om bij het appartement van de bejaarde Maricarmen te komen.

De vrouw, die in een rolstoel zit, werd uiteindelijk met een brancard uit haar woning gehaald en naar een ambulance gebracht door sociaal werkers. Ze was verzwakt en gestrest en is in het ziekenhuis nagekeken. Haar advocaat noemt de politie-inzet "volkomen disproportioneel".

Bij het protest waren ook Spaanse bekendheden en activisten van huurdersbonden aanwezig. Zij zien de uithuiszetting van de vrouw als een nieuw dieptepunt in de woningcrisis in het land.

Gekocht door investeringsfonds

De vader van Maricarmen huurde het appartement sinds 1956. Na zijn dood ging de huurakte over naar zijn vrouw, en na haar dood in 2005 kwam de akte op naam van Maricarmen te staan. In 2018 werd het appartement gekocht door een investeringsfonds.

Het fonds stelde dat de overdracht van het huurcontract onrechtmatig was en kreeg daar van de rechter gelijk in. De huur van het appartement werd daarna verhoogd van 500 euro per maand naar 1650 euro. Maricarmen kon dat bedrag met haar maandelijkse pensioen niet betalen.

Drie eerdere pogingen van de verhuurder om de vrouw uit huis te zetten werden door de rechter tegengehouden. Ditmaal mocht de verhuurder de uithuiszetting wel uitvoeren, al loopt er volgens de advocaat van Maricarmen nog een rechtszaak en is de lokale overheid bezig een nieuwe plek voor de vrouw te vinden. Het aanbod van een anonieme donateur om de huur maandelijks te voldoen zou door het investeringsfonds zijn afgewezen.

'Effect van speculatie'

Ook vanuit de politiek is er kritiek op de uithuiszetting. "Het is een trieste dag, nu we de effecten van ongebreidelde speculatie zien, van het niet willen beteugelen van de markt en het uitrollen van de rode loper voor aasgieren en speculanten", zegt de Spaanse minister Rodríguez van Volkshuisvesting.

Vrijwilligers hielpen Maricarmen om haar spullen in te pakken en haar appartement leeg te maken. Voorlopig gaat ze bij haar neef wonen. Haar advocaat zegt dat naar een plek gezocht wordt om de huisraad op te slaan.

In een video op sociale media bedankt de vrouw de vrijwilligers en demonstranten voor hun steun in de strijd "tegen deze wrede actie van iemand die geld wil verdienen".

Spanje-correspondent Miral de Bruijne:

"De afgelopen jaren stijgen de woningprijzen in Spanje enorm. Vooral in de centra van grote steden als Madrid, Barcelona en Valencia. Huizen worden daar duurder door investeerders en vastgoedfondsen die woningen opkopen en door vakantieverhuur. Het probleem staat hoog op de politieke agenda.

Huurders hebben veel rechten in Spanje, maar het is niet uitzonderlijk dat huurbazen de prijs verhogen zodra ze hier de kans voor zien. Daardoor zie je dat huurdersvakbonden goed verenigd zijn en zich hardmaken voor mensen als Maricarmen.

In Madrid speelt er op dit moment ook iets anders. Tijdens de demonstratie vandaag hoorde je mensen roepen: 'Het penthouse van Ayuso voor Maricarmen!' De slogan verwijst naar de controversiële aankoop van een penthouse van 6,2 miljoen euro voor Isabel Ayuso, de president van de regio Madrid. Die investering staat volgens de demonstranten in schril contrast met de situatie van Maricarmen."

De gemeente Neder-Betuwe heeft voor morgen maatregelen aangekondigd om nieuwe ongeregeldheden in Opheusden te voorkomen. Afgelopen donderdag liep een protest tegen de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum uit op rellen. Veertien mensen werden aangehouden.

Voor de hele bebouwde kom van Opheusden geldt vanaf morgen 17.00 uur een noodverordening. Ook is een deel van het centrum als veiligheidsrisicogebied aangemerkt en controleert de politie de toegangswegen naar het dorp.

's Avonds is er opnieuw een raadsvergadering in het gemeentehuis. Op de agenda staan geen onderwerpen over asielopvang gepland. De gemeente Neder-Betuwe moet op grond van de spreidingswet 132 asielzoekers opvangen, onder wie acht alleenstaande minderjarigen.

De aangekondigde maatregelen gelden tot een uur na middernacht en houden in dat alleen mensen met "een aantoonbaar doel" in het gebied mogen zijn. Gezichtsbedekkende kleding is verboden en ook geldt een groepsverbod.

De maatregelen zijn volgens burgemeester Jan Kottelenberg hard nodig om rellen zoals die van vorige week te voorkomen.

Terwijl in het gemeentehuis werd vergaderd over asielopvang in de gemeente, keerden demonstranten buiten zich tegen de politie en de ME. Er werd onder meer met zwaar vuurwerk gegooid en er werden vernielingen aan het gemeentehuis aangericht. De burgemeester gaf een noodbevel af.

Signalen

De gemeente heeft signalen ontvangen dat groepen uit andere delen van het land morgen in Opheusden willen demonstreren tegen de mogelijke komst van een opvang van vluchtelingen, schrijft Omroep Gelderland. Bij de gemeente is geen aanvraag voor een betoging ingediend.

De veertien relschoppers die vorige week werden aangehouden hebben voor morgenavond een gebiedsontzegging gekregen. Twaalf van hen komen uit Neder-Betuwe, een uit de gemeente Rhenen en een uit de gemeente Buren.

Over veel onderwerpen zijn Peking en Washington het oneens. Maar op één thema zijn ze opvallend eensgezind, aan de vooravond van de top tussen de presidenten Trump en Xi in de Amerikaanse hoofdstad: kunstmatige intelligentie. "Het is een race waarin beide landen nummer één willen zijn", zegt politicoloog Elly Rostoum.

Rostoum werkte eerder bij Amerikaanse inlichtingendiensten en geeft nu les aan de Johns Hopkins Universiteit. Volgens haar zijn de schadelijke kanten van AI voor de twee landen geen reden om op de rem te trappen. "Beiden willen ze het meest geavanceerde model hebben", zegt ze. "Dat is de belangrijkste drijfveer."

Trump was deze week in zijn toespraak voor de Verenigde Naties duidelijk. "We liggen ruim voor op China, en dat willen we zo houden", zei hij. "Ik ga de groei niet afremmen van iets dat groter kan worden dan de Industriële Revolutie." Dat AI de beurzen tot recordhoogtes stuwt, is hem niet ontgaan. "We gaan het stimuleren, niet beteugelen."

Amerika heeft nog altijd de beste kaarten op het gebied van rekenkracht en chips, al is China hard bezig het verschil in te lopen. Bovendien heeft Peking zo zijn eigen troeven, bijvoorbeeld in de vorm van kritieke aardmetalen en goedkope energie.

"Kijk je puur naar technologie, dan heeft de Verenigde Staten echt de overhand", zegt ook China-kenner James Lewis. Hij wijst er echter op dat China extra motivatie krijgt door de exportbeperkingen die de Verenigde Staten heeft opgelegd. "Het Chinese Huawei heeft daarom gezegd: het is ons doel om het Amerikaanse Nvidia in te halen."

Steeds grotere rol AI

De laatste tijd volgen de ontwikkelingen elkaar snel op. Zo braken AI-agenten van verschillende bedrijven meermaals los uit hun beschermde testomgeving. Ze wisten zonder toestemming externe systemen binnen te dringen.

Verder speelt kunstmatige intelligentie een steeds grotere rol op het internationale slagveld. CNN berichtte vorige week nog over een Chinees schip in het Midden-Oosten, dat volgens een Amerikaanse analist materiaal vervoerde voor een kernwapenprogramma. Het Amerikaanse leger stond klaar om het schip te enteren, vliegtuigen zouden al zijn opgestegen.

Op het laatste moment werd duidelijk dat er niets klopte van de data die de analist met behulp van kunstmatige intelligentie had vergaard. Een bron zei tegen CNN dat de fout "bijna tot een oorlog leidde".

Dat laatste gebeurde niet, maar incidenten als deze zijn reden waarom de zorg onder veel Amerikanen sterk is toegenomen. In een peiling van Politico kwam onlangs naar voren dat 63 procent van de Amerikanen vreest dat AI op zijn minst het risico met zich meebrengt dat de mensheid wordt vernietigd.

Amerikanen willen veiligheid; Washington wil China voorblijven

Concrete afspraken tussen China en de VS om het rempedaal in te drukken zullen niet worden gemaakt bij de topontmoeting in Washington, denkt politicoloog Rostoum. "Maar ik zie China en Amerika wel meer met elkaar gaan praten op lagere niveaus over de risico's van AI, ook op het niveau van de bedrijven."

Scott Bessent, Trumps minister van Financiën, zette daar dit weekend de deur al voor open. Na gesprekken met de Chinese vicepremier He Lifeng liet hij weten dat er een AI-dialoog komt. "We staan open voor gesprekken over het beperken van gedeelde risico's en het voorkomen dat onze twee systemen volledig uit elkaar groeien", zei Bessent.

Paralellen met de Koude Oorlog

Het wantrouwen in China is ondertussen groot, zegt Edgard Kagan. Hij was adviseur Oost-Aziëonder onder president Biden. Er zijn wat Kagan betreft parallellen te trekken met de Koude Oorlog, toen de VS en de Sovjet-Unie onderhandelden over strategische kernwapens. "Al is het verschil dat men toen meer inzicht had in elkaars technologische kennis."

Nu is dat anders, omdat de technologische ontwikkelingen elkaar in razend tempo opvolgen. "Ook destijds waren beide partijen bang dat de ander vals speelde, maar er was nog enig wederzijds begrip. Bij AI ontbreekt op dit moment zelfs het meest basale niveau van vertrouwen."

Om die reden is ook China-kenner Lewis sceptisch over een echte dialoog. "Wat zou een concessie op het gebied van cyberveiligheid überhaupt zijn? 'Ik beloof AI niet te gebruiken om jou te bespioneren?' Beide kanten zouden daarmee kunnen instemmen, maar zo'n afspraak is betekenisloos."

Voormalig Hollywoodproducent Harvey Weinstein is door een rechter in New York opnieuw veroordeeld voor een zedenzaak. Hij kreeg vijftien jaar cel voor het aanranden van de voormalige productieassistente Miriam Haley.

Weinstein dwong Haley in 2006 in zijn appartement in Manhattan tot seks. Hij kreeg daar zes jaar geleden 23 jaar cel voor, maar die straf kwam in hoger beroep te vervallen. De zaak kwam opnieuw voor de jury, die hem vorig jaar weer schuldig bevond. Vandaag kreeg Weinstein zijn straf te horen.

In een rolstoel

"Het feit dat ik seksueel misbruikt ben door Harvey Weinstein heeft een verwoestende impact gehad op mijn leven en mijn gevoel van veiligheid. Dat zal misschien nooit meer verdwijnen", verklaarde Haley in de rechtszaal. De 74-jarige Weinstein, die vanwege gezondheidsproblemen in een rolstoel zit, heeft in deze zaak spijt betuigd en zijn excuses aangeboden aan Haley. Zijn advocaten voerden tevergeefs aan dat hij te ziek is om een lange gevangenisstraf uit te zitten.

De Hollywood-producent werd in het najaar van 2017 door diverse actrices beschuldigd van ongewenste intimiteiten. The New York Times en tijdschrift The New Yorker brachten de aantijgingen van onder anderen actrices Rose McGowan en Ashley Judd als eerste naar voren. Daarna kwamen tientallen andere vrouwen, onder wie Gwyneth Paltrow en Angelina Jolie, naar buiten met verhalen over seksueel overschrijdend gedrag door Weinstein.

#MeToo

De onthullingen leidden op sociale media tot wat bekend is komen te staan als de #MeToo-beweging. Vrouwen deelden in groten getale hun ervaringen met seksueel wangedrag door mannen op belangrijke posities in bijvoorbeeld de filmwereld.

Weinstein is door meer dan tachtig vrouwen beschuldigd van seksueel wangedrag. Sommige beschuldigingen gaan terug tot de jaren 70. De oud-producent werkte mee aan succesvolle films als Pulp Fiction, Gangs of New York, The English Patient en de Scream-reeks.

Weinstein zit sinds 2020 in hechtenis in New York. In die staat en in Californië lopen nog zedenzaken tegen hem.

Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer vindt het onnodig dat omroepverenigingen komend jaar nog een keer moeten bewijzen dat ze voldoende leden hebben om in het publieke bestel te blijven. Dit ledencriterium vervalt in de nieuwe Mediawet, maar die gaat pas op 1 januari 2029 in, zo is de bedoeling.

Uit de huidige wet volgt dat omroepen als KRO-NCRV, AVROTROS en BNNVARA eind volgend jaar nog een keer langs de meetlat worden gelegd. Maar dat kan maar beter achterwege blijven, zegt de Tweede Kamer. Dat scheelt ook dure ledenwerfacties met reclamespotjes.

"Zonde van het geld", zegt VVD-Kamerlid Van der Maas. "Het is belastinggeld en dat moet daar niet voor worden gebruikt." Dat omroepen hun bestaansrecht ontlenen aan hun ledenaantal is wat hem betreft ouderwets. "Dat stamt uit de tijd van de verzuiling, maar tegenwoordig zijn er nog maar weinig mensen ergens lid van."

Net als coalitiepartner CDA en oppositiepartij Pro vindt Van der Maas het beter om nu al voor te sorteren op het nieuwe bestel, waarin de ledenomroepen opgaan in vier omroephuizen. Dat proces is inmiddels vergevorderd. Maar als de omroepen nog een keer ledenwerfcampagnes voor zichzelf gaan houden, kan dat proces onder druk komen te staan, is de vrees.

Powned in gevarenzone

Ook bestaat het risico dat een kleine omroep op de peildatum niet voldoende leden heeft en dan niet kan toetreden tot het nieuwe bestel. Dat geldt met name voor Powned. De ondergrens ligt op 50.000 leden, Powned had er eind vorig jaar rond de 11.000.

Vanaf 2029 moet die omroep met AVROTROS een van de omroephuizen gaan vormen. En het nieuwe bestel is gesloten: er komen geen nieuwe omroepen meer bij.

"Niet uit te leggen", vindt Pro-Kamerlid Mohandis. "Het is heel gek als de omroepen volgend jaar tonnen per omroep gaan uitgeven aan iets dat twee jaar later niet meer hoeft. Dat geld moet naar journalistiek gaan." Hij wil dat cultuurminister Letschert het oplost. Morgen is er een debat over in de Tweede Kamer.

Om het peilmoment te schrappen, moet wel de huidige wet gewijzigd worden. En omdat de tijd dringt, moet dat met een spoedwet. Een andere mogelijkheid is volgens Mohandis dat bij die laatste peiling op 31 december 2027 de gezamenlijke ledenaantallen van de nieuwe clusters of omroephuizen als uitgangspunt worden genomen.

Het nieuwe omroepbestel:

De huidige elf omroepen moeten opgaan in vier omroephuizen, zo staat in de plannen van het kabinet. Mocht Ongehoord Nederland zijn erkenning kwijtraken, gaat het nieuwe bestel er vrijwel zeker zo uitzien:

Daarnaast gaan NOS en NTR een nieuwe taakomroep vormen onder de naam NOS. De NPO houdt de bestuurlijke en coördinerende rol.

Een Russische militaire helikopter heeft gedurende een kleine minuut het luchtruim van NAVO-land Polen geschonden. Dat gebeurde volgens het Poolse leger vanmorgen bij de grens tussen de Russische exclave Kaliningrad en de Poolse noordkust, op zo'n 100 kilometer van havenstad Gdansk. Vanuit Rusland is niet op het bericht gereageerd.

De Russische Mi-8-helikopter vloog 42 seconden in het Poolse luchtruim, tot 300 meter over de grens, staat in de Poolse verklaring. Daarop gingen gevechtsvliegtuigen de lucht in en bracht het leger grondtroepen in staat van paraatheid. "De aard van het incident wijst erop dat Rusland opnieuw de paraatheid van onze luchtverdediging op de proef stelt", aldus het leger.

Het bericht over de helikopter volgt kort op een nieuwe waarschuwing van de Poolse premier Tusk dat Rusland uit is op escalatie. Hij sprak vorige week in het parlement van "een reëel risico" dat Rusland drones of andere projectielen op de oostflank van het Europese NAVO-gebied gaat afvuren. Meteen daarna bezocht hij Kyiv, om de Poolse steun aan Oekraïne te onderstrepen.

Onrust zaaien

Met Tusk geven Europese inlichtingendiensten waarschuwingen af, ook deze week weer. Drie Europese inlichtingenchefs zeggen dat Rusland de NAVO "binnen enkele maanden" wil testen met kleine aanvallen op het grondgebied van het militaire bondgenootschap. De Russen zouden daarmee willen aantonen dat bondgenoten niet voor elkaar in de bres springen en daarmee onrust zaaien.

Bij die aanvallen zou het kunnen gaan om een toename van drone-activiteiten, een kleine inval van een aan Rusland grenzend gebied of andere hybride acties, schetste het hoofd van de Tsjechische inlichtingendienst Michal Koudelka tegenover de Britse krant The Guardian. Het opzettelijk schenden van het luchtruim van een NAVO-land past in dat dreigingsbeeld.

Aanval op passagierstrein

Ruim vier en een half jaar na de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne komt de oorlog voor buurland Polen steeds dichterbij. Gevechtsvliegtuigen van Polen en NAVO-bondgenoten die in het land aanwezig zijn stijgen met regelmaat op bij Russische aanvallen in het westen van Oekraïne. Door die aanvallen gaan ook delen van het Poolse luchtruim uit voorzorg dicht.

Na een aanval op een passagierstrein tussen de hoofdsteden Kyiv en Warschau kondigde premier Tusk deze maand een "zeer verhoogde staat van paraatheid" af. Bij een aanval met honderden drones raakte Rusland de locomotief van de trein, op slechts 2 kilometer van de Poolse grens. Door tijdige evacuatie vielen er geen gewonden.

Bij de grensovergang vloog bij diezelfde aanvalsgolf ook een tankstation in brand:

De boodschap van Rusland aan Polen en daarmee de NAVO was helder: stop met het steunen en bevoorraden van Oekraïne. Via het spoor gaat vanuit de EU veel militaire en humanitaire hulp naar het door Rusland binnengevallen land. Volgens Rusland zijn de Europese landen daarmee medeplichtig aan de oorlog, die het in 2022 met de invasie zelf begon.

"Alle zendingen van militair materieel die voor Kyiv zijn bestemd, zijn legitieme doelwitten voor de strijdkrachten van de Russische Federatie", waarschuwde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken vandaag. De woordvoerder hekelde daarbij het nieuwe 100 jaar geldende vriendschapsverdrag dat Canada en Oekraïne deze maand tekenden, inclusief nieuwe wapenleveranties.

Fort Trump

Ondertussen hoopt Polen op steun vanuit de VS, waar president Trump vorige week een sanctiewet tegen Rusland tekende. Mochten de Amerikanen binnenkort besluiten een permanente militaire basis in Polen te vestigen, dan zal die tot 'Fort Trump' worden gedoopt, zei president Nawrocki gisteren bij Bloomberg. Dat besluit van de VS is volgens hem "een kwestie van tijd".

In het noorden van Ethiopië in de regio Tigray zijn gevechten uitgebroken tussen rebellenbewegingen en de federale regering. Daarmee lijkt het vredesakkoord tussen beide partijen uit 2022, dat een einde maakte aan de bloedige burgeroorlog, op losse schroeven te staan.

De rebellenbeweging Tigray People's Liberation Front (TPLF) zegt een "defensieve oorlog" te zijn begonnen tegen de regering van premier Abiy. De beweging beschuldigt de regering ervan gisteren drone- en artillerieaanvallen te hebben uitgevoerd op Tigray, de regio die zij grotendeels in handen heeft. Het is niet duidelijk of er gewonden zijn gevallen.

De onrust in de regio komt niet geheel onverwachts. Sinds juli is het al onrustig in Tigray en zijn er signalen dat het vredesakkoord geschonden zou worden. Zo zijn er afgelopen maanden meldingen geweest van drone-aanvallen en gewapende confrontaties. Ook sloot TPLF, dat naast rebellenbeweging ook een politieke partij is, onlangs een alliantie met zes andere gewapende groepen die de regering in Addis Abeba omver willen werpen.

Luchthaven ingenomen

Een adviseur van premier Abiy bevestigt dat de rebellen de luchthaven van Mek'ele hebben ingenomen en aanvallen hebben uitgevoerd op overheidsinstellingen in Afar en Amhara. Hij beschuldigt de TPLF ervan de gevechten te laten oplaaien en het vredesakkoord te schenden, met een nieuwe oorlog als mogelijk gevolg. De nationale vliegtuigmaatschappij, Ethiopian Airlines, zegt alle vluchten naar Mek'ele en steden Axum en Shire te schrappen.

Bronnen bevestigen aan persbureaus AFP en AP dat de TPLF-strijders de luchthaven van Mek'ele hebben ingenomen. Een taxichauffeur zegt tegen AP dat de strijders wapens dragen. Bij het vliegveld stuurden de autoriteiten hem terug omdat er geen volgens hen geen vluchten zouden landen. Er zijn voor zover bekend nog geen meldingen van schietpartijen rond het vliegveld.

De Prosperity Party van de zittende premier Abiy behield in juni stevig de macht bij de parlementsverkiezingen. De uitslag kwam niet als een verrassing, omdat de belangrijkste oppositiegroepen de verkiezingen boycotten en Tigray volledig was uitgesloten van de stembusgang. Mensenrechtenorganisaties bekritiseerden de verkiezingen en noemden ze niet vrij of eerlijk verlopen, mede doordat leiders van oppositiepartijen gevangen zaten.

Burgeroorlog

Tigray was enkele jaren geleden volop in het nieuws vanwege de bloedige burgeroorlog in de regio. Het TPLF vocht tussen 2020 en 2022 tegen federale troepen. Het conflict eindigde met een vredesakkoord in november 2022, maar experts noemen de mensenrechtensituatie nog altijd zorgwekkend.

Tijdens de oorlog sloot de premier de regio Tigray vrijwel volledig af van de buitenwereld. Daardoor zaten ruim 5 miljoen mensen lange tijd zonder stroom, internet, bankdiensten en toegang tot medicijnen. Tijdens de burgeroorlog kwamen volgens schattingen van de Afrikaanse Unie ongeveer 600.000 mensen om het leven.

Correspondent Elles van Gelder ging begin 2022 naar Amhara, vlak bij de frontlinie. Tigray mocht ze niet in en daarom kon ze alleen op pad aan de kant van het regeringsleger. Daar zag ze de enorme impact van de oorlog op burgers: