NOS Nieuws - Algemeen

Woningen rond de populaire Amsterdamse frietzaak Fabel Friet worden voor lagere prijzen verkocht dan vergelijkbare huizen twee straten verderop. Volgens onderzoek van de TU Delft hangt dat samen met de lange wachtrijen die vrijwel dagelijks voor de deur staan.

Fabel Friet in de Runstraat groeide de afgelopen jaren door TikTok uit tot een toeristische trekpleister. Voor de zaak staan vaak lange 'TikTokrijen' te wachten op een portie friet.

Omwonenden klagen al langer over drukte en overlast, schrijft stadsomroep AT5.

11,4 procent goedkoper

Onderzoeker Rosa van der Drift van de TU Delft bekeek de verkoopprijzen van 6233 woningen in Amsterdam tussen 2015 en 2023. Daarbij vergeleek ze huizen in de buurt van Fabel Friet met vergelijkbare woningen verder van de zaak vandaan.

Uit het onderzoek blijkt dat woningen binnen een straal van 500 meter van de frietzaak bij verkoop gemiddeld 4,9 procent minder opbrachten dan vergelijkbare huizen op grotere afstand. Dat komt neer op een verschil van 41.000 euro.

Hoe dichter een woning bij de wachtrij ligt, hoe groter het verschil. Woningen binnen 70 meter van de zaak werden gemiddeld 11,4 procent goedkoper verkocht dan vergelijkbare woningen elders in de buurt.

Rechtszaak

Van der Drift stelt niet vast waardoor de lagere verkoopprijzen worden veroorzaakt. Mogelijke verklaringen zijn de drukte op straat, geluidsoverlast, de wachtrij zelf en afval dat bezoekers achterlaten.

Omwonenden proberen al langer iets te doen tegen de overlast. Gisteren stonden bewoners, de gemeente Amsterdam en Fabel Friet tegenover elkaar in de rechtbank in een door de bewoners aangespannen zaak vanwege de overlast. De rechter doet over enkele weken uitspraak.

In de Zuid-Koreaanse havenstad Busan wagen de autoriteiten een nieuwe poging om een grijze koperhaai terug te brengen naar zee. De haai zwemt al bijna twee weken rond in een kanaal in de stad en is in die tijd uitgegroeid tot een populaire bezienswaardigheid. Inwoners hebben hem liefkozend omgedoopt tot Bukangi, wat verwijst naar Busan.

Veel mensen komen naar de haven om een glimp op te vangen van de haai:

De haai werd op 18 september voor het eerst gespot. Volgens experts is het dier waarschijnlijk vanuit zee een prooi gevolgd, maar kon het daarna de weg terug niet meer vinden. Gisteren probeerden vijf boten met waterstralen de haai al terug te drijven, maar zonder succes. Na enkele uren werd de poging gestaakt, omdat de haai de boten telkens ontweek of onder de boten door dook.

Intussen hebben naar schatting al ruim 600.000 mensen geprobeerd een glimp van de haai op te vangen. Omdat zijn aanwezigheid een boost heeft gegeven aan de populariteit van Busan, wordt hij ook wel "shafluencer" genoemd. Ook burgemeester Chun Jae-soo is ingenomen met het onverwachte bezoek. "Hij is zo schattig en zo mooi", zei hij tegen een lokale krant.

Nauwelijks voedsel

Toch wordt het tijd dat de 3,5 meter lange koperhaai teruggaat naar zee. Hoewel de lokale autoriteiten geen duidelijke tekenen zien dat Bukangi's gezondheid achteruitgaat, is terugkeer naar open zee noodzakelijk. In het kanaal vindt de haai, die normaal onder meer kleine haaien en inktvissen eet, namelijk nauwelijks voedsel.

Volgens een ambtenaar volgt waarschijnlijk vrijdag een nieuwe poging. Het Zuid-Koreaanse National Institute of Fisheries Science (NIFS) wil daarbij een speciaal net van minstens 50 meter lang gebruiken. Dat moet over het kanaal worden gespannen om de haai naar de uitgang te geleiden. Een andere boot zal het dier met waterstralen weer in de juiste richting proberen te drijven.

Belangstellenden kunnen de de nieuwe poging live volgen via YouTube. Intussen komen de eerste bezoekers al afscheid nemen van Bukangi. Dat zijn er deze week extra veel vanwege een vakantieweek in Zuid-Korea.

Verbeter de leefomstandigheden

Er is ook kritiek op de manier waarop de stad de haai vooral als toeristische attractie presenteert. Milieuactivisten vinden dat de verschijning van de haai aanleiding moet zijn om de ecologische omstandigheden in het kanaal te verbeteren.

Haaien worden bovendien steeds vaker waargenomen in Zuid-Koreaanse wateren. In de eerste helft van dit jaar werden 46 haaien gesignaleerd, vier keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar.

Volgens haaienexperts in de regio hangt die toename samen met de stijgende zeewatertemperatuur en het grotere voedselaanbod dat er daardoor voor de dieren beschikbaar is. Dit soort situaties zullen naar verwachting vaker gaan voorkomen.

De politie in Arnhem heeft na een vechtpartij en daaropvolgende incidenten gisteravond in het centrum van de stad acht mensen aangehouden. Een van hen wordt verdacht van poging tot doodslag. De geweldsincidenten vonden na 21.30 uur verspreid over de binnenstad van Arnhem plaats.

Bij het geweld was een grote groep jongeren betrokken. Burgemeester Marcouch van Arnhem zegt tegen de NOS dat de groep uit asielzoekers bestaat, voornamelijk uit Syrië. "Sommigen van deze jongeren zijn allang uitgeprocedeerd. Die hadden hier eigenlijk niet mogen zijn. Ze komen uit alle hoeken van Nederland, niet één komt uit Arnhem."

Bij het geweld vielen drie gewonden. Een van hen, een minderjarige, raakte zwaargewond. De politie meldt dat er vermoedelijk ook is gestoken. De acht verdachten die zijn aangehouden zijn in de leeftijd van 17 tot 20 jaar en komen uit verschillende plaatsen in Nederland, aldus de politie.

De politie doet onderzoek naar wat er is gebeurd en wat de betrokkenheid van de verdachten is. De politie vraagt getuigen van de vechtpartij zich te melden.

Zonder genade

Gisteravond rond 21.30 uur kreeg de politie een melding van een vechtpartij bij station Arnhem Centraal. De politie meldt dat een groep van ongeveer vijftien jongeren daarbij betrokken was. Toen agenten bij het station kwamen, verspreidde de groep zich. Daarna ontstonden er op verschillende locaties in de omgeving nieuwe incidenten met leden van dezelfde groep.

Op beelden die rondgaan op sociale media is te zien dat grote groepen jonge mannen met elkaar op de vuist gaan. Een getuige zegt tegen dagblad De Gelderlander dat het vechten op het Willemsplein minuten duurde. Vanwege de heftigheid van het geweld wil deze getuige alleen anoniem zijn verhaal doen. "Het was wel heftig hoe ze tegen elkaar tekeer gingen, zonder genade."

'Bied perspectief'

Burgemeester Marcouch doet een oproep aan het Rijk om Syrische jongeren perspectief te bieden. "Hetzij dat ze mogen blijven en er meteen aan de slag wordt gegaan met de integratie, of dat ze niet mogen blijven en vanaf dag 1 het land uitmoeten. Dat laatste gaat te langzaam of gebeurt heel vaak niet."

De burgemeester zegt niet te kunnen zeggen of de vechtpartij van tevoren was aangekondigd. "Dat is onderdeel van het politieonderzoek. We zien natuurlijk wel vaker dat deze jongens elkaar via sociale media mobiliseren."

Marcouch zegt al langer bekend te zijn met dit fenomeen. "Deze rondtrekkende groepen jonge asielzoekers die overlast veroorzaken en crimineel gedrag vertonen zie ik natuurlijk al een tijdje gebeuren. Ik heb al eerder bij toen nog minister Keijzer en haar voorganger gepleit om tempo te maken in de procedures."

Een distributeur van een afslankmedicijn heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) verzocht om op te treden tegen NRC en de Volkskrant, nadat die kranten hadden geschreven over afslankmiddelen van concurrerende bedrijven. Dat meldt NRC.

De inspectie legde de kranten in augustus boetes van tienduizenden euro's op vanwege het overtreden van de Geneesmiddelenwet in hun berichtgeving.

De inspectie trad pas op tegen de kranten na een zogenaamd handhavingsverzoek door het bedrijf Goodlife, de distributeur van het afslankmedicijn Mysimba. Dat is een directe concurrent van de merken waarover de kranten eerder schreven. De bedrijfsadvocaat van NRC had het handhavingsverzoek opgevraagd bij de IGJ.

Ook AD en De Telegraaf kregen boetes. Volgens NRC is het niet duidelijk of Goodlife de inspectie daarin ook heeft aangespoord.

In het handhavingsverzoek schreef de advocaat van de distributeur ook over zorgen over de concurrentiepositie van zijn opdrachtgever. NRC heeft het document ingezien en schrijft dat er volgens het bedrijf "geen sprake is van evenwichtige informatie (bijvoorbeeld door het volledig ontbreken van verwijzingen naar Mysimba in het merendeel van de media-uitingen)".

Wat is de Geneesmiddelenwet?

De Geneesmiddelenwet heeft als doel het beschermen van de volksgezondheid door te zorgen dat patiënten alleen veilige, kwalitatief goede en effectieve geneesmiddelen ontvangen.

De wet verbiedt publieksreclame voor geneesmiddelen op recept en geldt dus ook voor de meeste afslankmedicijnen. Er is vaak een dunne lijn tussen objectieve informatievoorziening en verboden reclame.

Journalisten stellen dat strikte handhaving van dergelijke regels een directe inbreuk is op de persvrijheid en de vrije nieuwsvoorziening.

Niet alleen NRC, de Volkskrant, AD en De Telegraaf werden beboet. Ook deelde de IGJ boetes uit aan De Stentor en Flair. De rechter oordeelde in april dat de artikelen niet neutraal genoeg waren en dat de boete gegrond was. Er loopt nog een hoger beroep.

Goodlife heeft zijn pijlen ook op andere media gericht. In juni raakte de distributeur verwikkeld in een conflict met Nieuwsuur. Dat televisieprogramma maakte in juni een serie over afslankmiddelen die gebruikmaken van zogenoemde GLP-1-receptoragonisten, waar het medicijn Mysimba niet onder valt.

Informeren maatschappij

NRC heeft 81.000 euro opgelegd gekregen voor twee artikelen. De krant schrijft in zijn artikel naar de rechter te stappen als de boete doorgaat. Lucas Brouwers, adjunct-hoofdredacteur van NRC, zegt dat de krant zich grote zorgen maakt dat media hier via de inspectie in een commerciële strijd gezogen worden.

"NRC bedrijft zuivere en diepgravende journalistiek over geneesmiddelen met als doel om de maatschappij op verantwoorde wijze beter te informeren. Als dat beboet kan worden, raakt dat elke redactie en iedere journalist die hierover bericht. Daarom zullen we een boete met alle juridische middelen aanvechten", aldus Brouwers.

De medisch directeur van Goodlife heeft tegenover NRC gereageerd. Hij stelt dat de media al geruime tijd een eenzijdig en onvolledig beeld schetsen over obesitasmedicatie, "waarbij slechts een beperkt aantal geneesmiddelen veelvuldig en overwegend positief wordt belicht".

Reactie adjunct-hoofdredacteur Nieuwsuur Aletta Oosten:

"Na de eerste uitzending van onze serie over afslankmiddelen kregen wij een e-mail van distributeur Goodlife met de vraag of het product Mysimba ook genoemd kon worden. Daar gingen wij niet in mee, aangezien dat middel niet op dezelfde manier werkt als de middelen waarover de serie ging. Een week later kregen wij een brief van de advocaat van Goodlife, met het verzoek om alle items offline te halen. Anders zouden zij een kort geding starten.

Nadat ophef ontstond over het beboeten van diverse kranten, hebben we nog een uitzending gemaakt. Daarna werd van het kort geding afgezien. Wel heeft Goodlife een verzoek tot handhaving ingediend bij de inspectie, zo hebben zij aan ons bevestigd. We zijn nu in afwachting of we een boete krijgen opgelegd door de inspectie.

We vinden het kwalijk van de inspectie als zij iets met de verzoeken doen. Het is onze journalistieke vrijheid om over de middelen te publiceren, wij moeten als nieuwsmedium ongebonden kunnen informeren over geneesmiddelen. Als dit beboet wordt, zou dat ook betekenen dat we niet kunnen publiceren over bijvoorbeeld een nieuw kankermedicijn. Dat zou volgens de Geneesmiddelenwet dan ook reclame zijn."

De N48 bij het Drentse Zuidwolde blijft naar verwachting nog de hele dag dicht, meldt de ANWB. Gisteren gebeurde daar een ongeluk met drie vrachtwagens en drie auto's, waarbij twee vrachtwagenchauffeurs om het leven kwamen.

Het gaat om een 53-jarige man uit Hardenberg en een 56-jarige man zonder vaste woon- of verblijfplaats in Nederland. De weg lag na het ongeluk bezaaid met huisvuil dat een van de vrachtwagens vervoerde.

Afgelopen nacht is een gedeelte van de weg opnieuw geasfalteerd. Ook vandaag is Rijkswaterstaat nog bezig met opruimwerkzaamheden en herstelwerk.

Rijkswaterstaat verwacht de weg in de loop van vanavond weer vrij te geven.

De schade na het ongeval:

De 21-jarige vrachtwagenchauffeur Jesse uit Nieuwleusen was betrokken bij het ongeval. Hij zag vanuit zijn cabine hoe de vrachtwagen voor hem frontaal op een vrachtwagen botste die in tegengestelde richting reed. "Ik zag een dikke stofwolk en voor ik het wist, kreeg ik een deel van de container van een vrachtwagen door de voorruit", zegt Jesse tegen RTV Drenthe.

De chauffeur hield er lichte verwondingen aan over. De bestuurders van de personenauto's raakten niet gewond.

De oorzaak van het ongeluk wordt onderzocht.

Een Amsterdamse proef waarbij crackverslaafden worden behandeld met het medicijn dexamfetamine is voorlopig stilgelegd. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft de productie van het middel stopgezet.

Amsterdam doet mee aan een onderzoek naar de inzet van dexamfetamine bij de behandeling van mensen die verslaafd zijn aan crack. Dexamfetamine wordt normaal gebruikt bij ADHD, maar onderzoekers bekijken of het ook kan helpen om de afhankelijkheid van crack te verminderen, schrijft stadsomroep AT5.

Volgens de gemeente kregen de eerste deelnemers het medicijn inmiddels toegediend. Hoeveel mensen aan de proef meededen, is niet bekend.

Crack

Crack is een bewerkte vorm van cocaïne die wordt gerookt in plaats van gesnoven. Het middel bereikt vrijwel onmiddellijk de hersenen, waardoor de effecten heviger zijn dan bij coke in poedervorm. Omdat crack na ongeveer 15 minuten weer uitwerkt, krijgen gebruikers snel de behoefte om weer te roken.

Brandbrief naar minister

De inspectie wil niet zeggen waarom de productie van het medicijn precies is stilgelegd. "Er loopt momenteel een toezichtprocedure over de productie van geneesmiddelen door het betrokken ziekenhuis", zegt een woordvoerder. "Zolang die nog niet is afgerond, kunnen we daar geen informatie over delen." Op welk ziekenhuis de inspectie doelt, is ook niet bekend.

Zorgwethouder Scholtes maakt zich zorgen over het stopzetten van de behandeling. "Het betekent dat de enige veelbelovende methode voor de behandeling van deze zwaar verslaafde mensen van tafel is. Dat kunnen we niet laten gebeuren", zegt de wethouder.

Scholtes heeft samen met burgemeester Halsema een brandbrief gestuurd aan minister Hermans van Volksgezondheid met het verzoek het besluit opnieuw te bekijken en naar een oplossing te zoeken.

Volgens GGD Amsterdam zijn er in de stad tussen de 3.000 en 9.000 mensen verslaafd aan crack. De drug veroorzaakt een korte, intense roes die vaak al na enkele minuten verdwijnt, waarna gebruikers opnieuw behoefte krijgen.

Nooit waren er zoveel crackgebruikers in Nederland als nu. De slopende drug wordt langzaam steeds populairder:

De politie in Duitsland is bezig met een grote inval bij de motorclub Hells Angels. Met meer dan 1000 agenten zijn ongeveer 140 gebouwen doorzocht, melden Duitse media. Ook Nederland is bij het onderzoek betrokken.

Persbureau DPA meldt dat de autoriteiten bezittingen ter waarde van 49 miljoen euro in beslag willen nemen. Het onderzoek richt zich op meer dan 70 verdachten.

De opsporingsdiensten in Duitsland zeggen dat de verdachten behoren tot een een "landelijk en Europees opererend witwasnetwerk" en dat het "hooggeplaatste leden van een motorclub" zijn.

Ze worden verdacht van het vormen van een criminele organisatie, gewapende en bedrijfsmatige afpersing, fraude in georganiseerd verband en grootschalige witwaspraktijken. Daarnaast gaat het onderzoek over wapenmisdrijven, mishandeling en belastingontduiking.

Een verslaggever van DPA zag vanochtend een grote politieactie met speciale eenheden bij het adres van een Hells Angels-leider in Duisburg. De politie maakt melding van huiszoekingen in de deelstaat Noordrijn-Westfalen.

Schietpartij in 2022

Tegelijkertijd worden zes locaties doorzocht in de deelstaten Rijnland-Palts, Baden-Württemberg, Berlijn en Beieren. Ook vinden in België, Bulgarije en Nederland doorzoekingen plaats, meldt DPA. Het onderzoek wordt geleid door het OM in Duisburg.

Volgens het OM toont de operatie de nauwe banden aan binnen de georganiseerde misdaad. Enorme geldsommen zouden via schijnvennootschappen en complexe bedrijfsstructuren in een ogenschijnlijk legale economische cyclus zijn gesluisd. Het geld zou onder meer in bedrijven en onroerend goed zijn geïnvesteerd.

De Duitse krant Bild meldt dat de politie in Duisburg al vier jaar onderzoek doet naar de criminele organisatie. Aanleiding zou een grote schietpartij zijn geweest in mei 2022 in Duisburg. Bij die confrontatie tussen leden van de Hells Angels en leden van een Turks-Libanese familieclan, waren meer dan honderd mensen betrokken.

In het onderzoek naar het geweld in Overasselt zijn nieuwe aanhoudingen verricht, laat de politie weten in een persbericht. Het gaat om mannen van 24 en 25 jaar uit Amsterdam.

De twee werden maandag aangehouden. Ze worden verdacht van betrokkenheid bij de gebeurtenissen in Overasselt.

Tegelijk met de arrestaties waren er doorzoekingen in Diemen, Hoofddorp en Amsterdam, laat de politie weten. Daarbij zijn onder meer twee vuurwapens in beslag genomen, waarvan een automatisch.

In de woning waar de vuurwapens werden gevonden is een 19-jarige man uit Amsterdam aangehouden. Zijn rol wordt onderzocht door de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies, aldus de politie.

Meer dan 30 aanhoudingen

In totaal zijn er 34 aanhoudingen geweest in de zaak van de schietpartij in Overasselt, waar begin deze maand tientallen gemaskerde mannen met zware wapens door het dorp liepen. Ze hielden halt bij de woning van de 28-jarige Jan G. en schoten op een beveiliger. Die kwam om het leven. Twee politieagenten die op de melding afkwamen raakten zwaargewond.

Op 18 september werd de man uit Overasselt wiens huis werd beschoten, Jan G., aangehouden in Duitsland. Hij werd gearresteerd op verzoek van de Nederlandse politie en wordt verdacht van drugssmokkel.

Een toestel van Flydubai dat van Dubai naar Tel Aviv zou vliegen, heeft vanochtend boven Saudi-Arabië noodsignalen uitgezonden. Een van de piloten zou het vliegtuig bewust hebben willen laten neerstorten. Hij probeerde eerst zijn collega neer te steken, melden meerdere media.

Een van de noodsignalen wees op een mogelijke vliegtuigkaping. Omdat het toestel ook van de radar verdween, gingen alle alarmbellen af en werden Israëlische gevechtsvliegtuigen de lucht ingestuurd richting het vliegtuig. Premier Netanyahu ging in spoedoverleg met enkele ministers en het Israëlische luchtruim werd gesloten.

Geland in Saudi-Arabië

Op vluchtgegevens van Flightradar24 was te zien dat het vliegtuig na een rondje boven Jordanië in zuidelijke richting koers zette naar Saudi-Arabië. Ook maakte het kort voordat het noodsignaal werd verstuurd een duikvlucht van zo'n 14.000 voet (4267 meter). Niet veel later landde het toestel in de Saudische stad Tabuk, in het noorden van het land.

Verschillende Israëlische media melden op basis van passagiers in het toestel dat een van de piloten het vliegtuig zou hebben willen laten neerstorten. Hij zou de tweede piloot hebben gestoken. Met hulp van passagiers kregen piloten in burger die meevlogen controle over de cockpit.

Op sociale media gaan beelden rond van een passagier met een bebloed shirt die geholpen zou hebben. De berichten dat de piloot het toestel wilde laten crashen zijn niet bevestigd.

Flydubai meldt vooralsnog alleen dat er een incident aan boord was en dat er een nieuw toestel onderweg is om de passagiers alsnog naar Tel Aviv te brengen.

In het Boeing 737-toestel van Flydubai kunnen zo'n 180 passagiers. Israëlische media melden dat er zeker 100 Israëlische staatsburgers aan boord waren.

Met stoelen die 360 graden kunnen draaien, een topsnelheid van 122 kilometer per uur en speciale effecten zoals vlammenwerpers was X2 in het Amerikaanse pretpark Six Flags Magic Mountain een van de belangrijkste attracties. Maar nu gaat de achtbaan permanent dicht. De reden: meer dan 100 bezoekers zeggen tijdens het ritje van ruim twee minuten hersenletsel te hebben opgelopen.

De directeur van het pretpark ten noorden van Los Angeles zegt in een verklaring dat de X2 talloze veiligheidstests heeft doorstaan. Toch is er besloten om de attractie te sluiten omdat dat "het juiste was om te doen", zegt hij. "Veiligheid bij attracties is een hoeksteen van ons bedrijf en wanneer we merken dat het vertrouwen van onze gasten wordt aangetast, nemen we dat serieus."

De achtbaan heeft een langere geschiedenis van problemen. Enkele maanden nadat de attractie in 2002 opende onder de naam X, moest die alweer dicht om ontwerpfouten te repareren. In 2007 werd de attractie opnieuw gesloten om de wagentjes te vervangen door lichtere exemplaren.

Het jaar daarop werd de achtbaan heropend onder de naam X2. Inmiddels hebben dan 16 miljoen mensen in X2 gezeten, aldus Magic Mountain. CNN meldde in augustus dat X2 de afgelopen twintig jaar in verband is gebracht met meer dan tien meldingen van ernstige verwondingen en ziekenhuisopnames. Bovendien waren er twee sterfgevallen.

Een man van 22 struikelde na een rit, verloor zijn bewustzijn en overleed kort daarna. Zijn familie spande een rechtszaak aan en schikte in augustus met het pretpark. In 2010 liep een vrouw van 28 een hersenbloeding op waaraan ze uiteindelijk overleed.

Spoedoperatie

Een advocatenkantoor dat civiele rechtszaken tegen het park heeft aangespannen, zegt dat ze door ongeveer 400 mensen zijn benaderd die zeggen verwondingen te hebben opgelopen die volgens hen door de attractie zijn veroorzaakt.

"Ze stapten aan boord van de X2 in de verwachting van een spannende rit. In plaats daarvan liepen ze catastrofale hersenbeschadigingen op", aldus het bedrijf. "Sommigen hadden een spoedoperatie aan hun hersenen nodig. Anderen vechten nog steeds om hun leven weer op te pakken."

Het kantoor zegt de sluiting van de attractie toe te juichen, maar voegt eraan toe dat "het niets doet voor de mensen die al gewond zijn geraakt".

Nieuwe attractie

De advocaat van de familie van de overleden 22-jarige man pleit bij de BBC voor wetswijzigingen en overheidstoezicht op achtbanen. "We kunnen niet vertrouwen op winstgerichte bedrijven die pas het juiste doen nadat er mensen gewond zijn geraakt," voegde hij eraan toe. "We hopen dat wat de X2 ook vervangt, veilig is."

Volgend jaar wordt in Magic Mountain de Thrill Glider geopend. Dat is een achtbaan met een "zweeftreinconstructie in combinatie met meer dan een kilometer aan kronkelende, draaiende en duikende rails, gebouwd tegen de unieke berghelling van het park", zo schrijft Six Flags in een aankondiging. "Waar anders dan in de thrillhoofdstad van de wereld zou je een ultramoderne, unieke achtbaan verwachten?"

Een van de mannen die zondag werden gearresteerd bij een Britse luchtmachtbasis op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag, belde zelf de politie. Dat melden Britse media.

De verdachte belde in de nacht van zaterdag op zondag het Britse alarmnummer 999, waarna de groep werd gearresteerd.

Volgens eerdere berichten had een telefoontje van een boerin uit de buurt de politie gealarmeerd. Zij belde de politie nadat ze drie verdachte witte busjes bij de basis had gezien. De politie liet uit voorzorg tientallen huizen ontruimen, omdat er mogelijk explosieven in de witte busjes lagen. Dat bleek niet het geval, wel werd er blikken benzine gevonden.

Volgens de Britse media blijkt nu dat de politie ten tijde van het telefoontje van de buurtbewoonster al ter plaatse was. De verdachte zou bijna een uur eerder hebben gebeld.

Zijn motief wordt nog onderzocht. Het is niet duidelijk of de verdachte zich had bedacht of dat het onderdeel was van het plan.

Mogelijk link met Iran

De vijf mannen werden zondag gearresteerd in de buurt van de luchtmachtbasis RAF Fairford, die door de Amerikaanse luchtmacht wordt gebruikt als uitvalsbasis. Naast Britse militairen zijn daar ook Amerikaanse militairen en bommenwerpers gestationeerd die actief zijn in de oorlog tegen Iran.

De Islamitische Revolutionaire Garde van Iran liet eerder weten dat elke basis die bij de oorlog betrokken is als legitiem doel wordt beschouwd, maar ontkent betrokkenheid bij dit incident.

De vijf mannen die werden aangehouden zijn Britse burgers, midden twintig en woonachtig in Londen. Ze werden maandag op borgtocht vrijgelaten, maar worden nog wel als verdachten beschouwd. President Trump sprak zijn verbazing uit over de vrijlating van de verdachten. "Dat zou ik niet gedaan hebben", zei hij.

Vorig jaar waren op 30 september de meeste mensen jarig, zo meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Op die dag kon er voor 44.000 mensen in Nederland worden gezongen. Gemiddeld waren er vorig jaar 41.000 mensen per dag jarig. De cijfers van dit jaar zullen daar nauwelijks van afwijken.

De cijfers gaan alleen over mensen die in Nederland zijn geboren.

September was ook als geheel de maand waarin de meeste mensen jarig waren. En het was de maand met veruit de meeste dagen in de top 10: 20, 23, 24, 25, 27, 28, 29 en 30 september. Acht van de tien dagen met de meeste verjaardagen vallen dus in de tweede helft van september. Dat wil zeggen dat er tijdens de feestdagen eind december veel baby's zijn verwekt.

Op feestdagen zelf waren de minste mensen jarig. Daarbij stond Nieuwjaarsdag helemaal onderaan, met 31.300 jarigen.

Ook op eerste en tweede kerstdag, sinterklaasdag en Bevrijdingsdag zijn relatief weinig mensen jarig. Dat komt doordat er op feestdagen minder keizersneden zijn en minder vaak bevallingen worden ingeleid.

Vorig jaar waren er ook op 2 en 3 mei veel mensen jarig. Die twee data staan ook in de top tien. Volgens het CBS valt op dat op 1 april minder mensen jarig zijn. Het kan zijn dat aanstaande ouders die datum vermijden bij een geplande bevalling.

Verschil tussen jong en oud

Uit de cijfers blijkt dat oudere mensen, geboren tussen 1940 en 1980, vaker in het voorjaar jarig zijn. Jongere mensen, geboren na 1980, zijn vaker jarig in de nazomer. Ouderen die vóór 1940 zijn geboren, zijn het vaakst jarig in december.

Daaruit blijkt dat geboortes in de loop van tijd zijn verschoven van het voorjaar naar de nazomer. Het CBS noemt de komst van de anticonceptiepil in de jaren zestig als een mogelijke verklaring; mensen konden vanaf toen hun zwangerschappen beter plannen.

Baby's

Op 16 september 2025 zijn vorig jaar de meeste baby's geboren, namelijk 565. Ook op 27 augustus en 20 juni waren er veel bevallingen, respectievelijk 563 en 561. De tien data waarop de meeste kinderen ter wereld kwamen waren allemaal doordeweekse dagen.

Op 1 januari werden de minste baby's geboren, slechts 305. Van de tien dagen waarop de minste kinderen werden geboren, vielen er negen in het weekend. Nieuwjaarsdag was de enige uitzondering, dat was vorig jaar een woensdag.

Dat doordeweeks meer kinderen zijn geboren komt volgens het CBS waarschijnlijk doordat sommige bevallingen op afspraak zijn in het ziekenhuis en doordat er op doordeweekse dagen meer medisch personeel aanwezig is. Vroeger was het verschil tussen week- en weekenddagen kleiner, toen meer vrouwen thuis bevielen, aldus het CBS.

Het nieuwe coalitieplan voor de belasting op vermogen (box 3) zal het belangrijkste onderwerp zijn tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen, die komende twee dagen plaatsvinden. De vraag is of er een einde komt aan dit hoofdpijndossier, dat de politiek al jaren bezighoudt.

Wat is box 3 en hoe heeft het zo'n probleem kunnen worden? De belangrijkste vragen op een rij.

Box 3: wat valt daar ook alweer onder?

Heb je weinig spaargeld, geen beleggingen en heb je geen tweede huis? Dan zal je vermoedelijk helemaal niks met box 3 te maken hebben.

In dat geval betaal je, zoals de meeste Nederlanders, alleen belasting in box 1 op je loon of uitkering. Deze box levert de schatkist verreweg het meest op: zo'n 90 procent van alle inkomstenbelasting.

Box 2 is bedoeld voor mensen met een bedrijf, zoals een besloten vennootschap. Naar schatting zijn dit 500.000 mensen. In box 3 zitten zo'n 2,5 miljoen mensen. Daarin betaal je belasting over rendement op spaargeld, aandelen, cryptomunten en ook een tweede woning.

Waarom moet box 3 op de schop?

De politiek kon niet anders na een een uitspraak van de Hoge Raad in 2021. Die oordeelde dat het geschatte rendement waarmee de Belastingdienst rekende, niet eerlijk was. Vooral spaarders waren daarvan de dupe: zij betaalden vaak meer belasting dan dat zij aan rente van de bank kregen.

Om aan de rechterlijke uitspraak te voldoen zette het kabinet-Rutte III snel een tijdelijk manier van belasting berekenen op, die tot op de dag vandaag nog geldt. Maar ook dit systeem kent een groot nadeel: mensen met hoge rendementen betalen nu relatief weinig belasting. De schatkist krijgt daardoor jaarlijks 3 miljard euro minder binnen dan eerst.

Ieder jaar dat er geen nieuw plan komt, 'lekken' die miljarden weg. Om die reden voelen politieke partijen tijdsdruk om snel met een alternatief te komen. Daar is in de kabinetten-Rutte IV, Schoof en Jetten aan gewerkt.

Debat over Box 3

De Tweede Kamer debatteert vandaag met minister Heinen (Financiën) over de begroting en Box 3.

Dat debat is vanaf 10.30 uur live te volgen via een livestream op NOS.nl en in de NOS-app.

Aan welk plan werd gewerkt?

Hiervoor is het verschil tussen vermogensaanwas- en vermogenswinstbelasting van belang:

- Met een vermogensaanwasbelasting moet je elk jaar betalen over de winst die je maakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Het kan dus zijn dat als je geen spaargeld hebt, je daarvoor (een deel van) de aandelen of crypto moet verkopen om je belasting te kunnen betalen.

- Bij vermogenswinstbelasting betaal je belasting over de aandelen of cryptomunten die je hebt verkocht. Nadeel van die methode is dat eigenaren de verkoop kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

De coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het erover eens dat er op de lange termijn een vermogenswinstbelasting moet komen. Maar er is een technisch probleem: dit is volgens het ministerie van Financiën pas vanaf 2030 of zelfs 2032 mogelijk, omdat de Belastingdienst en banken hiervoor hun systemen moeten aanpassen.

De politiek debatteerde afgelopen jaren over de vraag wat er in de tussentijd moet gebeuren. De Tweede Kamer (waaronder D66, VVD en CDA) stemde begin dit jaar in met een nieuwe, tijdelijke oplossing om vanaf 2028 een vermogensaanwasbelasting op aandelen en cryptomunten in te voeren en een vermogenswinstbelasting op vastgoed. Daarna zou worden toegewerkt naar een volledige vermogenswinstbelasting.

Deze tussenoplossing leidde tot zoveel onrust bij bedrijven en beleggers, dat minister Heinen (Financiën, VVD) twee weken later alweer zei dat de wet terug naar de tekentafel moest. Vervolgens ontstond er een groot verschil van mening tussen coalitiepartijen over wat er dan wel moest gebeuren.

Waarover waren ze het oneens?

De VVD wil zo snel mogelijk over op een volledige vermogenswinstbelasting, ook al zal de Belastingdienst dan aangiftes tijdelijk minder goed kunnen controleren doordat de systemen nog niet erop zijn aangepast.

Het grootste probleem is dat de schatkist dan de komende jaren naar schatting ruim 15 miljard euro minder binnenkrijgt. Dat komt doordat mensen pas belasting gaan betalen als zij hun aandelen verkopen.

De partijen waren het vooral oneens over de vraag wie dat moet betalen. D66 en CDA wilden niet dat lagere inkomens hier aan zouden meebetalen.

Wat is nu de oplossing?

Het kabinet wil nu voor aandelen, obligaties en tweede huizen per 2028 over op een vermogenswinstbelasting, de rest volgt in 2030. De dekking wordt gezocht in box 2 en box 3.

Daarvan ligt het voorstel rond het heffingsvrij inkomen in box 3 politiek het gevoeligst. In de nieuwe box 3 komt er geen heffingsvrij vermogen meer (dat nu op 59.357 euro voor één persoon ligt), maar een heffingsvrij inkomen. Het idee is dat mensen met hoge rendementen ook meer belasting betalen.

In het oorspronkelijke plan ga je bij een jaarlijks rendement van boven de 1800 euro belasting gaan betalen. Dat is in het nieuwe plan omlaag gebracht naar 1000 euro. Daardoor zouden honderdduizenden kleine beleggers straks ook belasting moeten gaan betalen over hun winst uit aandelen.

JA21 en SGP hebben al gezegd dat dat deel van de dekking "onacceptabel" is. Zij zeggen dat het kabinet hun heeft toegezegd om met een andere oplossing te komen. Mogelijk gaat er dus weer een streep door dit deel van het plan.

De situatie rond box 3 is nu vrij chaotisch. Omdat de Tweede Kamer al met de vermogensaanwas in box 3-wet heeft ingestemd, ligt die nu bij de Eerste Kamer. Als het kabinet een meerderheid heeft voor het nieuwe plan, moet dat via een wetswijziging (novelle) weer langs de Tweede Kamer. Pas daarna kan de Eerste Kamer er over stemmen.

Vandaag zijn de laatste Amerikaanse troepen uit Irak vertrokken. Daarmee is een eind gekomen aan 23 jaar militaire Amerikaanse aanwezigheid in Irak.

Irak viert dit als een feestdag: de regering noemt 30 september 'dag van de soevereiniteit'. Volgens de regering van premier Al-Zaidi is het Iraakse leger klaar om het land zelf te beschermen. Toch staat Irak nu voor een aantal uitdagingen, zoals de door Iran gesteunde milities die in het land actief zijn.

Op het hoogtepunt van de Irak-oorlog waren er zo'n 170.000 Amerikaanse militairen in Irak. De Amerikanen trokken zich in 2011 terug, maar in 2014 werd een nieuwe militaire operatie gestart: 'Inherent Resolve'. Van de ongeveer 5200 Amerikanen die daarvoor in Irak waren, waren er nog een paar honderd over.

Wat was operatie 'Inherent Resolve'?

'Operation Inherent Resolve' was de naam voor de Amerikaanse militaire operatie tegen terreurbeweging Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië. Vanaf 2014 hielpen de Amerikanen lokale partijen in de strijd tegen IS, dat in deze landen een kalifaat probeerde te stichten. In die tijd had IS een derde van Irak in handen.

Deze operatie kreeg door de jaren heen een ander karakter. IS had na 2017 al bijna geen grondgebied meer in Syrië en Irak, en zette meer in op terreuraanvallen door lokale cellen. De Amerikaanse militairen werden hierna vooral ingezet om het Iraakse leger op te leiden. In september 2024 besloot president Biden dat de missie op 30 september 2026 zou eindigen.

In Irak zijn meerdere milities actief, die worden gesteund door Iran. Als deel van de deal om Amerika te laten vertrekken, moeten deze milities worden ontwapend. Sommige groepen werken hieraan mee, maar hardliners als Kataib Hezbollah en Harakat al-Nujaba weigeren hun wapens op te geven.

In de oorspronkelijke deal zou de VS Irak pas verlaten als de milities waren ontwapend. Dit is dus niet gelukt. De regering-Trump heeft de deadline voor de ontwapening verschoven naar de zomer van 2027, maar die operatie moet nu dus wel zonder de steun van Amerikanen in Irak verder.

Dreiging uit Iran

De Amerikaanse regering geeft weinig aandacht aan het verlaten van Irak. Dat is opvallend, want het was een van Trumps campagnebeloftes om de zogenoemde "oneindige oorlogen" in het Midden-Oosten te stoppen. Of, zoals hij het zelf zei, "we kunnen niet miljarden blijven uitgeven om mensen te beschermen die ons niet eens mogen".

Maar ondertussen is Trump zijn eigen oorlog in het Midden-Oosten begonnen. De twee bases die de VS nog in Irak had, waren de afgelopen maanden regelmatig doelwit van Iraanse luchtaanvallen. De dreiging dat Iran of de pro-Iraanse milities de Amerikanen op deze bases zouden kunnen raken, wordt door het vertrek weggenomen.

Bondgenoten in de knel

Eén bondgenoot van de VS wordt hierdoor wel achtergelaten: de Koerden in het noorden van Irak. Sinds het begin van de oorlog tegen Iran is Iraaks Koerdistan al ruim duizend keer aangevallen. In het gebied wonen veel gevluchte Iraanse dissidenten, die tegen het Iraanse regime willen vechten.

De VS werkte eerder nauw samen met Koerdische strijdgroepen, onder meer met financiële steun. De angst bestaat nu onder de Koerden dat deze steun wegvalt, net als eerder in Syrië gebeurde. Daar sloot de Koerdische SDF een deal met de Syrische regering, waardoor ze de autonomie in de regio verloor.

Goedemorgen! De Tweede Kamer begint aan de Algemene Financiële Beschouwingen en in de VS wordt Christa Pike geëxecuteerd, tenzij het Hooggerechtshof op het laatste moment anders beslist.

Eerst het weer:

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Er zijn maatregelen nodig om NS-medewerkers te beschermen tegen agressieve reizigers. Dat schrijft de vakbond voor spoorpersoneel VVMC in een brandbrief aan de politiek. Conducteurs en ander personeel worden volgens de vakbond steeds vaker mishandeld, bedreigd of bespuugd.

Uit cijfers van de NS blijkt dat het aantal meldingen van geweldsincidenten de afgelopen jaren fors is gestegen. De bond voor spoorwegpersoneel roept de politiek daarom op snel maatregelen te nemen.

En dan nog dit:

In Hoeselt hebben de bewoners van woonzorgcentrum Villa Ter Vrugte er een leuke namiddag opzitten, want ze kregen het bezoek van twee strippers. Een mannelijke en een vrouwelijke stripper gaven er een optreden. Er waren veel blije gezichten te zien; regionale omroep L1 maakte een reportage.

Fijne dag!

Bijna driekwart van de instellingen van de Europese Unie laat zijn mail via servers van Amerikaanse bedrijven lopen, blijkt uit onderzoek van de NOS. Dat terwijl de Europese Commissie zich zorgen maakt over de afhankelijkheid van Amerikaanse bigtech.

Ondanks die zorgen gaat zelfs mail van de Europese Commissie langs servers van Amerikaanse bedrijven. De Europese Commissie antwoordde niet op vragen van de NOS over de fysieke locatie waar de mail is opgeslagen.

Ook het Europees Defensie-agentschap, verschillende toezichthouders op de financiële markten en de toezichthouder tegen terrorisme en witwassen hebben hun mailservers bij Microsoft ondergebracht. De Europese Centrale Bank deed dat bij een andere Amerikaanse maildienst.

Meekijken in de VS

Dat betekent dat Amerikaanse inlichtingendiensten kunnen meekijken in e-mail, maar ook dat de Amerikaanse overheid de dienstverlening zou kunnen verstoren.

Eerder dit jaar zei commissievoorzitter Von der Leyen dat "we niet afhankelijk kunnen zijn van anderen voor technologie die onze ziekenhuizen laat draaien, ons energienet laat werken en onze dienstverlening veilig houdt."

Europarlementariër Bart Groothuis (VVD) toont zich bezorgd over de mail van de Europese Commissie die langs Amerikaanse bedrijven gaat. "Dit is een dienst die het altijd moet doen en er komt geregeld gevoelige informatie langs, dus de controle moet je in Europese handen houden", zegt hij.

"Het lijkt mij verstandig als dit binnen de Europese Unie wordt ondergebracht", zegt zijn collega Kim van Sparrentak (Pro). "Blijkbaar voelen we de urgentie niet genoeg. Ik zou denken dat er inmiddels wel genoeg aanleiding is om over te stappen."

Het Europees Parlement gebruikt geen Amerikaanse mailservers, evenals Europol en het Hof van Justitie van de EU.

Stekker eruit

De keus voor Amerikaanse bedrijven ligt in toenemende mate onder vuur. De afgelopen tien jaar stapten overheden en bedrijven massaal over op Microsoft voor het fysiek opslaan van hun e-mail. Kritiek kwam toen vooral uit de hoek van privacy-organisaties.

Tijdens Trumps tweede termijn als president van de VS blijkt hoe kwetsbaar Europese instellingen zich maken door die samenwerking met Amerikaanse bedrijven.

De VS dreigt het Internationaal Strafhof in Den Haag op de sanctielijst te zetten, in navolging van individuele rechters en de voorzitter van het Strafhof. Eerder kwam ook al een links-anarchistische Italiaanse provider, die onder meer mailboxen aan activisten aanbood, op de sanctielijst te staan.

Amerikaanse bedrijven mogen niet samenwerken met personen en organisaties op de sanctielijst. Dat betekent dat techbedrijven hun diensten moeten staken zodra de Amerikaanse regering sancties tegen iets of iemand instelt. "De Amerikaanse regering kan elk moment de stekker eruit trekken", zegt Europarlementariër Van Sparrentak.

Een woordvoerder van Microsoft wijst erop dat het bedrijf daar altijd bezwaar tegen zal maken. "Daartoe heeft Microsoft zich via bindende contractuele voorwaarden verplicht."

Gevoelige informatie

Een andere zorg is dat de Amerikaanse overheid toegang kan krijgen tot gevoelige informatie die in mailboxen is opgeslagen. De Amerikaanse wet verplicht Microsoft en andere internetbedrijven om in bepaalde gevallen informatie te overhandigen die buiten de Verenigde Staten is opgeslagen.

"De Europese Unie handhaaft ook op bigtech", benadrukt Van Sparrentak. Zo kreeg Google dit jaar nog een boete van 900 miljoen euro. "Dat is allemaal in te zien door de Amerikanen." Eerder voerde de Amerikaanse regering de druk op vanwege EU-boetes voor Amerikaanse techbedrijven.

Europarlementariër Groothuis is niet voor een totaalverbod op Amerikaanse tech, benadrukt hij. "Soms kun je er gewoon niet omheen en het is goede technologie. Maar je moet je niet technologisch afhankelijk maken van één land."

VN-instellingen

Ook VN-instellingen gebruiken nog veel Amerikaanse clouddiensten. Het Internationaal Strafhof stapte afgelopen jaar over van Office 365 naar een Europees alternatief, maar veel andere VN-organisaties en aanverwante instellingen gebruiken nog Amerikaanse mail.

Daaronder zijn onder meer de VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA en de instanties die zijn belast met toezicht op de nucleaire sector en chemische wapens.

Als alle mail in Europa staat, zoals de Europarlementariërs hopen, is nog niet alles opgelost. "Intussen gooit iedereen in het Europees Parlement en bij Europese instellingen de hele dag alles in ChatGPT", zegt Europarlementariër Groothuis. "Je soevereiniteit gaat dan alsnog het raam uit."

Er moeten dus meer Europese alternatieven komen, op alle terreinen, bepleit Groothuis. "We moeten drie of vier Europese spelers hebben die de concurrentie kunnen aangaan."

Dan helpt het als de overheid Europees inkoopt, benadrukt Van Sparrentak (Pro). "Nu schuiven we miljarden naar Amerikaanse bedrijven. Dat hadden we beter in Europa kunnen investeren."

Reactie Microsoft

In een reactie laat Microsoft weten achter plannen voor meer Europese digitale soevereiniteit te staan. "Dat moet gebeuren op basis van openheid, samenwerking, eerlijke concurrentie en keuzevrijheid", aldus de Amerikaanse techgigant. "Wij blijven ons inzetten voor een sterk, weerbaar, innovatief en internationaal verbonden technologisch ecosysteem in Europa."

Verantwoording

Voor dit artikel onderzocht de NOS de domeinnamen van 70 EU-instellingen en 60 VN-organisaties en aanverwante instellingen. We onderzochten daarvoor de zogenoemde DNS-gegevens, ook wel het telefoonboek van het internet genoemd.

Met die DNS-gegevens kan worden bekeken waar de infrastructuur achter een website is ondergebracht. We keken naar de DNS-gegevens die worden gebruikt voor het ontvangen en verzenden van e-mail.

De Europese Commissie had tot dinsdag 10.30 uur een Microsoft-server ingesteld voor het ontvangen van e-mail, evenals twee andere Amerikaanse servers. Na vragen van de NOS werd de Microsoft-server verwijderd.

De andere twee ingestelde servers worden in de regel gebruikt om mail te filteren op spam en digitale dreigingen, voordat die naar de echte mailservers wordt doorgestuurd. In dit geval mogelijk dus die van Microsoft.

Dat de Europese Commissie Office 365 van Microsoft gebruikt, is breed gedocumenteerd, onder andere door de Europese privacy-toezichthouder.

Een oproep van het kabinet aan gemeenten om permanente bewoners van vakantieparken met rust te laten, heeft niet tot meer zekerheid geleid voor deze groep. Verreweg de meeste gemeenten die de bestaande regels handhaafden, gaan daar gewoon mee door. Dat blijkt uit onderzoek van de regionale omroepen in samenwerking met de NOS.

Het kabinet wil het vanwege de grote krapte op de woningmarkt mogelijk maken om permanente bewoners van vakantiehuisjes met rust te laten op vakantieparken. Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting riep gemeenten daarom op om voorlopig terughoudend te zijn met handhaving van de regels, schreef ze begin juli in een Kamerbrief.

Maar veel gemeenten denken daar anders over. Van de 112 gemeenten die voor de kabinetsbrief handhaafden op permanente bewoning van vakantieparken hebben 97 hun beleid na de brief niet gewijzigd, blijkt uit een rondgang langs gemeentes. Van de 177 gemeenten die zijn meegenomen in het onderzoek, zijn 116 tegen permanente bewoning.

Lokale belangen

"Als gemeente willen we zelf kunnen beslissen over onze vakantieparken en daarbij de lokale belangen afwegen", laat Súdwest-Fryslân weten. "Wij willen de bestaande vakantiewoningen in onze gemeente behouden voor de recreatiesector." Dat wil ook de gemeente Winterswijk. "Recreatiewoningen moeten gebruikt worden voor recreatief verblijf."

Vorig jaar stonden bijna 60.000 mensen ingeschreven in een vakantiepark. Het werkelijke aantal vaste bewoners ligt waarschijnlijk hoger. Het vorige kabinet wilde wonen in dit soort huizen, waar minder strenge eisen voor gelden, voor tien jaar legaliseren. Maar dat is "onuitvoerbaar", waarschuwde de Dienst Toeslagen, onderdeel van het ministerie van Financiën.

De NOS bracht vorig jaar een dag door op een vakantiepark in Baarle-Nassau om te kijken wie er zoal wonen, en waarom:

Het huidige kabinet wil permanente bewoners van vakantiehuisjes met rust laten, tenzij er "zwaarwegende redenen" zijn om in te grijpen, zoals ondermijning of een onveilige situatie. Het plan van minister Boekholt-O'Sullivan valt bij veel gemeenten niet in goede aarde. Zij willen de woningen juist behouden voor de recreatiesector.

Geld uitgeven in horeca

"Als gemeente kennen we onze eigen parken, we kennen de mensen die er wonen en kunnen zelf het beste inschatten wat een goede oplossing is", zegt wethouder Jacob Boonstra van de Drentse gemeente Westerveld. Daarin liggen 62 vakantieparken, veelal aan de randen van natuurgebieden zoals het Dwingelderveld.

"Een van de voordelen van recreatief gebruik is dat toeristen geld uitgeven, bijvoorbeeld in de horeca", zegt Boonstra. "Dat zorgt er ook voor dat we verschillende voorzieningen voor inwoners in stand kunnen houden."

In Zeewolde voorzien ze problemen als er verschillende groepen op één recreatieterrein verblijven. "Het huisvesten van toeristen en permanente bewoners op één park draagt niet bij aan de recreatieve en toeristische kwaliteit en kan zorgen voor spanningen tussen beide gebruikersgroepen", aldus de gemeente.

Omgekeerde richting

Met de weerstand onder gemeenten tegen het gedogen van de vaste bewoners op vakantieparken sleept het dossier zich verder voort. In Nederland speelt de discussie al 30 jaar, zegt hoogleraar bestuursrecht Albertjan Tollenaar van de Rijksuniversiteit Groningen.

"Eerder werd vanuit de ministeries juist gevraagd om wél te handhaven en illegale bewoning te beëindigen. Nu zie je in een keer het omgekeerde: illegale bewoning zou juist gelegaliseerd moeten worden en in een woonbestemming moeten worden omgezet.

"Dat is eigenlijk heel gek", vindt Tollenaar. "Gemeenten moeten zelf bepalen waar recreatie moet plaatsvinden en waar woningbouw. En het is een bevoegdheid van de gemeente om te handhaven."

Verantwoording onderzoek

De regionale omroepen vroegen alle 342 gemeenten in Nederland naar hun beleid met betrekking tot permanent wonen op vakantieparken. Van 246 gemeenten kregen we een reactie. Daarvan zijn 177 gemeenten meegenomen in dit onderzoek omdat zij één of meer vakantieparken in hun gemeenten hebben en/of inhoudelijk reageerden. De conclusies in dit verhaal zijn daarop gebaseerd.

Reactie minister

"Een lokale situatie kan aanleiding geven voor handhaving. Hier gaat een gemeente zelf over. Ik ga er daarbij van uit dat gemeenten deze afweging zorgvuldig maken", reageert minister Boekholt O'Sullivan van Volkshuisvesting op het onderzoek.

"Het is binnen de gemaakte afspraken aan gemeenten om de balans te vinden tussen voldoende recreatiemogelijkheden en het ondersteunen van bewoners in een schrijnende situatie."

"Doel van de afspraken is niet om vakantieparken te benutten voor permanente bewoning als oplossing voor de woningnood. Doel is dat bewoners weten waar ze aan toe zijn en niet op straat belanden."

Veruit de meeste datacenters houden informatie over hun milieubelasting geheim. Dat meldt Trouw. Ze zijn wettelijke verplicht daarover te rapporteren, maar veel bedrijven doen dat niet. Bij andere bedrijven ontbreken belangrijke gegevens over het water- en stroomgebruik.

Datacenters zijn de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden. Alles wat in de cloud wordt gezet, staat daar opgeslagen, van foto's en documenten tot software. Zeker nu AI-toepassingen veel extra capaciteit nodig hebben, neemt het aantal bedrijfspanden met servers snel toe. En daarmee ook het gebruik van elektriciteit om te kunnen draaien en water om de duizenden servers te koelen.

Hoe hoog de milieubelasting is, blijft grotendeels geheim. Onderzoeksjournalisten van platform Lighthouse Reports begonnen daarom een onderzoek, samen met Trouw en andere Europese media. Ze deden een jaar lang pogingen om de gegevens voor Europa boven tafel te krijgen. Daarbij deden ze een beroep op openbaarheid van bestuur, maar tot nu leverde dat geen resultaat op.

Steeds urgenter

Uit cijfers die wel beschikbaar zijn, blijkt dat de milieubelasting stijgt. Het CBS becijferde dat de levering van elektriciteit aan datacenters in Nederland in 2024 was gegroeid naar 5,1 miljard kilowattuur. Dat staat gelijk aan 4,6 procent van het landelijke stroomverbruik en het is bijna een verdubbeling in vijf jaar tijd. Intussen zorgt een gebrek aan stroomcapaciteit voor wachtlijsten voor bedrijven, instellingen en woonwijken. Cijfers over 2025 zijn er niet.

Uit cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kwam deze zomer naar voren dat alleen al het grootste datacenter van Microsoft in Nederland 1 procent van het landelijke stroomverbruik gebruikt, meldt Trouw. Daarbij gaat het wel om hernieuwbare energie. Google, dat in Nederland twee grote datacenters heeft, geeft geen openbare informatie.

Datacenters zullen in 2030 10 tot 15 procent van de Nederlandse stroom verbruiken, verwacht netbeheerder Tennet.

Over watergebruik is ook niet veel bekend. In Nederland is dat vermoedelijk maar zo'n 0,1 procent van het totale gebruik. In veel Europese landen is het een groter probleem, omdat watergebruik door klimaatverandering steeds urgenter wordt. Er ontstaan vaker langere periodes van droogte en waterschaarste.

Mede om de impact te kunnen meten moeten datacenters hun energie- en watergebruik doorgeven aan de EU, maar in de praktijk zijn die gegevens dus vaak niet beschikbaar. Het onderzoekscollectief begint daarom een speciale procedure op basis van het Verdrag van Aarhus om de gegevens te verkrijgen. Dat verdrag garandeert burgers toegang tot milieugegevens. Het is door alle EU-landen ondertekend.

Er zijn maatregelen nodig om NS-medewerkers te beschermen tegen agressieve reizigers. Dat schrijft de vakbond voor spoorpersoneel VVMC in een brandbrief aan de politiek. Conducteurs worden volgens de vakbond steeds vaker mishandeld, bedreigd of bespuugd.

Uit cijfers van de NS blijkt dat het aantal meldingen van geweldsincidenten de afgelopen jaren fors is gestegen. De bond voor spoorwegpersoneel roept de politiek daarom op snel maatregelen te nemen.

In 2023 waren er 2672 meldingen van agressie en geweld tegen medewerkers, in 2024 waren dat er 5696 en in 2025 werden er 6442 geteld. Dit jaar staat de teller al op 5088, waarvan het in 1368 gevallen ging om lichamelijk geweld en in 105 gevallen om bedreiging met een wapen.

Het gaat soms om ernstige incidenten. In februari dit jaar werd een conducteur op Rotterdam Blaak zo zwaar mishandeld dat hij het bewustzijn verloor. Dat overkwam een half jaar later ook een conducteur op station Den Dolder. Op 6 augustus raakten meerdere NS-medewerkers en politieagenten gewond op station Almere Centrum bij de aanhouding van een agressieve reiziger. Een NS-medewerker werd hard gebeten en raakte een deel van zijn duim kwijt, een collega liep een gebroken pols en gescheurde pezen op.

"Dit zijn geen vervelende situaties meer", schrijft de bond. "Dit zijn ernstige geweldsincidenten tegen mensen die hun publieke taak uitvoeren. Dit is een structureel veiligheidsprobleem."

Boa-bevoegdheid

De VVMC laakt het feit dat de hoofdconducteur geen boa-bevoegdheid meer heeft. Die bevoegdheid is in 2022 vervallen. Conducteurs kunnen sindsdien niet meer zelfstandig een proces-verbaal opmaken en ze hebben geen toegang meer tot de Basisregistratie Personen (BRP) om persoonsgegevens te kunnen controleren. Sinds dit jaar beschikken hoofdconducteurs wel over een bodycam, maar dat kan het verlies van de bevoegdheden volgens de bond niet compenseren.

De vakbond stelt dat de situatie "niet langer houdbaar is" en dat er actie nodig is. "De politiek kan niet meer volstaan met de constatering dat agressie onacceptabel is. Er is nu actie nodig", concludeert de bond in de brandbrief. De VVMC wil op korte termijn in gesprek met de politiek over de veiligheid op het spoor, en "wat nodig is om deze ontwikkeling te keren".

Volgens de bond zijn er "concrete en structurele maatregelen nodig, van vervoerders, politie en justitie, maar nadrukkelijk ook van de politiek". De VVMC wil onder meer dat er meer mensen van Veiligheid en Service meelopen op de trein, zegt een woordvoerder van de bond tegen het ANP. Die boa's hebben meer bevoegdheden om in te grijpen.

Rijbewijzenregister

Wel werd gisteren duidelijk dat boa's in het openbaar vervoer vanaf 1 oktober toegang kunnen krijgen tot het rijbewijzenregister. Het idee is dat ze met een pasfoto uit dat register sneller de identiteit kunnen vaststellen van zwartrijders of overlastgevers.

Werkgevers in het ov kunnen vanaf donderdag een aanvraag doen om boa's deze bevoegdheid te geven. Nu moeten zij nog wachten op de politie als een zwartrijder of overlastgever geen identiteitsbewijs bij zich heeft, anders kunnen ze geen boete opleggen. Dat kan leiden tot oponthoud of escalatie van de situatie. Daarom kiezen de handhavers er vaak voor om geen boete op te leggen en overtreders te laten gaan met een waarschuwing.

In Arnhem zijn gisteravond meerdere gewonden gevallen bij steekpartijen in het centrum. Dat bevestigt een woordvoerder van de politie na berichtgeving van De Gelderlander. De krant schrijft dat aan de steekpartijen waarschijnlijk een grote ruzie voorafging. De eerste melding kwam rond 21.30 uur bij de politie binnen.

Volgens De Gelderlander zakte rond die tijd een man met fikse verwondingen ineen op de Korenmarkt, een horecaplein in Arnhem met veel terrassen. De hulpdiensten rukten met groot materieel uit. Op dat moment zaten er veel mensen op de terrassen.

'Ik zag een wond in zijn borst'

Er is volgens de krant zeker één man met een ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Een medewerker van een horecazaak zegt tegen De Gelderlander: "Ik zag een wond in zijn borst, zijn schouder, en onderin zijn rug. Hij was toen nog aanspreekbaar."

Een andere getuige zegt tegen het dagblad: "Er waren jongens bij die met hun shirt probeerden het bloeden te stelpen, in paniek." Het slachtoffer zou voordat hij op het plein in elkaar zakte zijn achtervolgd.

Grote groep aan het vechten

De andere steekpartijen waren op het Willemsplein en in de Wielakkerstraat, ook in het centrum van Arnhem. Ook daar vielen gewonden, al is nog onduidelijk hoeveel. Op beelden op sociale media is te zien dat groepen jongeren met elkaar aan het vechten zijn. De politie kan niets zeggen over de aanleiding van het geweld.

Op meerdere locaties in het centrum doet de politie sporenonderzoek. Zeker drie mensen zijn aangehouden. Sommige getuigen spreken volgens De Gelderlander van vijf arrestaties.