NOS Nieuws - Algemeen

Het is donker op Cuba. Grote delen van de dag en van de nacht zitten mensen op het eiland zonder stroom.

De oorzaak: een groot tekort aan olie. Het verouderde energienetwerk draait daar op. Cuba haalde veel olie uit Venezuela, maar de Amerikaanse president Trump blokkeert dat nu.

De olietekorten komen bovenop andere problemen, en maken die ook groter. In de winkels ligt minder eten, het openbaar vervoer rijdt niet meer, en de straten liggen vol met vuilnis dat niet meer wordt opgehaald.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

In deze podcast vertelt antropoloog Sanne Derks van de Wageningen Universiteit, die in Havana woont, wat zij meemaakt in haar wijk. Correspondent Boris van der Spek, die laatst nog op Cuba was, legt uit hoe het land in deze situatie terechtgekomen is.

Reageren? Mail: dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Ulrike Nagel

Omwonenden van een asielzoekerscentrum in de Gelderse gemeente Lochem kunnen wat het college van burgemeester en wethouders betreft een subsidie aanvragen voor "preventieve maatregelen". Dat heeft het college bekendgemaakt in een brief aan de gemeenteraad.

Bewoners kunnen tot 1000 euro subsidie krijgen. Dat geld kunnen maximaal 24 aanvragers uitgeven aan camera's, extra verlichting in de buitenruimte of sloten. Sinds september vorig jaar verblijven er 65 minderjarigen op de opvanglocatie. Daar komen later nog maximaal 185 mensen bij, zegt de gemeente. Het zou vooral om gezinnen gaan.

Het voorstel is het gevolg van gesprekken met omwonenden en ondernemers in de buurt van het azc aan de Ampsenseweg. In die gesprekken gaven ondernemers en omwonenden aan dat zij zich zorgen maken over hun bedrijf of leefomgeving. Ook zeiden de omwonenden dat ze geld willen om zo preventieve maatregelen te kunnen treffen.

'Draagvlak vergroten'

In oktober werd de gemeente Lochem overvallen door een besluit van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) om tijdelijk nareizigers op te vangen in een hotel in de buurt van het opvangcentrum waar het nu om gaat.

"Met deze aanpak wil de gemeente zorgvuldig omgaan met de maatschappelijke impact van de komst van 250 nieuwe inwoners in een omgeving waar nu weinig mensen wonen en bijdragen aan het vergroten van draagvlak", staat in een verklaring van wethouder Michiel Rijsbergman.

Azc in Dordrecht

Lochem is niet de eerste gemeente waar bewoners aanspraak kunnen maken op een tegemoetkoming voor veiligheidsmaatregelen. In 2024 werd bekendgemaakt dat omwonenden van een azc op een bedrijventerrein in Dordrecht ook voor maximaal 1000 euro aan veiligheidsmaatregelen konden declareren bij de gemeente.

Het staatsbedrijf dat de bouw van minimaal twee kerncentrales moet begeleiden en de centrales gaat uitbaten, is opgericht en begint met zijn werk. Daarmee zet Nederland een volgende stap op de lange weg om zijn nucleaire ambities waar te maken.

Kerncentrales zijn niet afhankelijk van het weer en leveren stroom zonder dat er broeikasgassen vrij komen. De afgelopen twee kabinetten zagen kernenergie daarom als een belangrijk onderdeel van de toekomstige energievoorziening van Nederland.

Maar de bouw is een enorme klus. De twee reactoren kosten naar verwachting 20 tot 30 miljard euro, en zullen op zijn vroegst in de tweede helft van de jaren dertig draaien. In totaal moeten ze een capaciteit hebben die gelijkstaat aan ruim vier keer die van de kerncentrale Borssele.

De Nucleaire Organisatie Nederland (NEO NL) begon vorig jaar als een onderdeel van het ministerie van Klimaat en Groene Groei. De staatsdeelneming heeft inmiddels honderd mensen in dienst, en zoekt nog meer specialistisch personeel. Er is een tijdelijke directeur die rond 1 mei moet worden vervangen door een vaste kracht.

Bouw, exploitatie én sloop

Dat er zo'n staatsdeelneming zou komen, maakte het ministerie van Klimaat en Groene Groei in oktober al bekend. Het bouwen van een kerncentrale is zo ingewikkeld en duur geworden dat particuliere bedrijven dit niet alleen kunnen. Zowel bij de bouw als exploitatie is staatssteun nodig.

NEO gaat niet alleen de bouw begeleiden maar zal de reactoren ook uitbaten en, in de verre toekomst, toezien op de sloop. De deelname moet voor de Nederlandse staat rendement opleveren, schrijft het ministerie in een begeleidend document bij de oprichting. Verder moet de bouw zo min mogelijk overlast opleveren voor omwonenden en er moet een realistische planning komen om reactoren zo snel mogelijk te bouwen.

Wat er bij komt kijken om een kerncentrale te bouwen, zag de NOS vorig jaar in Tsjechië. Dat land loopt met zijn plannen een paar jaar voor op het schema van Nederland.

Nederland zal graag de problemen voorkomen die optraden bij de bouw van kerncentrales in Finland, Groot-Brittannië en Frankrijk. Al die projecten waren flink trager en duurder dan geraamd.

Nog twee bouwers in de race

Er is nog geen definitieve bouwlocatie aangewezen. Voor de bouw zijn nog twee bedrijven in de race; het Amerikaanse Westinghouse en het Franse EDF. Nederland investeert ook in het weer opbouwen van nucleaire kennis en opleidingen.

In navolging van de kabinetten Rutte 4 en Schoof zet ook het aankomende kabinet-Jetten in op kernenergie. In het coalitieakkoord staat dat Nederland ten minste vier kerncentrales wil bouwen. Dat hoeven niet alleen grote traditionele kerncentrales te zijn. Het kan ook gaan om kleinere reactoren die deels in de fabriek worden gebouwd, zogenoemde kleine modulaire reactoren.

De huidige demissionaire minister van Groene Groei en Klimaat Sophie Hermans besloot dat Nederland geen voorloper wil zijn in deze innovatie. Maar de nieuwe coalitie wil het programma voor kleine kernreactoren nu "versnellen". Ook het Nederlands offshore bedrijf Allseas werkt aan het ontwerp voor zo'n reactor.

De Amerikaanse website Polymarket is verboden in Nederland. Als het bedrijf niet direct stopt, moet het een dwangsom van 420.000 euro per week betalen, heeft de Kansspelautoriteit bepaald.

De Amerikaanse website maakte afgelopen tijd naam door het mogelijk te maken op vrijwel alles te gokken. Vragen waar gokkers miljoenen op inzetten waren: "Gaat Noorwegen de meeste olympische medailles winnen?" en "Wanneer vallen de Verenigde Staten Iran aan?".

Ook kon er gegokt worden op de vraag: "Wie is de volgende premier van Nederland?" Precies die vraag heeft geleid tot een last onder dwangsom.

Nederlandse klantenservice

Een gokwebsite uitbaten voor Nederlands publiek zonder Nederlandse vergunning mag niet. Polymarket heeft geen vergunning. Dus was de vraag of Polymarket een gokwebsite is.

Het bedrijf zelf noemt de activiteiten geen gokken, maar 'marktvoorspellen'. Daar gaat de Kansspelautoriteit niet in mee. Er is een duidelijk "kanskarakter", en er wordt geld ingezet op een "objectief onzekere gebeurtenis", redeneert de autoriteit.

Dan blijft over de vraag: is Polymarket echt actief in Nederland? Een werknemer van de Kansspelautoriteit nam de proef op de som. De website is te benaderen vanuit Nederland, er kan betaald worden met euro's, via een Nederlandse bank en er is een Nederlandse klantenservice. En dus concludeert de toezichthouder: "De gespeelde kansspelen hebben betrekking op de Nederlandse politiek".

Polymarket moet stoppen

Eind januari eiste de toezichthouder al dat de Amerikanen zouden stoppen in Nederland, blijkt uit het sanctiebesluit dat vandaag openbaar werd. Polymarket kreeg daar vier weken de tijd voor. Daarna volgt een sanctie van 420.000 euro per week, met een maximum van 840.000 euro.

Vandaag zijn die vier weken verstreken. "We kunnen de dwangsom dus innen", zegt een woordvoerder. Als Polymarket niet vertrekt kan er later ook nog een boete volgen op basis van de omzet.

Een 81-jarige man uit Eindhoven is door de rechtbank in Den Bosch veroordeeld tot een gevangenisstraf van twaalf jaar voor het doodsteken van zijn 75-jarige vrouw. De rechtbank spreekt van een gruwelijke daad. De straf is twee jaar langer dan het OM had geëist.

Hasan S. stak zijn vrouw in maart 2024 in hun huis acht keer met een keukenmes. Hij belde 's avonds zelf het alarmnummer en vertelde de politie dat hij er niet meer tegen kon dat zijn vrouw dementeerde.

De politie was snel ter plaatse en trof de verdachte in de gang aan. In de woonkamer zat zijn vrouw Anet dood op de bank, met een keukenmes in haar borstkas, schrijft Omroep Brabant.

Overbelast door mantelzorg

Uit de autopsie leidt de rechtbank af "dat de vrouw gevochten heeft voor haar leven, terwijl haar echtgenoot op haar instak". De verdachte was volgens de rechtbank overbelast door de mantelzorg voor het slachtoffer.

In de rechtszaal zei S. zich niet meer te kunnen herinneren dat hij zijn vrouw om het leven had gebracht. Zijn advocaat zei dat hij zijn vrouw heeft gedood tijdens het slaapwandelen. Ook zou hij onder invloed van medicijnen hebben gehandeld en de dood van zijn vrouw niet hebben gewild.

Zeven deskundigen onderzochten de bloedwaarden van de verdachte, maar vonden geen afwijkingen door overmatig medicijngebruik. Ook achten deskundigen het "onwaarschijnlijk tot zeer onwaarschijnlijk" dat hij zijn vrouw heeft gedood tijdens het slaapwandelen.

Onverdraaglijk leed

De rechtbank gelooft niet dat de verdachte geen herinnering heeft aan de moord en rekent hem het liegen over zijn geheugenverlies zwaar aan.

Volgens de rechtbank neemt hij geen enkele verantwoordelijkheid voor zijn daad. Ook veroorzaakt hij onverdraaglijk leed bij de nabestaanden. S. was al meer dan 55 jaar samen met zijn vrouw.

"Ik realiseer me heel goed dat ik de dood van mijn vrouw moet hebben veroorzaakt omdat we maar met z'n tweeën in de kamer waren", zei S. twee weken geleden in de rechtbank. "Maar ik weet het niet. Ik weet wel dat ik niet de intentie had om haar iets aan te doen."

De commissie die toezicht houdt op de financiering van politieke partijen vindt dat er extra onderzoek moet komen naar de financiën van BBB. Maar demissionair minister Rijkaart van diezelfde partij vindt dat niet nodig, schrijft hij in een Kamerbrief

Het gaat om transacties tussen de BBB en communicatiebureau ReMarkAble, beide (mede)opgericht door Wim Groot Koerkamp.

De commissie zegt dat BBB niet in strijd met de wet heeft gehandeld door ReMarkAble in te huren en dat heeft een accountant ook bevestigd. Maar tegelijk stelt de commissie in het advies de vraag of het wel gepast is om "opdrachten te gunnen aan commerciële bedrijven die nadrukkelijk verbonden zijn met een partij".

Marktconforme prijs
De onderzoekers kunnen niet vaststellen of er een marktconforme prijs is betaald voor de diensten van het communicatiebureau. Als er deels sprake is van een gift aan de partij, moet dat zo worden vermeld.

De commissie wil daar verder onderzoek naar, maar BBB-minister van Binnenlandse Zaken Rijkaart "acht dit niet noodzakelijk" omdat de accountant goedkeuring heeft gegeven.

De BBB onderschrijft dit en laat in een reactie weten dat de Auditdienst Rijk in december het dossier van de accountant opnieuw heeft beoordeeld. "Daarbij zijn geen bevindingen gedaan en is vastgesteld dat de werkzaamheden correct zijn uitgevoerd", aldus een woordvoerder van de partij.

De commissie adviseert verder om politieke partijen nog eens te wijzen op de richtlijnen om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen. Dat gaat Rijkaart wel doen.

BIJ1

Politieke partijen met ten minste een zetel in de Tweede Kamer moeten een financiële verantwoording afleggen. BIJ1 had stukken niet volledig aangeleverd en moet daarom partijsubsidie terugbetalen.

Een aantal andere partijen had giften in eerste instantie niet volledig gemeld, zag de commissie. Er ontbraken bijvoorbeeld gegevens over donateurs. Die partijen hebben de benodigde informatie later alsnog aangeleverd.

Iran zegt dat het de Straat van Hormuz vandaag voor enkele uren zal afsluiten in verband met legeroefeningen. Daarbij worden vanuit Iran raketten afgevuurd op doelen in deze zee-engte tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman.

Deze wateren zijn cruciaal voor de export van olie en gas uit het Midden-Oosten. Naar schatting 20 procent van alle olietransportroutes lopen erdoor.

De oefening houdt verband met een nieuwe ronde van onderhandelingen met de VS over het Iraanse atoomprogramma. De VS wil dat Iran daarmee stopt, om te voorkomen dat Iran een atoombom kan maken.

President Trump dreigt met geweld als Iran niet instemt met de Amerikaanse voorwaarden voor zo'n akkoord. Om zijn dreigement kracht bij te zetten, heeft hij twee vliegdekschepen met begeleidende torpedojagers naar de regio gestuurd. Een is daar al, de ander is onderweg. Dat is het grootste vliegdekschip ter wereld, de USS Gerald R. Ford.

De Iraanse leider Khamenei liet vanmorgen weten dat hij zich niet onder druk laat zetten door de Amerikaanse dreiging. "Het sterkste leger in de wereld kan weleens zo'n klap krijgen dat het niet meer overeind komt", zei hij. "Gevaarlijker dan een marineschip is een wapen dat een marineschip naar de bodem van de zee kan sturen."

Iraanse media berichtten vanmorgen over het begin van de oefeningen. Het persbureau Tasnim zei dat Iran raketten had afgeschoten op doelen in de Straat van Hormuz. In andere berichten werd ook gesproken over oefeningen in de Perzische Golf en de Golf van Oman.

Concrete ideeën

Twee weken terug onderhandelden beide landen via bemiddelaars met elkaar in Oman. Die gesprekken hebben voor zover bekend niets concreets opgeleverd.

De tweede ronde begon vandaag in Genève, opnieuw met Omaanse diplomaten in de rol van bemiddelaar. Volgens de Iraanse tv waren ze na drie uur voorbij. De VS stuurt twee gezanten van president Trump: Steve Witkoff en Trumps schoonzoon Jared Kushner.

Voor Iran is minister van Buitenlandse Zaken Araghchi naar Genève gestuurd. "Ik ben in Genève met concrete ideeën voor een eerlijk en een rechtvaardig akkoord", schreef hij op X. "Wat niet op tafel ligt, is zwichten voor dreigementen."

Trump dreigde vannacht opnieuw met geweld. "Ik denk niet dat ze de gevolgen willen voelen van het niet sluiten van een akkoord."

Neerslaan van de opstand

Iran zegt dat de onderhandelingen niet over binnenlandse Iraanse kwesties zullen gaan en dus ook niet over het bloedig neerslaan van de opstand tegen het regime rond de jaarwisseling. Daarbij zijn volgens de Iraans-Amerikaanse mensenrechtenorganisatie HRANA ten minste 7002 mensen omgekomen.

Trump veroordeelde het neerslaan van de opstand. Hij riep op "het moorden" te stoppen en zei dat "hulp onderweg" is. Die hulp is vooralsnog niet gekomen.

Nieuwsuur sprak met bijzonder hoogleraar Martijn Kitzen van de Universiteit Leiden over de militaire opbouw rond Iran:

In Napels heeft brand gewoed in een historisch theater. De koepel van het Teatro Sannazaro is ingestort en terechtgekomen in de grote zaal. Het interieur is onherstelbaar beschadigd, zegt de brandweer.

De brand brak vanochtend vroeg uit. Het theater was toen leeg. De autoriteiten gaan uit van kortsluiting als oorzaak.

Het Teatro Sannazaro ligt in het centrum van Napels, de derde stad van Italië. Het nam een belangrijke plek in in het culturele leven van de stad. Het theater bestond sinds 1847 en deed ook enige tijd dienst als bioscoop. Sinds de jaren 60 was het weer een theater. De grote zaal met rode stoelen had meerdere balkons.

De burgemeester van Napels noemt de brand een verlies voor de stad. Samen met de regionale en landelijke overheid wil hij er alles aan doen om het theater te laten herrijzen, schrijft hij in een verklaring. "Napels vergeet zijn culturele erfgoed niet en laat de mensen die het iedere dag tot leven brengen niet in de steek."

De brandweer heeft voorkomen dat het vuur zich uitbreidde naar andere gebouwen. Zestig omwonenden zijn geëvacueerd. Vier van hen hebben rook ingeademd en zijn voor controle naar een ziekenhuis gebracht.

De dolfijn die vorige week woensdag aanspoelde bij het Friese plaatsje Wierum, is dood. Dat meldt SOS Dolfijn.

Het dier was overgebracht naar een opvangcentrum in Anna Paulowna. Daar kreeg het dag en nacht ondersteuning, schreef NH Nieuws. Het ging de afgelopen dagen steeds beter en er was sprake van voorzichtig optimisme.

Toch kreeg het dier het gisteren zwaar. "Met veel krampen en een versnelde ademhaling, duidelijke tekenen van ongemak", schrijft de stichting. De dierenarts kwam nog maar die kon niets meer doen.

Onderzoek

De dolfijn is overgebracht naar de Universiteit van Utrecht, waar onderzoek wordt gedaan naar de doodsoorzaak. Dat gebeurde ook met de andere dolfijn, die zaterdag op dezelfde plek aanspoelde. Er wordt onderzocht of er een verband is.

Vernoemd naar dochter

Het dier kreeg de naam Djay-Lynn, vernoemd naar de dochter van de eerstehulpverlener van de dierenambulance. Het dier kwam vlak bij de zeedijk droog te liggen omdat het eb was. Dat dolfijnen aanspoelen in het gebied is opvallend, omdat in de Waddenzee geen dolfijnen leven.

De dolfijn werd woensdag uit het water gehaald door SOS Dolfijn en medewerkers van de dierenambulance:

Na ruim een halve eeuw staat het voormalige woonhuis van de Vlissingse admiraal Michiel De Ruyter (1607-1676) weer te koop.

"Het is heel bijzonder", zegt voormalig stadsarchivaris Ad Tramper tijdens een bezichtiging van de woning in het historische centrum van Vlissingen. "Het is namelijk het enige huis in Zeeland waarvan we zeker weten dat hij er heeft gewoond."

Het is niet duidelijk of De Ruyter de eerste eigenaar was. Wel is zeker dat het pand met de naam 'De Gecroonde Liefde' halverwege de 17e eeuw door hem bewoond werd.

"En ook nadat hij en zijn derde vrouw, Anna van Gelder, in 1654 naar Amsterdam verhuisden, hield hij het nog vijftien jaar in zijn bezit", zegt Tramper. "Het is dus niet maar heel even van hem geweest."

In de jaren zeventig is het pand uit 1630 voor een groot deel gesloopt en in de originele stijl herbouwd. Daarvoor zijn oorspronkelijke materialen gebruikt, zegt Tramper. "Het heeft daarom ook een monumentale status", zegt hij.

Volgens de makelaar is er veel interesse in het huis, door de geschiedenis van het pand:

Het huis staat midden in het oude centrum van Vlissingen. Tramper kent de laatste eigenaar wel, maar is er nooit eerder binnen geweest. De voormalige stadsarchivaris geniet zichtbaar van de stokoude elementen in het pand: de houten trap naar de zolder, de fraaie balkenplafonds en het tegelwerk in de schouw.

"Het is heel mooi om hier door de geschiedenis heen te lopen", zegt hij tegen Omroep Zeeland. "Het is een historische sensatie. Je gaat terug in de tijd en die tijd wordt zo heel tastbaar."

Ook van een aantal andere woningen in Vlissingen bestaat het vermoeden dat De Ruyter er gewoond heeft. "We weten waar hij ongeveer geboren is en ongeveer nog meer gewoond heeft, maar dus niet precies", zegt Tramper. "Hier is dat heel precies. Dat maakt deze plek zo bijzonder."

Meer interesse

Dolf van Dijk is de verkopend makelaar. Hij merkt dat de interesse voor het pand groot is door de geschiedenis van de woning. "Ja, dat speelt zeker mee. Mensen vinden dat toch extra interessant. Ik ben heel blij dat ik dit in de verkoop heb staan", zegt hij.

Het huis moet zo'n zes ton opbrengen. Voor de koper komen daar waarschijnlijk nog verbouwingskosten bij.

Australië weigert te helpen bij de terugkeer van een groep vrouwen en kinderen die jaren geleden naar Syrië zijn gereisd. De groep van 34 mensen uit elf gezinnen was gisteren al onderweg vanuit vluchtelingenkamp Al Roj, maar keerde terug toen duidelijk werd dat Australië niet meewerkte.

De terugkeer van uitreizigers is in Australië net als in Nederland politiek omstreden. Organisaties als Save the Children vinden het een morele verplichting voor de staat om onschuldige kinderen terug te halen, maar veel politici weigeren steun aan ouders die vrijwillig vertrokken naar het gebied van terreurgroep Islamitische Staat.

"Zoals mijn moeder altijd zei: wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten", vatte premier Albanese de discussie samen. "We bieden absoluut geen ondersteuning en gaan deze mensen niet terughalen."

'Deur dicht'

Albanese zei dat het ging om "mensen die uitreisden naar een kalifaat dat onze manier van leven wil vernietigen". Hij noemde het "spijtig" dat kinderen de dupe zijn van die keuze.

De conservatieve oppositie steunt de premier. "Deze mensen hebben voor een terroristisch kalifaat gekozen. Dat komt niet overeen met de waarden waar Australiërs in geloven, zoals democratie, de rechtsstaat of vrijheid van geloof", zegt oppositieleider Angus Taylor. "Voor hen gooien we onze deur dicht."

Australië haalde eerder wel landgenoten op uit Al Roj, waar zo'n 2200 mensen uit vijftig landen sinds het einde van de IS-overheersing in het land verblijven. In 2022 haalde Australië de kwetsbaarste groep landgenoten terug. Het ging toen om vier moeders met hun dertien kinderen.

Vervolgd

Ook Nederland heeft zich in het verleden ingespannen voor de terugkeer van uitreizigers, omdat rechters bepaalden dat het Openbaar Ministerie het recht op vervolging zou verspelen als er geen hulp zou worden geboden. Eind vorig jaar waren er nog tientallen Nederlandse IS-uitreizigers in Syrië, onder wie zo'n vijftien mensen in de gevangenis en zo'n vijf vrouwen met 25 minderjarige kinderen.

Albanese zei dat als de groep erin slaagt op eigen houtje terug te keren naar de andere kant van de wereld, aanklagers kunnen overgaan tot vervolging, Wie tussen 2014 en 2017 naar Syrië reisde om zich aan te sluiten bij het kalifaat kan een celstraf krijgen van tien jaar.

Oppositieleider Taylor vindt dat de regering gebruik moet maken van de bevoegdheid om landgenoten uit veiligheidsoverwegingen tijdelijk de toegang tot Australië te ontzeggen. Ook zou bij mensen met een dubbele nationaliteit het Australische paspoort kunnen worden ingetrokken. Albanese wilde op die suggesties niet concreet ingaan, maar zei dat de veiligheidsdiensten alle opties meenemen in de overwegingen.

De Amerikaanse burgerrechtenactivist en predikant Jesse Jackson is op 84-jarige leeftijd overleden. Als naaste medewerker van Martin Luther King groeide hij na diens dood uit tot een van de belangrijkste boegbeelden van de zwarte gemeenschap in de VS. Hij probeerde in de jaren 80 twee keer tevergeefs presidentskandidaat te worden voor de Democraten.

Zijn hele leven zette hij zich in om "muren neer te halen en bruggen te bouwen" en de onderdrukking van zwarte mensen in de samenleving te doorbreken. "In situaties waar mensen onderdrukt worden is er maar een ding erger dan de onderdrukking zelf: dat is dat je het gewoon gaat vinden", zei hij in 2009 in College Tour.

Hij sprak in 1969 een bijeenkomst toe waarin hij respect voor de zwarte burgers eiste:

Jesse Louis Burns werd in 1941 geboren in Greenville, South Carolina. Zijn moeder Helen Burns was toen pas 16 jaar, zijn vader was haar 33-jarige getrouwde buurman. Niet lang na de geboorte trouwde ze met Charles Henry Jackson, die hem adopteerde.

De kleine Jackson leerde al vroeg wat rassenscheiding betekende. "Je mocht niet voor in de bus zitten, ook al betaalde je de volle ritprijs", vertelde hij in College Tour. Zelf werd hij ooit opgepakt met schoolgenootjes omdat ze illegaal de plaatselijke bibliotheek waren binnengegaan.

Studiebeurs

Omdat hij goed kon leren en sportief was kreeg hij een beurs voor de voornamelijk witte universiteit van Illinois. Na een jaar stapte hij over naar Sociologie aan een zwarte universiteit in North Carolina. Hij noemde later als reden daarvoor de discriminatie binnen het footballteam van zijn oorspronkelijke universiteit.

Tijdens zijn studie deed hij mee aan lokale demonstraties tegen segregatie en voor burgerrechten. Hij ontmoette in die periode Jacqueline Lavinia Brown, met wie hij in 1962 trouwde. Ze kregen vijf kinderen.

In 1965 liep Jackson mee in door Martin Luther King georganiseerde protestmarsen. Het waren geweldloze acties met als doel stemrecht op te eisen voor Afro-Amerikaanse burgers. "Martin Luther King was onze grote inspiratiebron. Hij was ongelooflijk intelligent, krachtig, moedig en charismatisch. Hij was de held van onze tijd."

Zijn gedrevenheid viel op bij King en al snel werd hij betrokken bij zijn Southern Christian Leadership Conference (SCLC). Het jonge gezin verhuisde naar Chicago, waar Jackson theologie ging studeren. Hoewel hij zijn studie opgaf om fulltime voor King te werken, werd hij in 1968 toch ingewijd als baptistisch predikant.

In Chicago leidde Jackson Operation Breadbasket, de economische afdeling van de SCLC. "We wisten dat hij het goed zou doen, maar hij heeft het beter dan goed gedaan", zei King bij zijn benoeming. Toch was er ook kritiek op Jacksons leiderschap. Zo zou hij meer zijn eigen agenda hebben gevolgd dan die van de organisatie. De mediagenieke Jackson zou ook vaak te horen krijgen dat hij wel erg dol was op de camera's.

Jackson was er in Memphis bij toen Martin Luther King daar op 4 april 1968 werd doodgeschoten. Jackson stond op de parkeerplaats van een hotel te praten met de burgerrechtenleider toen die op het balkon van zijn hotelkamer uit het niets werd geraakt.

"Daar lag hij in een poel bloed", herinnerde Jackson, die de trap op rende na het schot. "Dat beeld staat op mijn netvlies gebrand."

Jackson werd door zwarte leiders en in de media als de natuurlijke opvolger van King gezien en dat leidde tot een jaren durende machtsstrijd tussen hem en Kings benoemde opvolger Ralph Abernathy. Na de schorsing van Jackson als directeur van Operation Breadbasket door Abernathy stapte hij in 1971 samen met zijn voltallige staf en bijna alle bestuursleden op.

Ze richtten een nieuwe organisatie op, People United to Save Humanity (PUSH), bedoeld om zwarte burgers meer bij de economie te betrekken, precies waar Jackson ook bij SCLC voor had gestreden. Ook werd Jackson voorzitter van de Rainbow Coalition, die gelijke rechten nastreefde voor Afro-Amerikanen, vrouwen en homoseksuelen.

Zwarte Piet

In 1984 en 1988 deed hij een poging de Democratische presidentskandidaat te worden, als eerste zwarte kandidaat die daadwerkelijk een kans leek te maken. Bij die laatste poging eindigde hij zelfs als tweede, na Michael Dukakis. Het zorgde ervoor dat Afro-Amerikaanse kwesties op de Democratische agenda kwamen te staan.

Jesse Jackson ging ook op het internationale podium een steeds grotere rol spelen. Zo bezocht hij Zuid-Afrika, waar hij zich uitsprak tegen apartheid en voerde hij campagne voor een Palestijnse staat. Veel lof kreeg hij voor de onderhandelingen die hij voerde voor de vrijlating van Amerikaanse militairen in oorlogsgebieden in Syrië, Irak en Joegoslavië. In 1997 werd hij door president Clinton benoemd tot speciaal gezant voor Afrika.

Begin jaren 20 mengde Jackson zich nog in de Nederlandse Zwarte-Pietendiscussie, toen hij premier Rutte per brief vroeg Zwarte Piet te verbieden. "Kinderen leren dat hij iemand is om grapjes mee te maken. Daarmee leren ze dat hij niet als gelijkwaardig persoon wordt behandeld", meende Jackson.

Excuses in synagoge

Zelf raakte hij tijdens zijn eerste presidentscampagne in opspraak vanwege antisemitische uitspraken: in een gesprek met een journalist had hij zich in racistische woorden laatdunkend uitgelaten over New York. Daarvoor bood hij in een synagoge later publiekelijk zijn excuses aan.

Later in zijn leven raakte hij verwikkeld in een schandaal toen werd onthuld dat hij een buitenechtelijk kind had verwekt. Hij verloor daardoor een tv-show op CNN en zette zijn activisme enige tijd op een laag pitje.

Huilend van vreugde

Toen president Barack Obama in 2008 de eerste zwarte president werd, werd Jackson huilend van vreugde in het publiek gefilmd. "Ik ben blij dat ik lang genoeg heb kunnen leven om nog mee te kunnen maken dat ons werk resultaat heeft opgeleverd."

Jesse Jackson huilt van vreugde bij de overwinning van Barack Obama in 2008.

Toch was dat moment zeker niet het slotakkoord van zijn levenslange strijd voor gelijkheid, benadrukte hij. "We zijn nu vrij, maar niet gelijk. Daarom gaat de strijd door. Het gaat beter, maar we mogen niet denken dat we er al zijn."

In het onderzoek naar het datalek bij laboratorium Clinical Diagnostics hebben tot nu toe 118 mensen aangifte gedaan, meldt het Openbaar Ministerie (OM).

Afgelopen zomer werd het laboratorium achter het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker gehackt en werden persoonsgegevens van 850.000 vrouwen buitgemaakt. De hackers eisten zo'n 1,1 miljoen euro in cryptomunten van het laboratorium. Als het lab niet over de brug zou komen, zouden de gegevens worden verkocht.

De politie en het OM startten op eigen initiatief direct een strafrechtelijk onderzoek. Dat onderzoek is nog steeds in volle gang.

'Moeilijk om tot verdachte te komen'

Het OM noemt onderzoek naar digitale criminaliteit intensief en tijdrovend. "Sporen zijn complex en kunnen daadwerkelijk van over de hele wereld komen." Bekend is wel dat de actie kwam van hackersgroep Nova.

Voor het onderzoek is Nederland vaak afhankelijk van rechtshulp van andere landen voordat er volgende stappen gezet kunnen worden. "Dat maakt het een proces van een lange adem om tot een verdachte te komen."

Als het lukt om iemand aan te houden in de zaak, beoordeelt het OM wat er gebeurt met de 118 aangiften.

Vorig jaar hebben veel meer automobilisten en fietsers een boete gekregen voor appen of bellen achter het stuur. Er werden bijna 250.000 boetes uitgeschreven voor dat vergrijp. Een jaar eerder waren het er nog 165.000.

Het vasthouden van een telefoon tijdens het rijden is strafbaar. De boete was vorig jaar 430 euro. Inmiddels is dat 440 euro. Fietsers die worden betrapt met een telefoon in de hand betalen 170 euro.

Nieuwe camera's die speciaal zijn ontworpen om telefoongebruik achter het stuur te detecteren, waren goed voor 30 procent van alle vastgestelde overtredingen. Zulke 'focusflitsers' maken een foto van een weggebruiker die een mobieltje vast heeft. Een medewerker van het CJIB beslist of er inderdaad sprake is van een overtreding.

Er zijn nu zo'n veertig focusflitsers in gebruik. Dat worden er dit jaar vijftig. De apparaten staan gemiddeld twee maanden op een plek en verhuizen dan naar een andere locatie. Er zijn 300 plekken aangewezen waar ze kunnen staan.

Iets minder boetes

Het Centraal Justitieel Incassobureau heeft alle cijfers over boetes in 2025 op een rij gezet. Het totale aantal boetes daalde licht, van 7,9 naar 7,5 miljoen. Dat komt vooral doordat er minder snelheidsboetes werden uitgeschreven. Volgens het CJIB heeft dat onder meer te maken met vervanging van apparatuur.

Het aantal snelheidsboetes kwam vorig jaar uit op 5,4 miljoen. Opvallend is dat bijna 10 procent daarvan is 'verzameld' door één trajectcontrole: die op de A2 tussen Utrecht en Amsterdam.

Meest en minst gebruikte flitspalen

De flitspaal die vorig jaar het vaakst hardrijders vastlegde staat op de A16 bij Rotterdam, ter hoogte van het Terbregseplein. Die leverde ruim 48.000 boetes op.

In de bebouwde kom waren flitspalen in Leimuiden (N207) en Groningen (Europaweg) voor de staat het lucratiefst, met elk ruim 40.000 snelheidsboetes. Zeven flitspalen kwamen maar één keer in actie om een hardrijder op de bon te slingeren.

Zoeken naar de flitspaal in jouw buurt?

Op de website van het CJIB vind je een overzicht (.pdf) van alle flitspalen in Nederland.

In Nederland int het Centraal Justitieel Incassobureau alle verkeersboetes. Het CJIB valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid. Alle opbrengsten gaan naar de staatskas.

Kritiek op hoge boetes

Nederland kent relatief hoge boetebedragen. Daar is geregeld discussie over. Het Openbaar Ministerie en ook het CJIB vinden ze te hoog en zeggen dat ze niet meer in verhouding staan tot de ernst van overtredingen.

Het kabinet erkent dat, maar demissionair minister Van Oosten denkt niet aan een verlaging. "De boetes financieren belangrijke zaken binnen de justitie en veiligheid, zoals de politie en de brandweer", zei hij in november. In januari zijn boetes voor de meeste overtredingen weer verhoogd.

De Amerikaanse liedjesschrijver Billy Steinberg is op 75-jarige leeftijd overleden. Hij was bekend van een reeks grote hits van verschillende sterren uit de jaren 80, zoals Like a virgin van Madonna, True colors van Cyndi Lauper en Whitney Houstons So emotional.

De in Californië geboren Steinberg had aanvankelijk geprobeerd beroemd te worden in een bandje, maar tot een album kwam het nooit. Wel belandde een demotape van hun How do I make you bij Linda Ronstadt, die er een top-10-hit mee scoorde. Daarna legde Steinberg zich toe op het tekstschrijven, samen met schrijfpartner en componist Tom Kelly voor de muziek.

Hun eerste grote hit kwam van het tweede album van Madonna. Steinberg schreef Like a virgin over de nieuwe liefde die hij had gevonden na een slechte relatie. Het was aanvankelijk een ballad, waar het duo maar geen goede draai aan wist te geven. Pas toen ze "uit pure frustratie" bij wijze van grap een versnelde versie maakten met hun nieuwe drumcomputer, klikte het. Kelly: "We keken elkaar aan en zeiden: wow, dit is het."

Het duo over het ontstaan van Like a virgin:

Hoewel het nummer een grote hit was en het gelijknamige album Madonna's sterrenstatus bevestigde, kwam het maar één keer tot een ontmoeting met de twee, in het voorbijgaan op een feestje. "Ik zei: 'Madonna, ik wilde je al zo lang ontmoeten'. Waarop zij antwoordde: 'Nou, dat is nu gebeurd' en wegbeende. Ik was er kapot van, maar nu is het grappig. Ik heb haar nooit meer ontmoet."

Eeuwige vlam

Geïnspireerd door de dood van een vriend aan aids gaf Cyndi Lauper twee jaar later een eigen draai aan Steinbergs Your true colors. Dat was oorspronkelijk een eerbetoon aan Steinbergs moeder, maar door alle specifieke verwijzingen eruit te halen, werd het een universeel nummer over liefde, True colors.

Streinberg kon ermee leven dat zijn tekst was aangepast. "Het is moeilijk als iemand het nummer slechter maakt", redeneerde hij. Kelly: "Je draait wel bij als het een nummer 1 wordt."

Inmiddels wist een reeks grootheden de twee te vinden voor hits. Roy Orbinson had postuum een hit met I drove all night, met Chrissie Hynde schreven ze I'll stand by you voor The Pretenders en ook Divinyls gewaagde I touch myself was van hun hand.

Inspiratie voor The Bangles' Eternal flame haalde Steinberg uit een bezoek van de band aan Memphis, waar ze de eeuwige vlam op het graf van Elvis hadden bezocht. "Dat deed me denken aan het flikkerende rode lichtje in de synagoge van Palm Springs, waar ik was opgegroeid", herinnerde Steinberg zich. "Een eeuwige vlam, die nooit uitgaat. Ik wist meteen dat het een perfecte titel voor een nummer was."

Miljoenen aangesproken

Ook toen Tom Kelly stopte met werken bleef Steinberg doorwerken. Het leverde hem in 1997 een Grammy op voor Celine Dions album Falling into you.

Steinberg leed al langere tijd aan kanker. Zijn familie herinnert hem als "een visionair woordkunstenaar, toegewijd echtgenoot, liefhebbende vader en een van de invloedrijkste tekstschrijvers van zijn tijd".

"Zijn liedjes begonnen vaak als bijzonder persoonlijke overdenkingen, die uitgroeiden tot klassiekers waarin miljoenen zichzelf terugzagen", aldus zijn nabestaanden. "Het leven van Billy Steinberg bewijst de voortdurende kracht van een goed geschreven nummer - en het idee dat als je een oprecht gevoel op muziek zet, het ons allemaal kan overleven."

In het Groningse Slochteren is het bronzen hoofd van schrijver en politicus Kornelis ter Laan meegenomen. Bewoners vermoeden dat het beeld is gestolen. De dorpsvereniging heeft aangifte gedaan.

Het is niet duidelijk wanneer het beeld is verdwenen. "Maar duidelijk is dat het hoofd met veel geweld is weggehaald", zegt Gert Knook van dorpsvereniging Slochteren tegen RTV Noord.

Rondom de pilaar waar het beeld aan vastzat, zijn betonresten gevonden. Ook de pilaar zelf heeft schade opgelopen. "Het hangt op een drukke plek, dus vermoedelijk was er haast", zegt Knook.

Waarom het beeld is weggehaald, durft Knook niet te zeggen. "Het is een bronzen beeld, vermoedelijk door dieven die het materiaal willen omsmelten."

In 2010 was het beeld ook al eens vier maanden spoorloos. In een loods in het nabijgelegen Hoogezand werd het toen teruggevonden, met enkel wat kleine beschadigingen. Knook vreest dat de diefstal niet opnieuw een goede afloop kent. "Ik ben bang dat ze geleerd hebben van de vorige keer. Dan komt het huidige beeld niet meer terug."

De dorpsvereniging zegt er desondanks alles aan te doen om het bronzen hoofd weer terug te krijgen. Mocht dat niet lukken, wordt gekeken naar een nieuw exemplaar.

Schrijver en politicus

Kornelis ter Laan (1871-1963) was schrijver en politicus. In 1929 stelde hij het Nieuw Groninger Woordenboek samen en later ook een Groninger encyclopedie. Ook zat hij in de Tweede Kamer.

Voor al zijn inspanningen voor de Groninger taal en cultuur kreeg hij in 1968 een monument in zijn geboorteplaats Slochteren.

"Hij heeft zoveel betekend voor Groningen. Het is ook een beetje de trots van het dorp", zegt Knook. "Hij heeft belangrijke dingen gedaan en dat willen we graag laten zien in zijn geboortedorp. Hij is hier groot geworden. Het doet mij pijn dat hij nu al twee keer onthoofd is."

Een Amerikaan is door een Russische rechtbank veroordeeld tot een celstraf van vier jaar voor wapensmokkel. De man zou op het Vnukovo-vliegveld bij Moskou betrapt zijn met onderdelen van kalasjnikov-mitrailleurs in zijn koffer.

Volgens het staatspersbureau RIA had hij de aanwezigheid van wapenonderdelen niet aan de douane gemeld. De man, naar verluidt een verzamelaar van kalasjnikovs, zou een gedeeltelijke bekentenis hebben afgelegd. Zijn identiteit is niet bekendgemaakt.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken raadt reizen naar Rusland af, onder meer omdat Amerikanen het risico lopen dat ze op grond van valse beschuldigingen worden vastgezet.

"Russische autoriteiten ondervragen en bedreigen Amerikaanse burgers zonder dat daar een reden voor is", schrijft het ministerie in het reisadvies. "Veiligheidsdiensten arresteren Amerikanen op valse aanklachten. Ze krijgen geen eerlijk proces en worden veroordeeld zonder geloofwaardig bewijs." Rusland ontkent dat en zegt dat het zich houdt aan het Russisch recht.

De gemiddelde prijs voor een bestaand koophuis in Nederland loopt richting een half miljoen euro. In 2025 was de gemiddelde prijs voor een koopwoning 480.000 euro.

In Blaricum betaal je waarschijnlijk het meest voor een koophuis. De gemiddelde prijs ligt op 1,1 miljoen euro. Dat blijkt uit cijfers van het CBS en het Kadaster.

't Gooi

Daarmee stoot de Gooise gemeente Blaricum een andere Gooise gemeente van de troon. In 2024 stond Laren nog op de eerste plaats. Maar inmiddels betaal je voor een koopwoning in Blaricum én in Bloemendaal meer.

Blaricum en Bloemendaal zijn de twee gemeentes waar je gemiddeld meer dan een miljoen betaalt voor een koophuis. In Laren ligt het net onder een miljoen, namelijk op 978.000 euro.

Mijnstreek

In vijf gemeenten is de gemiddelde prijs lager dan 300.000 euro, in 2024 waren dit er nog elf. Van de tien Nederlandse gemeentes waar koopwoningen het goedkoopst zijn, liggen er drie in Groningen en drie in Zuid-Limburg.

Een eigen huis in Kerkrade is met gemiddeld 270.000 euro het goedkoopst. Ook in Heerlen en Brunssum zijn koopwoningen nog relatief betaalbaar. Die Limburgse gemeentes liggen alle drie in de Oostelijke Mijnstreek, waar vroeger mijnbouw plaatsvond.

Vorig jaar stond Pekela nog op de laagste plaats met een gemiddelde koopprijs van 250.000 euro, maar in deze Groningse gemeente steeg de prijs naar 288.000 euro. Ook Veendam en Eemsdelta, beide Groningen, staan in het lijstje van de tien gemeente met de goedkoopste koopwoningen.

Kopen in Blaricum is dus vier keer zo duur als kopen in Kerkrade. Het verschil tussen de duurste en de goedkoopste gemeenten is wat toegenomen. In 2024 was dit verschil 797.000 euro, maar afgelopen jaar is dat verschil uitgegroeid tot 835.000 euro.

Oekraïne heeft vannacht opnieuw droneaanvallen uitgevoerd op Russische doelen. Dat meldt het Russische staatspersbureau TASS.

Oekraïne zegt juist honderden Russische drones en ballistische raketten te hebben onderschept. Meerdere doelen in Oekraïne zijn aangevallen, waaronder grote steden als Kyiv, Odesa, Dnipro en Lviv.

Tienduizenden mensen in de stad Odesa zitten zonder stroom en water, zegt de Oekraïense president Zelensky. Zeker negen mensen raakten gewond.

De Oekraïense buitenlandminister Sybiha spreekt op X van een grootschalige aanval op de civiele infrastructuur, "vlak voor de volgende onderhandelingsronde". Hij zegt dat Rusland daarmee de vredesgesprekken ondermijnt.

Olie-installaties

De Russen zeggen zeker 151 Oekraïense drones te hebben onderschept. Als gevolg van de aanvallen ontstond een grote brand bij een olieraffinaderij in de regio Krasnodar, meldt het Russische staatspersbureau TASS. De brand is inmiddels geblust. Volgens de Russen is een opslag van de olieraffinaderij beschadigd.

Ook het havencomplex van Taman is aangevallen, net als afgelopen zondag. Onder meer opslagtanks zijn getroffen.

Sinds vorig jaar heeft Oekraïne de aanvallen op Russische olie-installaties opgevoerd. Kyiv probeert daarmee de brandstoftoevoer van het Russische leger te verstoren, en dat raakt de Russen hard.

Onderhandelingen

Vandaag wordt in Genève weer onderhandeld over een einde aan de oorlog. Vertegenwoordigers van Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten komen bijeen als vervolg op gesprekken in Abu Dhabi.

De Oekraïense president Zelensky waarschuwde gisteren in zijn dagelijkse toespraak voor een toename in Russische aanvallen in aanloop naar de vredesgesprekken.

"Rusland kan de verleiding van de laatste winterdagen niet weerstaan", zei Zelensky. Waar Oekraïne zich richt op de olie-industrie, voeren de Russen deze winter grote aanvallen uit op de Oekraïense energievoorziening, waardoor miljoenen Oekraïners hun huizen niet of nauwelijks kunnen verwarmen.

Nieuwsuur maakte eerder deze video over de olie-oorlog in Rusland:

Telecombedrijf Odido, dat begin deze maand werd getroffen door een datalek, bewaart persoonsgegevens van voormalige klanten langer dan het zelf zegt. Het Financieele Dagblad meldt dat klanten die al vijf of tien jaar geleden zijn overgestapt naar een andere provider, nu mail hebben gekregen dat hun gegevens zijn buitgemaakt. Odido zegt in zijn privacystatement dat gegevens worden bewaard tot maximaal twee jaar na het einde van het contract.

Odido kan tegenover het FD niet zeggen hoeveel oud-klanten bericht hebben gehad. Het bedrijf zegt meer tijd nodig te hebben om uit te zoeken waarom gegevens langer dan twee jaar worden bewaard.

Vorige week maakte Odido bekend dat hackers bij de data van 6,2 miljoen mensen konden. Het is een van de grootste datalekken ooit in Nederland. De hackers kwamen binnen door inloggegevens van personeel van de klantenservice te ontfutselen. Ze maakten onder meer naam- en adresgegevens, paspoort- en bankrekeningnummers buit. Wachtwoorden zouden niet zijn gestolen.

Odido zegt op een vraag-antwoord-site dat gegevens tot twee jaar worden bewaard "voor het geval je binnen deze periode weer klant wil worden". Die termijn gaat in "nadat alle wederzijde verplichtingen zijn afgehandeld". Als na een overstap bijvoorbeeld rekeningen of servicevragen open stonden, kan het volgens Odido zijn dat de termijn van twee jaar later is ingegaan dan de einddatum van het contract.

Autoriteit Persoonsgegevens

Deskundigen zeggen in het FD dat de gang van zaken er mogelijk op wijst dat het datamanagement van Odido niet op orde is. De Autoriteit Persoonsgegevens zegt tegen de krant dat de zaak wordt gevolgd en dat elk bedrijf wordt geacht zich aan de eigen privacyverklaring te houden.

Odido ontstond in 2023 na een fusie van T-Mobile Nederland en Tele2 Mobiel. Onder het bedrijf vallen ook de providers Ben en Simpel. Ook van klanten van Ben zijn gegevens gelekt.