NOS Nieuws - Algemeen

Een 26-jarige man is vrijgesproken van medeplichtigheid aan de doodslag op de Amsterdamse rapper Bigidagoe. Volgens de rechtbank Amsterdam kan niet met zekerheid worden gesteld dat hij het wapen aan de schutter gaf.

Bigidagoe werd in de nacht van 24 op 25 februari 2024 doodgeschoten na een confrontatie bij een zalencentrum in Sloterdijk. Op camerabeelden is te zien dat de schutter vlak voor het schieten een wapen krijgt aangereikt van een persoon met een vermoedelijk roodkleurige bodywarmer. Wie die persoon is, is volgens de rechtbank niet met zekerheid vast te stellen.

Justitie stelde dat de verdachte de man in de rode bodywarmer was. Een politieagent verklaarde dat hij hem met 85 procent zekerheid herkende op de beelden. Die herkenning kwam tot stand nadat de agent in politiesystemen had gezocht naar iemand die leek op de persoon op de beelden.

Onvoldoende overtuigend

De rechtbank vindt die herkenning onvoldoende overtuigend. Er zijn volgens de rechters te weinig specifieke kenmerken genoemd waaraan de man werd herkend en bovendien vond de herkenning plaats met voorkennis.

Hoewel er in het dossier aanwijzingen waren dat de man die nacht in de buurt was van het plaats delict, is dat volgens de rechtbank niet genoeg om te bewijzen dat hij het wapen overhandigde. Er waren die avond veel mensen aanwezig en geen enkele getuige wijst hem aan als de man met de rode bodywarmer.

De man die de rapper doodschoot werd vorig jaar veroordeeld tot 14 jaar cel, nadat hij bekende dat hij had geschoten.

Bij partijen in de Tweede Kamer zijn grote zorgen over de staat van de kraamzorg in Nederland. Door een groot tekort aan kraamverzorgers en een hoge werkdruk staat de zorg voor pasgeborenen en gezinnen onder druk.

Kamerlid Dobbe van de SP, die vandaag met een vijfpuntenplan kwam, stelt zelfs dat de kraamzorg dreigt te verdwijnen als er niet wordt ingegrepen. "De uitstroom is heel groot, ook omdat de werkdruk heel groot is en de beloning te laag. Je kan er bijna niet van rondkomen."

Geen eten

Susanne Meijers van Kraamzorg Limburg is vandaag naar de Kamer gekomen om haar verhaal te doen. Ze vertelt dat bij haar organisatie de afgelopen jaren zeker de helft van het personeel is vertrokken. "De druk is zo hoog. En die mensen gaan niet naar een andere organisatie, die verlaten de kraamzorg."

Door de tekorten krijgen veel gezinnen minder uren kraamzorg en sommige zelfs helemaal geen zorg. Gezinnen hebben veelal recht op 49 uur kraamzorg in de eerste periode na de geboorte, maar dat aantal wordt dus vaak niet gehaald. De afgelopen jaren lag het gemiddelde op 28 uur.

En dat heeft gevolgen, ziet Meijers. "Soms is er geen eten in de koelkast, soms zijn er problemen tussen ouders, een kraamvrouw kan 's ochtends geen koorts hebben en 's middags wel", schetst ze wat voorbeelden. "Als je maar drie uur in huis bent, mis je een hoop."

Onlangs kwam naar buiten dat kraamverzorgers relatief weinig meldingen doen bij Veilig Thuis. Dat heeft te maken met angst voor represailles, maar ook met tijdgebrek, bleek uit een enquête van Kenniscentrum Kraamzorg.

Taalbarrière

In november waarschuwde de inspectie ook al voor de gevolgen van de tekorten. Door personeelsgebrek zijn er in sommigen regio's wachtlijsten en die treffen "vrouwen in een kwetsbare situatie onevenredig hard".

Het gaat dan om vrouwen die hun weg naar de zorg niet goed kunnen vinden, bijvoorbeeld door een taalbarrière. "Deze vrouwen melden zich vaker laat bij een kraamzorgorganisatie en komen dan op de wachtlijst, terwijl juist zij extra gebaat zijn bij kraamzorg."

Een ander pijnpunt is dat er tegenwoordig een eigen bijdrage wordt gevraagd aan gezinnen die boven de 24 uur kraamzorg uitkomen. "Dat is echt een hobbel", zegt ChristenUnie-leider Bikker. Juist voor mensen met een laag inkomen, die de zorg extra nodig kunnen hebben. "Haal die eigen bijdrage weg", zegt Dobbe daarover.

Wiegendood

Bikker, die gisteren met een eigen manifest kwam, wijst erop dat de afgelopen jaren het aantal wiegendoden is toegenomen in Nederland, terwijl ondertussen de kraamzorg "steeds verder wordt wegbezuinigd". "Belangrijk is dat een kraamverzorgster, die oren en ogen is in een gezin, de boel de eerste dagen op gang helpt", zegt Bikker.

Naast SP en ChristenUnie maken in ieder geval ook 50Plus, GroenLinks-PvdA en SGP zich zorgen. Kamerleden van die drie partijen waren aanwezig bij de aanbieding van het actieplan in de Tweede Kamer. In het plan staat onder meer dat de tarieven van de verzekeraars omhoog zouden moeten, zodat de salarissen kunnen stijgen.

De nieuwe minister van Volksgezondheid, Hermans van de VVD, heeft vandaag een brief naar de Kamer gestuurd met maatregelen. Daarbij gaat het onder meer over het testen van een nieuw systeem waarbij de "schaarse capaciteit" eerlijker wordt verdeeld, waardoor mensen die het het meest nodig hebben de meeste kraamzorg krijgen.

Verder belooft Hermans dat het kabinet zich komende maandag gaat buigen over het verbeteren van de "opleidingsstructuur" om meer "jonge instroom" te krijgen. Over tarieven en salarissen doet de minister geen toezeggingen.

Concrete problemen oplossen

Over het afschaffen van de eigen bijdrage schrijft Hermans dat dat zou leiden tot een toename van de vraag. Dat kost tot 270 miljoen euro per jaar. Daarnaast kan daardoor de toegankelijkheid van de zorg "verder onder druk komen te staan", omdat er nu al te weinig kraamverzorgenden zijn.

SP'er Dobbe noemt de brief van Hermans "onvoldoende" en "te vaag". "Hiermee gaan we de heel concrete problemen niet oplossen." Bikker is iets milder in haar oordeel. "Het is een van de eerste brieven van de minister", zegt de CU-leider. "Ik zie dat ze problemen erkent, dat is altijd het begin."

Onder een golfbaan vlak bij Manchester is een eeuwenoude wijnkelder aangetroffen. Toen er een zinkgat was ontstaan, troffen medewerkers de wijnkelder onder de dertiende hole aan. In de kelder lagen glazen en champagne- en wijnflessen, die allemaal leeg waren.

Een van de medewerkers vertelde de BBC dat ze na de ontdekking van het zinkgat besloten het gebied uit te graven met een kleine graafmachine. "Als je een zinkgat op de golfbaan vindt, betekent dat meestal dat ergens een afvoer is ingestort."

Tijdens het graven stuitten ze op een bakstenen constructie. Een medewerker klom naar binnen, keek met een zaklamp rond en vond onder meer tientallen lege wijnflessen. Hij zegt dat ze vreemde vormen hadden. "Dus het zijn duidelijk extreem oude flessen", luidde zijn conclusie. "Ze zien er allemaal uit alsof ze met de hand zijn geblazen."

De golfclub deelde online meerdere foto's, ook van de flessen:

De golfbaan is een van de oudste banen in het Verenigd Koninkrijk, schrijft de Britse omroep. Tot 1888 stond er een landhuis op het terrein in Greater Manchester, het gebied rond de stad Manchester. Het vermoeden is dat de wijnkelder daarbij hoorde.

Het landhuis, met de naam Davyhulme Hall, werd in de twaalfde eeuw gebouwd. Uiteindelijk werd het geërfd door een man die in 1844 waarschijnlijk de golfclub op het terrein oprichtte.

Tentoongesteld

De wijnkelder werd afgelopen vrijdag ontdekt. Vandaag laat de golfclub weten dat de kelder voorlopig "veilig is afgesloten terwijl we bedenken wat we ermee gaan doen". Wellicht wil de club er "een blikvanger" van maken.

"De flessen zijn verwijderd en veilig opgeborgen terwijl we hun volgende bestemming bepalen", schrijft de club. Een van de opties is dat ze in het clubhuis worden tentoongesteld.

Een metershoog stootkussen heeft vannacht voor flinke schade gezorgd op de A16 bij Ridderkerk. Een vrachtwagen verloor een zogenoemde fender, een zachte boei die in de haven wordt gebruikt. Het gevaarte stuiterde omhoog en beschadigde een verkeersbord en twee matrixborden, meldt de regionale omroep Rijnmond.

Een fender wordt normaal gesproken ingezet om een boot te beschermen bij het aanmeren. Ze worden gemaakt van rubber of zachte kunststof en kunnen daardoor stuiteren. De fender die op de snelweg terechtkwam was enkele meters hoog.

Rijkswaterstaat had een flinke kluif aan het afvoeren van de beschadigde wegborden. Met een grote takelwagen werd het beschadigde verkeersbord omlaaggehaald. Het bord werd vervolgens op het wegdek in stukken gezaagd en afgevoerd. "Het bord en de bevestigingen zijn in kleinere stukken geslepen en afgevoerd", zegt een medewerker op Instagram.

Vervolgens heeft een aannemer de weg gepoetst en geveegd en konden de verkeersmaatregelen weer worden afgeschaald. Door het ongeluk waren twee rijstroken urenlang afgesloten voor het verkeer. Er raakte niemand gewond.

Een klein deel van de 160.000 rijksambtenaren protesteert vandaag in Den Haag tegen de bezuinigingen van het nieuwe kabinet. Dat besloot om een zogenoemde 'nullijn' te hanteren, wat betekent dat ambtenaren er dit jaar geen salaris bij krijgen en ook geen compensatie voor de inflatie.

Volgens FNV zijn er minstens 2000 mensen aanwezig bij de actie op de Koekamp, naast het Malieveld. Het zijn onder meer medewerkers van de Belastingdienst, Rijkswaterstaat, DUO en de gevangenissen.

Het is nog onduidelijk hoeveel ambtenaren in totaal het werk neerleggen. Volgens vakbond FNV is de overlast voor Nederlanders in ieder geval beperkt. "Daar is de actie op ingericht", aldus een woordvoerder.

'Echte mensen'

"Het is een makkelijke bezuiniging, we zijn heel loyaal, gaan niet snel de straat op", zegt een aanwezige medewerker van Rijkswaterstaat. "Maar het is niet abstract: we zijn echte mensen met huizen, boodschappen, als ieder ander."

Dat zij nu wel de straat op gaat, komt omdat er volgens de rijksambtenaar geen normale cao-onderhandeling mogelijk is. "Er is gewoon eenzijdig gezegd: er is een nullijn, die bezuiniging is ingeboekt. Dat is geen onderhandeling waarin je dingen naast elkaar kan zetten."

Personeelstekort

Vooral mensen die werken bij uitvoeringsinstanties worden hard geraakt door de nullijn, zegt de bond. Die instanties kampen al jaren met een hoge werkdruk en personeelstekorten. "Deze mensen doen het werk om Nederland draaiende te houden, maar ze worden niet gewaardeerd", aldus de vakbond.

Uitvoeringsinstantie DUO meldt een lange wachttijd vandaag en ook de Belastingtelefoon is slechter bereikbaar. Een aantal slachthuizen is dicht omdat controleurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bij de staking aanwezig zijn.

Nieuwe staking

Vakbond FNV organiseert de werkonderbreking die 24 uur duurt. Dat doet de bond zonder andere vakbonden. Volgens de belangenbehartiger wordt er op 14 april weer gestaakt, tenzij het kabinet met een nieuw loonbod komt. Bij die staking zouden ook andere vakbonden zich willen aansluiten.

"Mensen spreken zich krachtig uit", zegt cao-onderhandelaar Marcelle Buitendam van FNV. "Maar als dit niet helpt, staan we hier dan weer. Dan verwachten we ook echt dat het hele land plat gaat."

Onderhandelingen over een nieuwe cao liepen afgelopen november vast, doordat de Rijksoverheid nul procent loonsverhoging voor 2026 voorstelde. Volgens de vakbonden betekent dat, dat ambtenaren er onder de streep op achteruit gaan.

Tussen januari 2023 en december 2025 zagen rijksambtenaren hun maandloon stijgen met ruim 11 procent.

Ouders van de slachtoffers in de omvangrijke Barendrechtse zedenzaak zijn opgelucht dat Mels van B. 18 jaar cel en tbs heeft gekregen. Dat is meer dan het OM had geëist. Toen de rechter de straf uitsprak, klonk er een luid gejuich vanaf de tribune van de rechtszaal.

Daar hadden zich verschillende ouders verzameld van de kinderen die Mels van B. heeft misbruikt. Zij kenden Van B, want veel van de slachtoffers waren vriendinnetjes van zijn kinderen. Tijdens logeerpartijtjes drogeerde Van B. de kinderen en misbruikte hij ze.

Het was een enorme opluchting voor de ouders dat de rechter erkende hoe groot deze zaak is. "Het is heel spannend geweest", zegt Evelien Ligthart, een van de ouders. "Ik kwam hier zonder verwachtingen, omdat ik me niet wilde laten teleurstellen."

Ze voelde die spanning vooral doordat onderzoekers van het Pieter Baan Centrum meerdere seksuele stoornissen bij Van B. hadden geconstateerd en de rechtbank hadden geadviseerd om dat mee te wegen. "Dan voel je toch een soort van: huh, waar gaan we dan op uitkomen?", zegt ze.

Bewondering voor rechters

"Als dan de rechter zegt dat het zo ernstig en planmatig is geweest, dat hij, afgezien van de beoordeling van het Pieter Baan Centrum, uitkomt op een hogere celstraf, vind ik dat een hele stap van de rechtbank", zegt Ligthart. "Daar heb ik heel veel bewondering voor."

Ze voelt zich daardoor erg opgelucht. "Nu voel ik een stuk erkenning. Dat vind ik wel heel bijzonder."

Ligthart heeft veel met haar dochter, een van de slachtoffers, over de zaak gesproken. "Hiermee kan ik thuiskomen. Het is heel duidelijk hoe de rechter het heeft verteld. Ze is blij ook dat die tbs is uitgesproken. Dat was voor haar heel belangrijk."

Rookgordijn

Voor Arno en Sandra, ouders van een ander slachtoffer, heerst ook een gevoel van erkenning. "Ik ben heel blij dat de rechter overal doorheen geprikt heeft. Van B. probeerde zich achter veel dingen te verschuilen." Mels van B. heeft zelf verklaard dat hij spijt heeft van het misbruik en dat het voortkwam uit "een dwang".

"Ik had zelf het idee dat hij een soort rookscherm probeerde op te trekken", zegt Arno. "De rechtbank ging er dwars doorheen."

Toch is er ook opnieuw verdriet bij het stel: "Als je weer hoort wat hij allemaal gedaan heeft". Hun dochter was zelf ook aanwezig bij de uitspraak. "Dat wilde ze heel graag. Ze wilde met eigen ogen zien dat hij werd afgevoerd, dat ze nu echt veilig is."

Een hogere straf of niet, de zaak helemaal afsluiten, zal voor de ouders nooit helemaal lukken, zegt Ligthart. "Loslaten doe ik nooit. Dit neem je altijd met je mee. Het zal altijd onderdeel zijn en blijven van ons leven. De uitdaging is dat het te dragen wordt en ik denk dat ik dat nu kan. Maar nu komt er ook een heel stuk ontlading los. We houden elkaar goed in de gaten."

Of Van B. in hoger beroep gaat, is nog niet duidelijk. De ouders van de slachtoffers hopen van niet, maar vrezen dat het wel gaat gebeuren. "Dat gaat echt zwaar worden, dus we hopen dat het hierbij blijft."

In het Belgische Zaventem is een illegaal mortuarium ontdekt in een appartementencomplex, melden Vlaamse media. Een van de bewoners zag iemand met lichamen over het terras lopen en lichtte vervolgens een gemeenteraadslid in. Inmiddels is het mortuarium gesloten en zijn de lichamen weggehaald.

"Blijkbaar hoorde je de koelkasten draaien tot in andere appartementen", vertelde N-VA-raadslid Tom De Vits gisteravond tijdens een raadsvergadering over de vondst afgelopen maand. "Mensen hebben ons gebeld omdat het zo luguber is."

Burgemeester Dirk Philips van Zaventem bevestigt dat de zaak na de melding direct is opgepakt door de politie. Er wordt nu onderzoek gedaan en de uitbaters van het mortuarium moeten zich morgen verantwoorden bij de gemeente.

'Al drie jaar actief'

Op de Franstalige website van het mortuarium staat dat het bedrijf drie jaar ervaring heeft. Ook valt daar te lezen dat lichamen "in bewaring worden gehouden en ritueel worden gereinigd volgens de soennitische tradities binnen de islam".

Volgens De Vits zullen de uitbaters alsnog de nodige vergunningen moeten aanvragen als zij hun activiteiten willen voortzetten. "Maar het lijkt me logisch dat de gemeente daar extra kritisch naar kijkt. Een appartementsgebouw lijkt me geen geschikte plaats voor een mortuarium."

Zo'n 1700 politiemedewerkers hebben in de politiesystemen gezocht naar informatie over de gewelddadige dood van de 17-jarige Lisa uit Abcoude. De meesten hadden daar waarschijnlijk geen "functionele noodzaak" toe, schrijft minister Van Weel van Justitie en Veiligheid in een brief aan de Tweede Kamer.

De minister is door de korpschef geïnformeerd over een intern politieonderzoek na een melding dat veel politiemedewerkers in het dossier keken. Hij noemt het "onacceptabel dat dit is gebeurd", "voor de nabestaanden, maar ook voor het vertrouwen in de integriteit van de politieorganisatie".

De familie van Lisa heeft in een reactie laten weten ze het "heel pijnlijk en moeilijk te bevatten" vinden. "Politiemedewerkers leggen een eed of belofte af. Juist van hen hadden wij integriteit en uiterste zorgvuldigheid verwacht."

"Dat nieuwsgierigheid of andere motieven mogelijk hebben geleid tot onrechtmatige inzage in zeer vertrouwelijke gegevens, raakt ons diep", aldus de familie.

Het politiekorps heeft via een advocaat excuses overgebracht aan de nabestaanden van Lisa. Zij werd in augustus met veel geweld gedood toen ze vanuit Amsterdam naar huis fietste.

Politiemedewerkers uit hele land

De 1700 politiemedewerkers werkten door het hele land, niet alleen in de regio Amsterdam en rond Lisa's woonplaats. Veel agenten hadden niets in het dossier te zoeken.

De minister vindt dat iedereen erop moet kunnen vertrouwen dat de politie zorgvuldig met informatie omgaat. "Politiemedewerkers mogen de informatiesystemen alleen gebruiken als dat noodzakelijk is voor het uitvoeren van hun werk", schrijft hij.

De Autoriteit Persoonsgegevens is op de hoogte gebracht, omdat er bij ongeoorloofde raadpleging van een dossier sprake is van een datalek. De dienst noemt het een "buitengewoon kwalijke" zaak.

Ook de advocaat van de verdachte van de moord op Lisa heeft laten weten met "grote verbazing" kennis te hebben genomen van het nieuws. "Hier is het laatste woord nog niet over gezegd", reageert Emile van Reydt.

Uitleggen waarom

Het is nu aan de korpschef om passende maatregelen te nemen, stelt Van Weel. Alle betrokken politiemensen worden uitgenodigd voor een gesprek met hun leidinggevende, waarin zij kunnen uitleggen waarom zij op de zaak-Lisa hebben gezocht. Als dat terecht was, hoeven zij niets te vrezen.

Naast maatregelen tegen individuele medewerkers gaat de politie bekijken of dit soort informatie beter moet worden beveiligd. Verder zullen de regels over het raadplegen van de systemen nog eens extra onder de aandacht worden gebracht.

In een mondelinge toelichting zegt Van Weel dat hij ervan uitgaat dat de meeste mensen "uit nieuwsgierigheid" in het dossier hebben gekeken. "Het is een zaak die veel in de publiciteit is geweest", zegt hij.

Hij wijst erop dat eerder ook wel naar buiten is gekomen dat ziekenhuismedewerkers ten onrechte in dossiers van bekende Nederlanders keken. Nieuwsgierigheid is een menselijke eigenschap, zegt hij.

Dat veel mensen zich daardoor hebben laten leiden, was volgens hem "een pijnlijke wake-upcall". "Het aantal van 1700 is enorm", vindt hij. Hij zegt daarbij dat de politie ook een grote organisatie is, waar ongeveer 60.000 mensen werken.

De afgelopen drie dagen is het ene na het andere land betrokken geraakt bij de nieuwe oorlog in het Midden-Oosten, niet alleen in de Golf-regio, maar ook in Europa. In hoeverre is het onvermijdelijk dat zij worden meegesleurd?

Hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga verwacht niet dat de Golflanden zich actief zullen aansluiten bij de VS. "Dat heeft de VS niet nodig en zou de coördinatie alleen maar bemoeilijken, maar ze zijn al wel betrokken doordat de Straat van Hormuz wordt bedreigd, net als verschillende steden. En er zullen ook burgers omkomen."

"We staan op een moeilijk en cruciaal punt", zegt Midden-Oosten-deskundige Paul Aarts. "De eerste impuls is vaak: 'Ik moet terugslaan, want mijn land is aangevallen.'" Zelfbeheersing is volgens hem nu heel belangrijk, want escaleren is makkelijker dan de-escaleren.

Risico op uitbreiding

Aarts verwacht dat die vergeldingsdrang gevoeld zal worden in alle getroffen landen, maar hoort verschillende inschattingen van deskundigen uit de regio.

"De een zegt: we moeten alles op alles zetten om te de-escaleren. Een ander zegt: wellicht gaat Iran echt alle grote olie-installaties in de regio opblazen als het met de rug tegen de muur staat. Dan zakt de wereldeconomie in elkaar en dat heeft catastrofale gevolgen voor ons allemaal."

Hieronder zie je een kaart waarop de aanvallen van de afgelopen dagen te zien zijn:

"Iran houdt zich nog in, zou je kunnen zeggen, maar nu al ontstaan er problemen voor de economische moderniseringsagenda van de Golfstaten. Denk bijvoorbeeld aan handel- en vliegroutes", zegt Midden-Oosten-deskundige Erwin van Veen van Clingendael. "Hoe langer dit duurt, hoe groter het effect en de schade is in de Golfregio."

Ook hij denkt dat de Golfstaten niet actief zullen meedoen. "Ik denk dat de Golfstaten niet snel offensief militair in actie komen, omdat hun energie-infrastructuur kwetsbaar is en de luchtverdediging niet optimaal functioneert, want daar komt nog het nodige doorheen."

Bovendien dreigt er dan nog meer gevaar, zegt Van Veen. "Ik denk dat Iran, als het wil, veel grotere bombardementen kan uitvoeren op allerlei olie- en gasinstallaties en dan zijn ze in de Golf nog veel verder van huis."

Het conflict dreigt zich ook verder uit te breiden, zegt Van Veen. "Behalve de Golfstaten is het duidelijk dat ook Libanon hierbij betrokken wordt, omdat Israël nog een rekening met Hezbollah heeft openstaan. Of dat ook geldt voor Irak, waar ook pro-Iraanse groepen actief zijn, zal afhangen van de duur van het conflict."

Internationaal recht

De deskundigen wijzen erop dat de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran weliswaar een schending van het internationaal recht vormen, maar dat veel Westerse landen dit lijken te accepteren.

"We weten allemaal dat dit in strijd is met het internationale recht", zegt Osinga. Volgens hem kiezen de Europeanen "opportunistisch en strategisch" een positie. "Ook de Europeanen hebben er baat bij dat Iran geen nucleaire wapens krijgt en dat daar ten behoeve van de bevolking een ander regime komt."

"Maar de manier waarop dat gebeurt, is niet elegant", vindt hij, "en we moeten oppassen dat we Trumps manier normaal gaan vinden."

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen in en rond Iran in ons liveblog.

Dat veel Europese landen alleen de vergeldingsaanvallen van Iran veroordelen en niet die van Israël en de VS komt onder meer voort uit wat we oriëntalisme noemen, aldus Aarts. "Wij zijn Westers, dus alles wat zich verzet tegen de Westerse hegemonie, en zeker een land als de Islamitische Republiek Iran, wordt no matter what afgekeurd."

Bij Israël is dat vaak andersom, ziet hij. "Dat is de dubbele standaard in de politiek en dat geldt zeker ook voor Nederland."

Oorlogsrecht en Oekraïne

"Het eerste wat je zou moeten doen, is de Amerikaanse en Israëlische aanvallen veroordelen en dan de Iraanse aanvallen op civiele doelen. Dat Iran het recht heeft op tegenaanvallen, dat ligt vast in het oorlogsrecht", zegt Aarts. "Het Iraanse regime is een bloeddorstig regime, maar dat geeft een ander land niet het recht om zich met de interne aangelegenheden te bemoeien."

Osinga ziet nog een andere strategische overweging voor de Europese houding: "De Europeanen bekijken ook wat dit betekent voor de oorlog in Oekraïne. Er leven zorgen over de hoeveelheid afweerraketten die de lucht in moeten worden geschoten, die hadden ze liever naar Oekraïne gestuurd."

De belangrijkste weg is nu de diplomatie, zegt Aarts. "Richting Israël zal dat een harde dobber worden, want dat heeft zijn zinnen gezet op het klein maken van Iran", zegt hij. "Maar misschien is Trump wel beïnvloedbaar, want de Golfstaten zijn aantrekkelijke zakenpartners. Als die landen eraan onderdoor gaan, is dat allesbehalve profijtelijk voor de zakenman Trump."

Als eerste Europese leider sinds het begin van de oorlog in Iran bezoekt de Duitse bondskanselier Merz vandaag de Amerikaanse president Trump. Wat zijn boodschap is voor de Amerikanen blijft vooralsnog onduidelijk.

Het bezoek, dat al langer stond gepland, zou eerder vooral draaien om importheffingen, de oorlog in Oekraïne en de omgang met China. Inmiddels ligt de focus meer op Iran. Dat de oorlog ook de Duitsers kan raken is duidelijk, maar ook dat ze daarbij aan de zijlijn staan.

'Zielig en zwak'

Dat de Amerikaans-Israëlische aanvallen voor de Duitse regering niet vanzelfsprekend zijn, bleek afgelopen zaterdag. In een gemeenschappelijke verklaring met het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk steunde Merz de aanvallen niet. In plaats daarvan riepen de drie landen op om de onderhandelingen met Iran weer op te pakken.

Dat schoot in het verkeerde keelgat van de Republikeinse senator Lindsey Graham. In een bericht noemde de Amerikaanse politicus de drie "zielig" en "zwak".

Voor de Duitse regering zijn de aanvallen op Iran een politiek dilemma. Duitse rechtsgeleerden zijn het erover eens dat ze niet in lijn zijn met het volkenrecht, dat juist werd ontwikkeld na de Duitse gruweldaden in de Tweede Wereldoorlog.

Internationaal recht opzij geschoven

Tegelijk wil Merz Trump niet te veel tegen de haren instrijken, ook vanwege de steun in Oekraïne en zorgen over Amerikaanse importheffingen. Helemaal niet als zijn regering toch weinig aan de situatie lijkt te kunnen veranderen.

En dus was zijn boodschap zondag, na een bijeenkomst van de Duitse veiligheidsraad, ontnuchterend. "Het beoordelen van de gebeurtenissen naar internationaal recht zal relatief weinig effect hebben", aldus de bondskanselier.

Hij verwijst naar de decennialange veroordelingen door Europa van de Iraanse schendingen van het internationaal recht en uitgebreide sanctiepakketten, die tot weinig hebben geleid. "Ook omdat we niet bereid waren om fundamentele belangen zo nodig met militair geweld door te zetten."

Dan past alleen een rol aan de zijlijn, zo stelt Merz. "Dit is niet het moment om onze partners en bondgenoten de les te lezen. Ondanks onze bedenkingen delen we veel van hun doelen zonder dat we die daadwerkelijk zelf kunnen bereiken."

Tegelijk betwijfelt de Duitse regering openlijk of de Amerikanen en Israëliërs via deze aanvallen hun doel zullen bereiken: Iran van atoomwapens en ballistische raketten ontdoen. Dat geldt ook voor het omverwerpen van het regime. "Irans interne dynamiek is moeilijk te begrijpen", aldus de bondskanselier.

Over Duitse directe betrokkenheid zegt minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul nadrukkelijk dat de militaire inzet beperkt blijft tot zelfverdediging van Duitse militairen die op internationale bases in Jordanië en Irak zijn gestationeerd. Tegelijk voelt de regering zich verplicht om zich achter Israël te scharen, vanwege de Duitse verantwoordelijkheid voor de Holocaust.

"Het minste wat wij kunnen bieden is politieke steun voor de staat Israël, waarvoor wij een bijzondere verantwoordelijkheid dragen", aldus Wadephul zondagavond in de Duitse talkshow Caren Miosga. En, voegt hij toe, "voor onze nauwste bondgenoot: de VS". Opvallend, omdat Merz twee weken geleden in zijn toespraak op de veiligheidsconferentie in München nog concludeerde: "Er is een kloof ontstaan met de VS".

Beperkte inbreng

Hoe nauw dat bondgenootschap daadwerkelijk is, zal de Duitse regeringsleider ervaren als hij vanmiddag aanschuift voor een lunch in het Oval Office. Ook is er een persmoment gepland bij de beruchte open haard.

Toen de bondskanselier daar negen maanden geleden aanschoof, was Trump volgens Duitse berekeningen 90 procent van de tijd aan het woord, Merz 10 procent. Dat bezoek gold als een succes.

Correspondent Europese Unie en NAVO Kysia Hekster:

"De Duitse worsteling met de oorlog in Iran geldt voor meer Europese landen. De afgelopen dagen is duidelijk zichtbaar hoe het in veel EU-landen laveren blijft tussen begrip voor de Amerikaanse oorlog in Iran en voorzichtige kritiek op de Verenigde Staten omdat die zich niets aantrekken van het internationaal recht.

De Duitse bondskanselier heeft ook een Europees boodschappenlijstje in zijn zak voor Trump. Hij heeft overlegd met zijn EU-bondgenoten en zal ook andere gevoelige onderwerpen aan de orde proberen te stellen, is de verwachting.

Veel Europese leiders vrezen dat het conflict in het Midden-Oosten de aandacht van de Amerikaanse president afleidt van de oorlog in Oekraïne en dat het voor president Zelensky nu nog moeilijker wordt luchtafweerraketten te krijgen omdat die nodig zijn in het Midden-Oosten.

Daarnaast moet Merz ook nog de EU-zorgen over de Amerikaanse importheffingen aan de orde stellen, dus het wordt voor hem op eieren lopen. Vanuit veel Europese hoofdsteden zal daarom goed gekeken worden naar hoe zijn bezoek aan het Witte Huis verloopt."

De Amerikaanse first lady Melania Trump heeft bij een bijeenkomst van de VN-veiligheidsraad gehamerd op het belang van vrede en onderwijs voor de ontwikkeling van kinderen wereldwijd. Het was voor het eerst dat een presidentsvrouw een vergadering leidde van het belangrijkste beleidsorgaan van de Verenigde Naties. De VS vervult momenteel het maandelijks roulerende voorzitterschap.

Het bezoek van Melania Trump was al aangekondigd voordat de VS met Israël de aanval opende op Iran. Hoewel ze het in haar toespraak had over het leed van kinderen in conflictgebieden, zweeg ze over de huidige strijd. Wel sprak ze haar condoleances uit voor niet nader genoemde "helden die zijn gevallen voor de vrijheid" en wenste ze gewonden een snel herstel.

Iran sprak vooraf laatdunkend over het bezoek. VN-ambassadeur Amir Saeid Iravani noemde het "beschamend en hypocriet" om een vredesoproep te doen "terwijl de VS raketten afvuurt op Iraanse steden, scholen bombardeert en kinderen doodt".

'Conflicten door onwetendheid'

Melania werd bij de VN verwelkomd door secretaris-generaal António Guterres. Het bezoek werd ook voor de Amerikaans-Israëlische aanval al als saillant gezien, vanwege de uitgesproken kritiek van haar echtgenoot op de VN.

President Trump eist hervormingen, weigert miljarden aan contributie te betalen en trok de financiering in voor organisaties die juist werken aan de doelen waar Melania voor pleit, zoals Unicef en Unesco. "De VS steunt alle kinderen wereldwijd", zei Melania desalniettemin. "Ik hoop dat jullie snel vrede zullen kennen."

Zo zagen een paar momenten uit de speech van Melania eruit:

Ze onderstreepte het belang van algemeen onderwijs en opgroeien in vrede. "Conflict komt voort uit onwetendheid, maar kennis schept begrip. Angst maakt dan plaats voor vrede en eendracht", zei de presidentsvrouw.

Als kinderen opgroeien in conflict, groeien ze vaak uit tot starre denkers die zich vastklampen aan vooroordelen en weinig oog hebben voor de waardigheid van anderen, vertelde ze verder. "Als een land meningen belemmert, belemmert het zijn eigen toekomst."

Meisjesschool verwoest

De Iraanse VN-ambassadeur meent dat Trump boter op haar hoofd heeft vanwege het beleid van haar man. "De VS ziet 'het beschermen van kinderen' en 'het handhaven van internationale vrede en veiligheid' overduidelijk anders dan het VN-handvest bedoelt", smaalde hij vooraf tegen de pers.

Iravani verwees expliciet naar de verwoesting van een meisjesschool op de eerste dag van het huidige conflict. Volgens zijn land kwamen daarbij 165 mensen om door de inslag van een vijandelijke raket.

De VS en Israël onderzoeken wat er gebeurd is. Volgens de Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken is de school niet expres geraakt. Israël ontkent zelfs dat er op het moment van de explosie aanvallen in de buurt plaatsvonden. Onduidelijk is daarom nog wat er precies is gebeurd.

Grotendeels afzijdig

Hoewel Melania Trump zweeg over de oorlog in Iran, verwees VN-topdiplomaat Rosemary DiCarlo tijdens de zitting daar wel naar. Ze herinnerde eraan dat er sinds de Tweede Wereldoorlog niet zo veel gewapende conflicten worden geteld en dat ook de strijd in het Midden-Oosten het belang van het onderwerp onderstreept. "De realiteit is duidelijk: als er een conflict uitbreekt, lijden de kinderen het meest."

Melania Trump zette zich in het verleden vaker in voor kinderen. Zo viel ze al eens het harde migratiebeleid van haar man voor kinderen af en schreef ze vorig jaar een brief aan president Poetin om door Rusland ontvoerde Oekraïense kinderen terug te krijgen.

De first lady hield zich het afgelopen jaar tijdens de tweede presidentstermijn van haar man grotendeels afzijdig. Recent trad ze wat meer in de openbaarheid, bijvoorbeeld met een documentaire over haar eerste jaar terug in Washington die grotendeels flopte.

Mels van B., de 46-jarige man uit Barendrecht die tientallen jonge kinderen misbruikte, heeft 18 jaar cel en tbs met dwangverpleging gekregen. Dat is meer dan de 14 jaar cel en tbs met dwangverpleging die het OM had geëist.

De slachtoffers zijn vooral meisjes van tussen de 4 en 13 jaar oud. Uit onderzoek in het Pieter Baan Centrum is gebleken dat Van B. meerdere seksuele stoornissen heeft. Daarom hadden de deskundigen tbs met dwangverpleging geadviseerd. De rechtbank neemt dat advies over.

De rechter noemt de hogere straf en de behandeling "noodzakelijk ter bescherming van de maatschappij".

"Deze zaak is om veel verschillende redenen uitzonderlijk", zei de rechter. "Ten eerste vanwege de omvang en ten tweede vanwege de ernst van de feiten. Het gaat om zeer vergaand en langdurig fysiek seksueel misbruik van zeer jonge kinderen. Sommige meisjes zijn over meerdere jaren meerdere nachten lang misbruikt."

Toen de rechter de hogere straf uitsprak, klonk er gejuich vanaf de tribune waar de ouders van de slachtoffers zaten. Ze zijn erg opgelucht dat de straf hoger uitvalt. "Ouders voelen zich hierdoor gezien en dat is heel belangrijk", zegt Evelien Ligthart, een van de ouders.

Logeerpartijtje op camping

In totaal misbruikte Mels van B. 31 kinderen. Van hen zijn 18 slachtoffers fysiek misbruikt en 13 andere kinderen werden door hem gefilmd als ze naar het toilet gingen of onder de douche stonden.

Het merendeel van de slachtoffers werd misbruikt op een camping in Hoeven, tussen januari 2023 en september 2024. Van B. had daar een seizoensstandplaats voor zijn caravan, maar ook in Van B.'s huis in Barendrecht vond het misbruik plaats.

De meeste slachtoffers waren vriendinnetjes van zijn eigen kinderen die kwamen logeren. Van B. heeft zelf twee kinderen en is gescheiden. Hij bracht zijn slachtoffertjes in slaap met zeer hoge doses van het middel temazepam. Zodra de meisjes sliepen, misbruikte en filmde hij ze.

Het misbruik kwam aan het licht toen een van zijn slachtoffers, een meisje van 10, toch wakker was geworden. Ze vertelde het verhaal aan haar ouders en die deden aangifte. Van B. meldde zich daarna zelf op een politiebureau.

'Enorm veel spijt'

De Barendrechter bekende diezelfde maand dat hij ontucht had gepleegd met meisjes tegen het einde van de basisschoolleeftijd. "Jarenlang heb ik het slechtste deel in mij verborgen gehouden. Ik heb enorm veel spijt van wat ik heb gedaan", zei hij in 2024 tegen de rechter.

Uit onderzoek bleek dat het misbruik nog veel langer had gespeeld dan werd gedacht. Tussen 2014 en 2016 maakte hij ook opnames waarvoor hij zijn dochter, die toen nog geen 3 jaar oud was, seksueel misbruikte. Volgens Van B. zelf kwam het misbruik voort uit "een dwang".

Bij een ongeval met een politieauto in Haelen, in Limburg, zijn gisteravond twee agenten lichtgewond geraakt. Ze reden tegen een berg asfalt.

Het ongeval gebeurde rond 22.40 uur op de N273, die vanwege wegwerkzaamheden is afgesloten. Bij de werkzaamheden was gisteren de bovenste laag van het asfalt verwijderd. Het afval daarvan lag op een berg op de weg.

De politiewagen kreeg van een verkeersregelaar toestemming om bij de afsluiting door te rijden, maar volgens de regionale omroep L1 hadden de agenten niet begrepen dat een deel van de weg was geblokkeerd. De politiewagen reed vervolgens met enige snelheid tegen de afvalberg.

De auto raakte zwaar beschadigd. De agenten zijn in een ambulance nagekeken. Ze hoefden niet naar het ziekenhuis.

De VS vraagt alle Amerikanen in het Midden-Oosten om te vertrekken "vanwege ernstige veiligheidsrisico's". Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft die oproep gedaan.

Amerikanen krijgen het advies om via commerciële vluchten te vertrekken uit Bahrein, Egypte, Iran, Irak, Israël, de Westelijke Jordaanoever en Gaza, Jordanië, Koeweit, Libanon, Oman, Qatar, Saudi-Arabië, Syrië, de Verenigde Arabische Emiraten en Jemen. Als ze hulp nodig hebben bij het vinden van vervoer, kunnen ze contact opnemen met het ministerie.

"Aan alle Amerikaanse burgers in het Midden-Oosten: uw veiligheid is onze topprioriteit", zegt minister van Buitenlandse Zaken Rubio:

De oproep om te vertrekken vanwege de oorlog in het Midden-Oosten is ook gericht aan 'niet-essentieel' personeel van Amerikaanse ambassades en hun familie in Bahrein, Irak en Jordanië. Later kwamen daar ook Qatar, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten bij.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen in en rond Iran in ons liveblog.

De Amerikaanse ambassade in Riyad, de hoofdstad van Saudi-Arabië, is vannacht getroffen door twee drones. Er zou een kleine brand zijn uitgebroken. Het gebouw raakte bij de aanval licht beschadigd en blijft voorlopig dicht.

Er was niemand in het gebouw tijdens de aanval. Ook zijn er geen gewonden gemeld. Kort na de aanval riep de VS Amerikanen in Saudi-Arabië op om binnen te blijven en de ambassade te mijden.

Correspondent Midden-Oosten David Poort vanuit Doha:

"Er werd al van uitgegaan dat Amerikaanse bases zouden worden beschoten, maar het gaat nu allang niet meer alleen om militaire doelen. Ook de civiele infrastructuur moet er nu aan geloven, zoals ambassades en bepaalde hotels waarvan bekend is dat daar vaak Amerikanen worden ondergebracht.

Dus we zien echt een escalatie. Gisteren waren er hier in Qatar bijvoorbeeld aanvallen op lng-installaties, waar vloeibaar aardgas wordt opgeslagen, op olieraffinaderijen in Saudi-Arabië en op civiele doelen in Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten.

Daarom heeft Amerika ook al zijn ambassadepersoneel opgeroepen om weg te gaan uit de regio. Dat geeft aan dat het voorlopig nog wel even doorgaat hier.

Als het kan, moeten mensen een vliegtuig pakken, maar het luchtruim is op veel plekken natuurlijk nog steeds gesloten. In Qatar zou je weg kunnen gaan door naar Saudi-Arabië te rijden. Dat kan ook in de Verenigde Arabische Emiraten of Bahrein."

De Iraanse Rode Halve Maan meldt dat het dodental als gevolg van de Amerikaans-Israëlische aanvallen inmiddels is opgelopen naar 787. Gisteren werden nog 555 doden gemeld.

Op 504 verschillende locaties zouden aanvallen zijn gepleegd, schrijft de hulporganisatie, en er zouden ruim 1000 incidenten hebben plaatsgevonden.

Het verhoor van Bill en Hillary Clinton over hun ervaringen met Jeffrey Epstein liep vorige week uit op gebekvecht, bizarre vragen en in het geval van de voormalige first lady zelfs een abrupt einde. Uit videobeelden die zijn vrijgegeven blijkt dat vooral Hillary Clinton fel van zich afbeet in de bijeenkomst met Congresleden.

De Clintons getuigden los van elkaar over hun relatie met de veroordeelde pedoseksueel, die geregeld beroemdheden fêteerde in zijn luxe verblijven. In de documenten die eind januari werden vrijgegeven, dook ook oud-president Clinton meerdere keren op, onder meer op privéfoto's in een zwembad en tijdens een massage. Er is geen bewijs dat de Clintons iets afwisten van Epsteins misdaden.

In zijn verhoor legde Bill Clinton uit dat hij de rijke zakenman kende van het fondsenwerven. "Was hij een vriend?", wilde de commissie weten. "De relatie was vriendelijk, maar ik kende hem niet goed genoeg om van vriendschap te spreken", antwoordde Clinton.

'Geschokt door misbruik'

De oud-president reageerde met een afgemeten "nee" op de vraag of hij ooit over vrouwen of meisjes had gesproken met Epstein. Hij zei geschokt te zijn dat de vrouw die hem masseerde later zou vertellen dat ze misbruikt was door Epstein. "Ik heb nooit iets gezien waardoor ik vermoedde dat hij mensen smokkelde", aldus Clinton.

De foto tijdens het zwemmen werd genomen tijdens een benefietreis, vertelde Clinton:

Hillary Clinton werd ook gevraagd naar deze foto's van intieme momenten. "Wat ging er door u heen toen u hem gemasseerd zag worden?", wilde de commissie weten. Clinton betwijfelde openlijk de relevantie van die vraag.

"Ik ga niet mijn mening geven of speculeren over iets waar ik de context niet van ken en niet bij was", antwoordde ze. "Ik wil duidelijk gezegd hebben dat ik de relevantie van uw vragen niet zie en het niet ga hebben over gesprekken tussen mij en familieleden, vooral niet mijn echtgenoot." In het verleden reageerde Hillary Clinton vaker fel op politieke tegenstanders die het gebrek aan huwelijkse trouw van haar man ter sprake brachten. Dat waren maar lastercampagnes, vond ze.

Vissen naar schandalen

Hillary Clinton beschuldigde de commissie ervan te vissen naar schandalen in haar leven terwijl er zat vragen zijn over de rol van huidig president Trump. Ze verklaarde dat ze Epstein nooit heeft ontmoet. Volgens haar was het verhoor puur bedoeld om de aandacht van Trump af te leiden.

"Als deze commissie echt de waarheid wil over Epsteins mensensmokkel, dan moet je geen genoegen nemen met persconferenties van het Witte Huis, maar hem onder ede bevragen over de tienduizenden keren dat hij opduikt in de Epstein-files", maande ze. "Recent is er een mail gepubliceerd waarin staat dat Trump ooit tegen de politie zei 'ik ben zo blij dat jullie hem gestopt hebben'. Oja? Wat wist hij dan?"

Bill Clinton zei Epstein 20 jaar geleden eens met Trump besproken te hebben bij een golfwedstrijd voor een goed doel. "We hadden jarenlang prachttijden, maar kregen ruzie over vastgoed. Jammer", had Trump volgens Clinton gezegd. Die voegde eraan toe dat hij "nooit iets van hem heeft gehoord waarvan ik dacht dat hij iets verkeerd deed met Epstein".

Ufo's en Pizzagate

Hillary Clintons stemming verslechterde verder toen haar vragen werden gesteld die ze nog minder relevant achtte, zoals een dwarsstraat over het vrijgeven van geheime documenten over ufo's. Hoewel ze daar nog kalm antwoord op gaf, schoot ze uit haar slof toen andere complottheorieën aan bod kwam, zoals QAnon en Pizzagate, de aanval uit 2016 op een pizzarestaurant door iemand die online had gelezen dat daar kinderen werden misbruikt.

"Ongelofelijk dat je dat ter sprake brengt", reageerde Clinton verontwaardigd. "Dat draaide om buitenissige beschuldigingen waar meerdere mensen gewond door raakten omdat een gestoorde jongeman het vuur opende."

Clintons lichaamstaal verraadt veel:

Clinton besloot helemaal te stoppen met het verhoor toen ze ontdekte dat Afgevaardigde Lauren Boebert een foto uit de besloten bijeenkomst online had gezet. Clinton was woest dat de Republikein lekte uit een bijeenkomst die wat Clinton betreft juist in de openbaarheid had moeten plaatsvinden. "Ik ben hier klaar mee", reageerde ze giftig voordat ze wegbeende. "Als het zo moet van jullie, ben ik er klaar mee."

Daarmee werd de hoorzitting enige tijd onderbroken:

De Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman waarschuwen voor de nieuwe asielwetten die momenteel bij de Eerste Kamer liggen. Ze roepen Eerste Kamerleden op kritisch naar de wetten te kijken.

Het gaat om de wetsvoorstellen van oud-minister Faber (PVV) die moeten leiden tot "het strengste asielbeleid ooit" in Nederland. Vlak voor Kerst stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met de twee nieuwe asielwetten.

Daarin staat onder meer dat het strafbaar wordt om illegaal in Nederland te verblijven. De ombudsmannen maken zich vooral zorgen over de gevolgen daarvan voor kinderen. Oud-asielminister Van Weel, die Faber opvolgde, vond het niet nodig om de wetten te toetsen aan kinderrechten, omdat de wet alleen over volwassenen gaat.

"Als ouders strafbaar worden gesteld, raakt dat hun kinderen", zegt Kinderombudsman Margrite Kalverboer, die wijst naar het toeslagenschandaal als voorbeeld. "Daarom moeten we die gevolgen vooraf goed bekijken en waar mogelijk voorkomen." Ze roept de Eerste Kamer op om alsnog om zo'n kinderrechtentoets te vragen.

Tweestatusstelsel

Daarnaast uiten de ombudsmannen opnieuw kritiek op de andere maatregelen die met de nieuwe asielwetten worden geregeld. Zo wordt een verblijfsvergunning korter geldig, van vijf naar drie jaar. Verder wordt het met de nieuwe regels lastiger om familie over te laten komen naar Nederland en komt er een zogenoemd tweestatusstelsel.

Daarin worden vluchtelingen opgedeeld in twee groepen: mensen die zijn gevlucht omdat ze gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of geloof en een groep die is gevlucht voor oorlog en geweld. Deze groep moet op termijn in principe terugkeren en krijgt ook minder rechten.

Nog langere wachttijden

De ombudsmannen spreken van "wetgeving voor de bühne" en vrezen dat de nieuwe wetten tot nog langere wachttijden zullen gaan leiden in de hele asielprocedure.

Ook de IND, de organisatie die asielaanvragen in Nederland afhandelt, waarschuwt hiervoor. Doordat verblijfsvergunningen korter geldig worden moet de IND bijvoorbeeld veel vaker controles uitvoeren, terwijl er nu al een enorme wachttijd is. Op een tweede gesprek bij de IND moeten asielzoekers nu al ruim twee jaar wachten.

"De manier waarop de overheid tienduizenden asielzoekers en statushouders behandelt, heeft de ondergrens bereikt", zegt de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen daarover.

Nieuwe Europese regels

Daarnaast gaan er deze zomer ook Europese regels rond migratie in, het zogenoemde Europese migratiepact. "Dat vertroebelt", zegt Van Zutphen in een interview in Trouw. "In Den Haag loopt nu alles door elkaar heen: de twee asielwetten, het Europese migratiepact, de strafbaarstelling van illegaliteit. Het is een spaghetti geworden. Voor de uitvoerbaarheid, duidelijkheid en rechtszekerheid is dat geen goed idee. Dat is vragen om problemen en in mijn geval is dat vragen om klachten."

Vorig jaar uitten de ombudsmannen ook al kritiek op de asielwetten van toenmalig minister Faber. Ze waarschuwden in een brandbrief voor de gevolgen voor de hele samenleving als de wetten worden ingevoerd.

Het regeringsvliegtuig hoeft hij er niet voor te pakken, maar premier Jetten maakt vandaag wel degelijk zijn eerste buitenlandse reis. België is de bestemming. Het programma heeft veel weg van een middagje speeddaten. Binnen een paar uur ontmoet hij in Brussel de drie kopstukken van de Europese Unie, NAVO-baas Rutte en de Belgische premier De Wever.

Jetten en zijn ministersploeg willen binnen de Europese Unie duidelijk een andere toon aanslaan dan het kabinet-Schoof: een uitgestoken hand in plaats van een vuist op tafel. Onder het vorige kabinet is de invloed van Nederland in de EU afgenomen. Jetten wil dat gezag terugwinnen.

Wie ontmoet Jetten in Brussel?

De eerste buitenlandreis van premier Schoof ging ook naar Brussel. Hij stelde daar vooral veel eisen. Zo wilde Nederland uitzonderingen op het asiel- en mestbeleid. Die uitzonderingen kwamen er niet.

Jetten ziet de EU niet als een instantie die vooral lastige regels oplegt. Hij vindt een sterk Europa van groot belang voor Nederland, of het nu gaat om veiligheid of economie. Juist daarom wil hij zich constructief opstellen, stelde hij in het coalitieakkoord.

Lastige dossiers

De komende tijd moet duidelijk worden wat dat in de praktijk betekent. Er liggen lastige dossiers, zoals een mogelijke uitbreiding van de EU met nieuwe lidstaten, waaronder Oekraïne.

Ook moet er een nieuwe EU-begroting komen. Blijft Nederland zich verzetten tegen een groter EU-budget en een grotere Nederlandse bijdrage? En wat te denken van het door Nederland zo verfoeide gezamenlijke lenen? Het zijn onderwerpen waarover het nieuwe kabinet in het coalitieakkoord een constructieve toon aanslaat, maar waarover binnen de coalitie heel verschillend wordt gedacht.

De ontmoetingen in Brussel van vandaag zijn vooral bedoeld als persoonlijke kennismaking. Toch zullen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en António Costa, voorzitter van de club van regeringsleiders, benieuwd zijn naar de inzet van de nieuwe Nederlandse premier. Ook zullen zij willen weten hoe Jetten denkt zijn ambitie waar te maken, terwijl hij in Nederland afhankelijk is van oppositiepartijen in de Tweede Kamer.

Trendbreuk

CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers voorspelt dat er in Brussel vooral vragen zullen zijn over de werking van een minderheidskabinet, omdat zulke kabinetten in de EU een zeldzaamheid zijn.

De toon van het nieuwe kabinet is volgens de CDA'er juist heel duidelijk. Hij verwacht dat Jetten in Brussel een 'warm welkom' krijgt, "omdat deze nieuwe regering als trendbreuk met de vorige een sterke pro-Europese koers vaart en ook aan het stuur wil staan in Europa, in plaats van als een emmer achter de boot te hangen".

Mohammed Chahim zit in het Europees Parlement voor GroenLinks-PvdA, in de Tweede Kamer de grootste oppositiepartij. Hij hoopt dat Jetten zich hard zal maken voor het vergroenen van de economie, een belangrijk thema binnen de EU. Chahim zou vooral willen dat Jetten zich in Brussel net zo opstelt als in zijn tijd als minister voor Klimaat en Groene Groei. "Hij zag dat de toekomst van de industrie lag in energieonafhankelijkheid en het vergroenen van de industrie."

Oud-collega Rutte

Bij de NAVO hoeft Jetten zich niet meer voor te stellen. Hij kent Mark Rutte goed, onder meer uit de tijd dat zij samen in het kabinet zaten. Toch gaat hij ook bij hem langs. Sinds een Nederlander de dagelijkse leiding heeft over NAVO zijn de banden met Den Haag warmer dan ooit. Die korte lijntjes zal Jetten willen behouden. Bovendien heeft Rutte ongetwijfeld nog enkele tips uit zijn tijd als premier.

Waarschijnlijk staan Rutte en Jetten in hun gesprek ook stil bij de situatie in het Midden-Oosten, al staat dat onderwerp officieel niet op de agenda. Hoe dan ook zal Rutte het toejuichen dat Nederland investeert in defensie en dat de steun aan Oekraïne overeind blijft.

Op die punten zijn er duidelijke overeenkomsten met het vorige kabinet, dat als het om de NAVO ging gold als een van de braafste jongetjes van de klas.

Over twee weken is Jetten opnieuw in Brussel. Dan is hij voor het eerst bij aanwezig bij een EU-top en ontmoet hij - over speeddaten gesproken - de regeringsleiders van alle 27 EU-landen.

Zaterdag werd de Iraanse opperleider ayatollah Khamenei gedood bij de Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen op Iran. 'Regime change' zou een doel zijn waar de VS en Israël op uit zijn: een Iraanse regering met andere machthebbers. Maar is dat wat ze met de liquidatie van Khamenei en de aanhoudende aanvallen op het land bereiken? Hoe stevig zit het Iraanse regime nog in het zadel?

Zondag werd in Iran een driekoppige overgangsraad benoemd, bestaande uit Alireza Arafi, als de tijdelijke opvolger van Khamenei, president Pezeshkian en Gholamhossein Mohseni Ejei, het hoofd van de rechterlijke macht. Samen zijn zij verantwoordelijk voor het landsbestuur, totdat er een nieuwe ayatollah wordt benoemd.

"Dat klinkt georganiseerd, maar de dood van Khamenei leidt tot een machtscrisis in de regering", zegt Yaghoub Sharhani, Iran-kenner en journalist bij de Groene Amsterdammer. "Khamenei was een onmisbare schakel. Hij onderhield nauw contact met de staatsmedia, de Revolutionaire Garde, het leger en milities zoals Hezbollah in Libanon. Hij wist alles, het zal heel moeilijk zijn om hem te vervangen."

'Onthoofdingsstrategie'

Volgens Sharhani leiden de aanvallen overal in het land tot chaos. Niet alleen kopstukken van de regering en het leger zijn doelwit, ook honderden andere doelen worden aangevallen: legerbases, politiebureaus en allerlei instituties. "Het hele systeem staat op losse schroeven."

Ook leiders van de Revolutionaire Garde zijn gedood. "De aanhoudende onthoofdingsstrategie kan de Garde uiteindelijk dwingen nieuwe, minder ideologische bestuurlijke figuren uit de lagere kaders naar voren te schuiven. Die zijn er ook", zegt Sharhani. "Voor een deel van de Garde is het gewoon een baan; zij willen overleven en zich niet opofferen voor het regime."

De Revolutionaire Garde houdt zich samen met het Iraanse leger nu bezig met de verdediging van het land en het uitvoeren van tegenaanvallen. "Het is de vraag of ze dit gaan volhouden, het gevecht tegen twee militaire grootmachten", zegt Iran-deskundige Peyman Jafari. "Want als de Revolutionaire Garde bezwijkt of als er splitsingen ontstaan, dan gaat ook het regime verder wankelen."

Zwakkere figuren blijven over

Duidelijk is dat de Iraanse elite door het verlies van Khamenei voor een dilemma staat. Juist om de eenheid te bewaren en kracht uit te stralen is het belangrijk dat de leider snel vervangen wordt, zegt Sharhani, maar de aanhoudende bombardementen en de gerichte 'onthoofdingsstrategie' van Israël en de Verenigde Staten maken dat risicovol.

"In korte tijd zijn er bij de luchtaanvallen veel kopstukken gedood. Vooral de Israëliërs zijn daar meester in, ze weten precies wie ze waar en wanneer kunnen vinden. Zo wordt de structuur van de regering laag voor laag weggevaagd, zodat alleen de zwakkere en minder ideologische figuren overblijven", zegt Sharhani. "En dat is precies waar ze op uit zijn."

Jafari denkt dat als er nu een nieuwe ayatollah wordt benoemd, de kans groot is dat ook hij snel zal sneuvelen. "Dan is het beter om te wachten met de bekendmaking totdat de aanvallen zijn gestopt."

Meer nodig dan luchtaanvallen

Maar wanneer de VS en Israël stoppen met bombarderen is niet duidelijk. Sowieso is onduidelijk wat het einddoel is. Afgelopen weekend zei de Amerikaanse president Trump dat het ging om het verjagen van de Iraanse machthebbers, maar maandag zaaide minister Hegseth van Defensie verwarring toen hij op een persconferentie benadrukte dat het toch niet om 'regime change' ging.

Later op de dag meldde Trump dat de VS is voorbereid op een 'militaire campagne' van vier tot vijf weken tegen Iran. Eerder sprak hij nog over een paar dagen.

Hoe dan ook, voor het volledig wegvagen van het Iraanse regime is meer nodig dan aanvallen vanuit de lucht, denkt Sharhani. "Dat vergt een lange adem en aanwezigheid van troepen op de grond. Maar daar zit Trump niet op te wachten, zeker niet in het jaar van de tussentijdse verkiezingen."

"Ik denk dat Netanyahu Trump een te rooskleurig verhaal heeft voorgeschoteld over het doden van Khamenei. Iran is niet hetzelfde als Venezuela en nu zit Trump met de gebakken peren", zegt Jafari. "De hele regio wordt nu meegezogen in deze oorlog en een exit-strategie is er niet."

Rol van het volk

Aan de top regeert de chaos en de Revolutionaire Garde houdt zich voorlopig bezig met de verdediging van het land en minder met de repressiemachine. In dat vacuüm ligt er misschien een kans voor het Iraanse volk, denkt Sharhani.

Trump deed een beroep op de Iraniërs zelf om de machthebbers weg te werken, maar mensen zijn bang en vluchten de stad uit, zegt Jafari: "Ze moeten zichzelf en hun familie beschermen. De straat op gaan om te protesteren is nu niet hun prioriteit."

De politieke partij Denk wil met een initiatiefwet arbeidsdiscriminatie tegengaan. Het gebeurt nog te vaak dat mensen een baan niet krijgen vanwege hun achtergrond, leeftijd of zwangerschapswens, zegt Denk-Kamerlid Ergin.

Eerder sneuvelde een soortgelijk wetsvoorstel van toenmalig CDA-minister Van Gennip van Sociale Zaken op één stem in de Eerste Kamer. Ergin doet nu een nieuwe poging en dient daartoe vandaag een wetsvoorstel in.

De wet verplicht bedrijven met vijftig werknemers of meer om bij werving en selectie van personeel objectief te werk te gaan. Bedrijven worden verantwoordelijk voor een eerlijke sollicitatieprocedure. Kandidaten moeten volgens het voorstel beoordeeld worden op competenties, en niet op de vraag of er een 'klik' is, wat nu vaak gebeurt.

"Deze wet moet een halt toeroepen aan het verspillen van talent, want dat is wat arbeidsdiscriminatie doet", zegt Ergin.

Het is volgens Ergin niet de bedoeling om bedrijven te beboeten. De wet is vooral bedoeld om bedrijven bewust te maken van dit probleem en na te laten denken over een eerlijke sollicitatieprocedure.

Alleen in uitzonderlijke gevallen en na een verbetertraject zal de arbeidsinspectie overgaan tot het opleggen van boetes.

Norm duidelijker

De afgelopen twee jaar is het Kamerlid in gesprek gegaan met werkgevers en politieke partijen die twee jaar geleden kritiek hadden op het wetsvoorstel van Van Gennip. Zo stemde de VVD in de Eerste Kamer tegen omdat de liberale senaatfractie betwijfelde of deze wet echt gaat werken en zich zorgen maakte over de administratieve last voor bedrijven.

"We hebben naar die kritiek geluisterd door de norm waar bedrijven aan moeten voldoen duidelijker in de wet te zetten", zegt Ergin. Ook heeft hij onnodige regeldruk en een meldplicht uit het voorstel geschrapt. De VVD laat weten in principe positief te zijn over het doel van de wet en uit te zien naar het wetsvoorstel.

Frustratie

Kamerlid Ergin weet persoonlijk wat het is om afgewezen te worden op basis van achtergrond. "Ik heb veertig brieven moeten uitsturen voordat ik ergens op gesprek mocht komen en ik hoor het van mensen om me heen die zeggen: ik heb de papieren, ik heb de kennis en toch val ik steeds buiten de boot. Die frustratie begrijp ik heel goed en die mensen willen we graag helpen."

Het is voor Denk het eerste initiatiefwetsvoorstel dat wordt ingediend. "Onze partij is opgericht om discriminatie aan te pakken. En ik wil me inzetten voor al die mensen die gefrustreerd thuiszitten, die willen we hiermee helpen", aldus het Kamerlid.

Nu de gehackte Odido-gegevens volledig zijn uitgelekt, staan data van ruim zes miljoen Nederlanders op het darkweb. De gestolen data blijken inmiddels op sociale media en het internet te worden gebruikt. Zo worden statistieken uit de data gedeeld op X en zijn er websites gemaakt waarop bezoekers zelf kunnen checken of hun gegevens zijn gelekt.

De dataset die de hackers hebben gepubliceerd bevat gevoelige informatie zoals adressen, paspoortnummers en bankgegevens. "Door erin te grasduinen vergroot je de schade voor mensen die al slachtoffer zijn van de hack", zegt een woordvoerder van het Openbaar Ministerie.

"Er is ook een groot risico dat data verder worden gedeeld en dat gegevens op veel meer plekken terechtkomen." Dat leidt weer tot een grotere kans op identiteitsfraude of doxing, het openbaar maken van persoonsgegevens om iemand te intimideren.

Het downloaden, gebruiken en verspreiden van gestolen data is strafbaar, al hangt het er wel vanaf welk doel iemand heeft.

"De data zijn natuurlijk door een misdrijf verkregen", zegt IT-jurist Arnoud Engelfriet. "In principe is bij het verspreiden van illegaal verkregen data sprake van heling." Toch is er een uitzondering op de wet: gestolen gegevens gebruiken mag als je te goeder trouw handelt in het algemeen belang.

Ethisch gebruik

Met dit in gedachte maakte ict'er Joost Schuttelaar zelf een website over de gelekte Odido-klantgegevens. Daar kunnen klanten checken of hun gegevens gelekt zijn. "Veel mensen willen dat weten, ik hoop er met deze tool aan bij te dragen dat mensen niet zelf op zoek gaan naar de gelekte data."

Schuttelaar probeert het op een ethische en legale manier te doen door de data te versleutelen, zegt hij. "De tool bevat niet een emailadres of telefoonnummer maar een versleutelde variant daarvan. De site bevat daardoor geen kopie van de onderliggende persoonsgegevens, maar mensen kunnen wel veilig hun privégegevens checken." Op deze manier wordt het gevaar van verdere verspreiding beperkt, denkt Schuttelaar.

Volgens IT-jurist Engelfriet lijkt de site veilig met de gegevens om te gaan. "Maar ook als ik een gestolen fiets helemaal veilig maak, blijft het een gestolen fiets." Of deze tool echt het maatschappelijk belang dient, kan alleen door de rechter worden vastgesteld, zegt Engelfriet.

Inmiddels heeft de politie ook zelf een pagina online gezet waar je kunt controleren of je in de Odido-dataset voorkomt.

Ongefundeerde statistieken

De gegevens worden ook op sociale media gebruikt. Zo gaan er op X statistieken rond die gebaseerd zouden zijn op de Odido-gegevens. Volgens deze berichten zijn met hulp van een AI-model achternamen geanalyseerd om de relatie tussen etniciteit, fraude en wanbetaling te leggen. De conclusies die vervolgens worden getrokken leiden tot racistische reacties.

Doordat de gegevens met een AI-programma zijn geanalyseerd, worden de data aan dat AI-bedrijf gegeven, waarschuwt IT-jurist Engelfriet. Daardoor kun je volgens hem moeilijk spreken van een zorgvuldige behandeling van de gestolen gegevens.

Engelfriet vraagt zich af of het verwerken van gestolen gegevens niet sowieso beter overgelaten kan worden aan journalisten of onderzoekers. "Dit is een beetje zoals asbest en giftige grond", zegt hij. "Dat kun je zelf gaan afgraven, maar je hebt niet voor niks allemaal gecertificeerde mensen." Het is niet altijd makkelijk voor een leek om de regels te doorgronden, aldus de IT-jurist.

Mogelijke gevangenisstraf

De kans dat het gebruik van de Odido-gegevens leidt tot strafvervolging, lijkt overigens niet groot. Het Openbaar Ministerie laat weten zich te focussen op de criminelen die verantwoordelijk zijn voor de hack bij Odido.

Toch sluit het OM het aanpakken van mensen die de gegevens gebruiken voor eigen doeleinden niet uit: "Het mag duidelijk zijn dat gebruik en zeker misbruik van die gegevens in bepaalde vormen strafbaar kan zijn. In voorkomende gevallen wordt daartegen opgetreden." De straf kan variëren van een geldboete tot een maximale gevangenisstraf van een jaar.