NOS Nieuws - Algemeen

Het podium in de Johan Cruijff Arena waar Harry Styles nog acht keer optreedt wordt aangepast, naar aanleiding van vele klachten online van fans over slecht zicht. Dat schrijft een vertegenwoordiger van de tour in een verklaring, en bevestigt concertorganisator Mojo aan de NOS.

Vanaf vrijdag zijn de "voorste bruggen" van het podium aangepast, meldt de vertegenwoordiging van de tour in een bericht op sociale media. De aanpassingen gelden vooralsnog voor de concerten in Amsterdam vanaf vrijdag, en voor de shows in Londen. Voor de overige locaties wordt nog gewerkt aan aanpassingen die voldoen aan de veiligheidsvoorschriften.

Voor de show van vanavond zijn andere, tijdelijke aanpassingen gedaan om het zicht op het podium te verbeteren.

Het 32-jarige Britse popfenomeen trapte afgelopen weekend zijn tiendaagse marathonreeks af in de Arena, waar elke avond tienduizenden fans op afkomen. Op sociale media regent het klachten van fans met staanplaatsen dat zij maar weinig konden zien van de show door het hoge podium en loopbruggen.

Styles' podium in de Arena is opgebouwd uit verschillende catwalks in de vorm van een kruiskozijn waar de artiest overheen loopt. Op video's op social media is te zien dat fans in vakken tussen de catwalks staan. In het midden van het vierkant kruisen twee loopbruggen elkaar.

"Ik zag alleen maar een brug", schrijft een fan op TikTok. "Mijn enige probleem was hoe hoog het podium was, vanaf de voorkant was het echt moeilijk te zien", schrijft een ander, die 350 euro had betaald voor een vipticket.

Met een vipticket kom je vooraan te staan en krijg je vervroegd toegang tot het concert. Ook krijg je een tas met Harry Styles-merchandise. Met name bij die dure tickets lijkt het zicht tegen te vallen.

"Waarom heeft een vipticket verminderd zicht? We kunnen helemaal niets zien van het hoofdpodium. Dit is een totale scam en misleidende reclame", schrijft een bezoeker op X.

Het team van Styles reageert op de kritiek. Dat schrijft dat het ontwerp van de vloer juist bedoeld was om fans de mogelijkheid te geven de show vanuit verschillende hoeken te beleven, in plaats van beperkt te blijven tot één vaste kijkhoek.

De voormalige One Direction-zanger staat voor zijn Together, Together-tour nog acht keer in de Arena. Daarna reist hij door naar Londen, waar hij twaalf keer optreedt in het Wembley Stadium. Zo'n marathonreeks op één plek heet een concert residency: de artiest blijft op één plek, terwijl fans moeten reizen.

Om de komst van een nieuwe bootverbinding tussen Groningen en Noorwegen mogelijk te maken, wordt een deel van de Eemshaven ingepolderd. Het nieuwe havendeel krijgt aanlegkades voor schepen, een parkeerterrein en faciliteiten voor het afhandelen van passagiers. De vaart zal naar verwachting in 2028 beginnen.

Tussen 2022 en 2023 was er een verbinding tussen Eemshaven en het Noorse Kristiansand. In maart 2023 werd besloten de afvaart tijdelijk te verplaatsen naar het Duitse Emden vanwege problemen met het aanmeren in de Eemshaven. Uiteindelijk ging veeraanbieder Holland Norway Lines in september van dat jaar failliet en stopte de verbinding definitief.

Bij de havenmonding naar de Eems, op de kop van de Westpier van de Beatrixhaven, komt een nieuw haventerrein van ongeveer tien voetbalvelden groot, schrijft RTV Noord.

In de plannen staan twee aanlegkades die geschikt zijn voor veerboten, maar ook voor andere schepen. De kades krijgen op de kopse kant roll-on-roll-off-faciliteiten voor het inschepen van auto's en vrachtwagens.

'Mooie ontwikkeling'

Op het haventerrein komt een passagiersterminal met douanefaciliteiten, opstelpunten voor autoverkeer en een groot parkeerterrein. Het noordelijke gedeelte van de nieuwe haven is bestemd voor andere logistieke activiteiten.

De inpoldering en bouw is begroot op 75 miljoen euro. Havenbeheerder Groningen Seaports heeft een bijdrage van 36 miljoen euro gevraagd uit de pot van Nij Begun (nieuw begin). De pot met overheidsgeld, waaruit jaarlijks vele miljoenen kunnen worden besteed, is in het leven geroepen als compensatie voor de aardbevingsschade in Groningen en Drenthe.

Vanuit de provincie zijn nog geen financiële toezeggingen gedaan voor het project. Wel heeft het bestuur uitgesproken zich hard te willen maken voor de nieuwe veerverbinding. Het resterende bedrag wil Groningen Seaports bij de bank lenen.

"Het is een mooie ontwikkeling", zegt directeur Bart Jan Hoevers van Groningen Seaports. "We zetten met het hele bedrijf en de regio de schouders eronder om hier een succes van te maken."

Als alles volgens planning loopt, kan veerbedrijf Njordic Ferry Lines de veerverbinding in het eerste kwartaal van 2028 opstarten.

Mogelijk meer verbindingen

Mocht de verbinding met het Noorse vaste land een succes worden, wil de Eemshaven zich in de toekomst geleidelijk doorontwikkelen als veerhaven.

"Het is zeker onze langetermijnambitie", zegt Hoevers. "Maar laten we het stap voor stap doen. De eerdere ferry naar Noorwegen is failliet gegaan. We proberen het nu op een goede manier, door het met eigen kades serieus op te zetten."

De directeur benadrukt dat "bij succes" er in de toekomst genoeg tijdslots overblijven voor andere veerdiensten. Engeland, Schotland en Ierland zouden dan toekomstige bestemmingen kunnen worden.

Het duurt te lang voordat asielzoekers worden gescreend op terrorisme. De Immigratie- en Naturalisatiedienst zou dat eigenlijk binnen twee weken moeten doen, maar volgens de Algemene Rekenkamer duurt het gemiddeld twee jaar.

Sinds 2016 moeten alle asielzoekers en nareizigers worden gescreend. Eventuele signalen moeten binnen twee weken worden doorgegeven aan de opsporings- en inlichtingendiensten. Volgens de Rekenkamer zijn er te weinig mensen aangenomen om de screening te doen.

Daar komt bij dat asielzoekers lang moeten wachten op de beoordeling van hun asielaanvragen. Gemiddeld duurt dat 67 weken (ongeveer 17 maanden), terwijl in de oorspronkelijke wet staat dat dit 6 maanden zou moeten duren.

'Zorgelijke constatering'

"Wij vinden dat een zorgelijke constatering", zegt Pieter Duisenberg, president bij de Algemene Rekenkamer. "Toch wil ik niet meteen paniek zaaien, want er zijn veel meer signalen die binnenkomen."

Hij doelt daarbij op andere manieren waarop asielzoekers worden gecheckt op mogelijke terrorismedreiging, bijvoorbeeld als zij zich voor het eerst identificeren. Ook het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) geeft signalen door als medewerkers denken dat een asielzoeker of nareiziger gevaarlijk kan zijn.

'Aansturing moet beter'

Toch is volgens de Rekenkamer de screening van de IND er niet voor niets. "De aansturing van de minister moet beter", vindt Duisenberg. "Dat zien we op heel veel fronten als het gaat om de uitvoering van de veiligheidsstrategie van Nederland."

Minister Van den Brink noemt in een reactie de screening "van groot belang" en laat weten met verbeteringen bezig te zijn. Met de invoering van het Europese Asiel- en Migratiepact op 12 juni is het de bedoeling dat asielzoekers sowieso eerder worden gescreend.

Gehaktdag: verantwoording afleggen

Elk jaar maakt de Rekenkamer op de derde woensdag in mei bekend waar ministeries grote steken laten vallen. Deze dag wordt officieel Verantwoordingsdag genoemd, maar in de landelijke politiek wordt ook wel gesproken van 'Gehaktdag'.

Minister Van Weel krijgt van de Algemene Rekenkamer bijvoorbeeld ook een tik op de vingers, omdat de afhandeling van rechtszaken maar niet sneller gaat.

Op Verantwoordingsdag publiceren alle ministeries ook hun jaarverslagen, waarin ze uitleggen wat ze afgelopen jaar hebben gedaan en waar ze het geld aan hebben uitgegeven. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat het aantal ambtenaren verder is gegroeid, terwijl het kabinet eigenlijk daarop fors wil bezuinigen.

Door Russische aanvallen zijn vannacht twee mensen gedood in de Oekraïense stad Dnipro, melden autoriteiten in de regio. Zeker twaalf mensen raakten gewond en woningen, auto's en een voedseldepot zijn vernield.

In de oostelijke regio Soemy vielen zes gewonden. Volgens de burgemeester van de stad Konotop, op zo'n 70 kilometer van de grens met Rusland, werden de gewonden door een gebrek aan ambulances met privéauto's naar het ziekenhuis gebracht. Ook raakte een museum in de stad beschadigd.

Voor de vierde dag op rij meldde de Oekraïense gasleverancier Naftogaz aanvallen op de energievoorziening in de noordelijke regio Tsjernihiv. In de zuidelijke havenstad Odesa werd een gebouw volledig verwoest door de aanvallen. Over doden en gewonden is niets bekend.

Dinsdag herdacht een groep mensen twee jonge Oekraïense zussen die omkwamen bij een Russische raketaanval:

De aanvallen door Rusland en Oekraïne zijn de afgelopen tijd flink toegenomen. Uit een nieuw overzicht van de VN blijkt dat in april zeker 238 Oekraïense burgers werden gedood, het hoogste aantal sinds juli vorig jaar. De meeste doden vielen vorige maand ver van de frontlinie in steden als Cherson en Odesa.

Ook Oekraïne weet steeds vaker doelen diep in Rusland te raken. Zondag werden ruim duizend drones op Rusland afgestuurd. Daarbij vielen drie doden, honderden gewonden en werd een olieraffinaderij geraakt.

Drone boven Litouwen

In de Litouwse hoofdstad Vilnius zijn mensen vanochtend opgeroepen om naar de schuilkelder te gaan. Het vlieg- en treinverkeer werd stilgelegd vanwege een drone die het luchtruim binnenkwam. Leerkrachten en medewerkers in de kinderopvang kregen de opdracht om kinderen naar schuilplaatsen te brengen.

Ook ministers en parlementariërs zochten dekking in schuilkelders bij het parlementsgebouw. De Litouwse minister van Defensie zei vanuit een schuilplaats dat het leger bezig was om de dreiging te bestrijden. Dat lukte niet, meldde de minister van Binnenlandse Zaken later. Hij laat onderzoeken wat er misging.

Na bijna een uur werd de waarschuwing ingetrokken. Het is onduidelijk of de drone in Litouwen is neergekomen of naar een buurland is gevlogen. Ook is niet duidelijk waar de drone vandaan kwam.

Schuld van Rusland

Het is niet voor het eerst dat er een incident is in het luchtruim van de Baltische staten. Gisteren schoot een NAVO-gevechtsvliegtuig een vermoedelijk Oekraïense drone neer boven Estland. De afgelopen twee maanden vlogen Oekraïense drones ook al Finland en Letland binnen.

Volgens het Kremlin hebben NAVO-landen hun luchtruim opengesteld voor Oekraïense drones. NAVO-chef Mark Rutte noemde die beschuldigingen vanochtend "belachelijk". Hij zei dat het door roekeloze en grootschalige Russische aanvallen soms gebeurt dat er Oekraïense drones boven de Baltische staten vliegen.

Volgens Litouwen worden Oekraïense drones soms opzettelijk door Rusland naar het Baltische luchtruim geleid. Ook Estland en Letland geven Moskou de schuld van de drone-incidenten en zeggen dat Kyiv het recht heeft om Russische militaire doelen aan te vallen.

Eerste miljarden

Oekraïne krijgt binnenkort het eerste deel van een lening van 90 miljard dollar uit de Europese Unie. Het gaat om een bedrag van ruim 3 miljard euro. De lening werd lang tegengehouden door toenmalig premier Orbán van Hongarije, maar die blokkade werd vorige maand opgeheven.

De directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO waarschuwt dat het risico op verdere verspreiding van de ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo en Uganda op nationaal en regionaal niveau hoog is. Wereldwijd blijft het risico volgens de organisatie voorlopig laag.

WHO-topman Tedros Adhanom Ghebreyesus verklaarde dat inmiddels 51 besmettingen met ebola zijn bevestigd in de Congolese provincies Ituri en Noord-Kivu. Ook Uganda heeft inmiddels nieuwe besmettingen gemeld aan de VN-gezondheidsorganisatie. Volgens Tedros zijn in de hoofdstad Kampala twee gevallen bevestigd.

Daarbij benadrukte hij dat de werkelijke omvang van de epidemie waarschijnlijk aanzienlijk groter is. Naast de bevestigde besmettingen zijn er volgens de WHO in totaal bijna 600 vermoedelijke gevallen en 139 verdachte sterfgevallen geregistreerd. De organisatie verwacht dat deze aantallen de komende periode verder oplopen.

De WHO bestempelde de nieuwe ebola-uitbraak dit weekend als internationale noodsituatie. De maatregel werd genomen omdat het gaat om een uitbraak van de zeldzame Bundibugyo-variant van het virus. Voor deze variant bestaan nog geen goedgekeurde vaccins of medicijnen.

Vier vragen over ebola

Wat is ebola? Wat zijn de symptomen en waarom verspreidt deze variant zich zo snel? Lees hier meer over de ebola-uitbraak.

De Democratische Republiek Congo verwacht binnenkort leveringen uit de Verenigde Staten en Groot-Brittannië van een experimenteel vaccin tegen verschillende soorten ebola. Het vaccin is ontwikkeld door onderzoekers van de Oxford-universiteit, meldde een lokale viroloog gisteren.

Het bestrijden van de ebola-uitbraak in het oosten van Congo wordt bemoeilijkt door de late ontdekking van het virus, grote verplaatsingen van inwoners en de al bestaande humanitaire crisis in de regio. Daarnaast bevinden delen van Oost-Congo zich onder controle van gewapende rebellen, waardoor hulpverlening moeilijk verloopt.

De Congolese overheid meldde dat de eerste patiënt op 24 april overleed in de stad Bunia. De besmetting werd echter pas weken later officieel bevestigd. Het lichaam werd vervolgens overgebracht naar Mongbwalu, een dichtbevolkt mijngebied.

Volgens de lokale autoriteiten heeft die vertraging de uitbraak verder aangewakkerd. In Bunia blijven openbare plekken als scholen en kerken voorlopig open, meldt persbureau AP. Wel dragen sommige inwoners mondkapjes op straat. Volgens bewoners zijn mondmaskers inmiddels schaars geworden en zijn prijzen van ontsmettingsmiddelen fors gestegen.

Tekort isolatieplekken

Hulporganisatie Doctors Without Borders meldde dat ziekenhuizen in de regio kampen met een ernstig tekort aan isolatieplekken voor vermoedelijke ebolapatiënten. Volgens noodhulpcoördinator Trish Newport zaten alle benaderde zorginstellingen vol. De bestrijding van het virus wordt ook gehinderd door een gebrek aan openbare handwaspunten.

De spoorlijn tussen Goes en Vlissingen mag gebruikt worden voor een proef met een nieuw beveiligingssysteem, heeft de rechter in Den Haag geoordeeld. Zeeuwse scholen hadden een rechtszaak aangespannen tegen de Staat, omdat de overlast van de proef voor scholieren en studenten te groot zou zijn.

Door het oefenproject rijden er drie tot vier maanden geen treinen tussen Goes en Vlissingen, een belangrijke verbinding voor scholieren en studenten om in Zeeland op school te komen. Ook na deze periode verwacht ProRail nog negen maanden overlast en verstoringen van het treinverkeer. Het project gaat in 2029 van start.

De rechter oordeelt dat de overlast van de proef niet zwaarder weegt dan de voordelen. Binnen de Europese Unie is afgesproken dat voor 2050 overal een nieuw beveiligingssysteem in werking moet zijn, het zogenoemde European Rail Traffic Management System (ERTMS). Dat vergt veel voorbereiding en moet daarom uitvoerig getest worden.

De Stichting Scholierenvervoer Zeeland (SSZ) vindt de keuze voor de Zeeuwse spoorlijn onrechtmatig. Er wordt vervangend busvervoer geregeld voor de gedupeerden, maar dit leidt tot aanzienlijk meer reistijd. Hierdoor vreest de SSZ dat studenten uit zullen uitwijken naar scholen in Brabant of Zuid-Holland. Ook is de scholenorganisatie bang dat onderwijsinstellingen meer moeite zullen hebben met het aantrekken van nieuw personeel.

De SSZ heeft een enquête gehouden onder studenten van de Hogeschool Zeeland, die zou aantonen dat de afsluiting van het spoor inderdaad gevolgen heeft voor de studiekeuze van studenten en hun aanwezigheid tijdens lessen of toetsen.

De rechter vindt dit onvoldoende onderbouwd, mede omdat de enquête alleen onder studenten van een onderwijsinstelling is gehouden. Ook weegt mee dat het spoor enkele maanden afgesloten wordt, terwijl een studie meerdere jaren duurt.

Relatief weinig overlast

Het spoor in Zeeland is in 2024 gekozen als proefkonijn omdat daar relatief weinig mensen last zouden hebben van de gevolgen, op het traject reizen dagelijks zo'n 3000 mensen. Eerst zou de test gedaan worden op de spoorlijn tussen Lelystad en Zwolle, maar dat zou de dienstregeling in de rest van het land te veel beïnvloeden. Bovendien kan voor dusdanig grote aantallen reizigers geen vervangend vervoer geregeld worden.

De keuze voor de Zeeuwse spoorlijn pakt nadelig uit voor de mensen die hier gebruik van maken, maar dat betekent niet dat de staatssecretaris de keuze niet had mogen maken, oordeelt de rechter.

Minister Van den Brink (Asiel en Migratie) vindt het "echt teleurstellend" dat gemeenten te weinig doen aan de noodopvang van asielzoekers. Hij heeft twee maanden geleden al een oproep gedaan om mee te werken, maar dat heeft "helaas onvoldoende resultaat" gehad, zegt hij.

Van den Brink reageert op het nieuws dat het te druk is in het aanmeldcentrum in Ter Apel, waardoor nu alleen de meest kwetsbare mensen nog worden toegelaten. Het gaat dan bijvoorbeeld om vrouwen met kinderen. Alleenstaande mannen moeten buiten het terrein van Ter Apel blijven.

"Zij zullen dan ergens anders moeten blijven en misschien later terugkomen", zei de minister. Waar die mensen dan moeten overnachten, weet de minister nog niet. In 2022 sliepen honderden mensen op het gras buiten bij het aanmeldcentrum.

'Dilemma voor het COA'

Van den Brink spreekt over een dilemma voor het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), dat een wettelijke taak heeft om mensen op te vangen. Maar afgesproken is dat er maximaal 2000 mensen in Ter Apel mogen verblijven. Dat aantal was nu meer dan 2300, waardoor de veiligheid binnen niet meer gegarandeerd kan worden.

Dat betekent volgens Van den Brink "dat er een paar honderd plekken tekort zijn op de korte termijn en een paar duizend op de lange termijn". Hij zal "volop in gesprek blijven gaan met gemeenten" om die plekken alsnog te regelen. "We zullen natuurlijk de komende dagen blijven zoeken naar oplossingen."

Hij zal ook vragen of gemeenten willen helpen om de duizenden statushouders die nog in azc's verblijven te huisvesten. Het gaat dan om mensen die een vergunning hebben om in Nederland te blijven, maar die niet weg kunnen uit de opvang omdat ze geen onderdak hebben.

'Onvoldoende medewerking'

Op de vraag wat de oplossing is, verwijst de minister naar zijn oproep van twee maanden geleden om solidair te zijn en mee te werken aan de spreidingswet. Hij is teleurgesteld dat daar te weinig gehoor aan is gegeven. "Je ziet natuurlijk dat er wel degelijk ook gemeenten zijn die naar voren zijn gestapt", zegt de minister die over een eerlijke verdeling van asielzoekers over het land gaat. "Maar het is onvoldoende."

Volgens Van den Brink zijn op dit moment alle opties in beeld om mensen snel noodopvang te kunnen bieden. "Het gaat dan ook om onder meer leegstaande panden, militaire kazernes en sporthallen. We zijn in gesprek, maar ik ga niets melden als het nog niet rond is."

Het was de afgelopen weken onrustig in een aantal gemeenten die opvanglocaties wilden regelen. Onder meer in IJsselstein en Loosdrecht liepen protesten uit de hand. Naar aanleiding daarvan was er eerder deze week spoedoverleg tussen het kabinet en de gemeenten.

Voor de grote brand in een loods in een dierenpark in het Friese Feanwâlden is het sein brand meester gegeven. Dat meldt de veiligheidsregio Fryslân. De brandweer is nog aan het nablussen. De loods is verloren gegaan.

Bij het blussen kreeg de brandweer hulp van omliggende boeren. Om genoeg water te krijgen moest water van grotere afstanden worden gehaald. Boeren hebben geholpen de blusslangen bij open water te krijgen, schrijft Omrop Fryslân.

De brand in dierenpark SanjesZoo brak rond 10.15 uur uit. In de loods stonden kippen, duiven, cavia's, fazanten en savannahkatten, waarvan slechts een aantal gered kon worden. De laatste twee diersoorten konden vrij uit de loods ontsnappen. Het is nog niet duidelijk hoeveel dieren zijn gedood bij de brand.

Meerdere schoolreisjes

Buiten de loods liepen wallaby's, schapen, stokstaartjes, pony's en geiten rond. Die dieren zijn voor zover dat mogelijk was uit de rook gehouden, meldt de veiligheidsregio.

Op het moment dat de brand uitbrak, waren er meerdere schoolreisjes bij SanjesSafari, een speel- en dierenpark waar SanjesZoo deel van uitmaakt. De kinderen zijn met bussen weggehaald van de plaats van de brand. Volgens de veiligheidsregio zijn de kinderen niet in gevaar geweest.

SanjesSafari is een populaire speelplaats waar kinderen binnen en buiten kunnen spelen. In de dierentuin zijn onder meer kamelen, neusberen en dwergpapegaaien te bekijken.

Dieren renden in paniek weg:

Voor het gebied rond de dierentuin werd een NL-Alert gestuurd om mensen te waarschuwen voor de rook. Een nabijgelegen tuincentrum en kinderopvang sloten de deuren in verband met de brand.

Hoewel opeenvolgende kabinetten willen bezuinigen op de overheid, is vorig jaar het aantal rijksambtenaren opnieuw gestegen. Een plan voor de lange termijn ontbreekt, waarschuwt de Algemene Rekenkamer.

Het aantal ambtenaren bij het rijk groeit al jaren op rij, sinds 2021 zijn er bijna 30.000 bij gekomen. In totaal werken er nu ruim 168.000 mensen. Het overgrote deel doet dat voor uitvoeringsorganisaties, zoals het UWV.

Het kabinet-Schoof wilde het aantal rijksambtenaren "substantieel terugbrengen" en de uitgaven met ruim 20 procent verlagen. De eerste, voorzichtige bezuiniging van vorig jaar is door ministeries nu nog incidenteel gedekt. Maar vanaf 2029 moeten zij structureel bijna 1 miljard per jaar gaan besparen.

Het kabinet-Jetten heeft daar voor komende jaren nog een extra bezuiniging bovenop aangekondigd. Volgens het coalitieakkoord moet er vanaf 2029 nog eens 1,4 miljard euro bespaard worden op een "minder omvangrijk ambtenarenapparaat".

Dweilen met de kraan open

Het ministerie van Binnenlandse Zaken geeft in het jaarverslag toe dat het onduidelijk is of dit gaat lukken. Want de overheid krijgt er juist veel taken bij komende jaren, bijvoorbeeld op het gebied van defensie.

Ook de Algemene Rekenkamer zet vraagtekens bij het streven, ook omdat ministeries niet scherp hebben hoeveel personeel nodig is om nieuwe plannen uit te voeren. "Een kleinere rijksdienst krijgen is dan dweilen met de kraan open", zegt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer.

Minder externe mensen ingehuurd

Opsteker voor het kabinet is dat het voor het eerst in jaren is gelukt om de externe inhuur omlaag te brengen. De overheid heeft daar zo'n 13 procent aan uitgegeven, wel nog altijd meer dan de norm van 10 procent.

Die externe mensen hebben volgens de ministeries specialistische ICT-kennis die moeilijk te vinden is. Zij zijn bijvoorbeeld nodig voor de schadeafhandeling in Groningen en de hersteloperatie van de Toeslagenaffaire.

Meta moet stoppen met het zonder motivering blokkeren en verwijderen van queer-accounts op Instagram. Dat schrijven organisaties in een sommatiebrief aan de techgigant.

In de afgelopen maanden werden meerdere accounts herhaaldelijk geblokkeerd of verwijderd door Meta. Het Amerikaanse Repro Uncensored documenteerde in april meer dan zeventig gevallen van censuur, waarvan veel in de Europese Unie. Het ging vooral om accounts met posts over queer-thema's en abortus.

De organisaties eisen nu dat Meta stopt met het verwijderen van de accounts. Ook willen ze van Meta weten waarom de accounts verwijderd werden. En er moet een contactpersoon komen die bij toekomstige kwesties kan worden aangesproken.

Ondertekenaars van de brief zijn onder meer de eigenaren van de Amsterdamse club Tillatec, The Queer Agenda, digitale actiegroep Bits of Freedom en de lhbti-belangenorganisatie COC Nederland.

Advocaten van de organisaties hebben Meta twee weken gegeven om te reageren, anders volgen juridische stappen. De NOS heeft Meta vanochtend om een reactie gevraagd.

Overtreden wetten

In de sommatiebrief, die in handen is van de NOS, schrijft advocatenkantoor Brandeis dat Meta meerdere artikelen heeft overtreden van de Europese grondwet, de Digital Services Act (een EU-wet voor sociale media), de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en het Nederlandse burgerlijk recht.

De eigenaren van de geblokkeerde accounts konden uit het niets hun account niet meer in. Ze kregen een geautomatiseerd bericht dat ze de regels hadden overtreden. In sommige gevallen werd het "uitbuiten van mensen" genoemd, in andere gevallen zou een post of account de community standards overtreden.

Eigenaren van de accounts zeiden vooraf geen waarschuwing te hebben gekregen. Ook vonden ze de redenatie vaak niet duidelijk en was er geen contactpersoon te bereiken om bezwaar te maken. Dat resulteerde voor sommigen in de permanente verwijdering van hun account.

"Het zonder reden, zonder waarschuwing en zonder goede bezwaarmogelijkheid verwijderen van accounts is in strijd met meerdere regels", zegt Minke Gommer, advocaat bij bureau Brandeis. Onder de Digital Services Act is Meta verplicht een duidelijke reden te geven voor het verwijderen van de accounts. Ook moeten gebruikers in beroep kunnen gaan.

Volgens Gommer schendt Meta ook het discriminatieverbod en de vrijheid van meningsuiting. "Platforms mogen minderheidsgroepen niet structureel uitsluiten van het publieke debat."

'Zo weer van afgegooid'

Jan Hoek, kunstenaar en oprichter van de inclusieve kunstruimte No Limits! Art Castle is een van de ondertekenaars van de brief. In april werden zijn acht accounts geblokkeerd na één post. Later werd een deel hersteld.

Hoek zocht in eerste instantie contact met advocatenkantoor Brandeis om de rest van zijn accounts terug te krijgen. Hij vroeg zich wel af of het de moeite waard was zich in te spannen bij een platform "dat ons er zo weer afgooit". Daarom trekt hij nu met anderen op. "We willen dat Meta ophoudt met queerdiscriminatie en zich aan de Nederlandse en Europese wetgeving gaat houden", zegt Hoek.

In dit geval hebben voornamelijk queer-organisaties zich verenigd, maar ze hopen dat met de brief een voorbeeld wordt gesteld. "Wat voor ons geldt moet ook gelden voor sekswerkers, Palestina-activisten en abortusactivisten, die allemaal met hetzelfde te maken hebben", zegt Hoek.

Hij hoopt dat Meta een toezegging doet en het niet tot verdere juridische stappen laat komen.

"Reageert Meta niet of onvoldoende, dan kunnen onze cliënten zonder verdere waarschuwing een procedure starten waarin de maatregelen via een rechter worden afgedwongen", aldus Gommer.

Lopen lokale asielprotesten uit de hand en houdt de politie relschoppers aan, dan zijn dat in zeker vier op de tien gevallen mensen van buiten de gemeente. Dat blijkt uit een NOS-analyse van de aanhoudingen van de afgelopen anderhalf jaar, voor zover de politie die bekendmaakte.

De grootste afstand had een 48-jarige Rotterdammer afgelegd, die in november op 143 kilometer van zijn woonplaats meedeed aan een relatief rustig verlopen 'lawaaiprotest' in 's-Heerenberg, in de Achterhoek. Maar er was vorige week ook een inwoner van Emmen, die 114 kilometer van de Drentse stad werd aangehouden in Apeldoorn bij een demonstratie waarbij onder meer een voorbijrijdende auto werd belaagd.

Vorige week maakte minister Van den Brink van Asiel bekend dat de veiligheidsdienst AIVD gaat kijken of er "sprake is van georganiseerdheid" bij demonstraties tegen de komst van asielzoekerscentra of asielnoodopvang.

Voor een deel zijn de invloeden van buitenaf duidelijk. Zo deed het extreemrechtse Defend Netherlands via Facebook al op 18 april een oproep om te demonstreren in Loosdrecht. Inmiddels is er ook een lokale 'Defendgroep' in Loosdrecht en is er een reeks demonstraties geweest, waarbij tientallen mensen werden aangehouden.

Eldor van Feggelen maakte er afgelopen februari als inspreker namens Defend Netherlands bij een gemeenteraadsvergadering in Uitgeest ook geen geheim van dat zijn organisatie gelooft in de werking van ongeregeldheden bij protesten. "Waar het niet rustig bleef, dat is gewoon een vaststelling, daar veranderde de gemeente zijn beleid", zei hij tegen de raadsleden in de Noord-Hollandse gemeente (hier te horen vanaf minuut 17).

Over de cijfers

Voor zover de NOS kon opmaken uit politiepersberichten en nieuwsartikelen zijn er sinds 1 januari 2025 ten minste 34 plaatselijke anti-azc-protesten geweest, waarbij in totaal 163 mensen werden aangehouden. Van twee derde van hen maakte de politie de woonplaats bekend.

61 personen kwamen uit de eigen gemeente; 44 van elders. Dat komt neer op 42 procent aangehouden buitenstaanders. Landelijke asieldemonstraties zoals die op het Malieveld in Den Haag afgelopen september of afgelopen weekend in verschillende plaatsen bleven buiten de analyse.

Het hoeft overigens niet altijd zo te zijn dat buitenstaanders ver van de demonstraties wonen. Zo werd in Loosdrecht, gemeente Wijdemeren, iemand aangehouden uit de naastgelegen gemeente Hilversum. Sommige Hilversumse wijken liggen dichter bij de demonstratielocatie dan andere dorpen uit de gemeente Wijdemeren. Er werd ook iemand uit Kortenhoef aangehouden. Dat ligt in dezelfde gemeente als Loosdrecht maar verder van de demonstratielocatie dan een aantal Hilversumse wijken. In deze NOS-analyse werd die laatste persoon wel als omwonende geregistreerd.

Daarnaast dook ook het internationale netwerk Identitair Verzet recentelijk op in onder meer Loosdrecht, IJsselstein en Tilburg.

Er zijn ook mensen die geheel op eigen houtje besluiten langere afstanden te rijden om bij een protest tegen asielopvang aanwezig te zijn. Een voorbeeld is de man uit Oud-Beijerland die vorige week aanwezig was bij een uit de hand gelopen demonstratie in Loosdrecht, ruim 100 kilometer verderop, en aan de NOS uitlegde waarom: "Ik demonstreer steeds vaker. Ik vind dat het moet stoppen, migratie. Ons land is veranderd en dat bevalt mij niet."

Ergernis bij burgemeesters

Lang niet al die buitenstaanders zorgen voor onrust, maar burgemeesters kunnen zich hevig storen aan degenen die dat wel doen. Motorclubs, voetbalsupporters "en zelfs mensen uit België" waren erbij, zei burgemeester Van der Pas vorig jaar na een azc-demonstratie in het Brabantse Uden waarbij met stenen, glas en vuurwerk werd gegooid en pepperspray richting agenten werd gespoten. "Die mensen reizen echt geen paar uur voor alleen een demonstratie. Die komen voor iets anders, om de boel te intimideren en te bedreigen."

Burgemeester Verheijen zei over een 34-jarige man die op Koningsdag in Loosdrecht onder meer had geprobeerd om samen met anderen met een verkeerspaal de voordeur van het gemeentehuis te rammen: "Die heeft 50 kilometer afgelegd om hier chaos te creëren." In dit specifieke geval bleek overigens bij de zogenoemde supersnelrechtzitting dat de man wel kinderen heeft in Loosdrecht. 's Middags had hij bij hen zijn verjaardag gevierd, 's avonds ging hij "uit nieuwsgierigheid" naar het protest tegen de asielzoekersopvang.

De analyse laat overigens ook zien dat het bij de meeste uit de hand gelopen protesten om tamelijk kleine bijeenkomsten gaat, met 150 tot in uitzonderlijke gevallen 500 demonstranten. Enkele tientallen komt ook voor. Een recent verschijnsel is dat de protesten van de laatste tijd in met name Apeldoorn en Loosdrecht zich avond na avond herhalen, terwijl het een jaar geleden over het algemeen nog bij eenmalige acties bleef.

De pornosite Motherless.com is weer online gegaan nadat de site eerder door het Openbaar Ministerie uit de lucht was gehaald.

De site is nog altijd ondergebracht bij het Nederlandse hostingbedrijf NForce, een hostingbedrijf uit Steenbergen.

Het OM greep in na berichtgeving van de NOS en Nieuwsuur, die misstanden op de site aan het licht brachten. Op Motherless waren onder meer video's te vinden van vrouwen die werden misbruikt of zonder toestemming gefilmd, vaak onder tags als "incest" en "rape".

De website zelf zegt dat de moderatie is aangepast en er extra meldsystemen zijn toegevoegd om illegale content sneller te verwijderen. Daarmee is de site weer toegankelijk, ondanks eerdere zorgen over de aard van de gedeelde video's.

Kinderporno

Op de website waren tienduizenden video's te vinden die in sommige gevallen miljoenen keren werden bekeken. Experts van meldpunt Offlimits ontvingen dit jaar al duizenden meldingen over het platform, waaronder tientallen over mogelijke kinderporno.

Bij de Republikeinse voorverkiezingen in de Amerikaanse staat Kentucky heeft Congreslid Thomas Massie zijn zetel verloren aan uitdager Ed Gallrein. Massie is uitgesproken conservatief en staat erom bekend niet te schromen om tegen de lijn van Trump te stemmen. Het is niet voor het eerst dat een Trump-criticus de voorverkiezing verliest van een Trump-gezinde uitdager.

Gallrein won van Massie met 55 tegen 45 procent van de stemmen. Trump noemde Gallrein, een voormalig lid van een elite-eenheid van de marine, "een echte Amerikaanse held" en sprak openlijk zijn steun voor hem uit.

Trump haalde fel uit naar Massie en noemde hem "een complete en totale ramp als Congreslid en, eerlijk gezegd, als mens. We moeten ervoor zorgen dat hij flink verliest."

Massie durfde Trump als een van de weinige Republikeinen geregeld tegen de haren in te strijken. Zo pleitte hij voor de openbaarmaking van de Epstein-documenten en sprak hij zich uit tegen Amerikaanse militaire inmenging in buitenlandse oorlogen, zoals in Iran.

Midterms

Ook in andere staten hebben Republikeinse Trump-critici bij de voorverkiezingen hun zetels verloren aan door Trump gesteunde tegenkandidaten. Zo verloor in Georgia Brad Raffensperger de voorverkiezingen. Hij was de hoogste verkiezingsfunctionaris die in 2020 door Trump onder druk werd gezet om hem alsnog tot winnaar uit te roepen van de presidentsverkiezingen in Georgia. Telling had uitgewezen dat Joe Biden de meeste stemmen had gekregen.

Dit weekend werd Bill Cassidy uit Louisiana verslagen door twee door Trump gesteunde kandidaten. Hij had Trump na de Capitoolbestorming laten vallen en stemde in 2021 mee voor de afzettingsprocedure tegen Trump.

De voorverkiezingen worden gezien als een belangrijke test voor Trump, in november volgen de tussentijdse verkiezingen in de VS, de zogeheten midterms.

VS-correspondent Sjoerd den Daas:

"Je zou zeggen: wat maakt deze ene race in Kentucky uit, ver vóór de echte tussentijdseverkiezingen in november. Dan worden het Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat opnieuw gekozen. De op een na belangrijkste reden is dat elke zetel telt voor Trump. Normaal gesproken krijgt de partij van de president namelijk harde klappen te verduren bij die tussentijdse verkiezingen.

Maar de allerbelangrijkste reden is dat Massie niet meewaait met elke wind die onder Trump waait. Hij doet eigenlijk alles wat Trump had beloofd in zijn campagne: de Epstein-files openbaar maken, geen lange oorlogen meer. Dat is waar hij voor staat en daaraan houdt hij vast. Maar Trump is daar natuurlijk wat van weggedraaid, en Massie wil daar niet in mee. De race was dus een test: wie is sterker? Trump, die er tientallen miljoenen euro's tegenaan gooide, heeft uiteindelijk aan het langste eind getrokken."

Massie is sinds 2013 lid van het Huis van Afgevaardigden namens Kentucky. Vorig jaar stemde hij als een van de weinige Republikeinen tegen de omstreden Big Beautiful Bill vanwege zorgen over de staatsschuld.

Zijn kritiek op de oorlog in Iran en de Amerikaanse steun aan Israël wekte woede bij Trump en leidde tot grote financiële steun voor zijn opponent vanuit pro-Israëlische kringen. Zo zouden de Republican Jewish Coalition, het American Israel Public Affairs Committee en aan Trump gelieerde politieke actiecomités samen meer dan 15 miljoen dollar hebben ingezet om Massie te verslaan.

Gallrein zou volgens Amerikaanse media in totaal een campagnebudget van meer dan 32 miljoen dollar hebben ontvangen. Daarmee zou de race tussen Massie en Gallrein de duurste voorverkiezing voor het Huis van Afgevaardigden ooit zijn geweest.

VS-correspondent Sjoerd den Daas:

"De calculatie van Republikeinen is nu: publiekelijk afwijken van Trump kan je de kop kosten. Trump heeft namelijk de macht om je te maken of te breken. Trump ís op dit moment de Republikeinse Partij, dat is in ieder geval de afdronk van deze uitslag.

Niet veel kandidaten durven nog tegen hem in te gaan. We zagen afgelopen weekend nog Cassidy die bakzeil moest halen in Louisiana. Trump had er alles aan gedaan om hem het leven zuur te maken, ook om aan anderen die Trump misschien tegen de haren in willen strijken te laten zien: dat moet je niet doen. Alleen absolute loyaliteit is goed genoeg. Zo stemde Massie 90 procent van de tijd met Trump mee, maar Trump duldt alleen 100 procent.

Trumps populariteit staat op een dieptepunt. De oorlog in Iran maakt hem matig populair en Amerikanen voelen daarvan de pijn. De inflatie loopt op, terwijl Trump juist lagere prijzen beloofde in zijn verkiezingscampagne. Die impopulariteit baart zorgen bij Congresleden van wie de zetel later dit jaar verkiesbaar is. Breken met de president is politieke zelfmoord, maar vasthouden aan de president kan ook klappen opleveren."

Het ministerie van Justitie doet nog altijd te weinig om rechtszaken sneller af te handelen, concludeert de Algemene Rekenkamer. Slachtoffers en verdachten moeten daardoor te lang wachten, wat leidt tot onzekerheid en stress.

Het ministerie heeft een verbeterplan opgesteld, maar dat is volgens de Rekenkamer niet genoeg. "De coördinatie van de minister schiet tekort", is te lezen in het jaarlijkse rapport over de prestaties van de overheid. Volgens de Rekenkamer is het een "ernstige onvolkomenheid".

Lang wachten voor jonge verdachten

Bij jeugd- en zedenzaken wordt sinds 2019 in geen enkel jaar de norm gehaald. Een jonge verdachte moet daardoor soms 1,5 jaar wachten op een vonnis van de rechter. Dan moet het uitzitten van de straf daarna nog beginnen.

Ook mensen die verdacht worden van een ernstig verkeersmisdrijf moeten vaak lang wachten. Zij zouden eigenlijk binnen een jaar voor het eerst voor een rechter moeten staan, maar dit lukt maar in 1 op de 5 gevallen.

Het Openbaar Ministerie concludeerde vorig jaar ook dat de behandeling van veel strafzaken te lang duurt.

Meer onvoldoendes

De Algemene Rekenkamer deelt niet alleen aan het ministerie van Justitie en Veiligheid een onvoldoende uit, maar ook opnieuw aan het ministerie van Defensie. Daar is de beveiliging van militaire objecten, net als vorige jaren, niet op orde.

Elk jaar maakt de Rekenkamer op de derde woensdag in mei bekend waar ministeries grote steken laten vallen. Deze dag wordt officieel Verantwoordingsdag genoemd, maar in politiek Den Haag wordt ook wel gesproken van 'Gehaktdag'.

Bij het Openbaar Ministerie gaan volgens de Rekenkamer ook nog zaken mis. Slachtoffers van misdrijven moeten op de hoogte worden gehouden van hun zaak, maar dat gebeurt te weinig. Daardoor weten ze bijvoorbeeld niet wanneer de rechtszaak plaatsvindt, of wanneer de verdachte in hun zaak is vrijgelaten.

'Grote risico's'

Bij het ministerie van Defensie ziet de Rekenkamer ook nog andere grote risico's. Vorig jaar is er 6 miljard euro meer aan defensie uitgegeven. Het ministerie omzeilt daarbij vaak de aanbestedingsprocedures, door direct met één bedrijf een contract af te sluiten.

"Zonder goede onderbouwing en zonder gelijk speelveld, in een defensiemarkt zonder fraude- en corruptiebeleid, is dat geen goed idee", waarschuwt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer.

Hij is ook kritisch op defensieminister Dilan Yesilgöz. Die neemt volgens Duisenberg de kritiek van de Rekenkamer niet serieus. "Dat de verantwoordelijke minister defensief reageert en deze bevindingen niet erkent, is niet goed voor een lerende overheid", zegt hij in de Tweede Kamer.

Gebeurt weinig met kritiek

De Rekenkamer wijst er in het algemeen op dat ministeries de afgelopen jaren te weinig deden met kritiek op Verantwoordingsdag. Bij een kwart van de zaken waar de Rekenkamer onvolkomenheden ziet, is er na vijf jaar nog niet genoeg verbetering te zien. "We zien een opvallend gebrek aan vooruitgang", vindt Duisenberg.

Er zijn ook dingen die juist beter gaan dan vorige jaren. De arbeidsparticipatie is bijvoorbeeld gestegen en het kabinet is volgens de Rekenkamer goed voorbereid op incidenten op het hoogspanningsnet. Ook zijn er voor de Nationale Zorgreserve 5000 mensen gevonden die in het geval van een crisis zorg kunnen leveren.

De Nederlandse opvarenden van de vloot die hulpgoederen wilde afleveren in Gaza maar door Israël werd onderschept, worden naar de haven van Ashdod gebracht. Consulaire zaken zegt tegen de moeder van een van hen dat de Israëlische autoriteiten hebben bevestigd dat de activisten vandaag aankomen in de havenstad op zo'n 40 kilometer van Tel Aviv, ruim dertig kilometer van de grens met Gaza.

Het is niet duidelijk hoeveel activisten het zijn en hoe met ze gaat. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kon nog niet bevestigen dat de activisten naar de zuidelijke havenstad worden gebracht.

Gisteravond laat stelde de Flotilla-organisatie dat onduidelijk was waar de 428 activisten, onder wie zes Nederlanders, zich bevinden. De opvarenden konden volgens de organisatie geen contact opnemen met hun advocaten en ook werd hun niet de mogelijkheid geboden om consulaire hulp aan te vragen.

De Global Sumud Flotilla had hulpgoederen zoals eten en medicijnen, maar ook babyvoeding en luiers bij zich, zeggen de activisten. Aan boord waren ook brandweermensen en medisch personeel.

Internationale wateren

De vloot vertrok in april vanuit Barcelona. Een deel van de 50 schepen werd voor de kust van Kreta tegengehouden door Israël waarop een kleinere groep boten zondag vanaf Turkije richting Gaza vertrok. Deze groep werd maandag bij Cyprus tegengehouden en boten werden geënterd door het Israëlische leger.

De vaartuigen waren op dat moment in internationale wateren op 250 zeemijl (omgerekend 463 kilometer) van Gaza. Turkije heeft de Israëlische acties veroordeeld en sprak van "een nieuwe daad van piraterij" van Israël.

Bij eerdere aanhoudingen van activisten die meevoeren op de Flotilla-vloot waren meldingen van geweldsincidenten. Betrokkenen stelden dat zij waren geslagen door Israëlische militairen en ook de Nederlandse Osman zei dat hij mishandeld was door de Israëliërs.

Consulaire bijstand

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zegt in een brief naar aanleiding van spoedvragen van Van Baarle (Denk) en Piri (GroenLinks-PvdA) dat het kabinet "op de hoogte is van mogelijke geweldsincidenten bij de onderschepping". Maar, zo schreef Berendsen gisteren, "de situatie is nog in ontwikkeling en niet alle feiten zijn bekend."

Hij zegt ook dat de veiligheid van de Nederlandse opvarenden de prioriteit heeft. In de brief staat ook dat het kabinet heeft de Israëlische autoriteiten opgeroepen zich aan het internationaal recht te houden.

Het ministerie zegt geen consulaire hulpverzoeken te hebben ontvangen, maar de vader van de Nederlandse opvarende Jesse van Schaik (21) is kritisch over deze bewering. Volgens hem hebben hij en zijn vrouw sinds de vloot bij Kreta werd aangehouden meermaals contact gezocht met het ministerie voor consulaire hulp.

Gisteren meldde omroep BNNVARA dat journalist Gijs Sanders en diens cameraman, die meevoeren op een van de schepen en verslag deden van de missie, ook waren gearresteerd en meegenomen door het Israëlische leger. Toen was nog onduidelijk wat Israël met de omroepmedewerkers van plan was.

Het laatste contact met de medewerkers was gisteren, zegt een BNNVARA-woordvoerder. De omroep heeft op het moment geen informatie over hoe het met Sanders en de cameraman gaat en weet ook niet waar zij zijn. De omroep staat "nauw in contact met de ambassade en het ministerie van Buitenlandse Zaken" en krijgt een bevestiging als zij zich op een locatie bevinden waar consulaire bijstand mogelijk is.

'Nederland te passief'

De moeder van de 21-jarige Van Schaik maakt zich zorgen over de activisten aan boord, zegt ze tegen de NOS. "Ik heb mijn dochter voor het laatst maandag gesproken en sindsdien niets meer gehoord." Het is volgens haar onduidelijk hoe het met de activisten gaat, omdat het ministerie van Buitenlandse Zaken "toelaat dat Israël geen informatie geeft".

Van Schaik noemt dat "ongehoord". "De contactmogelijkheid die er normaal gesproken altijd is bij een arrestatie in het buitenland, is er nu niet. Na bijna 48 uur weten we nog niks, Israël zegt niks en ook de Nederlandse afdeling consulaire zaken zegt niks te horen."

De moeder vindt dat de Nederlandse regering dit niet zou moeten toestaan. Ze spreekt van ontvoeringen die in strijd zijn met het internationaal recht. "Andere landen zoals Spanje hebben eerdere kidnappings van activisten op de boot direct veroordeeld, maar Nederland verbindt er geen enkele consequentie aan en is veel te passief", vindt ze.

Twee buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) van de NS die vanuit Rotterdam werken zijn vanaf vandaag uitgerust met een wapenstok. De NS zegt dat medewerkers steeds vaker te maken hebben met agressie en geweld, een wapenstok moet bijdragen aan de veiligheid van de boa's.

Het gaat om een proef van een jaar. Uiteindelijk zullen tijdens deze periode 75 van de ongeveer 700 spoorboa's van de NS een wapenstok krijgen. Naast Rotterdam werken zij in Den Haag, Zwolle en Den Bosch.

Onveilige situaties

Boa's van de NS werken altijd in duo's en mogen mensen aanhouden, indien nodig met geweld. Tot op heden waren zij enkel uitgerust met handboeien en een portofoon. De medewerkers die meedoen aan de proef zijn eerder dit jaar wekenlang getraind in het gebruik van de wapenstok.

Adnan en Nick zijn de eerste boa's die vandaag met een wapenstok op pad gaan. Adnan denkt dat met name tijdens drukke dagen als Zomercarnaval of Koningsdag de wapenstok uitkomst kan bieden. "Vooral tijdens aanhoudingen kan je omstanders die zich ermee gaan bemoeien, en waardoor je in onveilige situaties komt, op veilige afstand houden."

Nick voegt daaraan toe: "Je mond is je grootste wapen, maar ik ben blij dat we een extra hulpmiddel hebben."

Steeds meer geweld

Directeur sociale veiligheid bij NS, Itai Birger, zegt dat het uitdelen van wapenstokken aan NS-personeel noodzakelijk is in een samenleving die volgens hem steeds verder verhardt. "De maatschappij verandert en dat zien wij ook terug op de stations en in de trein. Wij moeten daarom alle middelen onderzoeken die mogelijk kunnen bijdragen aan de veiligheid van onze collega's."

De cijfers lijken het verhaal van Birger te bevestigen. NS-medewerkers maakten vorig jaar 1132 keer melding van agressie, het jaar daarvoor was dat 1095. Daarnaast waren NS-boa's in 2025 11 procent vaker betrokken bij incidenten met fysieke en verbale agressie. De NS wijst erop dat boa's worden ingezet op situaties die vaak al geëscaleerd zijn.

Daartegenover staat dat hoofdconducteurs en machinisten vorig jaar juist minder met geweldsincidenten te maken hadden.

Verdeeldheid binnen de NS

De NS benadrukt dat het bewapenen van het personeel geen makkelijk besluit is geweest. Het leidt volgens Birger ook tot enige verdeeldheid binnen het bedrijf. "Ik vind deze stap best confronterend. Wij zijn een spoorbedrijf: wij vervoeren mensen van A naar B. Het is best heftig dat je naar een middel als een wapenstok moet grijpen. Dat is niet iets waar onze collega's van denken: dat is waar ik aan dacht toen ik hier kwam solliciteren."

Zowel voor- als tegenstanders van de wapenstok doen mee aan de proef, zegt Birger.

Vanwege grote drukte krijgt niet iedere nieuwe asielzoeker die zich in Ter Apel meldt meer een plek. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) voert een gecontroleerde toegang in bij de opvanglocatie.

De locatie zit al langere tijd vol. Dat komt doordat er op andere locaties te weinig opvangplekken zijn om bewoners uit Ter Apel onder te brengen, zegt het COA.

Op dit moment verblijven er meer dan 2300 mensen, terwijl het maximum 2000 is. Het is het hoogste aantal sinds september 2024. "Bij zulke aantallen kunnen we niet meer instaan voor de veiligheid en leefbaarheid voor onze bewoners en medewerkers", aldus het COA.

De dienst zegt dat de kwetsbaarste asielzoekers worden toegelaten. "Het is pijnlijk om het besluit te moeten nemen om niet alle mensen die zich melden in Ter Apel binnen te laten", zegt bestuursvoorzitter Joeri Kapteijns. "Er zijn veel te weinig opvangplekken elders in het land om bewoners uit Ter Apel onder te brengen. Hiervoor zijn we afhankelijk van gemeenten."

Woningnood

Volgens het COA verblijven er 19.000 mensen met een verblijfsvergunning in opvanglocaties. Zij zijn erkend als vluchteling en mogen dus in Nederland blijven. Maar door woningnood is er geen huis beschikbaar voor ze. Daardoor worden er plekken in asielzoekerscentra bezet gehouden die dus niet vrijkomen voor nieuwe asielzoekers.

Ook wordt volgens het COA het tekort aan opvangplekken groter, doordat meer locaties worden gesloten dan geopend.

In 2022 sliepen honderden mensen per nacht op het gras buiten bij het aanmeldcentrum omdat er geen plek meer binnen was. Om dat scenario te voorkomen zijn er de afgelopen jaren tijdelijke opvanglocaties geopend, maar die zijn gesloten.

Dwangsommen

Ter Apel heeft al meerdere keren te maken gehad met een overvol aanmeldcentrum. De gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, spande in 2023 een rechtszaak aan tegen de dienst en won die. Het COA moet voor elke nacht dat het maximumaantal asielzoekers is overschreden, een dwangsom betalen.

Die was eerst 15.000 euro maar sinds oktober 2024 is dat bedrag verhoogd naar 50.000 euro. De rechter stelde ook een maximum in van 5 miljoen euro, dat werd afgelopen maart werd bereikt.

Burgemeester Velema van Westerwolde had gehoopt op een andere uitkomst en noemt de situatie tegen RTV Noord "buitengewoon frustrerend". Dat geldt volgens hem niet alleen voor de gemeente en haar inwoners, maar ook voor de medewerkers van het COA en de inwoners van Ter Apel.

"Het is een trieste constatering. Ook het feit dat de rest van Nederland zo bang en onzeker is om asielopvang te organiseren". De gemeente gaat zich volgens de burgemeester "voorbereiden op een ingewikkelde periode".

Ook minister Van den Brink van Asiel en Migratie is teleurgesteld dat gemeenten te weinig doen aan de noodopvang van asielzoekers. Twee maanden geleden had de minister al een oproep gedaan om mee te werken maar dat heeft volgens hem "helaas onvoldoende resultaat" gehad.

Enige aanmeldcentrum

Gisteren werd al gemeld dat er gevreesd werd dat de druk op Ter Apel de komende maand zal toenemen. Betrokkenen in de asielketen zeiden tegen de NOS dat ze bang zijn voor chaotische situaties, vooral omdat vanaf 12 juni Ter Apel het enige aanmeldcentrum in Nederland zal zijn voor asielzoekers.

Door het ingaan van het Europees migratiepact komt er een nieuw aanmeldsysteem. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) vindt dat een dusdanig grote technische verandering dat die voorlopig alleen in Ter Apel wordt toegepast.

De Chinese president Xi Jinping heeft vandaag de Russische president Vladimir Poetin ontvangen in Peking. De ontmoeting moet de banden tussen beide landen bestendigen en vindt plaats vlak na een bezoek van de Amerikaanse president Donald Trump aan China.

Xi ontving Poetin met een ceremonie in de Grote Hal van het Volk. Daarna volgden bilaterale gesprekken tussen Russische en Chinese delegaties. Later vandaag worden ook samenwerkingsovereenkomsten ondertekend.

Kremlinadviseur Joeri Oesjakov zei eerder dat er geen verband bestaat tussen de bezoeken van Trump en Poetin aan China. Volgens hem werd Poetins reis enkele dagen na een videogesprek tussen Xi en Poetin in februari al afgesproken.

Tijdens het bezoek spreken de leiders onder meer over energie, veiligheid en de onderlinge betrekkingen. Chinese staatsmedia melden dat beide landen hebben ingestemd met een verlenging van een 'vriendschapsverdrag' dat oorspronkelijk in 2001 werd ondertekend.

De ontvangst van president Poetin werd gelijk aan de ontmoeting met president Trump, groots aangepakt:

China is veruit de belangrijkste handelspartner van Rusland geworden, zeker sinds de uitbreiding van de oorlog in Oekraïne. De Europese Unie heeft inmiddels twintig sanctiepakketten ingevoerd, waarmee Rusland economisch geraakt wordt.

Peking zegt neutraal te zijn in de oorlog. Het onderhoudt ondanks sancties van de Verenigde Staten en Europa nauwe handelsrelaties met het Kremlin.

China is de grootste afnemer van Russische olie en gas. Volgens Oesjakov steeg de Russische olie-export naar China in het eerste kwartaal van 2026 met 35 procent. Rusland behoort volgens hem ook tot de grootste exporteurs van aardgas naar China, zei hij eerder deze week.

Correspondent China Gabi Verberg:

"Hoewel het bezoek van Poetin toevallig zo dicht op dat van Trump volgt, zal Trumps bezoek wel een belangrijk gespreksonderwerp zijn tussen Xi en Poetin. Poetin heeft zelf al aangegeven dat hij graag wil weten wat daar precies besproken is.

Het zwaartepunt van deze ontmoeting ligt waarschijnlijk bij handel, en dan vooral bij gas. Voor Rusland zou een akkoord over de Siberia 2-pijplijn daarom een belangrijke opsteker zijn. Dat is een pijplijn die van Rusland via Mongolië naar China loopt.

Daarover wordt al decennia onderhandeld, maar beide landen worden het maar niet eens over de prijs van het gas. Mogelijk komt daar na dit bezoek verandering in. Ook omdat Poetin met een grote handelsdelegatie van olie- en gasbedrijven naar China is gekomen.

Rusland heeft daarbij ook kaarten in handen. Voor China is het veiligstellen van olie- en gasleveringen steeds belangrijker geworden sinds het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten. Rusland verkocht sinds het uitbreken van dat conflict zo'n 35 procent meer olie aan China. Eerder werd het voor China ook al moeilijker om olie uit Venezuela te importeren. Daardoor wordt China steeds afhankelijker van Russische energie.

Daarnaast speelt ook het Noordpoolgebied mee. China vindt dat het als wereldmacht een rol moet hebben in het Arctisch gebied, bijvoorbeeld op het gebied van grondstoffen, onderzoek en scheepvaart. Alleen ligt China geografisch natuurlijk niet in de buurt van de Noordpool. Daarvoor heeft het Rusland nodig als toegangspoort. Dat geeft Poetin in de onderhandelingen ook extra invloed."

Xi zei bij de opening van het overleg dat China en Rusland zich moeten richten op een langetermijnstrategie en moeten werken aan een "eerlijker en redelijker systeem van mondiaal bestuur". Volgens Xi hebben beide landen hun relatie kunnen verdiepen dankzij "politiek wederzijds vertrouwen en strategische samenwerking".

Poetin zei dat Rusland een betrouwbare energieleverancier blijft, ondanks de onrust in het Midden-Oosten. "Zelfs tegen de achtergrond van ongunstige externe factoren blijven onze samenwerking en economische banden zich positief ontwikkelen", aldus Poetin. De Russische president zei daarnaast dat hij Xi heeft uitgenodigd om volgend jaar Rusland te bezoeken.

Militairen getraind in China

Dat China nog altijd neutraal zegt te zijn in de oorlog in Oekraïne, wordt steeds minder geloofwaardig. Al sinds het begin van de oorlog worden Chinese onderdelen teruggevonden in Russische wapensystemen op het slagveld.

Daarnaast zijn de militaire oefeningen tussen China en Rusland de afgelopen jaren flink toegenomen, vooral op zee. Volgens documenten van Europese inlichtingendiensten, waar persbureau Reuters gisteren over berichtte, zijn vorig jaar ook ongeveer 200 Russische militairen in China getraind.

Het Europees Parlement en de regeringen van de EU-landen hebben vannacht een compromis bereikt over het tien maanden geleden gesloten handelsakkoord met de Verenigde Staten. Trump dreigde opnieuw de importheffingen te verhogen als de EU niet voor 4 juli de gemaakte afspraken met de Amerikanen zou nakomen. Nu er een akkoord ligt, lijkt de EU die deadline te gaan halen.

Het Europees Parlement wilde graag extra clausules inbouwen voor het geval Trump zich niet aan de afspraken van het akkoord zou houden of opnieuw zou dreigen met het innemen van Groenland of ander gebied van Europese landen.

De Europese Commissie en verschillende lidstaten vreesden met te veel nieuwe clausules een tegenreactie bij de Amerikanen uit te lokken en zo het met pijn en moeite tot stand gekomen handelsakkoord op het spel te zetten. Zij wilden daarom dat de afspraken met de Amerikanen zo snel mogelijk worden nagekomen.

Vannacht rond 02.00 uur bereikten de onderhandelaars namens het parlement, de lidstaten en de Commissie een compromis. Afgesproken is dat de Europese Commissie een verlaging van heffingen voor de Amerikanen kan terugdraaien wanneer de VS zich niet aan het akkoord houdt of op een andere manier de handelsrelatie met de EU verstoort. Een Groenlandclausule, zoals gewenst door het parlement, staat niet in het compromis.

Groenland

De VS en de EU spraken tien maanden geleden af dat de Amerikanen een algemene importheffing van 15 procent gaan rekenen voor de meeste producten die vanuit de Europese Unie worden geïmporteerd; veel heffingen waren nog hoger. Dat percentage geldt onder meer voor Europese auto's. Andersom schrapt de EU importheffingen voor de meeste industriële goederen uit de VS. Daarnaast worden ook heffingen voor verschillende visserij- en landbouwproducten gunstiger voor de Amerikanen.

Om aan EU-zijde de heffingen voor de Amerikanen te verlagen, is er wetgeving nodig. Maar het Europees Parlement weigerde lang met die wetgeving in te stemmen. Redenen waren Trumps dreiging om Groenland in te nemen en een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof. Dat hof zette in februari een streep door de Amerikaanse importheffingen vanwege het ontbreken van een goede juridische onderbouwing.

Staal- en aluminiumproducten

De onderhandelaars spraken vannacht ook af dat de Commissie maatregelen kan nemen wanneer de VS niet voor het einde van dit jaar de heffingen op staal- en aluminiumproducten verlaagt. Voor veel van die producten zijn die heffingen nu veel hoger dan 15 procent.

Ook werden ze het eens over een einddatum voor de lagere heffingen op industriële goederen en landbouwproducten. De verlaagde heffingen gelden tot eind 2029, niet toevallig na deze presidentstermijn van Trump. Het Europees Parlement had liever een eerdere einddatum gezien. Al in 2028.

Ten slotte zijn er afspraken gemaakt over marktverstoringen. Als de import van een product uit de VS door de lagere heffingen zo erg toeneemt dat het producenten in de EU in de problemen brengt, kan de Europese Commissie maatregelen nemen.

Trump ongeduldig

Trump liet al meerdere malen zijn ongeduld blijken over de duur van het proces. Eerder deze maand gaf hij de EU, na een telefoongesprek met Commissievoorzitter Von der Leyen, een deadline. Als de EU op 4 juli de heffingen op Amerikaanse producten niet volgens de afspraken verlaagt, zullen de heffingen op producten uit de EU "onmiddellijk stijgen", dreigde de Amerikaanse president op zijn sociale medium Truth Social. Zo zei Trump de heffing op auto's alweer te willen verhogen van 15 naar 25 procent.

Nu er een compromis ligt, moeten het Europees Parlement en de lidstaten nog wel formeel stemmen over de afspraken. De stemming van het parlement zal waarschijnlijk volgende maand in Straatsburg plaatsvinden. Als een meerderheid instemt, kan de EU voor de deadline van Trump de heffingen voor de Amerikanen verlagen.

In Syrië staat het eerste kopstuk van het Assad-regime voor de rechter, anderhalf jaar na de val van het regime. Heel het land kan meekijken met de berechting van Atef Najib, een neef van de gevluchte Syrische president, die verantwoordelijk wordt gehouden voor onder meer marteling en massamoord. De zaak kan de eerste stap zijn in de zoektocht naar gerechtigheid.

Najib was het hoofd van de veiligheidsdiensten in Deraa, een stad in het zuiden van Syrië waar in 2011 de protesten tegen het regime begonnen. Hij en vele andere leiders binnen het leger en de veiligheidsdiensten kregen tijdens de burgeroorlog de vrije hand om misdaden te plegen, als de Assad-dynastie maar zou overleven.

De veiligheidschef, die zichzelf god in Deraa noemde, is nu publiekelijk te zien in een kooi in de rechtbank, in een gestreept gevangenispak. "De dag is gekomen", was een van de slogans die Syriërs vorige maand scandeerden bij de eerste openbare zitting. De rechtbank stond vol met nabestaanden van mensen die door Najib gemarteld en vermoord zijn.

Symbolisch

De zaak, die deze week voor de derde keer behandeld werd, wordt gezien als historisch. Dat zo'n grote naam en een familielid van de gevluchte president als eerste terechtstaat, is ook symbolisch. De regering zegt werk te maken van het opsporen van beulen, maar onder veel Syriërs is er frustratie dat na de machtswisseling nog niemand is veroordeeld en daders vrij rondlopen.

"De meeste Syriërs willen dat het recht zegeviert en dat de onderdrukking waaronder ze geleden hebben erkend wordt. Overgangsinstituties zijn daarin heel belangrijk", zegt Brigitte Herremans, Syriëkenner en onderzoeker aan de Universiteit Gent. "De vreugde over de val van het Assad-regime begint weg te ebben. De wonden kunnen niet helen zolang die gerechtigheid niet komt."

Met het berechten van Najib wil de nieuwe regering het signaal geven dat zij wel degelijk bezig is met het opsporen en berechten van daders. Vorige maand werd Amjad Youssef, een voormalige inlichtingenofficier opgepakt. Hij is een belangrijke dader van het bloedbad in Tadamon, een wijk in Damascus, waar op beeld is vastgelegd dat hij burgers in een kuil duwt, executeert en in brand steekt.

Eerder nog verleende de nieuwe regering onder leiding van president al-Sharaa amnestie aan militieleider Fadi Saqr in ruil voor contacten met het oude Assad-regime, wat tot grote verontwaardiging leidde. Ook hij wordt verantwoordelijk gehouden voor executies in Tadamon. Men vreesde dat dit met meer beruchte beulen zou gebeuren, hoewel in de loop van de jaren grote hoeveelheden bewijs zijn verzameld.

"De nieuwe regering lijkt niet zo geïnteresseerd in gerechtigheid, maar focust zich vooral op de economie en het binnenhalen van deals met de Golfstaten", zegt Herremans. De regering hoopt op deze manier de fragiele stabiliteit in het land te bewaren. Bovendien heeft de Syrische overheid beperkte middelen om de vele duizenden daders te arresteren en berechten.

Doodstraf

Er zijn ook mensenrechtenexperts die vinden dat de behandeling van de zaak tegen de neef van Assad te vroeg komt. Het oude wetboek is nog van kracht, dat het internationaal recht niet onderschrijft en daardoor oorlogsmisdaden of misdaden tegen de menselijkheid niet erkent. Er moet een overgangswet komen, maar die is nog niet door het parlement goedgekeurd.

Mensenrechtenorganisaties waarschuwen niet de doodstraf uit te voeren, wat onder het huidige rechtssysteem wel mogelijk is. Zij roepen op internationale wetten te respecteren en als land een nieuwe weg in te slaan. Bovendien zou met de executie van Najib een schat aan informatie verdwijnen, die tot nieuwe zaken zou kunnen leiden.

"Misschien dat deze daders op een dag gaan praten", zegt Herremans. "Bestraffing is essentieel, maar waarheidsvinding is dat ook."