NOS Nieuws - Algemeen

Een Duitse vrouw die vorig jaar vijftien mensen neerstak op het centraal station in Hamburg, wordt voor onbepaalde tijd opgenomen in een psychiatrische kliniek. Dat heeft de rechtbank in Hamburg bepaald.

Volgens de rechter lijdt de 40-jarige vrouw aan paranoïde schizofrenie, een psychische aandoening waardoor iemand onder meer stemmen hoort. Ook zou ze een vertekend beeld van de werkelijkheid hebben. De rechtbank gaat ervan uit dat de vrouw ontoerekeningsvatbaar was ten tijde van de mesaanval.

De vrouw was een dag voor de steekpartij ontslagen uit een psychiatrische kliniek. Sinds oktober 2024 had ze geen woon- of verblijfplaats. Ze werd opgenomen in een kliniek in Bremerhaven nadat ze hulpeloos was gevonden.

Bijl

De rechtbank acht bewezen dat de vrouw op 23 mei vorig jaar op het perron in Hamburg willekeurig op reizigers instak. Vijftien mensen liepen ernstige verwondingen op en drie anderen raakten indirect gewond doordat ze bijvoorbeeld vielen. Eén vrouw moest met spoed worden geopereerd en werd in een kunstmatige coma gebracht. Alle slachtoffers verkeren nu buiten levensgevaar.

De rechter zei vandaag dat hulp aan mensen met psychische problemen in Duitsland hard nodig is. "We hebben nauwelijks mogelijkheden om psychisch zieke mensen op te sluiten en hen te helpen, totdat ze zo'n ernstige daad begaan."

In de jaren voorafgaand aan de mesaanval was de vrouw 32 keer in een psychiatrische inrichting opgenomen, melden Duitse media. Ook had ze eerder haar vader aangevallen met een schaar en was ze in februari 2024 opgepakt omdat ze een bijl bij zich had in de trein.

De Amerikaanse ambassade heeft de inhoud van twee vervangende informatiepanelen voor de Amerikaanse begraafplaats Margraten gedeeld, ruim twee maanden na de commotie rond het weghalen van de oude panelen. Een ervan wordt morgen in het bezoekerscentrum geplaatst. Het tweede, een digitaal paneel, volgt op een later moment.

De twee nieuwe informatiepanelen werden vandaag op de Amerikaanse ambassade in den Haag aan de pers getoond door ambassadeur Joe Popolo, de Amerikaanse schrijver Robert Edsel en Thomas Spoehr van de American Battle Monuments Commission (ABMC).

Eind vorig jaar ontstond er flinke commotie, zowel in Nederland als onder Amerikaanse veteranen, toen twee andere panelen bleken te zijn weggehaald door ABMC, die alle 26 overzeese Amerikaanse begraafplaatsen beheert.

Die borden hingen er pas een jaar en belichtten onder meer de rol van zwarte soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog en het racisme waar ze in het leger en thuis mee te maken kregen. Ze werden weggehaald enkele maanden na het aantreden van president Trump. Interne e-mails van de ABMC wijzen erop dat het anti-diversiteitsbeleid van de nieuwe president de aanleiding was.

'Ontering'

Veteraan Robert Gray sprak toen over "totale ontering" en wees erop dat het grootste deel van de begraafplaats met ruim 8000 graven is aangelegd door Afro-Amerikanen. De provincie Limburg riep de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Joe Popolo, op de panelen terug te plaatsen.

Dat gebeurt niet. In plaats daarvan komen er twee nieuwe informatieborden. Een daarvan, over een zwarte soldaat die is omgekomen tijdens de oorlog, wordt vervangen door een digitaal paneel. Dat gaat over tien militairen, onder wie twee van Afro-Amerikaanse afkomst.

De nieuwe panelen:

Het andere nieuwe paneel vervangt het bord over segregatie in het Amerikaanse leger in de oorlog. In dat leger waren zwarte en witte militairen gescheiden. Zwarte militairen kregen andere, vaak ondersteunende functies. In dat licht moet ook hun rol bij het delven van de graven worden gezien, en die context ontbreekt op het nieuwe paneel.

Segregatie wordt niet meer genoemd. Er wordt nog wel vermeld dat zwarte Amerikanen meehielpen bij de aanleg van de begraafplaats, maar zonder de context die het oude paneel wel gaf.

Uitvoerend ABMC-directeur Thomas Spoehr zei tijdens de persconferentie dat dat een bewuste beslissing is. "Een bezoekerscentrum op een begraafplaats is geen algemeen historisch museum", zei hij.

"Onze taak in dat bezoekerscentrum is het verhaal te vertellen van de soldaten en de offers die zij gebracht hebben. Racisme en segregatie zijn belangrijke onderwerpen waarover gepraat moet worden. Maar het maakt geen deel uit van onze missie bij het ABMC in ons bezoekerscentrum. Dat is de taak van een ander soort museum", aldus Spoehr.

Verwijzing naar inclusiviteit verboden

Hij ging ook ook kort in op de vraag wat tot die beslissing heeft geleid. Uit interne mails van de ABMC bleek in december dat toenmalig ABMC-voorzitter Charles Djou in maart vorig jaar ingreep in Margraten na een een decreet van president Trump dat 'discriminerende gelijkheidsideologie' moest tegengaan. Elke verwijzing naar diversiteit, gelijkheid en inclusiviteit werd door Trump verboden. Djou liet de panelen verwijderen "om boosheid van de regering te vermijden", schreef hij in een mail.

Spoehr ontkende tijdens de persconferentie dat het anti-diversiteitsbeleid van Trump invloed op die beslissing had gehad. "De ABMC heeft geen externe richtlijnen of zelfs maar suggesties ontvangen van iemand boven ons. Het was de beslissing van onze vorige secretaris om dat paneel toe te voegen, en om het in maart 2025 weer te verwijderen. Dat was een interne beslissing."

Spoehr verwijst daarmee naar Charles Djou, die nog door president Biden was benoemd. Hij vertrok bij de ABMC enkele weken nadat de panelen waren verwijderd. Waarom Djou die beslissing had genomen kon Spoehr niet zeggen, eraan toevoegend dat hij "niet in zijn hoofd kon kijken".

Gesprekken tussen de Europese Unie en India over een vrijhandelsdeal zijn - bijna twintig jaar na het begin van de onderhandelingen - de laatste fase ingegaan. EU-vertegenwoordigers Von der Leyen en Costa waren in India eregasten bij de jaarlijkse Dag van de Republiek-viering.

De ere-uitnodiging voor die viering wordt in India als een belangrijk teken gezien voor de koers van het buitenlandbeleid. Het is geen geheim dat door het vastlopen van de onderhandelingen met de Verenigde Staten een deal met de Europese Unie voor India opeens veel urgenter is geworden.

"De timing is cruciaal, aangezien niet alleen India, maar ook andere Aziatische landen hun export willen diversificeren en minder afhankelijk willen worden van de VS", zegt Deepali Bhargava, Azië-analist bij ING. Door de exportmarkt succesvol uit te breiden, weg van de VS, is de Indiase export afgelopen jaar met ongeveer 20 procent gegroeid.

India is zwaar getroffen door de sancties die de Amerikaanse president Trump oplegde voor de handel in Russische olie. Het land heeft te maken met de hoogste invoerheffingen: 50 procent. Vooral de export van textiel, juwelen en garnalen werd daardoor opgeschud, maar de klap die verwacht werd, bleef uit. Dat geeft hoop en zelfvertrouwen in India.

Sterke productieketen

Bij de EU-India-top morgen wordt de aankondiging over het afronden van de onderhandelingen verwacht. "Een van de dingen die ik hoop te zien in deze deal is een verlaging van Indiase importheffingen op ruwe materialen en productiecomponenten", zegt econoom en politiek wetenschapper Pushan Dutt.

Economen wijzen er vaker op dat India een belangrijke stap in de economische ontwikkeling van een landbouw-afhankelijke samenleving naar service-industrie heeft overgeslagen. Om een grote jonge beroepsbevolking werk te kunnen bieden, moet India meer in eigen land gaan maken. Een voorbeeld is de iPhone-productie, die steeds meer van China naar India verschuift.

Traditioneel heeft India de eigen markt altijd willen beschermen door hoge importheffingen en strenge importregels op te werpen. De afgelopen jaren is die strategie veranderd en heeft India meerdere handelsdeals gesloten met bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Arabische Emiraten.

"Het geeft India de kans om een sterkere positie te verkrijgen binnen de wereldwijde productieketens", zegt Dutt. Hij benadrukt dat techbedrijven niet genoeg banen creëren voor een lager geschoold deel van de Indiase bevolking, maar een grotere maak-economie kan dat wel.

Franse wijn

Ook voor de Europese Unie is diversificatie, het wedden op meer paarden, een belangrijke drijfveer achter deze vrijhandelsdeal. Hoewel India van ver moet komen, zou het land in de toekomst kunnen uitgroeien tot alternatief voor Chinese chipfabrikanten.

Het akkoord raakte ruim tien jaar uit zicht. Om de gesprekken te reanimeren, moesten onderhandelaars van de Europese Unie wel wat concessies doen. De verlaging van heffingen op landbouwproducten als graan of melk is voor India onbespreekbaar. Nu die compleet van tafel zijn gehaald, lijkt de weg vrij voor meer Europese export naar India.

Daarbij kan de koopkracht van de groeiende Indiase middenklasse een interessante afzetmarkt opleveren voor bijvoorbeeld Franse wijnen of Duitse auto's. Op laatstgenoemde geldt op dit moment nog een importheffing van zo'n 100 procent.

Meer dan handelsovereenkomst

Het zal waarschijnlijk een groot deel van het Indiase publiek in New Delhi ontgaan zijn, maar tijdens de parade ter viering van de Indiase republiek vandaag werd de Europese Unie ook militair vertegenwoordigd. Hoewel de EU geen leger heeft, reden drie mannen in twee jeeps mee, met daarop vlaggen die militair personeel van de EU vertegenwoordigen.

"Het gaat ook om samenwerking op militair gebied", zegt econoom Bert Burger, gespecialiseerd in de regio Azië-Pacific. "Zo kijkt men naar mogelijkheden voor Indiase participatie bij Europese defensie-initiatieven, waarmee India de afhankelijkheid van Rusland vermindert."

Deze kleine bedrage aan het twee uur durende spektakel staat voor de mogelijke militaire samenwerking die India en de EU zeggen te onderzoeken. Die zou naast de vrijhandelsdeal moeten bestaan. Ook wordt er gesproken over een mobiliteitspact waardoor mensen gemakkelijker moeten kunnen reizen tussen de Europese Unie en India.

"India en de EU willen beide met deze deal vooral strategische autonomie en economische weerbaarheid ontwikkelen", zegt Burger.

Het politieke signaal is sterk. Beide partijen noemen de overeenkomst de 'moeder aller handelsdeals'. Wat deze voor een kwart van de wereldbevolking zal opleveren, moet duidelijker zijn als de handtekeningen daadwerkelijk gezet zijn. Mogelijk kan dat nog duren tot het eind van dit jaar.

In Mozambique zijn 700.000 mensen getroffen door hevige overstromingen die het land teisteren. Meer dan de helft van hen is kind, zeggen VN-organisatie Unicef en het Wereldvoedselprogramma.

Bijna drie weken van hevige regenval, verergerd door doorgebroken dammen, hebben een spoor van vernieling achtergelaten op landbouwgrond. De stad Xai-Xai, ten noorden van de hoofdstad Maputo, behoort tot de zwaarst getroffen gebieden. De snelwegen naar Maputo zijn onbegaanbaar.

"Ik geef niet op", zegt winkelier Justino Zita in Maputo tegen persbureau Reuters. Hij waadt door het bruine water dat zijn winkel heeft overstroomd en zijn levensonderhoud heeft verwoest. "Maar we zullen het moeilijk krijgen."

Hulporganisaties hebben gewaarschuwd voor een verhoogd risico op cholera-uitbraken en honger, nu tienduizenden mensen zijn afgesneden van veilig drinkwater en voedsel. Cholera is een diarreeziekte die vooral wordt overgedragen via vervuild drinkwater of voedsel.

De schade door de overstromingen is groot:

Door de overstromingen zijn in Mozambique sinds het begin van de regentijd vorig jaar meer dan honderd mensen omgekomen en zeker 44 zorginstellingen verwoest. Lokale autoriteiten verwachten dat deze aantallen nog verder zullen oplopen, in wat zij omschrijven als de ergste overstromingen in Mozambique sinds 2000. Toen kwamen 700 mensen om het leven.

"Voor mij is dit de eerste keer dat ik een ramp van deze omvang meemaak. Ouderen zeggen dat een soortgelijke ramp plaatsvond in de jaren 90," zegt een bewoner in het noorden van Maputo tegen de BBC. Reddingswerkers uit Brazilië, Zuid-Afrika en het VK zijn te hulp geschoten om mensen uit bomen en van daken te redden.

Unicef zegt dat in Mozambique zeker 50.000 mensen noodgedwongen hun huis hebben moeten verlaten. Zij worden opgevangen in tijdelijke onderkomens, zoals kerken en scholen.

Krokodillengevaar

In Xai-Xai hebben lokale autoriteiten gewaarschuwd voor krokodillen, nu het water zich verder verspreidt en naar hoger gelegen gebieden stroomt. Zij roepen mensen op stilstaand water te vermijden, omdat krokodillen daar graag in zwemmen.

"De waterstanden blijven maar stijgen en bereiken stedelijke of dichtbevolkte gebieden", zei Paola Emerson, hoofd van het VN-noodhulpbureau OCHA in Mozambique, na een bezoek aan de stad. "De krokodillen die normaliter in de Limpopo-rivier leven, worden meegesleurd. Dat is een zorg."

De Limpopo stroomt vanuit Zuid-Afrika via Mozambique naar de Indische Oceaan. Ook het zuiden van Zuid-Afrika heeft te maken met de overstromingen door rivieren die buiten hun oevers treden. Afgelopen maand hebben de overstromingen daar al aan zo'n dertig mensen het leven gekost.

Door de overstromingen heeft ook het wereldberoemde Krugerpark schade opgelopen, die wordt geschat op zeker 30 miljoen dollar. De Zuid-Afrikaanse minister van Klimaat verwacht dat de herstelwerkzaamheden nog jaren gaan duren. Delen van het park zijn gesloten.

Ook in Zimbabwe zijn huizen verwoest en is infrastructuur, zoals wegen, bruggen, scholen en gezondheidszorgvoorzieningen, beschadigd. Zeker zeventig mensen kwamen om het leven.

Huiseigenaren in Mijdrecht kunnen hun goedkope starterswoning met veel meer winst doorverkopen dan de bedoeling was. Dat komt door een fout van de gemeente.

Een paar jaar geleden werden in Mijdrecht 24 starterswoningen van maximaal 40 vierkante meter gebouwd. Ze waren bedoeld voor jonge bewoners en de maximale koopprijs zou tussen de 160.000 en 180.000 euro liggen, afhankelijk van het moment van de aankoop.

Om te voorkomen dat de woningen snel en met veel winst zouden worden doorverkocht, moesten kopers zich houden aan één regel. Wie de woning het eerste jaar verkocht, moest 100 procent van de overwaarde afstaan aan de gemeente. Dat percentage zou jaarlijks met 5 procent verminderen en na tien jaar zou de regeling vervallen.

Boven de maximale prijs

Dat liep in de praktijk anders. De aanschafprijs van de woningen steeg naar bijna 200.000 euro - en dat was op dat moment de grens voor sociale koop. Maar daarmee waren de kopers nog niet klaar. De woningen kwamen zonder keuken, badkamer en warmtepomp. Die moesten ze verplicht aanschaffen via de ontwikkelaar, en zo kwam het bedrag toch boven de 200.000 euro uit.

"Het bedrag kwam hoger uit dan de grens voor sociale koopwoningen op dat moment", zegt CDA-raadslid Rody van der Pouw-Kraan tegen RTV Utrecht. Omdat de woningen dus niet langer onder de definitie van sociale koop vallen, is de regeling van de overwaarde niet meer juridisch houdbaar.

De gemeenteraad van De Ronde Venen had eerder te horen gekregen dat de verplichte afbouwpakketten inbegrepen waren bij de koopprijs. Dat bleek niet het geval, het college heeft de raad daar verkeerd over geïnformeerd.

'Echt overwaarde nodig'

Bewoner Ramon van Gasteren (35) kocht zijn woning in 2023 voor in totaal 237.000 euro. Op dat moment was hij vrijgezel en had hij geen plannen om snel weg te gaan, en hij had daarom geen problemen met de regel van de winst bij verkoop. Maar inmiddels is hij getrouwd en woont hij samen. De woning van 40 vierkante meter werd te klein, maar verkopen was financieel onaantrekkelijk. "Zeker als je wat groters wil kopen, heb je echt overwaarde nodig", aldus Van Gasteren.

Hij schakelde een jurist in om te kijken naar de papieren. En inderdaad: de woningen waren duurder uitgevallen, dus mocht de gemeente geen overwaarde opeisen. Zo kon Van Gasteren zijn woning verkopen voor 280.000 euro, de overwaarde mocht hij zelf houden.

Sindsdien hebben meer buren hun huis te koop gezet. Een buurvrouw van Van Gasteren kreeg er bijvoorbeeld zo'n 320.000 euro voor.

Landen aan de Noordzee gaan gezamenlijk militaire oefeningen houden en samenwerken met de NAVO om de energie-infrastructuur beter te beschermen. Dat hebben tien regeringsleiders afgesproken op de derde Noordzeeconferentie in Hamburg. Het gaat om de bescherming van elektriciteitskabels, transformatorplatforms, aardgasleidingen en internetverbindingen.

De afgelopen jaren zijn er steeds vaker verdachte Russische schepen gesignaleerd op de Noordzee, die de energie-infrastructuur in kaart brengen. Er zijn ook al daadwerkelijk internetkabels kapotgemaakt, sabotage waarvan Rusland verdacht wordt. Ook werd ter hoogte van het Deense eiland Bornholm de Nord Stream 2-gaspijpleiding tussen Rusland en Duitsland opgeblazen.

Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen, België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, IJsland, Luxemburg en de Europese Commissie willen de kabels en leidingen daarom nu beter gaan beschermen.

Onafhankelijk door windparken

Europa wil zo snel mogelijk onafhankelijk worden van andere landen voor de energievoorziening. Het wil daarom haast maken met de bouw van windparken op de Noordzee. Eerder was Europa voor een groot deel afhankelijk van Russisch gas, nu komt een flink deel van het gas in vloeibare vorm (lng) uit de Verenigde Staten.

Om onafhankelijker te worden, moet de aanleg van windparken worden versneld. Daarnaast willen de landen meer samenwerken bij de aanleg van elektriciteitskabels en transformatorplatforms. Eerder spraken de Noordzeelanden al af om voor 300 gigawatt aan windparken aan te leggen, nu willen ze de aanleg van een derde hiervan versnellen met behulp van de Europese Investeringsbank.

Op dit moment dreigt de bouw van windparken vertraagd te worden omdat energiebedrijven de risico's te groot vinden. Dat komt door verhoogde kosten en onduidelijkheid over de toekomstige afname van de industrie. Nederland geeft daarom vanaf dit jaar weer subsidie aan de bouw van windparken op zee, waar dat de afgelopen jaren niet nodig was.

Meer energie van de Noordzee

Windparken moeten niet alleen verbonden worden met het land dat ze laat bouwen, maar ook met andere landen. De elektriciteit kan dan afgevoerd worden naar het land waar de vraag het grootst is. Hierdoor zijn er volgens de netbeheerders minder gascentrales nodig die als back-up dienen voor het geval er in een land even iets minder duurzame energie wordt opgewekt.

Voor het eerst zijn er ook afspraken gemaakt over gezamenlijke financiering van de aanleg van kabels en platforms. Nederland investeert daar de komende jaren vele tientallen miljarden euro's in, maar een flink deel van de opgewekte elektriciteit komt in Duitsland terecht. Duitsland zou daarom bijvoorbeeld ook mee moeten betalen aan de kabels voor de Nederlandse windparken.

De Noordzeelanden worden steeds afhankelijker van de Noordzee als energiebron en Rusland ligt op de loer. Het opblazen van gaspijpleidingen en doorknippen van elektriciteitskabels zou een flink deel van Europa in de toekomst in de kou en het donker kunnen zetten. Daarom moet die infrastructuur dus door onder meer de marine van de verschillende landen beter beschermd gaan worden. Via gezamenlijke oefeningen en samenwerking met de NAVO moet het risico op sabotage worden verminderd.

Vanaf dinsdag gaat KLM weer vliegen op de steden Dammam en Riyad in Saudi-Arabië. Voor Dubai en Tel Aviv, de andere bestemmingen waarop sinds vrijdag niet meer wordt gevlogen, worden "de mogelijkheden onderzocht", aldus de luchtvaartmaatschappij.

Vrijdag maakte KLM bekend voorlopig niet meer naar het Midden-Oosten te vliegen, vanwege "de geopolitieke situatie". Het besluit om nu wel weer op Saudi-Arabië te vliegen is genomen op basis van "de meest recente veiligheidsanalyse".

Wat de precieze aanleiding was voor de voorzorgsmaatregel werd niet bekend, maar vermoedelijk had het te maken met de protesten in Iran en de mogelijkheid dat de Amerikaanse president Trump besluit om daar militair in te grijpen. Naar eigen zeggen had Trump "een armada" aan schepen naar de regio gestuurd.

Dubai

Ook andere vliegmaatschappijen namen maatregelen en besloten vluchten te schrappen. Transavia stopte met vliegen van en naar Dubai en ook Air France, British Airways en Lufthansa annuleerden vluchten richting het Midden-Oosten.

Transavia meldde maandag dat de vluchten naar Dubai zeker tot en met woensdag niet doorgaan. Air France meldde afgelopen weekend al dat de vluchten op Dubai maandag weer hervat zouden worden.

De drie formerende partijen (D66, VVD en CDA) willen dat de dertien publieke omroepen in vier organisaties opgaan. Daarnaast moet er een taakomroep komen van NOS en NTR, zeggen zij in een commissiedebat.

GroenLinks-PvdA is ook voorstander van vier samenwerkingsorganisaties ('omroephuizen'). Daarmee zou er een Kamermeerderheid zijn voor het voorstel van de formerende partijen. GL-PvdA wil wel dat de aangekondigde bezuiniging van ruim 150 miljoen euro deels van tafel gaat.

'Bestuurlijke soap'

Het plan om de omroepen samen te laten gaan in "vier of vijf" omroephuizen werd vorig jaar gepresenteerd door toenmalig minister Eppo Bruins. Omdat de omroepen er afgelopen jaar zelf niet zijn uitgekomen, zijn veel politieke partijen in het commissiedebat kritisch op de huidige minister, Gouke Moes.

"Het is niet leuk om knopen door te hakken, maar wel belangrijk", zegt VVD-Kamerlid Claire Martens-America. "De minister neemt geen beslissing, dus doen wij het."

"Wat als een hervorming begon, is inmiddels een bestuurlijke soap", vindt ook Harmen Krul (CDA). "Het moet leiden tot helderheid en samenwerking, maar wat rest is een impasse."

VVD had het liefst drie omroephuizen, het CDA dacht meer aan vijf. Nu zijn ze samen met D66 dus uitgekomen op vier.

'Tranentrekkende persberichten'

De afgelopen maanden maakten verschillende omroepen bekend met welke programma's zij moeten stoppen, volgens hen vanwege de bezuinigingen. Het gaat bijvoorbeeld om Kassa en Studio Voetbal. Verschillende Kamerleden zijn kritisch op die besluiten, omdat ze vinden dat er ook nog andere opties zijn.

"Ze bespelen de publieke opinie door geliefde programma's te gijzelen, het is weinig fraai", vindt JA21-Kamerlid Nanninga. "Terwijl de bezuinigingen ook heel anders kunnen worden opgevangen."

"We worden maandelijks getrakteerd op tranentrekkende persberichten, waarin wordt aangekondigd dat programma's moeten stoppen", zegt ook Martens-America. "Maar het grote samenhangende plaatje van samenwerking, focus op kerntaken en minder management heb ik nog niet gezien."

Het nieuwe stelsel met de omroephuizen moet in 2029 ingaan. Het onderwerp ligt nog op tafel van de formerende partijen, dus mogelijk komen er andere veranderingen. D66, CDA en VVD verwachten hun plannen komende vrijdag te presenteren en moeten daarna nog op zoek naar meerderheden.

In Nederland rijdt nog maar 1,3 procent van alle vrachtwagens op elektriciteit, maar de druk wordt groter om dit snel te veranderen. Vanaf juli gaan transportbedrijven een heffing betalen voor rijden op Nederlandse wegen. Het is een extra prikkel om hun wagenpark versneld te vergroenen.

Een duwtje in de rug is de subsidie voor de aanschaf van deze elektrische vrachtwagens, de zogenoemde AanZET subsidie. Morgen opent er weer een nieuwe ronde. Afgelopen jaren was de pot vaak na enkele dagen al leeg, blijkt uit cijfers die NOS opvroeg bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Bij de vorige subsidieronde in het najaar van 2025 was de beschikbare 30 miljoen euro binnen de eerste dag toegekend. Een krappe 10 procent van de aanvragen is toen afgewezen omdat het geld op was. Ook bij alle voorgaande rondes, vanaf 2022, duurde het vaak maar een of twee dagen.

Deze ronde is er 78 miljoen beschikbaar en ook daar gaat veel belangstelling voor zijn, verwacht de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW). "Veel ondernemers zijn zich ervan bewust dat de komst van de vrachtwagenheffing impact heeft op de kosten van het transport. Het investeren in een elektrische vrachtwagen levert straks een forse besparing op in de heffing."

Hogere heffing bij diesel

Per 1 juli moeten vrachtwagens in Nederland een bedrag gaan betalen per gereden kilometer op bijna alle Nederlandse snelwegen. Hoe schoner het voertuig, des te lager dat bedrag.

Traditionele vrachtwagens op diesel gaan 20 cent per kilometer extra betalen door de heffing. Voor elektrische vrachtwagens ligt dit iets onder de 4 cent, het precieze bedrag verschilt per type vrachtwagen.

Eigenaren kunnen op de website van de RDW uitrekenen welk bedrag voor hen zal gaan gelden.

Brancheorganisatie Transport en Logistiek Nederland zegt dat de heffing transportbedrijven bezighoudt. "De subsidie helpt het verduurzamen, maar de pot moet groter en ook de problemen van een overvol stroomnet moeten worden opgelost."

Transportbedrijf Simon Loos heeft vanaf de start van de subsidie elke ronde het maximale aantal voertuigen ingeschreven, zegt wagenparkbeheerder Wim Roks. "Je bent een dief van je eigen portemonnee als je niet meedoet." Inmiddels is 10 procent van de vrachtwagens bij het bedrijf elektrisch, een deel daarvan met behulp van de subsidie. "Als je dit nu niet doet, ben je over een paar jaar niet meer relevant."

Wel heeft hij kritiek op de inrichting van de subsidie. Per dag kan hij maar voor twee vrachtwagens een subsidieaanvraag doen. Bovendien kunnen kleinere transportbedrijven, ook wel eenpitters genoemd, een maximum van 115.200 euro per vrachtwagen aan subsidie krijgen, terwijl voor een groot transportbedrijf dit maximum 43.900 euro is. "Het is voor ons een druppel op een gloeiende plaat. Maar je moet het wel doen, anders word je van alle kanten ingehaald."

Grotere subsidiepot

Uit een rondgang van de NOS blijkt dat transportbedrijven hun wagenpark graag verduurzamen, maar om in de toekomst concurrerend te blijven vinden ze dat er een hoger subsidiebedrag beschikbaar moet komen. De aanschafkosten van een elektrische vrachtwagen zijn doorgaans twee tot wel vier keer zo hoog als een die rijdt op fossiele brandstoffen.

Vanaf dit jaar gaat deze verhoging er ook komen, laat een woordvoerder van de RVO weten. De opbrengsten van de vrachtwagenheffing gaan namelijk deels terug in de pot voor het elektrificeren van vrachtwagens.

In de begroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staat dat de subsidie voor elektrische trucks de aankomende vijf jaar in totaal 980 miljoen euro bedraagt. Sinds de start in 2022 was dit alles bij elkaar 215 miljoen.

Partijen in de Tweede Kamer maken zich zorgen over de slagkracht van de politie nu de Nationale Politie voor dit jaar een tekort van 46 miljoen euro ziet aankomen. Dat bleek vandaag tijdens een overleg in de Kamer.

Demissionair minister Van Oosten (VVD) schreef de Kamer vorige week dat de korpsleiding om het gat te dekken niet aan bezuinigen op personeel ontkomt. Maar dat mag niet ten koste gaan van het blauw op straat, vindt de Kamer.

Een voorstel van GroenLinks-PvdA om het bedrag aan te vullen vanuit potjes uit de begroting die niet zijn opgemaakt zou weleens op een meerderheid kunnen rekenen. Maar het is nog onduidelijk of dat geld echt wel overblijft. Over het voorstel wordt pas in maart gestemd, het kan ook nog dat de formerende partijen voor die tijd met een ander plan komen.

De minister die er nu nog over gaat, Van Oosten, benadrukte dat wat hem betreft de "basisteams helemaal buiten beschouwing worden gelaten". Zo gaat de politie volgens hem niet korten op personeel dat belast is met noodhulp, de afhandeling van 112-meldingen en eerste hulp bij levensbedreigende situaties. De overheid komt dit jaar "niet aan het blauw op straat", zei hij.

Politie vroeg juist extra geld

Maar veel partijen vinden dat niet geruststellend genoeg. Bezuinigingen op ondersteunende diensten raken uiteindelijk wel degelijk ook de agent op straat, zei GroenLinks-PvdA-politica Mutluer.

De zorgen van Kamerleden worden nog eens versterkt omdat de politie vorig jaar zei dat er juist extra geld nodig is. In een gezamenlijk statement waarschuwden regioburgemeesters, het Openbaar Ministerie, de politie en de Centrale Ondernemingsraad dat er om de toenemende criminaliteit en onrust in de samenleving aan te kunnen 350 miljoen per jaar extra nodig is.

'Rek eruit'

VVD-Kamerlid Michon denkt dat er op het gebied van financieel beheer bij de politie nog veel verbeterd kan worden. Daar kreeg ze een weerwoord op van oud-politieman en vakbondsleider Struijs (50-PLUS). Sinds de start van de Nationale Politie is er volgens hem "veel gespendeerd" aan wat hij noemde het "bijhouden van de maatschappij". Er zijn meer verwarde mensen, veel meer criminaliteit en ook veel meer digitale fraude en criminaliteit waar de politie de handen vol aan heeft, betoogde hij.

Dat ontkende Michon niet, maar ze wees er ook op dat het budget de afgelopen jaren van ruim 5,5 miljard euro naar ruim 8,5 miljard is gegaan.

GroenLinks-PvdA ziet dat bij "ieder groot incident de basisteams worden leeggetrokken" en vreest dat de rek er al lang uit is. "Is de politie nog wel blij met de politiek?", vroeg Mutluer zich af.

Financiering 'ligt op formatietafel'

SP en D66 wezen erop dat het aantal zedenzaken enorm is toegenomen en veel zaken wegens gebrek aan capaciteit lang moeten wachten. JA21-Kamerlid Coenradie haalde een mail van de politie aan, die haar schrijft dat bezuinigingen onvermijdelijk effect zullen hebben op de werkvloer. Ze vindt dat in tegenspraak met de uitlatingen van de minister en vroeg zich af wie er nu gelijk heeft.

Ook het CDA vindt dat de minister de zorgen vandaag niet heeft weggenomen. Uitgangspunt is dat het tekort van 46 miljoen de operationele sterkte van de politie niet mag raken, maar "financiering van de politie ligt op dit moment op de formatietafel", zei Kamerlid Straatman na afloop van het debat tegen de NOS.

Ook de andere twee formerende partijen D66 en VVD wezen daarop.

De gemeente Apeldoorn gaat mannelijke wilde zwijnen uit het zwijnenkamp in park Berg en Bos doden, omdat het niet lukt om de populatie met anticonceptie te beperken.

Wilde zwijnen mogen sinds 1 juli 2024 niet meer worden gehouden, maar voor bestaande dieren geldt een overgangsregeling. De zwijnen in het Apeldoornse stadspark hoefden niet gedood te worden, mits de beheerders konden voorkomen dat de dieren zich zouden voortplanten. Dat werd ook geprobeerd: de dieren zitten sinds juni 2024 aan de anticonceptie, die ze krijgen toegediend met een prik.

Maar het mocht niet baten. Afgelopen jaar werden toch drie biggen geboren. Bovendien is het toedienen van de prikpil volgens het college van burgemeester en wethouders "in de praktijk steeds lastiger uitvoerbaar en draagt het onvoldoende bij aan het welzijn van de dieren".

Risico op verwondingen

Volgens het college ontstaan spanningen in de groep door de beperkte ruimte in het verblijf. Vooral de mannelijke zwijnen zijn daar verantwoordelijk voor. "Ze beconcurreren elkaar, wat het risico op verwondingen vergroot." Ook de terugkerende prikken leiden tot onrust in de groep, omdat de dieren de prikrondes herkennen.

Daarom kiest de gemeente nu voor een andere aanpak. "Wij hebben besloten gefaseerd mannelijke wilde zwijnen uit de groep te verwijderen door ze te doden." De anticonceptie blijft ondertussen ook nodig. In combinatie met het doden van mannelijke zwijnen is dit volgens het college "de meest zorgvuldige aanpak vanuit het oogpunt van het dierenwelzijn".

In totaal leven nog zestien zwijnen in het omheinde gebied, schrijft Omroep Gelderland. Het zwijnenkamp is opgericht in de jaren 60, voor educatieve doeleinden.

China maakt schoon schip binnen de legertop. Dit weekend zijn de twee hoogste militairen van het land aan de kant gezet. President Xi Jinping houdt de legertop nu onder controle met slechts één bondgenoot: Zhang Shengmin, de man wiens taak het is om erop toe te zien dat mensen zich aan de regels houden.

Het is de zoveelste zuivering binnen de hoogste rangen van het Volksbevrijdingsleger. Die roept fundamentele vragen op over de staat van het leger én over de mate van controle van Xi als partijleider.

Er gingen al een tijdje geruchten dat generaal Zhang Youxia, vicevoorzitter van de Centrale Militaire Commissie (CMC), onenigheid had met Xi. Die geruchten werden alleen maar sterker nadat hij de afgelopen twee weken niet meer was gezien.

Zaterdag werd bekendgemaakt dat er een onderzoek is ingesteld tegen Zhang en Liu Zhenli, een ander lid van de legertop. Ze worden verdacht van "ernstige schendingen van discipline en wetgeving" en het hebben van "een uiterst negatieve impact op de partij, de natie en het leger".

Het nieuws veroorzaakt een schokgolf onder China-experts. Velen slaan vooral aan op een opiniestuk uit de krant van het Volksbevrijdingsleger, waarin wordt geïmpliceerd dat het gezag van Xi ernstig is ondermijnd.

Volksbevrijdingsleger

Het Chinese Volksbevrijdingsleger is geen nationaal leger, maar een partijleger. Het hoogste orgaan, de Centrale Militaire Commissie (CMC), met Xi aan de top, valt niet onder de Chinese overheid, maar onder de Chinese Communistische Partij. Het Chinese ministerie van Defensie is wel een overheidsorgaan. De huidige minister van Defensie zit niet in de CMC.

Zhang was na Xi de machtigste man binnen het leger en gold als diens loyale bondgenoot. Ze zijn allebei afkomstig uit families van hooggeplaatste partijleiders uit de revolutionaire generatie. Zhang stond bovendien bekend als een competente generaal en was een van de weinige militairen in de CMC.

Ook de tweede gezuiverde man, Liu, was een militair. Xi en Zhang Shengmin zijn dat allebei niet, maar staan nu dus wel samen aan de top van het Chinese leger.

De CMC, die doorgaans zeven leden heeft, telt er nu nog maar twee. Vorig jaar, slechts weken nadat China de ogen van de wereld op zich had gericht met de grootste militaire parade in de hoofdstad ooit, moesten topofficieren He Weidong en Miao Hua al het veld ruimen. Eerder werd de minister van Defensie al van zijn positie verwijderd op verdenking van corruptie.

Het is niet bekendgemaakt waar Zhang en Liu zich precies schuldig aan zouden hebben gemaakt. De formulering "schendingen van partijdiscipline en de wet" wordt in China vaak gebruikt voor corruptie. Maar corruptie is in China een rekbaar begrip, dat vaak wordt ingezet om rivalen uit te schakelen en controle binnen het systeem af te dwingen.

Volgens veel analisten gaat het dan ook om meer dan een "gewone anticorruptiezaak". Dit zou een manier zijn van Xi om machtsblokken en politieke netwerken binnen het leger te breken. Sommige waarnemers stellen dat Zhang te machtig was geworden, nadat eerdere zuiveringen bij de CMC de gelederen hadden uitgedund, en dat zijn macht een risico vormde voor Xi.

Relatie partij-Volksbevrijdingsleger

De verhouding tussen het leger en de communistische partij wordt historisch gekenmerkt door wantrouwen. Het leger heeft altijd een grote mate van autonomie gehad. Dat komt voort uit de revolutionaire oorsprong van het Volksbevrijdingsleger, dat ten tijde van de oprichting als zelfstandige organisatie opereerde. Die cultuur is altijd gebleven. Daarnaast ontbreekt er structurele civiele controle, zoals die in veel andere landen bestaat.

Xi heeft geprobeerd daar verandering in te brengen. Direct na zijn aantreden als president in 2012 lanceerde Xi een anti-corruptiecampagne binnen het leger. Veel van de mensen die destijds gezuiverd werden, werden vervangen door Xi's eigen mensen. Toch blijken ook zij niet naar Xi's wensen te functioneren. Kortom, grip op benoemingen en zuiveringen heeft Xi wel, maar een gevoel van controle of vertrouwen in zijn leger niet. En dit is riskant.

'Leger van wereldklasse'

Een minder politieke uitleg is dat Zhang en Liu zijn afgezet wegens tegenvallende prestaties. Het is Xi's doel om het Volksbevrijdingsleger voor 2049 te transformeren tot een modern, technologisch geavanceerd leger, "van wereldklasse". Het moet sterk genoeg zijn om de Chinese belangen geloofwaardig te verdedigen, bijvoorbeeld tegen de VS. Maar misschien ook wel de inname van Taiwan succesvol te volbrengen, mocht het zover komen.

Online circuleerde de afgelopen dagen veel nieuws over paniek en weerstand binnen de Chinese partij. Maar in de straten van Peking en aan de poorten van de belangrijkste overheids- en partijgebouwen lijkt alles, zoals altijd, onder controle.

De partijleiders van D66, CDA en VVD hebben het hele weekend onderhandeld, en vanochtend gingen ze daarmee verder. De laatste fase van de onderhandelingen over een coalitieakkoord lijkt de moeilijkste, nu er pijnlijke keuzes moeten worden gemaakt over de financiën. Hoe gaan de investeringen in defensie, stikstofbeleid en energietransitie worden betaald?

Er zit veel druk op de ketel, want de drie partijen hebben zichzelf een deadline opgelegd. Vandaag of morgen moeten ze het eens worden, willen ze vrijdag het akkoord kunnen presenteren en op 23 februari een nieuw kabinet op het bordes hebben staan.

In podcast De Dag vertelt Arjan Noorlander, politiek duider bij Nieuwsuur, hoe die financiële plaat eruitziet. Omdat deze partijen geen minderheden in de Eerste en Tweede Kamer hebben, moeten ze nu al rekening houden met wat de oppositie wil.

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Lisa Konings

Voor het tweede jaar op rij is het aantal asielaanvragen in Nederland gedaald. Toch duren asielprocedures steeds langer. "Te veel mensen wachten veel te lang op een beslissing", erkent de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND).

Afgelopen jaar vroegen zo'n 24.000 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland, blijkt uit cijfers van de IND. Al eerder in het jaar bleek dat er veel minder aanvragen waren dan in de jaren ervoor. Maar die afname vertaalt zich vooralsnog niet in een snellere procedure. Volgens Trouw, die het nieuws vanochtend als eerste bracht, was de wachttijd voor een beslissing op een asielaanvraag nog nooit zo lang als nu.

Meer dan twee jaar

Op een eerste gesprek met de IND moeten mensen al zeventien weken wachten. Daarna volgt nog een tweede gesprek. De gemiddelde wachttijd daarvoor is op dit moment negentig weken. Bij elkaar is dat dus ruim twee jaar.

In de praktijk is het nog langer, want de aanvragen die volgens de IND nu aan de beurt komen, zijn van voor september 2023. Tienduizenden mensen hebben in de ruim twee jaar daarna hun aanvraag gedaan. Volgens de wet moet de IND binnen een half jaar over een aanvraag beslissen.

In een reactie zegt de IND dat het oplopen van de wachttijden te maken heeft "met de veranderende situatie in de wereld om ons heen". Als voorbeeld wordt Syrië genoemd. Waar Syriërs voorheen bijna automatisch asiel kregen, is dat nu niet meer zo. "Dat betekent dat de beoordeling van aanvragen meer tijd kost."

De IND kwam vorig jaar dan ook tot veel minder beslissingen op asielverzoeken. Het waren er ongeveer 1500 per maand. Dat zouden er ruim 3300 moeten zijn, is de opdracht van het Rijk.

Meer afwijzingen

Tegenwoordig worden meer aanvragen afgewezen. Afgelopen jaar werd ongeveer een derde van de eerste asielverzoeken ingewilligd; een jaar eerder was dat nog ruim de helft. Een afwijzing kost veel meer tijd, omdat die uitgebreid gemotiveerd moet worden.

Omdat het werk ingewikkeld is, duurt het ook langer voordat nieuw IND-personeel is ingewerkt. Het aannemen van nieuwe medewerkers heeft dus niet direct een zichtbaar effect op het verkorten van de wachttijden, meldt de dienst. Er worden ook medewerkers aangenomen die bijvoorbeeld de administratie van beslismedewerkers kunnen overnemen, zodat die meer tijd hebben voor hun kerntaken.

Nieuwe asielwetten

De Eerste Kamer behandelt binnenkort de nieuwe asielwetten. Het stokpaardje van oud-minister Faber (PVV) kwam vlak voor kerst alsnog door de Tweede Kamer, nu het helpen van mensen die illegaal in Nederland zijn niet meer strafbaar wordt.

Op de wetsvoorstellen kwam veel kritiek, om te beginnen vanuit de IND zelf. Die voorzag juist veel méér werk. Bijvoorbeeld doordat de dienst allerlei nieuwe criteria voor nareizigers moet toetsen. En door de maatregel om de duur van een verblijfsvergunning te verkorten van vijf naar drie jaar, moet de IND vaker met een nieuwe beoordeling komen.

Ook de Nationale ombudsman, de Kinderombudsman, de Raad van State, het COA en Vluchtelingenwerk zijn niet enthousiast. Veel organisaties voorzien een verdere opstapeling van problemen. In een raming van het ministerie van Asiel en Migratie staat dan ook dat het aantal opvangplekken dat nodig is, voorlopig waarschijnlijk blijft stijgen.

Het lichaam van de laatste Israëlische gijzelaar is gevonden in Gaza, meldt het Israëlische leger. Gisteren zei premier Netanyahu dat er op een begraafplaats in Noord-Gaza werd gezocht naar de stoffelijke resten van Ran Gvili. Die zijn nu gevonden.

Het terughalen van alle gijzelaars, levend of overleden, is een belangrijk onderdeel van de eerste fase van het staakt-het-vuren. De familie van Gvili drong er bij de Israëlische regering op aan pas door te gaan naar de volgende fase als zijn resten waren gevonden en teruggebracht.

De 24-jarige Gvili werkte voor de politie en werd volgens Israël bij de terroristische aanslag van Hamas op 7 oktober 2023 gedood in gevecht met Hamasstrijders. Zijn lichaam werd meegenomen naar Gaza.

Netanyahu noemt de vondst van zijn lichaam een "ongelofelijke prestatie" van het leger. "Ik heb beloofd dat we iedereen thuis zouden brengen en dat hebben we gedaan."

Er werd onder anderen een team van experts met speciale graafapparatuur ingezet. Twee maanden geleden werd voor het laatst een lichaam van een gijzelaar door Hamas overgedragen aan Israël. Hamas en Israël wijzen naar elkaar om de schuld waardoor het bij Gvili zo lang kon duren.

Israël en Hamas worden door bemiddelaars, waaronder de VS, onder druk gezet om snel over te gaan op de tweede fase van het staakt-het-vuren. Daarin moet onder meer worden gewerkt aan een internationale stabilisatiemacht, een tijdelijke Palestijnse regering en het ontwapenen van Hamas.

De regering zei gisteren dat Israël de grensovergang bij Rafah, tussen Gaza en Egypte, pas wil openen als de zoektocht naar Gvili was afgerond. Die overgang geldt voor Palestijnen in Gaza als een belangrijke verbinding met de buitenwereld en is sinds mei 2024 grotendeels gesloten.

Ondertussen zijn volgens de autoriteiten in Gaza sinds de start van het staakt-het-vuren op 10 oktober 480 Palestijnen gedood door Israëlisch vuur.

Vrije toegang pers

Die cijfers zijn voor journalisten moeilijk te controleren, omdat het Israëlische leger geen pers toelaat tot Gaza. Het Israëlische hooggerechtshof buigt zich nu over een verzoek om internationale journalisten vrije toegang te geven tot het gebied. Daarvoor pleit de Foreign Press Association (FPA). Sinds de aanslag op 7 oktober houdt Israël de grens nagenoeg gesloten voor onafhankelijke pers.

Advocaten van de FPA zeiden tegen de rechters dat de beperkingen niet te rechtvaardigen zijn. Ze stelden dat als hulpverleners Gaza in en uit kunnen reizen, journalisten dat ook moeten kunnen.

De rechtbank in Zwolle keurt de procesafspraken goed die het Openbaar Ministerie heeft gemaakt met de oudste zoon van Ridouan Taghi. Zoon Faissal krijgt zes jaar gevangenisstraf.

De rechtbank acht bewezen dat hij werd opgeleid om zijn vader waar te nemen en op te volgen in drugshandel. Een aantal zakenpartners van Taghi namen hem onder hun hoede om hem de kneepjes van het vak te leren.

Zo was Faissal Taghi volgens de rechtbank betrokken bij cocaïnetransporten, bij het witwassen van miljoenen aan drugsgeld en bij plannen voor een gewelddadige ontsnapping van zijn vader uit de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught.

Toch had hij zelf niet de touwtjes in handen, benadrukte de rechtbank. "De beslissingen werden door anderen genomen. De verdachte trad op als intermediair en handelde in opdracht van zijn vader via berichten die de EBI uit werden gesmokkeld."

Niet terugbetalen

Het Openbaar Ministerie kwam met de advocaten van Taghi een gevangenisstraf van zes jaar overeen. In ruil daarvoor zagen zij af van een uitgebreide verdediging en een hoger beroep.

De rechtbank vond dit een gepast voorstel, omdat Faissal Taghi een blanco strafblad heeft en een relatief kleine rol had binnen de criminele organisatie van zijn vader. Met andere leden zijn eerder ook procesafspraken gemaakt. Wel verbaasde het de rechters dat hij van het OM geen misdaadwinst terug hoeft te betalen.

Te makkelijk

De VVD toonde zich vandaag kritisch op deals met "grote criminelen". Volgens de partij komen die er nu te makkelijk vanaf. De VVD wil daarom dat het OM stopt met afspraken maken in grote drugszaken.

Maar het OM ziet juist voordelen. Een gewone rechtszaak kan jaren duren en kost veel capaciteit. Bovendien worden ook dan niet altijd hoge straffen opgelegd, merkt justitie. Procesafspraken worden daarom steeds vaker gemaakt in Nederland.

De rechtbank zei vandaag zich te kunnen voorstellen dat de opgelegde straf van zes jaar tot verbazing kan leiden. Zeker omdat de 25-jarige zoon van Taghi zelf ook in de EBI zit. "Maar de belangen van zowel verdachte als maatschappij zijn met dit voorstel gewaarborgd", aldus de rechtbank.

Twee kinderen hebben gisteren in het Franciscus Vlietland ziekenhuis in Schiedam een ravage aangericht. Volgens de politie hebben de jongens van 10 en 11 jaar meubels vernield, met verf gespoten en papier gegooid door de gangen.

De kinderen hielden huis op de vierde etage van het ziekenhuis. De vernielingen werden ontdekt door medewerkers van het ziekenhuis.

"Wat een vreselijke bende, schandalig", laat een woordvoerder van het ziekenhuis weten aan streekomroep Twee. "Het personeel is meteen gaan opruimen, schoonmaken en de schade opnemen. Mogelijk volgen ook meteen herstelwerkzaamheden."

Gesprekken met ouders

De politie werd ingeschakeld, en die heeft bij de jongens ook een tuinschaar, mes, zaag en twee bussen spuitverf aangetroffen. Vanwege de jonge leeftijd van de daders wil de politie niet veel kwijt. Hoe de politie de verdachten op het spoor is gekomen, en waarom de kinderen de vernielingen aanrichtten, is niet bekend.

De politie meldt op Instagram dat de foto's slechts een klein deel van de schade laten zien. "De jongens zijn het ziekenhuis binnengegaan en hebben daar een ravage aangericht", aldus een politiewoordvoerder. De twee waren er geen patiënt.

Omdat het tweetal jonger is dan 12 jaar, kunnen ze niet strafrechtelijk vervolgd worden. Daarom zijn ze ook niet aangehouden, aldus de politie. In plaats daarvan zijn de agenten bij de ouders van de daders langs geweest, en hebben ze "stevige gesprekken" gevoerd. Ook is een jeugdhulporganisatie ingeschakeld.

De Europese Commissie is een onderzoek gestart naar online platform X vanwege mogelijke overtredingen van de Europese digitale wetgeving. Daarbij wordt specifiek gekeken naar AI-chatbot Grok van X.

Volgens de Commissie heeft X mogelijk de risico's van Grok voor gebruikers onvoldoende onderzocht. Het gaat onder meer om de verspreiding van illegale content, zoals gemanipuleerde seksueel expliciete beelden. Sommige van die beelden komen mogelijk neer op materiaal over seksueel misbruik van kinderen, aldus de commissie.

X ligt wereldwijd onder vuur vanwege het op grote schaal genereren van seksuele nepbeelden van vrouwen en minderjarigen. Zo konden gebruikers met Grok foto's van bestaande mensen 'uitkleden' en ze bijvoorbeeld in bikini laten afbeelden.

Wel of geen risicobeoordeling

Volgens Eurocommissaris Henna Virkkunen zijn seksuele deepfakes "een onaanvaardbare en gewelddadige vorm van misbruik", en moet worden vastgesteld of X de rechten van Europese burgers voldoende beschermt.

In het onderzoek van de commissie wordt beoordeeld of X voldoet aan zijn wettelijke verplichtingen om systemische risico's tijdig te identificeren en aan te pakken. Daarbij gaat het om illegale inhoud, maar ook om mogelijk negatieve gevolgen zoals gendergerelateerd geweld en schade aan het fysieke en mentale welzijn van gebruikers.

Daarnaast onderzoekt de Commissie of X voordat Grok werd geïntroduceerd een verplichte risicobeoordeling heeft uitgevoerd en gedeeld. Dat is namelijk bepaald in de Digital Services Act (DSA), de Europese wet die grote techbedrijven moet reguleren.

Boete van 120 miljoen

Ook wordt een al lopend onderzoek naar de aanbevelingssystemen van X uitgebreid, mede vanwege de recente overstap naar een op Grok gebaseerd aanbevelingssysteem. De Commissie benadrukt dat de opening van het onderzoek nog geen definitief oordeel inhoudt, maar dat de zaak wel met voorrang wordt uitgevoerd.

De Commissie kan tijdens het onderzoek aanvullende informatie opvragen, inspecties uitvoeren en in uitzonderlijke gevallen voorlopige maatregelen opleggen. Uiteindelijk kan dit leiden tot een besluit dat X de regels niet naleeft, al kan het bedrijf ook toezeggingen doen om de problemen te verhelpen.

X ligt al langer onder vuur van Brussel. In december 2025 kreeg het platform een boete van 120 miljoen euro wegens eerdere overtredingen van de DSA, onder meer vanwege het misleidende 'blauwe vinkje', gebrekkige transparantie van reclame en onvoldoende toegang tot data voor onderzoekers.

Een 33-jarige man uit Amsterdam is veroordeeld tot 18 jaar cel en tbs met dwangverpleging voor het aanranden en doden van een 75-jarige vrouw uit het Brabantse Halsteren. Elias M. randde het slachtoffer in oktober 2023 aan en wurgde haar daarna.

De vrouw wandelde op 10 oktober in de bossen buiten Halsteren. Haar man was net iets eerder afgehaakt en ging alvast naar huis. Toen ze de verdachte passeerde, viel hij haar aan. M. randde de vrouw aan en doodde haar door haar te wurgen.

Daarna heeft hij haar lichaam dieper het bos in gesleept en geprobeerd te verstoppen door het te bedekken met bladeren en takken. Na enkele dagen kon de politie hem opsporen, dankzij het DNA dat hij achterliet op het lichaam van het slachtoffer.

Verkrachting niet bewezen

M. verbleef destijds in een ggz-instelling op een aangrenzend terrein. Hij was in 2022 al veroordeeld tot tbs met dwangverpleging voor een verkrachting in zijn woonplaats Amsterdam. Na die veroordeling leek het goed met hem te gaan. Het gerechtshof bepaalde dat hij met beperkte vrijheid alvast behandeld mocht worden in de ggz-kliniek in Halsteren, meldt Omroep Brabant.

De rechtbank acht bewezen dat M. de vrouw heeft aangerand en gedood. Hij is veroordeeld voor gekwalificeerde doodslag, dat wil zeggen dat M. het slachtoffer heeft gedood om de aanranding te verhullen.

De straf valt iets lager uit dan de eis van het Openbaar Ministerie, dat vorige maand om een gevangenisstraf van 20 jaar en tbs met dwangverpleging vroeg. Volgens het OM had de verdachte de vrouw verkracht, maar de rechtbank stelt dat er voor verkrachting te weinig bewijs is.

'Slachtoffer heeft ongekende angst en pijn moeten doorstaan'

De rechtbank oordeelt dat de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar is. Hij leed aan schizofrenie en heeft antisociale trekken, wat volgens de rechtbank zijn handelen heeft beïnvloed.

De rechtbank neemt het de verdachte kwalijk dat hij niks heeft verteld over wat er precies is gebeurd, ook niet na aandringen van de nabestaanden. M. zei vaak dat hij een verklaring ging afleggen, maar deed dat steeds niet. De rechtbankvoorzitter noemde die houding "manipulatief en berekenend".

Volgens de rechtbank heeft de vrouw "ongekende angst en pijn" moeten doorstaan toen ze M. tegenkwam. "Dat heeft de laatste minuten van haar leven verschrikkelijk gemaakt. De verdachte heeft haar naasten onherstelbaar groot leed aangedaan." Naast de celstraf moet M. ook een schadevergoeding aan de partner van het slachtoffer betalen.

De concurrentie tussen bedrijven in Nederland is de afgelopen jaren steeds verder afgenomen, stelt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) in de Staat van de Markt. De waakhond maakt zich zorgen en wil daarom nieuwe bevoegdheden om eerder te kunnen ingrijpen.

"Concurrentie is geen doel op zich, maar een belangrijk instrument om markten beter te laten werken", zegt bestuursvoorzitter Martijn Snoep. Concurrentie is er wanneer meerdere bedrijven met dezelfde soort klanten op een markt actief zijn.

Hoe minder bedrijven een markt bedienen, hoe meer lagere prijzen en de kwaliteit van producten en diensten onder druk komen te staan. Ook zijn bedrijven daardoor minder geneigd om te innoveren. Consumenten worden daarvan de dupe.

Van drankindustrie tot dierenartsenpraktijken

In de afgelopen jaren zag de ACM dat er steeds minder nieuwe bedrijven zijn toegetreden tot de markt en ook minder bedrijven zijn uitgestroomd.

Volgens de waakhond speelt dat met name in 'sterk geconcentreerde sectoren'. "Je ziet in Nederland die geconcentreerde sectoren bijvoorbeeld bij de drankindustrie, de telecomsector en de elektronische industrie, waarvan ASML een onderdeel is", zegt Snoep. Een klein aantal bedrijven in een sector hoeft in eerste instantie niet te leiden tot oneerlijke prijzen, maar kan volgens Snoep wel een aanwijzing zijn.

Als concreet voorbeeld noemt Snoep de dierenartsensector, waar de ACM de afgelopen tijd al onderzoek naar deed. Veel praktijken zijn de afgelopen jaren overgenomen door commerciële ketens. De prijs van behandelingen gaat dan meestal omhoog.

Afhankelijkheid VS

Hoewel de ACM nog niet specifiek heeft onderzocht waarom die concurrentie is afgenomen, kan het te maken hebben met technologische veranderingen en een andere houding van bedrijven. Zo ziet de ACM dat er meer fusies en overnames plaatsvonden de afgelopen jaren, waarin grotere spelers de kleinere bedrijven overnamen die voor hen een uitdaging vormden. Vaak wordt een succesvolle start-up dan van de markt gehaald door een groter bedrijf.

De komende tijd gaat de ACM vooral kijken naar markten waarin de geopolitieke ontwikkelingen een grote rol speelt. "Die ontwikkelingen, zoals in Amerika, maken het nog urgenter", zegt Snoep. Zo is de afhankelijkheid van het bedrijfsleven en de overheid van niet-Europese clouddiensten erg groot en wil de ACM op zoek naar alternatieven om die afhankelijkheid te verkleinen.

Nieuwe bevoegdheden

Om het tij te keren, wil de ACM 'extra gereedschap' om in te kunnen grijpen bij problemen waar ze nu nog niets aan kan doen. Momenteel controleert de ACM al bedrijven met een omzet in Nederland boven 30 miljoen en met deze nieuwe bevoegdheid wil de toezichthouder ook kleinere overnames kunnen beoordelen.

Daar bovenop wil de ACM, als zij na een marktonderzoek ziet dat er te weinig sprake is van concurrentie, maatregelen kunnen opleggen in specifieke markten.

De bevoegdheid om kleinere overnames te beoordelen ligt op dit moment als wetsvoorstel bij de Tweede Kamer.