NOS Nieuws - Algemeen

President Macron heeft de Franse regering opdracht gegeven om een plan te maken om kritieke infrastructuur en defensielocaties beter te beschermen. Volgens Macron is de dreiging van hybride aanvallen door Rusland op Frankrijk en Europa de afgelopen weken toegenomen.

Hij zei dat ook Frankrijk de afgelopen weken doelwit is geweest van Russische hybride aanvallen. Dat zijn aanvallen waarbij traditionele militaire middelen gecombineerd worden met niet-militaire middelen, zoals cyberaanvallen en verspreiding van desinformatie. Macron voegde daaraan toe dat de aanvallen niet "onbeantwoord" zullen blijven.

De Franse president zei dat hij wil voorkomen dat infrastructuur, zoals het spoor of het elektriciteitsnet, wordt aangevallen. Ook de "kwetsbaarste" faciliteiten in de defensie-industrie en technologiesector moeten beter worden beschermd, aldus Macron.

"Het doel is om ons te intimideren en onze inspanningen om Oekraïne te steunen te ondermijnen", zei Macron. "Het resultaat zal precies het tegenovergestelde zijn. Wij laten ons niet intimideren, omdat we weten dat onze veiligheid van vandaag en morgen in Oekraïne op het spel staat."

Toename hybride aanvallen

Daarmee sluit de Franse president zich aan bij een groeiend aantal Europese leiders die recent hun zorgen uitten over verdere Russische escalatie. Zo verklaarde de Poolse premier Tusk dat zijn land overgaat tot 'een zeer verhoogde staat van paraatheid'. Hij bracht vandaag een bezoek aan Oekraïne.

Begin deze maand wees de Duitse regering Rusland aan als verantwoordelijke voor een drone met explosieven die was aangetroffen in de buurt van een Oekraïens vrachtvliegtuig op het vliegveld van Leipzig. Eind augustus schakelden gevechtsvliegtuigen in Roemenië een zeedrone vol explosieven uit.

Frankrijk-correspondent Saskia Houttuin:

"De toespraak van Macron sluit aan op de boodschap van de Poolse premier Tusk gisteren en die van de Duitse bondskanselier Merz eind vorige maand. Macron zegt vandaag dat er iets veranderd is in de aard van de Russische dreiging.

De Franse president verwees naar de aangevallen passagierstrein tussen Kyiv en Warschau vlak bij de Poolse grens en de aangetroffen drones op het vliegveld van het Duitse Leipzig. Van een aanval op Franse spoorlijnen of vliegvelden is - voor zover we weten - geen sprake geweest. Maar online is er wel van alles aan de hand: afgelopen zomer waren er meerdere desinformatiecampagnes, bedoeld om Franse presidentskandidaten in diskrediet te brengen. Frankrijk heeft een speciale overheidsorganisatie tegen buitenlandse digitale inmenging; volgens die dienst zaten daar Russische netwerken achter.

Met de opdracht om kritieke infrastructuur beter te beschermen onderstreept Macron de urgentie. Wat er momenteel in Europa gebeurt, ziet de Franse regering als een heel serieuze waarschuwing."

De Rotterdammer die zaterdagavond kort na zijn arrestatie overleed, had drugs op zak. Dat bevestigt het OM. Welke middelen en hoeveel, zegt het OM niet. "Maar het was meer dan de gebruikershoeveelheid."

Alfredo Goeloe (51) vluchtte toen agenten hem staande wilden houden. Bij de arrestatie die volgde, werd hij onwel en stierf.

Vandaag deelde het OM de eerste bevindingen van het onderzoek naar de dood van Goeloe. Het is nog niet duidelijk waardoor Goeloe is overleden. De patholoog heeft onderzoek gedaan, maar op basis van de voorlopige bevindingen kan de doodsoorzaak niet definitief worden vastgesteld.

De advocaat van de nabestaanden van Goeloe laat aan de NOS weten dat het statement van het OM "meer vragen oproept". Ze vragen zich onder meer af waarom er nog niets is gedeeld over het geweld dat door de politie zou zijn gebruikt bij de arrestatie. Gisteren werd al duidelijk dat de familie aangifte heeft gedaan tegen de politie.

Fatbike

De aanhouding volgende zaterdagavond nadat twee agenten een melding hadden gekregen van een gestolen fatbike. De daders zouden een man en vrouw zijn van rond de 40 jaar, schrijft de regionale omroep Rijnmond.

Naar aanleiding van deze melding werd de 51-jarige Goeloe gecontroleerd. "De directe aanleiding voor het staande houden was dat de man op een fatbike reed met een te hoge snelheid", aldus het OM.

De rest was al bekend: toen Goeloe ondanks verzoeken van agenten geen identiteitsbewijs kon laten zien, wilde een agent hem fouilleren. Daarop ging Goeloe ervandoor. Na een achtervolging werd hij aangehouden.

Roep om hulp

Op geverifieerde beelden van 45 seconden van die aanhouding is te zien dat Goeloe zich probeert los te wurmen en om hulp roept, terwijl agenten hem tegen de grond drukken. De opnames stoppen voordat te zien is dat hij onwel wordt.

"Vervolgens zijn agenten direct overgegaan op reanimatie en is er een AED ingezet", schrijft het OM. De komende tijd zal het onderzoek zich specifieker richten op de handelingen die de agenten hebben uitgevoerd tijdens de aanhouding.

Dinsdag werd duidelijk dat Goeloe niet op de gestolen fiets reed waar de politie naar op zoek was.

Onrustig

De nabestaanden van Goeloe worden bijgestaan door de belangenorganisatie Controle Alt Delete, die zich inzet om etnisch profileren tegen te gaan. Volgens deze organisatie was Goeloe naar huis gegaan om medicijnen te halen voor zijn diabetes. Op beelden van de aanhouding is te horen dat Goeloe zelf ook roept dat hij suikerziekte heeft.

Maandagavond werd een stille tocht gehouden. Die verliep aanvankelijk rustig, maar na afloop ontstond er toch onrust en trokken mensen op naar het politiebureau Zuidplein. Het gebouw werd bekogeld en er werd een vuurtje gesticht. Er werd één arrestatie verricht.

Duitsland telt af naar de laatste deelstaatverkiezingen van dit jaar. Na de monsterzege van de rechts-radicale AfD in Saksen-Anhalt is het nu de beurt aan Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren. In de laatstgenoemde deelstaat leek de AfD een tijdlang met kop en schouders de grootste te worden, maar dat is plots niet meer zeker.

De SPD is namelijk bezig met een opmars in de peilingen. Waar de sociaaldemocraten vorig jaar nog op 19 procent peilde, gaan ze nu nek-aan-nek met de AfD rond de 35 procent. Het is een opvallende comeback voor de partij die al dertig jaar regeert in de Oost-Duitse deelstaat.

De troefkaart heet Manuela Schwesig, de populaire deelstaatpremier. Kiezers noemen haar liefkozend 'Manu' of 'onze vrouw'. Zelf gaat ze voor de bijnaam 'Die Frau gegen Blau', de partijkleur van de AfD. Schwesig presenteert zich als de enige persoon die de AfD kan verslaan.

"Het is aan jullie!", zegt Schwesig tegen honderden bezoekers van een zogeheten burgerdialoog, georganiseerd in een circustent in Rostock. "De AfD kan de grootste worden. Een stem op SPD is de enige mogelijkheid om dat te verhinderen! Zodat ik jullie premier kan blijven."

Standvastig

Als kiezers direct een premier konden kiezen, zou ruim de helft volgens kiezersonderzoek op Schwesig stemmen. Daarom draait de campagne volledig om haar. Buiten de circustent staat een levensgroot bord van Schwesig en worden autoluchtverfrissers in de vorm van haar hoofd uitgedeeld.

Schwesig legt inhoudelijk de nadruk op de economie en blijft weg van AfD-thema's als migratie en identiteit. "We moeten duidelijk maken dat de AfD niet opkomt voor mensen met modale en lage inkomens. Ze bekritiseren onze gratis kinderopvang en willen af van de Soli." Dat is een speciale belasting voor grootverdieners.

Ook zet Schwesig zich regelmatig af tegen de impopulaire landelijke regering, waar haar eigen partij deel van uitmaakt. Een bewuste keuze, zegt ze desgevraagd. "Ik sta voor mijn deelstaat. Bij goede ideeën werk ik samen met Berlijn, maar bij onderwerpen als pensioen en de hoge benzineprijzen zeg ik duidelijk wat er moet veranderen."

Aanhangers waarderen de standvastige houding van Schwesig, die wordt omschreven als een mix van 'zakelijk' en 'charmant'. "Ze maakt een overtuigende indruk met wat ze zegt", zegt Klaus-Jürgen Buchholz uit Rostock. Stadsgenoot Maria Lichtemann noemt haar menselijk en benaderbaar.

De rest van Duitsland kent Schwesig vooral als de vrouw die zich inzette voor de controversiële pijpleiding Nord Stream 2, om Russisch gas naar Duitsland te importeren. Zij leidde de Duits-Russische Vriendschapsgroep en probeerde met een omstreden stichting Amerikaanse sancties te omzeilen. Schwesig heeft haar fouten erkend en wil dit hoofdstuk vergeten. Kiezers lijken haar te vergeven.

Aan Schwesigs zijde staat permanent haar woordvoerder. De 25-jarige influencer Lilly Blaudszun werd bij het team gehaald om een uitgekiende pr-campagne op te zetten met flitsende filmpjes, een felle kleur rood en korte, begrijpelijke boodschappen. Met succes: de SPD-leider heeft vijf keer zo veel volgers op Instagram als de premierskandidaat van de AfD, de voormalige radiopresentator Leif-Erik Holm.

AfD begroet tweestrijd

Toch is ook de AfD vol zelfvertrouwen. Tijdens Schwesigs burgerdialoog in Rostock hebben AfD-kandidaten zich in een dorp buiten de stad verzameld. Hier worden flyers en stickers uitgedeeld. "We krijgen bijna alleen maar steun hier", zegt kandidaat Thomas de Jesus Fernandes. "Gevoelsmatig wil 90 procent op ons stemmen!"

In geen enkele deelstaat ligt het aandeel immigranten zo laag als in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Toch is migratie ook hier een thema, zegt de AfD'er. "Vroeger zag je hier überhaupt geen hoofddoeken." Hij wil voorkomen dat de deelstaat het westen van Duitsland achternagaat. "Nu al durven mensen 's avonds niet meer met het ov."

Hij is niet bang voor de comeback van Schwesig. "De tweestrijd gaat ten koste van andere partijen, die nu mogelijk de kiesdrempel niet halen. Daardoor kunnen wij misschien wel alleen regeren."

Bondskanselier

Het succes van de SPD gaat inderdaad ten koste van de middenpartijen. De CDU lijkt zelfs het slechtste verkiezingsresultaat in een deelstaat ooit te halen. Toch lijkt Schwesig geen genade voor de christendemocraten te kennen. Binnen de lokale CDU gaan uitgerekend nu stemmen op met de AfD samen te werken. Een cadeau voor Schwesig: CDU'ers die tegen de AfD zijn, zouden SPD moeten stemmen.

Binnen de partij dromen sommigen al van een bondskanselier Schwesig. Een vraag over landelijke ambities lacht de deelstaatpremier weg. "Mijn doel is Mecklenburg-Voor-Pommeren. U ziet hoe mooi het hier is."

Bij wijze van proef is het verbod op seksspeeltjes in vrouwengevangenissen opgeheven. Het zou kunnen helpen om het vele seksueel wangedrag in vrouwengevangenissen te beperken, blijkt uit onderzoek. D66-staatssecretaris Van Bruggen (Justitie en Veiligheid) heeft de aanbeveling die daaruit voortkomt ter harte genomen.

De proef is in mei begonnen en duurt in elk geval een jaar. Momenteel kunnen er zo'n 295 gedetineerde vrouwen aan meedoen. Dat is ongeveer 70 procent van de vrouwen die vastzitten.

Neutraal vormgegeven

De vrouwen kunnen "twee neutraal vormgegeven hulpmiddelen" aanschaffen, antwoordt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) op vragen van de NOS. Die kunnen ze tegen kostprijs kopen, ze worden dus niet gratis verstrekt.

De vrouwen hebben volgens DJI keuze uit "een satisfyer en een transparante dildo". Een satisfyer is een stimulator die werkt met luchtdruk.

"Gezonde seksualiteit draagt bij aan ontspanning, beter slapen en minder frustratie en kan gezondheidsrisico's verkleinen die ontstaan door onveilige alternatieven", zegt de DJI over de proef. Daarmee sluit de organisatie aan bij wat onderzoekers eerder al schreven over het verbod van seksuele hulpmiddelen in de gevangenis.

Onderzoekers schreven vorig jaar: "Ten eerste ontneemt het huidige verbod op seksuele hulpmiddelen gedetineerde personen de mogelijkheid om hun seksuele behoeftes te vervullen. Ten tweede geven medewerkers van de medische dienst aan dat het verbod ook gezondheidsrisico's, zoals schimmelinfecties, met zich mee kan brengen omdat andere producten worden gebruikt zoals zelfgemaakte seksspeeltjes."

Tablet met softporno

Eerder ontstond ophef in de Tweede Kamer omdat in gevangenissen voor mannen tablets werden uitgedeeld met daarop softporno. Het idee achter dat besluit was dat mannen dan langer rustig op hun cel konden blijven zitten, zodat ze minder lang hoefden te luchten en er dus minder gevangenispersoneel nodig is.

Als gevangenen mogen luchten is meer personeel nodig dan als ze opgesloten zitten in hun cel. En er zijn momenteel grote tekorten aan cipiers. Dergelijke tekorten spelen volgens Justitie en Veiligheid geen rol bij de keus voor de proef voor vrouwen.

Premier Jetten wil voorlopig niet met BBB praten over steun aan zijn minderheidskabinet. Eerst was hij dat wel van plan, maar de oppositiepartij is voorlopig van de lijst geschrapt, zei Jetten op zijn wekelijkse persconferentie.

BBB steunde gisteravond de motie van wantrouwen van Geert Wilders. Partijen die een motie van wantrouwen steunen, zeggen in feite dat het kabinet moet opstappen. BBB-leider Vermeer gaf er gisteravond echter direct een andere uitleg aan. Hij zei dat hij alleen zijn afkeuring van het stikstofbeleid wilde laten blijken. Later belde hij Jetten ook nog om zijn opstelling uit te leggen.

Jetten wil ondanks die uitleg eerst praten met de zes "constructieve partijen" Pro, JA21, ChristenUnie, SGP, 50Plus en Volt. De premier ontkent dat hij chagrijnig is over de onverwachte stap van BBB-leider Vermeer. "We gaan eerst praten met constructieve partijen. Dat is logisch op basis van die motie van wantrouwen."

Stikstofplannen

Vermeer reageert scherp op de voorlopige afwijzing van Jetten, zo blijkt uit een bericht op X. Hij zegt dat het kabinet hiermee de keuze heeft gemaakt om met Pro in zee te gaan. "De uitnodiging aan JA21 en SGP is dan net als deze zomer voor de bühne, want een route over 'rechts' is zonder BBB onmogelijk", aldus Vermeer. "Het laat ook zien dat wij gisteren de juiste conclusie getrokken hebben."

Vermeer wilde gisteren nog wel praten met Jetten. De steun van BBB is nodig voor een route over rechts omdat deze partij in de Eerste Kamer elf zetels heeft.

Jetten sluit BBB niet helemaal uit, maar wil wel weten waar de partij precies staat. "Je kunt een kabinet niet half vertrouwen."

Zeven maanden later

De premier blijft hoopvol dat de komende gespreksronde een uitweg biedt uit de impasse waarin het minderheidskabinet al weken zit. Na twee dagen debatteren was gisteravond nog steeds onduidelijk hoe het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA aan voldoende parlementaire steun kan komen voor zijn voorstellen.

Al sinds de komst van dit minderheidskabinet, eind februari, is dat de belangrijkste vraag.

Het kabinet hoopt nog immer op "breed draagvlak", wat wil zeggen dat zowel linkse als rechtse oppositiepartijen instemmen met de koers. Maar de twee belangrijkste oppositiepartijen Pro en JA21 willen dat niet.

De onderlinge verschillen zijn te groot en dan zouden deze oppositiepartijen moeten instemmen met plannen waar hun achterban mordicus tegen is. JA21 is bijvoorbeeld voor ingrijpen in de sociale zekerheid, Pro en de vakbonden verzetten zich daar met hand en tand tegen.

Dagen in New York

Inmiddels neemt de druk toe. De begrotingen worden de komende maanden per ministerie behandeld. Als dat niet voor 1 januari is gebeurd, dan blijft de begroting van het jaar ervoor gelden. In de praktijk betekent dit dat er nauwelijks nieuwe plannen kunnen worden uitgevoerd.

Jetten denkt dat hij de impasse kan doorbreken door opnieuw met veel oppositiepartijen te praten. In de zomer, bij de start van de Prinsjesdagbesprekingen, is dat ook al gedaan. Toen liep het op niets uit.

Een datum en volgorde van de gesprekken, die Jetten samen met minister Heinen van Financiën gaat voeren, zijn er nog niet. Volgende week is Jetten een aantal dagen in New York voor de Algemene vergadering van de Verenigde Naties.

Wilt u nalezen hoe de twee dagen van de APB verliepen? Lees hier het liveblog

Nadat Koning Willem Alexander op Prinsjesdag de troonrede had voorgelezen bleef in politiek Den Haag één woord hangen: samenwerken. De coalitie en premier Jetten bleven dat woord samenwerken eindeloos herhalen, terwijl de oppositie aan totaal andere woorden dacht: links of rechts. Ze wilden dat Jetten zou kiezen tussen PRO en JA21/SGP.

Het leverde lange debatten op bij de algemene beschouwingen, waarbij de coalitie en de oppositie niet dichter bij elkaar leken te komen.

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Vlucht KL735 was donderdag een paar uur onderweg van Amsterdam naar Curaçao, toen in de businessclass de powerbank van oud-KLM-directeur Camiel Eurlings vlamvatte. Er ontstond een kleine brand bij een stoel en een man liep brandwonden op.

Het cabinepersoneel wist de brand snel te blussen, maar de schade aan het toestel was zo groot dat de piloot besloot terug te keren naar Schiphol. De domper voor de passagiers was groot, zij vlogen pas een dag later naar hun plaats van bestemming

Het incident staat niet op zichzelf: een tot twee keer per maand krijgt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) melding van een oververhitte powerbank of e-sigaret aan boord van een vliegtuig. Het wakkert een discussie aan die al jaren speelt: moeten powerbanks nog wel worden toegelaten aan boord van een vliegtuig?

Protocol

Bij een incident aan boord is de bemanning getraind om de situatie zo snel mogelijk onder controle te krijgen. "Als er schade is ontstaan, worden er foto's doorgestuurd naar personeel op de grond. Zij beoordelen de situatie en adviseren de bemanning om door te vliegen of terug te keren", aldus een woordvoerder van KLM.

Dat advies is niet bindend. "De gezagvoerder blijft eindverantwoordelijk en beslist uiteindelijk of het toestel doorvliegt of terugkeert."

KLM onderzoekt het recente powerbankincident nog. Op basis van de uitkomsten bekijkt de luchtvaartmaatschappij of de regels voor powerbanks moeten worden aangescherpt. "Het is nu nog te vroeg om daar een uitspraak over te doen", aldus de woordvoerder.

De regels schrijven voor dat powerbanks uitsluitend in de handbagage mogen worden meegenomen. Het is verboden ze in de ruimbagage te vervoeren. Daarnaast moeten passagiers de powerbank binnen handbereik houden, bijvoorbeeld in een tas die onder de stoel voor hen is geplaatst.

Het incident van deze week is de volgende in een reeks vergelijkbare voorvallen. Vorig jaar ontstond aan boord van een andere KLM-vlucht veel rook in de cabine door een oververhitte powerbank. Dit voorjaar moest een toestel van easyJet een noodlanding maken nadat bleek dat een powerbank in het laadruim een ander apparaat aan het opladen was. De passagier van wie de powerbank was, meldde dat plots tijdens de vlucht aan een van de bemanningsleden. Uit veiligheidsoverwegingen besloot de piloot direct uit te wijken.

Vooral trillingen gevaarlijk

Vooral de trillingen kunnen een powerbank instabiel maken. "Als je een powerbank laat vallen of blootstelt aan veel trillingen, kunnen onderdelen losraken. Daardoor kan de powerbank gemakkelijker vlamvatten of ontploffen", stelt accuexpert Erik Kelder. "Passagiers zetten hun tas met daarin een losse powerbank geregeld in de bagagevakken boven hun hoofd. Daar krijgt het apparaat tijdens de vlucht veel trillingen te verduren."

De hoogte waarop een vliegtuig zich bevindt, heeft volgens Kelder geen invloed op de staat van een powerbank.

Niet overal dezelfde regels

In maart scherpte de ICAO, de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie, de regels rond powerbanks nog aan. Passagiers mogen sindsdien maximaal twee powerbanks meenemen. Tijdens de vlucht mogen die niet worden gebruikt of worden opgeladen. Deze regels zijn minimumeisen. Luchtvaartmaatschappijen kunnen daar zelf strengere regels aan toevoegen.

Zo volgt KLM de aangescherpte regels, maar bij dochteronderneming Transavia mogen passagiers hun powerbank gebruiken en opladen tijdens de vlucht.

Sommige internationale luchtvaartmaatschappijen weren powerbanks aan boord. Emirates bijvoorbeeld staat de oplaadbare apparaten sinds vorig jaar niet meer toe.

Passagier verantwoordelijk

"Uiteindelijk is de passagier zelf verantwoordelijk om goed voorbereid op reis te gaan", zegt luchtvaartdeskundige Joris Melkert van de TU Delft. Bij het online inchecken worden reizigers erop gewezen dat lithiumbatterijen niet in de ruimbagage mogen.

Volgens Melkert moet de situatie goed worden gemonitord. De aandacht mag niet verslappen, maar er is volgens hem "geen reden tot paniek". "Tegenwoordig hebben alle apparaten een vorm van een batterij in zich. Je kunt dat wel allemaal verbieden, maar dat is onmogelijk te handhaven."

Om middernacht is postuum een nieuw album van David Bowie verschenen, met daarop niet eerder uitgebrachte nummers uit 1965. Dat was voordat Davie Jones zichzelf omdoopte tot David Bowie.

Bowie, die in 2016 overleed, is een van de grootste culturele iconen van het Verenigd Koninkrijk, schrijft de BBC.

Shel Talmy

Op The Shel Talmy Recordings zijn 22 opnames van de jonge Bowie te horen, die werden opgenomen voordat hij wereldwijd doorbrak met Space Oddity (1969). Een deel van de nummers verscheen al eerder.

De opnames werden geproduceerd door Shel Talmy, die midden jaren 60 samenwerkte met de Britse topbands The Who en The Kinks en de iconische nummers My generation en You really got me produceerde.

Het hele album is hier te beluisteren:

Muziekjournalist Jean-Paul Heck interviewde Bowie in 2002 in New York. "Hij blikte tevreden terug op zijn carrière, ook op zijn begincarrière. Die beginjaren waren belangrijk voor zijn ontwikkeling. Als hij die periode niet had doorgemaakt, had hij nooit zijn latere platen kunnen maken."

Bowie maakte zijn muziek in een tijd dat de Britse muziekscene ontplofte. The Beatles beleefden hun hoogtijdagen en hadden net Rubber Soul uitgebracht. "Bowie maakte vooral typisch jaren 60-materiaal, dat goed paste bij de muziek van die tijd, met invloeden van Bob Dylan, The Dave Clark Five, The Walker Brothers en soulmuziek. Daar was niets mis mee, maar echt vernieuwend was het niet."

Het is dus maar de vraag of de de nummers op dit album muzikaal wel zo bijzonder zijn, maar interessant voor Bowies vroege ontwikkeling zijn ze zeker. "In zijn stem en geluid is Bowie nog duidelijk zoekende en aan het experimenten."

'Bowie in de grondverf'

Muziekjournalist Marc Stakenburg is sinds zijn jeugd al fan van Bowie. Op het nieuwe postume album is de artiest pas 18 jaar oud. Stakenburg hoort met name de invloed van producer Talmy terug, zoals op Cupid, waarop Bowie mondharmonica speelt. "Dat deed hij niet heel vaak, hij was van huis uit meer een saxofonist."

Volgens Stakenburg zijn de opnames bijzonder omdat er muzikanten op meespelen die later wereldberoemd werden. Zo is Jimmy Page te horen, de latere gitarist van Led Zeppelin. "En Nicky Hopkins is op de toetsen te horen, bekend van zijn werk met onder meer The Beatles en The Rolling Stones."

Al met al was Bowies geluid op dit album voor die tijd niet onderscheidend. "Het bevond zich in de r&b-hoek, zoals zoveel muziek in de jaren zestig." Hij was nog zijn weg en zijn geluid aan het zoeken en dacht na over wat voor artiest hij wilde zijn, zegt Stakenburg. "Het is Bowie in de grondverf."

Bowie speelde destijds in allerlei bandjes. Het merendeel van deze nummers waren singles die hij opnam met The Lower Third. Enkele singles nam hij op met The Manish Boys. Waarschijnlijk bleven ze jarenlang op de plank liggen omdat platenmaatschappen ze niet sterk genoeg vonden om er een lp van te maken.

Niet een nieuw fenomeen

De laatste tijd wordt geregeld postuum onbekend materiaal van topartiesten uitgebracht. Vorige maand verscheen het album Timeless van Prince. Eerder gebeurde dat bij Leonard Cohen, Michael Jackson en Tupac Shakur.

Voor fans is het leuk om te horen, maar verloren meesterwerken moeten ze niet verwachten, vinden beide experts. "Fans van een artiest vinden alles van die artiest interessant", zegt Heck. "Bij de ene is dat meer de moeite waard dan bij de andere. Prince heeft een hele kluis vol opnames, maar dat betekent niet dat alles even goed is."

Dat platenmaatschappijen samen met erfgenamen kijken of er nog materiaal kan worden uitgebracht, is volgens Heck wel degelijk interessant, zeker gezien de technische ontwikkelingen van deze tijd.

Voor platenmaatschappijen is het commercieel interessant om postuum albums uit te brengen. Heck: "Je kunt het uitmelken van de fans noemen om met oud materiaal geld te verdienen. Maar als het op een eervolle manier wordt gedaan, kan het ook een manier zijn om een tijdloze artiest als Bowie weer in het zonnetje zetten."

De Nederlandse Staat moet een schilderij van Nederlandse landschapschilder Jan van Goyen teruggeven aan de erfgenamen. Dat heeft de Restitutiecommissie bepaald, die adviseert over nazi-roofkunst in Nederland.

Het gaat om het schilderij Vissers aan de oevers van een plas, dat deel uitmaakt van de Rijkscollectie en zich nu in het Mauritshuis in Den Haag bevindt.

Het schilderij was onderdeel van de collectie van een van de meest vooraanstaande Joodse kunsthandelaren in Nederland, Jaques Goudstikker. Zijn collectie kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog in handen van de nazi's, zijn erfgenamen voeren al jaren strijd om de kunstwerken terug te krijgen.

'Onvrijwillig afgestaan'

Het Expertisecentrum Restitutie van het NIOD (ECR) heeft onderzoek gedaan naar de oorspronkelijke eigenaar van het kunstwerk. Daaruit blijkt dat het "in hoge mate aannemelijk" is dat dit Goudstikker was.

Ook is het aannemelijk dat het schilderij onvrijwillig is afgestaan onder het naziregime.

De Staatssecretaris van Cultuur en Media heeft in 2023 de Restitutiecommissie van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gevraagd een advies te geven over een verzoek tot teruggave. Dit verzoek werd gedaan door Marei von Saher, weduwe van de enige zoon van Jacques Goudstikker.

Gevlucht

Kort nadat de nazi's Nederland binnenvielen, vluchtte Goudstikker met zijn gezin naar Engeland. Hij overleed onderweg door een ongeluk. Zijn kunsthandel in Amsterdam bleef achter met 1113 kunstwerken.

Arie ten Broek, personeelslid bij de kunsthandel, werd door de nazi's benoemd tot directeur. Hij sloot koopovereenkomsten voor de kunststukken en de handelsnaam 'J. Goudstikker' met een Duitse bankier en de Duitse topnazi Hermann Göring.

De commissie oordeelt dat de kunstwerken niet vrijwillig zijn afgestaan omdat de weduwe van Goudstikker, als grootaandeelhouder van de kunsthandel, nooit akkoord ging met de verkoop.

Tevens kon de verkoop volgens de commissie enkel plaatsvinden omdat Ten Broek, die de Duitse kopers gunstig gezind was, ongeldig was benoemd tot directeur. Ook hadden de Duitse zakenman en Göring na de inval in Nederland, op grote schaal kunstwerken opgekocht in Nederland, waarbij de laatste zijn hoge positie binnen het naziregime gebruikte.

Rechtsherstelprocedure

Na de oorlog raakte de weduwe van Goudstikker verwikkeld in een rechtsherstelprocedure met de Nederlandse Staat. "Uit eerder onderzoek is gebleken dat de instanties zich indertijd kil en formalistisch opstelden", aldus de commissie.

De commissie adviseerde tweemaal eerder om stukken uit de collectie van Goudstikker terug te geven. In 2005 werd geadviseerd om 202 stukken terug te geven en in 2013 nog eens drie kunstwerken. Beide adviezen werden door de Staat overgenomen.

Damesportret

Vorig jaar dook een ander schilderij uit de Goudstikker-collectie op in Argentinië. Het Damesportret werd door journalisten van het AD gesignaleerd in een verkoopadvertentie op een Argentijnse makelaarssite.

Het huis was van de dochter en schoonzoon van Friedrich Kadgien, een nazi die na de Tweede Wereldoorlog tientallen geroofde kunstwerken meenam op zijn vlucht naar Argentinië.

Nadat het schilderij het nieuws haalde verdween het uit het huis. Het koppel werd aangeklaagd voor het verbergen van het kunstwerk.

Begin deze maand bekrachtigde een Argentijnse rechter een schikking tussen de Goudstikker-erfgenamen en de dochter en schoonzoon van Friedrich Kadgien. Het kunstwerk werd teruggegeven.

In Duitsland wordt openlijk gespeculeerd over een aanstaande 'Kanzlertausch', een tussentijdse vervanging van bondskanselier Merz. Dit weekend wordt bij deelstaatverkiezingen opnieuw een grote verkiezingsnederlaag van zijn partij verwacht.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Geschokt was bondskanselier Merz, na de mosterzege van de radicaalrechtse AfD in Saksen-Anhalt twee weken geleden. Zijn eigen partij, CDU, werd gehalveerd. Iets wat volgens Merz niet zonder gevolgen kon blijven, al dacht hij niet aan opstappen. Maar met waarschijnlijk een nieuwe historische verkiezingsnederlaag op komst deze zondag is de vraag of hij nog wel een keuze heeft.

"Nog voor de volgende verkiezingsnederlaag een feit is, wordt al openlijk over het einde van het kanselierschap van Friedrich Merz gesproken", vertelt correspondent Chiem Balduk in de podcast. Zijn vertrek zou volgende week al kunnen plaatsvinden.

Hoe kwam de kanselier in deze crisis terecht?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Max Smedes

Eindredactie: Rosanne Sies

In Noorwegen hebben walvisjagers dit jaar 418 dwergvinvissen gedood. Dat bevestigt de Noorse autoriteit voor visserij. Een jaar eerder waren het er 11 meer. De laatste keer dat Noorse vissers meer dan 500 walvissen doodden was in 2023.

Langs de kust bij Noorwegen worden walvissen gedood voor hun vlees; het land is wereldwijd koploper met de walvisjacht en exporteert het meeste walvisvlees. Ook wordt er nog steeds gejaagd op walvissen door Japan, IJsland en de Faeröer, een eilandengroep ten noorden van het Verenigd Koninkrijk.

De commerciële walvisjacht is sinds 1986 wereldwijd verboden door de Internationale Walvisvaart Commissie. Toch houdt dat de landen niet tegen om te blijven jagen. Dat stuit al decennia op felle kritiek van dierenwelzijnsorganisaties. "Geen enkel land doodt zoveel walvissen als Noorwegen en bijna niemand komt er zo gemakkelijk mee weg", zegt Mona Schweizer van Pro Wildlife.

Controversieel

Walvisjacht is omstreden vanwege het grote dierenleed. Walvissen worden met een harpoen beschoten en leven daarna vaak nog een half uur. Er is geen toezicht op de manier waarop de de dieren sterven. In Noorwegen is er een handjevol vissers dat nog op dwergvinvissen jaagt.

In de Noord-Atlantische Oceaan zwemmen zo'n 150.000 dwergvinvissen. Wereldwijd zijn het er zo'n 800.000. Walvisjagers mogen in Noorwegen alleen jagen tijdens het jachtseizoen; dat valt grotendeels in de zomer en is vorige week afgesloten.

Ieder jaar stelt Noorwegen een maximum aan het aantal walvissen dat vissers mogen doden. Dit jaar verhoogden de autoriteiten het maximum van 1406 naar 1641. Die aantallen worden bij lange na niet gehaald. De Noorse walvisvangst piekte in 2014 met 736 gedode dwergvinvissen.

De man uit Overasselt van wie het huis deze maand werd beschoten, is aangehouden in Duitsland. Hij werd gearresteerd op verzoek van de Nederlandse politie. Bronnen bevestigen aan de NOS dat het de 28-jarige Jan G. is.

G. werd aangehouden op een parkeerplaats langs de A44 ter hoogte van de Duitse plaats Soest. De politie schrijft in een persbericht dat hij ervan wordt verdacht betrokken te zijn bij een poging om bijna 4000 kilo cocaïne in te voeren.

De partij cocaïne werd op maandag 7 september aangetroffen in containers in het Franse Duinkerke. Er werd al eerder een man aangehouden die wordt verdacht van betrokkenheid bij de cocaïnesmokkel.

Aanleiding was Overasselt

De politie kwam G. op het spoor in onderzoek naar aanleiding van de schietpartij in Overasselt, waar begin deze maand een groep zwaarbewapende mannen door het dorp trok.

Er werd geschoten bij het huis van G., die wordt beschuldigd van drugshandel. Zijn 51-jarige beveiliger kwam daarbij om het leven. Er werden 33 mensen aangehouden voor het schietincident.

Vandaag kwam het OM met nieuwe details. 32 van de 33 verdachten van betrokkenheid bij de dodelijke schietpartij blijven voorlopig vastzitten. Twee dagen geleden werd al bekendgemaakt dat veertien verdachten negentig dagen langer blijven vastzitten.

Een verdachte weer vrij

Een 22-jarige Belg wordt vrijgelaten, laat het OM weten. Hij is niet aantoonbaar op een plaats delict geweest, had geen vuurwapen en er waren niet genoeg aanwijzingen voor zijn betrokkenheid bij de dodelijke schietpartij. Hij blijft wel verdachte, aldus het OM.

De 32 die vast blijven zitten, worden verdacht van moord op de beveiliger, het schieten op agenten, het voorbereiden van geweldsdelicten en het dragen van vuurwapens.

Amsterdam, Marseille en Hoorn

Van de verdachten komen er zes uit Amsterdam en omgeving. Zij zijn tussen de 19 en 26 jaar oud. Twee 21-jarige verdachten komen uit Hoorn en Capelle aan den IJssel.

Ook zijn er meerdere verdachten afkomstig uit Frankrijk, onder wie vijf uit Marseille. Zij zijn tussen de 20 en 31 jaar oud. Van twaalf verdachten is nog geen vaste woon- of verblijfplaats bekend.

Onder de verdachten zijn ook twee Franse minderjarigen, het OM deelt van hen geen woonplaats en leeftijd. Hun voorarrest is met 45 dagen verlengd. Alle verdachten zitten op dit moment in beperkingen.

"Het omvangrijke strafrechtelijke onderzoek tegen deze verdachten gaat door en zal nog zeker maanden in beslag nemen", zegt het OM. Meer aanhoudingen worden niet uitgesloten. De data voor de eerste pro-formazittingen worden later bekendgemaakt, aldus het OM.

In Pakistan zijn zeker vijftien mensen om het leven gekomen bij een zelfmoordaanslag op een moskee op het terrein van een politie-instelling. Ook raakten meer dan vijftig mensen gewond, zegt de politie.

De aanslag vond plaats tijdens het vrijdaggebed in Kohat in het noorden van het land, niet ver van de grens met Afghanistan. Een voertuig beladen met explosieven reed op het complex in, verklaart een politiechef aan persbureau AP.

Volgens de politie probeerden daarna twee gewapende mannen het politiegebouw binnen te dringen. Daarbij raakten ze in een vuurgevecht met agenten.

Hulpverleners melden dat de explosie grote schade heeft aangericht aan het buitengedeelte van de moskee. De hulpverleners lieten ook weten dat sommige gewonden in kritieke toestand verkeren en het dodental mogelijk nog oploopt.

Meerdere aanslagen

Volgens de Pakistaanse overheid zijn er dit jaar ruim 800 Pakistanen bij aanslagen gedood, onder wie burgers, militairen en agenten. Ook zijn er dezelfde periode ruim 2000 militanten gedood. Begin augustus kwamen er nog zeker veertien mensen om het leven bij een zelfmoordaanslag op een politiebureau.

Veel aanslagen zijn opgeëist door de lokale Taliban, de Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP). De TTP voert sinds 2007 oorlog tegen de Pakistaanse staat. Ze willen de regering omverwerpen en vervangen door hun eigen, strikt islamitische bestuursvorm.

Pakistan beschuldigt Afghanistan van het samenwerken met TTP, maar Kabul ontkent betrokken te zijn. De landen hebben elkaar de afgelopen jaren meerdere keren aangevallen.

Het 15-jarige meisje uit het Groningse Meerstad dat wordt verdacht van het doden van haar beide ouders blijft zeker negentig dagen langer in hechtenis. Dat heeft de rechtbank in Groningen besloten tijdens een eerste pro-formazitting. Vanwege de jonge leeftijd van de verdachte vond de zitting plaats achter gesloten deuren.

Het Openbaar Ministerie (OM) laat weten dat uit onderzoek is gebleken dat het meisje alleen heeft gehandeld. Ook werd zij volgens het OM niet beïnvloed door besloten online chatgroepen waarin extreem gewelddadige beelden worden gedeeld. Daarover waren volgens het OM veel vragen binnengekomen.

Het meisje werd in de ochtend van 18 juni aangehouden nadat haar vader en moeder, beiden 53 jaar oud, dood waren aangetroffen in hun woning. De politie werd gealarmeerd door de ouders van een van de schoolgenoten van de verdachte, met wie ze foto's van haar gedode ouders zou hebben gedeeld, meldde RTV Noord.

Ze zit sinds haar arrestatie vast in een jeugdgevangenis. In december volgt een volgende voorbereidende zitting. De verwachting is dat in de eerste helft van 2027 de zaak inhoudelijk wordt behandeld, aldus het OM.

De politie heeft gisteravond veertien aanhoudingen verricht tijdens een protest in het Gelderse Opheusden tegen de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum.

Twaalf van de veertien verdachten komen uit de gemeente Neder-Betuwe, waar Opheusden onder valt. Een verdachte is afkomstig uit de gemeente Buren en een uit gemeente Rhenen.

De leden van de groep worden verdacht van strafbare feiten zoals het niet luisteren naar bevelen van de politie en openlijke geweldpleging.

Gespreksavond

De gemeente Neder-Betuwe moet op grond van de spreidingswet 132 asielzoekers opvangen, onder wie acht alleenstaande minderjarigen.

In het gemeentehuis was gisteravond een gespreksavond over asielopvang in de gemeente. Daar werden verschillende scenario's voor de opvang besproken; een besluit over de opvang was nog niet aan de orde. Buiten sloeg volgens de politie in de loop van de avond de sfeer om. Er werd met zwaar vuurwerk gegooid en demonstranten keerden zich tegen agenten. Daarop werd de mobiele eenheid ingeroepen.

In de straten van Opheusden was veel politie aanwezig:

Het gemeentebestuur rekende vanwege de vrijblijvende insteek van de avond niet op onrust en had daarom niet veel agenten klaarstaan, zei de burgemeester 's ochtends nog tegen de Gelderlander.

Rob Scheurwater, de fractievoorzitter van de lokale afdeling van de SGP, zag vanuit het gemeentehuis wat er allemaal gebeurde. Hij noemt het protest "niet gepast". Toch is hij niet verbaasd dat het uit de hand liep. "Ik hield hier rekening mee. Tegelijkertijd zitten we nog dusdanig vroeg in het proces dat ik had gehoopt dat het deze avond nog mee zou vallen."

Pas tegen het einde van de avond was de rust grotendeels teruggekeerd, aldus de politie. De raadsleden konden toen het gemeentehuis verlaten. De SGP is geen voorstander van de Spreidingswet, al zegt Scheurwater dat hij zich ervan bewust is dat Neder-Betuwe zich aan de wet moet houden. "Maar draagvlak is cruciaal voor dit soort projecten."

In onderstaande special lees je over de totstandkoming en werking van de Spreidingswet:

De regen die de afgelopen tijd is gevallen, biedt nog geen oplossing voor droge voetbalvelden. De grond onder het gras is te hard, waardoor water niet kan wegzakken.

Voetbalclub DZOH uit Emmen moest al meerdere wedstrijden afgelasten. Ook bij andere voetbalclubs in Nederland zijn de velden nog te hard om te spelen, zoals bij KFC in Koog aan de Zaan, of FC Dauwendaele in Middelburg.

"Een klein buitje heeft al als resultaat dat de velden onbespeelbaar zijn", zegt bestuurslid Gert Sanders van DZOH tegen RTV Drenthe. "De bovenlaag is dan te soppig." De afgelopen vier weken heeft hij meerdere keren velden afgekeurd met als gevolg dat wedstrijden geannuleerd werden. "Spelen zou schade aan het veld veroorzaken. Bovendien is er meer kans op blessures."

Inkomstenderving

Het is waardeloos, zegt voorzitter Ginus Gangelhof. "Als per week tot tien wedstrijden afgelast worden, heb je 250 teleurgestelde voetballers en aanhang."

Een ander gevolg is het gemis van inkomsten vanuit de kantine, voegt hij toe. "En zie die afgelaste wedstrijden maar weer eens in het speelprogramma te krijgen. Dat lukt gewoon niet."

Shockwave

De gemeente Emmen is verantwoordelijk voor de grasvelden en heeft mogelijk ook een oplossing: de 'shockwave'. De machine is vorig jaar aangeschaft, zegt sportwethouder Pascal Schrik. "Het apparaat gaat tot zo'n 40 centimeter diepte met messen door de grond. Dat moet ervoor zorgen dat het water beter wegloopt."

De machine maakt vandaag de eerste meters. Als het werkt, kunnen de voetbalwedstrijden dit weekend gewoon doorgaan.

Sproeiverbod

Omdat het afgelopen zomer zo droog was, werden op verschillende plekken in het land sproeiverboden ingesteld. De KNVB stuurde in augustus een brief naar alle amateurclubs over hoe om te gaan met de droogte.

Grasvelden bij voetbalverenigingen in Overijssel en Limburg waren dor, bruin en vaak keihard. "Er is een kans dat wedstrijden niet door kunnen gaan", zei secretaris Dick Hartman van FC 's-Gravenzande toen. "We doen iedere dag een regendansje, in de hoop dat het gaat regenen."

Een scholier van 16 heeft op een middelbare school in de Filipijnen een bloedbad aangericht. Hij schoot zeker twee medeleerlingen dood en verwondde er acht. Daarna maakte hij een einde aan zijn leven.

Alle slachtoffers zijn kinderen tussen de 14 en 17 jaar oud. Vier van de acht gewonden verkeren in kritieke toestand, laat de lokale burgemeester weten aan persbureau Reuters.

De school staat in de gemeente Banga op het zuidelijke eiland Mindanao. De schutter zou op school tegen zijn vrienden hebben gezegd dat zij na de lunch naar huis moesten gaan omdat hij "zijn plan ging uitvoeren".

Zijn vrienden zouden hebben gelachen omdat de verdachte bekendstond als grappenmaker, zegt de burgemeester. "Na de lunch opende hij het vuur. Hij raakte tien scholieren voordat hij zichzelf doodschoot."

Derde aanslag op een school

Het is de derde schietpartij op een school in korte tijd in de Filipijnen. Vorige maand opende een scholier het vuur op een school in Zamboanga. Daarbij doodde hij een scholier en verwondde hij 23 anderen, voordat hij zichzelf doodschoot. Hij livestreamde zijn aanslag.

In juni pleegden twee scholieren van 14 en 15 jaar een aanslag op een middelbare school. Daarbij vielen drie doden en raakten twintig anderen gewond.

De provinciale gouverneur benadrukt dat ouders hun vuurwapens buiten bereik van minderjarigen moeten houden. "We moeten goed opletten bij het opbergen van wapens", zegt hij tegen Reuters.

Heb je hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

Bedrijven die deze zomer schepen door het Kanaal van Gent naar Terneuzen lieten varen, hebben voor miljoenen euro's schade opgelopen. Dat zegt CEO van North Sea Port Cas König in een interview met persbureau Belga. Zijn bedrijf beheert de havens van Vlissingen, Terneuzen en Gent.

Afgelopen zomer was de warmste zomer sinds het begin van de metingen van het KNMI in 1901. Ook was het extreem droog, wat leidde tot een lage waterstand in het kanaal.

"Dit hadden we nog niet zo heel vaak gezien", zegt König. Op het dieptepunt was een van de twee zeesluizen in Terneuzen volledig gesloten. De andere zeesluis kon slechts 4 uur uur per hoogtij worden gebruikt.

Daardoor bleef er op een volledige dag slechts 8 uur effectieve sluiscapaciteit over en werd het moeilijker voor schepen om binnen te varen of de haven te verlaten. De schepen bleven vaak langer liggen.

Iedereen wil erdoorheen

Dat leidde tot het volgende probleem: een dubbel knelpunt. Want zodra de sluis openging, wilden alle schepen tegelijkertijd doorvaren en aanmeren. Zo ontstond er een tekort aan dienstverleners, zoals loodsen en sleepboten.

Ook mochten schepen vanwege het lage waterpeil minder diep liggen en konden ze dus minder vervoeren. Sommige bedrijven schakelden over op vrachtwagens om goederen over te slaan.

Hoge kosten

De kosten kunnen dan snel oplopen. Zo kan het zijn dat bedrijven zogenoemde demurragekosten moeten betalen voor de vertraagde schepen. Dat zijn vergoedingen voor wanneer een schip langer dan verwacht moet blijven liggen.

Exacte getallen heeft North Sea Port niet. "We weten niet precies over welke schade het bij bedrijven gaat, maar het gaat echt wel over miljoenen", aldus König.

Klimaatadaptatie

Hij verwacht dat de situatie van deze zomer vaker zal voorkomen in de toekomst. De haven wil daarom de klimaatadaptatie, ofwel de weerbaarheid tegen klimaatverandering, versnellen met maatregelen tegen zowel droogte als extreme regenval.

Deze maand zei ook de Algemene Rekenkamer dat er vanuit de overheid meer aandacht moet komen voor droogte om problemen en enorme schade te voorkomen. De Rekenkamer becijferde al eens dat de schade in 2018 tussen de 500 miljoen en 2 miljard euro bedroeg.

Mexico krijgt een eeuwenoud manuscript uit de tijd van de Azteken tijdelijk terug. Het werk is sinds 1898 in handen van de nationale bibliotheek van Frankrijk en wordt uitgeleend aan Mexico om 200 jaar aan diplomatieke banden tussen de landen te vieren.

Het gaat om een handgeschreven boekje uit de 16de eeuw. Daarin omschrijven de Azteken de stichting van hun hoofdstad Tenochtitlan (tegenwoordig Mexico-Stad). Ook de verovering door de Spanjaarden tussen 1519 en 1521, waarin zij de Azteken onderwierpen en gedwongen bekeerden tot het christendom, wordt beschreven.

Het werk, de Codex Azcatitlan, wordt gezien als een van de belangrijkste naslagwerken van de geschiedenis van de Azteken. Het manuscript bevat zowel Latijn als symbolen die de Azteken gebruikten.

Azteken of Mexica?

'Azteken' is een verzamelnaam voor een groep mensen die vroeger in Midden-Amerika woonde. Soms worden met Azteken alleen de mensen bedoeld die in of rond de hoofdstad woonden. Er is ook een preciezere term voor deze groep: Mexica.

De term Azteken werd in de 19de eeuw populair in Europa toen een ontdekkingsreiziger het woord ging gebruiken. De Mexica zelf gebruikten de term niet om naar zichzelf te verwijzen, maar wel in hun mythologie. Daarin beschreven ze dat ze ooit hun thuisland Aztlan hebben verlaten, voordat ze naar hun latere hoofdstad vertrokken. Mexica is ook waar de naam van Mexico vandaan komt.

Voor de nakomelingen van de Azteken, of Mexica, is de tijdelijke terugkeer van de kunst enorm belangrijk. "Het versterkt onze moreel, onze gebruiken, onze cultuur en ons besef van wie we zijn", zegt Maria Eugenia Castañeda, vertegenwoordiger van de Mexica.

Hoewel het kunstwerk nu tijdelijk tentoongesteld wordt, pleit Mexico al jaren voor een permanente terugkeer. Daar heeft Frankrijk tot dusver geen gehoor aan gegeven.

Herkomst onduidelijk

Het manuscript kwam eind 19de eeuw in Frankrijk terecht nadat een Europeaan het had gedoneerd aan de nationale bibliotheek. Hoe het boek precies in Europa terechtkwam, is niet volledig gedocumenteerd.

De codex is tot december te zien in het Nationale Museum voor Antropologie in Mexico-Stad. Mexico leent op zijn beurt ook een kunstwerk uit aan Frankrijk. Het gaat om de Codex Boturini, een vergelijkbaar manuscript waarin te zien is hoe de Mexica van hun thuisland naar hun nieuwe hoofdstad reisden.

Het aantal toeristen is de eerste zeven maanden van het jaar toegenomen, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek vergeleken met dezelfde periode vorig jaar. Maar terwijl er meer toeristen waren, nam het aantal overnachtingen in hotels en vakantieparken iets af.

Juli was wel een heel goede maand, waarin niet alleen het aantal toeristen, maar ook het aantal overnachtingen toenam. "Door het goede weer hebben veel mensen last minute geboekt", zegt een woordvoerder van toerismebureau NBTC.

De eerste zomermaand maakte volgens de sector een hoop goed ten opzichte van het tegenvallende half jaar ervoor, maar pas volgende maand wordt duidelijk hoe de hele zomer is verlopen.

Lagere marge hotels

Sinds 1 januari is de btw op een overnachting in een hotel of vakantiepark verhoogd van 9 naar 21 procent. Veel hotels klagen dat dat ten koste gaat van hun omzet en marge, oftewel wat ze onder de streep overhouden.

Volgens Rabobank-econoom Jos Klerx blijft dat beeld wel overeind staan. Hij ziet dat hotels een deel van de btw-verhoging voor eigen rekening nemen. "Als je de prijs 12 procent omhoog doet, verlies je te veel van je bezettingsgraad." Hij wijst ook op andere hogere kosten, zoals die voor het personeel, energie en inkoop van eten en drinken. "Eigenlijk zouden ze 14 à 15 procent meer moeten vragen."

De regionale verschillen zijn volgens Klerx groot. "Zeeland blijft duidelijk achter. Noord-Holland doet het een stuk beter dan vorig jaar."

Als kampeerterreinen, waarvoor de btw-verhoging niet geldt, worden meegenomen in de cijfers, is er in het aantal overnachtingen een kleine plus te zien.