NOS Nieuws - Algemeen

De rechtsradicale partij stevent af op een forse verkiezingswinst in de Duitse deelstaat en zou daar niet alleen de grootste partij kunnen worden, maar door het kiessysteem ook als enige partij kunnen gaan regeren. Alternative für Deutschland wil in dat geval enkele radicale veranderingen doorvoeren, met name in het onderwijs.

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Verslaggever Dieuwke van Ooij reisde voor Nieuwsuur af naar Saksen-Anhalt. Op een campagnebijeenkomst ziet ze hoe mensen uren in de rij staan voor een handtekening van Ulrich Siegmund, de lijsttrekker van de AfD in Saksen-Anhalt. Hij is hun enige hoop, zeggen ze.

Van Ooij vertelt in de podcast over deze charismatische lijsttrekker, die tot voor kort nog verkoper was van parfums en nu met een positief verhaal naar buiten probeert te treden. Ze sprak hem ook zelf en vroeg hem wat enkele opmerkelijke punten uit zijn partijprogramma in de praktijk zouden betekenen. Zo wil Siegmund aparte scholen voor vluchtelingen en gehandicapten, minder aandacht voor de holocaust tijdens de Duitse geschiedenisles en er moet meer aandacht komen voor Russische les.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Eindredactie: Rosanne Sies

Ulrich Siegmund straalt van oor tot oor. Bij een campagnebijeenkomst wordt de leider van de rechts-radicale AfD in Saksen-Anhalt, zoals overal waar hij komt, toegejuicht door aanhangers. "Ulli! Ulli!", klinkt het. Bij de deelstaatverkiezingen morgen kan zijn partij de absolute meerderheid halen en vervolgens alleen regeren. Siegmund ruikt het premierschap.

Het zou voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog zijn dat Duitsland een rechts-radicale deelstaatregering krijgt. Het succes van de AfD in de Oost-Duitse deelstaat is deels te danken aan de populaire 35-jarige Siegmund. Wie is deze man, die door Der Spiegel als "de gevaarlijkste man van Duitsland" is bestempeld?

Radicale flank

Siegmund was lang een tamelijk onopvallende deelstaatparlementariër, maar beleefde zijn doorbraak tijdens de coronapandemie. Op TikTok bereikte hij een miljoenenpubliek met video's over de 'coronawaanzin' en vermeende 'turbokanker' als gevolg van vaccinatie. In mum van tijd verkreeg hij de leiding over de AfD-fractie.

Siegmunds fractie behoort tot de meest radicale flank van de AfD. De veiligheidsdienst heeft de afdeling in Saksen-Anhalt al jaren geleden als extreemrechts bestempeld, vanwege xenofobe teksten en de verbinding met extremistische groepen.

Onder anderen de woordvoerder en de juridisch adviseur van Siegmund waren lid van de verboden neonazistische Heimattreu Deutsche Jugend. Siegmund haalt er desgevraagd zijn schouders over op. "Voor mij telt wat iemand voor het land doet, niet wat hij 25 jaar geleden op een kampeerweekend deed."

Siegmund voert vooral campagne op 'remigratie', vaderlandsliefde en bevolkingsgroei van Duitsers. In de eerste honderd dagen van een AfD-regering belooft Siegmund asielkinderen naar aparte klassen te verplaatsen, de regenboogvlag op scholen te verbieden en subsidies voor 'anti-Duitse' cultuur te stoppen.

Humor en charisma

Uit het hele land komen aanhangers op AfD-bijeenkomsten van Siegmund af. Sommigen hebben uren gereden om hem een hand te schudden. "Het voelt als een historisch moment", zegt AfD-fan Sofie. De verwachte winst in Saksen-Anhalt moet het begin van een triomftocht zijn, die moet eindigen in een machtsovername in Berlijn. "Hij is de juiste man daarvoor."

Ulrich Siegmund heeft iets wat andere AfD-leiders ontbreekt: charisma. Waar de landelijke leiders Weidel en Chrupalla opvallen met controverses en tegenstrijdige uitspraken, kenmerkt Siegmund zich door humor en toegankelijkheid.

"Wat zijn jullie met velen!", roept Siegmund, met grote glimlach en haar in zijscheiding. "Bij CDU past zo'n bijeenkomst in een telefooncel!" In de twee uur die volgen gaat de AfD'er met iedereen op de foto en worden handtekeningen uitgedeeld. Hij pakt kiezers vast en vraagt kort naar werk of gezin. Opvallend vaak zegt hij: "Hé, ik heb jou eerder gezien!"

Siegmund heeft een achtergrond als verkoper. Niet van politieke praatjes, maar van parfum. Aan sportscholen en ov-bedrijven verkocht hij geuren, die een psychologisch effect zouden bewerkstelligen. Om mensen aan je te binden. Die vaardigheid zet hij nu in op een eindeloze tour langs dorpspleinen.

Ostalgie

Volgens aanhanger Uwe is het logisch dat de AfD juist in Oost-Duitsland goed scoort. "Wij hebben de DDR meegemaakt en weten wat een dictatuur inhoudt. Dat beleven we nu weer." Volgens hem horen alle andere partijen bij hetzelfde systeem, zoals de DDR ook neppartijen had. Ook in de retoriek van Siegmund gaat het om AfD die voor 'echte democratie' staat en de Altparteien die dat niet zijn.

Tegelijk speelt de partij juist met Ostalgie, de nostalgie naar het communistische Oost-Duitsland. Zo vindt deze bijeenkomst plaats bij een DDR-kantine, met trabantjes, een herbouwde grensovergang en een Leninbeeld. Siegmund, die een jaar na de val van de Muur is geboren, laat zich graag fotograferen op een Simson, de kenmerkende DDR-bromfiets.

"De DDR had ook goede dingen, maar alles is kapotgemaakt", zegt Uwe. "West-Duitsland heeft alles verboden wat wij hadden", vult Daniel Motes aan. Bij veel kiezers klinkt een verlangen naar de tijd 'voor de massa-immigratie'. "Het moet gewoon weer zoals vroeger worden", zegt de 17-jarige Leonie Oelke. "Ik durf met mijn kind niet meer over straat."

Siegmund wil iedere vorm van asiel stopzetten en immigranten, onder wie Oekraïners, het land uitzetten. Veel van die maatregelen zijn een federale aangelegenheid. Mocht hij deelstaatpremier worden, dan krijgt de AfD via de Bondsraad daar inspraak op. Het kleine Saksen-Anhalt heeft echter weinig stemrecht.

Toch zweert Siegmund dat hij "niet braaf" zal instemmen met landelijk beleid. "Dat is bij ons ten einde. Wij zullen niet met alles meewerken." Gevraagd naar wat dat precies inhoudt, antwoordt de AfD'er: "Het gaat niet om blokkeren, maar om het vertegenwoordigen van echte democratie."

De AfD wordt in Saksen-Anhalt op 42 procent gepeild. Door het kiesstelsel kan dat genoeg zijn voor een absolute meerderheid. Dat is voor Siegmund nodig om te regeren, omdat hij coalitievorming afwijst. "We regeren alleen of niet."

Goedemorgen! De Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner gaan naar Moskou en Kyiv. En in Amsterdam wordt de topper tussen Ajax en PSV gespeeld.

Eerst het weer: vandaag wisselen zon en wolken elkaar af en komen vooral in het noorden eerst enkele buien voor. Vanmiddag wordt het vanuit het westen geleidelijk overal droog. Bij een stevige westenwind wordt het 18 tot 21 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Bij twee explosies op een legerbasis in de Boliviaanse gemeente Viacha, in de buurt van hoofdstad La Paz, zijn meerdere doden en tientallen gewonden gevallen. Het is onduidelijk wat de oorzaak van de explosies is.

"Er heeft zich een explosie voorgedaan in een ruimte waar pyrotechnisch materiaal was opgeslagen", schrijft minister van Defensie Urenda. "Op dit moment ligt onze prioriteit bij de mensen: het verzorgen van de gewonden, het ondersteunen van hun families en het voortzetten van de zoek- en reddingsacties." Meerdere gebouwen in de buurt van de basis raakten beschadigd.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Als Superstar in de Arena? De 21-jarige zangeres Roxy Dekker gaat ervoor. Ze is de eerste Nederlandse vrouwelijke artiest die de stap waagt. 3FM-dj Sebastiaan Ockhuysen is ervan overtuigd dat ze het stadion vol gaat krijgen:

Fijne dag!

Bewindslieden van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat hebben de eigen toezichthouder de afgelopen jaren herhaaldelijk gedwarsboomd bij het handhaven van de statiegeldwet. De toezichthouder wilde maatregelen nemen om de achterblijvende inzameling van flesjes en blikjes te verbeteren, maar steeds greep een bewindspersoon in.

Elke keer dat dat gebeurt, moet de toezichthouder, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), de handhaving aanpassen en wordt de slagvaardigheid beperkt, aldus een woordvoerder. "Daardoor zijn we minder effectief, met mogelijk nadelige gevolgen voor het milieu, leefomgeving en veiligheid."

Stevige lobby

Het ingrijpen door de bewindspersonen is opvallend, omdat er een nieuwe wet in de maak is om de onafhankelijkheid van toezichthouders beter te waarborgen. Juist die onafhankelijkheid is belangrijk voor goed toezicht, vindt ook de ILT.

Volgens juristen duidt het op een stevige lobby van de verpakkingssector. "Hun belang komt hier sterk naar voren. De vraag is in hoeverre andere belangen zoals het milieu eenzelfde mate van aandacht hebben gekregen", aldus Annemarie Drahmann, hoogleraar bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht.

De drankenproducenten zeggen voortdurend te overleggen met het ministerie omdat ze wettelijk verantwoordelijk zijn voor het inzamelen en recyclen van verpakkingsmateriaal.

Miljoenen niet terugbetaald

Drankenproducenten en -importeurs moeten wettelijk 90 procent van alle plastic flessen en blikjes inzamelen om zwerfafval te verminderen en beter te kunnen recyclen.

Dat inzameldoel hebben de producenten niet gehaald sinds de invoering van statiegeld op flesjes in 2021 en blikjes in 2023. Daardoor blijft veel niet-geïnd statiegeld hangen bij Verpact, de organisatie die namens de industrie verantwoordelijk is voor de inzameling en recycling van de verpakkingen. De afgelopen twee jaar ging het om 270 miljoen euro.

De Inspectie Leefomgeving en Transport eiste als toezichthouder de afgelopen jaren verschillende maatregelen van Verpact om de inzameling te verbeteren. Bij bewindspersonen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, waar de ILT onder valt, viel dat niet altijd goed. Tussen 2023 en 2025 floten drie achtereenvolgende bewindslieden van de VVD en het CDA de ILT terug.

Zo wil de ILT in 2023 afdwingen dat op plastic limonadesiroopflessen ook statiegeld komt, zoals de wet voorschrijft. CDA-staatssecretaris Vivianne Heijnen steekt daar een stokje voor. Zij geeft een zogenaamde aanwijzing aan de inspectie, een opdracht om de wet op dit punt niet te handhaven.

'Ademruimte' bij inzameldoel

Heijnen vindt statiegeld niet nodig, omdat limonadeflessen niet snel in het zwerfafval belanden; je moet siroop tenslotte thuis aanlengen met water. Zij negeert daarbij het andere doel van statiegeld, het beter kunnen recyclen van verpakkingen.

In juni 2025 grijpt ook waarnemend VVD-minister van milieu Sophie Hermans in. Zij komt met de aanwijzing dat zuivel- en sapflessen tijdelijk niet meetellen voor het wettelijke inzameldoel.

Daardoor komt het percentage ingezamelde blikjes en flesjes automatisch hoger uit. Hermans wil producenten "ademruimte" geven, zolang er onderzoeken lopen naar inzamelmethodes voor die verpakkingen.

Verdubbeling statiegeld

Begin september bemoeit ook Hermans' opvolger en partijgenoot Thierry Aartsen zich ermee. De toezichthouder is de tekortschietende inzameling zat en eist maatregelen van Verpact om de inzameling te verbeteren. Een verdubbeling van het statiegeld is een van de opties. In andere landen heeft dat ook de inzameling omhoog gekregen.

Nieuwe wet in de maak

Om de onafhankelijkheid van inspecties beter te waarborgen, werkt het kabinet aan een nieuwe 'kaderwet rijksinspecties'. Aanleiding hiervoor was onder meer de kritiek op de overheid bij de Groningse gaswinning. Volgens hoogleraar Paulien de Winter gaat die wet geen uitkomst bieden. "In de conceptwet die er nu ligt, is niet vastgelegd dat de staatssecretaris niet te snel mag ingrijpen."

Dat ligt slecht bij de producenten. Ze vrezen omzetverlies als mensen meer moeten afrekenen, ook al krijgen ze het statiegeld weer terug. VVD-er Aartsen is ook fel tegen, omdat volgens hem de burger de dupe zou worden.

Hij wil aanvankelijk een aanwijzing geven, oftewel een kruis zetten door deze eis van de toezichthouder, blijkt uit documenten die door de NOS zijn opgevraagd via de Wet open overheid (Woo).

Op het laatste moment ziet hij hiervan af en stuurt in plaats daarvan een dwingende brief naar Verpact. Hij verwacht dat die toewerkt naar maatregelen "zonder dat het statiegeld wordt verhoogd", zo laat hij ook weten aan de Tweede Kamer. Daarmee valt hij de toezichthouder publiekelijk af.

Lijntje met de staatssecretaris

Opmerkelijk en ongebruikelijk, volgens hoogleraar bestuursrecht Drahmann en hoogleraar toezicht Paulien de Winter van de Rijksuniversiteit Groningen. In alle drie de gevallen ondermijnen de bewindspersonen de handhaving van de wet door hun eigen toezichthouder, wat schadelijk is voor het toezicht.

"De lat om in te grijpen, ligt hoog. De staatssecretaris moet daar heel terughoudend in zijn", zegt Drahmann. "Het is ongebruikelijk en onwenselijk dat de inspectie drie keer in korte tijd is overruled. Als een staatssecretaris zegt: zet het wettelijke recht maar in de koelkast, dan kan jij als toezichthouder niet goed opereren."

Volgens De Winter werpt het zijn schaduw vooruit. "Bedrijven weten dan: als we een sterk lijntje hebben met de staatssecretaris dan kunnen we eronderuit komen."

Reactie ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Het ministerie van Economische zaken en Klimaat, waar 'statiegeld' in het nieuwe kabinet onder valt, erkent dat bewindspersonen terughoudend moeten zijn met het ingrijpen bij de handhaving door de toezichthouder, maar vindt dat er in bovenstaande gevallen reden was om dit wel te doen. Daarbij hebben de bewindspersonen zich aan de wet gehouden, aldus een woordvoerder.

Correctie van de redactie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat PVV-staatssecretaris Chris Jansen in 2023 een stokje stak voor het heffen van statiegeld op plastic limonadesiroopflessen. Dit moet CDA-staatssecretaris Vivianne Heijnen zijn.

De wereldberoemde Florentiner-diamant is na een eeuw weer te zien in een museum. Dit weekend opent een tentoonstelling in de Canadese stad Quebec, waar de lang verloren gewaande schat als hoogtepunt wordt gepresenteerd. De Canadese overheid heeft de diamant intussen juridisch beschermd tegen claims uit Europa.

De 137-karaats Florentiner-diamant is honderden jaren oud en omgeven door mysteries en legendes. De steen was kwijt sinds de val van de monarchie in Oostenrijk-Hongarije, in 1918. Vorig jaar bleek dat de voormalige keizerlijke familie hem al die tijd verborgen had gehouden in een Canadese kluis.

Koffertje

Nu mag het grote publiek de diamant zien. In het Musée national des beaux-arts du Québec openden drie leden van de familie Habsburg gisteren de tentoonstelling: Hidden treasure: a century of mystery. Die vertelt het verhaal van de vlucht van hun grootmoeder keizerin Zita en het bruine koffertje waarin ze de juwelen had verstopt. Ook andere Habsburg-schatten zijn uit de kluis gekomen, zoals een zakhorloge van de Franse koningin Marie-Antoinette.

"De tentoonstelling is een groot dankjewel aan Canada", zegt familiehoofd Karl Habsburg. "Voor het bieden van onderdak aan mijn grootmoeder en haar kinderen."

De expositie betekent ook een voorlopig einde aan getouwtrek rond de Florentiner-diamant. Vlak na de onthulling van de familie vorig jaar gingen er in Italië én Oostenrijk stemmen op om er beslag op te leggen. Volgens Oostenrijk gaat het om nationaal erfgoed dat bij het land hoort en niet bij de afgezette vorsten. In Italië wordt gezegd dat de diamant eigenlijk van de Medici-familie is, en nu dus van de republiek.

De claims kunnen voorlopig geen kwaad, want de regering van Quebec heeft de juwelen beschermd tegen inbeslagname, zo lang de tentoonstelling loopt. De Oostenrijkse vicekanselier Babler heeft een zevenkoppige commissie ingesteld om uit te zoeken of en hoe de diamant terug kan keren naar Wenen.

De Habsburgers zijn intussen met nieuwe documenten gekomen om de eigendom aan te tonen. Ook zijn de juwelen inmiddels ondergebracht in een Canadese stichting. De kans dat de Florentiner weer in Europese handen komt lijkt daarmee steeds kleiner. Een Oostenrijks blad concludeert alvast: "Habsburg zet Babler voor schut."

Bij twee explosies op een legerbasis in de Boliviaanse gemeente Viacha, in de buurt van de stad La Paz, zijn meerdere doden en tientallen gewonden gevallen.

Het is onduidelijk wat de oorzaak van de explosies is. "Er heeft zich een explosie voorgedaan in een ruimte waar pyrotechnisch materiaal was opgeslagen", schrijft minister van Defensie Urenda. "Op dit moment ligt onze prioriteit bij de mensen: het verzorgen van de gewonden, het ondersteunen van hun families en het voortzetten van de zoek- en reddingsacties." Meerdere gebouwen in de buurt van de basis raakten beschadigd.

Op beelden is te zien hoe mensen vluchten na de explosies:

Het exacte aantal doden is nog onbekend. Urenda wil nog geen aantallen noemen, maar lokale kranten melden op basis van de politie dat er zeker twee doden zijn, 59 gewonden en zeven vermisten. De meesten van hen zijn burgers. Het daadwerkelijke dodental is waarschijnlijk nog hoger: lokale gezondheidsmedewerkers spreken volgens persbureau Reuters over "tien tot vijftien doden", maar dit is nog niet bevestigd.

De gemeente Viacha heeft "uit solidariteit met de getroffen en rouwende families" drie dagen van rouw afgekondigd. De Boliviaanse president Paz laat in een verklaring op X weten mee te leven met de families van de slachtoffers en opdracht te hebben gegeven tot een "een grondig, technisch en transparant onderzoek".

De explosies waren rond 14.30 uur lokale tijd. Vanwege de explosies viel de stroom in ongeveer twintig wijken in Viacha uit, meldt krant El Deber. Viacha is een stad met zo'n 100.000 inwoners die op ongeveer 30 kilometer van La Paz ligt.

Een Amerikaanse rechter in Boston heeft opnieuw verboden dat de regering van president Donald Trump strengere regels invoert voor stemmen per post. Trump wil die regels invoeren voor de tussentijdse verkiezingen in november.

Volgens districtsrechter Indira Talwani is er een te grote kans dat kiezers worden uitgesloten als de plannen door zouden gaan. "De staten die de zaak hebben aangespannen, zijn volgens de wet verplicht om binnen een bepaalde termijn miljoenen stembiljetten naar kiezers te versturen. Zoals hieronder wordt uitgelegd, kunnen ze zo laat in de verkiezingscyclus niet meer van koers veranderen, waardoor een aanzienlijk deel van de stemgerechtigde kiezers vrijwel gegarandeerd wordt uitgesloten", schreef ze.

Benoemd door Obama

Talwani werd door president Obama benoemd. De regering-Trump had het Hooggerechtshof, waarin meerdere door Trump voorgedragen rechters zitten, al verzocht om Talwanis tijdelijke bevel op te heffen. Daar is nog geen uitspraak over. Ook liet de regering gisteren weten in beroep te gaan bij het Hof van Beroep.

Er is steeds minder tijd voor de regering om grote veranderingen in de stemprocedures aan te brengen. De staat North Carolina is al begonnen met het versturen van stembiljetten naar kiezers en andere staten treffen ook al voorbereidingen. De tussentijdse verkiezingen, de zogenoemde midterms worden op 3 november gehouden.

Belangrijk voor Trump

De tussentijdse verkiezingen zijn belangrijk voor Trump omdat hij een meerderheid in het Amerikaanse Congres wil houden. Als de Republikeinen die meerderheid verliezen, wordt het veel lastiger voor Trump om steun te krijgen voor de plannen van zijn regering.

Bijna een derde van de kiezers in de VS stemt per post. Een onderzoek van prestigieuze universiteit MIT laat zien dat tijdens de verkiezingen van 2024 37 procent van alle Democratische kiezers hun stem per post verstuurden, tegenover 24 procent van de Republikeinen.

Trump wil al langer het stemmen per post beperken, maar slaagt daar tot nu toe niet in. Hij gaf stemmen per post ten onrechte de schuld van zijn verkiezingsnederlaag in 2020 en verspreidt ongegronde beweringen over fraude met deze methode. Met de nieuwe regels zouden staten onder meer van tevoren kieslijsten moeten delen met de federale overheid. Als een staat daaraan niet meewerkt, zou postdienst USPS kunnen weigeren om stembiljetten te bezorgen.

Een wanhopige Australiër heeft een helikopter gehuurd om zijn vrouw in het rampgebied in Nepal te zoeken. Nog altijd worden zeker 5053 mensen vermist, onder wie 583 buitenlanders. Velen van hen waren op een bedevaartstocht.

De vrouw van Australiër Bhavin Patel was ook op pelgrimstocht in het gebied. Zij maakte deel uit van een groep volgelingen van de Indiase yogi Sadhguru. Deze groep, waar ook de twee nog vermiste Nederlanders deel van uitmaakten, was op weg terug van een bedevaart en bij de grensovergang tussen Tibet en Nepal toen de overstromingen begonnen.

Patel vertelt aan de Australische zender ABC News dat hij vorige week vrijdag in het gebied aankwam. Hij bracht bezoeken aan ziekenhuizen in hoofdstad Kathmandu om de naam van zijn vrouw op lijsten van gevonden of dode personen te zoeken. Ook sprak hij er met de stichting van de yogi en met Australisch ambassadepersoneel, maar daar werd hij niet wijzer van. Hij besloot een helikopter te huren en zelf te gaan zoeken.

'Voor iedereen in het gebied'

Door de overstromingen is een groot deel van de wegen onbegaanbaar, waardoor het rampgebied nog altijd lastig te bereiken is vanaf land. Patel stelt dat hij de helikopter niet alleen voor zichzelf heeft gehuurd, "maar voor iedereen met vermiste familie in het gebied".

Het is inmiddels ruim een week na de verwoestende vloedgolf in Nepal en Tibet. Daarbij kwamen in Nepal zeker 1294 mensen om het leven. Huizen, straten en scholen in dorpen en steden bij de grens werden weggevaagd. De verwachting is dat het aantal doden nog flink zal oplopen.

Het aantal gemelde doden in Tibet is een stuk lager, maar dat heeft er waarschijnlijk ook mee te maken dat de Chinese overheid zeer terughoudend is met het geven van informatie. Staatsmedium Xinhua spreekt inmiddels over 31 doden en 531 vermisten. Twee Belgen die een moeder hebben die in het gebied vermist is, doen in HLN hun beklag over de gebrekkige informatievoorziening. "Van de Chinese kant horen we niets. Ze geven geen identiteiten vrij van mensen die ze onder het puin vandaan hebben gehaald of die ze hebben gered", zegt Theo Annendijck. "Ze geven geen videobeelden vrij. Wat ze wel publiceren zijn propagandavideo's waarin ze de boel weer opbouwen. De Nepalese politie vertelde ons dat de Chinezen hen gevraagd hebben geen informatie door te spelen."

Tunnels

De hoop dat er nog overlevenden worden gevonden is er nog altijd. Gisteren werden in Nepal twee mannen gered die vastzaten in een tunnel van een waterkrachtcentrale. Mogelijk worden er nog meer mensen uit de tunnel gered. Volgens een van de twee mannen, zijn er nog meer mensen in de tunnel in leven. In het gebied zijn meerdere waterkrachtcentrales met tunnels. In totaal worden nog zo'n 900 werknemers bij twaalf waterkrachtcentrales vermist.

Voor mensen die niet in tunnels zaten, is de kans dat zij het overleefd hebben een stuk kleiner. De groep waar de vrouw van Patel en de twee Nederlanders deel van uitmaakten kwam terug van de Tibetaanse berg Kailash en heeft waarschijnlijk geen tijd gehad om een goede schuilplaats te vinden. In een videoboodschap die hun yogi kort na de ramp deelde, zei hij dat niet bekend is wat er met de groep is gebeurd, maar dat het er "gezien de omvang van de verwoesting" slecht uitziet.

Op beelden van bewakingscamera's bij de grensovergang tussen Nepal en Tibet is goed te zien hoe verwoestend de vloedgolf was:

Het is twintig jaar geleden dat de Australische dierenexpert en documentairemaker Steve Irwin overleed. Met zijn enthousiasme en liefde voor de natuur inspireerde de 'Crocodile Hunter' mensen wereldwijd. Natuur- en dierenexpert Floris Göbel keek als jongetje al op tegen Irwin: "Ik kon als kind nooit stilzitten, behalve als ik naar hem keek op televisie."

De Nederlandse presentator begon bij het YouTube-kanaal DierenpraatTV en helpt nu in het programma Aanpoten met Floris van Zapp dieren in opvangcentra in heel Nederland. Irwin was degene die de verwondering voor dieren bij Göbel als kind aanwakkerde.

"Hij liet zien dat ieder dier bijzonder en speciaal is, en deed dat met zo'n enthousiasme. Dat raakte precies die snaar in mij. Ik dacht: dat moet ik ook gaan doen!"

Göbel werd vanochtend wakker met een brok in zijn keel en nam zich voor: "Vandaag ga ik in Californië kajakken en zoeken naar zeeotters en ik sta speciaal stil bij Steve Irwin."

Crocodile Hunter

Göbel was nog maar negen jaar oud toen Irwin overleed, maar hij kan zich nog goed herinneren hoe het nieuws van zijn overlijden binnenkwam. "Ik was bij mijn opa en oma thuis en ik was er helemaal kapot van." Het raakte hem zodanig dat hij de volgende dag ziek thuisbleef van school. "Het was de eerste keer dat ik werd geconfronteerd met het feit dat helden ook konden sterven."

De Australische presentator, documentairemaker en natuurbeschermer Irwin vergaarde in de jaren 90 internationale roem. Hij was bij het grote publiek bekend als de Crocodile Hunter, omdat hij zijn leven had gewijd aan het bestuderen en vangen van krokodillen.

Zijn enthousiasme, liefde en respect voor dieren maakten hem enorm populair. Ook wist hij mensen op het puntje van hun stoel te krijgen door zijn gedurfdheid. Hij liet zich niet afschrikken door gevaarlijke of giftige dieren, om mensen te leren dat ze niet bang hoefden te zijn.

Gedood door pijlstaartrog

Zijn liefde voor dieren werd ook zijn dood. Hij overleed op 44-jarige leeftijd, nadat hij tijdens het filmen op het Groot Barrièrerif in de Stille Oceaan in zijn hart was gestoken door een pijlstaartrog.

Het doet Göbel denken aan een uitzending die hem altijd is bijgebleven. "Ik kan me nog herinneren dat een zeer giftige slang langs hem heen bewoog en met zijn tong langs zijn gezicht ging", vertelt hij. "Dat is een slang die je met een beet onder de grond stopt."

Irwin liet daarmee volgens hem zien dat dieren geen kwade bedoelingen hebben, ook al zijn ze supergiftig.

"Hij zei altijd: 'Als er iets met mij gebeurt, is dat nooit de schuld van het dier, maar mijn eigen schuld.' Het heeft hem uiteindelijk zijn leven gekost", vertelt Göbel. "Maar Irwin wilde mensen leren om niet met angst, maar met verwondering en respect naar zelfs de gevaarlijkste dieren te kijken."

'Altijd een klein jongetje'

Ook de 20-jarige dierinfluencer Ruben Vermeule ziet Irwin als zijn inspiratie, ook al was hij nog maar zes maanden oud toen de Crocodile Hunter overleed. "Ik heb Irwin niet bewust meegemaakt, maar mijn vader had alle videobanden van series en documentaires van Steve Irwin bewaard."

Als klein jongetje kon hij Irwin niet verstaan, omdat hij Engels sprak, maar desondanks was hij gefascineerd door zijn enthousiasme. "Hij is altijd een klein jongetje in een volwassen lichaam gebleven", vertelt Vermeule.

Nu nog spreekt de Australiër tot de verbeelding. Sommige programma's van hem zijn nog te bekijken op Amazon Prime en Netflix.

Volgens Vermeule was Irwin geliefd door zijn authenticiteit. Hij kan zich nog een bekend deel uit een van Irwins programma's herinneren waarin hij twee vechtende lachvogels uit elkaar trekt. Irwin hurkt op de grond en doet vervolgens de geluiden van de vogels na.

Vermeule vond het de kracht van Irwin dat hij ondanks zijn populariteit altijd zichzelf is gebleven. "Hoeveel geld hij ook had, hij was altijd die plattelandsjongen."

Natuurbeschermer

Vermeule hoopt dat naast het enthousiasme van Irwin en zijn inzet voor natuurbehoud, de volgende generaties vooral zijn optimisme onthouden. "Vooral als het gaat om het klimaatprobleem of overbevissing. Hoe moeilijk het ook lijkt, ik hoop dat ons de moed nooit in de schoenen zakt."

Ook Göbel hoopt dat. "We staan op een kantelpunt. De keuzes die we nu maken, bepalen hoe we onze natuur doorgeven aan volgende generaties. Vandaag is een goed moment om daarbij stil te staan. Dat is volgens mij waar Steve voor stond: mensen zich laten verwonderen over dieren en ze laten voelen waarom dieren het beschermen waard zijn."

Een rechter in de Verenigde Staten heeft het geruchtmakende proces tegen Lindsay Clancy nietig verklaard, nadat de jury na dagenlang beraad niet tot een oordeel was gekomen. In de zaak staat Clancy terecht voor de moord op haar drie kinderen.

Ondanks de nietigverklaring kunnen aanklagers beslissen Clancy opnieuw te vervolgen.

De 36-jarige Clancy, een voormalig verpleegkundige, staat terecht voor het wurgen van haar drie kinderen in 2023. Dat zou ze hebben gedaan in de kelder van haar woning in Duxbury in de staat Massachusetts. Haar man was op dat moment naar een apotheek om medicijnen voor hun kinderen op te halen.

Daarna sneed ze zichzelf met een mes en sprong ze van twee hoog uit het raam. Ze overleefde de val, maar raakte wel vanaf haar middel verlamd.

Zware medicatie

De moordzaak draait om de vraag in hoeverre Clancy toerekeningsvatbaar was. Volgens haar advocaten is de vrouw ontoerekeningsvatbaar omdat ze ten tijde van de moorden in een psychose verkeerde.

Ze leed volgens haar advocaten aan een postpartum psychose, een zeldzame aandoening die voorkomt bij ongeveer 1 op de 1000 vrouwen die zijn bevallen. Ze kreeg daarvoor zware medicatie, zoals antidepressiva en medicijnen tegen schizofrenie en bipolaire stoornissen. Volgens de advocaten van Clancy hebben de artsen haar te veel medicijnen voorgeschreven voor haar psychische problemen.

Jurylid ligt dwars

De aanklagers stellen dat er sprake is van moord met voorbedachten rade, omdat ze een plan had gemaakt om haar man het huis uit te krijgen en hem naar de apotheek te sturen. Ook had ze op haar telefoon berekend hoe lang het zou duren voordat haar man thuis zou zijn.

Het lukte de twaalfkoppige jury niet om deze week tot een unaniem besluit te komen, omdat één jurylid dwarslag. In zeven dagen lieten de juryleden de rechter drie keer weten dat ze er niet uitkwamen.

De zaak kan worden overgedaan met een andere jury. De advocaat van Clancy zei na de nietigverklaring dat het een uitdaging zal zijn om nieuwe juryleden te vinden die de zaak niet kennen. Hij had niet verwacht dat de zaak zoveel aandacht zou krijgen. In de VS mogen juryleden vooraf niks weten over een zaak om te voorkomen dat een jurylid met voorkennis oordeelt.

Amerikanen verdeeld

Het veelbesproken proces duurde zes weken en werd op televisie uitgezonden. De zaak heeft Amerika diep verdeeld. Voor velen staat de zaak van Clancy symbool voor hoe de postnatale zorg in de VS tekortschiet. Ook is er kritiek op de manier waarop het Amerikaanse rechtssysteem omgaat met moeders die hun kinderen doden.

Veel vrouwen kwamen tijdens het proces in het roze gekleed naar de rechtbank om Clancy steun te betuigen. Tegenstanders zijn verbaasd over de sympathie voor Clancy en vinden dat ze geen genade verdient voor de moord op haar kinderen.

Een door nazi's gestolen schilderij uit de zogenoemde Goudstikker-collectie wordt teruggegeven aan een erfgenaam van de Joodse kunstverzamelaar. Een Argentijnse rechter heeft een schikking tussen de betrokken partijen daarover bekrachtigd.

Het schilderij, genaamd Damesportret, dook vorig jaar op toen journalisten van het AD het werk zagen hangen op foto's in een verkoopadvertentie op een Argentijnse makelaarssite. De advertentie toonde het huis van de dochter en schoonzoon van Friedrich Kadgien, een nazi die na de Tweede Wereldoorlog tientallen geroofde kunstwerken meenam op zijn vlucht naar Argentinië.

Het schilderij is een portret van de Italiaanse gravin Colleoni, gemaakt door de schilder Giuseppe Vittore Ghislandi. Het werk uit de 17de eeuw hing bij het Argentijnse koppel boven de bank.

Donatie

Kort nadat zij door de journalisten waren benaderd over het schilderij, verdween het. De Kadgiens werden vervolgens aangeklaagd voor het verbergen van het kunstwerk.

Vanwege de teruggave wordt die zaak nu stopgezet. In de schikking is ook afgesproken dat het echtpaar omgerekend zo'n 2750 euro doneert aan lokale ziekenhuizen.

Het schilderij komt nu terecht bij Marei von Saher, de schoondochter van kunstverzamelaar Jacques Goudstikker. Zij onderneemt al sinds de jaren 90 pogingen om alle gestolen kunstwerken uit de Goudstikker-collectie terug te vinden.

Ze wil Damesportret volgens de Argentijnse krant Clarin tijdelijk tentoonstellen in het Holocaust-museum van Buenos Aires.

Goudstikker woonde in Amsterdam en kwam vlak na het begin van de Tweede Wereldoorlog om het leven toen hij naar Engeland vluchtte. Zijn collectie kwam in handen van nazi-kopstuk Hermann Göring, die een deel van de werken hield en de rest liet veilen. Kadgien was Görings financieel adviseur.

Voor president Trump is het "een zwarte dag voor het recht", voor activisten in Missouri zegeviert dat recht juist. Het Hooggerechtshof van Missouri heeft een poging van het Republikeinse bestuur om kiesdistricten in hun eigen voordeel te hertekenen geblokkeerd. Eerst moet er een referendum over worden gehouden.

Zowel Republikeinen als Democraten hertekenen de kiesdistricten al sinds jaar en dag in hun eigen voordeel, zodra ze de macht in een staat hebben. In de VS heet dat 'gerrymandering'.

Normaal gebeurt dat vlak na de volkstelling die eens in de tien jaar plaatsvindt. Onder druk van Trump doen rode staten als Texas en Missouri het nu vlak voor de verkiezingen, waarop blauwe staten als Californië op hun beurt terugslaan. Zo'n gecoördineerde actie op de valreep van de midterms is nieuw. De nettowinst voor de Republikeinen wordt waarschijnlijk tien zetels of meer.

'Smerige trucjes'

Door de aanpassing dreigden de Democraten ook in Missouri een zetel in het Congres kwijt te raken. In Kansas City, de grootste stad van de staat, bezorgt de overwegend zwarte bevolking hun zwarte volksvertegenwoordiger al tientallen jaren moeiteloos de verkiezingswinst.

Maar bij de herindeling werden witte plattelandsdorpjes tot ver in de omstreken aan het stadsdistrict vastgeplakt, gebieden waar doorgaans Republikeins wordt gestemd. Door die vermenging dreigde de zittende zwarte kandidaat plotseling het onderspit te delven tegen zijn Republikeinse opponent.

"Heel smerige trucjes, heel treurig", zegt de Afro-Amerikaanse Jane. "Amerika wordt alleen nog vertegenwoordigd door wie Trump naar voren schuift." Ze is van Nigeriaanse afkomst en struint tweedehands spullen af aan Troost Avenue, de straat waarlangs de nieuwe districtsgrens loopt.

Juist hier steekt dat, want Troost Avenue heeft een beladen geschiedenis. De straat is vernoemd naar de Nederlandse slavenhouder Benoist Troost, een van de oprichters van Kansas City, en vormde tot in de jaren 60 de officiële scheidslijn tussen de witte en zwarte gemeenschap.

"Het is een dubbele klap in ons gezicht", zegt Chris Goode, ondernemer aan Troost Avenue. "Deze rode lijn is nu verder verankerd." Hij runt een winkel aan de 'witte kant' van de straat: "Mijn grootvader had dat niet kunnen doen, Joodse, Latino of zwarte Amerikanen kregen daar geen hypotheek."

Handtekeningen opgehaald

Pogingen van Goode om de straat te hernoemen naar 'Truth Avenue' strandden. Door die nieuwe kieskaart voelt hij zich opnieuw weggezet. De sapbar van Goode valt ineens buiten het district van de zwarte kandidaat.

Voor de ondernemer gaat de herindeling verder dan politiek gekonkel. "Ze probeerden niet alleen een zetel af te pakken, maar ook ons gezicht in de grond te duwen", zegt hij geëmotioneerd. "Ze trappen je, terwijl je al op de grond ligt."

Boze inwoners van Missouri haalden ruim 300.000 handtekeningen op om een referendum tegen de herindeling af te dwingen, maar werden genegeerd door het hoofd van de kiesraad, een Republikein. Ook bij twee lagere rechters kregen ze nul op het rekest. Dus trokken ze naar het Hooggerechtshof, waar hun zaak deze week diende.

Protest bij de rechter

Voor het Hof in Jefferson City verzamelen zich tijdens de zitting enkele honderden betogers. Een van hen zeult een doodskist mee. "Daar zit de grondwet in, de Republikeinen proberen die te slopen", zegt demonstrant Zane Scott.

Voor een zwarte betoger rijt de kwestie oude wonden open. "Mijn vader moest vroeger nog 'kiesbelasting' betalen bij de stembus." Dat was een maatregel waarmee zuidelijke staten zwarte stemmers probeerden te weren.

Kiezers horen hun politici te kiezen, niet andersom, zegt Richard von Glahn van actiegroep People Not Politicians, die de zaak aanspande. Een dag later krijgt hij gelijk: de zeven hoge rechters besluiten unaniem dat de inwoners van Missouri eerst over de herindeling mogen stemmen voordat de kaart gebruikt mag worden. Dat referendum wordt begin november gehouden, gelijktijdig met de Congresverkiezingen.

Trump woedend

President Trump reageert woedend op zijn platform Truth Social: volgens hem is het ondoenlijk om de kaart binnen de korte tijd die nog rest tot de tussentijdse verkiezingen terug te veranderen.

Bovendien stemden de inwoners van Missouri bij de recente voorverkiezingen, waarbij ze binnen hun eigen partij hun favoriete kandidaat kozen, al volgens de nieuwe kaart. Autoriteiten in de staat waarschuwen voor chaos, omdat de stembiljetten voor de Congresverkiezingen over twee weken de deur uit moeten. En niet alleen in Missouri dreigt er verwarring: in een dozijn andere staten lopen soortgelijke rechtszaken.

Missouri rest nog een hoger beroep bij het Hooggerechtshof in Washington DC. Dat gaf de staat Texas eind vorig jaar voorlopig groen licht voor een hertekende kieskaart.

Bekijk hieronder wat 'gerrymandering' is en hoe het werkt:

Er is een nieuw tijdperk aangebroken in de wereld van kunstmatige intelligentie (AI), zegt topman Greg Brockman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT. Hij heeft het over 'AGI', de afkorting van artificial general intelligence: kunstmatige algemene intelligentie. Daarvan is volgens het bedrijf sprake als computersystemen "zeer zelfstandig werken en beter presteren dan mensen".

"De term AGI gaat voor sommigen in de AI-industrie over veel meer dan alleen intelligentie", zegt Jan Broersen, hoogleraar kunstmatige intelligentie aan de Universiteit Utrecht. "Dat gaat vaak samen met doembeelden van kwaadaardige robots die de wereld gaan overnemen."

"En dan zeggen de AI-bedrijven daarna: 'Laat ons die AGI maar maken, wij zorgen dat het goedkomt.' Daarvoor trekken ze heel veel geld en macht naar zich toe."

Vergelijken met menselijke intelligentie

Kunstmatige intelligentie vergelijken met menselijke intelligentie is heel raar, vindt AI-adviseur Ilyaz Nasrullah. "Alsof je een duikboot vergelijkt met een mens. Een mens kan zwemmen, een duikboot kan ook in het water bewegen. Het heeft geen zin om dat met elkaar te vergelijken."

Daarmee zegt hij niet dat AI-programma's nutteloos zijn. "Als je bijvoorbeeld informatie wilt vinden op het internet, heb je computers nodig om door al die informatie heen te gaan. Dat zullen computers altijd sneller kunnen dan mensen."

Dus computers zijn heel nuttig, vindt Nasrullah: "Maar het is heel raar om te zeggen: computers zijn beter dan mensen. Het ene is een machine die werkt op basis van rekenkracht en de ander een levend wezen."

Betekenis van AGI onduidelijk

Daar komt nog bij dat er geen betekenis van AGI is waarover iedereen het eens is. "De term bestaat al tientallen jaren", zegt Broersen. "In het begin ging het om een vorm van kunstmatige intelligentie die niet één ding kan, maar meerdere dingen. Later zijn daar allemaal dingen aan toegevoegd. Sommige mensen spreken van AGI als het allerlei menselijke eigenschappen heeft, zoals bewustzijn of verlangens. Niemand weet meer wat het betekent."

Ook OpenAI-topman Brockman kan het aanbreken van het AGI-tijdperk niet onderbouwen. In een gesprek met onder meer de Amerikaanse nieuwssite TechCrunch noemde hij het "een spiritueel concept". Met andere woorden: het gevoel dat het zover is en iedereen mag zelf bepalen of je er ook zo over denkt. "Persoonlijk denk ik van wel", zei hij.

Brockman zegt dus dat je zelf mag bepalen wat AGI is, terwijl zijn bedrijf OpenAI zegt dat het zijn doel is om AI-systemen te ontwikkelen die "beter presteren dan mensen". "Heel verwarrend", zegt Nasrullah. "Wat moet je daar nou mee?"

"Het is moeilijk om te weten wat in het hoofd van Brockman omgaat. Mijn conclusie is: AGI bestaat niet, want je kan niet inhoudelijk vaststellen wat het inhoudt. Dat doet Brockman zelf ook niet."

Marketing of religie

Waarom zegt Brockman dan dat het "AGI-tijdperk" is aangebroken? Nasrullah denkt dat het vooral bedoeld is als marketing. "Het zorgt ervoor dat mensen over OpenAI praten. Sommige mensen gaan er heel serieus op in: het is wel zo, het is niet zo."

"Het maakt voor OpenAI niet uit of mensen voor of tegen zijn, er wordt in ieder geval over het bedrijf gepraat. En dan ook nog rond een AI-systeem dat 'beter presteert dan mensen', dat klinkt heel aantrekkelijk. Alle reclame is goede reclame."

Dat, of hij maakt er een soort religie van, zegt Nasrullah: "Je moet geloven dat AGI gemaakt is."

Broersen denkt dat dat een serieuze optie is. "Een aantal mensen in de AI-industrie gelooft echt dat zij AI-systemen kunnen ontwikkelen die in alle opzichten beter zijn dan mensen", zegt hij. "Het geld is leuk, maar ze vinden het vooral fantastisch dat ze dit kunnen doen. Zij komen in de geschiedenisboeken als de mensen die AGI hebben gemaakt. Ze willen God spelen."

De AI-industrie die gelooft in AGI, koppelt die vaak ook aan allerlei doemscenario's, maar in de wetenschap wordt AGI niet heel serieus genomen. Hoe dat zit, zie je in deze video die NOS op 3 eerder maakte:

Het afgelopen muggenseizoen zijn er in Nederland zeker negen mensen besmet geraakt met het westnijlvirus. Waarschijnlijk zijn het er veel meer, maar slechts een klein deel van de mensen die het virus oplopen, krijgt ook klachten. Een week geleden overleed in de provincie Utrecht iemand aan de gevolgen van het virus.

Wat is het westnijlvirus en moeten we ons zorgen maken? Hieronder vijf vragen en antwoorden.

Wat is het westnijlvirus?

Het westnijlvirus kan westnijlkoorts veroorzaken. Het komt oorspronkelijk uit Oeganda, uit het zogenoemde westnijldistrict. In 1937 werd het voor het eerst bij iemand vastgesteld.

Het virus komt met name voor bij vogels. De overdracht gaat via muggen, die zich voeden met het bloed van besmette vogels en zo ook besmet kunnen raken. Besmette muggen kunnen op die manier het virus overdragen op mensen en zoogdieren.

Mensen en paarden zijn zogenoemde dead end hosts, zij kunnen het virus niet doorgeven. Het virus is daarom niet vergelijkbaar met bijvoorbeeld corona.

Van de besmette mensen ervaart 80 procent geen klachten en 20 procent ervaart milde klachten. Zij worden bijvoorbeeld grieperig of krijgen koorts. Minder dan één procent wordt ernstig ziek en krijgt neurologische aandoeningen, bijvoorbeeld een hersenvliesontsteking of verlammingsverschijnselen. In het ergste geval kan iemand aan de gevolgen van het virus overlijden.

Mensen die ouder zijn dan 50 jaar lopen een groter risico om ziek te worden. Dat geldt ook voor kwetsbare groepen. De persoon die vorige week aan de gevolgen van het virus overleed, was ouder dan 75 jaar en had ook andere aandoeningen.

Hoe is het virus in Nederland terechtgekomen?

Vanuit Afrika rukte het virus via trekvogels op naar Zuid-Europa. Het komt voornamelijk voor in Italië, Griekenland, Hongarije en op de Balkan. Trekvogels hebben het vervolgens weer meegenomen naar Nederland.

Het virus is niet nieuw in Nederland. Het werd voor het eerst bij mensen hier geconstateerd in 2020; toen werden acht besmettingen gemeld. Daarna waren er geen besmettingen meer onder mensen, tot dit jaar.

In 2022 werd een besmette blauwe reiger gevonden. Het virus bleek nauw verwant aan de stam die in in 2020 de besmettingen veroorzaakte.

In september en de herfst van 2025 werd een andere variant van het virus vastgesteld in zowel muggen, vogels als paarden.

Moeten we ons zorgen maken om het virus?

Omdat slechts een klein deel van de besmette mensen klachten krijgt, is de inschatting dat er momenteel in Nederland veel meer mensen besmet zijn. Muggenexpert Bart Knols maakt zich daarom zorgen. "Er zijn geen vaccins voor mensen, je kunt je enkel beschermen tegen muggenbeten. Ook is er geen medicatie voor wanneer je ziek wordt." Bij ziekte kunnen wel de symptomen worden bestreden.

Experts verwachten dat we in Nederland meer te maken zullen krijgen met soortgelijke muggeninfecties, bijvoorbeeld door de tijgermug. Door langere en warmere zomers wordt de muggendichtheid, hoeveel muggen er zijn in een gebied, groter. Bij warm weer ontwikkelen larven zich sneller en ontstaan er meer nieuwe generaties muggen, zegt Knols.

Meer muggen betekent meer beten bij vogels. Dat betekent meer geïnfecteerde muggen en daarmee groeit het risico voor mensen. Dat noemt Knols problematisch.

Virologen Chantal Reusken van het RIVM en Marion Koopmans van het Erasmus MC zijn minder bezorgd: "Als we de impact van de gevolgen van dit virus vergelijken met die van andere infectieziekten, is dat bij dit virus beperkt", zegt Reusken. Koopmans beaamt dat: "Negen ziektegevallen vind ik best veel, maar het westnijlvirus wordt niet overgegeven van mens op mens, dus dat zal nooit leiden tot hele grote uitbraken."

Wel moet worden voorkomen dat het virus zich verspreidt via gedoneerd bloed, zeggen Koopmans en Reusken. Bloeddonateurs kunnen als zij besmet zijn het virus op die manier doorgeven. Wanneer iemand bloed doneert wordt diegene vooraf gescreend. Als besmet bloed wordt geconstateerd, worden andere donaties in de regio nagegaan.

Wat is de verwachting over het virus in Nederland?

De komende weken zullen waarschijnlijk nog besmettingen worden gemeld, zegt Reusken. Op de lange termijn krijgen we meer te maken met soortgelijke muggeninfecties, vanwege de opwarming van de aarde, zegt Koopmans.

"We verwachten ook nieuwe, exotische muggen en meer virusinfecties. Geen infecties die vergelijkbaar zijn met de pandemie, maar wel infecties waar we niet op bedacht zijn", zegt Koopmans.

Trekvogels zullen het westnijlvirus ieder jaar naar Nederland brengen, verwacht Reusken. "Daarnaast kan het virus overwinteren, muggen houden een winterslaap. Of er een nieuwe uitbraak komt, hangt af van ecologische omstandigheden."

Hoe verweren we ons tegen het virus?

Door muggenbeten te voorkomen. Dat kan door horren te plaatsen, bedekkende kleding te dragen wanneer het gaat schemeren en door muggenwerendemiddelen te gebruiken. Ook is het verstandig om stilstaand water rondom het huis, waarin muggen zich kunnen voortplanten, zoveel mogelijk te verwijderen.

"Wat we kunnen doen tegen het virus is beperkt. Vogels zijn het reservoir en daar is weinig tegen te doen", zegt Reusken. Het is aan de politiek om prioriteiten te stellen en of er geld is voor een hardere aanpak, zegt Koopmans. "Dat is een lastig dilemma. Ik denk wel dat er structureel aandacht moet komen voor door insecten overdraagbare ziekten."

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft voor een nieuwe wereldkaart gestemd die het Afrikaanse continent anders weergeeft. Dat meldt persbureau Reuters. In de resolutie staat dat wereldwijd moet worden ingezet op het gebruik van de Equal Earth-kaart, die de werkelijke grootte van landen weergeeft.

Nu wordt meestal nog de mercatorprojectie gebruikt, waarop het hele Afrikaanse continent veel kleiner en zuidelijker wordt weergegeven.

Het voorstel kreeg brede steun onder de leden van de VN, alleen de Verenigde Staten stemden tegen. De resolutie was ingediend door Togo en werd gesteund door meerdere landen van de Afrikaanse Unie.

Minister Robert Dussey van Buitenlandse Zaken van Togo zegt tegen de Britse krant The Guardian dat het gebruik van de nieuwe wereldkaart geen politieke discussie is, maar een wetenschappelijke. "Er is wetenschappelijk bewijs, dus we moeten de nieuwe realiteit accepteren."

Onderwijs en navigatie

VN-resoluties zijn niet bindend, maar deze resolutie zou wel kunnen leiden tot een vernieuwing van onderwijsprogramma's op scholen en navigatiesystemen wereldwijd.

Frankrijk laat weten de mercatorprojectie al niet meer te gebruiken. Die kaart zou te veel nadruk leggen op Rusland, de VS en Groenland, ten koste van Afrika en Zuidoost-Azië, zegt Jean-Noel Barrot, de Franse minister van Buitenlandse Zaken. "Het ministerie zal voorkeur geven aan kaarten die de werkelijke oppervlakten nauwkeuriger weergeven en in overeenstemming zijn met de aanbevelingen van cartografen en wetenschappers."

Gerardus Mercator

De mercatorprojectie is getekend door Vlaamse kartograaf Gerardus Mercator in 1569. Zijn wereldkaart was door de rechte en evenwijdige lengte- en breedtegraden vooral gunstig voor de scheepvaart en wordt bijna vijf eeuwen later nog steeds gebruikt.

Op die kaart wordt het continent Afrika veel kleiner en zuidelijker weergegeven dan in de realiteit.

Bekijk hieronder het verschil tussen de afbeeldingen:

Op de mercatorprojectie lijkt Groenland bijna even groot als het gehele Afrikaanse continent, terwijl Afrika in werkelijkheid ruim veertien keer zo groot is. Vorig jaar augustus maakten de 55 landen van de Afrikaanse Unie bekend dat ze zich zouden inzetten voor het gebruik van de Equal Earth-kaart.

Met de campagne Correct The Map, willen de ngo's Africa No Filter en Speak Up Africa een "koloniale erfenis rechtzetten die de Afrikaanse identiteit vervormt". Fara Ndiaye van Speak Up Africa zei destijds dat het gebruik van de mercatorprojectie "het denken over Afrika negatief beïnvloedt, met name bij kinderen die de kaart op school zien".

Alle 32 verdachten die vandaag zijn voorgeleid aan de rechter-commissaris vanwege het geweld in Overasselt blijven veertien dagen langer vastzitten, meldt de rechtbank in Arnhem. Zij zitten alle 32 in beperkingen en hebben dus alleen contact met hun advocaat.

Ze worden als groep verdacht van moord of doodslag op de 51-jarige beveiliger uit Wijchen die in de nacht van maandag op dinsdag werd doodgeschoten, maakte het Openbaar Ministerie vanochtend bekend. Het slachtoffer was ingehuurd om de woonboerderij van Jan G. te beveiligen. G. is in het verleden veroordeeld voor drugscriminaliteit.

De groep wordt ook verdacht van poging tot moord op twee politieagenten en de voorbereidingen voor moord, doodslag, gijzeling, vrijheidsberoving en het bezit van vuurwapens.

Een van de twee agenten die gewond raakten bij de schietpartij heeft het ziekenhuis verlaten en herstelt momenteel thuis. De andere agent ligt nog in het ziekenhuis, maar is wel van de intensive care af. Dat zei Sara Cremers, hoofd operatiën van de politie Oost-Nederland in de talkshow Renze. Hoe zijn herstel verder zal gaan, is volgens haar onzeker.

Nieuwe zoekactie

Aan het eind van de middag heeft de politie een nieuwe zoekactie ondernomen in Overasselt. Dat was naar aanleiding van de vondst van een wapen eerder op de dag.

Bij de zoekactie "in het directe gebied daaromheen" is ook de ME betrokken. Niet duidelijk is of de actie nog gaande is en of er meer wapens zijn gevonden.

Gisteren deed de politie al negen huiszoekingen in verband met het schietincident, "om informatie en mogelijke bewijsmiddelen veilig te stellen". De huiszoekingen vonden plaats in Nederland, maar de politie meldt niet waar.

Weer woning gesloten

In Overasselt is vandaag ook een tweede woning gesloten op last van de burgemeester. Die woning bevindt zich aan de Honingklaver en moet twee weken dicht.

Lokale media meldden dat de woning een van de tien plaatsen delict was; er zouden harde knallen zijn gehoord en mogelijk is er een explosief afgegaan. De politie kreeg in de nacht van het geweld een inbraakmelding binnen op het adres. Een familielid van Jan G. zou volgens diezelfde media de bewoner zijn van het huis.

In het dorp begon aan het einde van de middag een bewonersbijeenkomst in een verenigingsgebouw, georganiseerd door de gemeente. Enkele tientallen inwoners van Overasselt en Nederasselt kwamen daarnaartoe om over de gebeurtenissen te praten en hun vragen te stellen.

'Toch wel geschrokken'

Burgemeester Minses van de gemeente Heumen was ook aanwezig. Enkele bezoekers lieten aan het ANP weten dat hij een korte toespraak hield. Ook Slachtofferhulp was bij de bijeenkomst, net als de politie en medewerkers van de gemeente.

"Het is gewoon goed om even bij elkaar te komen", zegt een van de bezoekers bij de ingang van het verenigingsgebouw. Een ander maakt zich zorgen over hoe het verder moet. "Ik ben toch wel geschrokken en ook angstig voor wat komen gaat. De woning is nu wel een jaar dicht, maar wat gebeurt er na dat jaar?"

Ook leven er vragen over hoe de communicatie verliep tijdens de gebeurtenissen in het dorp. "Ik denk dat veel mensen in de gemeenschap wel denken: hee, waarom kwam die melding zo laat dat we alsjeblieft binnen moesten blijven? Voor mij was heel duidelijk dat er hier heel veel aan de hand was, met veel verdachten die overal in de omgeving verstopt zaten", zegt een inwoner.

"We moesten het nu vanuit de media horen", concludeert een andere aanwezige voorafgaand aan de bijeenkomst. "We hadden eerder gewaarschuwd willen worden, met een NL Alert of zo."

Aanklagers in Roemenië hebben de omstreden influencer Andrew Tate officieel aangeklaagd voor mensenhandel in minderjarigen, witwassen, seks met een minderjarige en beïnvloeding van getuigen. Zijn broer Tristan wordt beschuldigd van medeplichtigheid.

Volgens Roemeense aanklagers ronselden de Tate-broers hun slachtoffers door ze te verleiden en te beweren dat ze een relatie of huwelijk wilden. Vervolgens zouden ze door de broers zijn gedwongen om internetporno te maken.

Een van de slachtoffers was 15 jaar oud toen ze in 2010 in Groot-Brittannië werd geronseld, zeggen aanklagers. Andrew Tate zou haar naar Boekarest hebben gebracht en geweld en intimidatie hebben gebruikt om haar te dwingen naaktvideo's te maken. Ook zijn broer zou daaraan mee hebben gedaan.

Volgens de aanklacht zijn de broers het slachtoffer ruim een miljoen euro schuldig. Dat is het bedrag dat er is verdiend met de gedwongen porno, maar waar ze zelf niets van terugzag. De broers probeerden volgens de aanklagers het achtergehouden geld wit te wassen door er dure auto's mee te kopen.

Uitlevering

De nieuwe aanklachten vloeien voort uit een eerder onderzoek dat leidde tot de arrestatie van de broers in 2022. In die zaak werden ze beschuldigd van mensenhandel en seksuele uitbuiting van vrouwen met het doel om geld te verdienen. Twee jaar later verwierp de rechtbank in Boekarest de aanklachten om procedurefouten. Het tweetal woonde sinds 2017 in Roemenië.

Volgens de nieuwe aanklachten hebben de broers hun slachtoffers betaald of geïntimideerd om geen of valse verklaringen af te leggen. De Tate-broers spreken de beschuldigingen tegen en zeggen dat er sprake is van een politieke samenzwering om hen het zwijgen op te leggen.

De broers zitten momenteel vast in de Verenigde Staten in afwachting van hun uitlevering aan Groot-Brittannië. Daar liggen er ook tientallen aanklachten tegen hen, waaronder voor verkrachting en mensenhandel. Andrew en Tristan Tate hebben zowel de Amerikaanse als de Britse nationaliteit en verzetten zich tegen hun uitlevering.

Het is niet bekend of Roemenië ook om hun uitlevering gaat vragen.

Vrouwenhater

De 39-jarige Andrew Tate is een voormalige kickbokser en noemde zichzelf in het verleden een vrouwenhater. Zo zei Tate onder meer dat vrouwen zelf verantwoordelijk zijn als ze worden verkracht en noemde hij ze lui.

Hij heeft miljoenen volgers op het socialemediaplatform X. In 2022 werd hij van Facebook en Instagram verbannen omdat hij volgens moederbedrijf Meta de regels had overtreden.

Zijn volgers bestaan voornamelijk uit jonge mannen die deel uitmaken van een online gemeenschap die de manosphere wordt genoemd. Het is een beweging van mannen die extreme en vaak vrouwonvriendelijke opvattingen hebben over mannelijkheid en de rol van de man in de maatschappij.

Bij een Russische droneaanval op de Oekraïense hoofdstad Kyiv is het hoofdkwartier van de veiligheidsdienst SBU geraakt, meldt president Zelensky.

De Oekraïense president zegt dat de drone rechtstreeks was gericht op het kantoor van het hoofd van de veiligheidsdienst in het gebouw. Zelensky meldt dat hij opdracht heeft gegeven tot "een passende, concrete reactie die deze aanval weerspiegelt". Daarmee lijkt hij een vergeldingsaanval op de Russische inlichtingendienst aan te kondigen.

De SBU heeft een belangrijke rol in de oorlog met Rusland, omdat die diep in Rusland aanvallen uitvoert op strategische doelen, zoals wapenfabrieken en de energie-infrastructuur.

Zo was de SBU verantwoordelijk voor een bomaanslag in 2022 op de brug die het door Rusland bezette schiereiland de Krim verbindt met Rusland. Ook voerde de dienst vorig jaar een aanval uit waarbij Russische oorlogsvliegtuigen werden vernietigd. Aangenomen wordt dat de SBU ook achter geheime liquidaties van hoge Russische militairen zit.

Zwarte rook

Na de aanval op het hoofdkwartier in het historische centrum van Kyiv steeg dikke zwarte rook op. Volgens de burgemeester van de hoofdstad raakten zeker twaalf mensen gewond.

Een winkelier die tegenover de inlichtingendienst een bakkerij heeft, meldt op Telegram dat zijn pand door de aanval ook is verwoest. Tegenover het SBU-hoofdkantoor staat ook de beroemde Sint Sophia-kathedraal die op de werelderfgoedlijst van Unesco staat. Een Russische aanval op het historische centrum en politieke hart in de hoofdstad is zeer uitzonderlijk.

Kyiv wordt al dagen continu aangevallen door Russische drones. Woensdag werd nog een universiteit in de stad geraakt. De minister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne spreekt vandaag van een forse escalatie en noemt de aanval "een afwijzing van diplomatie".

Dit weekend gesprekken

Zelensky kondigde aan dat de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner zondag voor gesprekken in Kyiv zijn, daarvoor zijn de twee in Moskou.

De Oekraïense president zegt dat zijn land tijdens het bezoek geen luchtaanvallen zal uitvoeren op Rusland, zodat Witkoff en Kushner veilig naar Moskou en vervolgens naar Kyiv kunnen vliegen. Zelensky roept Rusland op hetzelfde te doen.

In een bericht op sociale media zegt hij: "We moeten op zoek naar concrete opties om deze oorlog te beëindigen. We zullen zien welke voorstellen Steve en Jared zullen doen en hoe Moskou reageert."

Witkoff en Kushner hebben eerder geprobeerd om te bemiddelen tussen Oekraïne en Rusland, maar zonder resultaat. Het is voor het eerst dat de twee een bezoek brengen aan Kyiv. Ze waren wel vaker in Moskou, in januari voor het laatst. Toen spraken ze met de Russische president Poetin.

Boeren, bouwers en natuurbeschermers reageren wisselend op de analyse die het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) maakte over de stikstofplannen van het kabinet. Het PBL concludeert dat Nederland niet van het stikstofslot gaat, maar het kabinet wel belangrijke stappen zet. Voor een deel van de boeren zijn de plannen niet haalbaar.

Bouwend Nederland is blij met de beoordeling van het PBL. "Het stikstofpakket haalt Nederland uit de impasse en brengt perspectief", zegt voorman Arno Visser. Het is nu tijd voor "uitwerking en uitvoering".

Het Economisch Instituut voor de Bouw benadrukt dat de problemen rond vergunningverlening nog niet zijn opgelost. De situatie voor de bouw wordt pas echt beter als er voor kleine beetjes stikstof geen vergunning meer nodig is.

Afzwakking van het maatregelenpakket is geen optie, vinden natuurorganisaties. Zo ziet Natuurmonumenten de maatregelen als de "minimale ondergrens van wat nodig is voor natuurherstel". Daar sluit Natuur & Milieu zich bij aan. "Dit pakket is nodig om de balans tussen landbouw en natuur weer te herstellen."

Natuur wordt verbeterd

De natuur gaat er inderdaad op vooruit, blijkt uit de analyse van het PBL. Hoewel in 2035 het stikstofprobleem in slechts 14 van de 120 gebieden helemaal is opgelost, neemt de mate van overbelasting in de andere gebieden wel fors af, is te lezen in het rapport.

Daarvoor moet wel de stikstofuitstoot in 2035 flink lager liggen dan in 2019. Voor de landbouwsector is het doel 42 tot 46 procent minder stikstofuitstoot. Verkeer en industrie moeten de uitstoot straks met de helft verminderen.

Maar Nederland gaat niet direct "van het stikstofslot", wat het kabinet wel graag wilde. "Maar wij kunnen ons ook geen pakket voorstellen dat dit wél kan", zegt het PBL daarover. Het maatregelenpakket van minister Van Essen vraagt om een inspanning die grenst aan wat in tien jaar uitvoerbaar is, aldus het planbureau.

Toch vindt Johan Vollenbroek van Mobilisation for the Environment (MOB) dat het "veel te weinig" is wat de minister van plan is. Hij is kritisch over het feit dat het stikstofdoel van het kabinet pas in 2035 wordt bereikt, in plaats van in 2030. Volgens de MOB-voorman is een halvering van de veestapel nodig om Nederland van het slot te krijgen.

"Als we dit wankele beleid zien, dan zullen wij toch weer de rechter gaan vragen om natuurvergunningen in te trekken", kondigt Vollenbroek aan, die momenteel al tientallen soortgelijke procedures voert.

Grote offers van boeren

Waar MOB de plannen te zwak vindt, vinden veel boeren ze juist te zwaar. Over de eisen die aan veehouderijen gesteld worden leven grote zorgen bij boerenbelangenorganisatie Agractie, die vindt "dat Nederland de weg volledig kwijt is". Voldoen aan de nieuwe eisen is te duur voor veel veehouders, waarschuwt de organisatie al langer.

Uit de analyse van het planbureau blijkt dat die zorgen terecht zijn. Aan de regels voldoen, is niet voor alle boeren financieel haalbaar, aldus het PBL. De verwachting is dan ook dat boeren die de benodigde aanpassingen niet kunnen betalen, met hun bedrijf zullen stoppen.

Boerenorganisatie LTO eist dat de stikstofplannen worden verbeterd. "Boeren moeten meer mogelijkheden krijgen waaruit zij kunnen kiezen om de stikstofdoelen te halen", is te lezen in een reactie. Daarmee kan de boer "vanuit vakmanschap en ondernemerschap" kiezen welke aanpassingen passen bij het eigen bedrijf.

Stok achter de deur

Een van de maatregelen uit het stikstofpakket moet sowieso van tafel, vindt de boerenorganisatie: de zogeheten 'generieke korting' voor boeren. Die stok achter de deur houdt in dat boeren dieren moeten wegdoen als de doelen toch niet gehaald worden.

Het PBL heeft daar ook kritiek op. Het planbureau is bang dat de dreigende korting boeren weerhoudt van verduurzaming, want waarom zou je dure aanpassingen aan je bedrijf doen als je later misschien alsnog dieren kwijtraakt?

"Het spreken over generieke krimp is onnodig, werkt averechts en is voor LTO onbespreekbaar", zegt de organisatie, die wekelijks met minister Van Essen praat over verbetering van zijn plannen.

Van Essen heeft vertrouwen dat de stikstofdoelen gehaald worden en de generieke korting niet nodig is. Toch houdt hij eraan vast. "Ze staan in de plannen en het coalitieakkoord als een noodrem." Hij hoopt daarmee voldoende zekerheid te geven dat het de goede kant op gaat met de natuur, zodat vergunningverlening weer mogelijk wordt. "Maar het kabinet wil de generieke korting niet inzetten", benadrukt de minister.

De coalitie stevent af op een groot conflict over de belasting op vermogen (box 3). Uit stukken van het ministerie van Financiën die in handen van de NOS zijn, blijkt dat snelle invoering van de vermogenswinstbelasting toch nog een optie is.

De VVD is vastbesloten om zo'n belasting nog voor het einde van het jaar voor aandelen in te voeren, maar coalitiegenoten CDA en D66 zien dat niet zitten.

Verschil tussen vermogenswinstbelasting en vermogensaanwasbelasting

De discussie rond box 3 gaat over een fundamenteel verschil in belastingheffing.

Met een vermogensaanwasbelasting moet elk jaar worden betaald over de winst die is gemaakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Nadeel is dat mensen dan jaarlijks belasting moeten betalen over geld dat ze nog niet in handen hebben.

Daarom kiezen tegenstanders voor een volledige vermogenswinstbelasting, waarbij alleen belasting wordt betaald op het moment dat aandelen of cryptomunten worden verkocht. Nadeel van die methode is dat belastingbetalers de verkoop kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

Met de nog geheime stukken in de hand was minister Heinen van Financiën (VVD) de afgelopen weken een heel eind op weg om met JA21 en SGP een begrotingsdeal te sluiten. Ook deze partijen willen voor aandelen vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting invoeren, wat betekent dat de schatkist de komende jaren miljarden minder binnenkrijgt.

Bij een volledige vermogenswinstbelasting komt er in totaal tussen de 11 en 25 miljard euro minder binnen. Dat komt onder meer doordat de belasting pas wordt geïnd als bijvoorbeeld aandelen worden verkocht.

Heinen werd teruggefloten door D66 en CDA. Zij zien geen politiek draagvlak om miljarden voor vermogenden vrij te maken terwijl er wordt bezuinigd op de sociale zekerheid. De twee partijen willen de steun van oppositiepartij Pro niet verliezen, die in de onderhandelingen als eis stelt dat de belasting op vermogens juist moet worden verhoogd.

De spanning in de begrotingsonderhandelingen tussen D66, VVD en CDA liep hierdoor hoog op. De partijen konden het niet eens worden en besloten uiteindelijk het onderwerp box 3 te parkeren.

Verschillende lezingen

De coalitiepartijen hebben verschillende lezingen van wat er nu precies is afgesproken. Enerzijds is te horen dat een besluit erover is geparkeerd, maar minister Heinen zei vandaag alsnog versneld de vermogenswinstbelasting te willen invoeren: "Het kan" en "Ik ben er wel al uit", zei hij bij de ministerraad. D66-staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) moet de hervormingen rond box 3 doorvoeren.

De afgelopen jaren zeiden opeenvolgende bewindslieden dat het niet mogelijk was om op korte termijn de vermogenswinstbelasting in te voeren, maar volgens inschattingen van ambtenaren van Financiën zou het in theorie dus toch kunnen. De Eerste en Tweede Kamer moeten dan wel voor het einde van het jaar instemmen met dit plan, is in de stukken te lezen.

Ambtenaren waarschuwen ook voor nadelen: de Belastingdienst kan bijvoorbeeld in het eerste jaar, maar mogelijk langer, de belastingaangiftes nauwelijks controleren omdat de systemen nog niet op orde zijn.

JA21 voert intussen de druk op het kabinet op. De partij wil alleen nog een begrotingsdeal sluiten als de vermogensbelasting op korte termijn wordt ingevoerd. "Wat ons betreft is vermogensaanwas een gepasseerd station", zegt JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen. "Het is een fundamenteel oneerlijk systeem."

Box 3 is hoofdpijndossier

Box 3 is een hoofdpijndossier voor de politiek, sinds de Hoge Raad eind 2021 een streep zette door de manier waarop de Belastingdienst de hoogte van de belasting berekende.

Daarom is er op dit moment een tijdelijk systeem, dat vooral voor mensen met hoge rendementen voordelig is. De schatkist krijgt daardoor nu al jaarlijks zeker 2,4 miljard euro minder binnen.

Er is een politieke meerderheid voor de invoering van een vermogenswinstbelasting, alleen was dat volgens opeenvolgende bewindslieden dus niet op korte termijn mogelijk. De afgelopen jaren discussieerde de politiek daarom over de vraag: wat doe je in de tussentijd?

De Tweede Kamer stemde met tegenzin in met de invoering van een tijdelijk compromis: over het rendement op spaargeld en beleggingen betaal je elk jaar belasting (vermogensaanwasbelasting), terwijl je op een tweede woning of aandelen in startende ondernemingen pas bij verkoop afrekent.

CDA en VVD stemden in de Tweede Kamer ook voor dit plan, maar kregen na een storm van kritiek uit de achterban grote twijfels. In de Eerste Kamer steunen ze het voorstel niet meer en is nu een meerderheid uit zicht.

FNV: redelijk bizar

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het over één ding wel eens: dat de vakbonden en werkgevers betrokken moeten worden in het probleem rond box 3. Het idee is dat er dan in één keer een grote deal gesloten kan worden over box 3 en de sociale zekerheid, maar de bonden en werkgevers zeggen nog van niets te weten.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW zegt verrast te zijn. Vakbond FNV noemt het "redelijk bizar" dat het kabinet hiervoor naar de polder wijst. "Het is aan het kabinet om dit verder uit te werken", zegt een woordvoerder. "Voor ons is daarbij één ding helder: die begroting mag niet ten koste gaan van de sociale zekerheid. Dat zullen we niet accepteren."

Oppositiepartij Pro eist dat de ambtelijke stukken over box 3 zo snel mogelijk openbaar worden. Tijdens de wetsbehandeling is gezegd dat een volledige vermogenswinstbelasting "meerdere jaren zou duren, het jaar 2032 werd genoemd", zegt de partij. Pro benadrukt dat de Kamer goed en volledig geïnformeerd moet worden en wil daarom voor dinsdag de ambtelijke stukken zien.