NOS Nieuws - Algemeen

Ondanks de Amerikaanse en Israëlische luchtoorlog tegen Iran houdt Teheran de Straat van Hormuz in een wurggreep. Een groot deel van de wereldolietoevoer moet door de nauwe zeestraat.

Vandaag zei Mojtaba Khamenei in zijn eerste schriftelijke verklaring als nieuwe opperste leider dat Iran de afsluiting van de zeestraat moet handhaven.

Voorlopig kan Iran ervoor zorgen dat de olieprijzen hoog blijven als drukmiddel tegen de VS en Israël, en tegelijk een deel van zijn eigen olie naar China verschepen.

Afgelopen nacht sloeg een projectiel van de Iraanse Revolutionaire Garde in op een Thais containerschip voor de kust van Dubai, waardoor het schip in brand vloog. In een verklaring zei het Iraanse elitekorps dat de bemanning van het schip hun orders niet had opgevolgd.

Vannacht zijn ook twee schepen in vlammen opgegaan in de haven van Basra, Irak, nadat zij waren aangevallen met onderwaterdrones. Iran eiste ook daarvoor de verantwoordelijkheid op. Ten minste veertien schepen zijn aangevallen in het gebied sinds het begin van de oorlog.

Afschrikking

De Amerikaanse president Trump en defensieminister Hegseth spreken van overweldigende successen tegen de Iraanse strijdkrachten. Maar alle grote woorden ten spijt, slaagt Iran erin om de Straat van Hormuz praktisch onbevaarbaar te houden.

"Dat verbaast me", zegt Michiel Hijmans, commandeur Koninklijke Marine b.d., nu werkzaam bij denktank Clingendael. "De Iraanse marine is hard aangevallen. Maar ze zijn nog steeds in staat om tankers aan te vallen en in brand te steken."

Iran kan ook angst zaaien door mijnen te leggen, zegt Hijmans. Zelfs zonder de mijnleggers die volgens de Amerikanen allemaal uitgeschakeld zijn. "Iran heeft veel kleine bootjes die mijnen kunnen leggen. Zelfs vanaf sleepboten kun je mijnen overboord gooien. Alleen al de dreiging dat er mijnen zijn gelegd is genoeg om de Straat van Hormuz af te sluiten. En het opsporen van die mijnen is niet eenvoudig."

Vrije doorvaart

Tegelijkertijd laat Iran de schepen van bondgenoten wel door de Straat van Hormuz varen en zijn 11,7 miljoen vaten olie uit de Perzische Golf verscheept sinds het begin van de oorlog. Die olie is bestemd voor China, zegt een olietanker-tracker tegen de Amerikaanse nieuwszender CNBC.

Volgens maritieme analisten zijn meerdere tankers de afgelopen dagen door de Straat van Hormuz gevaren richting China, kennelijk met goedkeuring van Iran.

Het lijkt erop dat Iran de olieprijzen hoog kan houden, ook als tientallen landen olie vrij blijven maken uit hun strategische reserves. Dat zegt ook Lucia van Geuns, energiedeskundige verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies. "Wat Iran doet is het aanvallen en kapotmaken van infrastructuur die belangrijk is voor de olie-export. Dat maakt de markt erg nerveus."

Dat probleem is niet meer alleen voor de korte termijn, zegt Van Geuns. "Het krijgt een structureel karakter, want alle schade moet gerepareerd worden. Ook als de Straat van Hormuz weer bevaarbaar is, komt de olie-export niet gelijk weer op gang, want dan zijn raffinaderijen en gas- en olieputten nog kapot."

Terwijl Iran de olietankers en infrastructuur van de Golfstaten aanvalt, blijven de Amerikanen en Israëliërs van de Iraanse olie-industrie af. Israël viel dagen geleden twee Iraanse raffinaderijen en twee olieopslagtanks vlak bij Teheran aan, maar is daarna teruggefloten door de Amerikanen, schrijft The Wall Street Journal.

Er wordt druk gespeculeerd dat de VS het hart van de Iraanse olie-industrie, Kharg-eiland in de Perzische Golf, zou kunnen aanvallen of bezetten. In reactie daarop waarschuwt de Iraanse parlementsvoorzitter voor aanvallen op de Iraanse eilanden.

Waarnemers denken niet dat de Amerikanen Kharg-eiland zullen bezetten, want Washington wil geen grondtroepen inzetten. De VS zou relatief eenvoudig de kostbare installaties op het eiland kunnen uitschakelen met een luchtaanval, maar ook dat doen ze niet, vermoedelijk omdat dat een naoorlogse doorstart van de Iraanse olie-industrie ernstig zou bemoeilijken.

PlayStation

De G7-landen bespreken plannen om met marineschepen olietankers door de Straat van Hormuz te begeleiden. De Amerikaanse energieminister Wright speculeert dat tegen eind maart de Amerikaanse marine tankers zal gaan escorteren.

Eerder deze week reageerde de Iraanse minister Ghalibaf spottend op de aankondiging van Wright op X dat de Amerikanen een tanker al succesvol via de zeestraat hadden begeleid. "Passeerde een tanker geëscorteerd door de Amerikanen de Straat van Hormuz?", vroeg de Iraanse bewindsman. "Misschien op de PlayStation."

Later bleek de uitspraak van de Amerikaan niet te kloppen. Hij verwijderde het bericht en gaf een medewerker de schuld.

Voormalig profvoetballer Romeo Castelen is door de rechtbank in Zwolle veroordeeld voor witwassen. Hij krijgt achttien maanden gevangenisstraf, waarvan zes maanden voorwaardelijk. Ook moet hij ruim 2 miljoen euro terugbetalen.

Voetbalscout Owen B. krijgt dezelfde gevangenisstraf. Hij moet bijna 700.000 euro terugbetalen. De twee hebben dat geld met misdrijven verdiend, oordeelt de rechtbank.

Schiphol

Castelen werd in november 2019 met 621 bankbiljetten, uiteenlopend van 100 tot 500 euro, aangehouden op Schiphol. Hij had bijna 140.000 euro bij zich. Hij had geen aangifte gedaan van de uitvoer van het geld bij de douane, waarna de FIOD een onderzoek instelde.

De 42-jarige oud-international zegt zelf dat hij dat geld nodig had om een horloge te kopen in China, waar hij in 2017 voetbalde. Justitie vermoedde dat hij het geld samen met een directeur van een Chinese voetbalclub wilde witwassen.

Castelen zei dat hij het geld had gekregen als bonus voor zijn prestaties en voor scoutingwerkzaamheden. Ook zou hij hebben bijverdiend als kapper.

In beroep

Castelen gaat in hoger beroep, zegt zijn advocaat Gerald Roethof tegen persbureau ANP. "De veroordeling in deze zaak is enkel gebaseerd op het hoge uitgavenpatroon van cliënt in de periode na zijn imposante voetbalcarrière", zegt hij. "Uit het oog lijkt te zijn verloren dat hij tijdens zijn voetbalcarrière vele miljoenen verdiende en een vermogen heeft kunnen opbouwen. Dit is dé verklaring voor zijn latere uitgaven."

De voormalige aanvaller speelde voor Nederlandse clubs als Feyenoord, ADO Den Haag en RKC Waalwijk. Ook heeft hij tien keer in het Nederlands elftal gespeeld.

De aanval van de VS en Israël op Iran verdeelt de Nederlandse politiek en ook de coalitiepartijen. Dat bleek tijdens het debat in de Tweede Kamer over de oorlog in het Midden-Oosten. Het kabinetsstandpunt is dat ons land "begrip" heeft voor de militaire actie van de VS en Israël, maar die niet steunt.

In het debat bleek dat D66, VVD en CDA dat standpunt allemaal op hun eigen manier uitleggen. D66-fractievoorzitter Paternotte zei dat hij er begrip voor heeft "dat je het moorddadige regime in Iran weg wilt hebben", maar dat hij er geen enkel begrip voor heeft hoe het nu gaat. Hij vindt dat een aanval zonder plan en een onduidelijk doel, en bovendien in strijd met het internationaal recht.

Oppositiepartijen, zowel links als rechts, concludeerden daaruit dat D66 afwijkt van het kabinet en de coalitiepartners, die hoorbaar meer begrip hebben voor de militaire ingreep. Maar Paternotte ziet hooguit "toonverschillen". De reactie van het kabinet kan hij naar eigen zeggen verdedigen.

Niet betrokken bij oorlog

Zijn VVD-collega Brekelmans wilde duidelijk maken dat er geen twijfel over kan bestaan dat zijn partij "aan de kant van de VS en Israël" staat, maar steun uitspreken voor de aanvallen wil hij niet. Rechtse partijen als de PVV en de SGP wilden daarover opheldering van hem.

"Het woord 'steun' zou impliceren dat wij hierbij betrokken willen zijn", zei Brekelmans. "Dan is de vervolgvraag natuurlijk of we ook militair gaan steunen." Het woord 'begrip' vindt hij daarom meer gepast. SGP-leider Stoffer riep de VVD nog op om de acties dan tenminste 'moreel te steunen', Brekelmans zei daarop dat hij door te zeggen dat hij aan de kant van de VS en Israël staat zijn morele steun heeft laten zien.

Ook het CDA heeft begrip voor de aanvallen, maar fractievoorzitter Bontenbal plaatst wel kritische kanttekeningen bij de strategie van de VS en Israël. "De burgers van Iran hebben niet gevraagd om een misdadig regime, maar ook niet om een onzekere oorlog", zei hij. De acties van de VS en Israël "schuren" volgens hem met het internationaal recht.

Bontenbal wil dat het kabinet er in de EU op aandringt om in overleg te treden met de Amerikanen over wat nou precies het doel is van de aanvallen en wat de exitstrategie is. "De wereld zou beter af zijn zonder dit regime. Maar dat betekent nog niet dat elke militaire stap tegen dit regime automatisch verstandig, houdbaar of rechtmatig is."

'Heldendaad'

PVV, JA21, BBB, Groep Markuszower, SGP en Mona Keijzer steunen de aanval op Iran juist volmondig. "Wat een heldendaad", zei PVV-leider Wilders over het liquideren van geestelijk leider Khamenei en het uitschakelen van een groot deel van de Iraanse oorlogsmachine.

Toch is ook hem niet helemaal duidelijk wat de VS en Israël uiteindelijk van plan zijn in Iran. "Laten we hopen dat er beter over is nagedacht dan wij nu denken."

Rug recht houden

Linkse partijen vinden juist dat Nederland veel meer afstand moet nemen van de actie van de Amerikanen en de Israëliërs. "Wie maar één seconde denkt dat Trump en Netanyahu begaan zijn met de Iraniërs heeft het mis", zei GroenLinks-PvdA-voorman Klaver.

Hij vreest dat Nederland in een oorlog wordt gezogen, zoals bij de inval in Irak in 2003. Ook toen wilden westerse landen af van het regime in dat land, maar uiteindelijk brak er een burgeroorlog uit en kwam er een vluchtelingenstroom op gang.

De huidige oorlog is volgens Klaver ook niet in het belang van Nederland. De exploderende olieprijs levert Rusland veel geld op, en vanwege het conflict in Iran zijn er minder Patriot-raketten beschikbaar voor de verdediging van Oekraïne. "Houd uw rug recht, loop niet achter Donald Trump en Bibi Netanyahu aan", riep hij het kabinet op.

Twee waarheden

Premier Jetten herhaalde dat het kabinet begrip heeft voor de aanval, maar dat die wel "buiten de kaders" van het internationaal recht valt. "Die twee waarheden kunnen naast elkaar staan", betoogde hij.

Jetten wil vooral vooruitkijken en hoopt op een eensgezind Europa. Het conflict moet wat hem betreft gede-escaleerd worden, maar tegelijkertijd moet het nucleaire programma van Iran gestopt worden en moet er "perspectief" komen voor het Iraanse volk.

Het Openbaar Ministerie eist tbs met dwangverpleging tegen Jesse R. voor het onthoofden van zijn moeder met een bijl, vorig jaar in Hellevoetsluis. De 32-jarige R. is volgens het OM volledig ontoerekeningsvatbaar.

Deskundigen van het Pieter Baan Centrum constateerden dat R. tijdens het plegen van het misdrijf leed aan een psychose. Het OM kwam tot dezelfde conclusie en eiste geen gevangenisstraf, omdat R. niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor het feit dat hij leed aan waanbeelden. R. had zijn medicatie niet genomen.

"Hij verkeerde in de veronderstelling dat zijn biologische ouders eigenlijk zijn pleegouders waren, die hem probeerden te vergiftigen. Hij had een vreselijk plan: hij moest zijn ouders onthoofden", zei de officier van justitie.

Op 16 april vorig jaar werd het lichaam van de 63-jarige vrouw gevonden door haar vriend, die R. zag wegrennen en in de auto van zijn moeder zag wegrijden. R. werd op de A4 ter hoogte van Schiedam aangehouden, met het hoofd van zijn moeder in een tas op de bijrijdersstoel. Ook de bijl lag in deze tas.

"Ik ben ziek. Dat is mijn moeder fataal geworden. Dat zal ik nooit meer kunnen herstellen. Dat doet heel veel pijn", zei R. aan het begin van zijn strafproces.

Geen medicijnen

R. vertelde dat hij al sinds jonge leeftijd last heeft van depressies en dat hij sinds zijn 27ste kampt met psychoses. Hij slikte aanvankelijk medicatie. "Toen werd ik alsnog psychotisch en ervaarde ik allemaal nare bijwerkingen." Op een ander medicijn reageerde R. nog slechter waarna hij, naar eigen zeggen overtuigd van zijn wanen, eind december 2024 al zijn medicatie weggooide.

Tijdens het doden van zijn moeder was R. onder invloed van waanbeelden. Hij dacht opdrachten te krijgen van prinses Beatrix. Een van die opdrachten was het zoeken naar een moordwapen, waarop hij een bijl kocht in de bouwmarkt. "In de gevangenis ben ik erachter gekomen dat het allemaal een psychose was", zei R., die nu de juiste medicatie gebruikt en geen wanen of hallucinaties meer heeft.

Schokkend

De vriend van de overleden vrouw maakte gebruik van zijn spreekrecht en zei dat het duidelijker worden van de details waarschijnlijk voor iedereen schokkend is. "Niemand hier heeft echter gezien wat ik gezien heb, seconden nadat dit drama had plaatsgevonden."

Drie op de vijf Nederlanders hebben een mbo-opleiding afgemaakt, maar slechts een op de vijf raadsleden is praktisch opgeleid. De politiek is een plek voor hoogopgeleiden, wordt al jaren beschreven: de zogenoemde diplomademocratie.

Daarom is er nu een cursus voor mbo'ers om ze te helpen een eerste stap te zetten in bijvoorbeeld de gemeenteraad na de verkiezingen van volgende week.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Sunita Biharie moest niets van politiek hebben. Ze zag mannen in pak die moeilijke taal gebruikten en voelde vooral afstand. Biharie werd na haar mbo-opleiding activist en ontdekte later pas dat ze een politieke stem had die ze wilde laten horen.

Ze ging de gemeenteraad van Apeldoorn in voor de SP en is nu wethouder: "Je voelt dat er op je neergekeken wordt. Er werd me honderd keer hetzelfde uitgelegd. Ik begreep wel wat er werd gezegd, maar ik was het er niet mee eens. Maar de houding werd op een gegeven moment: we leggen het haar nog wel een keer uit."

Stichting Voor Democratie probeert met de cursus meer mbo'ers enthousiast te maken voor de politiek. Ze zien dat er veel wantrouwen is, maar ook grote maatschappelijke betrokkenheid. Door de scheve afspiegeling is vooral de stem van de universitair opgeleide Nederlander doorslaggevend in politieke besluiten.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Verslag: Marc-Robin Visscher

Landkaarten zijn er in alle soorten en maten, maar de kaart die in 1760 werd gemaakt van Tilburg en Goirle is wel heel bijzonder. Met een afmeting van ruim 3 bij 4 meter is de kaart mogelijk het grootste archiefstuk van Nederland. Vandaag en morgen is de landkaart te zien in het Regionaal Archief Tilburg (RAT).

Het gaat om de Kaart van Zijnen, een gedetailleerde kaart van de heerlijkheid Tilburg en Goirle die landmeter Diederik Zijnen tekende in opdracht van Gijsbertus Steenbergensis. Dat was de graaf die het gebied in 1760 bestuurde.

"We hadden een man of vier nodig om hem de trap op te tillen", vertelt restaurateur Marcel van de Wouw bij Omroep Brabant.

Bezoekers proberen om bekende Tilburgse plekken op de kaart te herkennen:

"Het is een van de grootste archiefstukken van Nederland", zegt Jojanneke van Zandwijk van het RAT. "We hebben een rondvraag gestuurd naar allerlei archieven, maar nooit een reactie met een groter stuk teruggekregen. Het is ook de oudste kaart van Tilburg en Goirle."

Laten zien dat je geld hebt

Landmeter Zijnen tekende tal van details op de kaart. Maar dat is niet de reden dat de landkaart zo groot is uitgevallen, weet historicus Martijn van Bommel. Want zelfs voor de tijd waarin de kaart gemaakt is, was het een buitenmodel. "Dit is echt een unicum", vertelt Van Bommel. "Het is een manier om te laten zien dat je geld hebt."

Landheer Steenbergensis was niet alleen heel rijk, hij was ook zo trots op de kaart dat hij hem liet ophangen in het Kasteel van Tilburg.

Tilburg was in 1760 nog geen grote stad, De heerlijkheid hing aan elkaar van plaatsjes en gehuchten. Wie wat langer naar de kaart kijkt, kan de namen van nu terugzien in de plekken van toen. Zo is er een plaatsje genaamd Stappe Goir op de plek waar nu recreatiebad Stappegoor ligt.

Twee andere opvallende namen liggen op de Kaart van Zijnen in niemandsland. Ten westen van het dorp Tilburg ligt het Huibe Ven en iets verderop lag het gehucht Witbrant. Niet geheel toevallig zijn dit de namen van twee wijken in stadsdeel de Reeshof, dat nu op die plek ligt.

Zeventig graden draaien

Los van de inhoud, verschilt de kaart op nog een punt van de huidige landkaarten. "In die tijd was het nog helemaal niet gebruikelijk om kaarten te maken waar de bovenkant het noorden is", legt Van Zandwijk uit. "Je moet hem eigenlijk zo'n zeventig graden naar het oosten draaien om de kaart zo te leggen dat hij overeenkomt met onze kaarten van nu."

De Kaart van Zijnen lag jaren in een kist in het depot van het RAT, maar is nu even tevoorschijn gehaald. Dat gebeurt maar zelden, aldus Van Zandwijk. In 2011 werd de kaart tentoongesteld. Daarna werd hij opgeborgen en opgeslagen totdat hij vorig jaar heel even tevoorschijn kwam. Dat was in augustus toen burgemeester Theo Weterings met pensioen ging. "Hij is helemaal gek van kaarten", vertelt Van Zandwijk. "We wilden hem de ervaring met de Kaart van Zijnen geven als afscheidscadeau."

Na de speciale sessie besloot het RAT de kaart nog een keer te tonen, zodat iedereen kan komen kijken. De kijkdagen zijn vandaag en morgen. Daarna gaat de Kaart van Zijnen gewoon weer terug naar z'n vaste plek op de kast in het depot onder de parkeerplaats van het archiefgebouw.

In Rusland zijn negentien verdachten veroordeeld voor betrokkenheid bij de grote aanslag op een concert in Moskou, in maart 2024. Daarbij werden 149 mensen gedood en raakten meer dan 600 mensen gewond.

Vijftien verdachten, waaronder de vier aanslagplegers uit Tadzjikistan, zijn in de militaire rechtszaal veroordeeld tot levenslang. Een deel van die levenslange straf moeten ze uitzitten in een strafkolonie.

Vier overige betrokkenen kregen straffen van 19 tot 22,5 jaar. Ook werden er geldboetes tot ruim 2,7 miljoen roebel (29.000 euro) opgelegd.

De aanslag in concertzaal Crocus City Hall werd opgeëist door de Afghaanse tak van terreurgroep IS. Vier mensen drongen de zaal waar de Russische band Piknik zou optreden binnen en openden met automatische geweren het vuur op concertbezoekers. Ook lieten de daders een explosief afgaan, wat tot een brand leidde.

Rusland claimt rol Oekraïne

Na de aanslag claimde de Russische president Vladimir Poetin, zonder daarvoor bewijs te leveren, dat Oekraïne een rol speelde bij de aanslag. Kyiv ontkende iedere betrokkenheid.

Bij het Russische staatspersbureau Tass beweert een woordvoerder van de Russische onderzoekscommissie, een soort Russische FBI, vandaag opnieuw dat de aanslagplegers handelden "in het belang van het regime in Oekraïne, om de politieke situatie in ons land te destabiliseren". Ook voor deze claims wordt geen bewijs aangedragen. Verder zouden de aanslagplegers hebben geprobeerd te vluchten naar Oekraïne.

Het proces begon in augustus vorig jaar en werd achter gesloten deuren gehouden, volgens de autoriteiten wegens zorgen vanwege de veiligheid.

Geert Groot Koerkamp, correspondent Rusland

"De levenslange gevangenisstraf voor de hoofdverdachten was geen verrassing. Van de vier mannen die zijn aangemerkt als de eigenlijke daders hebben er drie schuld bekend, de vierde weigerde dat en zei dat zijn daad onderdeel was van een 'heilige oorlog'. Bij hun arrestatie in maart 2024 werden de vier ernstig mishandeld. Toen ze voor het eerst voor de rechter verschenen waren sporen van marteling te zien.

Omdat de hele rechtszaak zich achter gesloten deuren heeft afgespeeld, is er geen enkele informatie over de procesgang, over de afgelegde getuigenissen of andere bewijzen, dat blijft gissen. In het vonnis noemde de rechter de vier hoofdverdachten leden van de Afghaanse IS-tak Khorasan, die ook wel ISIS-K wordt genoemd. Al snel na de terreuractie heeft ISIS-K de verantwoordelijkheid ervoor opgeëist.

Het Kremlin wees destijds vrijwel onmiddellijk Oekraïne aan als de opdrachtgever. Bewijzen daarvoor zijn niet geleverd, los van het feit dat de vier hoofdverdachten werden gearresteerd niet ver van de grens met Oekraïne en Belarus en foto's met Oekraïense vlaggen op hun telefoons zouden hebben. Maar ook na het vonnis blijft Moskou volhouden dat de aanslag is uitgevoerd 'in het belang van Oekraïne'."

Vergrijzing, een tekort aan zorgpersoneel en lange wachttijden voor een sociale huurwoning zijn landelijke problemen. Maar op de Waddeneilanden spelen ze nog net iets sterker, blijkt uit onderzoek van kennisinstituut Planbureau Fryslân en de Rijksuniversiteit Groningen.

Op Schiermonnikoog is het door het relatief grote aantal ouderen en het beperkte zorgaanbod moeilijk om oud te worden als de behoefte aan zorg toeneemt, is de conclusie van het rapport.

Ongeveer een derde van de inwoners van Schiermonnikoog is ouder dan 65 jaar en maar zo'n 12 procent is jonger dan achttien. "We zien dat de vergrijzing hier boven het Nederlands gemiddelde ligt", zegt onderzoeker Jesse David Marinus van Planbureau Fryslân. "Dat betekent dat er relatief weinig jonge aanwas is die in de toekomst de zorg kan leveren."

Naar het vasteland

Er is op Schiermonnikoog één huisartsenpraktijk met drie huisartsen. Dat is voor een eiland met minder dan duizend inwoners niet zorgelijk; een gemiddelde huisarts in Nederland heeft meer dan 2000 patiënten. "Op de eerste lijn hebben ze de zorg eigenlijk heel mooi georganiseerd", zegt Marinus. "Maar daar houdt het ook grotendeels op."

Voor specialistische zorg moeten eilanders namelijk altijd naar het vasteland. Wie bijvoorbeeld een behandeling in het ziekenhuis nodig heeft, moet daarvoor naar een stad als Leeuwarden of Groningen. "Dat betekent vaak dat je een hele dag kwijt bent voor een controle of een kleine ingreep", zegt Marinus.

Wanneer ouderen intensievere zorg nodig hebben, wordt het moeilijk om op het eiland te blijven wonen. Op Schiermonnikoog is geen voorziening waar mensen permanent zorg kunnen krijgen. "Er is geen 24-uurszorg op het eiland", legt Marinus uit. "Als iemand continu zorg of toezicht nodig heeft, moet diegene uiteindelijk naar het vasteland verhuizen."

Naast zorg is ook wonen belangrijk voor de toekomst van ouderen op het eiland. Veel ouderen wonen er nog in huizen die minder geschikt zijn om oud in te worden, bijvoorbeeld vanwege trappen of drempels. Volgens het onderzoek ontbreekt het aan passende woonvormen, zoals levensloopbestendige woningen of plekken waar wonen en zorg dichter bij elkaar liggen.

Sociale cohesie

Daar staat tegenover dat het eiland ook sterke kanten heeft voor ouderen. De sociale samenhang is groot en veel inwoners zetten zich in voor elkaar. Vrijwilligers en mantelzorgers spelen een belangrijke rol in het dagelijks leven van ouderen.

"De sociale cohesie op het eiland is heel sterk", zegt Marinus. "Er zijn veel vrijwilligers en mantelzorgers die zich inzetten om het mogelijk te maken dat mensen er goed oud kunnen worden."

Toekomstbestendig

Volgens wethouder Ilja Zonneveld wordt er op Schiermonnikoog juist gewerkt aan een bredere aanpak om zorg en wonen op het eiland toekomstbestendig te maken. Zo is onlangs dagbesteding gestart en wordt gewerkt aan een geclusterde woonvorm voor ouderen met lichte zorg, vergelijkbaar met moderne verzorgingshuizen.

"We kijken naar de mogelijkheid om in samenwerking met de Schieracademie zorgpersoneel voor het eiland op te leiden en mensen om te scholen naar een zorgberoep. Het doel blijft dat inwoners, ook wanneer ze kwetsbaarder worden, zo lang mogelijk op Schiermonnikoog kunnen blijven wonen", aldus de wethouder.

Een inwoner die al tientallen jaren op Schiermonnikoog woont, zegt dat hij onlosmakelijk met het eiland is verbonden. "Je hebt hier je bestaan opgebouwd. Je hebt je kinderen en kleinkinderen hier wonen. Dan wil je hier ook blijven. Een oude boom ga je toch ook niet verplanten?"

Volgens hem zou een zorgvoorziening op het eiland veel verschil maken. "Een zorginstelling waardoor mensen langer op het eiland kunnen blijven. In plaats van dat ze noodgedwongen naar het vasteland moeten."

Toch accepteren eilanders ook dat niet alles lokaal geregeld kan worden. "Als het niet anders kan, dan moet het", zegt een andere inwoner over ouderen die uiteindelijk naar het vasteland verhuizen. "Maar het is wel jammer. Ze zitten dan niet meer in hun vertrouwde omgeving met vrienden en kennissen."

De man die verantwoordelijk is voor de brand in een Zwitserse bus had een lang verleden van drugsgebruik en hij had psychische problemen. Dat heeft de politie verklaard. De 65-jarige Zwitser verbleef volgens de politie "aan de rand van de samenleving".

Bij de brand van afgelopen dinsdag in de plaats Kerzers, vlak bij Bern, kwamen zes mensen om het leven. Onder hen de dader die zichzelf met een brandbare vloeistof had overgoten. Ook de chauffeur van de bus is omgekomen, maakte de politie bekend.

De andere vier dodelijke slachtoffers zijn ook geïdentificeerd. Het zijn twee vrouwen, een man en een jongen van 16. In het ziekenhuis liggen nog twee gewonden.

Vuur verspreidde zich razendsnel

Inmiddels weet de Zwitserse politie dat de dader die middag als vermist was opgegeven in een ziekenhuis in Bern. Waarvoor hij daar werd behandeld is niet bekendgemaakt.

Hij was de bus ingestapt met enkele tassen bij zich en gedroeg zich volgens ooggetuigen opvallend. Rond 18.30 uur overgoot hij zichzelf met vermoedelijk benzine en stak die aan.

Uit het onderzoek blijkt dat het vuur zich razendsnel verspreidde. Het is niet duidelijk of de deuren nog open zijn gegaan. Toen de hulpdiensten bij de brandende stadsbus aankwamen, konden ze weinig meer doen, lijkt het, voor de inzittenden. Een van de gewonden is een ambulancemedewerker.

De schok in Zwitserland na de brand is groot. Op de plek van de brand is gisteren een herdenkingsceremonie geweest. Daarbij was ook bondspresident Guy Parmelin.

In Ethiopië zijn door een aardverschuiving zeker vijftig mensen overleden. 125 mensen worden nog vermist.

De aardverschuiving gebeurde in Gamo Zone, een gebied in het zuiden van Ethiopië. Volgens lokale autoriteiten vielen de meeste doden in hoger gelegen gebieden, waar hellingen instortten na dagen van hevige regenval.

De regen leidde tot overstromingen in drie aangrenzende districten, waardoor hoofdwegen geblokkeerd raakten en bruggen onbegaanbaar werden. Daardoor is het voor hulpdiensten moeilijker om de getroffen gebieden te bereiken.

Eerdere overstromingen

De afgelopen weken is er veel regen gevallen in Oost-Afrika. In landen als Kenia en Mozambique leidde dat tot grote overstromingen, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen.

De meeste neerslag valt in Ethiopië tijdens het regenseizoen, dat in juni begint, maar ook in maart en april kan het al veel regenen. Ook de komende weken worden daardoor overstromingen verwacht. De autoriteiten in Zuid-Ethiopië waarschuwen inwoners van het gebied en raden ze aan om voorzorgsmaatregelen te nemen.

Klimaatverandering

Door klimaatverandering neemt de regenval in Oost-Afrika de afgelopen jaren toe, ook buiten het regenseizoen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat in Oost-Afrika daarnaast ook de periodes met extreme droogte toenemen.

Tijdens langdurige droogte kan de bodem indrogen, waardoor planten verdwijnen en de bodemstructuur verandert. Hierdoor wordt de bodem instabieler. Als er vervolgens in een korte periode veel neerslag valt, neemt de bodem die minder goed op en bestaat het risico dat de grond zich verplaatst. Dat leidde de afgelopen jaren tot overstromingen, aardverschuivingen en hongersnoden.

Een zware vrachtauto beladen met veevoer is vanochtend door een betonnen fietsbrug vlak bij Nationaal Park De Biesbosch bij Werkendam gezakt.

Volgens nog onbevestigde berichten was de chauffeur onbekend in het gebied en volgde hij zijn navigatiesysteem, ook al wil de chauffeur daar zelf niets over zeggen.

Het ongeluk gebeurde rond 08.30 uur op de Galeiweg bij Werkendam, meldt Omroep Brabant. De chauffeur zou al over een andere fietsbrug zijn gereden voordat hij op deze brug strandde.

Dieseltanks

Bij het ongeluk raakte een van de dieseltanks in de auto beschadigd. Gevolg was dat de brandstof het water in liep. Om te voorkomen dat de diesel zich verspreidde en een groot deel van de plas naast de brug vervuild zou raken, plaatste Rijkswaterstaat een groot plastic scherm midden in het water. De brandstof binnen het scherm wordt zo snel mogelijk verwijderd. "De verwachting is dat het water morgen schoon is", zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat.

Nog niet helemaal duidelijk is hoe de vrachtauto moet worden geborgen. De lading kan vrij eenvoudig worden overgeladen in kleinere auto's, maar de vrachtauto zelf kan waarschijnlijk alleen met een zware kraan worden verwijderd. Het gewicht van zo'n kraanwagen is echter te groot voor het netwerk van wandel- en fietsbruggetjes in het gebied.

Hoewel automobilisten en huishoudens met een flexibel energiecontract nu al de pijn van de oorlog in het Midden-Oosten merken, is het nu te vroeg om al met steunmaatregelen te komen. Dat zegt directeur Pieter Hasekamp van het Centraal Planbureau (CPB). "We moeten niet te snel in de paniekstand schieten. Het is belangrijk om het hoofd koel te houden en pas beleid te maken als de echte effecten duidelijk zijn", benadrukt hij.

Het CPB noemt het nu te vroeg voor steunmaatregelen, omdat de situatie in het Midden-Oosten elke dag nog verandert: "De vorige energiecrisis heeft geleerd dat het goed is om te kijken naar kwetsbare huishoudens, mensen die direct in problemen komen", zegt hij over de periode na de Russische inval in Oekraïne. "Maar het verlagen van de brandstofaccijns is nu niet de beste optie."

Ook het kabinet ziet vooralsnog niets in maatregelen tegen de hogere prijzen.

Inflatie hoger

Als de prijzen voor olie en gas door de oorlog in het Midden-Oosten zo hoog blijven als nu, wordt het leven in Nederland dit jaar 0,6 procentpunt duurder. Maar als de situatie verergert en meer raffinaderijen stilvallen, valt de inflatie dit jaar 1,5 procentpunt hoger uit.

Dat berekent het CPB in een vandaag verschenen nieuwe raming van de economie. Zonder de crisis van nu zou de inflatie dit jaar met 2,3 procent voor het eerst sinds de Russische inval in Oekraïne onder het niveau van 3 procent moeten uitkomen. In 2027 moet het acceptabele inflatieniveau van 2 procent dan binnen handbereik zijn.

De vraag is alleen wat deze verwachting waard is door de bijna twee weken geleden uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. Door de Iraanse raketaanvallen en blokkade van de belangrijke Straat van Hormuz ligt de productie van olie en gas in het Midden-Oosten zo goed als stil. Om de hard gestegen prijzen te laten dalen, besloten Nederland en 31 andere landen gisteren om een recordhoeveelheid olie uit hun strategische reserves vrij te geven.

Of dit de prijzen terug naar het oude niveau brengt, is nog maar de vraag. Voor de economische raming bekeek het CPB wat de verwachtingen van de markten over de energieprijzen voor gevolgen hebben voor de inflatie in Nederland. Bijvoorbeeld met een gasprijs rond de 50 euro per megawattuur en rond de 90 dollar voor een vat ruwe olie.

In dit geval zou de inflatie dit jaar 0,6 procentpunt hoger uitvallen. In plaats van 2,3 procent, zouden de prijzen stijgen met 2,9 procent.

Wereldhandel

Dat verergert als de situatie in het Midden-Oosten lang aanhoudt of verder ontspoort en de gasprijs rond de 100 euro per megawattuur komt en een vat ruwe olie rond de 120 dollar wordt. Dan stijgen de prijzen in Nederland met 1,6 procentpunt en komt de inflatie dit jaar uit op 3,9 procent.

Toch is de inflatie niet de klap van die uit 2022 tijdens de Oekraïnecrisis, benadrukt CPB-directeur Hasekamp. Toen kwam de inflatie door de enorm gestegen energieprijzen uit op liefst 10 procent. Wel is het onzeker wat de tik doet met de wereldhandel en ook het vertrouwen van consumenten en bedrijven om nog geld uit te geven.

"Natuurlijk werkt dit wel door. Mensen voelen de stijgende energieprijzen", zegt Hasekamp. "Maar het hangt ervan af of je veel de auto gebruikt, een flexibel energiecontract hebt of in een slecht geïsoleerd huis woont."

Optimisme

Toch zijn er ook genoeg redenen voor optimisme over een tijdelijke prijspiek, voegt Hasekamp toe. "Voor de oorlog in het Midden-Oosten was de olieprijs laag vanwege overaanbod. Er zijn redenen om te veronderstellen dat het aanbod herstelt. We gaan het zien. Maar hoe langer dit duurt, hoe groter de effecten zijn."

Hoe lastig deze crisis is te voorspellen, merkte Hasekamp in de afgelopen jaren. "Dit voelt een beetje als Groundhog Day", verwijst hij naar de gelijknamige film met acteur Bill Murray die elke dag hetzelfde meemaakt. "In zes jaar als CPB-directeur is dit de vierde keer dat ik rond deze tijd een grote internationale crisis meemaak. Er was de coronacrisis, de inval in Oekraïne, de handelstarieven van Trump en nu dit."

Niet elke keer kwam de voorspelling van het CPB over de effecten van een crisis ook uit, stelt Hasekamp: "Ter geruststelling: de Amerikaanse handelstarieven van vorig jaar hadden veel minder effect dan veel mensen toen dachten."

De wettelijke stikstofdoelen worden met het huidige beleid niet gehaald, concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). De hoeveelheid stikstof die neerkomt op kwetsbare natuur daalt wel, maar niet snel genoeg.

Volgens de wet moet in 2030 in de helft van de stikstofgevoelige natuur de norm worden gehaald. De onderzoekers verwachten dat dit met de huidige maatregelen bij ongeveer een derde van de natuur lukt.

De stikstofneerslag op Natura 2000-gebieden is tussen 2005 en 2023 met 32 procent gedaald. Toch ligt de hoeveelheid stikstof op veel plekken nog boven de grens waardoor natuur schade kan oplopen.

Stevige ambitie

Het aandeel natuur waar de hoeveelheid stikstof onder die grens ligt, steeg van ongeveer 21 procent in 2005 naar 30 procent in 2023. Dat is een kleine vooruitgang, maar voor 2030 wordt 33 procent verwacht, terwijl dat dus 50 procent moet zijn.

Volgens PBL-directeur Marko Hekkert waren de ambities ook stevig. "Dat wisten we. Maar we zitten er nu wel heel ver vanaf."

Landbouw grootste bron

Ongeveer de helft van de stikstof die op de Nederlandse natuur terechtkomt, komt van landbouw. Verder komt de stikstof uit het buitenland, uit verkeer en vervoer en uit de industrie.

Het grootste deel van de winst die behaald is, komt daarom door de uitkoopregelingen met boeren. Andere maatregelen in de landbouw, zoals technische innovaties of aanpassingen in de bedrijfsvoering zoals verduurzamen, leveren tot nu toe minder op dan verwacht.

De politiek zegt herhaaldelijk de doelen te willen halen doen in de stikstofaanpak, maar dat lukt eigenlijk nooit. Dat zou bij het nieuwe minderheidskabinet dus weer kunnen gebeuren, maar wettelijk is vastgelegd dat het programma moet worden bijgesteld als blijkt dat doelen niet worden gehaald.

Kabinet aan de slag

De rechtbank bevestigde dat vorig jaar in de uitspraak in de Greenpeace-zaak. De rechter oordeelde dat het kabinet moet ingrijpen als de doelen niet worden gehaald en kan anders een dwangsom opleggen. Daarbij verwees de rechtbank naar wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt hoe de natuur wordt aangetast door stikstofneerslag.

Volgens Hekkert heeft het nieuwe kabinet veel te doen. "De plannen die er liggen zijn stappen in de goede richting, maar het is nu nog niet voldoende."

Hoogeveen gaat de bouw van schuilstallen een jaar lang toestaan. In zo'n hermetisch afgesloten stal kunnen boeren hun vee 's nachts beschermen tegen de wolf, meldt RTV Drenthe.

Schuilstallen zijn een relatief nieuw beschermingsmiddel dat veehouders aan het inzetten zijn om te voorkomen dat hun koeien, schapen maar ook paarden ten prooi vallen aan de wolf. Probleem is alleen dat boeren die stallen nu vaak bouwen zonder dat het is toegestaan.

Voor de bouw van een extra schuilstal op eigen grond is een vergunning nodig, en daarvoor gelden dezelfde strikte voorwaarden als voor de bouw van een gewone stal. Bijvoorbeeld over maximale maatvoering, landschappelijke inpassing en een verplichte afstand tot de buren.

Gevolg is dat hier en daar illegale schuilstallen worden neergezet.

Stiekem

November vorig jaar sprak RTV Drenthe met een ponyhoudster die stiekem een schuilstal aan het bouwen was. Ze hád kunnen kiezen voor een wolfwerend raster, legde de vrouw toen uit. Daar was zelfs subsidie voor beschikbaar. Maar voor haar was het geen optie.

"We zitten in een bosrijk gebied. De grond hobbelt en bobbelt. Er zijn bramenstruiken", aldus de vrouw die anoniem wilde blijven. "De draden van het raster kunnen wij niet wolfwerend bouwen." Met andere woorden, een wolf zou gewoon over het raster heen kunnen of eronderdoor.

De ponyhoudster bouwt nu een kleine schuilstal annex nachtverblijf voor haar pony's. Het gebouwtje wordt ongeveer 15 vierkante meter groot.

Niet de enige

Ze is niet de enige in Drenthe die zo'n schuilstal illegaal neerzet. Toch bleef het gemeentebestuur van Hoogeveen tot voor kort tegen de bouw.

"De bestaande mogelijkheden voor bijgebouwen bieden voldoende ruimte om dieren op het erf te huisvesten", stelden burgemeester en wethouders nog in november." Het plaatsen van wolfwerende rasters is de maatregel die in Nederland en in ons omringende landen het meest wordt toegepast, vanwege bewezen effectiviteit."

Maar onder druk van een flink deel van de gemeenteraad gaat Hoogeveen de bouw van schuilstallen nu toch gedogen, in ieder geval een jaar lang. Er gelden voorwaarden. Zo moet een veehouder die een schuilplek wil bouwen een bepaalde hoeveelheid grond hebben. Ook mag de stal geen bovenverdieping krijgen.

In de tussentijd wordt gewerkt aan nieuwe regels voor schuilstallen die na het gedoogjaar in moeten gaan.

Mensen met een mbo-opleiding zijn ondervertegenwoordigd in de Nederlandse politiek. In gemeenteraden heeft zelfs minder dan 20 procent een mbo- of vmbo-achtergrond.

Zonde, vindt de stichting Voor Democratie: "Twee derde van de Nederlanders is mbo-opgeleid. Dus er mag wat meer mbo-perspectief in het beleid komen." De stichting organiseert daarom cursussen in het land om mbo'ers wegwijs te maken in de wereld van de politiek.

"We weten uit onderzoek dat mbo'ers meer tijd besteden aan de wijk ingaan en met mensen praten. Dat is ook heel belangrijk als volksvertegenwoordiger", zegt Christien van der Harst van de stichting Voor Democratie.

Tien mbo'ers meldden zich aan voor de cursus op het stadhuis in Eindhoven:

Mensen willen helpen

De cursussen worden op verschillende plekken in het land gratis gegeven. Gisteren kwamen in het stadhuis in Eindhoven jonge mensen bij elkaar die geïnteresseerd zijn in politiek. Ze leerden daar onder meer debatteren, speechen en zich presenteren, bijvoorbeeld op sociale media.

Een van de deelnemers is de 17-jarige Bao, die een mbo-opleiding doet. Hij zegt dat hij zich blind voelt als hij kijkt naar politiek. "Op de basisschool leer je over de Eerste Kamer en Tweede Kamer en dat ze wetten mogen bedenken en aanpassen. Ik weet alleen niet zo veel over hoe het werkt in zo'n partij."

Wat hij vooral wil leren, weet hij ook al: "Waar ik sta in de politiek, wat mijn politieke mening is en welke partij ik zou willen steunen."

Een andere deelnemer is Mika (17), die de opleiding sociaal werk doet. Zij heeft ervaren dat veel mensen in Nederland met sociaal werk te maken krijgen. "Sinds ik begon met de opleiding heb ik gemerkt wat het doet met mensen." Ze wil leren hoe politiek werkt zodat ze vanuit haar achtergrond in sociaal werk mensen kan helpen.

De stichting probeert politieke partijen te motiveren om zelf vergelijkbare cursussen op te zetten, want die zijn er volgens Voor Democratie nog niet veel.

Taal van de straat

Dennis de Vries is wethouder in Utrecht namens de PvdA en heeft zelf een mbo-opleiding gevolgd. Hij vindt het een stap in de goede richting dat deze cursussen gegeven worden. "Je ziet het gelukkig steeds meer, van dit soort voorbeelden."

Zelf heeft De Vries altijd in het onderwijs gewerkt. Hij is door zijn partij gevraagd als wethouder omdat die geen standaard bestuurder zocht. "Ze zochten iemand met veel praktijkervaring, die als het nodig is de taal van de straat spreekt. Dat is een beetje mijn geluk geweest."

De Vries merkt dat er een kloof is tussen wat er op het stadskantoor wordt bedacht en hoe het uitgevoerd wordt in de stad. "Er is niet per se altijd feeling met de bewoners van die wijken. Dat vind ik een groot gemis."

Voor jonge mbo'ers die twijfelen over een politieke carrière heeft hij een tip: "Gewoon doen. Neem die stap." Volgens De Vries vergeten mensen soms hoe belangrijk ervaringskennis is. "Bijvoorbeeld als het gaat om armoede en onderwijs. Die kennis is heel erg van waarde in het beleid dat je maakt."

Bij opgravingen rond het Binnenhof in Den Haag zijn archeologen begonnen met het uitgraven van restanten van de eeuwenoude Spuipoort. Het gaat om delen van de fundering van een poort, die uit de late 13de of vroege 14de eeuw stamt. De resten lagen eeuwenlang onder de grond, vlak bij de huidige Tweede Kamer.

Volgens de groep archeologen werpt de uitgraving "weer een nieuw licht op het rijke verleden van het Binnenhof".

De restanten van de oude poort moeten na de renovatie uiteindelijk weer zichtbaar zijn in de nieuwe poort naar het Binnenhof.

Toegang tot het Binnenhof

Het Binnenhof was in de middeleeuwen omgeven door een stelsel van grachten en poorten. De Spuipoort lag aan de zuidzijde, op de oever van de buitenste gracht.

De Spuipoort was een van de toegangen tot het Binnenhof en werd gebouwd rond 1352. De poort had twee slanke torens met daartussen een boogdoorgang.

Een reconstructie van de poort:

"Het Binnenhof was waar de macht zat, dus alleen de elite kwam onder de poort door", vertelt Peter Stokkel, een van de archeologen in Den Haag. "Niet iedereen mocht daar zomaar naar binnen."

In de loop der jaren onderging de poort veel kleine verbouwingen. Uiteindelijk werd hij in 1861 definitief gesloopt, maar de funderingen bleven achter. Dat zijn de resten die nu zijn ontdekt.

Straks zichtbaar in nieuwe entree

De stenen die worden opgegraven, heten kloostermoppen; grote middeleeuwse bakstenen. "Het ligt nu in de weg voor de nieuwe entree die er gaat komen. We gaan de stenen weghalen in delen en dan terugplaatsen in de nieuwe entree", aldus Stokkel.

Eerdere archeologische onderzoeken in 1987, voorafgaand aan de bouw van het huidige Tweede Kamergebouw, legden al delen van de poort bloot. De renovatie van het Binnenhof biedt nu de kans om deze resten opnieuw te onderzoeken met moderne technieken.

Een van die technieken is een 3D-scan, dat het archeologisch team gebruikt om de resten gedetailleerd in kaart te brengen.

Volgens Stokkel gebeurt dat heel zorgvuldig. "Het is middeleeuws muurwerk en dat houdt er niet van als er te veel mee gerommeld wordt. Met een scan weten we precies welke baksteen waar hoort en die wordt straks weer teruggezet."

Volgens hem is het bijzonder dat de funderingen straks weer zichtbaar worden. "Hoe cool is het dat je straks de eerste poort in de laatste poort hebt. Voor ons als Haagse archeologen is dat heel bijzonder."

Beelden van de ontdekking:

Nederland kan in relatief korte tijd veel minder last hebben van stijgende energieprijzen door conflicten in de wereld. Het moet mogelijk zijn om in vijf jaar nog eens een derde minder gas te gebruiken. Dat kan door onder meer woningen en bedrijfspanden sneller te isoleren, de warmtenetten uit te breiden, de glastuinbouw te verduurzamen en elektriciteit flexibel in te zetten.

Dat berekende de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE), in een vandaag gepubliceerd Spoedplan voor minder aardgas. Daarin komt de brancheorganisatie met negentien voorstellen waardoor het Nederlandse gasverbruik in vijf jaar tijd kan dalen van 30 naar 20 miljard kuub per jaar.

De NVDE vindt dat de huidige oorlog in het Midden-Oosten nog maar eens laat zien hoe kwetsbaar Nederland is voor een energiecrisis. "Gelukkig is de gasprijs nog niet zo hoog als bij het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Maar je ziet elke keer dat als er ergens in de wereld een conflict uitbreekt de energierekening van Nederlandse gezinnen en bedrijven omhoogschiet", zegt voorzitter Olof van der Gaag.

Hoewel Nederland weinig gas uit het Midden-Oosten haalt, stijgen de prijzen wel omdat de aanvoer uit die regio stilligt door de oorlog. Aziatische landen waar het gas uit met name Qatar wel veel naartoe gaat, concurreren nu met Europa voor ladingen van vooral Amerikaans vloeibaar gas die naar de hoogste bieder gevaren worden.

Van der Gaag concludeert daarom dat de belangrijke energiebron uit instabiele regio's komt: "We weten niet hoelang dit conflict in het Midden-Oosten duurt. Een groot deel van ons gas komt via lng uit de Verenigde Staten. Niemand weet wanneer president Trump de kolder in de kop krijgt en de gasaanvoer naar Europa onder druk zet. We zijn echt extreem kwetsbaar."

Nadat Rusland de gaskraan naar Europa had dichtgedraaid als vergelding voor de steun voor Oekraïne, lukte het Nederland om minder gas te gebruiken. Het jaarlijkse verbruik zakte van 40 miljard kuub naar de huidige 30 miljard per jaar. Van der Gaag erkent dat dit deels gebeurde met pijnlijke maatregelen, zoals de verwarming lager zetten en koud douchen. "Maar er zijn ook huizen geïsoleerd, de industrie is overgestapt op duurzame energiebronnen. Dat zijn positieve maatregelen. En dat kunnen we nu weer doen."

De brancheclub pleit daarom voor subsidies om meer woningen en bedrijfspanden te isoleren en om vergunningen sneller af te geven. Oproepen zoals het heropenen van de gasvelden in Groningen of de energierekening verlagen noemt Van der Gaag "symptoombestrijding": "Natuurlijk moet je mensen soms echt helpen. Maar een echte oplossing is het niet. Je blijft zo namelijk in het oude energiesysteem hangen. Dat maakt ons kwetsbaar. En het is ook nog vervuilend."

Tienduizenden eigenaren van videodeurbellen bewaren de beelden die ze maken veel te lang. Bij een op de drie deurcamera's die de openbare weg filmen en zijn aangemeld bij een speciaal politieregister staan de beelden langer opgeslagen dan "strikt noodzakelijk", blijkt uit onderzoek van Omroep Gelderland. Daarmee komen de privacyregels in het geding.

Volgens onderzoeksbureau Multiscope hangen er 1,6 miljoen deurbelcamera's in Nederland. Daarvan zijn er ruim 350.000 ingeschreven bij het Camera in Beeld-register van de politie. De eigenaren (overigens niet alleen particulieren) stellen hun beelden beschikbaar als de politie op zoek is naar inbrekers of andere criminelen.

Twee jaar geleden meldde BNR dat de politie eigenaren van videodeurbellen zelfs kan dwingen om beelden af te staan.

Openbare weg

Eigenaren die zich hebben aangemeld bij het register geven onder meer aan waar de camera hangt, of de openbare weg wordt gefilmd en hoelang beelden worden bewaard.

Daar zit de crux, want volgens privacywetgeving mogen beelden van de openbare weg niet langer worden bewaard dan strikt noodzakelijk is. "Hoelang precies, verschilt per situatie, maar 28 dagen is meestal wel het maximum", zegt Gerrit-Jan Zwenne. Hij is hoogleraar recht en de informatiemaatschappij aan de Universiteit Leiden. "Dan moet je wel kunnen aantonen waarom je ze zo lang bewaart."

Die 28 dagen is ook de termijn die de politie zelf als maximum aanhoudt voor wie een camera aanmeldt bij het register. Maar uit datzelfde register blijkt nu dat een op de drie particulieren die de openbare weg filmen, beelden langer dan 28 dagen bewaart.

Geen probleem

Een vrachtwagenchauffeur ziet geen probleem "Ik weet dat mijn deurbel de weg niet mag filmen, maar de politie geeft dubbele signalen af. Ondertussen zijn ze maar wat blij dat ik het doe", zegt hij. "Want als er iets gebeurt in de straat komen ze wel mooi de beelden opvragen."

"Het register helpt ons bij opsporing", bevestigt Jet Holtus van Politie Nederland. "Burgers kunnen zo bijdragen aan het oplossen van misdrijven. Beelden worden vaak als bewijsmateriaal gebruikt."

"Het is niet aan de politie om te controleren hoelang beelden worden bewaard", stelt Holtus. "Dat is de verantwoordelijkheid van de Autoriteit Persoonsgegevens."

Niet zo strikt

Bij die toezichthouder bevestigt woordvoerder Mark Schenkel dat beelden niet langer mogen worden bewaard dan noodzakelijk. Maar hij vindt ook dat de politie duidelijker moet zijn: als mensen onvoldoende worden geïnformeerd, kan volgens de AP het beeld ontstaan dat bewaartermijnen niet zo strikt zijn.

Toch treedt de waakhond niet op. Vorig jaar ontving de AP 550 klachten over deurbelcamera's. Maar er is nog nooit een boete opgelegd.

Volgens Lotte Houwing van privacyorganisatie Bits of Freedom is dat problematisch. "Dat één op de drie camera's de bewaartermijn overschrijdt, verbaast me niet, maar het is wel zorgelijk."

Volgens haar profiteert de politie van de onduidelijkheid. "Op deze manier worden waarborgen uit de wet omzeild en kan de openbare ruimte toch massaal worden gefilmd. Wij vinden daarom dat de politie moet stoppen met het register."

Odido

Tweede Kamerlid Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) gaat de kwestie bij de minister aan de orde stellen. "Helaas is het een patroon dat we vaak zien met wettelijke bewaartermijnen. Ook bij Odido zijn gegevens veel langer bewaard dan nodig is, met alle gevolgen van dien", zegt ze.

"In de tussentijd hangen er steeds meer surveillanceapparaten in onze woonwijken. We hebben betere wetten nodig die ons altijd beschermen."

NOS op 3 dook al eens in 'de (on)zichtbare ogen en oren van de politie':

Er wordt openlijk geruzied over de herbouw van de ingestorte Wilhelminatoren in Valkenburg. De gemeente liet zaterdag weten dat de eigenaar geen nieuwe toren wil bouwen. Nu zegt die eigenaar dat er nooit gesprekken zijn gevoerd over herbouw.

"Met betrekking tot alternatieven kunnen we melden dat we in het afgelopen jaar nooit door de burgemeester of de gemeente benaderd of gevraagd zijn of we openstaan voor alternatieven", aldus eigenaar Paul Geenen in een schriftelijke reactie bij L1 Nieuws.

De 30 meter hoge Wilhelminatoren stortte in de vroege ochtend van 16 maart 2025 vanuit het niets in elkaar. Niemand raakte gewond. De gemeente Valkenburg deed aangifte tegen de eigenaar vanwege nalatigheid bij het onderhoud. Maar het staat niet vast dat slecht onderhoud de oorzaak is van de instorting. Er loopt nog een onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar de oorzaak.

Baken van hoop

Tot eind vorig jaar zei burgemeester Daan Prevoo dat hij de monumentale toren wilde herbouwen. Onder de noemer 'baken van hoop' wilde hij geld inzamelen via crowdfunding,

Maar zaterdag liet de gemeente weten dat "de eigenaar geen nieuwbouw overweegt". Omdat er weinig over is van de monumentale onderdelen kan nieuwbouw op grond van de monumentenwet ook niet worden afgedwongen, aldus de gemeente.

Eigenaar Geenen zegt nu "nooit betrokken te zijn geweest bij of geïnformeerd over alternatieven geïnitieerd door de burgemeester".

Geld van inwoners

Burgemeester Prevoo reageert geprikkeld en laat weten dat hij niet met Geenen om tafel wil: "Het is zijn locatie en hij wil er een horecapaviljoen neerzetten. Dat gaan we niet financieren met het geld van inwoners".

Als er initiatieven uit de samenleving komen om een nieuwe toren te bouwen, dan staat Prevoo daar naar eigen zeggen voor open. "Het moet dus als burgerinitiatief komen en op een andere locatie, want ik kan Geenen niet verplichten tot herbouw."

Geenen stelt dat herbouw van de toren uit bedrijfseconomisch oogpunt onmogelijk is: "Herbouw is allereerst onbetaalbaar en daarnaast financieel onrendabel en onverantwoord". Hij heeft nu een aanvraag ingediend voor de aanleg van een tentconstructie die de komende drie jaar kan dienen als tijdelijk horecapaviljoen. Die tijd wil hij gebruiken om na te denken over een nieuwe invulling van de plek waar de Wilhelminatoren stond.

Goedemorgen! In België is een nationale staking tegen de bezuinigingen en paralympiërs Barbara van Bergen en Claire Petit komen in actie in verschillende categorieën van de reuzenslalom bij het alpineskiën.

Eerst het weer: vanochtend schijnt de zon en is het droog. Vanmiddag neemt de bewolking toe en gaat het harder waaien. Het wordt 11 tot 13 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

Bij een Israëlische aanval op Beiroet zijn zeker acht mensen gedood, meldt het Libanese ministerie van Volksgezondheid. De aanval was bij Ramlet al-Baida, een strand even ten zuiden van het centrum van de Libanese hoofdstad.

Volgens nieuwszender Al Jazeera werd een voertuig onder vuur genomen. Wie of wat het doelwit precies zou zijn geweest, is niet bekend.

Het Israëlische leger heeft vannacht naar eigen zeggen in Libanon tientallen doelen van de militante beweging Hezbollah gebombardeerd. Zo zou in het zuiden van Beiroet onder meer een hoofdkwartier van de inlichtingendienst van Hezbollah zijn geraakt, evenals het hoofdkwartier van de elite-eenheid Radwan. Hezbollah is een bondgenoot van Iran, dat de grootste geldschieter is van de militante beweging.

Hezbollah meldde eerder dat het tientallen raketten op het noorden van Israël waren afgevuurd, als onderdeel van een "reeks operaties". Volgens de Israëlische ambulancedienst raakten door de raketten twee mensen lichtgewond.

Door Israëlische aanvallen zijn er volgens de Libanese overheid afgelopen weken 634 doden gevallen en 1580 mensen gewond geraakt. Afgaande op schattingen van hulporganisaties zijn zeker 700.000 mensen op de vlucht geslagen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Joy Beune heeft Jenning de Boo verslagen in een rechtstreeks gevecht op de 3000 meter. In een uitverkochte Elfstedenhal in Leeuwarden was De Boo, de kersverse wereldkampioen sprint, met een tijd van 4.05,54 bijna een seconde langzamer dan Beune (4.04.55).

Het idee voor deze battle of the sexes ontstond toen De Boo grapte tegen zijn Reggeborgh-teamgenoot Kjeld Nuis dat hij dacht dat hij diens vriendin Beune wel zou kunnen kloppen.

Daar dacht Beune zelf anders over. "Ik geef hem weinig kans", zei de regerend wereldkampioene op deze afstand vooraf. "Hij heeft nog nooit een 3.000 meter gereden. Hij heeft zelf geen idee wat hij kan of hoe die moet gaan rijden."

Fijne dag!