NOS Nieuws - Algemeen

Zwitserse aanklagers nemen in het onderzoek naar de dodelijke brand in skioord Crans-Montana ook de rol van de burgemeester onder de loep. Hij en vier andere lokale functionarissen worden verdacht van dood door schuld.

Bij de dodelijke brand in de nieuwjaarsnacht vielen 41 doden, voornamelijk tieners. Meer dan honderd mensen raakten gewond, van wie een groot deel nog altijd met brandwonden in het ziekenhuis of een revalidatiekliniek ligt.

Het strafrechtelijk onderzoek richtte zich in eerste instantie op de Franse eigenaren van de ondergrondse bar, Jacques en Jessica Moretti. Justitie verdenkt ook hen van dood door schuld.

Geen inspecties

Burgemeester Feraud moet zich volgende maand melden voor verhoor. In januari had hij al gezegd dat de bar al jarenlang niet meer was geïnspecteerd.

De brand ontstond doordat brandende sterretjes in flessen in aanraking kwamen met de licht ontvlambare plafondisolatie. Het vuur verspreidde zich razendsnel en veel cafégangers konden niet op tijd wegkomen.

Schadevergoeding

Eind februari werd bekend dat de Zwitserse overheid alle slachtoffers van de cafébrand een schadevergoeding betaalt. Het komt neer op een kleine 55.000 euro. Bij de overleden slachtoffers gaat het geld naar hun nabestaanden.

De tegemoetkoming is bedoeld als blijk van medeleven en om de eerste financiële klappen op te vangen, verklaarde de Zwitserse minister van Justitie. In totaal wordt voor 156 slachtoffers zo'n 8,5 miljoen euro uitgetrokken.

De Iraanse meisjesschool die op de eerste dag van de Iran-oorlog werd aangevallen in de stad Minab, werd vermoedelijk getroffen door een Amerikaanse raket. Die conclusie trekt onderzoekscollectief Bellingcat na het bestuderen van nieuwe beelden die zijn vrijgegeven door het Iraanse Mehr News.

Op de beelden, die enkele seconden duren, is te zien dat een raket een complex raakt van de Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde, de elite-eenheid die een cruciale rol speelt in de oorlog. Iets rechts van de inslag, die gepaard gaat met zwarte rook, is te zien dat al rook en stof hangt. Dat is de meisjesschool.

Voor Bellingcat analyseerde Trevor Ball, een voormalige wapenexpert bij het Amerikaanse leger, de beelden. Hij gaat ervan uit dat op de beelden een Tomahawk-raket te zien is, die in de oorlog voor zover bekend alleen door de VS kan worden ingezet. Beelden van fragmenten van de munitie op de grond zijn er niet.

Ook The New York Times heeft de beelden geverifieerd en komt tot de conclusie dat er een Tomahawk-raket is ingezet bij de aanval. Er zouden bij de aanval zeker 168 mensen zijn omgekomen, onder wie veel kinderen.

Uit onderzoek van de NOS bleek eerder al dat in Minab sprake was van een gecoördineerde aanval op een militair doelwit, waarbij ook de meisjesschool werd geraakt. Die school ligt pal naast het complex van de Revolutionaire Garde. Er staat sinds 2016 een muur tussen het terrein van de school en de garde; daarvoor maakte het schoolgebouw deel uit van het militaire terrein.

Peter Wijninga, defensie-expert verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies, heeft de beelden en analyse van Bellingcat vandaag op verzoek van de NOS bekeken. Hij durft "niet met honderd procent zekerheid" te zeggen dat het gaat om een Tomahawk-raket. Tegelijkertijd acht hij het scenario dat de Amerikanen de aanval hebben uitgevoerd het waarschijnlijkst.

Met Bellingcat en The New York Times gaat Wijninga ervan uit dat alleen de Amerikanen beschikken over Tomahawks, Israël en Iran niet. Puur afgaande op de beelden van de raket die te zien is op de beelden van Mehr News zegt hij: "Bij de meeste Iraanse kruisvluchtwapens is de straalmotor in de gondel onder de romp gebouwd. Dan krijg je een heel ander silhouet dan te zien is."

Toch is er mogelijk één uitzondering, zegt Wijninga. "Er is één type Iraans kruisvluchtwapen waarbij dat niet het geval is. Die heeft alleen een luchtinlaat, die doorloopt in de romp naar de straalmotor is ingebouwd. Dan krijg je hetzelfde silhouet als op de wat vage beelden."

Verouderde informatie?

Dat scenario acht Wijninga wel onwaarschijnlijk. "Ik acht het Iraanse regime tot veel in staat, maar het zou wel heel cynisch en moorddadig zijn als ze die raket zelf hebben afgevuurd op de school."

"Ik ga ervan uit dat er bij de Amerikanen iets fout is gegaan, in technische zin of qua planning. Mogelijk hebben ze zich gebaseerd op sterk verouderde informatie, dat ze dachten dat het schoolgebouw nog deel uitmaakte van het militair complex."

Wijninga benadrukt dat Tomahawks uiterst precies hun doel kunnen raken, "mits het goed werkt". "Iraniërs proberen ook voortdurend navigatiewapens te verstoren, gps-blockers kunnen ook een keer hun uitwerking hebben gehad. Dat weten we allemaal niet, het is gissen."

Trump wees naar Iran

President Trump zei dit weekend dat hij, afgaande op wat hij heeft gezien, vermoedt dat Iran achter de aanval op de school zit. "Ze zijn heel onnauwkeurig, zoals je weet, met hun munitie." Defensie-minister Hegseth zei erbij dat het Pentagon het onderzoekt. "Maar de enige partij die burgers tot doelwit maakt is Iran."

Functionarissen van het Pentagon hebben al wel erkend dat de VS op die dag aanvallen in de regio heeft uitgevoerd. Generaal Dan Caine, de hoogste Amerikaanse militair, zei woensdag dat de Amerikanen op het moment van de aanval in Minab bezig waren met aanvallen in Zuid-Iran. Op een kaart die hij liet zien was ook Minab te zien, zonder dat die plaats expliciet werd genoemd.

Op maandag 2 maart zei Caine dat de Amerikaanse marine bij de eerste aanvallen op Iran Tomahawks had ingezet.

In het Zuid-Limburgse Hoensbroek zijn vanochtend tachtig woningen ontruimd na een gaslek. Dat meldt de Veiligheidsregio Zuid-Limburg. Het lek ontstond bij werkzaamheden. Rond 12.30 uur konden bewoners weer terug naar huis.

Volgens de Veiligheidsregio werd de brandweer rond 09.15 uur gealarmeerd over de gaslekkage. Twee flats en een aantal nabije panden aan de Hermesweg zijn uit voorzorg ontruimd. Een basisschool in de buurt lag net buiten de ontruimingszone.

Bewoners opgevangen

De straat was enkele uren afgezet. Bewoners werden in de buurt opgevangen, schrijft L1 Nieuws.

Rond 11.30 uur was de uitstroom van gas volgens de Veiligheidsregio gestopt. Na metingen van de brandweer mochten de bewoners weer naar huis. Netbeheerder Enexis gaat nu aan de slag met herstelwerkzaamheden.

De verdachte van een femicidezaak in Zwijndrecht is niet bij het hoger beroep in zijn zaak bij de rechtbank in Den Haag verschenen. Volgens het Openbaar Ministerie heeft Minh V. in de gevangenis een scheermes ingeslikt en is hij naar een ziekenhuis afgevoerd.

Het hof had de aanwezigheid van V. in de rechtszaal bevolen. Omdat alle betrokken partijen willen dat het proces geen vertraging oploopt, heeft het hof besloten het beroep ook zonder de verdachte te laten doorgaan, schrijft de regionale omroep Rijnmond. "Voor de nabestaanden weegt dit proces gigantisch zwaar", zei de advocaat-generaal. "Zij willen niets liever dan de afronding van deze zaak."

De 52-jarige V., ook wel bekend onder de bijnaam 'Lucky', schoot in januari 2023 op de parkeerplaats van een winkelcentrum in Zwijndrecht zijn ex-vriendin en haar moeder neer. De ex-vriendin (38) raakte blijvend invalide, haar moeder (66) overleed.

Levenslang

De rechtbank veroordeelde V. in 2024 tot dertig jaar cel, na een eis tot levenslang van de officier van justitie. V. ging in hoger beroep tegen de uitspraak.

Het Openbaar Ministerie eist in het hoger beroep opnieuw levenslang tegen de verdachte. Volgens het OM heeft V. met vooropgezet plan toegeslagen en vertoont de zaak alle kenmerken van femicide. Levenslang is "de enige passende reactie die de maatschappij voorgoed beschermt tegen deze verdachte", zei de advocaat-generaal.

De man kon niet verkroppen dat zijn ex-vriendin de relatie na dertien jaar met hem had beëindigd. Aan de schietpartij ging een periode met onder meer bedreigingen en intimidaties vooraf.

Hongerstaking

Veel mensen waren getuige van de schietpartij bij het winkelcentrum. De verdachte was na de fatale schietpartij bijna vijf weken voortvluchtig voordat hij kon worden aangehouden.

Vorige week verloor V. een kort geding dat hij had aangespannen om overgeplaatst te worden van de afdeling voor intensief toezicht van de gevangenis in Sittard. De man vindt dat regime "onmenselijk" en ging in hongerstaking.

Zijn advocaat wist niets over het inslikken van het scheermes. Over de medische toestand van V. zijn door het OM geen mededelingen gedaan.

De nieuwe opperste leider van Iran moet "gehaat worden door de vijand". Dat was een belangrijke eis van ayatollah Ali Khamenei, voordat hij anderhalve week geleden werd gedood bij een Amerikaans-Israëlische luchtaanval.

Met de benoeming voor zijn zoon Mojtaba Khamenei lijkt die wens te worden ingewilligd door de 88 leden van de zogeheten Raad van Experts. De 56-jarige Mojtaba is net als zijn vader een hardliner en moet niets weten van het Westen. Toenadering tot Israël, de Verenigde Staten en het Westen lijkt daarmee onwaarschijnlijk.

President Trump zei vorige week het niet te accepteren als de zoon van Ali Khamenei de macht zou overnemen. Samen met Israël dreigt Trump hem direct in het vizier te nemen. "Hij zal het niet lang volhouden." De Amerikaanse president heeft altijd gezegd zelf invloed te willen uitoefenen op de keuze voor de nieuwe leider van Iran.

Keuze voor continuïteit

Met de benoeming voor Mojtaba Khamenei lijkt Iran in tijden van een grote crisis te kiezen voor continuïteit. Binnen het Iraanse regime was Mojtaba een invloedrijk figuur en altijd trouw aan de opvattingen van zijn vader. Mojtaba deed dit wel achter de schermen. De laatste jaren werd hij zelden in het openbaar gezien, ook sprak hij nooit in het openbaar, en hij gaf geen interviews. Zelfs veel Iraniërs weten weinig over hem.

De jonge Khamenei heeft nooit een officiële functie gehad binnen de Iraanse overheid. Daarnaast is hij nooit lid geweest van de een machtig orgaan zoals de Raad van Experts en is hij geen ayatollah, een hoge religieuze titel.

Hij was jarenlang docent theologie in de heilige stad Qom. Ook coördineerde hij militaire en inlichtingenoperaties voor zijn vader en staat hij bekend om zijn nauwe banden met het machtige Revolutionaire Garde. Vanwege die banden werd hij de afgelopen dagen al vaker genoemd als potentiële opvolger van zijn vader.

De Revolutionaire Garde

De Islamitische Revolutionaire Garde werd na de revolutie van 1979 opgericht ter bescherming van ayatollahs en de nieuwe islamitische staat. In de loop der jaren is de elite-eenheid uitgegroeid tot een enorme militaire organisatie, die ook politiek en economisch grote invloed heeft in het land. De garde controleert en is eigenaar van grote delen van de economie, waaronder banken, de bouw, de telecom- en energiesector.

Militair bestaat de Revolutionaire Garde naast het reguliere Iraanse leger. De garde heeft een eigen leger, marine, luchtmacht en geheime dienst.

In deze tijden van oorlog is Mojtaba Khamenei niet alleen de religieuze en politieke leider van Iran, ook is hij nu opperbevelhebber van de Revolutionaire Garde. Toch is het de vraag hoe de Iraanse bevolking reageert op deze aanstelling.

Want deze gang van zaken riekt naar erfopvolging zoals onder de sjah gebeurde. De Islamitische Republiek bepaalde toen die verdreven werd in 1979 juist dat de opperste leider gekozen moet worden op basis van zijn religieuze status en bewezen leiderschap.

Mojtaba staat er ook om bekend (indirect) al meermaals grootschalige burgerprotesten te hebben neergeslagen. Hij werkte nauw samen met de Quds-strijdkrachten, een onderdeel van de Revolutionaire Garde dat verantwoordelijk is voor operaties in het buitenland, en de Basij, de paramilitaire groeperingen die onder de Revolutionaire Garde verantwoordelijk zijn voor de interne veiligheid.

Tijdens de grote protesten van 2022 voor vrouwenrechten sloeg de Basij-militie genadeloos hard toe. Ook worden de groeperingen verantwoordelijk gehouden voor het neerslaan van de protesten afgelopen januari, waarbij duizenden mensen werden gedood.

Eerder werd Mojtaba door tegenstanders beschuldigd van politieke inmenging bij de presidentsverkiezingen van 2005 en 2009. De verkiezingen van 2009, waarbij de populistische hardliner Mahmoud Ahmadinejad werd herkozen, leidden tot massale protesten in het hele land. Ook Mojtaba moest het daarbij ontgelden.

Geen diplomatieke oplossing

Mojtaba zag door de Amerikaans-Israëlische bombardementen niet alleen zijn vader gedood worden, ook zijn moeder, zijn vrouw en een zoon overleefden de aanvallen niet. Experts verwachten dan ook niet dat de nieuwe Khamenei voor een diplomatieke oplossing zal kiezen.

Het Witte Huis heeft nog niet officieel gereageerd op de aanstelling van de nieuwe opperste leider. Wel werd Trump eerder gevraagd wat een worstcasescenario zou zijn in Iran. Hij zei toen: "Ik denk dat het ergste scenario zou zijn dat we dit doen en dat er vervolgens iemand aan de macht komt die net zo slecht is als de vorige. Dat willen we niet."

Begin van de avond wordt in het Europees Parlement in Straatsburg gestemd over een nieuwe Europese terugkeerwet die het makkelijker moet maken afgewezen asielzoekers uit te zetten. Politiek belangrijk onderdeel van het voorstel zijn zogenoemde 'terugkeerhubs', uitzetcentra buiten de EU waarmee lidstaten afspraken kunnen maken voor opvang van mensen die zijn uitgeprocedeerd.

In aanloop naar de stemming is de politieke spanning flink opgelopen. Reden: de wet komt hoogstwaarschijnlijk door het parlement met steun van christendemocraten, rechts-conservatieven en radicaal- en extreemrechtse partijen. Sociaaldemocraten, de liberale fractie (met voor Nederland VVD en D66) en de Groenen gaan het voorstel niet steunen, is de verwachting.

De Nederlandse VVD'er Malik Azmani is verantwoordelijk voor de onderhandelingen over de wet namens het parlement. Hij probeerde de afgelopen maanden juist een compromis te sluiten tussen de christendemocraten, de sociaaldemocraten en de liberalen.

"Dit is zulke gevoelige wetgeving", zei Azmani eerder tegen de NOS. "Middenpartijen zullen hun verantwoordelijkheid moeten nemen, want de flanken zullen het vermoedelijk niet steunen."

Strategie mislukt

Maar die strategie lijkt te mislukken. De sociaaldemocraten vinden Azmani's compromisvoorstellen nu te streng en willen langer dooronderhandelen. De christendemocraten vinden dat er geen tijd meer te verliezen is en hebben inmiddels een eigen, strenger voorstel op tafel gelegd dat vorige week uitlekte.

Dat alternatieve plan krijgt steun van rechts-conservatieve en radicaal- en extreemrechtse fracties in het Europees Parlement, waaronder de Patriotten voor Europa waar ook de PVV deel van uitmaakt. Samen hebben deze partijen een meerderheid.

Het voorstel van de christendemocraten gaat op meerdere punten verder dan dat van Azmani. Zo zou het mogelijk worden om ook gezinnen met kinderen naar de 'terugkeerhubs' te sturen. In Azmani's plan was dat uitgesloten.

Daarnaast zijn de hubs in het compromisvoorstel van Azmani bedoeld als allerlaatste optie, als terugkeer op andere manieren niet lukt. In het plan van de christendemocraten kunnen uitgeprocedeerde asielzoekers direct naar zulke locaties buiten de EU worden gestuurd.

De christendemocratische EVP-fractie heeft een sterke onderhandelingspositie. Zij kan zowel met de middenpartijen als 'over rechts' een meerderheid vormen. Eerder was samenwerking met radicaal- en extreemrechts nog taboe, maar inmiddels wordt vaker samengewerkt.

Bij de vorige Europese verkiezingen wonnen de uiterst rechtse partijen flink. Commissievoorzitter Von der Leyen, zelf christendemocraat, zei na de campagne dat ze alleen wilde samenwerken met partijen die pro-Europees, pro-Oekraïne en pro-rechtsstaat zijn. Maar principes hebben plaatsgemaakt voor pragmatisme.

Azmani rechts gepasseerd

Onderhandelaar Azmani wil voor de stemming vanavond geen commentaar geven. Vorige week zei hij in een mededeling: "We hebben een compromis dat volgens mij een evenwichtige uitkomst is van onze gesprekken." Nu het ernaar uitziet dat zijn compromisvoorstel het niet haalt, rijst de vraag of hij zijn positie als hoofdonderhandelaar van het Parlement wel kan behouden.

Europarlementariër Tineke Strik (GroenLinks-PvdA), tevens hoogleraar migratierecht, noemt het "zeer uitzonderlijk" dat een onderhandelaar van de liberale fractie op deze manier door de christendemocraten kan worden gepasseerd. "Ik kan me niet herinneren dat zoiets eerder is gebeurd", zegt Strik, die sinds 2019 in het Europees Parlement zit.

Europees migratiepact

De nieuwe terugkeerwet moet het sluitstuk vormen van het Europees migratiepact, het strengere Europese asielbeleid dat in juni ingaat. Op dit moment gelden nog terugkeerregels uit 2008.

Talloze ngo's zijn kritisch op het steeds strengere Europese asiel- en migratiebeleid en roepen de EU op met de strenge terugkeerwet te stoppen. Zij zien überhaupt niets in de 'terugkeerhubs', die volgens hen neerkomen op gevangenissen voor mensen die zijn uitgeprocedeerd.

Vorige week verscheen een evaluatie van het terugkeerbeleid van elf Europese landen, waaronder Nederland. De onderzoekers schrijven dat sprake is van een "structureel onevenwichtig landschap, waarin dwangmiddelen vaak voorrang krijgen boven de bescherming van rechten, waardigheid en legitimiteit".

Ondertussen wil Nederland juist vaart maken met het nieuwe systeem. Na afloop van zijn eerste bezoek aan Brussel maakte asielminister Van den Brink bekend dat Nederland samen met vier andere landen voorop wil lopen met het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers naar de hubs.

Na een akkoord in het Europees Parlement volgen onderhandelingen met de EU-landen over de nieuwe terugkeerwet. De hoop is dat die gesprekken snel klaar zijn en dat de wet ongeveer gelijk met de andere nieuwe EU-regels van het asiel- en migratiepact kan ingaan.

Het lukt ING nog niet om hun dochterbedrijf in Rusland te verkopen. Er is al wel een koper gevonden voor de Russische tak, maar die partij heeft nog geen goedkeuring gekregen vanuit het Kremlin om de koop af te ronden.

Ondertussen maakt ING in Rusland wel meer winst, schrijft het FD. Dat haalt de krant uit het jaarverslag van de bank. Maar dat geld kan ING niet uit Rusland halen, zegt woordvoerder Daan Wentholt. "Het is een winst op papier."

Goedkeuring blijft uit

De verkoop van een Russisch dochterbedrijf blijkt in de praktijk lastig, zegt sanctie-advocaat Sebastiaan Bennink. "Het bedrijf heeft natuurlijk een bepaalde waarde. De Russen zetten je rustig onder druk om tegen een veel lagere waarde te verkopen."

Dat is het geval van ING ook zo. De bank houdt rekening met een verlies van zo'n 800 miljoen euro als het bedrijf in Rusland wordt verkocht.

Vorig jaar januari is de verkoop van de Russische tak aangekondigd, zegt Wentholt. In september bleek dat de goedkeuring, die het Kremlin aan de koper moet geven voor de verkoop, uitbleef. "En zolang dat proces loopt, kunnen wij niks doen."

Hoewel goedkeuring voorlopig dus uitblijft vanuit de Russische regering, verwacht ING dat de koop rond komt. Woordvoerder Wentholt: "Een duidelijke termijn daarbij is lastig, maar we hebben goede hoop op verkoop."

Wentholt benadrukt dat ING de activiteiten in Rusland heeft afgebouwd en geen nieuwe Russische klanten meer aanneemt.

Doodbloeden

Er is volgens sanctie-advocaat Bennink nog een andere optie voor ING om de Russische markt te verlaten zonder verkoop. In zo'n geval worden de bezittingen van de onderneming, ook wel assets genoemd, uit het bedrijf gehaald.

"Dan laat je het dochterbedrijf als het ware doodbloeden", zegt Bennink. "Dat hebben andere bedrijven in 2022 gedaan. Die zijn zonder omkijken van de Russische markt gegaan. Maar - dan krijg je er niks voor terug." Volgens ING is dat geen optie, omdat de Russische overheid dat niet toestaat.

Rusland kan ook besluiten om het bedrijf over te nemen, om de bezittingen te nationaliseren. Dan zou ING het dochterbedrijf verliezen aan de Russische regering. Daar is nu nog geen aanwijzing voor.

De wereldwijde energieprijzen gaan door het dak. Een vat olie kost inmiddels meer dan 104 dollar. Ook de Europese gasprijs steeg weer verder. Met het openen van de Amsterdamse gasbeurs steeg de prijs met ongeveer 30 procent naar 69 euro per megawattuur.

De zorgen over de oorlog in het Midden-Oosten zijn groot en inmiddels lijkt de hoop dat het geweld daar op de korte termijn zal afnemen, te verdwijnen. De beurzen in Azië en Europa staan allemaal op verlies. De Iraanse Revolutionaire Garde dreigde vanochtend olie-installaties in het Midden-Oosten aan te vallen als de buurlanden niet optreden tegen Israël en de VS.

Meerdere landen in het Midden-Oosten hebben hun olieproductie afgeschaald. Tegelijk geldt de Straat van Hormuz, de smalle zeestraat tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, als afgesloten omdat Iran dreigt om schepen die er besluiten te varen aan te zullen vallen. Zeker een vijfde van de internationale oliehandel gaat via deze zeestraat.

"Eigenlijk vindt de markt dat het conflict al lang genoeg duurt en daarom zie je de prijs de afgelopen dagen heel hard stijgen", zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies.

Noodvoorraden aanboren

Niet alleen beleggers maken zich grote zorgen. Volgens de Financial Times komen vanmiddag ook de regeringsleiders van de zeven grootste economieën digitaal bij elkaar. De landen willen gaan praten over het aanboren van noodolievoorraden. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2022, het jaar van de grootschalige Russische inval in Oekraïne.

De landen zouden overwegen om 25 à 30 procent van de wereldwijde noodvoorraad aan te spreken. "Het zou verlichting kunnen geven", aldus Van Geuns. "Het gaat over behoorlijk grote hoeveelheden die ze zouden willen aanboren. Het is in het verleden niet eerder om zulke hoeveelheden gegaan."

Ook in Nederland zijn de zorgen over de stijgende energieprijzen groot. Volgens een enquête van energieleverancier Essent onder duizend klanten maken mensen zich grote zorgen over wat de energiecrisis voor hun rekening zal gaan betekenen. Essent roept het huidige kabinet dan ook op het Tijdelijk Noodfonds Energie in stand te houden. Dat fonds, dat huishoudens ondersteunt bij hun energielasten, houdt binnenkort op te bestaan.

Premier Jetten zei gisteren bij Nieuwsuur in ieder geval voorlopig niets te doen aan de brandstofaccijnzen. Op dit moment kost een liter benzine gemiddeld 2,39 euro; een liter diesel kost met gemiddeld 2,46 euro nog meer. "Op dit moment is er nog geen aanleiding om daarop in te gaan grijpen", aldus Jetten. "Dat zal ook echt afhangen van hoelang deze oorlog in Iran gaat duren."

De import van wapens door Europese landen is de afgelopen jaren verdrievoudigd. Dat blijkt uit gegevens van onderzoeksinstituut Sipri in Zweden. Daarmee is Europa nu wereldwijd de grootste importeur.

De Europese toename komt vooral door leveringen aan Oekraïne, als gevolg van de Russische invasie in 2022. In het onderzoek is gekeken naar de periode 2021-2025. Eerder werd al duidelijk dat Oekraïne bovenaan de lijst van importerende landen staat.

Alle Europese landen bij elkaar waren de afgelopen vijf jaar goed voor 33 procent van de wereldwijde wapenimport. In de periode daarvoor was dat 12 procent.

Onzekerheid over garanties VS

De stijging in Europa is volgens de onderzoekers niet alleen het gevolg van de agressie van Rusland. De toegenomen twijfel of de VS wel voldoende veiligheidsgaranties zal bieden in tijden van crisis speelt ook een rol.

Tegelijkertijd komt bijna vier op de tien wapens die Europa importeert uit de Verenigde Staten. Voor het eerst in twintig jaar ging het grootste deel van de Amerikaanse wapenexport naar Europa en niet naar het Midden-Oosten, meldt het onderzoeksinstituut.

Het gaat dan onder meer om gevechtsvliegtuigen en luchtafweersystemen, zegt Sipri-onderzoeker Pieter Wezeman. "Dat zijn wapens die Europa niet zo goed kan maken als de VS." Wat ook een rol speelt is dat veel Europese landen door middel van het kopen van Amerikaanse wapens willen investeren in de relatie met Washington.

Nederland

De VS speelt wereldwijd veruit de grootste rol in de wapenhandel. Tussen 2021 en 2025 waren de Amerikanen verantwoordelijk voor 42 procent van alle wapenleveranties, ruim een kwart meer dan in de jaren daarvoor. Amerikaanse wapens werden ingevoerd door 99 landen.

Frankrijk staat op plaats twee van grootste wapenexporteurs en heeft India, Egypte en Griekenland als grootste klanten. Rusland staat op de derde plaats, gevolgd door Duitsland. Bijna een kwart van de Duitse wapenexport was de afgelopen jaren bestemd voor Oekraïne.

De Nederlandse invoer van wapens verdubbelde, terwijl de export met een derde daalde. Ons land levert onder meer onderdelen voor marineschepen.

Nederland staat op de twaalfde plaats in de ranglijst van exporterende landen:

Israël staat op de zevende plaats als het gaat om wapenleveranties aan het buitenland. "Ondanks de oorlog in Gaza en de aanvallen in Iran, Libanon, Qatar, Syrië en Jemen, is Israël erin geslaagd het aandeel in de globale wapenexport te vergroten", zegt onderzoeker Zaid Hussain bij Sipri. "De Israëlische wapenindustrie richt zich op luchtafweersystemen waar wereldwijd veel vraag naar is."

De verwachting is dat door de Iran-oorlog de wereldwijde wapenhandel verder zal toenemen, vooral als het gaat om anti-raket- en luchtafweersystemen.

Russische staatshackers hebben via WhatsApp- en Signalaccounts van Nederlandse overheidsmedewerkers waarschijnlijk gevoelige informatie buitgemaakt. Dat melden de veiligheidsdiensten MIVD en AIVD.

Hoogwaardigheidsbekleders, militairen en ambtenaren zijn doelwit van de Russische hackers, die toegang proberen te krijgen tot hun accounts op deze berichtendiensten. Ook journalisten zouden doelwit zijn.

In welke informatie de Russen specifiek interesse hebben, kan een woordvoerder van het ministerie van Defensie niet zeggen. Hij verwijst naar de jaarverslagen van de veiligheidsdiensten. In het verslag van de MIVD van 2024 staat dat Nederland een interessant doelwit is voor Rusland vanwege de rol die Nederland speelt in de steun aan Oekraïne en omdat hier belangrijke techbedrijven en organisaties zoals het Internationaal Strafhof gevestigd zijn.

In het verslag over 2024 van de AIVD staat dat Nederland een knooppunt is voor data en transport, en daarom mogelijk doelwit is voor de Russen.

Versleutelde berichten

De Russen proberen met name inloggegevens van gebruikers te krijgen door zich voor te doen als een chatbot van berichtendienst Signal. Daardoor kunnen ze vervolgens het account van de gebruiker overnemen en meelezen in chatgroepen. Als dat gebeurt, hebben gebruikers dat niet door.

Volgens de veiligheidsdiensten hebben de Russen interesse in de chats op Signal omdat de berichtendienst bekendstaat om de betrouwbaarheid ervan. Ook biedt het de optie om versleutelde berichten te versturen, waardoor het populair is binnen overheidsinstanties. Maar daardoor is het ook een plek waar Russen zoeken naar gevoelige informatie.

Geen lek in berichtendienst zelf

De MIVD waarschuwt dat Signal en WhatsApp geen geschikt kanaal is om gevoelige of vertrouwelijke informatie te versturen, hoewel chats versleuteld zijn.

De AIVD zegt dat de hackers geen gebruik maken van eventuele technische mankementen van de chatdiensten. Ze proberen juist binnen te komen via de beveiligingsfuncties van de berichtendiensten zelf, om zo bijvoorbeeld de pincode van een gebruikersaccount te achterhalen.

Het gaat dus niet om een lek in de berichtenapps zelf, maar om aanvallen op de individuele gebruikers.

Cyberadvies

De klantenservice van Signal neemt volgens de veiligheidsdiensten nooit contact op via de berichtendienst zelf. Als gebruikers een bericht krijgen dat afkomstig lijkt van Signal, is dat vermoedelijk een hacker.

De veiligheidsdiensten hebben daarom een zogeheten 'cyberadvies' uitgebracht voor gebruikers van berichtendiensten. Daarin staat hoe zij zich kunnen beschermen tegen dit soort Russische hackers om ongewenste meelezers te voorkomen.

Gebruikers kunnen zelf controleren of er mensen in de chat meekijken door te kijken of er groepsleden dubbel in de chats staan, bijvoorbeeld met een klein verschil in de gebruikersnaam. Als dat het geval is, is een van de twee accounts mogelijk gehackt.

Orde op zaken

Dan is het zaak om zowel het gehackte als het account dat nog legitiem wordt gebruikt te verwijderen uit de groep, zeggen de veiligheidsdiensten.

Ook wordt gebruikers van chatdiensten geadviseerd om alert te zijn op namen van groepsleden die niet door andere leden van de groep worden herkend. Als dit geen legitieme gebruiker is, moet die worden verwijderd.

Als de beheerder van de groep zelf is gehackt, moet iedereen de chat verlaten en moet er een nieuwe chat worden opgestart, zeggen de diensten.

Na een lange periode van moddergooien en chaos binnen de organisatie heeft vakbond FNV een nieuw bestuur. Onder leiding van oud-PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman is een nieuw bestuur van negen leden benoemd.

"Op de werkvloer én in Den Haag strijden wij samen voor goede arbeidsvoorwaarden, voor meer zekerheid en tegen het afbreken van sociale regelingen. En wij zorgen dat onze stem wordt gehoord", zegt Spekman in het persbericht van de vakbond.

Naast Spekman treedt ook voorzitter van de Nederlandse Politie Bond, Nine Kooiman, toe tot het bestuur. Zij is benoemd tot vice-voorzitter.

Kamerlid

Spekman was van 2006 tot 2012 Tweede Kamerlid en daarna tot 2017 partijvoorzitter. Sinds 2018 is hij directeur van het Jeugdeducatiefonds.

"Als voorzitter van het Jeugdeducatiefonds heb ik me de afgelopen jaren door het hele land ingezet om gezinnen waarin de ouders zijn vastgelopen in hun baan of bestaan te helpen opstaan. Als voorzitter van de FNV wil ik die lijn voortzetten."

Spekman sprak zich meermaals uit tegen de fusie tussen PvdA en GroenLinks.

Bestuurlijke crisis

Het nieuwe bestuur moet rust brengen binnen de vakbond. De FNV zit al een lange tijd in een bestuurlijke crisis. Meerdere rapporten wezen uit dat het ontbrak aan een veilige werksfeer en een professionele, effectieve organisatiestructuur.

Bestuursleden werken te weinig samen en er is sprake van informele machtsvorming. De onderzoekers hadden het over het "ontbreken van verbindend en ethisch leiderschap."

Ook de Ondernemingskamer stelde vast dat de organisatie van de FNV niet goed functioneert. Het bestuur, maar ook de Raad van Toezicht, zou er de afgelopen jaren te weinig aan hebben gedaan om de sfeer en de organisatie te verbeteren.

Door die chaos ontstond een sfeer van onveiligheid, die leidde tot een machtsstrijd tussen de raad van toezicht, het algemeen bestuur, het ledenparlement en de uitvoeringsorganisatie.

Hervormingsplannen gedwarsboomd

Ex-PvdA-minister Lodewijk Asscher en ex-FNV-voorzitter Ton Heerts werden vorig jaar aangewezen om puin te ruimen bij de vakbond, maar hun hervormingsplannen werden gedwarsboomd door het ledenparlement.

De hervorming van Asscher en Heerts, waar onder meer het ledenparlement vervangen zou worden door een bondsraad, zou moeten leiden tot een "daadkrachtig bestuur" van de grootste vakbond van Nederland.

Uiteindelijk besloot de Ondernemingskamer dat die plannen toch mochten doorgaan. Dat leidde ertoe dat de Raad van Toezicht meer zeggenschap kreeg over het bestuur en de bondsraad werd aangesteld. In deze nieuwe bestuursvorm treedt Spekman als voorzitter aan op 1 mei, de Dag van de Arbeid.

Bij een synagoge in Luik is afgelopen nacht een explosie geweest. Er zijn geen gewonden gevallen, maar er is wel schade aan het gebouw. De burgemeester van de Belgische stad spreekt van een "gewelddadige daad van antisemitisme".

Het gebeurde rond 04.00 uur in de nacht aan de Rue Léon Frédéricq. Door de klap werden de ramen aan de voorgevel van de synagoge weggeblazen. Ook sprongen ruiten van gebouwen aan de overkant van de straat.

De straat rond het gebouw blijft afgesloten zolang het onderzoek loopt. Ook is in de directe omgeving van de synagoge een veiligheidszone ingesteld.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door de afdeling terrorismebestrijding van de lokale Luikse politie.

Burgemeester Willy Demeyer noemt het tegen de Belgische omroep VRT "onaanvaardbaar dat we conflicten van buitenaf in onze stad importeren". Hij doelt daarmee volgens de omroep op de aanvallen in het Midden-Oosten.

Het Amerikaanse Library of Congress heeft een film van de Franse filmpionier George Méliès teruggevonden. Gugusse et l'Automate uit circa 1897 geldt als de eerste film met een robot in de hoofdrol en kan daarmee misschien wel de eerste sciencefictionfilm ooit worden genoemd.

In Gugusse et l'Automate windt een clown een automaton op, een mechanische pierrot-pop die een dansje moet uitvoeren. Het optreden ontspoort als de robot er een eigen wil op na blijkt te houden en de mens slaat met zijn stok. Die reageert daarop door in slapstickstijl met een grote hamer de automaat aan te vallen.

Het 45 seconden durende filmpje zonder geluid dateert nog van voordat de benaming robot voor zo'n mechanische mens werd gebruikt: die term werd pas gemunt in 1920 door toneelschrijver Karel Capek, naar het Tsjechische woord voor dwangarbeider, robotnik.

Bekijk hier de film:

Méliès was een vroege film-innovator nadat hij per ongeluk het opmerkelijke effect van filmmontage had ontdekt. Hij toonde aanvankelijk eenvoudige registraties van het dagelijks leven, maar toen een filmrol een keer vast bleef zitten in de projector, veranderde een bus in het getoonde straatbeeld ineens in een ander voertuig, en vrouwen in mannen.

Daarop begon Méliès te experimenteren met montage, optische illusies en kleurgebruik in korte, verhalende films. Beroemd is het voorbeeld uit Le Voyage dans la Lune uit 1902, waarin met een slimme schnitte een raket lijkt te landen de maan.

Hoewel Méliès honderden films maakte en die wereldwijd bijzonder populair waren, ging het grootste deel ervan verloren: gerecycled in de Eerste Wereldoorlog, vernietigd door Méliès toen zijn theater sloot of vergaan door het kwetsbare filmmateriaal. Ook van Gugusse waren geen exemplaren meer bekend.

September vorig jaar meldde zich echter een man uit Michigan met een collectie halfvergane filmrollen waar zijn overgrootvader mee door het land was getrokken voor filmvertoningen. Hoewel het celluloid afbrokkelde, aan elkaar was gesmolten en gedraaid was geraakt in de afgelopen eeuw, zagen restauratoren het als een vondst van onschatbare waarde.

"We wisten meteen dat we iets bijzonders in handen hadden", zegt restaurator George Willeman, die het beeldmerk van Méliès, een zwarte ster, herkende op het materiaal. Behalve Gugusse zat er bij het materiaal ook een vroege film van Thomas Edison, The Burning Stable, en een al bekend werk van Méliès, komische trucfilm Nouvelles Luttes extravagantes.

De afgelopen maanden is het materiaal gerestaureerd en in hoge kwaliteit online gezet. Na meer dan een eeuw is daarmee de voorouder van Maschinenmensch uit Metropolis, Star Wars' C-3PO en de Terminator weer voor iedereen te zien.

In de Amerikaanse stad Los Angeles is een vrouw opgepakt die meerdere schoten zou hebben afgevuurd op het huis van popster Rihanna.

Het huis in Beverly Hills werd een keer of zeven beschoten op zondagmiddag. Rihanna was op dat moment thuis, maar er raakte niemand gewond. Of er schade is aangericht, is nog niet bekend.

De schoten zouden zijn gelost vanuit een auto aan de andere kant van de straat. De chauffeur van dat voertuig kon enige tijd later worden aangehouden op een kilometer of twaalf van het adres.

Motief onbekend

De identiteit van de verdachte vrouw is nog niet bekendgemaakt. Ze verzette zich niet tegen de arrestatie. Ook een motief voor de schietpartij is nog niet bekend.

Rihanna heeft nog niet gereageerd. De 38-jarige zangeres uit Barbados maakte naam met hits als Umbrella, Diamonds en Only girl in the world. Dankzij haar muzikale carrière en succesvolle bedrijven als Fenty make-up groeide ze uit tot miljardair.

De zangeres heeft een relatie met rapper A$AP Rocky, met wie ze drie kinderen heeft. Hij is in het verleden vervolgd voor een schietpartij in Hollywood, maar werd vorig jaar vrijgesproken.

De partij van de 35-jarige Balendra Shah is uitgeroepen tot winnaar van de verkiezingen in Nepal. Met zijn Nationale Onafhankelijke Partij, die pas sinds 2022 bestaat, verslaat Shah de meest gevestigde partijen van het land en wordt hij de nieuwe premier van Nepal.

Het tellen van de stemmen na de verkiezingen van donderdag duurde dagen. In het bergachtige Nepal moeten stembiljetten uit afgelegen dorpen soms per helikopter worden opgehaald. Wel stond al snel vast dat Shah zelf zijn district had gewonnen: hij kreeg bijna vier keer zoveel stemmen als zijn belangrijkste tegenstander, oud-premier Sharma Oli.

De Nationale Onafhankelijke Partij won 117 van de 165 rechtstreeks gekozen zetels. Dat betekent dat Shah op 35-jarige leeftijd de nieuwe premier van Nepal wordt.

Gen Z-protesten

De verkiezingen volgen op een roerig jaar in Nepal. De 77-jarige Oli stapte op na grootschalige Gen Z-protesten, waarbij jongeren tot een jaar of 28 massaal de straat op gingen tegen corruptie, werkloosheid en de gevestigde orde.

In de weken ervoor hadden jongeren massaal online video's gedeeld van Nepalese politici die pronkten met hun extreme rijkdom. De regering besloot daarom verschillende socialemediaplatformen te blokkeren. Dat deed de protesten ontvlammen.

Boze menigtes verwoestten overheidsgebouwen en staken woningen in brand van ministers en mensen uit het bedrijfsleven die corrupt zouden zijn. De politie greep hard in. In totaal kwamen 77 mensen om het leven, vooral jongeren. Na twee dagen trad toenmalig premier Oli af.

Rapper als leider

Tijdens die protestgolf groeide Balendra Shah uit tot een van de gezichten en een leidend figuur van de beweging. Hij werd eerder bekend als rapper onder de naam 'Balen' en spreekt vooral jonge Nepalezen aan.

Sinds 2022 is hij burgemeester van de Nepalese hoofdstad Kathmandu. Daar trad hij onder meer op tegen illegale gebouwen, de wildgroei aan straatverkopers en de eindeloze kluwens van elektriciteitsdraden in de stad. In zijn campagne richtte hij zich vooral op onderwijs, zorg en het tegengaan van corruptie.

Opvallend aan 'Balen' is dat hij buiten zijn raps om nauwelijks met de pers praat, en ook niet met zijn achterban. Of dat verandert na deze verkiezingsuitslag, moet nog blijken.

Winkeliers moeten zich beter voorbereiden op een mogelijke verstoring of uitval van het betalingssysteem, zegt De Nederlandsche Bank. Dat kan volgens de toezichthouder bijvoorbeeld door twee pinaanbieders te nemen en aan de kassa ook offline pinnen aan te bieden. DNB raadt consumenten aan om te kiezen voor een extra betaalrekening bij een andere bank. Daarnaast moeten er meer geldautomaten in het land komen.

In de nieuwe Visie op Betalen voor de komende twee jaar ziet de toezichthouder onder meer het zogenoemde offline pinnen als een goede innovatie om de winkels open te houden bij een verstoring of aanval op het betaalnetwerk of het internet.

Bij deze techniek wordt een betaling opgeslagen en pas verwerkt als de internetverbinding het weer doet. Dit wordt nu vooral ingezet op festivals of bij evenementen met slecht bereik. Om het in winkels mogelijk te maken, moeten in de pinketen "soms complexe aanpassingen" worden doorgevoerd, stelt DNB. Er loopt bij DNB een traject om dit met betaaldienstverleners en winkeliers te verbeteren.

Europese alternatieven

Ook stuurt DNB aan op meer digitale betaalmiddelen uit Europa. Al langer waarschuwt de toezichthouder voor de grote afhankelijkheid van Amerikaanse aanbieders voor pinbetalingen, zoals Visa en Mastercard. Gevreesd wordt dat het uitschakelen van het betalingsverkeer als politiek drukmiddel wordt ingezet.

Daarom wil DNB Europese partijen "de ruimte geven" voor vernieuwingen en om concurrerende apps of wallets te lanceren. Dit als alternatief voor het Amerikaanse Apple Pay, PayPal of Google Pay. Dat voorkomt volgens DNB nieuwe afhankelijkheid van grote technologiebedrijven uit de VS. Daarbij kan er op andere manieren betaald worden als één van die grote apps door een storing getroffen zou worden.

Diverse grote Europese banken proberen als concurrent de Nederlandse betaalmanier iDeal in Europa populair te maken. Hiervoor werd iDeal veranderd in Wero. Ook de digitale euro ziet DNB als een manier om de Amerikaanse afhankelijkheid te verminderen.

DNB zegt wel dat het "nadrukkelijk niet voorstelt om samenwerking met niet-Europese partijen te beëindigen": "Wij ondernemen actie om Europa minder afhankelijk te maken door eigen Europese betaaloplossingen te ontwikkelen en aan te bieden."

Contant geld

Vorig jaar adviseerde DNB al om 70 euro aan contant geld in huis te houden om een noodsituatie van 72 uur door te komen. Voor een stel zou dit 120 euro zijn en 30 euro per kind. In de vanmorgen verschenen nieuwe visie voor het betalingsverkeer noemt DNB het sowieso verstandig om cash om als tweede betaalmiddel te hebben.

Voor het geval het elektronisch betalen zou uitvallen en veel mensen contant geld uit de muur willen halen, zouden er volgens DNB meer geldautomaten moeten zijn. Grote banken zijn wettelijk verplicht landelijk in een straal van 5 kilometer een werkende geldautomaat te plaatsen. Via de samenwerkingsorganisatie Geldmaat staan er momenteel 3737 geldautomaten in het land.

Om de toegang tot contant geld te vergroten, noemt DNB concreet het aantal geldautomaten te koppelen aan het aantal inwoners.

Daarnaast kunnen innovaties het gebruik van contant geld stimuleren, verwacht DNB: "Denk aan een gesloten kassasysteem dat de verwerking van contant geld aan de kassa automatiseert. En een flexibele kleine geldautomaat die snel kan worden ingezet."

De Amerikaanse zanger 'Country' Joe McDonald is op 84-jarige leeftijd overleden. Hij was internationaal bekend van een protestlied dat hij in 1969 op muziekfestival Woodstock zong met zijn band Fish.

McDonald had het cynische maar vrolijk klinkende I-feel-like-I'm-fixin'-to-die rag in een uurtje geschreven uit protest tegen de Vietnamoorlog. Bitter zingt hij hoe een generatie mannen hun lesboeken voor geweren inruilt om te gaan vechten in Azië, voor het karretje gespannen door machtige politici, ambitieuze generaals en op winst beluste kapitalisten.

"What are we fighting for? Don't ask me I don't give a damn, next stop is Vietnam", luidt het refrein dat de massa op Woodstock massaal meezong. "There ain't no time to wonder why - whoopie, we're all gonna die!"

Vernoemd naar Stalin

Het anti-establishment zat er al vroeg in bij Joe McDonald, als kind van communistische ouders uit Washington D.C. Zijn voornaam had hij gekregen als verwijzing naar Joseph Stalin, een vriend voegde er country aan toe omdat de Russische leider zo genoemd werd in de Tweede Wereldoorlog.

Na een diensttijd bij de marine kwam McDonald in de tegencultuur van San Francisco terecht, waar hij tussen gelijkgestemden als Jefferson Airplane, Grateful Dead en The Byrds zijn muzikale draai vond. Over het einde van zijn relatie met Janis Joplin schreef hij het melancholieke Janis. Ook had hij een klein hitje met Not so sweet Martha Lorraine.

Het meest bekend werd zijn protest-rag. Die begon hij aanvankelijk door het publiek de naam van zijn band te laten scanderen (F-I-S-H), maar al snel werd dat F-U-C-K als symbool van protest en vrijheid van meningsuiting. Het leverde hem een tv-boycot op: de vermaarde talkshow van Ed Sullivan annuleerde onmiddellijk een optreden.

Invaller

Ook op Woodstock gebruikte McDonald de yell, is te zien in de gelijknamige muziekdocumentaire van het festival. De tekst van hert protestlied wordt in die film gepresenteerd als een karaokeversie met een bolletje dat op het scherm de tekst volgt.

McDonald trad de derde dag van het festival op, tussen Joe Cocker en Ten Years After. Een dag eerder had hij ook al ad hoc enkele nummers gespeeld, omdat enkele artiesten op het chaotisch verlopen festival nog niet gearriveerd waren.

De band Fish overleefde het festival niet lang, maar McDonald bleef ook in de jaren daarna optreden. Hij bleef zich ook inzetten voor Vietnamveteranen: zo hielp hij in 1995 bij het oprichten van een oorlogsmonument in zijn woonplaats Berkley. Daar overleed McDonald gisteren aan complicaties door de ziekte van Parkinson.

Israëlische aanvallen in Gaza hebben gisteren aan zes mensen het leven gekost, melden lokale artsen. Zij spreken van de dodelijkste dag in Gaza sinds het begin van de Iran-oorlog, ruim een week geleden.

Drie mensen werden gedood bij een luchtaanval in het westen van Gaza-Stad, volgens de artsen in de buurt van dichtbevolkte tentenkampen.

Het Israëlische leger stelt dat twee van de slachtoffers Hamas-leden waren, die bezig zouden zijn met het voorbereiden van aanvallen op Israëlische militairen. Daarvoor is door het leger geen bewijs geleverd.

Kinderen

De andere drie slachtoffers werden 's nachts gedood door tankvuur. Onder hen zijn volgens het Al-Awda-ziekenhuis twee meisjes. Ze zouden zijn getroffen toen een tentenkamp in Nuseirat onder vuur werd genomen.

Volgens de autoriteiten raakten ook tien mensen gewond, onder wie kinderen. Israël heeft nog niet gereageerd.

Israël en Hamas kwamen in oktober een staakt-het-vuren overeen, maar in de praktijk gaat het geweld vrijwel dagelijks door. Volgens het door Hamas geleide ministerie van Volksgezondheid in Gaza zijn er sinds oktober zeker 640 Palestijnen door Israël gedood. In dezelfde periode zijn volgens Israël vier militairen omgekomen door geweld van Hamas of andere militante groeperingen.

Goedemorgen! In Leusden worden vandaag de Edisons uitgereikt, en in Den Haag dient een hoger beroep tegen Minh Nghia V., ook wel Lucky genoemd, voor een schietpartij bij een winkelcentrum in Zwijndrecht.

Eerst het weer: vanochtend komt vooral in de noordwestelijke helft van het land dichte mist voor. Vanmiddag lost de mist op, behalve in de kuststreek, en wordt het 14 tot 18 graden. Daar waar mist of lage bewolking hardnekkig is, blijft het koeler.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De prijs van ruwe olie is gisteren boven de 100 dollar per vat gestegen. Grote olie- en gasproducenten in het Midden-Oosten schroeven de productie terug vanwege de raketaanvallen rond de Perzische Golf.

In de Straat van Hormuz ligt de scheepvaart nagenoeg stil in een van de belangrijkste doorvoerroutes voor olie en gas. Normaal gaan er 20 miljoen vaten olie per dag door de smalle zeestraat tussen Iran en het Arabisch Schiereiland, plus al het vloeibaar gas dat Qatar exporteert.

President Trump noemt de stijgende olieprijs een "heel kleine prijs die betaald moet worden voor vrede en veiligheid in de VS en de wereld". Het is de grootste prijsstijging van ruwe olie sinds de Russische invasie in Oekraïne in februari 2022. Toen steeg de prijs van een vat ruwe olie tot ver boven de 100 dollar per vat.

Volg al het nieuws over de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In veel plaatsen in Nederland is gisterenavond een meteoor waargenomen. Politiebureaus kregen verschillende meldingen. Sommigen dachten een komeet te hebben gezien, anderen dachten aan een raket. Mogelijk is in Duitsland ruimtegruis van de meteoor neergekomen op huizen.

Fijne dag!

De politie gaat vanaf vandaag foto's van honderd vermoedelijke fraudeurs tonen op schermen langs de weg, in tv-spotjes en in online-advertenties. Het is voor het eerst dat de politie zo'n grote opsporingscampagne houdt tegen nepagenten en andere oplichters.

De beelden zijn ook te zien op stations, in winkelcentra, bij tankstations en in supermarkten. De honderd verdachten zijn nu nog onherkenbaar gemaakt. Als ze zich niet binnen twee weken melden, worden hun foto's volledig openbaar gemaakt.

Volgens de politie is het massaal verspreiden van de beelden nodig om aandacht te vragen voor het enorme aantal oplichtingen. In 2025 steeg alleen al het aantal meldingen over nepagenten naar ruim 13.000. De fraudeurs doen zich dan voor als politiemedewerkers die bijvoorbeeld bankpassen of sieraden komen ophalen.

Het aantal meldingen van telefonische helpdeskfraude is volgens de politie nog veel groter. Oplichters bellen hun slachtoffers dan op en halen ze over om inloggegevens te delen, bijvoorbeeld om daarna de bankrekening te plunderen.

Impact

Vorig jaar werden in totaal meer dan 100.000 fraudemeldingen geregistreerd. De totale schade wordt geschat op meer dan 68 miljoen euro.

De slachtoffers zijn vaak ouderen en de impact op hen is enorm. Ze raken het vertrouwen in andere mensen en in instanties volledig kwijt, zegt Yoanne Spoormans. Zij is cybercrime-expert bij de politie. "We zien mensen die niet meer alleen over straat durven en de deur niet meer open durven te doen. Er zijn zelfs mensen naar het verzorgingstehuis gegaan, omdat ze denken dat ze niet meer voor zichzelf kunnen zorgen."

Loopjongens

De honderd verdachten die de politie nu laat zien, zijn jongeren die fungeren als 'loopjongens' van criminele organisaties. Zij halen bijvoorbeeld bankpassen op bij hun slachtoffers en pinnen daar geld mee. Ze zijn een essentiële schakel binnen de groepen die zich met grootschalige fraude bezighouden. Omdat zij meestal niet eerder met de politie in aanraking zijn gekomen, is onduidelijk wie zij zijn.

Volgens Spoormans gaat het in de praktijk vaak om kwetsbare jongeren, met bijvoorbeeld een verstandelijke beperking of een verslaving. "We zien dat criminele organisaties deze jongeren gericht ronselen, omdat ze weten dat zij vatbaarder zijn om hieraan mee te doen."

Uit ervaring weet de politie ook dat sommige verdachten onder druk worden gezet om mee te werken aan oplichting. Als ze willen stoppen, worden ze ernstig bedreigd. "We zien dat er explosieven door de brievenbus worden gegooid, bijvoorbeeld bij familieleden. We hebben zelfs gevallen gehad waarin jongeren moesten onderduiken."

F-game

Toch vindt de politie het tonen van foto's van juist die onderste laag criminelen geen onevenredig zwaar middel. Het Openbaar Ministerie heeft voor iedere afzonderlijke zaak toestemming gegeven.

"Ook als ze misschien onder druk gezet of bedreigd worden, is het natuurlijk heel belangrijk dat wij weten wie deze jongeren zijn, zodat we ze hulp kunnen bieden", zegt Spoormans. Zij hoopt dat de campagne jongeren ook weerhoudt om in deze vorm van criminaliteit te stappen.

Ze benadrukt dat een deel van de jongeren heel goed weet waar ze mee bezig zijn. Zij willen gewoon snel geld verdienen. Onder verdachten staat het oplichten van mensen bekend als de 'F-game'. Daarom heeft de politie de campagne 'Game Over' genoemd.

NOS Stories zocht eerder uit wat de F-game precies is:

Naast de massale opsporingsberichten probeert de politie ook op allerlei andere manieren om oplichters te traceren. Op verschillende plekken in het land lopen onderzoeken naar de netwerken die de bellers en pinners aansturen. Soms doet de politie zich zelf voor als nietsvermoedend slachtoffer, om vervolgens de nepagenten die aan de deur verschijnen te arresteren.

Omdat de criminelen door het hele land actief zijn, is het volgens de politie belangrijk om de foto's van de honderd verdachten nu overal te laten zien. "We zien dat iemand die bijvoorbeeld uit Terneuzen komt in Delfzijl een oplichting pleegt", zegt cybercrime-expert Yoanne Spoormans. "Daarom hebben we ervoor gekozen om deze beelden nu door het hele land te tonen, in de hoop dat mensen de verdachten herkennen."