NOS Nieuws - Algemeen

Bij een brand in de buurt van de beroemde ruïnestad Machu Picchu in Peru zijn een dode en twee gewonden gevallen. De brand woedt nabij een van de belangrijkste toegangsroutes tot de toeristische trekpleister.

Het vuur ontstond doordat boeren het onkruid op hun akkers verbrandden, wat gebruikelijk is in deze tijd van het jaar om het land bouwrijp te maken. Door de droogte en het warme weer verspreidden de vlammen zich verder dan de bedoeling was.

Volgens de autoriteiten is de dode een ouder persoon die omkwam door de vlammen. De twee gewonden hebben tweedegraadsbrandwonden opgelopen, over hun identiteit is verder niets bekendgemaakt.

1,5 miljoen bezoekers

De brand woedt in de buurt van Ollantaytambo, waar zich ook het treinstation richting Machu Picchu bevindt. Die stad wordt niet bedreigd door het vuur en rondleidingen lijken er ook nauwelijks last van te ondervinden.

Machu Picchu werd begin vorige eeuw herontdekt in het Andesgebergte, nadat de Inca's de stad eeuwen eerder hadden verlaten. Met meer dan anderhalf miljoen bezoekers per jaar geldt het als de belangrijkste toeristische bestemming van Peru.

De rector van de Amerikaanse universiteit Cornell zegt diep verontrust te zijn door beschuldigingen van een groepsverkrachting door studenten daar. Hij erkent dat de reactie van de universiteit veel mensen heeft verontrust en belooft beterschap.

"Dit incident zal nog jarenlang drukken op onze gemeenschap. Het doet me verdriet om te bedenken wat deze vrouw heeft doorstaan", zegt rector Michael Kotlikoff in zijn eerste reactie op het schandaal. "Het werpt aangrijpende en moeilijke vragen op over seksueel geweld, ontmenselijking, de feestcultuur en het gebruik van alcohol en drugs."

De videoboodschap komt 2,5 week nadat een anonieme vrouw een aanklacht had ingediend tegen zeven studenten en de universiteit zelf over een incident uit oktober 2024. Ze zegt toen, na een avond vol alcohol en drugs, te zijn verkracht door meerdere leden van een studentenvereniging.

Schorsing

Er waren alcohol en drugs in het spel en een vriend zou aan de vrouw hebben voorgesteld een trio te doen met een ander lid van de vereniging. Volgens de aanklacht was ze toen al zo dronken dat van instemming geen sprake was. Rond 02.00 uur 's nachts stuurde een van de mannen in de groepschat van de studentenvereniging dat er "Free pussy" in het huis was.

Drie weken na de verkrachting stapte de vrouw naar de campuspolitie van de universiteit, maar tot een strafrechtelijk onderzoek kwam het niet. De plaatselijke aanklager zegt dat de universiteit niet het volledige verhaal van de vrouw had overgedragen en het daarom niet tot vervolging kwam. De enige straf die er daarom volgde, was volgens de advocaat van de vrouw een schorsing van enkele verdachten en strafwerk voor anderen.

"Dit is een van de moeilijkste weken van ons bestaan geweest", reageert Kotlikoff nu op de ophef. "Ik weet dat velen van jullie woedend of verdrietig zijn en hiermee worstelen." Hij zegt er alles aan te willen doen om te voorkomen dat zoiets ooit weer gebeurt.

Geen details

Tegelijkertijd laat hij weten dat hij niet te veel in detail kan treden over de zaak. "Er bestaat frustratie over dat Cornell niet voldoende gecommuniceerd heeft over wat de universiteit deed toen de verkrachting werd gemeld. Dat leidt tot wantrouwen. Hoewel we om juridische redenen en vanwege de privacy niet veel kunnen zeggen, zullen we beter ons best doen om context te geven en transparanter te zijn."

Excuses, concrete toezeggingen of verdere informatie over de zaak noemt Kotlikoff niet in zijn videoboodschap van 8 minuten. Wel zegt hij dat "dit moment niet zomaar zal passeren". "We luisteren, we leren. We willen beter communiceren. En waar het beter kan, zullen we dat doen."

Kotlikoff kondigde ook aan dat de universiteit onafhankelijk onderzoek laat doen naar de zaak. Inmiddels heeft de staat New York ook een speciaal aanklager aangesteld om de zaak strafrechtelijk te onderzoeken. Kotlikoff juicht dat toe.

Afgelast

Verder zegt Kotlikoff dat er gekeken zal moeten worden naar de rol van studentenverenigingen op de campus. Hij noemt die belangrijk voor de gemeenschapszin, "maar ook als je onderdeel bent van een groep, heb je nog je persoonlijke verantwoordelijkheden, in hoe je je gedraagt naar anderen en opkomt voor mensen die gevaar lopen".

Uit piëteit met het slachtoffer zijn dit weekend alle evenementen op de campus van Cornell afgelast.

In een basiliek in de Bulgaarse hoofdstad Sofia zijn afgelopen dag onder grote belangstelling de resten bijgezet van de middeleeuwse machthebber tsaar Samuel. President Radev, patriarch Daniil en duizenden anderen keken toe hoe de vorst zijn laatste rustplaats kreeg.

Samuel, geboren rond het jaar 950, geldt als een van de belangrijkste heersers uit de Bulgaarse geschiedenis. Hij breidde zijn land in alle windrichtingen uit en wist grote delen van de Balkan onder de duim te brengen. Een glorietijd voor de Bulgaren dus, en een van de weinige periodes dat het land niet zelf overheerst werd door een andere macht.

De strijd tegen het Byzantijnse Rijk werd hem in 1014 uiteindelijk fataal: na een verloren slag viel het belangrijkste deel van het Bulgaarse leger in handen van de vijand. Samuel schijnt te zijn bezweken bij de aanblik van 14.000 van zijn soldaten van wie de ogen waren uitgestoken.

Samuel werd begraven op een eiland dat tegenwoordig in het grensgebied van Albanië, Griekenland en Noord-Macedonië ligt. In de jaren zestig werden zijn resten daar geborgen door Griekse archeologen. Ze identificeerden Samuel aan de hand van de prominente locatie van zijn graf, dure grafgiften en botbreuken die overeenkwamen met verwondingen van Samuel.

De terugkeer van Samuel was lange tijd een wens van veel Bulgaren. De afgelopen jaren werd daarover overeenstemming bereikt in onderhandelingen met Griekenland. In ruil krijgt dat land oudheidkundige schatten terug die in de Eerste Wereldoorlog waren geroofd.

Hoewel sommigen Griekse commentatoren dat maar een schamele prijs vinden, heeft premier Mitsotakis een onderliggende agenda: met de teruggave van zo'n belangrijke historische vondst wil hij Groot-Brittannië het goede voorbeeld geven. Griekenland dringt al jaren bij de Britse regering aan op teruggave van de Parthenon-sculpturen uit het British Museum.

Militaire escorte

Samuel werd met een militair transportvliegtuig van Thessaloniki naar Sofia gevlogen, begeleid door straalvliegtuigen. Bij aankomst volgde een eresaluut van 21 schoten. Treinen reden vandaag gratis naar de hoofdstad om zoveel mogelijk belangstellenden de kans te geven de ceremonie bij te wonen.

De Bulgaarse premier Radev zei bij terugkeer van Samuel in Sofia dat de tsaar een "onmetelijke culturele, spirituele, maar ook emotionele waarde" heeft voor zijn land. Hij benoemde expliciet dat vertegenwoordigers van het hele verdeelde politieke spectrum uit Bulgarije aanwezig waren, en merkte op dat Samuel "ons kan verenigen".

In Rusland is een 28-jarige laboratoriummedewerker overleden aan de pest nadat ze een reageerbuisje had gebroken. Zo'n 200 mensen die met haar in contact zijn geweest, zijn uit voorzorg in quarantaine geplaatst, meldt de onafhankelijke Moscow Times.

De vrouw zou werkzaam zijn in het Pestbestrijdingscentrum van Siberië in het Zuid-Russische Irkoetsk. Ze zou per ongeluk een reageerbuis met pestbacteriën hebben gebroken en werd daarna met longklachten opgenomen in het ziekenhuis, waar ze donderdag overleed.

De autoriteiten spreken van een incident met een gevaarlijke stof, maar hebben niet bevestigd om welke ziekte het gaat. In Irkoetsk zijn publieke bijeenkomsten voorlopig afgelast.

Epidemie

Van de mensen met wie ze in contact is geweest is nog niemand ziek geworden, laten de autoriteiten weten. Zo'n honderd zijn ter controle opgenomen in het ziekenhuis, de anderen mogen de incubatieperiode in thuisquarantaine afwachten.

De pest was in de middeleeuwen verantwoordelijk voor een grote epidemie doordat rattenvlooien de bacterie overdroegen op mensen. Tientallen miljoenen mensen stierven. Pas in de 19e eeuw werden uitbraken van de ziekte zeldzamer door verbeteringen in hygiëne en gezondheidszorg.

Tegenwoordig raken jaarlijks nog enkele duizenden mensen besmet, vooral in landen waar de gezondheidszorg te wensen overlaat. Een vaccin is er niet, maar patiënten kunnen als de ziekte vroeg genoeg wordt ontdekt, worden behandeld met antibiotica.

In de VS is Holocaust-overlevende Irene Butter op 95-jarige leeftijd overleden, melden Duitse media op basis van haar agent. De Duits-Amerikaanse vrouw getuigde tot op hoge leeftijd over hoe ze in Nederland de Jodenvervolging meemaakte. Daarbij kwam ook vaak het lot ter sprake van haar buurtgenoot Anne Frank.

De Joodse Butter werd in 1930 geboren in Berlijn. Toen de nazi's aan de macht kwamen, verhuisde haar familie uit angst voor het groeiende antisemitisme naar Nederland. Ze kwam in 1937 in dezelfde buurt te wonen als Anne Frank, die vier jaar eerder uit Duitsland was overgekomen. Butter herinnerde zich haar als "populair en ondeugend".

Na de Duitse inval in ons land, probeerde Butters vader via de ambassade van Ecuador in Zweden paspoorten van dat Zuid-Amerikaanse land te krijgen, in de hoop dat ze daarmee mochten uitreizen. Ze werden echter opgepakt en naar Westerbork gestuurd voordat er een antwoord kwam.

Bundel kleren

Na enkele maanden in Westerbork kwam er alsnog een pakketje binnen voor het gezin: vier Ecuadoraanse paspoorten. "Dat was een ongelooflijke verrassing. Dat was misschien wel de enige keer dat ik een glimlach zag op het gezicht van mijn ouders", zei Butter ooit in een interview met Nieuwsuur.

Hoewel uitreizen inmiddels geen optie meer was en het gezin op transport naar Bergen-Belsen werd gezet, boden de paspoorten wel enige bescherming: de Duitsers hoopten de houders van buitenlandse paspoorten te kunnen ruilen tegen landgenoten uit die landen. Ze werden daarom iets beter behandeld dan veel lotgenoten.

In Bergen-Belsen kwam Butter ook weer Anne Frank tegen, die uiteindelijk zou sterven. Ze probeerde over het prikkeldraad heen een bundel kleren naar haar te gooien, maar iemand anders rende ermee weg. "Daarna heb ik haar nooit meer gezien."

Alleen naar Zuid-Amerika

Butters gezin maakte uiteindelijk onderdeel uit van een gevangenenruil en mocht het kamp verlaten om via Zwitserland de oversteek te maken. Haar vader stierf in de trein op weg naar de vrijheid aan alle ontberingen die hij had meegemaakt. "Hij had alles gedaan om ons gezin te redden. We waren vlak bij de vrijheid, maar hij redde het niet."

Omdat haar moeder en broer moesten aansterken in het ziekenhuis, moest Butter uiteindelijk alleen de overtocht maken naar Zuid-Amerika. Pas eind 1945 kon ze doorreizen naar familie in de VS, waar ze ook herenigd werd met haar moeder en broer.

Lang zweeg ze over wat ze had meegemaakt, maar vanaf de jaren 80 begon ze kinderen te vertellen over wat ze had beleefd, om te voorkomen dat zoiets zich kon herhalen. Ze schreef ook het boek Reni's reis over haar omzwervingen.

"Niet aan de zijlijn'

Ze kreeg in 2024 voor al haar werk het Bundesverdienstkreuz van Duitsland. De Nederlandse ambassade in de VS onderscheidde haar met de Anne Frank Award, voor Amerikanen die zich inspannen tegen intolerantie.

Butter zag met lede ogen aan hoe er met de Russische inval in Oekraïne opnieuw een groot internationaal conflict uitbrak in Europa. "We hebben niet geleerd de vernietiging van mensenlevens te voorkomen", verzuchtte ze in 2022. Ze gebruikte elke gelegenheid om vooral jongere generaties te waarschuwen, vertelde ze in 2022 ook in Nieuwsuur.

Engagement was volgens haar de enige oplossing om een herhaling van de geschiedenis te voorkomen. "Als mensen dingen zien die verkeerd en onrechtvaardig zijn, moeten ze er iets van zeggen. Niet aan de zijlijn blijven staan. Dan zouden dingen zich misschien niet herhalen."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

De hoogste baas van het gevangeniswezen in de Amerikaanse staat Tennessee stapt op vanwege de mislukte executie van Christa Pike. Hoewel er nog een onderzoek loopt naar wat er precies misging, legt Frank Strada alvast later deze maand zijn functie neer.

"Ik blijf erbij dat alles volgens het vastgestelde protocol is verlopen," zegt Strada in de verklaring waarmee hij zijn besluit bekendmaakte, "maar een stap opzij doen is het beste voor de inwoners van Tennessee nu een onafhankelijk onderzoek plaatsvindt."

Gouverneur Lee van de staat bedankte Strada voor zijn diensttijd. "Hij heeft integer gediend en ik ben blij dat hij het belang van Tennessee op dit moeilijke moment vooropstelt."

'Systemische probleem'

De advocaten van Pike, die bewusteloos is opgenomen in het ziekenhuis, zeggen dat het vertrek "Christa niets oplevert". Zij benadrukken dat het probleem "verder reikt dan één persoon" en hopen dat het onafhankelijke onderzoek systemische problemen bij executies in de staat kan oplossen.

De 50-jarige Pike, die op haar 18de een andere tiener martelde en vermoordde, had woensdag ter dood gebracht moeten worden, als eerste vrouw die in 200 jaar de doodstraf kreeg in Tennessee. Hoewel ze twee keer een dosis kreeg van een middel dat dodelijk had moeten zijn, bleef ze ademen. Na ruim een uur werd besloten de executie af te breken en haar naar het ziekenhuis over te brengen.

Haar advocaten zeiden vrijdag dat ze daar nog altijd aan de beademing ligt en niet meer bij kennis is geweest. Ze hebben sindsdien geen update meer gegeven over haar gezondheid, artsen zouden er nog steeds alles aan doen om haar in leven te houden.

Tweede geval in een jaar

Tennessee kondigde in de uren na de mislukte executie aan voorlopig geen doodstraffen meer uit te voeren. Ook in mei ging het al eens mis bij een executie: bij de gevangene kon toen geen ader worden gevonden om de dodelijke injectie te geven. Zijn executie werd daarom minstens een jaar uitgesteld.

Pikes advocaten lieten vrijdag weten dat ook bij haar maar moeilijk een ader gevonden kon worden, iets waarvoor ze vooraf al hadden gewaarschuwd. Ze vermoeden dat er mis geprikt is, waardoor de dodelijke injectie niet in haar bloedbaan terechtgekomen is.

De politie in Amsterdam heeft een 32-jarige man aangehouden na de dodelijke schietpartij vannacht in de buurt van het Vondelpark. De man wordt verdacht van betrokkenheid bij het incident.

Afgelopen nacht werd een 34-jarige Amsterdammer neergeschoten voor de deur van bar Sao Paulo. Hulpverleners hebben de man nog geprobeerd te reanimeren. Kort na de schietpartij rende de schutter weg. Of de aangehouden man de schutter is, wil de politie niet zeggen.

Volledige beperking

De aanhouding werd verricht in een woning. De verdachte zit op het moment volledig in beperkingen, wat betekent dat hij alleen contact mag hebben met zijn advocaat.

Na het incident was de omgeving van de bar aan de Amstelveenseweg urenlang afgezet voor sporenonderzoek.

Eerder zei de politie dat de schietpartij alles weg heeft van "een gerichte actie". "Het ging de schutter om deze man. Er is niet per ongeluk op hem geschoten", aldus de politie.

Volgens Het Parool had het slachtoffer al langere tijd ruzie met de schutter. Het zou mogelijk gaan om een financieel conflict.

Hij was een schaatslegende op het natuurijs en in de jaren 70 en 80 vrijwel onverslaanbaar. Vandaag maakte zijn familie bekend dat Jan Roelof Kruithof op 89-jarige leeftijd is overleden. De schaatser won negen keer de Alternatieve Elfstedentocht.

De gloriedagen van de geboren Fries die op jonge leeftijd in Havelte kwam wonen, kwamen op latere leeftijd, schrijft RTV Drenthe. Kruithof begon pas op zijn 32ste met marathonschaatsen.

Hij was nagenoeg onoverwinnelijk op wedstrijden langer dan 100 kilometer en kreeg de bijnaam 'De diesel van Havelte':

Kruithof won vier van de vijf edities van de Oldambtrit tussen 1969 en 1980, en vestigde een werelduurrecord. In 1994 behaalde hij in het Italiaanse Baselga di Pinè het record voor de grootste afgelegde schaatsafstand in 24 uur: 655 kilometer en 600 meter.

Dit 24-uursrecord hield 31 jaar lang stand. Pas twee jaar geleden ging de titel naar de Groninger Jochem Kerssies. Hoewel Kruithof onder de indruk was van de prestatie van Kerssies, was hij ervan overtuigd dat zijn record nog stond. Volgens Kruithof was het record van Kerssies onder andere voorwaarden gereden.

Elfstedentocht

De titel van Elfstedenwinnaar ging aan Kruithof voorbij. Juist in zijn piekperiode werd er geen Elfstedentocht gereden. Hij schaatste de tocht in 1985 op 48-jarige leeftijd, maar viel tijdens het klunen en werd twaalfde. Het jaar daarop deed hij een nieuwe poging, maar eindigde op de 52ste plaats.

Bij de laatste Elfstedentocht in 1997 deed hij recreatief mee en finishte hij samen met drie anderen als eerste toerrijder. Jarenlang hoopte Kruithof om nog één keer de Elfstedentocht te schaatsen. Hij trainde er tot in zijn tachtiger jaren voor.

Architectenbureau Havelte

De schaatser werd op 16 december 1936 geboren in een boerengezin in Ouwsterhaule in Friesland. Op zijn vierde verhuisde hij met zijn ouders naar Drenthe. Hij hielp thuis mee met het melken van de koeien.

Op 12-jarige leeftijd ging Kruithof naar de ambachtsschool om timmerman te worden. Net voor zijn dertigste begon hij een architectenbureau in Havelte. Pas vanaf die tijd begon hij met intensieve schaatstraining.

Kruithof was 52 jaar getrouwd met Jantina Kruithof-Olie, die in 2013 overleed aan de gevolgen van een hersentumor. Samen kregen ze twee kinderen.

Op het Oktoberfest in München worden bij een populaire attractie gratis fietsbroekjes uitgedeeld aan vrouwen om te voorkomen dat er onder hun rokken gefotografeerd wordt.

Het gaat om de Teufelsrad, een van de oudste attracties op het feest, waarbij mensen zo lang mogelijk op een snel draaiend rad moeten zitten zonder eraf te vallen. Duitse journalisten ontdekten op sociale media duizenden video's van vrouwen op die attractie waarbij hun traditionele jurk omhoog is gekropen. Sommige video's zijn miljoenen keren bekeken.

Om te voorkomen dat er nieuwe beelden gemaakt kunnen worden, heeft de organisatie gratis fietsbroekjes uitgedeeld aan vrouwen. "Ik wil er alles aan doen om mensen een veilig gevoel te geven", zegt de organisator tegen de Britse omroep BBC.

Strafbaar

Sinds 2020 is het in Duitsland strafbaar om onder iemands rok te filmen of te fotograferen zonder toestemming. Hier staat een maximale gevangenisstraf op van twee jaar.

Rond de plek van de attractie heeft de politie borden opgehangen om bezoekers te waarschuwen tegen filmen onder rokken. De boodschap staat in het Duits en Engels. Een persoon is aangehouden vanwege filmen onder rokken. Vorig jaar waren er in totaal tien arrestaties.

In Spaanse steden zijn vandaag opnieuw duizenden mensen de straat op gegaan om te protesteren tegen de woningcrisis. In totaal stonden er in het hele land meer dan vijftig demonstraties gepland.

De grootste was in hoofdstad Madrid. Vier kleinere demonstraties kwamen allemaal samen op het beroemde Plaza de Cibeles, in het centrum van de stad. Volgens de organisatie waren er meer dan 500.000 mensen aanwezig, de autoriteiten spreken van 70.000.

Gisteren haalden twee voorstellen van de regering om de crisis aan te pakken geen meerderheid in het parlement. Daarmee kwam het kabinet van premier Sánchez nog meer onder druk te staan en werd de roep om nieuwe protesten luider. Ook werd er vandaag opgeroepen tot een algemene staking.

Ongeregeldheden in Valencia

Vrijwel alle demonstraties verliepen vreedzaam. Alleen in Valencia liep het uit op ongeregeldheden en kwam het tot confrontaties tussen de demonstranten en de politie.

Zeker negen agenten raakten daar gewond toen demonstranten het Paleis voor de Kunsten wilden binnendringen. Daar werd op dat moment een congres gehouden over vastgoedinvesteringen. Een groep demonstranten brak door het politiekordon heen dat de toegang bewaakte. Uiteindelijk is één persoon aangehouden.

Een grote geplande demonstratie in Barcelona ging niet door vanwege aanhoudend noodweer. De demonstratie is verplaatst naar maandag.

Maricarmen Abascal

De grootschalige protesten begonnen vorige week nadat de 87-jarige Maricarmen Abascal uit Madrid na zeventig jaar haar huis werd uitgezet. Ze kon vanwege een huurverhoging haar huur niet meer betalen. De vrouw, die inmiddels weer thuis is, kwam symbool te staan voor de woningcrisis in Spanje.

De protesten verspreidden zich snel over het land. De demonstranten gingen de straat op uit onvrede over de macht van verhuurders, de stijgende woonlasten en uithuiszettingen zonder alternatieve huisvesting. Ze eisen hervormingen.

Een prominent lid van de hackersgroep ShinyHunters is deze week in Jordanië opgepakt, melden drie ingewijden aan het internationale persbureau Reuters.

Het hackerscollectief claimde eind vorige maand de gegevens van duizenden medewerkers en sollicitanten van de Amerikaanse veiligheidsdienst FBI te hebben bemachtigd. Volgens twee bronnen werkt de verdachte inmiddels samen met de FBI bij het opsporen van andere leden van de hackersgroep.

Het gaat volgens de bronnen om Saif al-Din Khader, die door de Jordaanse autoriteiten zou zijn opgepakt. Twee bronnen zeggen dat hij dinsdag is aangehouden. Het is niet bekend onder welke omstandigheden dat gebeurde en waar Khader, die binnen de groep opereert onder de alias Rey, zich momenteel bevindt.

De FBI wil tegen Reuters niets zeggen over een specifieke arrestatie of operaties in het buitenland. Wel liet de dienst in een verklaring weten het recente cyberincident waarbij ShinyHunters betrokken zou zijn "onverminderd te onderzoeken".

Volgens de FBI zijn in samenwerking met internationale partners al meerdere verdachten aangehouden. "We zullen alle beschikbare middelen inzetten om iedereen die verantwoordelijk is ter verantwoording te roepen", aldus de dienst.

FBI-hack

De hackers van ShinyHunters zeiden de systemen van de FBI te zijn binnengedrongen als reactie op een mededeling van de FBI in mei. Daarin beschreef de FBI de werkwijze van ShinyHunters en werd slachtoffers geadviseerd om de hackers niet te betalen.

Eerder meldden bronnen aan de Amerikaanse onderzoeksjournalist Brian Krebs dat Khader, een tienerhacker uit Jordanië, sinds kort de leider zou zijn van ShinyHunters, of dat wilde zijn. Hij zou met de Nederlander Pepijn van der S. ruzie hebben gemaakt over wie het voor het zeggen heeft binnen de groep. Van der S. werd maandag ook opgepakt, vanwege zijn betrokkenheid bij de hackersgroep.

Wie zijn de ShinyHunters?

De naam ShinyHunters dook begin 2020 voor het eerst op, toen de hackersgroep in korte tijd gegevens van naar eigen zeggen tientallen miljoenen accounts te koop aanbood op het darkweb. Maar een cybersecurityonderzoeker zei toen tegen de Amerikaanse techsite Wired dat het onwaarschijnlijk was dat het om een nieuwe groep ging.

ShinyHunters zegt op zijn website op het darkweb dat het actief is sinds 2019. Het is onduidelijk of de hackers die nu onder de naam ShinyHunters werken, dezelfde zijn als jaren geleden. Je moet ShinyHunters volgens cybersecuritybedrijven meer zien als een merknaam.

Duitsland viert vandaag de Dag van de Duitse eenheid. Die dag herinnert aan het opgaan in 1990 van de toenmalige Duitse Democratische Republiek (DDR) in de Bondsrepubliek Duitsland. Het Duitslandmuseum in Berlijn heeft voor die gelegenheid iets bijzonders aan zijn collectie toegevoegd: een brood met een bijzonder verhaal.

DDR-burger en student informatica Michael Hagedorn kocht het op 26 juni 1990. Ruim een half jaar eerder was de Berlijnse Muur gevallen en de eerste stappen in het proces van eenwording waren al gezet. Op zondag 1 juli 1990 volgde een nieuwe, heel belangrijke stap: vanaf die dag zou ook in Oost-Duitsland de D-mark van de Bondsrepubliek het wettige betaalmiddel worden.

Hagedorn, nu 59, en zijn vrouw vertrouwden het niet. "Ik was er niet zeker van hoe het zou gaan", zegt hij tegen Berliner Kurier. "Want je moest eerst D-marken zien te krijgen, voordat je boodschappen kon gaan doen. Daarvoor moest je eerst in een rij bij een bank gaan staan. Was er daarna in de winkels nog wel brood te krijgen?"

Voor de zekerheid kochten ze daarom een paar dagen eerder een extra brood en legden dat in het vriesvak van hun koel-vriescombinatie.

Meeverhuisd

Achteraf gezien was dat niet nodig geweest. Op maandag 2 juli was overal in de DDR volop brood te koop en dat kon ook met DDR-geld worden betaald. Hagedorn hoefde zijn brood dus niet uit de vriezer te halen.

Daar bleef het liggen, ook als er verhuisd moest worden en ook als er een nieuwe koelkast werd aangeschaft. "Het brood ging altijd mee", aldus Hagedorn. "Het hoorde op een of andere manier bij ons gezin. Het was duidelijk dat niemand er nog van zou eten, maar weggooien was uitgesloten."

Maar wat moest hij er dan mee? Directeur Rückel van het Duitslandmuseum had een oplossing. Hagedorn ontmoette hem dit jaar bij een businessmeeting en vertelde hem over zijn ingevroren DDR-brood. Rückel wilde dat natuurlijk wel hebben, maar Hagedorn moest er nog een paar maanden over denken. Uiteindelijk stemde hij toe.

-22

Het voor zover bekend langst bewaard gebleven DDR-brood, gebakken van tarwe, rogge en zuurdesem, ligt nu in een vitrine op de Leipziger Platz bij 22 graden onder nul.

Op de mobieltjes van museummedewerkers zit een speciale app die elk moment van de dag de temperatuur in de vitrine toont. Als onverhoopt de stroom uitvalt, verstuurt het beveiligingssysteem een waarschuwing per sms, desnoods midden in de nacht, zodat er onmiddellijk iemand naartoe kan gaan.

Dan nog is er tijd genoeg. Er staat ook een speciale koelbox klaar, met de juiste temperatuur, voor als de storing niet direct verholpen kan worden.

Is voormalig SGP-Kamerlid Roelof Bisschop de eerste die vervolging riskeert vanwege overtreding van het handelsverbod op goederen uit illegale nederzettingen in door Israël bezette gebieden?

Bisschop vertelde in een programma van christelijke tv-zender Family7 dat hij daags na ingang van het verbod vorige week bewust twee Israëlische flessen wijn had gekocht. Hij wilde een "statement" maken, legde hij uit, uit ergernis over een kabinetsbesluit waar hij het fundamenteel mee oneens is. Family7 plaatste het interview op YouTube onder de kop "Roelof Bisschop kocht bewust wijn uit Israëlische nederzetting na ingaan handelsverbod".

Op basis van zijn uitspraken doen activisten van de internationale beweging BDS (de afkorting staat voor Boycot, Desinvesteren en Sancties) melding over Bisschop bij de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Die dienst kan in actie komen als er signalen zijn dat er regels worden overtreden.

Behalve import- ook aankoopverbod

Het lijkt op het eerste gezicht inderdaad alsof hier sprake is van een overtreding. Nederland voerde op 22 september niet alleen een importverbod in, maar ook een verkoopverbod, een verbod op tussenhandel, een verbod op omzeiling van de regels én een aankoopverbod.

Het staat alleen niet vast dat de twee flessen die Bisschop aanschafte en "enigszins provocerend" op X plaatste, daadwerkelijk afkomstig zijn uit bezette gebieden. Het Israëlische wijnhuis in kwestie, Teperberg, heeft weliswaar wijngaarden op de Westelijke Jordaanoever en staat daarom op een lijst van de Verenigde Naties van bedrijven die actief zijn in nederzettingen.

Maar het geeft op zijn website aan dat deze specifieke wijnen net daarbuiten, in het Israëlische Shfelat Yehuda, worden gemaakt. Satellietbeeld bevestigt dat daar inderdaad wijngaarden liggen. Bisschop zelf zegt desgevraagd niet te weten waar zijn 'Teperberg Vision' exact vandaan komt.

Deze onduidelijkheid is typerend voor de lichte mist die er rond de handhaving van deze boycot hangt, hoewel over de herkomst van wijn meestal meer bekend is dan over bijvoorbeeld dadels, citrusvruchten of olijfolie. De douane, het Openbaar Ministerie en de FIOD waarschuwden in aanloop naar de invoering al dat het "in de praktijk lastig is om de herkomst van goederen te controleren".

Om daar meer helderheid over te krijgen, zou Israël waar nodig informatie moeten verschaffen over producten. Probleem: dat land is juist scherp gekant tegen de Nederlandse maatregel. Minister van Buitenlandse Zaken Sa'ar maakte zondag bekend dat Nederlandse diplomaten in Ramallah op de bezette Westelijke Jordaanoever om deze reden binnen zeven dagen moesten vertrekken.

Douane controleert steekproefsgewijs

De Nederlandse douane is verantwoordelijk voor de controle van producten van buiten Europa, maar doet dat volgens een woordvoerder "risicogericht en steekproefsgewijs". Bijvoorbeeld als het gaat om de controle van vluchten op Schiphol: lang niet iedere vlucht en iedere reiziger worden onder de loep genomen, daar heeft de douane onvoldoende personeel voor.

Desondanks ontstond ook over deze controles verontwaardiging in Israël. Het ministerie van Buitenlandse Zaken daar kwam met een waarschuwing: burgers die naar Nederland vliegen, zouden "te maken kunnen krijgen met problemen en langdurige, ingrijpende bagagecontroles". De douane ontkent dat dus.

Geen controles binnen Nederland

Een andere beperking van de handhaving is dat producten uit de bezette gebieden wel via de meeste andere EU-landen naar Nederland kunnen komen. Concreet voorbeeld is een witte wijn uit de Golanhoogten die de NOS vond in een Nederlands ogende webshop met een eveneens Nederlands internetadres. Omdat deze webshop in werkelijkheid in Duitsland is gevestigd en dat land producten uit nederzettingen niet boycot, is er weinig tegen te ondernemen. De douane controleert alleen de import van buiten Europa.

Controles van Nederlandse producten in de Nederlandse schappen lijken zelfs geheel te ontbreken. De FIOD benadrukt "geen handhavingsdienst te zijn", maar strafrechtelijke onderzoeken te doen op basis van meldingen en signalen. Die meldingen lijken in de praktijk vooral van organisaties als BDS, The Rights Forum of andere activisten te zullen komen; zelf gaat de dienst geen etiketten in supermarkten controleren.

Maximaal zes jaar gevangenisstraf

Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten dat het een week na ingang van de sanctiemaatregel nog te vroeg is om iets te zeggen over eventuele binnengekomen meldingen. Dat zal in elk geval gebeuren in de evaluatie die er binnen een jaar komt.

Het is dus mogelijk dat we pas veel later weten of het importverbod tot een vervolging leidt. Bij een veroordeling kan een taakstraf, een geldboete of een gevangenisstraf van maximaal zes jaar worden opgelegd.

In een plaatsje in het zuidoosten van Spanje zijn door een zware wolkbreuk grote overstromingen ontstaan. Volgens de autoriteiten viel er 142 millimeter neerslag in het 4760 inwoners tellende Madrigueras, bij Albacete.

Een 102-jarige vrouw is overleden. Brandweerlieden vonden het lichaam van de vrouw in haar woning, waar het water tot meer dan een meter hoog was gestegen. Zeker negentig mensen konden worden gered.

Na de hevige regenval dreven auto's door de straten van Madrigueras en werd een grootschalige reddingsoperatie opgestart, meldden de autoriteiten van de regio Castilië-La Mancha.

De overstromingen volgen op de warmste zomer ooit gemeten in Spanje. Alleen al in augustus zouden bijna 2150 mensen zijn overleden door de hitte.

Gisteren viel ook in veel andere delen van het zuidoosten en noordoosten van Spanje zware regen. De Spaanse premier Sánchez heeft gereageerd op het natuurgeweld. "De aanhoudende stortregens van de afgelopen uren hebben in veel delen van ons land ernstige schade aangericht. Afgelopen nacht was bijzonder zwaar in Madrigueras", zei hij.

"We volgen de situatie op de voet. Mijn oprechte medeleven gaat uit naar de nabestaanden van de vrouw die door de overstromingen is omgekomen, en onze volledige steun en solidariteit gaan uit naar de getroffen bewoners. Wees voorzichtig en volg de aanwijzingen van de officiële noodhulpdiensten."

Op de verbindingsweg van knooppunt De Poel in Goes ligt de weg bezaaid met suikerbieten. Een suikerbietenboer verloor hier vanochtend een lading bieten. Vanwege opruimwerkzaamheden is de weg tot 20.00 uur afgesloten.

Het gaat om de A256 vanuit Goes-Noord naar de A58 richting Bergen op Zoom, schrijft Omroep Zeeland. Rond 11.00 uur verloor een bietenboer in de bocht twee ton aan suikerbieten, vertelt een woordvoerder van Rijkswaterstaat.

Wat de oorzaak is, is niet bekend. De vrachtwagen is niet gekanteld. Mogelijk is een klep van de vrachtwagen tijdens het rijden onbedoeld opengegaan.

Rijkswaterstaat ruimt de bieten op. Die verwacht daar tot 20.00 uur mee bezig te zijn. Eerder werd gezegd dat het tot 16.00 uur zou duren, maar het opruimen kost meer tijd dan gedacht.

Tien kunstgrasvelden van verschillende voetbalclubs in Eindhoven zijn er slecht aan toe: de rubberkorrels klonten aan elkaar. Groene brokken blijven aan de noppen onder de schoenen kleven waardoor het veld steeds kaler wordt en de vloeren van de kantine en kleedkamers bezaaid liggen met de klonten.

Clubs maken zich zorgen. "De demping van het veld neemt af", is volgens Omroep Brabant een veelgehoorde klacht.

Het gaat om velden met de TPE-infill-kunststofkorrel. De korrels zijn nodig voor de demping en veerkracht van het veld. TPE-infill wordt gezien als een veiliger en milieuvriendelijker alternatief voor het meer gangbare SBR dat gemaakt is van versnipperde autobanden. Naar schatting zijn er in Nederland 125 tot 200 kunstgrasvoetbalvelden met TPE-infill.

Kruiwagen vol klonten

In Eindhoven hebben tien velden samenklontingsproblemen. "Dit probleem speelt al jaren", zegt Anna-Marie Spekken van de Eindhovense voetbalclub RPC. "Maar met het warme weer van deze zomer is het gigantisch geworden." Door de droogte en de hitte is het proces volgens haar in een stroomversnelling geraakt. De laatste tijd heeft de club ook bij regen en lagere temperaturen last van de verkleving.

Spekken vertelt dat de klonten iedere avond bij elkaar worden geveegd. "We hebben een halve vuilniszak per dag vol, een kruiwagen per week."

Bij sportvereniging Woenselse Boys zeggen ze er ook flink last van te hebben. "Het hele park ligt vol infill, behalve waar het hoort te liggen, namelijk op het hoofdveld", zegt Gerard van Leerdam. "Het ligt in de kantine, de kleedkamers en op de paden."

Ook bij voetbalvereniging Nieuw Woensel weten ze geen raad met het probleem. Het geeft zorgen. "Onze hoofdtrainer is bang dat de velden snel kapotgaan", licht Bas Wijnands toe. "Ook wordt het veld harder, waardoor spelers eerder blessures krijgen doordat de veerkracht eruit is."

Velden sluiten

In Deventer waren eind augustus soortgelijke problemen bij vijf kunstgrasvelden. De gemeente sloot de velden wegens het risico op uitglijden en letsel bij spelers. Na een grondige schoonmaak mocht er weer gevoetbald worden.

Gemeente Eindhoven laat de velden onderzoeken en wil zorgvuldig in kaart brengen welke maatregelen er kunnen worden genomen. Die kunnen nog wel eens kostbaar zijn, vreest de gemeente.

Naar verwachting komen de resultaten van het onderzoek binnen een paar weken. Ondertussen mogen de trainingen en wedstrijden op de velden doorgaan.

Het Ethiopische regeringsleger zet zijn opmars tegen de rebellen in de noordelijke regio Tigray voort. Dinsdag namen de regeringstroepen de stad Alamata in, bronnen van persbureau Reuters zeggen dat het leger sinds vandaag het vliegveld van Mek'ele weer in handen heeft. Dat ligt 10 kilometer ten oosten van de stad.

Volgens persbureau AFP zijn in Mek'ele ook geen rebellen meer te zien. Een inwoner zegt bang te zijn voor plunderingen, omdat er niemand meer is om de veiligheid op straat te waarborgen. "De wetteloosheid kan om zich heen gaan grijpen", zegt een inwoner. "Ik vrees voor mijn leven. Ik wil dat recht en orde zo snel mogelijk worden hersteld."

De regio Tigray was tussen 2020 en 2022 het toneel van een bloedige burgeroorlog tussen het Volksbevrijdingsfront TPLF en andere gewapende groepen aan de ene kant en het leger en bevriende milities aan de andere. Daarbij vielen volgens schattingen van de Afrikaanse Unie 600.000 doden.

De aanleiding voor het geweld waren hervormingen die de nieuwe Ethiopische premier Abiy wilde doorvoeren. De voormalige machthebbers van het TPLF voerden vanuit Tigray het verzet aan. In november 2022 werd de strijd gestaakt, na bemiddeling van de Afrikaanse Unie.

Na een paar onrustige maanden laaide de strijd vorige week in alle hevigheid op. Gesteund door zes andere groepen begon de TPLF "een defensieve oorlog", met de bedoeling de regering van premier Abiy ten val te brengen.

Gevreesd wordt dat landen in de regio daarbij betrokken raken. Ethiopië beschuldigt Eritrea, Sudan en Egypte van het steunen van de rebellen, wat door die landen wordt ontkend.

Bij een schietpartij in Amsterdam is een 34-jarige inwoner van de stad om het leven gekomen. De man werd rond 02.30 uur vannacht neergeschoten in de buurt van bar Sao Paulo, iets ten noordwesten van het Vondelpark. Hulpverleners hebben nog geprobeerd hem te reanimeren.

De schutter is vlak na de daad weggerend in de richting van het Vondelpark. Hij heeft mogelijk een tatoeage op zijn rechterhand, laat de politie weten op basis van getuigenverklaringen.

Gerichte actie

De schietpartij heeft alles weg van "een gerichte actie", zegt de politie tegen persbureau ANP. "Het ging de schutter om deze man", zegt een woordvoerder. "Er is niet per ongeluk op hem geschoten."

De omgeving van de bar aan de Amstelveenseweg was urenlang afgezet voor sporenonderzoek. De politie roept getuigen op om zich te melden.

In Gaza zijn door een Israëlische luchtaanval vannacht zeker vijf Palestijnen gedood. Het gaat om een aanval op een appartementengebouw in Gaza-Stad, zeggen de gezondheidsautoriteiten in het gebied. Het Israëlische leger heeft vooralsnog niet laten weten waarom het de aanval uitvoerde.

"We lagen te slapen toen we opeens aanhoudende aanvallen en een explosie hoorden", zegt een ooggetuige tegen het Britse persbureau Reuters. "De kinderen schrokken wakker en begonnen te rennen en te gillen."

"Wij zijn moslim en daar woonden onze christelijke broeders en zusters", vervolgt hij. "Ze hadden niks met de strijd te maken. Het waren vreedzame mensen en iedereen hield van ze. Nu bergen we hun lichamen; een moeder en een dochter."

Eerdere aanvallen

Afgelopen dagen heeft Israël meerdere aanvallen uitgevoerd op Gaza. Woensdag werden er ook al drie Palestijnen gedood bij een Israëlische aanval. Het leger van Israël zei toen dat de aanval was gericht op een Hamas-militant die aanvallen op het leger voorbereidde.

Op diezelfde dag viel Israël ook een auto aan in het noorden van Gaza, waarbij zeker vier mensen werden gedood en veertien mensen gewond raakten. In de zuidelijke stad Khan Younis werd een aanval uitgevoerd nabij een moskee. Een lokale journalist, Mohammad Al-Najar, werd gedood.

Afgelopen dinsdag heeft Israël een Hamas-strijder gedood die betrokken was bij de aanvallen op Israël van 7 oktober 2023. Dat bevestigen Israëlische en Palestijnse autoriteiten. Bij de aanvallen van bijna drie jaar geleden werden ongeveer 1200 Israëliërs gedood.

De Hamas-strijder die dinsdag werd gedood was het hoofd van de gewapende tak van de organisatie in het noorden van Gaza. Volgens de Israëlische regering probeerde hij nieuwe leden te ronselen en bereidde hij plannen voor een aanval voor.

74.000 Palestijnen dood

Israël heeft meer dan de helft van Gaza bezet. Een 'gele lijn', gemarkeerd met geel geverfde betonblokken, geeft aan waar Palestijnen wel en niet mogen komen. Israël verplaatst markeringen steeds meer naar de kust, soms met honderden meters tegelijk. Als Palestijnen in de buurt van de grens komen riskeren ze doodgeschoten te worden door het Israëlische leger.

Sinds de Hamas-aanval op 7 oktober 2023 zijn in Gaza in totaal meer dan 74.000 Palestijnen door Israël gedood, onder wie veel kinderen. Ook vielen in die periode 175.000 gewonden.

Bijna een jaar geleden kwamen Israël en Hamas een wapenstilstand overeen. Sindsdien heeft Israël zeker 1400 Palestijnen gedood. Volgens Israël doodden Palestijnse militanten in dezelfde tijd vier Israëlische soldaten.

Televisieprogramma Het Familiediner van de EO stopt. Dat bevestigt de omroep. Vanochtend verscheen er een video op sociale media waarin presentator Bert van Leeuwen zegt dat er nog één seizoen komt en mensen zich daarvoor nog kunnen aanmelden.

Het televisieprogramma probeert familieleden die al jaren ruzie hebben weer met elkaar aan tafel te krijgen om zo de banden te herstellen. Het Familiediner begon in 2000. Van Leeuwen is sinds 2003 het gezicht van het programma, daarvoor was Margje Fikse de presentator. Het programma wordt uitgezonden op NPO 1.

"Het is gewoon tijd om ruimte te maken voor nieuwe concepten na al die jaren", laat omroep EO desgevraagd weten. De EO meldt dat het stoppen van het programma niet te maken heeft met bezuinigingen.

Bezuinigingen

Eerder werd duidelijk dat de EO vanwege bezuinigingen op de publieke omroep wel andere tv-programma's schrapt. De omroep zal niet langer series zoals De Joodse Raad of De Vuurwerkramp maken. En van treinprogramma Rail Away verschijnen na dit jaar geen nieuwe afleveringen meer.

Ook andere omroepen stoppen met programma's vanwege de bezuinigingen. Zo stopt omroep BNNVARA onder meer met Kassa, First Dates en 3 op reis. Bij KRO-NCRV stopt BinnensteBuiten, een lifestyleprogramma. Bij AVROTROS verdwijnen onder meer comedyprogramma Draadstaal en de politieserie Flikken Rotterdam. Bij de VPRO is Zomergasten gestopt.