NOS Nieuws - Algemeen

Het borstbeeld van de bekende Groningse dichter en politicus Kornelis ter Laan is terecht. Onbekenden hadden het bronzen hoofd vorige week in Slochteren meegenomen.

Dankzij een anonieme tip kwamen misdaadjournalist Mick van Wely en kunstdetective Arthur Brand het borstbeeld op het spoor.

Van Wely en Brand legden in samenspraak met de politie contact met de persoon die het beeld in bezit had. Het bronzen hoofd is vervolgens door de anonieme persoon op een neutrale plek achtergelaten, waarna een rechercheur van de politie het heeft opgehaald.

Er zijn geen aanhoudingen verricht en het beeld is nog volledig intact. Het vermoeden is dat de persoon die het borstbeeld op de afgesproken plek heeft achtergelaten, niet achter de diefstal zit, schrijft RTV Noord.

Tweede keer terecht

Stip ter Laan, kleindochter van de schrijver en politicus, is blij dat het beeld is teruggevonden. "Ik zat er enorm mee in de maag. Dit beeld betekent zoveel voor ons, het dorp en alle Groningers. We danken iedereen die heeft bijgedragen aan de terugkeer", zo laat ze aan Van Wely's platform Crime Station weten.

In 2010 was het beeld al eens vier maanden spoorloos. In een loods in het nabijgelegen Hoogezand werd het toen teruggevonden, met enkel wat kleine beschadigingen.

Schrijver en politicus

Kornelis ter Laan (1871-1963) was schrijver en politicus. In 1929 stelde hij het Nieuw Groninger Woordenboek samen en later ook een Groninger encyclopedie. Ook zat hij, nog voor de Eerste Wereldoorlog in de Tweede Kamer voor de Sociaal- Democratische Arbeiderspartij (SDAP) en werd hij in 1914 de eerste socialistische burgemeester, toen het kabinet Cort van der Linden hem benoemde in Zaandam.

Voor al zijn inspanningen voor de Groninger taal en cultuur kreeg hij in 1968 een monument in zijn geboorteplaats Slochteren.

Nederlandse banken, verzekeraars en pensioenfondsen zouden over vijf jaar een stuk minder afhankelijk kunnen zijn van grote Amerikaanse technologiebedrijven.

Daarvoor moeten deze instellingen niet alleen meer investeren, ook zouden zij beter moeten samenwerken en zouden de regels voor bijvoorbeeld aanbestedingen moeten worden aangepast. Dat zegt directielid Steven Maijoor van De Nederlandsche Bank (DNB).

Toezichthouder DNB heeft financiële instellingen wel vaker opgeroepen om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse techniekgiganten. Bijvoorbeeld met computersystemen, het opslaan van data of het beveiligen van hun digitale systemen. Maar dit jaar is die noodzaak alleen maar groter geworden, vindt Maijoor nu.

'Guur klimaat'

Hij ziet dat er sinds de jaarwisseling wereldwijd een "guur politiek en macro-economisch klimaat" is opgestoken. "We hadden een jaar geleden niet gedacht dat een NAVO-lidstaat een ander dreigt binnen te vallen en andere lidstaten met hoge handelstarieven dreigt als ze dit niet steunen", wijst hij naar de Amerikaanse dreiging om Groenland te bezetten.

Trump gebruikte in januari op het WEF in Davos stevige woorden over zijn wens om Groenland in te lijven:

Maijoor erkent dat Europese alternatieven voor digitale diensten die bedrijven als Microsoft, Amazon en IBM bieden niet echt voorhanden zijn. "Je zult op de middellange termijn enige mate van afhankelijkheid houden. Maar het is mogelijk om in vijf jaar belangrijke stappen te maken om met kritieke processen voor banken, verzekeraars en pensioenfondsen een slag te kunnen slaan met die onafhankelijkheid."

Ongewenste bevooroordeling

Europese alternatieven om bijvoorbeeld data op te slaan in de cloud zijn er momenteel niet echt. Dat komt volgens de toezichthouder ook mede door de eigen regels voor bijvoorbeeld het afsluiten van contracten: "Er zit wellicht op ongewenste wijze de neiging in wet- en regelgeving om partijen buiten Europa te bevoordelen. Je ging voor de beste dienstverlening, tegen de beste prijs, tegen de beste kwaliteit."

Het idee dat niet te veel dienstverlening uit het verre buitenland zou moeten komen, is momenteel geen onderdeel bij aanbestedingen: "Soevereiniteit speelt geen rol. Dat maakt het voor Europese aanbieders natuurlijk ook heel erg lastig om zich te ontwikkelen en groter te worden."

Banken al mee bezig

Vorige week zeiden Rabobank, ING en ABN Amro tegen de NOS dat zij met andere grote Europese banken onderzoeken of er Europese alternatieven te ontwikkelen zijn voor Amerikaanse big tech. DNB wil zulke initiatieven ondersteunen door te helpen, met bijvoorbeeld het aanpassen van wetten en regels.

Het kan daarbij gaan om regels die bedrijven verbieden om samen in te kopen. Door flexibele contracten af te sluiten zouden banken en verzekeraars ook sneller bij Amerikaanse IT-reuzen kunnen vertrekken als er een Europees alternatief is.

Ondertussen is DNB zelf ook afhankelijk van buitenlandse technologiebedrijven, erkent Maijoor. Om "het goede voorbeeld te geven" werkt DNB samen met de Europese Centrale Bank en centrale banken uit andere EU-landen om bijvoorbeeld over te stappen naar een Europese cloud. "Die is er wel. Maar die is nog niet zo sterk en kwalitatief goed als die uit de VS. Ik denk dat als we hier de komende jaren op inzetten, we echt slagen kunnen maken."

Het is vandaag vier jaar na het begin van de Russische invasie in Oekraïne. Vier jaar lang wordt er al gevochten en al weken, maanden en zelfs jaren verschuift de frontlinie minimaal. Wat gebeurt er aan Russische kant? Hoe staat Poetin ervoor na vier jaar oorlog: aan het front en in z'n land?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Rusland-deskundige Helga Salemon vertelt in deze podcast over een piepend en krakend Rusland, dat grote verliezen lijdt aan het front en er ook economisch niet al te best voor staat. Toch ziet ze nog niet dat president Poetin daar verantwoordelijk voor wordt gehouden. "Veel Russen worden in de Kremlin-bubbel gehouden en die geven hem toch het voordeel van de twijfel."

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & redactie: Marco Geijtenbeek

Montage: Rosanne Sies

In Rotterdam is een bouwkraan op een kantoorpand gevallen. Het ongeluk gebeurde aan de Dynamostraat in Rotterdam-Zuid.

De circa 40 meter lange arm van de kraan kwam kort na het middaguur op het parkeerdek van het gebouw terecht. Voor zover bekend vielen er geen gewonden.

Een woordvoerder van de veiligheidsregio meldt aan de regionale omroep Rijnmond dat ook de machinist van de kraan ongedeerd bleek, maar wel is geschrokken.

Brokstukken

Waardoor het precies misging, is nog niet bekend. Door de klap braken wat stenen van de gevel af en vielen op straat. Er wordt momenteel onderzocht wat de verdere schade is.

Het pand waar de kraan op terechtkwam is ontruimd. Tientallen mensen staan op straat. De omgeving is afgezet door de hulpdiensten, uit angst dat er meer brokstukken naar beneden komen.

De Duitse politie heeft een man van 81 aangehouden voor een moord van ruim dertig jaar geleden. De man wordt ervan verdacht in 1994 een 24-jarige Amerikaanse toerist te hebben vermoord in zijn woonplaats Koblenz.

Amy Lopez had dat jaar een reis naar Europa cadeau gekregen voor haar afstuderen. Ze werd op een ochtend in september door spelende kinderen dood gevonden bij het Fort Ehrenbreitstein in Koblenz, een vesting aan de Rijn.

De vrouw was grotendeels ontkleed, had messteken en sporen van verwurging. Ook bleken er eigendommen te zijn gestolen, waaronder een horloge, zilveren armband en een heuptasje met geld.

Nieuw DNA-sporen

Hoewel een getuige meldde kort voor de moord een man bij de vesting te hebben gezien, kon de politie geen verdachte aanhouden. Op basis van de getuigenverklaring ging het om een slanke man van tussen de 18 en 22 jaar oud, met een blauwe spijkerbroek en een lichtblauw shirt.

In 2024 kondigde de politie aan dat er met nieuwe opsporingsmethoden zou worden gekeken naar de zaak. Er werden DNA-sporen gevonden die waarschijnlijk door de dader waren achtergelaten.

Het is onduidelijk hoe de politie de nu opgepakte man precies op het spoor is gekomen. Morgen volgt er een persconferentie waarop meer details zullen worden gedeeld.

De twee Syrische tieners die op nieuwjaarsdag werden doodgeschoten in een park in Amsterdam, waren mogelijk willekeurige slachtoffers. Dat meldt de politie. Het is een van de scenario's waarmee het onderzoeksteam rekening houdt.

Het Piet Wiedijkpark is vandaag opnieuw onderzocht, onder meer omdat het gebruikte vuurwapen nog altijd niet is gevonden.

Eerder werd onder meer door Het Parool gesproken over een mogelijk 'breder conflict' tussen Syrische en Spaanssprekende jongeren met een Latijns-Amerikaanse achtergrond. Maar de Amsterdamse politie denkt nu dat de tieners op de "verkeerde tijd op de verkeerde plek" waren. Andere scenario's, zoals een conflict, worden nog niet volledig uitgesloten.

Verdachte vast

De twee jongens van 16 en 18 jaar werden op nieuwjaarsdag zwaargewond in het park aangetroffen door de hulpdiensten, na meldingen bij de alarmcentrale. Hulp mocht niet meer baten: beide slachtoffers overleden ter plaatse aan hun verwondingen. Een derde jongen die bij hen was, wist te ontkomen.

Beide jongens verbleven in een opvanglocatie van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in Amsterdam.

Op 20 januari heeft de politie een 25-jarige man uit Amsterdam aangehouden die wordt verdacht van het doodschieten van beide jongens. Hij is al voorgeleid aan de rechter-commissaris en de raadkamer heeft besloten dat hij in ieder geval nog negentig dagen in voorarrest blijft.

De politie zegt nog steeds graag in contact te komen met mensen die mogelijk iets weten of gezien hebben. Dat kan bijvoorbeeld ook komen van videobeelden door beveiligingscamera's in de buurt of videodeurbellen.

De Britse komiek Russell Brand spreekt de twee nieuwe aantijgingen van verkrachting en aanranding tegen. Hij verklaarde in de rechtbank in Londen onschuldig te zijn. Het Openbaar Ministerie besloot in december Brand te vervolgen voor nieuwe zaken van twee vrouwen uit 2009.

De aantijgingen komen boven op eerdere aantijgingen tegen Brand. In 2023 stapten vier vrouwen anoniem naar de media en opende de Britse politie een onderzoek naar de komiek. Er was volgens de politie genoeg bewijs en het OM besloot Brand te vervolgen: tweemaal voor verkrachting en driemaal voor aanranding in de periode 1999 tot 2005.

Brand spreekt ook die beschuldigingen tegen. Hij plaatste eerder een video op Instagram waarin hij zegt in zijn jongere jaren een sukkel en seksverslaafde te zijn geweest, "maar wat ik nooit ben geweest, is een verkrachter". In juni gaat de zaak over de eerdere aantijgingen van start.

In de VS loopt daarnaast nog een zaak over een beschuldiging van seksueel wangedrag.

Bij een golfclub ten noorden van Sydney is het lichaam gevonden van een 85-jarige man, die elf dagen geleden werd gekidnapt. De politie vermoedt dat de bejaarde man voor iemand anders is aangezien.

Chris Baghsarian werd op 13 februari rond 05.00 uur ontvoerd uit zijn huis in een buitenwijk van Sydney. Drie mannen gingen zijn huis binnen en namen hem in een auto mee. De politie ging er al snel van uit dat zij de verkeerde persoon hadden ontvoerd. Volgens de Australische omroep ABC wilden de mannen een familielid van de veroordeelde zakenman Dimitri Stepanyan ontvoeren, die ook in de buitenwijk woont.

"Deze grootvader had op geen enkele manier banden met de criminele wereld", zei een politiechef. Hij stelde voor dat de ontvoerders de tachtiger konden afzetten bij een winkelcentrum, een afdeling van de spoedeisende hulp of een verpleeghuis.

Zondag kwam er schot in de zaak toen de politie twee uitgebrande auto's vond in een buitenwijk van Sydney. Die werden gelinkt aan de vergisontvoering van Baghsarian. Uit onderzoek bleek dat een van de auto's op 13 februari was gestolen. In de kofferbak werden ook bloedsporen teruggevonden.

Vanochtend meldde de politie dat agenten menselijke resten hadden gevonden bij een golfbaan in de periferie van Sydney. Uit onderzoek blijkt dat Baghsarian daar al 40 uur na zijn ontvoering werd gedumpt. De politie doet verder onderzoek naar hoe de tachtiger is overleden.

"Ik heb met de familie gesproken en zoals je kunt begrijpen, zijn ze enorm van streek", zei de politiecommandant tegen de BBC. "Ik spreek niet alleen namens de politie, maar ook namens het publiek in het algemeen. We zijn verontwaardigd over de roekeloosheid van deze mensen."

Volgens een verklaring van de familie was Baghsarian een toegewijde vader, broer, oom en grootvader. "Hij was zeer geliefd, zachtaardig en de aardigste persoon die we kennen. Iemand die nooit een vlieg kwaad zou doen." Er is nog niemand opgepakt voor de ontvoering.

Een 96-jarig slachtoffer van een woningoverval in Almere afgelopen november, is overleden. De dood van de man werd gisteravond in Opsporing Verzocht bekendgemaakt. De politie onderzoekt of de overval "direct heeft bijgedragen" aan zijn dood.

In het tv-programma is een compositietekening van een van de twee verdachten gedeeld. Het Openbaar Ministerie heeft een beloning van 8500 euro uitgeloofd voor de gouden tip.

De politie zegt sinds de overval veel contact te hebben gehad met het slachtoffer en zijn familie. Ook kon de politie nog met de hoogbejaarde man delen dat er werd gewerkt aan de tekening, schrijft Omroep Flevoland.

De zaak in Opsporing Verzocht:

De woningoverval aan de Lotusbloemweg in Almere Buiten vond op 12 november plaats. Toen er op het voorraam van de woning werd getikt, deed het slachtoffer nietsvermoedend de deur open. Twee mannen drongen vervolgens met geweld de gang van het huis binnen.

De mannen eisten geld van het slachtoffer, die door een harde duw al op de grond lag. Een van de overvallers haalde een aantal keer hard uit met zijn vuist op het hoofd van het slachtoffer. Binnen een minuut gingen de overvallers er zonder buit vandoor.

De woningoverval is door de deurbelcamera van buren aan de overkant van de straat vastgelegd. Ook zijn de verdachten vlak voor de overval wandelend in de straat gefilmd.

Interview in december

Volgens de politie herstelde de man redelijk na de overval, ondanks zijn zware verwondingen. "Ik heb veel in mijn leven meegemaakt, maar laffer dan dit kan het toch niet?", vertelde het slachtoffer anoniem in een interview, toen het opsporingsprogramma eind januari ook al aandacht besteedde aan de zaak.

"Mijn gebit in gruwelen, ik proefde bloed en alles deed pijn", zei de man toen over wat hem was overkomen. Het interview was al half december opgenomen.

Nederland moet meer opkomen voor vrouwenrechten, stellen onderzoekers van de Verenigde Naties. Zij bekeken in hoeverre Nederland voldoet aan het VN-Vrouwenverdrag. Dat verplicht overheden om alle vormen van discriminatie van vrouwen tegen te gaan.

In het rapport worden op achttien gebieden aanbevelingen gedaan, zoals gezondheid, onderwijs en geweld tegen vrouwen. De VN vindt dat Nederland op vier deelgebieden dringend actie moet ondernemen: huiselijk geweld, prostitutie, zorg door vaders en abortus.

Zo wil de VN dat wettelijk erkend wordt dat huiselijk geweld een gender-gerelateerd probleem is. Ook zou Nederland economisch geweld, waarbij vrouwen financieel onderdrukt worden door hun partner, moeten opnemen in de definitie van huiselijk geweld. Daarnaast moet er betere financiële steun komen voor vrouwen die uit een gewelddadige relatie stappen.

Ook moet Nederland er een schepje bovenop doen bij het voorkomen en aanpakken van gedwongen prostitutie en sekswerk onder minderjarigen. Voor vrouwen en meisjes die dit willen ontvluchten, moet er meer ondersteuning zijn en de meldingsprocedures bij de politie moeten "toegankelijk, vertrouwelijk en slachtoffergericht" zijn, stelt de VN.

Vaders zouden gestimuleerd moeten worden om in gelijke mate voor hun kinderen te zorgen. De overheid zou moeten voorkomen dat vaders ontmoedigd worden door hun werkgever om vaderschapsverlof te nemen. Ook benadrukt de VN het belang van gratis kinderopvang, iets wat in Nederland steeds wordt uitgesteld.

Ook Aruba, Curaçao en Sint Maarten

Hoewel de focus van het rapport op Nederland ligt, gelden de aandachtspunten voor het gehele Koninkrijk der Nederlanden. Op Aruba, Curaçao en Sint Maarten is abortus verboden en daar moet volgens de VN verandering in komen. In het rapport staat dat abortus op zijn minst legaal moet zijn voor vrouwen die zijn verkracht, gezondheidsrisico's lopen of een foetus dragen met ernstige afwijkingen.

Het verdrag is voor het eerst in tien jaar weer getoetst in Nederland. Een comité heeft zich gebogen over informatie over de situatie voor vrouwen in Nederland. Ook zijn ambtenaren geïnterviewd. De VN verwacht binnen twee jaar plannen van Nederland om de situatie te verbeteren.

De Nederlandse gasvoorraad is historisch laag. Met nog slechts 11,7 procent van de gasopslag gevuld was de voorraad niet eerder zo klein en heeft ons land de kleinste buffer van heel Europa. Toch hoeven we ons volgens de Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat, niet direct zorgen te maken.

Er wordt namelijk nog voldoende gas aangevoerd. Zo komt er vloeibaar gas (lng) per schip binnen, onder meer uit de Verenigde Staten en het Midden-Oosten. Ook wordt gas aangevoerd via Noorwegen en buurlanden. Nederland levert daarnaast zelf nog een beperkte hoeveelheid. Ook komen er weer wat warmere dagen aan.

Wel laat de Gasunie aan de NOS weten dat "er geen onverwachte dingen moeten gebeuren". "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld", aldus de woordvoerder. Die zeestraat bij Iran is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten.

Winterweer

Dat de voorraad nu daalt, is te wijten aan het winterweer van de afgelopen weken. Er is daardoor meer gas verbruikt voor verwarming. Ook gaat er meer gas naar elektriciteitscentrales, omdat zon en wind deze winter minder elektriciteit opwekken.

Nederland staat wat betreft voorraad in Europa helemaal onderaan. De gemiddelde gasvoorraad op het continent is zo'n 30 procent, blijkt uit cijfers van het Europese platform AGSI.

De Gasunie is bezig met een onderzoek wat er moet gebeuren als we te maken zouden krijgen met langdurige gasuitval. Binnenkort wordt een advies aan het kabinet uitgebracht over het aanhouden van strategische gasreserves.

De Amerikaanse acteur Robert Carradine, bekend van de Revenge of the Nerds-films en de tv-serie Lizzie McGuire, is overleden. Hij heeft op 71-jarige leeftijd een einde aan zijn leven gemaakt.

Carradine kampte al jaren met een bipolaire stoornis. Zijn familie brengt dat naar buiten in de hoop meer begrip te kweken voor de aandoening. "Het is niets om je voor te schamen."

"Bobby was altijd een zonnetje in een wereld die soms zo duister voelt", schrijven zijn nabestaanden in het overlijdensbericht. "We hopen dat zijn verhaal een lichtpunt zal zijn, dat het bevordert om te praten over het stigma dat aan psychische problemen kleeft."

Acteursgeslacht

Carradine stamde uit een familie van acteurs. Zijn vader John speelde in Hollywoodklassiekers als The Grapes of Wrath en Stagecoach. Zijn oudere broer Keith was bekend van tv-series als Dexter, zijn in 2009 overleden halfbroer David speelde in films als Kill Bill en de serie Kung Fu.

Zelf begon Carradine als tiener met kleine rolletjes in Kung Fu, Bonanza en The Cowboys, tegenover John Wayne. Hij gooide ook hoge ogen in het Oscarwinnende Vietnamdrama Coming Home, waarin hij een getroebleerde veteraan speelde.

Zijn grootste bekendheid kreeg hij als Lewis Skolnick in Revenge of the Nerds, over een groep kneusjes die aan de universiteit hun meer populaire rivalen weet te overtroeven. Carradine speelde ook in alle drie vervolgfilms van de populaire reeks.

Lizzie McGuire

Na de eeuwwisseling dook hij in tientallen afleveringen op als de vader van Lizzie McGuire, in de gelijknamige tv-serie met Hillary Duff in de hoofdrol. De actrice denkt met weemoed terug aan die tijd.

"Mijn tv-ouders zorgden altijd zo goed voor me", schrijft ze in reactie op de dood van Carradine. "Het is enorm verdrietig om te ontdekken dat Bobby zo leed. Mijn hart bloedt voor hem, zijn familie en iedereen die van hem hield."

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De ANWB Alarmcentrale heeft dit wintersportseizoen al 20 procent meer medische hulpverzoeken binnengekregen van wintersporters in Europa, vergeleken met vorig jaar. Dat meldt de organisatie aan NOS.

"We hadden wel verwacht dat het drukker zou gaan worden, omdat ook het aantal boekingen was gestegen", zegt de directeur, Victor Geskes. "Maar we hadden niet gedacht dat het 20 procent drukker zou worden."

Omdat het drukker is op de piste skiën meer mensen tegen elkaar, zegt hij. De ANWB verwacht dat de toename van letsel vooral te wijten is aan de toenemende drukte, in combinatie met wisselende sneeuwcondities en regelmatig ijzel op de piste.

De meeste letselmeldingen, die vanaf november worden bijgehouden, komen uit Oostenrijk, gevolgd door Frankrijk, Duitsland, Italië en Zwitserland.

Flink prijskaartje

Volgens de directeur hadden mensen in voorgaande jaren vooral botbreuken en last van hun knieën. "Knieproblemen kunnen bij wintersport ontstaan bij natte en papperige sneeuw." Dit jaar ziet de ANWB met name een toename in armletsel, waaronder veel armbreuken, zonder daar een goede verklaring voor te hebben.

Geskes ziet dit jaar opnieuw veel mensen die medische hulp nodig hebben, zonder dat ze daar voor verzekerd zijn. "Bijvoorbeeld mensen met een doorlopende reisverzekering, die vergeten het 'schuifje' open te zetten voor wintersport." Het prijskaartje daarvoor is hoog. "Als je met een helikopter van de piste wordt gehaald zonder verzekerd te zijn, dan krijg je echt een rekening tussen de 4000 en 6000 euro."

Gipsvlucht bestaat niet meer

De ANWB Alarmcentrale helpt mensen weer terug te komen naar huis als dat door letsel niet op de geplande manier lukt. "Soms regelen we ambulances of ligtaxi's. Heel af en toe worden mensen naar Nederland gebracht op een stretcher in een vliegtuig. Zo'n stretcher wordt dan op een rijtje van drie stoelen gelegd."

De gipsvlucht van vroeger bestaat niet meer. Geskes zegt dat die niet meer rendabel was. Tot nu toe zijn 238 wintersporters gerepatrieerd, van wie 73 per vliegtuig.

Ook bij de Wegenwacht ziet de ANWB iets meer meldingen binnenkomen van wintersporters. Het aantal (auto-)pechmeldingen uit wintersport- en doorreislanden ligt 3 procent hoger dan vorig jaar. Volgens de organisatie gaat het vaak om startproblemen, lekke banden en brandende dashboardlampjes. "Dat blijven de meest voorkomende oorzaken van autopech".

Lawinegevaar

Er zijn dit skiseizoen in Europa al meer dan honderd mensen omgekomen in skigebieden. Dat heeft voornamelijk te maken met de vele lawines. Dat zijn er meer dan anders en dat komt weer door een zwakke onderlaag onder de sneeuw dit jaar en zware sneeuwval. Volgens de Oostenrijkse en Franse autoriteiten blijft het lawinegevaar hoog.

Alarmcentrale-directeur Geskes waarschuwt dat off-piste skiën, waar lawines vaker voorkomen dan op geprepareerde pistes, "levensgevaarlijk" is. "We raden als ANWB echt af om dat te doen, en je te houden aan de aanwijzingen van de lokale autoriteiten daar." Vaak ben je voor off-pisten skiën ook niet standaard verzekerd, zegt Geskes.

Inwoners van de regio Noord-Nederland hebben nog een paar dagen vakantie. Het zou kunnen dat de hulpverzoeken van de ANWB nog verder oplopen, bijvoorbeeld als de sneeuwkwaliteit in wintersportgebieden de komende dagen verslechtert.

De nieuwe BBB-fractieleider Henk Vermeer is niet verrast door het vertrek van Mona Keijzer uit de partij. Maar hij vindt de gang van zaken "volstrekt waardeloos".

Volgens Vermeer heeft Keijzer "er tientallen keren mee gedreigd" om op te stappen "op momenten dat iets niet ging zoals zij het wilde, of in het tempo dat zij het wilde". "Dat geeft geen vertrouwen in haar als iemand die leiding kan geven aan de fractie", zegt de opvolger van Caroline van der Plas.

Hij zegt dat het vertrouwen "echt geknakt" is, nadat er meerdere dingen waren gebeurd. Zo zou Keijzer gesprekken hebben gevoerd met de Groep Markuszower, die zich onlangs heeft afgesplitst van de PVV. Waarover die gesprekken gingen, weet hij niet.

Keijzer en Markuszower spreken deze lezing tegen. Volgens hen was er sprake van één gesprek en lag er geen concreet voorstel op tafel dat de Groep Markuszower kon overstappen naar BBB. Markuszower: "Dat is niet waar." Keijzer zegt dat de rest van de BBB-Kamerleden vooraf van dit gesprek wist. "Ik begrijp dat ze met modder zijn gaan gooien."

Vermeer zegt dat binnen de BBB is besproken "dat we zouden onderzoeken of konden samenwerken" met de zeven voormalige PVV-Kamerleden. Maar er is volgens hem nooit sprake geweest van een eventuele fusie. "Daarvoor zijn de verschillen te groot", vindt hij. "En we laten BBB niet overnemen."

Dat Keijzer zonder overleg met de fractie en met een onduidelijk doel toch toenadering zou hebben gezocht met Markuszower, was de druppel die de emmer deed overlopen.

Keijzer neemt zetel mee

Gisteren liet oud-minister en -vicepremier Mona Keijzer weten dat zij afhaakt bij BBB. Zij neemt haar zetel mee en gaat zelfstandig verder. "Mijn missie is nog niet ten einde", zegt zij in een verklaring op X.

Keijzer is het er niet mee eens dat Vermeer de nieuwe fractieleider is. Ze zegt dat haar een dag na de verkiezingen van 29 oktober is beloofd dat zij Caroline van der Plas zou opvolgen. Dat zou in een gesprek met Van der Plas en Vermeer zijn gebeurd, waarin Van der Plas liet weten dat zij wilde terugtreden als partijleider en fractievoorzitter. "Afgesproken werd dat ik haar zou opvolgen", zegt Keijzer.

Vermeer zegt dat het na de verkiezingen inderdaad logisch leek als Van der Plas te zijner tijd het stokje zou overdragen aan Keijzer, die de nummer 2 op de kandidatenlijst was. Maar de toenmalige partijleider durfde dat volgens hem niet meer aan na onder meer Keijzers gesprekken met de Groep Markuszower.

De BBB'er begrijpt "dat het voor Keijzer een teleurstelling is en dat het haar rauw op het dak is gevallen." Hij vindt het zelf ook vervelend: "Ik baal hier enorm van."

Vermeer is vanmorgen in de fractievergadering van BBB officieel de nieuwe fractievoorzitter geworden, nadat Van der Plas vrijdag weten een stap terug te doen, maar nog wel door te gaan als Kamerlid.

Hij is een vertrouweling van zijn voorganger. Hij was samen met haar een van de medeoprichters van BoerBurgerBeweging (BBB) en is sinds december 2023 Kamerlid voor die partij. Hij was ook secondant van Van der Plas bij de coalitieonderhandelingen die leidden tot het net afgetreden kabinet-Schoof, waarin ook PVV, VVD en NSC zaten.

BBB verloor bij de verkiezingen drie van de zeven Tweede Kamerzetels. Door het vertrek van Keijzer houdt de partij er drie over. Naast Vermeer en Van der Plas zit oud-minister Femke Wiersma voor de partij in de Kamer.

In de Eerste Kamer is BBB met twaalf zetels de tweede partij en daarmee een factor van belang voor het huidige minderheidskabinet.

Van der Plas besloot in Ierland om het stokje over te dragen

Voormalig BBB-leider Caroline van der Plas wil niet uitgebreid reageren op het vertrek van Mona Keijzer uit de partij. "Ik waardeer Mona heel erg en vind het heel vervelend dat het zo is gelopen. Ik had het ook liever anders gewild." Meer wil ze er niet over kwijt.

Ze wil wel vertellen waarom ze een stapje terug zet. Dat besloot ze afgelopen zomer, op vakantie in Ierland, waar haar moeder vandaan komt. Ze trok daar in haar eentje rond en bedacht dat ze als BBB-lijsttrekker drie Tweede Kamerverkiezingen in vijf jaar tijd heeft gedaan en dat het genoeg is geweest.

Het is zwaar als fractieleider van een kleine fractie, zegt ze. Je moet niet alleen veel debatten in de Tweede Kamer doen, maar hebt daarnaast ook allerlei afspraken. Ze hoopt zich als Kamerlid weer kunnen focussen op de onderwerpen waarvoor haar partij is opgericht: landbouw, visserij, de regio, het platteland.

De regering van Canada heeft OpenAI op het matje geroepen. Het moederbedrijf van ChatGPT nam geen contact op met de Canadese politie na verdachte interacties van een tiener die twee weken geleden acht mensen doodschoot. OpenAI had haar account vorig jaar zomer al als verdacht aangemerkt omdat het werd "ingezet voor gewelddadige activiteiten", bleek zaterdag.

Bij de aanslag van 10 februari werden in de provincie Brits-Columbia vijf leerlingen en een lerares op een middelbare school gedood. Eerder had de 18-jarige schutter, Jesse Van Rootselaar, al haar moeder en stiefbroer gedood. Zeker 25 anderen raakten gewond. Na de schietpartij maakte de schutter een einde aan haar leven.

Teken van potentieel geweld

Al maanden voor de massamoord sloegen medewerkers van OpenAI intern alarm over de interactie van de tiener met ChatGPT. Zo zou ze meerdere scenario's met wapengeweld hebben besproken en voorgelegd aan de populaire bot, zeggen bronnen aan The Wall Street Journal.

Een automatisch beoordelingsmechanisme merkte haar interactie met ChatGPT op en markeerde die als 'gewelddadig'. Daardoor werden medewerkers van OpenAI op de hoogte gebracht. Sommige werknemers zagen haar interactie met ChatGPT als een teken van potentieel geweld in de echte wereld en drongen er bij hun leidinggevenden op aan de Canadese autoriteiten te waarschuwen.

Uiteindelijk besloot OpenAI dat niet te doen. Volgens het bedrijf was de dreiging voor ernstig lichamelijk geweld voor anderen niet reëel genoeg. Na de aanslag brachten OpenAI-medewerkers de Canadese politie alsnog op de hoogte.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De Canadese AI-minister Solomon zegt dat hij "diep verontrust" is dat de politie niet is geïnformeerd. "Ik heb de veiligheidsverantwoordelijken van OpenAI opgedragen om naar Ottawa te komen om hun veiligheidsprotocollen toe te lichten." Ook wil Solomon in gesprek over hoe hoog de dreiging moet zijn om naar de politie te stappen. OpenAI is gevestigd in San Francisco en heeft geen kantoor in Canada.

Premier Eby van Brits-Columbia noemt de berichten dat OpenAI relevante informatie zou hebben gehad zeer verontrustend voor de families van de slachtoffers en voor inwoners van de provincie. OpenAI zegt in een reactie het politieonderzoek te steunen en spreekt het medeleven uit naar de nabestaanden.

Chatbots liggen al langer onder vuur. Zo vinden privacywaakhond Autoriteit Persoonsgegevens en ook openbaar aanklagers in de VS dat ChatGPT snel aanpassingen moet doen die het risico op mentale schade verkleinen. Vorig jaar werd OpenAI aangeklaagd door de ouders van een 16-jarige Amerikaanse jongen die zelfmoord pleegde. Ook andere AI-bots, zoals Character AI, worden beschuldigd van het aanzetten van gebruikers om zichzelf of anderen iets aan te doen.

Nieuwsuur maakte eerder deze reportage over de keerzijde van chatbots:

Bij een legkippenbedrijf in Ede is een uitbraak van vogelgriep vastgesteld. De 23.000 worden afgemaakt, meldt het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Het ministerie sprak in eerste instantie over vleeskuikens, maar het blijkt om leghennen te gaan.

In een straal van 10 kilometer geldt een vervoersverbod om verdere verspreiding van de ziekte te voorkomen. Binnen die zone zijn 130 pluimveebedrijven gevestigd, schrijft Omroep Gelderland.

Binnen een straal van 3 kilometer zijn acht andere pluimveebedrijven gevestigd. Die bedrijven worden onderzocht op aanwezigheid van het virus.

Het vogelgriepvirus steekt vrijwel elk jaar de kop op, maar dit seizoen verloopt heviger dan de afgelopen jaren. Na een uitbraak in het Drentse Gasselternijveenschemond in oktober werd een landelijke ophok- en afschermplicht ingesteld. Sindsdien zijn er nog tientallen gevallen van vogelgriep vastgesteld en zijn al meer dan twee miljoen dieren afgemaakt.

Vier jaar na het begin van de Russische invasie in Oekraïne roept president Zelensky op de offers die zijn land heeft gebracht niet te verkwanselen aan de onderhandelingstafel. In een opgenomen videoboodschap prijst hij de enorme moed, het harde werk en het uithoudingsvermogen van zijn landgenoten en moedigt hen aan de Russische agressie te blijven weerstaan.

"Mijn belangrijkste boodschap is altijd: laat al deze jaren niet voor niets zijn geweest", zegt hij over de opdracht die hij de Oekraïense onderhandelaars meegeeft in de vredesgesprekken met Rusland. "Doe recht aan de strijd, de moed, de waardigheid, alles wat Oekraïne heeft moeten doorstaan. Dit mag je niet opgeven, vergeten of verraden."

Zelensky had het filmpje deels opgenomen in het hoofdkwartier onder het presidentiële paleis waar hij de eerste dagen van de oorlog doorbracht. "Ons volk heeft toen niet de witte vlag gehesen - we hebben ons achter de blauw-gele geschaard", keek hij terug op die tijd. "We hebben bewezen: je kunt ons in bunkers dwingen, maar we blijven niet eeuwig ondergronds. We herrijzen en blijven vechten."

Opsomming van menselijk leed

Onder beelden van die strijd somde hij ruim een halve minuut lang Russische wandaden op: het bloedbad onder burgers in Boetsja, de aanval op een theater vol vluchtelingen in Marioepol, de verwoesting van de Kachovka-stuwdam, de raket die treinreizigers doodde in Kramatorsk. "Rusland heeft al onze gezinnen pijn gebracht, in elk Oekraïens hart."

Volgens Zelensky voert Poetin een terreurcampagne omdat Rusland op het slagveld niet kan winnen. "Het 'tweede leger van de wereld' vecht tegen flatgebouwen en energiecentrales. Ook nu Oekraïners de strengste winter in de geschiedenis beleven. Bijna elke nacht is er terreur. Ik weet niet wie dit kan doorstaan. Maar Oekraïners doen het."

Het Kremlin legt vanmorgen de schuld voor het conflict bij de landen die Oekraïne steunen. "Omdat het Westen zich ermee bemoeide, is dit een breder conflict geworden met landen die ons willen verpletteren", zegt een woordvoerder over de 'speciale militaire operatie', zoals Rusland de oorlog noemt. Doel van de strijd noemt Moskou "de veiligheid van de bevolking in Oost-Oekraïne".

Europees bezoek

Voor de herdenking van vier jaar totale oorlog is Europese Commissievoorzitter Von der Leyen vanmorgen aangekomen in de hoofdstad Kyiv. Ook zeven Europese premiers en ministers van Buitenlandse Zaken gingen daar bij Zelensky langs, onder wie premiers Frederiksen (Denemarken) en Stubb (Finland).

In een herdenkingstoespraak op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel benadrukte secretaris-generaal Rutte het belang van voortdurende steun aan het land. "Met beloftes van hulp alleen eindig je geen oorlog", zei hij. "Het is hoogstnoodzakelijk dat Oekraïne de militaire, financiële en humanitaire hulp die het nodig heeft blijft ontvangen."

De nieuwe premier Jetten belde gisteren kort na zijn beëdiging al met Zelensky. Die zei hem dat Oekraïne niet alleen voor het eigen land vecht, "maar ook voor Europese waarden en daarom onze steun verdient". Jetten zei snel Kyiv zelf te willen bezoeken.

In Den Haag waren vanmorgen een tiental mensen bijeengekomen bij de Russische ambassade om te protesteren tegen de oorlog. Daarbij hield kunstenaar Teun Castelein een lawaaiprotest met draaiorgels, zoals altijd op de dag dat de inval wordt herdacht. Dit jaar had hij er vier laten aanrukken, die door elkaar continu het Oekraïense volkslied spelen.

Castelein had kort met de Russische ambassadeur gesproken, die vanwege het lawaai naar buiten was gekomen. "Ik vroeg hem wat hij ervan vond en toen zei hij: 'Ik wil dat het direct stopt'. Toen zei ik dat ik dat ook graag zou willen, dat het direct stopt."

Vereniging Eigen Huis (VEH) heropent een meldpunt voor klachten over makelaars. Dat loket werd vijf jaar geleden juist gesloten, maar is volgens de belangenvereniging nu opnieuw nodig omdat klachten en signalen over misstanden bij het kopen en verkopen van huizen blijven bestaan.

Aanleiding is onder meer onderzoek van consumentenprogramma Radar, waaruit blijkt dat veel kopers zich tijdens het biedproces onder druk gezet voelen.

Volgens VEH-directeur Cindy Kremer worden prijzen gemanipuleerd door makelaars omdat ze misbruik maken van hun informatievoorziening. Daarvan zouden zowel kopers als verkopers de dupe zijn. "Een verkoper kan worden benadeeld omdat de makelaar de woning gunt aan een koper van een bevriende relatie, waardoor niet iedereen de volle gelegenheid krijgt om de woning te bezichtigen en een bod te doen."

Daarnaast zegt ze dat de koper ook kan worden benadeeld als de makelaar zegt dat iemand het bod moet verhogen, terwijl je niet weet of dat echt zo is.

Makelaarsvereniging NVM laat aan de NOS weten zich maximaal in te spannen om misverstanden te voorkomen en het biedproces zo eerlijk mogelijk te laten verlopen. Dat gebeurt via een verplichte biedprocedure voor aangesloten makelaars, met een duidelijke uitleg voor consumenten. "Ook hebben we een onafhankelijke klachtenprocedure en tuchtrecht", aldus een woordvoerder.

'Zelfregulering werkt niet'

In de rondgang onder 2500 panelleden van Radar die de afgelopen vijf jaar een bod deden op een woning, gaf 43 procent van hen aan sturende informatie te hebben gekregen van een verkoopmakelaar. Bijna twee derde paste daarna het bod aan, meestal door meer te bieden of voorwaarden te laten vallen.

Ook ontvangt VEH zelf meldingen over onduidelijke regels en een gebrek aan transparantie. De zelfregulering waar de afgelopen jaren op werd ingezet, werkt volgens VEH niet.

Met het meldpunt wil VEH opnieuw actuele ervaringen verzamelen van kopers en verkopers. Zo moet zichtbaar worden dat structurele problemen nog altijd niet zijn opgelost.

Ook politiek wil verandering in biedproces

De NVM heeft een eigen biedprotocol met richtlijnen voor het verzamelen en verwerken van biedingen. Daarin wordt gewerkt met open inschrijving, waarbij biedingen niet openbaar zijn. Volgens Vereniging Eigen Huis blijft daardoor ruimte bestaan voor beïnvloeding en misbruik.

Ook in de politiek groeit de roep om verandering. De Tweede Kamer nam unaniem een motie aan waarin betrokken partijen worden opgeroepen om met een landelijk en transparant biedsysteem te komen. Als dat niet lukt, wil de politiek zelf met wetgeving komen.

Onlangs in een biercafé in Kyiv: de kelner deelt er dekentjes uit aan de bezoekers omdat de verwarming het niet doet. Maar klachten hoor je er hier niet over. Want stel je voor hoe deze bittere winter is voor de mannen en vrouwen aan het front die posities moeten verdedigen tegen aanvalsgolf na aanvalsgolf.

Tussen gesprekken over gepekelde haring en de ijzige voetgangerspaden in Kyiv, valt het licht uit vanwege een zoveelste black-out door de aanvallen op energiecentrales. Er wordt een paar keer gescholden op Rusland, cafégangers halen hun telefoon uit de zak als alternatieve lichtbron en gaan weer over tot de orde van de dag.

Want dat is de oorlog geworden die vandaag het vijfde jaar ingaat: de orde van de dag. Shahed-drones en raketten onderweg? Dan kijk je in de app hoe groot de aanval is voordat je besluit of je gaat schuilen. Valt de stroom weg? Dan gebruik je een kaars of oplaadbaar nachtlampje. Flatgebouw geraakt? Dan zijn de opruimdiensten de volgende ochtend de glasscherven aan het opvegen.

Killzone

Toen de Russen binnenvielen, dachten ze dat Oekraïne in korte tijd zou vallen. Maar het werd een uitputtingsslag waarin de innovatie op het slagveld zo snel ging dat de oorlog inmiddels radicaal veranderd is. Een tankoorlog werd een drone-oorlog, waarbij de frontlinie nauwelijks verschuift.

Veroveringen gaan per vierkante kilometer. In plaats van een frontlinie wordt gesproken van een 'killzone', een gebied van zo'n 20 kilometer breed aan beide kanten waar het onduidelijk is wie welke positie vasthoudt. Waar drones van beide kanten jagen op prooi.

Oekraïners zijn ervan overtuigd dat dit een existentiële strijd is, waar het voortbestaan van de eigen democratische toekomst, van het eigen land, van het Oekraïense volk op het spel staat. Ze weten van de landgenoten die verdwenen in bezet gebied, van de Oekraïense kinderen die naar Russische heropvoedingskampen worden gestuurd.

Gebied opgeven lijkt onvermijdelijk

Dat neemt niet weg dat mensen doodmoe zijn en snakken naar vrede. Voorheen onbespreekbare concessies, zoals het opgeven van bezet gebied, lijken onvermijdelijk te zijn geworden. Maar wel alleen als dat gepaard gaat met veiligheidsgaranties die in steen gehouwen zijn. En in alle onderhandelingen is voor de Oekraïners steeds één ding duidelijk: Rusland wil helemaal geen vrede.

De pijnlijkste ontwikkeling is wat velen toch voelen als verraad van de belangrijkste bondgenoot, Amerika. Onder president Trump werd alle steun volledig stopgezet. Ja, Oekraïne krijgt nog Amerikaanse wapens zoals de cruciale raketten voor Patriot-luchtverdedigingssystemen, zolang die door Europese bondgenoten worden ingekocht .

Trump beloofde beide kanten aan tafel te dwingen om tot een snelle vrede te komen. Dat eerste lukte, dat tweede is na meerdere onderhandelingsrondes nog even ver weg. Waar de Amerikaanse leider bereid is om Oekraïne te dwingen tot vergaande concessies, werd voor Poetin letterlijk een rode loper uitgerold in Alaska.

Behalve ontgoocheling over Amerika is er ook groeiende desillusie over Europese bondgenoten. De Europeanen hebben het gat zo goed als ze konden gevuld. Maar doorpakken wanneer het ertoe doet, bijvoorbeeld door Russische bevroren tegoeden te confisqueren, lukt niet.

In de tussentijd misbruiken Poetins Europese vrienden, zoals de Hongaarse premier Orbán, hun veto in Brussel om financiële steun en nieuwe sancties tegen te houden. Commissievoorzitter Von der Leyen is vandaag bij de herdenking in Kyiv. De bedoeling was een duidelijk signaal af te geven aan Moskou, maar ze komt met lege handen.

En dat terwijl deze strijd, zo geven bondgenoten van Kyiv steeds toe, niet alleen om Oekraïne gaat, maar om de toekomst van het hele Europese continent. "Sommigen zeggen dat Oekraïne dankbaar moet zijn voor alles", zei de Poolse premier Tusk eerder deze maand. "De waarheid is het tegenovergestelde: wij moeten allemaal Oekraïne dankbaar zijn."

Voor elke Oekraïner die sneuvelt of gewond raakt, verliest Rusland volgens westerse schattingen twee of drie mensen. Rusland zou per maand net zoveel manschappen verliezen als tijdens de hele Sovjetinvasie van Afghanistan - zo'n 35.000 doden en gewonden. De oorlog duurt al langer dan de strijd tussen de Sovjet-Unie en nazi-Duitsland, al worden de dodentallen uit die oorlog bij lange na niet gehaald.

Bussificatie

Toch ziet Kyiv een vijand die niet wil stoppen en blijft Oekraïne een kleiner land met minder mensen en middelen. Om verliezen aan te vullen, zijn de autoriteiten overgegaan tot de controversiële 'bussificatie', oftewel mannen van straat plukken en in een bus stoppen naar het front.

Maar er zijn geen aanwijzingen dat de verdediging binnenkort kan instorten. Sterker nog, Oekraïne heeft er de afgelopen weken van geprofiteerd dat Russische troepen hun Starlinks niet meer kunnen gebruiken. In het zuiden heeft Kyiv meerdere plaatsjes heroverd.

Het grotere plaatje blijft wel somber: het is een uitputtingsslag waarin beide kanten nog niet zijn uitgeput. Toch merk je dat Oekraïners met humor het alledaagse van de oorlog tegen proberen te gaan.

Een Oekraïense kennis in Kyiv vertelde dat het natuurlijk vermoeiend is om elke dag alle trappen van haar flat op en neer te lopen omdat er geen stroom is. "Rusland probeert ons uit te putten, maar door al dat traplopen zijn we fitter dan ooit."

Ook wordt er op straat gedanst om de moed erin te houden:

In India zijn alle zeven inzittenden van een ambulancevliegtuig om het leven gekomen bij een crash. Het toestel, een tweemotorige Beechcraft C90, was vanuit de oostelijke deelstaat Jharkhand onderweg naar de hoofdstad New Delhi toen het neerstortte in bebost gebied.

Het ongeluk gebeurde kort na het opstijgen. De autoriteiten vermoeden dat turbulentie door slecht weer daar de oorzaak van was. De piloten hadden kort voor de crash aangekondigd van hun koers te willen afwijken wegens turbulentie.

Het vliegtuig werd gebruikt om een patiënt met ernstige brandwonden naar een gespecialiseerd ziekenhuis in de hoofdstad te vervoeren. Behalve deze persoon en de twee bemanningsleden kwamen twee medici en twee familieleden van de patiënt om.