NOS Nieuws - Algemeen

In de Russische regio Belgorod zijn twee mensen omgekomen en nog eens twee raakten gewond bij een Oekraïense droneaanval. Het Russische persbureau Tass meldt dat de gewonden meerdere granaatscherven in armen en benen hebben opgelopen.

Over de aanval in het zuiden van het land zijn weinig details bekendgemaakt. Op de plek van de drone-aanval zijn meerdere voertuigen beschadigd.

Vannacht zette Rusland 524 drones en 22 raketten in tegen Oekraïne. 503 drones en vier raketten zijn neergehaald, zegt de Oekraïense luchtmacht op Telegram. Daarbij zijn een dode en tientallen gewonden gevallen.

Dit weekend heeft Oekraïne en van de zwaarste drone-aanvallen uitgevoerd op Rusland sinds het begin van de oorlog. President Zelensky noemde de luchtaanval op Rusland een gerechtvaardigde reactie op de grootschalige bombardementen op Oekraïense steden. De lokale autoriteiten van de regio Moskou zeggen dat drie mensen zijn gedood door die Oekraïense aanval.

De Mount Everest beklimmen, is dat een prestatie? Jazeker, maar voor sommigen is het routine.

De Nepalese berggids Kami Rita Sherpa heeft het record dat hij zelf in handen had aangescherpt naar 32 keer. Landgenoot en collega Lhakpa Sherpa (geen familie) bereikte de top dezelfde dag voor de elfde keer: een verbetering van haar eigen record voor vrouwen.

Beiden volbrachten zondag een expeditie naar de top van de 8849 meter hoge berg. Llakpa Sherpa bereikte die om 09.30 uur plaatselijke tijd, Kami Rita Sherpa om 10.12 uur.

Kami Rita Sherpa

De 56-jarige Kami Rita Sherpa stond daar in 1994 voor het eerst. Hij herhaalde dat bijna elk jaar, maar beklom ondertussen ook andere Himalaya-reuzen van boven de 8000 meter. Hij hield er de bijnaam Everest Man aan over.

De gids stamt uit een berggidsenfamilie. Die komt uit hetzelfde dorp als Tenzing Norgay, de gids die met de Nieuw-Zeelander Sir Edmund Hillary de Everest in 1953 als eerste bedwong.

Lhakpa Sherpa

Llakpa Sherpa, begin vijftig, begon haar carrière als bagagedrager en kookhulp voor bergbeklimmers. In 2000 stond ze voor het eerst op de top van de Himalaya in een expeditie die de eerste Nepalese vrouw naar de top van de Everest moest brengen.

In 2022 bereikte ze de top voor de tiende keer. Streamingsdienst Netflix maakte een documentaire over deze expeditie, haar leven en haar huwelijk met een gewelddadige man: Mountain Queen. The Summits of Lhakpa Sherpa.

Het door het hantavirus getroffen cruiseschip Hondius is weer terug in Nederland. Het is de Rotterdamse haven binnengevaren, waar het zal worden schoongemaakt en gedesinfecteerd.

De Hondius ligt in Rotterdam omdat die haven is aangewezen als quarantainehaven voor Nederland, de plek waar infectieziektes in de scheepvaart afgehandeld moeten worden. Op de aankomst is veel internationale pers afgekomen. Persbureaus als AP en Reuters zonden livebeelden uit van het aanmeren.

Aan de Calandsteiger 7, een afgesloten deel van de haven, staan 23 witte huisjes klaar met tv, wifi, een badkamer, wasmachine en koelkast om de buitenlandse opvarenden van het Nederlandse cruiseschip Hondius op te vangen. Mogelijk blijven ze hier tot 18 juni in quarantaine, voor zover zij niet kunnen worden gerepatrieerd.

Deze personen moeten zich aan strenge regels houden, maar kunnen zich vrij over het terrein bewegen. Het gaat om bemanning uit de Filipijnen (17), Oekraïne (4), Rusland (1) en Polen (1).

Bekijk hier de aankomst in Rotterdam:

Twee bemanningsleden zijn Nederlands en gaan thuis in quarantaine. Een Nederlandse arts en een verpleegkundige voeren het laatste gedeelte met de bemanning mee.

De opvarenden worden bij aankomst weer getest. Tot nu toe heeft niemand aan boord klachten. Het lichaam van een vorige week op het schip overleden passagier, een vrouw uit Duitsland, is ook nog aan boord.

Als alle bemanning van boord is, kan de grote schoonmaak beginnen. Gisteren werd bekend dat het Werkendamse bedrijf EWS Group, gespecialiseerd in onder meer ongediertebestrijding, dat gaat doen. Hoe zo'n drijvend hotel virusvrij wordt gemaakt, weet Mark Schimmel, eigenaar van Maritime Disinfection Services in Rhoon. Aan de regionale omroep Rijnmond legt hij uit dat een schoonmaak van een dergelijk schip wel een week kan duren.

"Eerst gaat al het beddengoed eraf. Daarna maken we alle oppervlaktes schoon van de hutten, het restaurant tot de keuken en de recreatieruimtes. Alles wordt met de hand gedesinfecteerd, met middelen op basis van waterstofperoxide of chloor."

Volgens Schimmel zijn plekken zoals de bar, de balie en het buffet de grootste risicogebieden. "Doordat daar veel speeksel vrijkomt. Na de handmatige schoonmaak wordt alles beneveld met waterstofperoxide."

Meubels en andere spullen zouden gewassen kunnen worden, maar Schimmel zegt dat de eigenaar van het schip er ook voor kan kiezen om veel spullen weg te gooien. "Dan gaat alles in folie, en wordt het vernietigd."

Een woordvoerder van Oceanwide Expeditions, de eigenaar van het cruiseschip, kon vandaag nog niet vertellen wanneer de Hondius weer uitvaart. "Dat is afhankelijk van het schoonmaakproces."

Drie opvarenden overleden

Het Nederlandse cruiseschip MV Hondius vervoerde ongeveer 150 passagiers en bemanningsleden uit bijna dertig verschillende landen toen eind april het Andesvirus, een gevaarlijke variant van het hantavirus, aan boord uitbrak. Drie mensen, een Nederlands echtpaar en een Duitse vrouw, zijn overleden.

Een week geleden vond de grootschalige evacuatie plaats van de ongeveer 150 passagiers op de Canarische Eilanden. Daarna is het schip met minimale bemanning en twee medici teruggevaren naar thuisland Nederland.

De passagiers werden onderzocht en getest op het hantavirus voor ze van boord gingen en zijn in quarantaine geplaatst. In Nederland is het de bedoeling dat passagiers zes weken in thuisquarantaine blijven, omdat de incubatietijd van het virus wel zes weken kan zijn.

Elf gevallen

Volgens de laatste cijfers van wereldgezondheidsorganisatie WHO waren op 13 mei in totaal elf gevallen gemeld, acht bevestigde, één onduidelijk en twee waarschijnlijke gevallen), waaronder de drie sterfgevallen (twee bevestigde en één waarschijnlijke).

Het Andesvirus verspreidt zich vooral door contact met uitwerpselen van muizen en ratten. Het virus kan zich alleen van mens op mens verspreiden als mensen langere tijd nauw contact met elkaar hebben. Daarmee is het een heel ander virus dan het coronavirus, waarvan de besmettelijkheid vele malen hoger is, meldt het RIVM.

Wat het hantavirus is, leggen we hier uit:

Een grote asteroïde scheert vanavond rakelings langs de aarde. De steen vliegt vanavond op ruim 90.000 kilometer hoogte langs de aarde. Dat klinkt ver weg, maar het is dichterbij dan de maan.

"In astronomische termen is het zo dichtbij als je kunt komen zonder te botsen" zegt Mark Norris van de Universiteit van Lancashire tegen New Scientist.

De asteroïde werd pas een week geleden ontdekt. Geschat wordt dat de asteroïde met de naam 2026JH2 een diameter heeft van tussen de 16 en 36 meter. Hij is qua grootte te vergelijken met ongeveer twee tot acht stadsbussen op een rij. "Het is het soort ding dat een stad behoorlijk zou verwoesten, als het zou inslaan", zegt Norris.

Tsjeljabinsk

De asteroïde zal tussen 23.00 uur en middernacht het dichtst bij de aarde komen, maar is vanaf het noordelijk halfrond waarschijnlijk niet of alleen met een sterke telescoop zichtbaar. Hij beweegt zich met een snelheid van ruim 9 kilometer per seconde voort en de helderheid is zwak.

In 2013 spatte een meteoriet met een vergelijkbare grootte uiteen in de lucht bij de Russische stad Tsjeljabinsk. 1200 mensen raakten toen gewond door rondvliegend glas. Bij die inslag kwam ongeveer 30 keer meer kinetische energie vrij dan de atoombom op Hiroshima in 1945.

Het OM en de politie hebben met een speciale actie de identiteit van 74 van oplichting verdachte personen achterhaald. Dat is bijna driekwart van de mensen naar wie ze op zoek waren.

De politie publiceerde in maart in de campagne Game Over?! foto's van 100 nepagenten, nepbankmedewerkers en andere verdachten van oplichting. Hun gezichten waren te zien op schermen langs de weg, in tv-spotjes en in online-advertenties.

34 verdachten hebben zichzelf gemeld, de 40 anderen zijn door tipgevers herkend.

Jongste verdachte 14

38 verdachten zijn inmiddels verhoord. In de andere zaken staat een verhoor gepland of is aanvullend onderzoek nodig voordat de verdachte wordt gehoord. 6 verdachten zijn aangehouden. De leeftijd van de verdachten varieert tussen de 14 en 42 jaar.

De politie kreeg in de twee maanden dat de actie loopt 500 tips binnen. De campagnewebsite is in die periode 2 miljoen keer bezocht. De advertenties op sociale media werden 54 miljoen keer bekeken.

De beelden van de 26 nog altijd onbekende verdachten blijven voorlopig op de campagnepagina staan.

Goedemorgen! Cruiseschip Hondius, waar het hantavirus heerste, komt vandaag aan in Rotterdam. Het Marengo-proces gaat verder en de eerste verdachte van de fatale schietpartij in Pannerden staat terecht.

Eerst het weer: de dag begint met regen in het noordoosten. In de loop van de dag trekt er neerslag over het land vanuit het zuidwesten. Met af en toe zon liggen de maxima tussen de 12 en 16 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Amnesty International-rapport heeft vannacht het jaarlijkse doodstrafrapport gepubliceerd. Er werden wereldwijd zeker 2707 mensen geëxecuteerd. Dat is het hoogste niveau ooit sinds de humanitaire organisatie in 1981 begon de cijfers bij te houden.

Een groot deel van de executies werd uitgevoerd in Iran. Ook Noord-Korea en Saudi-Arabië voeren veel doodstraffen uit. De landen gebruiken de straf volgens Amnesty om de bevolking te onderdrukken. De cijfers van China zijn niet bekend. De mensenrechtenorganisatie schat die in de duizenden en noemt China "de grootste beul ter wereld".

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Een groep van 32 wadlopers raakte gisterenochtend vroeg in de problemen in de buurt van Ameland. Ze werden overrompeld door hoogwater, begonnen onderkoelingsverschijnselen te vertonen en moesten door reddingsorganisatie KNRM worden gered met een boot en een helikopter.

Martijn Rijke was een van hen. Hij vertelt over zijn ervaring:

Fijne dag!

De politie waarschuwt voor advertenties met mooie aanbiedingen op Facebook en Instagram: die kun je niet altijd vertrouwen. Oplichters maken op die twee platforms reclame voor honderden nepwebwinkels, ziet de politie. Het lijkt te gaan om hoge kortingen voor producten van bekende winkels, maar in werkelijkheid is het bedrog.

"Wie bij deze website iets bestelt, krijgt niets geleverd", zegt Gijs van der Linden, teamleider van het Landelijk Meldpunt Internetoplichting van de politie. "Oplichters adverteren ook via Google, Snapchat en TikTok, maar het overgrote deel zien we op de platformen van Meta." Dat is het bedrijf achter Facebook en Instagram.

Sinds juni 2025 heeft de politie 535 websites officieel aangemerkt als criminele webwinkel. De oplichters achter 273 van die websites plaatsten reclames op Facebook en Instagram. Het gaat dus om meer dan de helft van de valse webwinkels die zijn onderzocht. Omdat de oplichters moeilijk te pakken zijn, laat de politie de nepsites vaak offline halen.

Wie een advertentie op Facebook of Instagram ziet, gaat ervan uit dat het betrouwbaar is, zegt Tanja Henn uit Amsterdam. Twee maanden geleden zag ze op Facebook een reclame van buitensportzaak Bever, vertelt ze. "Ik wandel graag. Outdoorkleding en -spullen zijn best duur. Dus toen ik een advertentie zag voor 80 procent korting, was ik toch verleid om erop te klikken."

Ze kwam terecht op een website die heel erg leek op de webwinkel van Bever. Schoenen, drinkflessen en jassen werden aangeboden met hoge kortingen. "80 procent korting is best veel, maar het komt weleens voor", zegt Tanja. "Dus ik heb een broek, jas en rugzak uitgezocht. Daar kan ik binnenkort mee wandelen, dacht ik toen. Laat de lente maar komen!"

"Er zat veel korting op, dus het kostte niet veel: 85 euro." Maar toen er geen e-mail kwam met een bevestiging van de bestelling, ging ze toch twijfelen. En inderdaad: toen ze op haar bankrekening keek, bleek het geld te zijn overgemaakt naar een onbekende bankrekening in een ander land. "Toen wist ik: dit geld is weg en krijg ik niet meer terug."

Oplichter plaatste week lang reclames

De oplichter achter de Bever-nepsite plaatste tussen 13 en 22 maart zeker 25 advertenties op Facebook en Instagram, blijkt uit onderzoek van de NOS. Ruim een week lang kwamen de reclames tienduizenden keren voorbij op de twee platforms.

De NOS vroeg Meta wat het bedrijf doet tegen dit soort advertenties. Waarom lukt het niet om reclame voor oplichterssites tegen te houden? Meta gaf geen antwoord op die vragen. Wel roept het bedrijf mensen op om advertenties die zij niet vertrouwen te melden.

Dan is het al te laat, zegt Van der Linden van het politiemeldpunt. "Wij zien die advertenties, maar Meta ziet ze ook." Hij wil dat het bedrijf meer doet, zodat de oplichters de reclames niet meer op Facebook en Instagram kunnen zetten. "Als heel veel mensen zo'n advertentie zien, is er altijd wel iemand die daarop klikt."

'Pas op bij hoge kortingen'

"Pas dus op bij hoge kortingen", zegt de politieman. "Als je dan toch op de link klikt, controleer dan of je écht op de website van de winkel zit waar je spullen wil kopen." Iets wat Tanja voortaan wil doen: niet meer op de Facebook-advertentie klikken, maar zelf naar de site van de webwinkel gaan.

Ze schaamt zich een beetje dat het haar is overkomen, zegt ze. "Want normaal ben ik degene die mijn kinderen en mijn vader waarschuwt: klik niet zomaar ergens op! Nu deed ik het zelf."

Toch vindt ze het belangrijk om anderen te waarschuwen met haar verhaal. "Na drie dagen heb ik het toch verteld. Het is beter om het niet voor jezelf te houden. Ik denk dat dit heel veel mensen overkomt."

Bij Russische raket- en drone-aanvallen op onder meer de Oekraïense steden Odesa en Dnipro zijn volgens de Oekraïense autoriteiten vannacht een dode gevallen en meer dan dertig mensen gewond geraakt.

In havenstad Odesa zouden drones een woongebouw hebben geraakt en een 11-jarige jongen en een 59 jaar oude man hebben verwond. Volgens het hoofd van het militaire bestuur van de stad zijn ook een collegezaal en een kleuterschool beschadigd geraakt.

In industriestad Dnipro zouden achttien mensen gewond zijn geraakt, onder wie een meisje van 2 en een jongen van 10.

Het dak van een flatgebouw zou in brand zijn gevlogen, net als een opslagplaats voor vuurwerk. De precieze omvang van de schade is nog niet duidelijk.

Bekijk hier beelden van de schade in beide steden:

Volgens de Oekraïense luchtmacht heeft Rusland 524 drones en 22 raketten ingezet tegen Oekraïne. 503 drones en vier raketten zijn neergehaald, zegt de luchtmacht op Telegram.

Reactie

De aanvallen komen na een nacht van massale Oekraïense drone-aanvallen, waarbij volgens Moskouse autoriteiten drie burgerdoden vielen. Het was een van de zwaarste drone-aanvallen op Rusland sinds het begin van de oorlog.

President Zelensky noemde het een gerechtvaardigde reactie op de grootschalige bombardementen op Oekraïense steden.

Bij een aardbeving in de zuidelijke Chinese regio Guangxi zijn zeker twee mensen om het leven gekomen. Minstens één persoon wordt nog vermist en vier mensen zijn met verwondingen naar het ziekenhuis gebracht. Geen van hen heeft levensbedreigende verwondingen.

Door de aardbeving met een kracht van 5,2 stortten volgens staatszender CCTV maandagochtend vroeg zeker dertien gebouwen in. Meer dan 7000 inwoners van de stad Liuzhou worden geëvacueerd.

Chinese media meldden dat de twee doden een stel zijn van in de vijftig en zestig, dat onder het puin werd gevonden.

Naar de vermiste persoon is een zoekactie gaande.

De spoorwegautoriteiten in het gebied hebben verstoringen gemeld naar aanleiding van de aardbeving. Elektriciteitsleidingen en de toevoer van water en gas zouden niet zijn beschadigd.

In de Amerikaanse stad Austin zijn twee tieners aangehouden voor zeker tien willekeurige beschietingen. Daarbij raakten vier mensen gewond, onder wie één ernstig. Naar een derde verdachte wordt nog gezocht.

De jongens van 15 en 17 reden afgelopen weekend in zeker vier gestolen voertuigen rond in de stad en vuurden kogels af op twee brandweerkazernes, woongebouwen en huizen. Hun schiettocht begon zaterdagmiddag en de gemeente riep inwoners van het zuidelijke deel van de Texaanse hoofdstad op binnen te blijven zolang de verdachten nog vrij rondliepen.

De twee werden aangehouden toen ze staande werden gehouden in een gestolen auto en probeerden weg te rennen. Een derde inzittende ging ervandoor en is nog altijd voortvluchtig. Het is niet duidelijk of diegene betrokken was bij de schietpartijen.

Het vuurwapen dat was gebruikt door de jongens bleek te zijn gestolen door de 15-jarige. De 17-jarige verdachte werd gezocht voor een andere vuurwapendiefstal. Er is geen motief vastgesteld en de burgemeester van Austin zegt dat het lijkt te gaan om willekeurige acties.

Wereldwijd zijn niet eerder zoveel mensen geëxecuteerd als afgelopen jaar. In zeventien landen waren het in totaal 2707 mensen, een stijging van 78 procent ten opzichte van 2024. Dat staat in het jaarlijkse rapport van Amnesty International, dat de cijfers registreert sinds 1981.

De cijfers zijn van voor de grootschalige protesten in Iran en het daaropvolgende harde ingrijpen door het regime in januari dit jaar. Toch is ook in 2025 het overgrote deel van de geregistreerde executies uitgevoerd in opdracht van de Iraanse autoriteiten: 2159, een verdubbeling ten opzichte van het jaar ervoor.

Angst aanjagen

Volgens Amnesty is het hoge aantal vooral het gevolg van een klein aantal regeringen dat de doodstraf blijft gebruiken om angst te zaaien. Naast Iran zijn dat onder meer Noord-Korea en Saudi-Arabië.

"Deze schaamteloze minderheid van landen gebruikt de doodstraf als wapen om angst aan te jagen, afwijkende meningen de kop in te drukken en de macht te tonen die ze hebben over kansarme mensen en gemarginaliseerde gemeenschappen", zegt Agnès Callamard, secretaris-generaal van Amnesty.

De cijfers uit China zijn staatsgeheim en zijn daarom buiten beschouwing gelaten. Volgens de mensenrechtenorganisatie lopen de aantallen daar "waarschijnlijk in de duizenden, wat China de grootste beul ter wereld maakt".

In de strijd tegen drugs en druggerelateerde misdrijven zetten landen als China (onbekend aantal), Iran (998) en Saudi-Arabië (240) de doodstraf in. Bijna de helft (1257) van alle bekende executies had daarmee te maken. Algerije, Koeweit en de Malediven hebben wetten aangenomen om de doodstraf uit te breiden voor druggerelateerde misdrijven.

Tien landen voerden de laatste vijf jaar elk jaar executies uit: China, Egypte, Iran, Irak, Noord-Korea, Saudi-Arabië, Somalië, de Verenigde Staten, Vietnam en Jemen. Daarnaast werden vorig jaar in Japan, Zuid-Sudan, Taiwan en de Verenigde Arabische Emiraten executies hervat na een pauze.

In Europa en Centraal-Azië werden het afgelopen jaar geen executies of doodvonnissen geregistreerd. De VS is voor het zeventiende jaar op rij het enige land in Noord- en Zuid-Amerika waar executies plaatsvonden, waarvan bijna de helft in de staat Florida.

Twee gevechtsvliegtuigen zijn in de Amerikaanse staat Idaho in de lucht tegen elkaar gebotst. De vier bemanningsleden konden zich met de schietstoel op tijd in veiligheid brengen en kwamen met parachutes naar beneden.

Het incident vond plaats tijdens een luchtshow bij een militaire vliegbasis in Elmore County. De luchtshow is na het incident stopgezet en de vliegbasis is afgezet voor onderzoek.

Op beelden van lokale media is te zien hoe de twee EA-18G Growler-toestellen in de lucht tegen elkaar botsen en vervolgens neerstorten. Ook zijn daarna vier parachutes in de lucht te zien:

In België hebben drie artiesten laten weten te zijn mishandeld nadat ze hadden opgetreden op Brussels Pride. Ze zeggen te zijn aangevallen door een groep tieners die homofobe leuzen scandeerden. De organisatie van het evenement veroordeelt "deze daad van geweld en haat".

De slachtoffers zijn de artiesten Sherine Falasteen, Diva Beirut en Anira Orlando. Na hun optreden werden ze aangevallen door een "groep kinderen, misschien maximaal 14 jaar oud", zegt Diva Beirut in een verklaring op sociale media. Dat gebeurde volgens de artiest op enkele minuten lopen van het podium.

Volgens de verklaring bestond de groep belagers aanvankelijk uit zo'n zeven kinderen. Later waren het er volgens de dragqueen zo'n 25, omdat de aanvallers er mensen bij hadden gehaald.

'Ze begonnen me te slaan'

"Ze gooiden een fiets naar me, duwden me op de grond en begonnen me te slaan terwijl ze 'fucking gays' riepen." Diva Beirut heeft een video gedeeld van kort na de mishandeling, waarop de artiest een bebloede doek voor haar gezicht houdt.

De politie zegt tegen de lokale nieuwszender Bruzz dat er nog geen meldingen zijn binnengekomen over de mishandeling. De lhbti-contactpersoon van de politie heeft de slachtoffers uitgenodigd om maandag aangifte te komen doen.

Ruim 200.000 bezoekers

"Dit was de eerste keer in mijn leven dat ik op straat ben aangevallen omdat ik homo ben", zegt Diva Beirut, na tien jaar als dragqueen in Libanon te hebben opgetreden.

De dertigste editie van de Brussels Pride telde volgens de organisatie ruim 200.000 bezoekers. Het thema dit jaar was "Wanneer de tijden donkerder worden, schijnen wij helderder". Dit is een verwijzing naar de toename van het aantal meldingen van discriminatie tegen en de mishandeling van de lhbti-gemeenschap.

In Tsjechië hebben duizenden mensen geprotesteerd tegen geplande hervormingen van de publieke omroep. De regering van de populistische premier Babis wil de financieringsstructuur aanpassen en bezuinigingen doorvoeren. Critici vrezen dat de regering daarmee politieke controle over de publieke media probeert te krijgen.

"Media, niet te koop!" wordt er gescandeerd in de oude binnenstad van Brno, waar zo'n 3000 mensen een protestmars liepen. "Het is simpel: de regering is bang om gecontroleerd te worden, dus wil ze de media controleren", zegt een demonstrant. "Zonder publieke omroep houden we alleen kleine bladen en podcasts over. Dat is niet genoeg."

De 72-jarige Vera Schöbl is ontroerd door de hoge opkomst. "Ik had niet verwacht dat zoveel mensen, jong en oud, zouden komen." De voormalige arts groeide op in het communistische Tsjechoslowakije, dat in 1993 werd opgedeeld in twee landen. "Ik wil niet dat we teruggaan naar die tijd. Dat nooit meer."

De Tsjechische regering wil de verplichte omroepbijdrage afschaffen en de omroep voortaan, met een lager budget, uit de normale begroting financieren. Cultuurminister Klempír belooft dat het omroepbestuur ongewijzigd blijft, maar daar hebben de betogers geen vertrouwen in.

Gewiekster dan Orbán

Betogers zijn bang dat Tsjechië het 'nieuwe Hongarije' wordt, waar ex-premier Orbán de rechtsstaat de afgelopen jaren uitholde en het land op ramkoers met de Europese Unie bracht. Zij gingen niet alleen in Brno, maar ook in elf andere steden de straat op. Een eerder protest van de actiegroep 'Eén miljoen stemmen voor democratie' in de hoofdstad Praag trok eerder dit jaar naar schatting 200.000 mensen.

Ook buurland Slowakije lijkt als afschrikwekkend voorbeeld te dienen. Daar verving de regering-Fico kort na zijn aantreden de publieke omroep. Sindsdien zijn bestuurders, journalisten en presentatoren geleidelijk vervangen door regeringsgetrouwe opvolgers.

"Ze willen de media overnemen zoals Orbán deed, maar dan gewiekster", zegt Libor Bríza, een van de betogers in Brno. De maatregelen lijken onschuldig en puur om de financiële structuur te gaan, maar kunnen verstrekkende consequenties hebben, vreest hij. "Daarom gaan we nu de straat op, voordat het te laat is."

Een groot verschil met Hongarije is dat Babis regeert met een coalitie van drie onderling concurrerende partijen en zonder meerderheid in de senaat. Ook krijgt hij weerstand van de president, die tot de oppositie behoort, en de in ruime meerderheid pro-Europese bevolking.

Protestbereidheid

Het belang van democratie, rechtsstaat en vrije pers wordt in Tsjechië breed gedeeld. Met het communistische verleden en de Praagse Lente (1968) in het geheugen zijn veel Tsjechen bereid de straat op te gaan tegen antidemocratische stappen. In de eerste regeertermijn van Babis (2017-2021) gingen meermaals honderdduizenden de straat op tegen corruptie en autoritair leiderschap.

De persvrijheid in het Midden-Europese land behoort op dit moment tot een van de ruimste ter wereld. Op de jaarlijkse ranking van Reporters Without Borders staat Tsjechië op 11, boven landen als Duitsland en België. Het land huisvest ook het roemrijke Radio Free Europe.

Babis fulmineert al jaren tegen vermeende partijdigheid van de Tsjechische omroep. Onderzoeksjournalisten onthulden onder meer belangenverstrengeling van zijn bedrijvenimperium Agrofert en misbruik van EU-subsidies, waarna strafrechtelijke vervolging tegen Babis werd ingesteld. De regeringscoalitie heeft vervolging onlangs onmogelijk gemaakt.

Onrealistische eisen

De Tsjechische regering spreekt bij de hervorming van de publieke omroep vooral over de noodzaak om te besparen. De kritiek van Babis richt zich nu minder op de inhoud en meer op het vermeende financiële wanbeheer. De hervorming moet 1,4 miljard kronen (ruim 57 miljoen euro) opleveren.

Volgens de omroepbesturen bevat de nieuwe mediawet bewust een aantal juridische vaagheden, die inhoudelijke ingrepen in de toekomst mogelijk maken. Ook worden onrealistische eisen gesteld, zoals de verplichting om radio-uitzendingen toegankelijk te maken voor doven en slechthorenden.

De protestmars in Brno trok onder meer langs het gebouw van de radio. "Bedankt!" riepen de demonstranten naar de omroepmedewerkers die uit het raam hingen. "Jullie bedankt!" werd er teruggeroepen naar de betogers.

Demonstrant en filmmaker David Schöbl hoopt dat de democratie sterk genoeg is om de autoritaire beweging af te remmen. "Ons systeem is nog goed, maar de regering zoekt allerlei manieren om haar plannen erdoor te krijgen." Hij zal daarom blijven protesteren. "Totdat het niet meer kan. Dan ben ik weg hier."

Bij een aanval van een kudde koeien in een weide in Oostenrijk is vanmiddag een 67-jarige vrouw overleden. Haar 65-jarige echtgenoot is zwaargewond per traumahelikopter overgebracht naar een ziekenhuis.

De vrouw raakte bij de aanval in Oberlienz in Oost-Tirol dermate zwaargewond dat ze ter plekke overleed. De koeienaanval vond plaats in een weidegebied waar volgens de politie van Tirol tientallen koeien van verschillende lokale boeren graasden.

Het echtpaar had geen hond bij zich. Soms vallen koeien honden aan, vooral als ze hun kalveren willen beschermen. Waarom de kudde het echtpaar aanviel, is onbekend. De politie doet onderzoek naar het ongeluk.

Tweede incident

Vorig jaar vond een soortgelijk incident plaats in Oostenrijk, toen een 85-jarige man overleed in Ramsau am Dachstein na een aanval van een kudde koeien.

De autoriteiten en boeren adviseren wandelaars voorzichtig te zijn in de buurt van koeien. Het advies is om afstand te houden, honden aangelijnd te houden, op gemarkeerde wandelpaden te blijven en naderend vee nooit de rug toe te keren.

Na twintig jaar valt het doek voor Romagne 14-18, de omvangrijke privécollectie van de Nederlandse Fransman Jean-Paul de Vries. Door strengere handhaving van de Franse erfgoedwet is een groot deel van zijn collectie met restanten uit de Eerste Wereldoorlog in beslag genomen. Na de zomer sluit het museum in het noorden van Frankrijk definitief zijn deuren.

Karkassen van geweren, verweerde helmen, stukken hout uit de loopgraven: Frankrijk trekt veel liefhebbers die speuren naar resten van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Maar waar dit jarenlang oogluikend werd toegestaan, treedt de Franse staat steeds harder op; oorlogsresten vallen onder de nationale erfgoedwet en mogen daarom niet zomaar worden meegenomen.

Spullen in beslag genomen

De Vries is een van de eersten die met de hardere handhaving van de wet wordt geconfronteerd. Zijn collectie, die hij verzamelde rondom het dorpje Romagne-sous-Montfaucon, trok jaarlijks tienduizenden bezoekers: van groepen scholieren tot overheidsfunctionarissen. De populaire reisgids Lonely Planet nam het op in een boekje met best bewaarde geheimen in Europa.

"Mijn hele leven ben ik altijd trouw gebleven aan het principe dat deze collectie uit 5 kilometer rondom dit huis moest komen", vertelt de Vries tijdens een rondleiding door zijn omgebouwde boerenschuur. "In het begin was dat puur een kwestie van logica, want je rugzak was zo zwaar en zo vol na 2 kilometer dat je wel naar huis moest. Maar uiteindelijk is het mijn handelsmerk geworden. Zo laat ik zien wat een oorlog doet met een dorpje zoals Romagne."

Een massale inbeslagname door de Franse douane maakt binnenkort een definitief einde aan zijn museum. Na een huiszoeking vorig jaar zomer nam de douane in oktober 25.000 objecten in beslag. "Met veertig man sterk hebben ze het museum ontleed", zegt de Vries. "Iemand van de douane zei: 'Je hebt gewoon de pech dat jij de grootste en mooiste collectie met bodemvondsten hebt. Je hebt het bal geopend'."

Rood-witte linten

Met de spullen die zijn achtergelaten bouwde de Vries samen met vrijwilligers het museum weer op. "We willen het nog een waardig afscheid geven." Tussen de memorabilia van vergeelde krantenknipsels tot roestig kookgerei hangen stickers van de douane. Achter rood-witte linten staan kartonnen dozen opgestapeld. "Dat hebben we bewust gedaan", zegt de Vries. "Dit is nu deel van ons verhaal."

Al sinds de 19de eeuw kent Frankrijk voorlopers van wat nu de Code du Patrimoine heet: een reeks wetten om het nationale erfgoed te beschermen. Op basis van deze wetten wordt illegale handel bestreden, de bescherming van historische monumenten geregeld en bepaald hoe met archeologische vondsten wordt omgegaan.

Die bepalingen werden in 2016 verder aangescherpt, zegt jurist Marie Cornu, directeur onderzoek bij het Centre national de la recherche scientifique (CNRS) en gespecialiseerd in cultureel erfgoedrecht. "Toen is bepaald dat alles wat uit de bodem komt in handen van de staat moet zijn, wanneer het archeologische waarde heeft. Dat geldt voor zowel gebouwen als losse voorwerpen. Het idee is dat de staat de natuurlijke eigenaar is."

Nooit aangegeven

Rondom de Noord-Franse plaats Verdun, waar een van de bloedigste veldslagen van de oorlog plaatsvond, hangen sinds kort affiches die bezoekers daar op wijzen. "Laten we samen ons erfgoed beschermen", staat er boven de waarschuwing dat het oprapen van of graven naar oorlogsresten wordt beschouwd als archeologisch onderzoek, wat zonder toestemming strafbaar is.

"De vraag speelde: vanaf wanneer is iets archeologisch?", zegt Cornu. "Hoe oud moet een object zijn om daaronder te vallen? De rechter heeft in zaken over vondsten uit de Eerste Wereldoorlog geoordeeld dat archeologie niet alleen over heel oude objecten gaat. Ook recente vondsten kunnen als archeologisch erfgoed worden beschouwd."

Soms is lastig te bepalen in hoeverre die wet moet worden doorgevoerd, zeker als er tegenstrijdige belangen spelen. "In het erfgoedrecht is er altijd een moeilijke afweging tussen het algemeen belang en privé- en commerciële belangen", zegt Cornu. "Die komen niet altijd overeen met de bescherming van erfgoed. Daarom is er een systeem van vergunningen."

De Vries heeft zijn collectie nooit officieel aangegeven, vertelt hij. "Ik heb samengewerkt met douaniers, politieagenten. Iedereen komt hier al jaren over de vloer. Nooit heeft iemand er wat van gezegd. We weten niet wat de reden van is waarom ik in één keer de hele verzameling kwijt ben."

Momenteel loopt een onderzoek naar de herkomst van de in beslag genomen spullen van de Vries. Mogelijk zal dit leiden tot een rechtszaak.

Lokale festivals en dorpsfeesten hebben moeite om overeind te blijven. Dat komt door het toenemende aantal regels, stijgende kosten en veel papierwerk, zeggen vrijwilligers die de evenementen organiseren.

Dat zien ze ook in het Brabantse Aarle-Rixtel, waar dit jaar de 49ste editie van het dorpsfeest plaatsvindt. Het vierdaagse evenement ging donderdag van start met een grote jaarmarkt die zo'n 8000 bezoekers trok. Daarna volgde een bomvol weekendprogramma met onder meer een quizavond, een talentenshow, een feestavond met livemuziek en een zeskamp met prijsuitreiking.

Achter die gezellige dagen zit maandenlange voorbereiding. "We organiseren dit dorpsfeest dit jaar met zeven vaste vrijwilligers, er zijn vijf commissies en tijdens het feest helpen gelukkig nog ongeveer veertig mensen mee," vertelt organisator Marlijn Michels. "Maar er komt tegenwoordig steeds meer kijken bij het organiseren van zo'n evenement."

Het dorpsfeest draait al jarenlang volledig op vrijwilligers, terwijl de eisen vanuit gemeenten en veiligheidsinstanties blijven toenemen. "Er zijn steeds meer regels rondom vergunningen, EHBO, verkeersmaatregelen en veiligheid", zegt Michels. "Dat maakt het organiseren niet onmogelijk, maar wel een stuk intensiever."

Samenwerking met de gemeente

De organisatie heeft goed contact met de gemeente, zegt ze. Maar zij lopen ook tegen bepaalde zaken aan. "Bij zo'n jaarmarkt moeten wij als organisatie zelf de bewegwijzering regelen. Dat is best een kostenpost. Dan krijg je weleens discussie over voor wie die rekening is."

Daarnaast merkt Michels dat er vanuit de gemeente en veiligheidsregio steeds meer vragen komen. Bij vergunningaanvragen moet onder meer worden aangegeven hoeveel bezoekers worden verwacht, hoe wordt omgegaan met versterkte muziek, alcoholregels en verkeersmaatregelen. Ook moeten plattegronden worden aangeleverd en moet duidelijk zijn wat er gebeurt bij bepaalde weersomstandigheden.

Ook zijn de regels rondom EHBO uitgebreider geworden. "We moeten van tevoren aangeven hoeveel EHBO'ers aanwezig zijn en bijhouden hoeveel schrammetjes of kleine ongelukken er zijn." Tegelijkertijd begrijpt Michels die aanpak. "Als we dat één of twee jaar doen, dan weet de veiligheidsregio ook hoeveel ambulances beschikbaar moeten zijn."

Volgens Michels wordt de organisatie hierdoor wel steeds professioneler. "Als je het al een paar jaar doet, dan heb je veel papierwerk op een gegeven moment al klaarliggen."

Stekker eruit

De gemeente Laarbeek, waar Aarle-Rixtel onder valt, herkent dat organisatoren van evenementen steeds meer te maken krijgen met wet- en regelgeving en de bijbehorende verplichtingen. "Veiligheid en openbare orde staan daarbij altijd voorop. Tegelijkertijd vinden wij het belangrijk om hierin samen op te trekken met organisatoren", zegt de gemeente.

Het lokale festival Hûnewipperrock in Rinsumageast in Friesland trok voor dit jaar de stekker er juist uit. Vorig jaar kwamen er nog zo'n 2000 bezoekers, maar door een gedwongen verhuizing vanwege nieuwbouwplannen lukte het niet om een nieuwe locatie te vinden.

Volgens organisator Ruerd de Haas spelen regels daarbij ook een rol. "Vanuit de gemeente komen er steeds meer aanvullende eisen. Er moeten meer beveiligers op het terrein staan, terwijl er niet meer bezoekers komen. En vorig jaar moesten onze vrijwilligers een online cursus tot verkeersregelaar volgen, terwijl we nooit problemen hebben gehad."

Ook andere festivals stoppen of schalen af. De organisatie van muziekfestivals Pitfest en Roots, Ribs & Brews in Emmen stopt volgend jaar. Festival Beilen organiseert dit jaar nog maar één festival in plaats van twee, omdat de voorbereiding te zwaar wordt voor vrijwilligers, zo meldde RTV Drenthe.

Minder bureaucratie

De Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (LVKK) zet zich in voor de leefbaarheid van dorpen en kleine kernen en herkent dit beeld. "Regels zijn natuurlijk nodig, je wilt niet dat er vervelende dingen gebeuren op je terrein", zegt voorzitter Hanneke Willemstein. "Het is begrijpelijk dat gemeenten daarin ook zoekende zijn. Maar van tevoren moet er zoveel worden afgekaderd. Dat komt wel aan op vrijwilligers die dit veelal doen naast een drukke baan."

De vereniging pleit voor minder bureaucratie bij kleine evenementen, een vaste gemeentelijke evenementencoördinator die meedenkt en overkoepelende en meerjarige vergunningen. Ook is er onlangs een meldpunt ingericht waar organisatoren knelpunten kunnen delen.

Dorpsfeesten zijn van enorm belang, vindt Willemstein. "Veel jongeren zijn in dorpen vaak al aangewezen op openbaar vervoer om te kunnen uitgaan in de stad. Dit soort feesten zijn vaak het enige dat er nog is in een dorpskern."

Klimaatverandering moet in Europa worden behandeld als internationale noodsituatie voor de volksgezondheid. Dat stelt een speciale commissie die is opgezet door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

De commissie beschrijft klimaatverandering als "een catastrofale bedreiging voor de volksgezondheid, veiligheid en sociale stabiliteit" die vraagt om deze hoogste noodstatus die de WHO kent.

Landen worden opgeroepen te werken aan tal van maatregelen, waaronder het vrijmaken van geld, het verzorgen van voorlichting over de gezondheidsrisico's van klimaatverandering en het opzetten van waarschuwingssystemen.

Verder moeten klimaatbestendigheid en duurzaamheid worden opgenomen in de opleiding van zorgprofessionals, adviseert de commissie, ook om de CO2-uitstoot van de zorg (in Nederland zo'n 7 procent van de totale uitstoot) te verminderen.

Daarnaast adviseert de commissie klimaatverandering ook op de agenda te zetten bij organen die zich bezighouden met veiligheid. Daarbij zou het als veiligheidsdreiging moeten worden gezien. Alle ministeries die te maken hebben met kwesties die aan het klimaat raken, zouden daarbij betrokken moeten worden, schrijft de commissie.

Vroegtijdige sterfte

"De impact van klimaatverandering is heel groot", zegt Ernst Kuipers, de oud-minister van Volksgezondheid die deel uitmaakte van de commissie die vandaag bij de WHO in Genève haar bevindingen presenteerde. "Zo groot dat er eigenlijk geen ontsnappen aan is. Dit gaat verder dan een hittegolf bij ons, in juli. Dit raakt iedereen en heeft grote gevolgen voor onze gezondheid."

Zo beschrijft de commissie studies over vroegtijdige sterfte door klimaatverandering. "Dat zit bijvoorbeeld in vroeggeboortes, hartinfarcten en het risico op vormen van kanker, bijvoorbeeld longkanker door de hele fijne deeltjes die vrijkomen bij bosbranden en bij ons neerdalen", zegt Kuipers. "Het raakt niet alleen kwetsbare groepen. Ook gezonde mensen worden hiermee geconfronteerd."

Verder wijst hij erop dat extreme weerseffecten invloed hebben op migratie. "En dus ook de verspreiding van infectieziekten en antimicrobiële resistentie. Daar merken we allemaal wat van."

Het rapport haalt onder meer een studie aan die concludeerde dat er in 2024 zo'n 63.000 overlijdens zijn vastgesteld als gevolg van hitte in Europa. Een ander eerder onderzoek zag een verband tussen klimaatverandering en een groot deel van de hittedoden in de zomer van 2025. Ook wijst het rapport op onderzoeken naar de impact op voedselzekerheid in Europa, en het risico op verspreiding van infectieziekten door muggen.

Corona

Kuipers, die na de coronacrisis minister werd in het kabinet-Rutte IV, vergelijkt de te nemen stappen met de "pandemische paraatheid" waar hij destijds geld voor vrijmaakte. "Dat kun je nu misschien beter vertalen als crisisparaatheid. Je hebt monitoringssystemen nodig en vroege alerts. En je moet systemen hebben waarmee je regionaal en nationaal kunt opschalen in de zorg als dat nodig is."

Nu optreden leidt volgens de commissie tot voordelen op de korte en lange termijn, waaronder schonere lucht, gezonder eten, veiligere infrastructuur en lagere kosten voor gezondheidszorg. "We moeten onze middelen verplaatsen naar preventie, een schone leefomgeving en weerbare systemen", schrijft de commissie.

Noodsituatie

In Nederland wordt de boodschap van Kuipers en zijn collega's in ieder geval onderschreven door de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). Dat adviesorgaan waarschuwde vorig jaar ook al voor de gezondheidsrisico's van klimaatverandering. "De urgentie die uit dit rapport spreekt, sluit naadloos aan bij onze eigen bevindingen", reageert RVS-voorzitter Jet Bussemaker.

De onafhankelijke commissie waar Kuipers onderdeel van uitmaakte werd ruim een jaar geleden in het leven geroepen door de Europese tak van de WHO. Sindsdien spraken hij en zijn collega's met wetenschappers, politici, zorgprofessionals en het maatschappelijk middenveld in een aantal openbare hoorzittingen. Daaruit is dit advies voortgevloeid. Landen en de WHO kunnen de oproepen van de commissie naast zich neerleggen.

Oude wijsheden doen het soms best goed en nu dus ook deze. Het weer gaat namelijk echt wel opknappen, maar ga er niet meteen van uit dat dit morgen al het geval is. Dit is helaas wel een reflex die je vaak ziet en dat levert dan weer teleurstellingen op.

Om met het zuur te beginnen: tot en met woensdag is het uitermate wisselvallig. Van tijd tot tijd schijnt even de zon, maar er trekken geregeld ook regengebieden over het land.

Het is vooral nat later op de zondag en ook maandag. Op dinsdag en woensdag valt de meeste regen in de tweede helft van de dag.

Op veel plekken was het vandaag grijs en bewolkt:

Vooral in de ochtend is er nog wel wat zon. De maxima zien we langzaam iets oplopen, van een graad of 15 op maandag en dinsdag naar zo'n 18 graden op woensdag.

Oplopende temperatuur

Maar dan komt het zoet. Vanaf donderdag is de kans op neerslag klein, of het blijft zelfs helemaal droog. Er is flink wat zon en de temperatuur loopt steeds verder op.

Donderdag wordt het op veel plaatsen al 20 graden, in het pinksterweekeinde is een lokale 25 graden wel mogelijk.

De schrik zit er nog goed in bij de wadlopers die vanochtend vast kwamen te zitten bij Ameland. 32 mensen, onder wie vier gidsen, kwamen in de problemen. "We moesten dicht bij elkaar staan om elkaar warm te houden."

Rond 06.45 uur ging het mis. Een groep wadlopers werd overrompeld door het hoge water, begon onderkoelingsverschijnselen te vertonen en moest door reddingsorganisatie KNRM worden gered met een boot en een helikopter.

Nachttocht

De groep was bijna klaar met een speciale nachttocht, waarbij wadlopers van Holwert naar Ameland lopen. Die tocht wordt één keer per jaar georganiseerd.

Martijn Rijke deed mee aan de nachttocht, die rond 02.30 uur begon. De eerste paar uur ging het best voorspoedig. "Maar op ongeveer 90 procent, met het eindpunt in zicht, liepen we vast. De gidsen zochten naar een doorgang, maar die was er niet meer. Toen zijn de hulpdiensten gebeld."

Vooral de kou was toen vervelend. "Sommige deelnemers hadden ook een korte broek aan. We zijn toen dicht bij elkaar gaan staan, om elkaar warm te houden."

Martijn Rijke over de tocht en de reddingsactie:

Omrop Fryslân sprak met Nynke Heeg, die samen met haar vriendin meeliep. "Het was eigenlijk een heel mooie tocht, de zon kwam op. Toen was alles nog rustig en vredig." Ze beschrijft dat het best even spannend werd, toen ze vast kwamen te zitten. "De een na de ander werd stiller en kouder. Een paar raakten in paniek, maar we konden elkaar wel rustig houden."

Na de reddingsoperatie werden de lopers naar het boothuis van de KNRM op Ameland gebracht, waar ze konden douchen, warme kleding kregen en op temperatuur konden komen. "Mijn voeten waren ijsklontjes", zegt Heeg.

Opgesloten door het water

Ook voor Willard Molenaar van de KNRM was het een bijzondere werkdag; hij moest een aantal wadlopers redden met de boot. Hij denkt dat de lopers zich hebben verkeken op een geul, die dieper was dan ze hadden verwacht. "Normaal sta je daar tot je knieën in het water, maar dat was nu veel hoger. Daarna zijn ze eigenlijk opgesloten door het opkomende water."

Molenaar zegt dat de meeste mensen bij aankomst in het boothuis onderkoelingsverschijnselen vertoonden. "Je bent helemaal nat, je staat stil op de wind. En dan raak je snel onderkoeld."

Na de hectische dag weet wadloper Heeg niet of ze snel weer het wad opgaat. "Ik denk dat ik hier nog wel even van zal dromen."

Natuur de baas

De organisatie van de nachtwandeling zegt dat uit een eigen evaluatie is gebleken dat er geen fouten zijn gemaakt. "We hebben ons goed aan het protocol gehouden", zegt hoofdgids Rense van Slooten. "Dit had iedereen kunnen overkomen. De natuur is daar de baas."

Hij hield vanuit huis de hele nacht de omstandigheden op zijn laptop in de gaten en zou eventuele uitvallers ophalen. Toen de groep in de problemen kwam, sloeg hij meteen alarm.

Van Slooten is blij dat het goed is afgelopen en heeft bewondering voor de groep. "Ze hebben zich kranig gehouden en goed voor elkaar gezorgd."