NOS Nieuws - Algemeen

Een sterke stijging in winkeldiefstal maakt dat steeds meer Britse supermarkten en winkels beveiligingscamera's met AI-technologie en gezichtsherkenning installeren.

"Als we dat niet doen, gaan we failliet", zegt Nathan Walmsley, de manager van supermarktketen Filco in Wales. "Zo extreem is het", vertelt hij. "Er wordt hier elke dag gestolen. Als we niet flink investeren in beveiliging, verliezen we simpelweg te veel geld aan diefstal om het hoofd boven water te houden."

En hij is niet de enige. Door het hele land worden ondernemers geraakt door de toename van winkeldiefstal. Volgens de officiële cijfers gaat het om een half miljoen diefstalincidenten per jaar, maar de sector zelf schat het werkelijke aantal incidenten op twintig miljoen.

Dief gaat vaak vrijuit

Door een gebrek aan politiecapaciteit gaat de dief veelal vrijuit. "Zwaardere criminaliteit krijgt voorrang op winkeldieven", zegt Walmsley. "En dus moeten we het zelf oplossen."

De supermarktketen in Wales heeft in alle filialen camera's geïnstalleerd die met AI-software 'verdachte' handelingen kunnen herkennen. Als iemand iets wegstopt in een broekzak, onder een shirt of in een tas, dan herkent het systeem de handeling en krijgt het personeel binnen seconden een melding op telefoon of tablet.

Werkt het? In de video testen we het:

Het werkt goed, zegt Walmsley. "Dan stappen we op de dief af, laten we zien dat we het stelen gefilmd hebben en vragen we om het gestolen product terug te leggen of ervoor te betalen." Volgens de manager wordt nu zeker de helft minder gestolen en voelt het personeel zich veiliger.

Daarnaast heeft de supermarkt ook geïnvesteerd in gezichtsherkenning. De technologie scant gezichten in de supermarkt en zoekt vervolgens naar overeenkomsten in een database.

Als er mensen in de winkelketen binnenlopen die eerder hebben gestolen, dan krijgt het personeel een melding binnen en kunnen zij deze persoon de toegang weigeren. De beelden van de gezichtsherkenning plus de opgenomen incidenten worden vanuit de supermarkt naar de politie gestuurd.

Privacy

In Nederland mogen winkels geen gezichtsherkenning inzetten voor beveiligingsdoeleinden. Dat verschil komt doordat de Britse privacywet het 'gerechtvaardigd belang', bijvoorbeeld het voorkomen van diefstal, als wettelijke grondslag accepteert. In de EU is dat niet zo.

Maar de inzet van gezichtsherkenning in Britse winkels roept wel discussie over privacy op. Burgerrechtenorganisaties waarschuwen dat gewone klanten in supermarkten op 'zwarte lijsten' kunnen belanden, zonder dat daar de politie of de rechterlijke macht aan te pas komt.

Fouten

En het blijkt dat de technologie ook fouten kan maken. Er zijn inmiddels meerdere gevallen bekend van mensen die verkeerd zijn geïdentificeerd en onterecht uit een winkel werden gezet. Zo moest Sainsbury's, een grote Britse supermarktketen die sinds kort ook gezichtsherkenning gebruikt, onlangs excuses aanbieden. Daar was een nietsvermoedende klant door de beveiliging naar buiten gewerkt.

Critici wijzen er bovendien op dat gezichtsherkenningssystemen niet evenredig op verschillende huidskleuren zijn getraind, waardoor er voor bepaalde huidskleuren een grotere foutmarge zou kunnen zijn.

Maar ondanks dit soort fouten en privacyvraagstukken is het volgens David Spencer, voormalig rechercheur en tegenwoordig adviseur bij de vooraanstaande Britse denktank Policy Exchange, absoluut noodzakelijk om dit soort technologie in te zetten tegen winkeldiefstal in het Verenigd Koningrijk.

"Momenteel verliezen winkeliers en retailers jaarlijks 4,5 miljard euro aan diefstal. Dat heeft een enorme economische impact", zegt hij.

Weinig prioriteit

Volgens Spencer is er een klimaat van 'straffeloosheid' ontstaan, omdat daders te vaak vrijuitgaan. Dat komt volgens hem door een wet uit 2014, die feitelijk diefstal onder de 200 Britse pond minder prioriteit gaf, door het gebrek aan politiecapaciteit en de achterstanden bij de rechtbanken.

Daardoor zijn er ook georganiseerde diefstalbendes ontstaan in het VK, die goederen stelen om ze vervolgens door te verkopen. De technologie die winkeleigenaren nu installeren, kan volgens Spencer een groot verschil maken bij het opsporen van deze criminele groepen.

"Eigenlijk helpen winkeleigenaren de politie zo bij het in kaart brengen en ontmantelen van dit soort criminele netwerken." En voegt hij toe: "Uiteindelijk is het niet de technologie die beslist of iemand wordt gearresteerd, daar moet eerst een politieagent naar kijken en vervolgens, waar nodig, een rechter over oordelen."

Zes journalisten van het Egyptische onderzoeksplatform Matsaddash zijn deze week gearresteerd door de lokale autoriteiten. Daarmee zit de voltallige redactie van het platform vast. Het is niet bekend waarom de journalisten zijn aangehouden en waar zij momenteel vastzitten.

De arrestaties begonnen maandagavond met invallen in de woningen van twee journalisten. Binnen 24 uur werden ook de andere vier journalisten aangehouden.

Volgens de mensenrechtenorganisatie Egyptian Initiative for Personal Rights (EIPR), die de zes journalisten juridisch bijstaat, vonden sommige invallen plaats door agenten in burgerkleding. Tijdens de huiszoekingen werden mobiele telefoons en laptops van de journalisten in beslag genomen.

De nieuwssite Mada Masr schrijft dat de journalisten tijdens hun arrestaties werden mishandeld.

De beeltenis van een van de redacteuren is op verzoek van zijn familie onherkenbaar gemaakt, meldt platform Matsaddash.

De agenten zouden ook hebben geweigerd om de arrestatie- en huiszoekingsbevelen te tonen. EIPR roept op tot onafhankelijk onderzoek en wil weten waar de journalisten vastzitten. Ook de Egyptische journalistenbond spreekt zich uit over de arrestaties. De bond roept onder meer op tot onmiddellijke vrijlating.

26 journalisten

Matsaddash, Arabisch voor "geloof het niet", is een onderzoeksplatform dat in 2018 werd opgericht. Het onderzoekt en weerlegt volgens eigen zeggen misleidende en onjuiste informatie in Egypte en andere Arabische landen.

Het is niet de eerste keer dat een journalist van Matsaddash wordt gearresteerd. In 2023 werd een redacteur ook bij een inval in zijn woning opgepakt. Hij werd destijds 48 uur vastgehouden op een locatie van de Egyptische veiligheidsdiensten.

Volgens EIPR brengt de arrestatie van de zes journalisten het aantal Egyptische journalisten dat vanwege hun werk wordt vastgehouden op 26. Veel van hen zouden al langer in voorlopige hechtenis zitten dan de wettelijke termijn toestaat.

Correspondent Joost Scheffers vanuit Egypte:

"Het onderzoeksplatform Matsaddash is een van de laatst overgebleven onafhankelijke media in Egypte. Het is bekend in Egypte en de regio en geldt als betrouwbaar. Ze hebben 1,3 miljoen volgers en publiceren factchecks en onderzoeksjournalistiek.

Zo controleren ze uitspraken van functionarissen, maar ook gevoelige zaken over omkopen of fraude. Een van hun bekendste publicaties was de doorzoeking van een privévliegtuig dat vanuit Caïro naar Zambia vloog. Aan boord vonden opsporingsdiensten 5,7 miljoen dollar aan contant geld, ruim 127 kilo goud (dat na onderzoek nep bleek te zijn), vijf pistolen en een grote hoeveelheid munitie.

Matsaddash publiceerde toen meerdere berichten over de Egyptenaren die waren gearresteerd. De identiteiten werden geverifieerd van opgepakte goudhandelaren, defensieaannemers en zowel voormalige als huidige Egyptische veiligheidsfunctionarissen.

Dat laatste lag hier uiterst gevoelig, en de veiligheidsdiensten arresteerden toen, in augustus 2023, ook al een journalist van Matsaddash, Karim Asaad. Ook hij werd thuis opgezocht, waarbij leden van de veiligheidsdienst via de laptop van Asaad toegang kregen tot de Facebookpagina van Matsaddash. Twee berichten over de identiteit van de opgepakte Egyptenaren die een link hebben met het leger en politie, werden verwijderd.

Op de World Press Freedom Index staat Egypte op plek 169 van de 180 landen. En volgens de journalistieke waakhond Committee to Protect Journalists (CPJ) is Egypte een van de landen met de meeste journalisten in de gevangenis ter wereld."

Slim, creatief en eigenzinnig: zo stond de vandaag overleden schrijfster en cabaretière Paulien Cornelisse (50) te boek. Cornelisse wist op aanstekelijke wijze anderen aan het denken te zetten over taal en gebeurtenissen uit het dagelijks leven. Die eigen, onderzoekende kijk op het leven deelde ze met het grote publiek via onder andere haar columns van 150 woorden in de Volkskrant, haar boeken over taal en haar cabaretvoorstellingen.

Deze weken is Cornelisse nog te zien als jurylid in het tv-programma De Slimste Mens. Ook daar nam ze de kijkers met humor mee in haar bespiegelingen. In de eerste aflevering, die deze zomer werd opgenomen, zei ze over haar ziekte dat ze zich het ene moment beter voelde dan het andere. "Het wisselt een beetje per dag, maar het overheersende gevoel nu is toch wel onwijze blijdschap dat ik hier mag zijn."

Cornelisse kreeg in 2024 de diagnose kanker en werd sindsdien behandeld. Ook dit jaar onderging ze chemotherapie. Ze stierf vandaag in het bijzijn van haar geliefden in het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis in Amsterdam.

'Originele geest'

Paulien Cornelisse werd op 24 februari 1976 geboren in Amsterdam en groeide daar ook op. Tussen 1988 en 1994 zat ze op Barlaeus Gymnasium, waarna ze een jaar ging studeren in de VS, in de buurt van Boston. Bij terugkomst besloot ze psychologie te gaan studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Ook studeerde ze eind jaren 90 in Hiroshima, Japan.

Haar carrière begon ze in de cabaretwereld. Begin jaren 00 speelde ze bij Comedytrain en in 2008 ging haar eerste cabaretprogramma Dagbraken in première. Daarvoor werd ze onderscheiden met de Neerlands Hoop-cabaretprijs.

De jury zei over Cornelisse dat er een "gewoon mens" op het podium stond. "Maar zij is tegendraads en vernieuwend en heeft een verrassend originele geest, waaruit eigenzinnige humor rond taal en bizarre vondsten ontspruiten."

Taal als onderzoeksobject

Bij het grote publiek werd Cornelisse bekend in 2009, dankzij haar boek Taal is zeg maar echt mijn ding. Hierin besprak ze allerhande taalverschijnselen, zoals de populariteit van het woord "ding" of de effecten van hoofdlettergebruik.

Mensen zeggen vaak iets anders dan ze bedoelen, schreef Cornelisse in het voorwoord. Dat is niet erg, maar maakt taal wel een interessant onderzoeksobject, beargumenteerde ze.

"Waarom gaan van de ene zin je nekharen rechtovereind staan en wil je door de andere zin het liefst meteen naakt op de tafel gaan dansen? En waarom zijn die zinnen niet voor iedereen hetzelfde?"

Een paar jaar later verscheen En dan nog iets, waarin ook centraal stond hoe mensen praten. Van beide boeken werden honderdduizenden exemplaren verkocht.

In De Slimste Mens legde Cornelisse vorige week als jurylid nog uit waar haar voorliefde voor taal vandaan komt. "Als je van taal houdt, hoef je je nooit te vervelen", zei ze. "Je bent ergens, je hoort mensen praten, en dan kun je gaan denken: 'Waarom zegt diegene dat zo? Wat leuk', of: 'Wat raar, maar wat bedoelt diegene echt?'" Taal bestuderen was voor haar "een soort manier van leven" geworden.

Niet alleen taal was een grote liefde van Cornelisse. Ook Japan wist haar altijd te boeien. Al sinds haar vijfde was ze door het land gefascineerd en haar interesse groeide verder tijdens haar studie in Hiroshima.

Voor de VPRO presenteerde ze in 2018 de vierdelige documentaireserie Tokidoki, vernoemd naar haar lievelingswoord uit het Japans (betekenis: soms). In de serie onderzocht ze de Japanse samenleving en cultuur aan de hand van specifieke Japanse woorden.

Cornelisse wilde laten zien dat het land niet zo vreemd is als veel Nederlanders denken, zei ze destijds in dagblad Trouw. "Als het over Japan gaat, wordt er meestal gesproken in termen als 'altijd' of 'nooit'", legde ze uit. "Maar het land is meer dan die clichés." In 2020 kwam er een tweede seizoen van Tokidoki.

Op apegapen

De eeuwige verwondering kwam zelfs terug als het ging over de ziekte die Cornelisse trof. In haar laatste column voor de Volkskrant, vorige week, verbaasde ze zich over het woord "apegapen".

"Ik krijg een infuus en lig daarna een tijdje op apegapen. Dan heb je verder in weinig dingen zin, behalve nadenken over het woord 'apegapen'. Gapen apen veel? Ik stel mij een gapende aap voor; ik denk dat apen niet per se veel, maar wel altijd vol overgave gapen."

De gemeente Tiel krijgt voor het eerst sinds juni weer wethouders. Door een politieke rel is waarnemend burgemeester José van Egmond op dit moment de enige in het college. De gemeenteraad stemt vanavond over de voordracht van twee kandidaten als tijdelijk wethouder.

Dat de Gelderse gemeente twee tijdelijke wethouders krijgt, is het resultaat van een gesprek tussen de fractievoorzitters van alle partijen en commissaris van de Koning Wigboldus.

Eind augustus nodigde Wigboldus de partijleiders uit op het provinciehuis. Het werd duidelijk dat Tiel minimaal twee tijdelijke wethouders moest krijgen om de gemeente te besturen. Dat moet de partijen tijd geven om een coalitie te vormen.

Vertrouwelijk verslag

Het college bestaat nu dus alleen uit waarnemend burgemeester Van Egmond. Alle vijf de wethouders stapten afgelopen juni op.

Aanleiding was een publicatie in NRC over het plotselinge vertrek van oud-burgemeester Frank van der Meijden. Hij vertrok in maart 2025, een jaar na zijn aantreden. Details rond de reden voor zijn vertrek waren lang onbekend.

NRC meldde op basis van een vertrouwelijk verslag aan de provincie Gelderland dat Van der Meijden had gezegd dat wethouders betrokken waren bij "zaken uit het straf- en bestuursrecht".

Na de publicatie stapten twee wethouders van GroenLinks-PvdA op. Ze zeiden dat ze een onderzoek wilden naar de aantijgingen, maar dat de andere leden van het college daar niet aan meewerkten. Ook de drie andere wethouders, van de VVD en de lokale Partij voor de Burgers, vertrokken.

Externe adviseur

Ondertussen heeft Tiel als een van de weinige gemeenten nog geen coalitie na de verkiezingen van maart. Meerdere pogingen tot het vormen van een nieuw college mislukten, schrijft Omroep Gelderland.

Tiel krijgt een externe adviseur die de vastgelopen onderhandelingen moet zien vlot te trekken.

De Amerikaanse president Trump wil geen extra regels voor kunstmatige intelligentie. Dat zei hij gisteren na een ontmoeting in het Witte Huis met topmensen van de belangrijkste Amerikaanse AI-bedrijven. In plaats daarvan wil hij dat de bedrijven zichzelf in de gaten gaan houden.

Dat terwijl onder meer AI-bedrijven Anthropic en OpenAI afgelopen tijd juist wel hadden opgeroepen tot nieuwe regels. De gevaren van AI zouden anders te groot zijn, volgens de twee bedrijven achter chatbots Claude en ChatGPT. Socialemediagigant Meta en chipmaker Nvidia zijn juist tegen meer regels.

Eigen toezicht

In een document - dat is ondertekend door Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI en Nvidia - wordt beschreven hoe de bedrijven dus vooral zelf hun toezicht gaan verbeteren. Zo moeten de AI-modellen gaan voldoen aan "relevante cybersecuritynormen". Ook wordt er een "intern team" aangewezen dat verantwoordelijk is voor monitoring en detectie van problemen. Daarnaast behoort samenwerken met een externe partij voor een "onafhankelijke beoordeling" van de AI-modellen tot de plannen.

Het betreft een akkoord van slechts één a4'tje met dus een viertal punten. Hoe effectief dit zal zijn, zal sterk afhangen van de uitwerking. Daarbij zijn de belangen rond de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie enorm groot. Het belang om snel te groeien kan daarbij botsen met het zelf toezicht houden, zeker als een concurrent wel doorzet.

Wedloop met China

President Trump noemt de afspraken "moreel bindend", wat ze dus vrijblijvend maakt. Trump liet al eerder weten dat hij geen voorstander is van extra regels, omdat hij niet wil dat de Verenigde Staten bij de ontwikkeling van AI achter gaan lopen op China en andere ontwikkelde landen. Wetgeving opleggen ziet de president als een vorm van het vertragen van die ontwikkeling.

Hij heeft daarnaast een decreet ondertekend waardoor het overheidsapparaat wordt verplicht kunstmatige intelligentie voortaan 'superintelligentie' te noemen. Dat past in de stijl van Trump om geografische gebieden of zaken een andere naam te geven, zoals recent nog het hernoemen van Lake Ontario naar Lake America.

Uit een peiling van CNN blijkt dat driekwart van de Amerikanen zich zorgen maakt over AI. Ruim zeventig procent wil dat de overheid met strengere regels komt.

De roep om regulering kwam eerder deze maand bovenaan de agenda te staan met een opmerkelijke post op X van een ex-medewerker van OpenAI en Anthropic. Hij schreef dat de medewerkers die AI ontwikkelen "oprecht geloven" dat AI de mensheid zou kunnen uitroeien.

Zelf is hij opgestapt bij de twee AI-bedrijven in verband met deze zorgen over ethisch handelen. Zijn oproep werd vervolgens onderschreven door de CEO van Anthropic en daarna ook door andere CEO's van techbedrijven.

In de Tweede Kamer is er weinig enthousiasme voor het plan om honderdduizenden kleine beleggers en spaarders te gaan belasten. JA21, ChristenUnie en SGP zien het niet zitten en ook Pro is principieel tegen. Daarmee lijkt een Kamermeerderheid voor het plan uit zicht.

"Het is een boete op spaarzaamheid of succesvol ondernemen", zegt SGP-Kamerlid Flach tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. "Desastreus voor de ambitie om meer Nederlanders hun spaargeld te laten beleggen", vindt JA21-Kamerlid Hoogeveen.

Na een spervuur van vragen aan coalitiepartijen D66, VVD en CDA zeiden die bereid te zijn om naar andere oplossingen te kijken. "Ook wij vinden dit een ongelukkig puntje", zei CDA-Kamerlid Van Dijk.

Wat zit er precies in box 1, 2 en 3 en wat is nu de oplossing die nu voor box 3 is voorgesteld? Dat lees je in dit artikel:

Veel partijen zijn desondanks positief dat de coalitie vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting op aandelen, obligaties en tweede huizen wil invoeren, en vanaf 2030 ook cryptomunten. Daarmee zou er na jarenlange discussie eindelijk een oplossing voor het politieke probleem rond box 3 zijn.

'200 euro pakken, 100 euro teruggeven'

Kritischer was de oppositie op de miljarden die het kabinet volgend jaar wil binnenhalen door de inkomstenbelasting te verhogen. Hoewel het kabinet zegt dat werken moet lonen, gebeurt juist het tegenovergestelde, constateerde de Raad van State eerder.

Toch is VVD-Kamerlid Van Eijk niet van plan een streep te zetten door dit plan. Ze wijst erop dat de koopkracht van veel mensen er nog altijd op vooruitgaat. Oppositiepartijen reageerden kritisch. "Dat is eerst 200 euro pakken, 100 euro teruggeven en dan moet je blij zijn", zei bijvoorbeeld BBB-Kamerlid Vermeer.

Hoe de coalitie een meerderheid wil krijgen voor het Belastingplan blijft daarmee nog altijd onduidelijk. Ook JA21 en Pro willen het kabinet alleen steunen als de verhoogde inkomstenbelasting wordt teruggeschroefd.

Zorgen sussen

Voor linkse partijen begon de ochtend feestelijk: zij feliciteerden elkaar dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid na stakingen van tafel zijn. Omdat Pro de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daardoor wil steunen, lijkt er voor deze begroting nu een meerderheid te zijn.

Toch waren er ook veel vragen vanwege de tabel die minister Heinen (Financiën) rondstuurde, nadat die gisteren uitlekte via de NOS. Daaruit blijkt dat een groot deel van het bedrag dat niet meer wordt bezuinigd op sociale zekerheid, nu voorlopig op de onderwijsbegroting staat.

D66, dat zich als onderwijspartij profileert, probeerde de zorgen daarover bij de linkse partijen te sussen. Kamerlid Oosterhuis (D66) sprak van een tabel die is geschreven door een "overijverige ambtenaar", die "niet zo relevant" en "zonder politieke waarde" was.

Maar bij Van Eijck (VVD) was een ander geluid te horen. Zij bevestigt dat het "de technische uitwerking" van de afspraak binnen de coalitie is dat als de bezuiniging op de sociale zekerheid niet lukt, er wordt bezuinigd op onderwijs. Op de vraag of dat een verstandige keuze is, antwoordt ze dat meer geld "niet per se heeft geleid tot kwalitatief beter onderwijs".

De coalitie liet gisteren weten te verwachten dat de hervormingen van de sociale zekerheid alsnog tot besparingen leiden. Als er dan nog een bedrag overblijft, willen de partijen volgend jaar om tafel om te kijken waar dat geld dan vandaan moet komen.

Startschot verdere onderhandelingen

Morgen is de tweede dag van de Algemene Financiële Beschouwingen. Dan reageren minister Heinen (Financiën) en staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) op de vragen uit de Tweede Kamer. Het zal het startschot zijn van verdere onderhandelingen.

De onduidelijkheid over de financiële plannen van het kabinet zal dus nog even blijven. Mogelijk komt daar verandering in richting de behandeling van het Belastingplan, waar de Tweede Kamer vanaf half oktober over gaat praten. Daarin wordt afgesproken hoe de overheid de komende jaren belastingen binnenhaalt.

Schrijver en cabaretier Paulien Cornelisse is vandaag op 50-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van kanker. Ze stierf in het bijzijn van haar geliefden in het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis in Amsterdam, meldt haar publicist. Bij Cornelisse werd in 2024 kanker vastgesteld.

De schrijfster was bekend om haar boeken, theatervoorstellingen documentaires. Bij het grote publiek brak ze door met haar bestseller Taal is zeg maar echt mijn ding, dat in 2009 verscheen en waarvan 700.000 exemplaren zijn verkocht.

Ze was de laatste weken dagelijks op televisie te zien vanwege haar rol als eenpersoonsjury in het programma De Slimste Mens. Omroep KRO-NCRV laat weten dat in overleg met de familie van Cornelisse is besloten dat de uitzending van vanavond niet doorgaat.

Zo leerde Nederland Paulien Cornelisse kennen:

Cornelisse groeide op in Amsterdam en ging als tiener naar het Barlaeus Gymnasium. Later studeerde ze psychologie aan de Universiteit van Amsterdam en verbleef ze voor haar studie aan de universiteit van Hiroshima in Japan.

In de eerste jaren na haar studie vormde ze met Irene van der Aart cabaretduo ROTS en maakte ze deel uit van Comedytrain. Ook deed ze mee aan verschillende kleinkunst- en cabaretfestivals en trad ze op met haar voorstelling Dagbraken. In 2008 begon ze met haar column voor NRC, die ze ruim 10 jaar schreef. Daarin ging ze in op taalverschijnselen, menselijk gedrag en kleine frustraties.

In 2009 verscheen Taal is zeg maar echt mijn ding, dat uitgroeide tot een bestseller. In de jaren daarna groeide haar bekendheid en won ze verschillende prijzen voor haar theatervoorstellingen en boeken.

Taalverwondering

Haar absurdistische boeken over een cavia die op een kantoor werkt werden meermaals genomineerd voor de NS Publieksprijs en vorig jaar werd het boek De verwarde cavia - Terug op kantoor uitgeroepen tot winnaar. Ze schreef ook Hèhe, het Boekenweekessay van 2025. Toen ze dat essay over veelgebruikte Nederlandse woorden schreef, was ze al ziek.

"Dank voor alle hartverwarmende reacties op mijn gezondheidssituatie, waardoor ik mijn theatertour af moest zeggen. Ik ben natuurlijk wel heel blij dat ik kan schrijven", schreef Cornelisse in het najaar van 2024, toen ze bekendmaakte dat ze het Boekenweekessay had geschreven. Het essay was op de tweede dag van de Boekenweek al uitverkocht.

Tot een week geleden verscheen van haar hand een column in De Volkskrant. Daarover zei ze dat haar allereerste haar dierbaarste was. "Ik schreef daarin dat ik een bijzondere vogel dacht te zien, wat uiteindelijk de wikkel van een Mars-reep bleek te zijn. Dat stukje zegt iets over hoe ik naar de wereld kijk: het gaat bij mij vaak over de zoektocht, niet om het eindpunt."

Eigenzinnig commentaar

Met Herman van der Zandt volgde Cornelisse in het najaar van 2025 Philip Freriks en Maarten van Rossem op bij tv-programma De Slimste Mens. Als eenpersoonsjury voorzag ze de onderwerpen die voorbijkwamen met haar opgewekte en eigenzinnige blik van commentaar.

Momenteel is het derde seizoen met Van der Zandt en Cornelisse te zien. Daarin verscheen Cornelisse elke avond met een hoed of pet in haar jurystoel. Ze legde in de eerste aflevering uit dat ze door haar chemobehandeling haar haar was verloren en geen pruik wilde dragen.

Cornelisse woonde samen met schrijver, theater- en podcastmaker Chris Bajema, zoon en twee (stief)zoons in Amsterdam.

Bij de start van het nieuwe seizoen van De Slimste Mens vertelde ze over haar ziekte:

De executie van de Amerikaanse Christa Pike (50) in de staat Tennessee is ongeveer een uur voor de geplande uitvoering tegengehouden door een besluit van het federaal hof van beroep.

Pike werd in 1996 ter dood veroordeeld voor een moord die ze in 1995 pleegde op de 19-jarige Colleen Slemmer. Pike was destijds 18 jaar en spande samen met haar toenmalige vriend, de 17-jarige Tadaryl Shipp. Slemmer werd gemarteld en vermoord.

Pike werd in haar jonge jaren seksueel misbruikt en verwaarloosd. Later werden een bipolaire stoornis en een posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij haar vastgesteld. Ze ontkent haar schuld niet, maar haar verdediging stelt dat de doodstraf niet passend is voor een misdrijf dat op zo'n jonge leeftijd is gepleegd, zeker niet door een tiener met een onbehandelde psychische aandoening.

Executie

Vandaag zou ze om 17.00 uur Nederlandse tijd worden geëxecuteerd, nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof gisteren nog een verzoek van haar advocaten om de executie tegen te houden had afgewezen. De gouverneur van Tennessee liet maandag al weten geen gratie te verlenen aan Pike.

Het uitstel van vandaag komt voort uit een andere juridische procedure. De rechters willen nader beoordelen wat het betekent dat de staat Tenessee Pike's geschiedenis van misbruik en verkrachting in haar jeugd niet meer betwist. Volgens haar advocaten is die informatie bij eerdere procedures onvoldoende meegewogen.

De staat Tennessee stelde in eerdere procedures nog dat Pike loog over haar seksueel misbruik. Haar advocaten betogen dat eerdere gerechtelijke beslissingen in haar zaak zijn veranderd door de nieuwe opstelling van de staat.

Nadere beslissing

Twee van de drie rechters van het federale hof van beroep besloten dat er meer tijd nodig is om die juridische argumenten te beoordelen. De derde rechter was tegen het uitstel. De executie is opgeschort "in afwachting van een nadere beslissing van dit hof", is te lezen in het besluit. Het zogenoemde "kort uitstel" is er om de argumenten van beide partijen zorgvuldig te analyseren.

De openbaar aanklager van Tennessee heeft beroep aangetekend bij het Amerikaanse Hooggerechtshof tegen het uitstel van de executie. Volgens Amerikaanse media bleven betogers bij de gevangenis aanwezig voor het geval het Hooggerechtshof de uitvoering toch toestaat.

Moord

Volgens de aanklagers dacht Pike in 1995 dat Slemmer belangstelling had voor haar toenmalige vriend. Slemmer, een klasgenote op een beroepsopleiding in Knoxville, werd naar een afgelegen bosgebied gelokt en daar gemarteld en gedood. De zaak kreeg destijds veel media-aandacht, onder meer doordat een pentagram, een satanisch symbool, in het lichaam van Slemmer was gekerfd.

Pike was de enige van de betrokkenen die ter dood werd veroordeeld. De moeder van Slemmer zei tegen persbureau AP dat ze al tientallen jaren wacht op de voltrekking van het vonnis, die met een dodelijke injectie zou worden uitgevoerd.

200 jaar

In de staat Tennessee werd ruim 200 jaar geleden voor het laatst een vrouw geëxecuteerd. Sinds de jaren 70 zijn in de VS 1863 mensen geëxecuteerd, van wie achttien vrouwen.

"Het ging om kwantiteit, niet om kwaliteit", zegt een van de geïnterviewde militairen in de documentaire NAZA, over het massaal doden van Palestijnen in Gaza door het Israëlische leger met behulp van AI-systemen. In de documentaire, die morgen in tientallen landen in première gaat, vertellen 24 officieren en soldaten die betrokken waren bij inlichtingenwerk hoe het leger Gaza in korte tijd kon verwoesten.

De Israëlische filmmakers Yuval Abraham en Rachel Zsor interviewden de militairen in de nacht op daken in Tel Aviv, zodat de sprekers onherkenbaar bleven en vrijuit konden spreken over hun rol in oorlogsvoering op afstand. NAZA, een acronym voor het Hebreeuwse woord nezek agavi, betekent nevenschade. Met die term werd het aantal burgerslachtoffers aangeduid. Zij werden geen mensen, maar naza genoemd.

Na de terreuraanval van Hamas op 7 oktober was de roep om vergelding groot in Israël. Gaza werd "een fabriek", waar "efficiënt" werd gebombardeerd. Hoeveel burgers daarbij omkwamen was "geen issue". "Het idee dat niemand onschuldig was, verspreidde zich in het leger. Ineens bliezen we hele gebouwen op", vertelt een van de klokkenluiders.

De documentaire leidde nog voordat die uitkwam tot grote woede in Israël, waar kritiek op het leger niet getolereerd wordt. De filmmakers kregen bij het filmfestival in Venetië een staande ovatie van 25 minuten, het langste applaus ooit, en kregen de juryprijs mee naar huis. In hun thuisland worden ze als landverraders bestempeld, Abraham en Szor zitten ondergedoken.

De getuigenissen waren grotendeels al bekend door publicaties van Abraham in +972 Magazine. Daarin werd onthuld dat Palestijnen voornamelijk thuis met hun familie erbij werden gebombardeerd. Voor een prominent Hamas-lid mochten tot wel honderden burgers gedood worden. Er werd geen onderscheid gemaakt tussen volwassenen en kinderen. Palestijnse journalisten hebben hier uitgebreid verslag van gedaan.

'Geschiedenis uitgewist'

De gedetailleerde beschrijvingen van de militairen maken de documentaire huiveringwekkend. Zo vertelt een van de geïnterviewden over hoe door scherpschutters op ongewapende Palestijnen werd geschoten die buiten de rij naar de voedseldistributie renden. "Ze vielen op hun gezicht. De lichamen stapelden zich op." Een ander vertelt hoe zijn collega's op camerabeelden keken hoe lichamen door honden werden opgegeten.

Gaza kon in korte tijd massaal gebombardeerd worden door de massasurveillance die het leger uitrolde. Militairen drongen de woonkamers van gezinnen binnen door telefoons te hacken en af te luisteren, waardoor de bewoners geïdentificeerd werden. "Ik hoorde de laatste momenten van iemands leven", getuigt een van de klokkenluiders. Hij hoorde de tv die aanstond, een gesprek, een baby die huilde. Daarna werd groen licht gegeven om te bombarderen.

De vernietiging moest zo snel mogelijk gebeuren, "voor we internationale legitimiteit zouden verliezen". Nadat Palestijnen massaal werden verjaagd, verwoestte het leger strook voor strook het gebied door huizen op te blazen en af te branden. Zo zou Gaza onleefbaar worden en Palestijnen nooit meer terug naar huis keren. "We hebben de geschiedenis uitgewist", zegt een van de klokkenluiders.

Trots en spijt

Sommige militairen voelen desondanks trots over het werk dat ze hebben gedaan. Een missie voltooien met het team gaf een goed gevoel. Het was net een videospel. Anderen zeggen slechts een "radertje" te zijn in een groot systeem, of zeggen geen verantwoordelijkheid te voelen vanwege hun "technische rol" als analist. "Als ik het niet had gedaan, had iemand anders het gedaan."

Er is ook twijfel, en spijt. Een van de militairen vraagt zich af waarom niemand in opstand kwam tegen een systeem waarin het leger massaal burgers doodde. "Ik vroeg me af hoe Duitsers met zichzelf konden leven", zegt een van hen. "Maar nu begrijp ik het. Ik zie de nazi's nog steeds als slecht. Maar wie ben ik dan?", vraagt hij zich af. Als hem gevraagd wordt of er in Gaza sprake is van genocide, zegt hij volmondig ja.

Confronteren

Het Israëlische leger bestrijdt de aantijgingen van de militairen. De cultuurminister kondigde aan stappen te ondernemen om het staatsburgerschap van de "verachtelijke regisseurs" in te trekken. Premier Netanyahu reageerde woedend en beloofde de makers "keihard te raken". Extreemrechtse activisten kwamen bij elkaar voor het huis van Rachel Szor en eisten dat ze zou worden opgehangen.

De documentaire gaat morgen in tientallen landen in première, ook in Nederlandse filmtheaters is hij te zien. In Israël zelf wordt de film niet vertoond, maar in november zal de film gratis online beschikbaar komen, zodat iedereen de getuigenissen kan zien. Met de documentaire hopen de makers te laten zien dat het doden van Palestijnse burgers geen tragisch gevolg van de oorlog was, schrijven ze, maar een "voorbedachte, gecalculeerde en opzettelijke daad".

Door de daders aan het woord te laten willen Abraham en Szor met name kijkers in Israël confronteren, waar de oorlogsmisdaden tegen Palestijnen in Gaza door een groot deel van de bevolking worden ontkend of goedgepraat. "Die ontkenning is mede de reden dat deze misdaden tot op de dag van vandaag kunnen voortduren", aldus de filmmakers.

Podcast De Dag: NAZA, de Israëlische docu die Israël woedend maakt

Oud-correspondent voor Israël en de Palestijnse Gebieden Sander van Hoorn heeft als een van de eersten in Nederland de Israëlische documentaire NAZA gezien. Hij kwam, samen met de andere aanwezigen, beduusd uit de zaal, vertelt hij in podcast De Dag. Luister via NPO Luister en alle andere podcastapps.

Nu Stefan de Walle zijn mijter aan de wilgen heeft gehangen, zijn de speculaties over wie hem opvolgt in Het Sinterklaasjournaal volop losgebarsten. Volgens ingewijden zijn de opnames voor dit seizoen al bezig. Wat maakt iemand tot een goede goedheiligman? In podcast De Dag vertellen twee ervaringsdeskundigen hoe een goede sint eruit ziet.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Robert ten Brink en Erik van Muiswinkel zien het liefst iemand met een beetje een zware stem, geen wipneus, iemand die een beetje lang is en als hij kan paardrijden is het handig. Maar vooral moet hij statig zijn, ironie hebben en kunnen improviseren. Want in het leven van de Sint gebeurt altijd wel wat. Gelukkig komt het altijd goed.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Max Smedes

De passagiers van de Flydubai-vlucht die vanochtend bijna crashte, zijn vanavond alsnog aangekomen op de luchthaven Ben-Gurion in Tel Aviv. Ze werden vanaf Saudi-Arabië naar Israël gebracht door een vliegtuig dat vooraf was gecontroleerd door de Israëlische geheime dienst Mossad.

Op het vliegveld werden ze ontvangen door premier Netanyahu. Die heeft daar gesproken met onder anderen de passagiers die hadden ingegrepen toen het misging aan boord van vlucht FZ1073.

Het toestel waar ze vanochtend mee vertrokken was uren onderweg van Dubai naar Tel Aviv toen de copiloot de gezagvoerder stak met het idee het vliegtuig te laten crashen, vertellen ooggetuigen. Zij zeggen dat de copiloot de gezagvoerder had aangevallen en neergestoken, waarop de copiloot het slachtoffer uit de cockpit wist te werken.

Twee piloten die als passagier meevlogen zouden uiteindelijk de copiloot hebben overmeesterd en het vliegtuig weer onder controle hebben gebracht.

Dit zijn beelden die in het toestel zijn gemaakt. Let op, ze zijn heftig:

De Israëlische minister van Defensie Katz spreekt van "een jihadistische terreurpoging". "Volgens de eerste informatie waarover we beschikken, had de terrorist maar één bedoeling: het vliegtuig met alle passagiers aan boord laten neerstorten", zegt Katz in een verklaring.

Ook Netanyahu zegt dat de copiloot dit van plan was. Volgens hem is de copiloot gearresteerd en wordt hij inmiddels ondervraagd door de Saudische autoriteiten.

Uitzonderlijke moed

Netanyahu prijst de gezagvoerder die werd neergestoken. Het gaat om een man met de Indiase nationaliteit. "Hij is een echte held, die 174 levens heeft gered. Ik dank hem voor zijn uitzonderlijke moed om de deur van de cockpit open te doen, ondanks dat hij gestoken was en daardoor zware verwondingen had."

Doordat hij de deur wist open te krijgen en anderen de aanvaller konden overmeesteren, heeft de piloot een ramp voorkomen, zegt Netanyahu.

De situatie van de gewonde piloot is inmiddels stabiel. Dat laat de Indiase ambassade in Saudi-Arabië weten.

Een wonder'

Een van de passagiers zegt tegen The Times of Israel dat de levens van haarzelf en haar vier dochters "door een wonder" zijn gered. "Het was doodeng in het vliegtuig. Er zijn geen woorden voor wat we hebben meegemaakt", vertelt ze. "We zaten vooraan in rij 10, dus we zaten heel dichtbij en konden mensen horen schreeuwen dat er een steekpartij gaande was."

Ze spreekt vol lof over de acties van de passagiers die ingrepen nadat de copiloot van het vliegtuig de gezagvoerder had neergestoken. "Er waren twee wonderen: dat er Israëliërs aan boord waren die de cockpit in gingen, en dat er piloten aan boord waren die het vliegtuig konden landen in Saudi-Arabië."

Lees hier meer over wat zich aan boord van het vliegtuig heeft afgespeeld:

Hoewel de paniek aan boord groot was, landde het toestel uiteindelijk veilig in de Saudische stad Tubak. Op beelden van na de landing is te zien dat de staart van de Boeing 737 MAX behoorlijke schade heeft opgelopen. Het lijkt erop dat een stuk van het vliegtuig is afgebroken. Vermoedelijk komt dit door de duikvluchten die het toestel maakte.

De copiloot en de gezagvoerder raakten gewond tijdens de vlucht en zijn na de landing naar een ziekenhuis in Tabuk overgebracht. Vluchten van Flydubai naar en vanaf Israël zijn opgeschort zolang het onderzoek loopt, zegt de luchtvaartmaatschappij.

De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Sa'ar heeft met buitenlandminister van de Verenigde Arabische Emiraten gesproken over het incident. Ze zijn met elkaar overeengekomen te gaan samenwerken om "extremistische elementen die de veiligheid en stabiliteit in de regio" te bestrijden.

Het Openbaar Ministerie eist 250 euro in het hoger beroep tegen Koen Schuiling voor schennis van de eerbaarheid. Het OM acht wettig en overtuigend bewezen dat de oud-burgemeester van Groningen in maart 2024 masturbeerde achter het stuur terwijl hij op de snelweg reed.

Schuiling werd vorig jaar veroordeeld tot een boete van 250 euro voor wat officieel schennispleging heet. De oud-burgemeester heeft altijd ontkend dat hij aan het masturberen was. Daarom ging hij in hoger beroep.

Betrouwbare verklaring

In de zaak speelt de verklaring van een vrachtwagenchauffeur een cruciale rol. Hij heeft verklaard dat hij het geslachtsdeel van Schuiling kon zien, dat de burgemeester masturbeerde en dat de twee voertuigen een tijd lang bij elkaar in de buurt reden.

Het OM acht de verklaring betrouwbaar. Hierbij wees de officier erop dat de chauffeur altijd coherent en consistent heeft verklaard. Daarnaast wees het OM erop dat de chauffeur vanuit zijn hoge vrachtwagencabine goed in de auto kon kijken.

Bij de betrouwbaarheid speelt volgens het OM ook mee dat de chauffeur Schuiling op de afrit aansprak op zijn gedrag. Dit gesprek nam hij ook op.

'Heb dit niet gedaan'

Schuiling herhaalde vandaag bij het gerechtshof in Zwolle dat hij niet had gemasturbeerd. "Ik wil eerherstel, want ik heb dit niet gedaan."

Schuilings advocaat Sven Brinkhoff wees erop dat in de zaak één belastende verklaring is en dat die niet wordt ondersteund door ander bewijs. Wat de chauffeur heeft gezien is goed te verklaren vanuit de medische toestand van Schuiling, stelde Peter Koops, de andere advocaat. Volgens Koops is er sprake van "suggestie en sensatie".

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft een gevangenisstraf van vijf jaar geëist tegen Janus K. uit Maastricht. Hij wordt ervan verdacht in maart van dit jaar een 4-jarig jongen in een kinderwagen te hebben doodgereden. K. reed veel te hard en had gedronken.

De 30-jarige automobilist schepte het kind en zijn moeder toen ze met de buggy een zebrapad overstaken. Beiden werden zwaargewond naar het ziekenhuis gebracht. De jongen overleed na enkele uren aan zijn verwondingen, de moeder lag een week in coma en had verschillende botbreuken.

Uit onderzoek bleek dat K. 112 kilometer per uur reed, ruim 60 kilometer harder dan toegestaan. Ook had hij gedronken. Zijn promillage was 1,8 - wat overeenkomst met acht glazen bier. Het wettelijk maximum is 0,5.

Afkickprogramma

K. had al langer een alcoholprobleem waarvoor hij in behandeling was, schrijft regionale omroep L1 Nieuws. Een paar maanden voor de aanrijding was hij gestopt met een afkickprogramma. Volgens K. heeft hij in die tijd geen alcohol gedronken.

Op de dag van de aanrijding leende hij een auto van een vriend. Hij had met een andere bekende een paar biertjes gedronken in de kroeg, waarna hij weer in de auto stapte. Dat deed hij vaker, verklaarde hij zelf. "Ik ben heel erg dom geweest", zei hij tijdens de rechtszaak.

Roekeloos

Het OM vindt een celstraf van vijf jaar op zijn plaats omdat K. niet alleen onder invloed was van alcohol, maar ook roekeloos reed. "Als hij 50 kilometer per uur had gereden, had hij nog op tijd kunnen stoppen."

Ook de houding van de verdachte speelt mee in de eis van het OM. "Hij ziet geen verband tussen het rijden onder invloed en het ongeval. Hij noemde het zelfs een noodlottig ongeval. Hij reed vaak onder invloed rondjes door de stad, gewoon voor de lol."

De rechter doet over twee weken uitspraak.

Bij de luchtmachtbasis in Leeuwarden is een man aangehouden na een bommelding, zegt een woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee. Hij zou hebben geroepen dat hij een bom bij zich had.

Eerder op de middag werd bij de hoofdpoort van de basis al een verdacht pakketje aangetroffen. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) onderzoekt het pakketje.

Of het aangetroffen pakketje invloed heeft op het vliegverkeer kan de woordvoerder niet zeggen. Vliegbasis Leeuwarden is een Nederlandse F-35-basis en ook de thuisbasis van onbemande Reaper-drones.

Ook verdacht pakketje in Bunnik

Ook in Bunnik is vanochtend een verdacht pakketje aangetroffen. Dat gebeurde bij de Militaire Post Organisatie (MPO). Het pand van de MPO, vlak bij het station, werd rond 11.00 uur ontruimd nadat het pakketje was bestempeld als verdacht.

Specialisten hebben onderzocht of er een explosief in zat, maar dat bleek niet zo te zijn. Inmiddels is het pakketje "veilig" en kunnen de militairen weer het pand in, meldt RTV Utrecht. De MPO verstuurt post naar militairen in het buitenland.

Of de twee pakketjes verband met elkaar houden is vooralsnog onduidelijk.

Het Openbaar Ministerie moet zaken over geweld tegen mensen met een publieke functie voortaan altijd voor de rechter brengen. Daarbij moet justitie ook altijd een twee keer zo zware straf eisen, waarbij een celstraf uitgangspunt is.

Dat staat in een nieuwe richtlijn van het College van procureurs-generaal, de landelijke leiding van het Openbaar Ministerie, die morgen ingaat. Justitieminister Van Weel schrijft aan de Tweede Kamer dat die richtlijn behalve voor politieagenten en hulpverleners ook gaat gelden voor bijvoorbeeld leraren die met geweld te maken krijgen.

De minister noemt als voorbeeld een poging tot zware mishandeling van een hulpverlener, waarbij de dader geen wapen gebruikt, niet eerder de fout in is gegaan en de hulpverlener niet gewond is geraakt. De strafeis zou dan in principe drie maanden gevangenis worden, in plaats van 80 uur taakstraf als het slachtoffer geen hulpverlener was.

Zwaarder straffen kan al

De nieuwe richtlijn is een tegemoetkoming aan de Tweede Kamer. Die pleitte er begin dit jaar voor, kort voor het aantreden van het kabinet-Jetten, om zwaardere straffen te eisen bij geweld tegen hulpverleners.

De Kamer sprak zijn afschuw uit over het toenemende geweld tegen politieagenten en hulpverleners nadat het een paar weken eerder weer volledig uit de hand was gelopen tijdens de jaarwisseling.

Sinds 2006 kunnen mensen die agressief en gewelddadig zijn tegen mensen met een publieke taak al 200 procent zwaarder worden bestraft dan andere geweldplegers. Maar het OM doet daar volgens de Kamer te weinig mee, waardoor de daders nog kunnen wegkomen met een taakstraf of een boete.

Met name rechtse partijen in de Tweede Kamer hebben in moties gevraagd om zwaardere straffen bij geweld tegen hulpverleners. "Die lijn onderschrijf ik volledig", schrijft de minister van Justitie en Veiligheid vandaag in zijn brief.

Taakstraffen verbieden

Van Weel vindt het "onaanvaardbaar" dat officieren van justitie eerdere normen over zwaardere straffen niet zouden opvolgen, want "geweld en agressie tegen mensen met een publiek taak is ontoelaatbaar".

"De samenleving kan niet zonder de politieagent, de zorgmedewerker, de leraar en alle andere personen met een publieke taak", stelt hij. "Zij houden onze maatschappij draaiende en moeten veilig en ongehinderd hun werk kunnen doen."

Er ligt nog een voorstel van de Tweede Kamer om taakstraffen voor geweld tegen hulpverleners helemaal te verbieden. Daar kwam vorig jaar kritiek op van de Raad van State en rechters, die de ruimte willen houden om zelfstandig te oordelen en specifieke omstandigheden te kunnen meewegen.

De man die ervan wordt verdacht vorige week in Amsterdam een 61-jarige man te hebben vermoord op een terras, deed dat niet willekeurig. Dat schrijft het Openbaar Ministerie (OM) in een persbericht. Volgens het OM kende de 37-jarige verdachte het slachtoffer uit de gevangenis in Zaanstad.

De 61-jarige man was een medewerker van het Justitieel Complex Zaanstad en werd vrijdagmiddag doodgeschoten op een terras op de NDSM-kade in Amsterdam-Noord. De verdachte had het slachtoffer op agressieve wijze aangesproken op een gebeurtenis uit het verleden, schrijft het OM nu. Na de woordenwisseling liep de verdachte weg, en kort daarop keerde hij terug om op het slachtoffer te schieten.

Het OM bevestigt daarmee eerdere berichtgeving dat aan de beschieting een ruzie vooraf ging. Omdat de verdachte tot vanochtend in alle beperkingen zat mocht hij tot dan toe met niemand anders dan zijn advocaat spreken. Volgens het OM wijst het onderzoek tot nu toe uit dat de twee elkaar kenden van de gevangenis in Zaanstad toen de 37-jarige daar gevangen zat.

Tierend over het terrein

Uit beelden werd al eerder duidelijk dat de 37-jarige na het schietincident schreeuwend op het NDSM-terrein rondliep en zijn vuurwapen in het water gooide. Hij leek "ik word uitgemoord daar binnen" te roepen, foeterde iets over het niet krijgen van medicatie en riep "gewetenloze smeerlappen".

Kort daarna werd hij door de politie gearresteerd. De rechtbank in Amsterdam bepaalde maandag dat de man twee weken wordt vastgehouden op verdenking van moord. Op 5 oktober staat hij opnieuw voor de raadkamer, die dan beslist of hij langer blijft vastzitten.

Het schietincident gebeurde vlak bij de aanmeerplek van de pont. Vanwege het zonnige weer was het druk op het terras en zagen veel mensen, onder wie ook kinderen, de beschieting gebeuren. Zij kunnen zich wenden tot slachtofferhulp, zei de politie toen.

Een toestel van Flydubai dat van Dubai onderweg was naar Tel Aviv is mogelijk aan een terroristische aanslag ontkomen. Dat beeld komt naar voren uit eerste ooggetuigenverslagen en opnames uit het toestel.

Tegelijk blijft veel onduidelijk. De veiligheidsdiensten in Israël hebben nog niet openlijk conclusies getrokken en zeggen te onderzoeken wat er aan boord is gebeurd.

Op beelden aan boord zijn gillende mensen te horen:

Bijna tweeënhalf uur nadat het vliegtuig was opgestegen in Dubai zond het boven Saudi-Arabië een eerste noodsignaal uit. Zeven minuten later maakte het melding van een mogelijke kaping. Het toestel verdween daarna van de radar. Daarop gingen Israëlische gevechtsvliegtuigen de lucht in richting het vliegtuig en werd het luchtruim boven Israël gesloten.

Piloten in burger

Ooggetuigen aan boord zeggen tegen Israëlische media dat de copiloot de gezagvoerder van vlucht FZ1073 aanviel en meerdere malen heeft gestoken. The Jerusalem Post schrijft dat de copiloot na het steken de gezagvoerder uit de cockpit probeerde te werken.

Daarna zou de deur van de cockpit zijn opengegaan, waarop twee piloten die als passagier meevlogen de copiloot zouden hebben overmeesterd. Weer twee andere piloten, die achter in het vliegtuig zaten, werden daarop gealarmeerd. "Ik schreeuwde tegen hen dat ze moesten rennen en de controle over het vliegtuig moesten overnemen", zegt een ooggetuige tegen The Jerusalem Post.

Aan boord was de paniek op dat moment groot, zegt een van de passagiers tegen de Israëlische nieuwszender Channel 12. Ook omdat het toestel meerdere duikvluchten maakte, van in totaal zo'n 4200 meter. "We hoorden geschreeuw en gegil. Toen de cockpit werd geopend, zagen wij dat er bloed was. We beseften dat iemand de piloot had neergestoken."

Een moeder van een van de passagiers doet op het vliegveld van Tel Aviv haar verhaal. Volgens haar was de paniek aan boord groot:

Een andere krant, The Times of Israël, deelt een video van een passagier met bloed op zijn gezicht die zegt dat "een terrorist is overmeesterd". "Iedereen aan boord is veilig, behalve de piloot", zegt hij daarna. "We hebben hulp nodig."

Nadat passagiers de copiloot wisten te overmeesteren, namen de twee piloten in burger de controle van het vliegtuig over. Aan de gewonde gezagvoerder werd eerste hulp verleend door een tandarts die aan boord was, aldus een ooggetuige. Op beelden is te zien dat de man ernstig gewond is.

Geland in Saudi-Arabië

The Jerusalem Post meldt dat Israëlische veiligheidsdiensten vermoeden dat het om een terreurdaad gaat. De Israëlische krant Haaretz schrijft op basis van een anonieme overheidsfunctionaris dat de autoriteiten het incident als terreurdaad behandelen en er rekening mee houden dat een van de piloten het toestel moedwillig wilde laten crashen.

Uiteindelijk landde het toestel in de Saudische stad Tabuk, in het noorden van het land. Op beelden van na de landing is te zien dat de staart van de Boeing 737 MAX behoorlijke schade heeft opgelopen. Het lijkt erop dat een stuk van het vliegtuig is afgebroken. Vermoedelijk komt dit door de duikvluchten die het toestel maakte.

Zowel de gezagvoerder als de copiloot is overgebracht naar het ziekenhuis van Tabuk, meldt de luchthaven daar in een persbericht. Israëlische media schrijven dat de copiloot afkomstig is uit Oman, maar dat is niet bevestigd. Volgens Israëlische media waren er zo'n 150 Israëliërs aan boord.

Woningen rond de populaire Amsterdamse frietzaak Fabel Friet worden voor lagere prijzen verkocht dan vergelijkbare huizen twee straten verderop. Volgens onderzoek van de TU Delft hangt dat samen met de lange wachtrijen die vrijwel dagelijks voor de deur staan.

Fabel Friet in de Runstraat groeide de afgelopen jaren door TikTok uit tot een toeristische trekpleister. Voor de zaak staan vaak lange 'TikTokrijen' te wachten op een portie friet.

Omwonenden klagen al langer over drukte en overlast, schrijft stadsomroep AT5.

11,4 procent goedkoper

Onderzoeker Rosa van der Drift van de TU Delft bekeek de verkoopprijzen van 6233 woningen in Amsterdam tussen 2015 en 2023. Daarbij vergeleek ze huizen in de buurt van Fabel Friet met vergelijkbare woningen verder van de zaak vandaan.

Uit het onderzoek blijkt dat woningen binnen een straal van 500 meter van de frietzaak bij verkoop gemiddeld 4,9 procent minder opbrachten dan vergelijkbare huizen op grotere afstand. Dat komt neer op een verschil van 41.000 euro.

Hoe dichter een woning bij de wachtrij ligt, hoe groter het verschil. Woningen binnen 70 meter van de zaak werden gemiddeld 11,4 procent goedkoper verkocht dan vergelijkbare woningen elders in de buurt.

Rechtszaak

Van der Drift stelt niet vast waardoor de lagere verkoopprijzen worden veroorzaakt. Mogelijke verklaringen zijn de drukte op straat, geluidsoverlast, de wachtrij zelf en afval dat bezoekers achterlaten.

Omwonenden proberen al langer iets te doen tegen de overlast. Gisteren stonden bewoners, de gemeente Amsterdam en Fabel Friet tegenover elkaar in de rechtbank in een door de bewoners aangespannen zaak vanwege de overlast. De rechter doet over enkele weken uitspraak.

In de Zuid-Koreaanse havenstad Busan wagen de autoriteiten een nieuwe poging om een grijze koperhaai terug te brengen naar zee. De haai zwemt al bijna twee weken rond in een kanaal in de stad en is in die tijd uitgegroeid tot een populaire bezienswaardigheid. Inwoners hebben hem liefkozend omgedoopt tot Bukangi, wat verwijst naar Busan.

Veel mensen komen naar de haven om een glimp op te vangen van de haai:

De haai werd op 18 september voor het eerst gespot. Volgens experts is het dier waarschijnlijk vanuit zee een prooi gevolgd, maar kon het daarna de weg terug niet meer vinden. Gisteren probeerden vijf boten met waterstralen de haai al terug te drijven, maar zonder succes. Na enkele uren werd de poging gestaakt, omdat de haai de boten telkens ontweek of onder de boten door dook.

Intussen hebben naar schatting al ruim 600.000 mensen geprobeerd een glimp van de haai op te vangen. Omdat zijn aanwezigheid een boost heeft gegeven aan de populariteit van Busan, wordt hij ook wel "shafluencer" genoemd. Ook burgemeester Chun Jae-soo is ingenomen met het onverwachte bezoek. "Hij is zo schattig en zo mooi", zei hij tegen een lokale krant.

Nauwelijks voedsel

Toch wordt het tijd dat de 3,5 meter lange koperhaai teruggaat naar zee. Hoewel de lokale autoriteiten geen duidelijke tekenen zien dat Bukangi's gezondheid achteruitgaat, is terugkeer naar open zee noodzakelijk. In het kanaal vindt de haai, die normaal onder meer kleine haaien en inktvissen eet, namelijk nauwelijks voedsel.

Volgens een ambtenaar volgt waarschijnlijk vrijdag een nieuwe poging. Het Zuid-Koreaanse National Institute of Fisheries Science (NIFS) wil daarbij een speciaal net van minstens 50 meter lang gebruiken. Dat moet over het kanaal worden gespannen om de haai naar de uitgang te geleiden. Een andere boot zal het dier met waterstralen weer in de juiste richting proberen te drijven.

Belangstellenden kunnen de de nieuwe poging live volgen via YouTube. Intussen komen de eerste bezoekers al afscheid nemen van Bukangi. Dat zijn er deze week extra veel vanwege een vakantieweek in Zuid-Korea.

Verbeter de leefomstandigheden

Er is ook kritiek op de manier waarop de stad de haai vooral als toeristische attractie presenteert. Milieuactivisten vinden dat de verschijning van de haai aanleiding moet zijn om de ecologische omstandigheden in het kanaal te verbeteren.

Haaien worden bovendien steeds vaker waargenomen in Zuid-Koreaanse wateren. In de eerste helft van dit jaar werden 46 haaien gesignaleerd, vier keer zoveel als in dezelfde periode vorig jaar.

Volgens haaienexperts in de regio hangt die toename samen met de stijgende zeewatertemperatuur en het grotere voedselaanbod dat er daardoor voor de dieren beschikbaar is. Dit soort situaties zullen naar verwachting vaker gaan voorkomen.

De politie in Arnhem heeft na een vechtpartij en daaropvolgende incidenten gisteravond in het centrum van de stad acht mensen aangehouden. Een van hen wordt verdacht van poging tot doodslag. De geweldsincidenten vonden na 21.30 uur verspreid over de binnenstad van Arnhem plaats.

Bij het geweld was een grote groep jongeren betrokken. Burgemeester Marcouch van Arnhem zegt tegen de NOS dat de groep uit asielzoekers bestaat, voornamelijk uit Syrië. "Sommigen van deze jongeren zijn allang uitgeprocedeerd. Die hadden hier eigenlijk niet mogen zijn. Ze komen uit alle hoeken van Nederland, niet één komt uit Arnhem."

Bij het geweld vielen drie gewonden. Een van hen, een minderjarige, raakte zwaargewond. De politie meldt dat er vermoedelijk ook is gestoken. De acht verdachten die zijn aangehouden zijn in de leeftijd van 17 tot 20 jaar en komen uit verschillende plaatsen in Nederland, aldus de politie.

De politie doet onderzoek naar wat er is gebeurd en wat de betrokkenheid van de verdachten is. De politie vraagt getuigen van de vechtpartij zich te melden.

Zonder genade

Gisteravond rond 21.30 uur kreeg de politie een melding van een vechtpartij bij station Arnhem Centraal. De politie meldt dat een groep van ongeveer vijftien jongeren daarbij betrokken was. Toen agenten bij het station kwamen, verspreidde de groep zich. Daarna ontstonden er op verschillende locaties in de omgeving nieuwe incidenten met leden van dezelfde groep.

Op beelden die rondgaan op sociale media is te zien dat grote groepen jonge mannen met elkaar op de vuist gaan. Een getuige zegt tegen dagblad De Gelderlander dat het vechten op het Willemsplein minuten duurde. Vanwege de heftigheid van het geweld wil deze getuige alleen anoniem zijn verhaal doen. "Het was wel heftig hoe ze tegen elkaar tekeer gingen, zonder genade."

'Bied perspectief'

Burgemeester Marcouch doet een oproep aan het Rijk om Syrische jongeren perspectief te bieden. "Hetzij dat ze mogen blijven en er meteen aan de slag wordt gegaan met de integratie, of dat ze niet mogen blijven en vanaf dag 1 het land uitmoeten. Dat laatste gaat te langzaam of gebeurt heel vaak niet."

De burgemeester zegt niet te kunnen zeggen of de vechtpartij van tevoren was aangekondigd. "Dat is onderdeel van het politieonderzoek. We zien natuurlijk wel vaker dat deze jongens elkaar via sociale media mobiliseren."

Marcouch zegt al langer bekend te zijn met dit fenomeen. "Deze rondtrekkende groepen jonge asielzoekers die overlast veroorzaken en crimineel gedrag vertonen zie ik natuurlijk al een tijdje gebeuren. Ik heb al eerder bij toen nog minister Keijzer en haar voorganger gepleit om tempo te maken in de procedures."