NOS Nieuws - Algemeen

De Kansspelautoriteit heeft een hulpje erbij in de strijd tegen gokverslaving: een computermodel dat problematisch gokken voorspelt.

Het model heeft zichzelf getraind om risicogedrag van online gokkers te herkennen, vertelt Charles de Leau, die het ontwikkelde in het kader van zijn promotieonderzoek aan de Universiteit van Amsterdam. Daarbij was het belangrijk om te weten welk gedrag als risicovol moet worden aangemerkt.

Een goede indicator bleek of een online gokker heeft verzocht om nooit meer te worden toegelaten in het online casino. "Dat zijn dus mensen die zeggen: ik heb mezelf niet in de hand", zegt de onderzoeker. "Dan weet je dat het mis is."

Uit de gegevens van online casino's over die groep probleemgokkers trok de onderzoeker een aantal nuttige conclusies. Zo zijn veel 's nachts spelen, steeds meer geld inzetten of steeds langer spelen indicaties dat het de verkeerde kant op gaat.

'Ze zijn alles kwijtgeraakt'

Steeds vaker raken mensen gokverslaafd, vertelt De Leau, die ook in zijn eigen omgeving zag wat voor schade problematisch gokken aanricht. "Een gokverslaving heeft heel verregaande gevolgen gehad voor mensen in mijn omgeving. Die besteedden uiteindelijk al hun tijd in het casino en zijn alles kwijtgeraakt."

Daarnaast is gokken nu laagdrempeliger dan vroeger, zegt De Leau. "Iedereen heeft nu een casino in zijn binnenzak." Bovendien blijkt uit nieuwe onderzoeken van de Kansspelautoriteit dat kinderen al op jonge leeftijd in aanraking komen met gokken. Daardoor kan de stap naar online gokken vanaf 18 jaar kleiner worden.

Volgens de wet hebben online casino's een zorgplicht en moeten zij voorkomen dat gebruikers verslaafd raken. De Leau vindt de invulling van die zorgplicht tot nu toe te vrijblijvend. "De enige verplichting is dat ze klanten de mogelijkheid moeten bieden om zichzelf te laten uitschrijven. Maar je wilt natuurlijk dat iemand op tijd gestopt wordt voordat die verslaafd raakt."

Casino's helpen in te grijpen voordat het misgaat is wat de onderzoeker zichzelf ten doel stelde in 2013. Dat het model er nu pas is - 13 jaar later - heeft te maken met de enorme hoeveelheid data die een zelflerend computermodel nodig heeft. De lange zoektocht naar die gegevens verliep niet zonder slag of stoot.

Jarenlange zoektocht

Zo was de online gokmarkt in Nederland destijds nog niet legaal. Dat gebeurde pas in 2021. De Leau was dus aangewezen op data van gokbedrijven uit het buitenland.

Bovendien kon hij geen garantie krijgen dat de casino's ook daadwerkelijk alle gegevens aan hem zouden overhandigen. "Ze zijn je niks verplicht en misschien willen ze wel goede sier maken door alleen de rooskleurige data te geven", memoreert hij zijn zoektocht. "Het is niet in het belang van casino's, dus daar zat een moeilijkheid."

Het lukte niet om de juiste gegevens te verkrijgen en uiteindelijk gaf hij zijn zoektocht op. Totdat hij jaren later een mailtje kreeg van een casinomedewerker: of De Leau wel wist dat er een wet bestaat die online casino's verplicht om data over gokken beschikbaar te stellen voor onderzoek? "Het bleek dat er nog nooit iemand van die mogelijkheid had gebruikgemaakt."

Baan opgezegd

Hoewel hij inmiddels data scientist was geworden bij een webwinkel, zegde zijn baan op en ging aan de slag. Van de 26 online kansspelaanbieders kwamen de helft uiteindelijk over de brug met gegevens.

"Van dertien hebben we de data nog steeds niet, terwijl ze daar volgens de wet wel toe verplicht zijn", vertelt De Leau. De Kansspelautoriteit bevestigt op de hoogte te zijn dat aanbieders geen gegevens hebben gedeeld en betreurt dat. Het is niet duidelijk of de toezichthouder actie gaat ondernemen tegen de weigerende online casino's.

Het model staat inmiddels op de website van de Kansspelautoriteit. "Eerder kon je niet weten wie er verslaafd raakt en wie niet", zegt De Leau. Nu dat wel kan met zijn model, hoopt hij dat online casino's en de Kansspelautoriteit online gokkers beter gaat beschermen tegen problematisch gokken. De onderzoeker kreeg deze week al mailtjes binnen van casino's die ermee willen experimenteren. "Ik ben positief verrast."

Casino's hebben de plicht om risico's in te schatten bij mensen, maar die doen dat nu op basis van gesloten, commerciële modellen, zegt gokonderzoeker Tony van Rooij van het Trimbos-instituut. Dat die risicobeoordelingen geheim zijn, noemt hij "onwenselijk". Het openbare model van De Leau is daarom "een heel goed idee".

Hoe het model in de toekomst gebruikt gaat worden is nog niet duidelijk.

De natuurbrand die sinds vrijdag woedt in de Hoge Venen in België, is grotendeels onder controle. Dat melden de lokale autoriteiten. Als de weersomstandigheden hetzelfde blijven, zou de brand zich niet meer moeten verspreiden.

Vanmiddag zei minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintinal al dat de situatie onder controle begon te raken. Bij de brand is inmiddels zo'n 3000 hectare natuurgebied afgebrand, een gebied dat ongeveer net zo groot is als Vlieland.

Een grote storm heeft het blussen gisteren geholpen. Volgens het Franstalige medium RTBF viel er in enkele minuten naar schatting 150 miljoen liter regen op het getroffen gebied, dat is meer regen dan in de zes dagen daarvoor. Inwoners van geëvacueerde dorpen, waaronder het Duitse Monschau, mogen sinds gisteravond terugkeren naar huis.

Hulp van andere landen

In het gebied zijn 350 mensen aan het werk om het vuur te bestrijden. Ook andere landen helpen mee. Onder meer Nederlandse, Duitse, Noorse en Zweedse blushelikopters en -vliegtuigen zijn in het gebied.

Vandaag is de laatste dag dat de Duitse brandweer aanwezig is, meldt de Belgische omroep VRT. Toestellen van andere landen blijven tot en met zondag, schrijft RTBF.

De brand is lastig te bestrijden omdat hij woedt in veengebied. De droge turf, die bestaat uit samengeperste plantenresten, is zeer brandbaar. Daarbij kan het vuur ook ondergronds verder branden en smeulen en elders weer opduiken.

Een 17-jarige jongen die dit voorjaar een explosief liet afgaan bij een gebouw op de Amsterdamse Zuidas krijgt 165 dagen jeugddetentie, waarvan 122 voorwaardelijk.

De explosie in maart van dit jaar was onderdeel van een reeks aanslagen op Amerikaanse en joodse doelwitten in Nederland en België.

De verdachte gaf tijdens de zitting toe dat hij het explosief liet afgaan en zei dat hij dat deed voor geld. Hoeveel hij daarmee heeft verdiend is niet bekendgemaakt.

Na de explosie werd op sociale media een filmpje verspreid waarin de aanslag werd opgeëist door een relatief onbekende organisatie. In het kantoorpand aan de Zuidas, dat overigens weinig schade opliep, is ook een Amerikaanse bank gevestigd.

Terroristisch oogmerk niet bewezen

De aanslagen lijken daarmee iets te maken te hebben met de oorlog die de VS en Israël waren gestart tegen Iran. Tijdens de inhoudelijke behandeling zei de officier van justitie dat hij niet kon bewijzen dat de verdachte een terroristisch oogmerk had.

Met 165 dagen jeugddetentie valt de straf in de zaak van de 17-jarige een stuk lager uit dan de strafeis van het Openbaar Ministerie. Dat vond dat de jongen een jaar jeugddetentie verdiende, waarvan 317 dagen voorwaardelijk.

In het vonnis zegt de rechtbank van Amsterdam dat de eis te hoog te vinden in vergelijking met andere zaken. Daarnaast krijgt de jongen strafvermindering omdat hij tijdens zijn voorarrest onterecht te lang geen contact mocht hebben met zijn moeder.

Mogelijke opdrachtgever

Intussen zit de mogelijke opdrachtgever ook vast, zij het in een Amerikaanse cel. In mei werd een man met de Iraakse nationaliteit aangehouden in Turkije, op verzoek van de Verenigde Staten.

Het Amerikaanse Openbaar Ministerie verdenkt de 32-jarige van het coördineren van achttien aanslagen of aanslagpogingen tegen joodse, Israëlische en Amerikaanse doelen in Europa en Noord-Amerika.

Hij handelde in opdracht van een pro-Iraanse militie, zegt de Amerikaanse aanklager. In deze zaak is nog geen straf opgelegd.

De Rotterdamse politie heeft drie personen opgepakt na de vondst van een dode man gisteren in zijn appartement in Rotterdam.

De verdachten zijn een 33-jarige man en twee vrouwen van 27 en 40 jaar. Ze komen uit Rotterdam, meldt omroep Rijnmond.

Het lichaam van het slachtoffer werd gistermiddag gevonden in de woontoren Het Statendam, in het centrum van Rotterdam. Een bekende had alarm geslagen omdat die geen contact met de man kon krijgen.

Buurtbewoners

De politie zette twintig mensen op de zaak en begon een onderzoek in en rond de woontoren. Ook werd buurtbewoners gevraagd of ze iets gezien of gemerkt hadden.

Het is nog onduidelijk wat er precies is gebeurd, maar het politieonderzoek lijkt zich te concentreren op de nacht van maandag op dinsdag.

Dinsdagnacht

Zo is de politie vooral geïnteresseerd in camerabeelden van buurtbewoners die gemaakt zijn vanaf maandagavond 17 augustus 23:00 uur tot dinsdagochtend 18 augustus 03:00 uur, meldt de regionale omroep.

Volgens nog onbevestigde berichten werden de drie verdachten afgelopen nacht in een auto klemgereden door de politie en toen gearresteerd. Het is onduidelijk hoe de politie het trio op het spoor is gekomen.

In Spanje zijn dit jaar tussen 1 juni en 19 augustus 4458 hittedoden geregistreerd. Dat schat het Spaanse nationale gezondheidsinstituut Carlos III op navraag door het Franse persbureau AFP. Het is het hoogste aantal sinds 2022, toen er 4520 sterfgevallen gerelateerd waren aan de hitte.

Er kan bij de sterfgevallen geen direct verband worden gelegd tussen hun doodsoorzaak en de hitte. Desondanks zegt het instituut dat de resultaten gelden als de meest betrouwbare schatting waarbij de hitte "een beslissende factor is geweest" bij het overlijden. Het Spaanse gezondheidsinstituut gebruikt een speciale meetmethode om hittedoden te kunnen monitoren, waarin ook de weersomstandigheden worden meegenomen.

Net als in veel andere landen werden in Spanje de afgelopen tijd hitterecords verbroken. Zo was juli de heetste en droogste maand van Spanje sinds het begin van de metingen in 1961.

Duitsland

Ook Duitsland heeft cijfers bekendgemaakt over hittegerelateerde doden. Het Robert Koch Instituut, het Duitse nationale gezondheidsinstituut, schat dat tussen 6 april en 9 augustus zo'n 14.000 mensen zijn overleden als gevolg van de hitte. Volgens het instituut waren daarvan 12.660 mensen ouder dan 65 jaar, van wie 7040 ouder dan 85.

De piek van de sterfgevallen lag tussen 22 en 28 juni. In grote delen van Duitsland werd het toen rond de 40 graden.

Het RIVM meldde eerder dat er in Nederland tussen 22 juni en 5 juli ruim 900 mensen waren gestorven vanwege de hitte. Het ging vooral om mensen ouder dan 80 jaar. Deze groep loopt extra risico op omdat onder meer tijdens extreme hitte hun organen minder goed werken.

Niet altijd direct verband

Er is niet altijd een direct verband vast te stellen tussen hitte en een overlijden. Hitte kan rechtstreeks een hitteberoerte veroorzaken, maar kan ook bestaande gezondheidsproblemen verergeren. Vooral ouderen en andere kwetsbare mensen kunnen daardoor eerder overlijden.

Gezondheidsinstituten schatten hittegerelateerde sterfte daarom statistisch: ze vergelijken de gemeten sterfte tijdens warme periodes met de verwachte sterfte op basis van historische patronen en temperatuur. Het verschil tussen die verwachte sterfte mét en zonder het effect van hoge temperaturen wordt vervolgens toegeschreven aan hitte.

Een groep jongvolwassenen verzamelt zich op een plein in de zuidelijke havenstad Odesa. In dit gezelschap, vooral vrouwen, zitten onder anderen een psycholoog, een ondernemer en een jurist. Wat ze delen is een passie voor een onafhankelijk Oekraïne en een positieve houding ten opzichte van het leger.

Het gezelschap stapt in een aftandse bus en vertrekt naar een natuurgebied een uurtje buiten de mondaine badplaats. Ze gaan kennis maken met de 38ste Mariniersbrigade in een weekendje sport, spel en survivaltraining.

De meesten zijn in de twintig en dertig, maar de sfeer op deze warme ochtend is puberaal uitgelaten. Het vertrek uit de stad die permanent wordt gekweld door luchtalarm en Russische luchtaanvallen geeft een groot gevoel van opluchting.

Het is een vriendelijkere methode om het tekort aan manschappen op te vangen dan mannen dwingen om dienst te nemen. Dat leidt tot maatschappelijke onrust.

Hard optreden tegen weigeraars

President Poetin overweegt een grootschalige mobilisatie van tienduizenden soldaten voor een mogelijk najaarsoffensief. Voor Oekraïne is het echter niet zo makkelijk om meer soldaten te rekruteren. En eigenlijk wordt dat steeds moeilijker.

Er zijn naar schatting 300.000 Oekraïense mannen ondergedoken of gevlucht om aan de dienstplicht te ontkomen. Het Oekraïense leger, dat ongeveer 800.000 militairen telt, kan zich zoveel weigeraars en deserteurs niet permitteren.

De Territoriale Rekruteringscentra (DTsK) treden daarom steeds harder op. Op sociale media circuleren de nodige filmpjes van de militairen van de DTsK's die jonge mannen in onopvallende bestelbusjes sleuren. Dat loopt regelmatig uit op vechtpartijen, omdat omstanders zich ermee bemoeien en de jongens proberen te bevrijden.

De 'bussificatie', zoals deze vorm van rekrutering wordt genoemd, is misschien wel het gevoeligste politieke thema in de Oekraïense samenleving. Hoeveel druk van het leger kan deze uitgeputte samenleving aan, is de grote vraag op dit moment.

'Jongeren motiveren'

Vandaar het survivalweekendje. Oleksander Malysj, met een lichtblauwe baret, is sergeant rekrutering bij de mariniers: "Dit motiveert jongeren om naar het leger te gaan. Onze legendarische strijdkrachten hebben nu dringend nieuwe aanwas nodig."

De sergeant met een anker op zijn baret hoopt op meer dan alleen kennismaking en begrip. "Ik denk dat het een grote prestatie is als tien mensen hier een contract ondertekenen. Als het er meer zijn, zullen we hen garanderen dat ze precies daar terechtkomen waar ze willen."

Dat is niet onbelangrijk. Er is grote angst bij mannen in de militaire leeftijd om ingedeeld te worden bij een willekeurige legereenheid. Niet alle commandanten springen namelijk even zorgvuldig om met mensenlevens. Dit soort 'slagers' zijn voor veel jongens reden om onder te duiken of het land te ontvluchten.

Onbegrip tegengaan

Deelnemer Jana, kinderpsycholoog, denkt dat de weekenden helpen om de uitgedunde gelederen van het leger aan te vullen. "We zijn actief in onze gemeenschappen, delen onze ervaringen. Ik laat foto's zien online. Misschien denkt iemand dan: 'Interessant, misschien ga ik me hier eens verder in verdiepen.'"

Volgens Jana en de organisatie is de versterking van de band tussen leger en samenleving een minstens zo belangrijk doel van dit weekend: "Vaak worden militairen die terugkeren van gevechtshandelingen geconfronteerd met onbegrip".

Zou ze zelf overwegen om een contract met het leger te tekenen? "Maybe, in principe zeg ik ja. Het hangt ervan af of mijn kennis nodig is." Een volmondig ja geeft Jana niet, die zich terugtrekt in haar tent om zich te verkleden voor een spel met luchtdrukgeweren.

Provocerende vraag

De officiële woordvoerder van de mariniers vindt de vraag over hoeveel 'bussificatie' Oekraïne aankan "provocerend". "Maar ik zal proberen te antwoorden. Sommigen staan achter het idee van mobilisatie, omdat het gaat om ons voortbestaan. Anderen zijn er fel op tegen en vinden dat ze niet voor oorlog in de wieg zijn gelegd. Toch zou ik zeggen: als wij het niet doen, zal niemand anders het voor ons doen."

Met andere woorden, hardere druk is onvermijdelijk, zo laat de majoor doorschemeren.

Ook Jana vindt het een moeilijk onderwerp voor een vrolijke middag met onschuldige luchtdrukwapens. Ze heeft zich inmiddels verkleed en draagt een masker en beschermbril: "Er bestaat geen simpel ja of nee. Het hangt af van je innerlijke kracht. Ben je bereid je hiermee te verzoenen of niet?" En dan sluit de kinderpsycholoog zich snel aan bij haar groepje.

Zes jaar lang verzamelde de Formule 1-wereld zich elke zomer in de Nederlandse duinen. Maar komend weekend is de Grand Prix van Zandvoort voor het laatst.

Honderdduizenden fans kwamen de afgelopen jaren naar het dorp om te juichen voor Max Verstappen en de andere coureurs. En om hun geld uit te geven aan kaartjes, eten en drinken.

Natuurorganisaties zijn blij met het einde van de Dutch Grand Prix. De afgelopen jaren voerden ze tientallen rechtszaken over stikstofuitstoot, geluidsnormen, natuurbehoud, padden en hagedissen.

Wat hebben die zes Formule 1's in Nederland opgeleverd en gekost? In deze podcast maken we de balans op met NOS-Formule 1-expert Afke Boven, directeur van Stichting Natuurbehoud Marc Janssen en horecaondernemer in Zandvoort Brigitte van Eig.

Luisteren?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: IJsbrand Terpstra

Eindredactie: Lars Hulshof

Op papier lijkt het simpel. Om een belangrijke telescoop te redden van de ondergang, lanceer je een andere satelliet. Met grote armen grijp je dan de telescoop bij de lurven en breng je hem weer in een goede baan om de aarde.

De praktijk blijkt voor ruimtevaartorganisatie NASA toch wat weerbarstiger. Want inmiddels is de reddingssatelliet deels onbestuurbaar geraakt en lijkt de telescoop met elke draai om de aarde iets dichter te komen bij diens lot: verbranden in de atmosfeer.

Dat zou voor wetenschappers een flinke aderlating zijn. De telescoop in kwestie, de Neil Gehrels Swift Observatory, kortweg Swift, is gemaakt om gammastralen te onderzoeken. Die stralen komen vaak in flitsen vrij bij de krachtigste explosies in het heelal, veelal veroorzaakt door het instorten van zware sterren of het samensmelten van neutronensterren.

Steeds dichterbij

Swift doet zijn werk al sinds 2004. Destijds werd gerekend op een levensduur van ruim twee jaar. Maar Swift bleef in trouwe dienst en is voor wetenschappers nog altijd een belangrijk instrument bij het detecteren van gammastralen.

Toch kon de ruimtetelescoop niet eindeloos actief blijven. Dat wist NASA vanaf het begin.

Omdat Swift slechts relatief kort gebruikt zou worden, is de satelliet niet voorzien van eigen voorstuwingsmiddelen. Stuurloos cirkelt Swift met elke baan dichter naar de atmosfeer van de aarde. Vloog Swift in 2004 nog op 600 kilometer hoogte, nu is dat nog 'maar' 375 kilometer.

Reddingsmissie

Daar kwam nog iets onverwachts bij. Door enorme zonnestormen in 2024 en 2025 ging dat proces van dichter bij de aarde komen ineens veel sneller. NASA had plotseling dus haast, wilde het nog iets kunnen doen voor Swift.

Een commercieel ruimtevaartbedrijf kreeg de opdracht om reddingssatelliet Link te maken. Die zou Swift terug naar zijn oorspronkelijke baan om de aarde moeten brengen. Zoiets was nog nooit gedaan.

En er was dus haast: minder dan een jaar. De Link werd begin vorige maand gelanceerd. Maar meteen bleek er een probleem: de satelliet is niet goed te besturen. De missie, die ruim 20 miljoen euro kostte, is mislukt, zegt NASA vandaag.

Daarmee lijkt het lot van Swift bezegeld. De komende maanden gaat het hard. Swift zal snel hoogte verliezen en als de telescoop op minder dan 120 kilometer van de aarde komt, wacht de allesverzengende hitte die de atmosfeer daar opwekt.

Voor wetenschappers betekent dat ze waarschijnlijk minder snel en minder uitgebreid gammaflitsen kunnen onderzoeken. Op termijn, zo is de verwachting, zullen nieuwe ruimtetelescopen deze taak wel weer kunnen overnemen. Maar zover is het nog niet.

Australische aanklagers hebben in hoger beroep geëist dat de verdachte in de beruchte paddenstoelenzaak nooit meer vrijkomt. Erin Patterson werd eind vorig jaar veroordeeld tot levenslang, met kans op vroegtijdige vrijlating na 33 jaar. Justitie ging daartegen in hoger beroep.

De 51-jarige Patterson werd schuldig bevonden aan moord en poging tot moord op vier leden van haar voormalige schoonfamilie. Ze had de ouders en de tante en oom van haar ex-man in 2023 beef wellington geserveerd met giftige paddenstoelen erin.

Alleen de oom overleefde de lunch. Hij lag wekenlang in het ziekenhuis waar hij in een kunstmatige coma werd gehouden. Ook haar ex-man had een uitnodiging gekregen, maar had die op het laatste moment afgeslagen.

Meedogenloos gedrag

Openbaar aanklager Brendan Kissane eist dat Patterson nooit voor vervroegde vrijlating in aanmerking komt. Als de rechters het daar niet mee eens zijn, zou ze na een langere periode dan 33 jaar kans moeten maken op vrijlating. "Dat is een ingrijpend standpunt", zegt Kissane daarover. "Maar de aard van de strafbare feiten vereist dit."

Levenslange gevangenisstraffen zonder uitzicht op vervroegde vrijlating komen in Australië zeer zelden voor.

Kissane omschreef de misdaden van Patterson als 'meedogenloos gedrag' en 'werkelijk verschrikkelijk'. In processtukken van het OM valt te lezen dat de openbaar aanklagers nog nooit een zaak zoals deze hebben behandeld. Patterson zelf zegt dat de paddenstoelen per ongeluk in het eten zijn terechtgekomen.

Vanwege haar bekendheid zit Patterson vast in de zwaarbewaakte Gordon-afdeling van een vrouwengevangenis in Melbourne. Deze afdeling is bestemd voor gevangenen die een gevaar zijn voor hun medegevangenen.

Wanneer de uitspraak volgt in het hoger beroep is nog niet bekendgemaakt.

Het KNMI heeft voor diverse provincies in het noorden en oosten van het land code geel afgegeven vanwege onweersbuien die overtrekken. Die kunnen gepaard gaan met veel neerslag in korte tijd, windstoten en hagel.

Code geel geldt voor Noord-Holland, Friesland, Drenthe, Groningen, Overijssel, Gelderland en het Waddengebied. Het weer kan overlast geven in het verkeer en spelbreker zijn bij buitenactiviteiten, benadrukt het meteorologisch instituut.

Bij noodweer is net buiten Dokkum een fietser zwaargewond geraakt door blikseminslag, meldt Omrop Fryslân. Het slachtoffer fietste rond 12.15 uur het stadje uit toen de bliksem insloeg. Een traumahelikopter bracht een medisch team naar de plek van het ongeluk. Daarna is de fietser met de ambulance naar het UMCG in Groningen gebracht.

Boven zee zijn ook waterhozen waargenomen. Die kunnen ontstaan boven grote wateroppervlaktes waarbij zeer lokaal zware windstoten kunnen voorkomen.

Bij Den Helder werd deze waterhoos door ooggetuigen gefilmd:

Waterhozen zijn soms te zien onder de wolken boven de Noordzee, de Waddenzee en het IJsselmeer, schrijft het KNMI in een uitleg op zijn website. "Pas als een slurf het wateroppervlak raakt en water opzuigt, is het een waterhoos."

Die waterhozen zijn beduidend minder gevaarlijk dan windhozen, die boven land een spoor van vernieling kunnen achterlaten. Dat komt omdat waterhozen meestal hun kracht verliezen zodra ze boven land komen. Het komt maar zelden voor dat een waterhoos aan land nog schade aanricht.

Via NOS Ooggetuige komen ook foto's binnen van het onstuimige weer:

Weerpresentator Roosmarijn Knol:

"Bij onweersbuien worden af en toe wind- en waterhozen waargenomen. Die ontstaan als er verschillen zijn in temperatuur en luchtvochtigheid. In dit geval dus warme grond en warm zeewater met koude lucht die daar hoger in de atmosfeer overheen stroomt.

Daarnaast moet de windrichting veranderen met de hoogte. Dat kan je het beste vergelijken met een wenteltrap die omhoog draait. Daardoor krijg je uiteindelijk de vorm van de windhoos.

Waterhozen ontstaan boven water, maar hebben dezelfde ontstaanswijze als een windhoos. Zwaardere windhozen met zichtbare schade noemen we eerder tornado's, maar het gaat in principe over hetzelfde verschijnsel. Ze komen in ons land maar zelden voor."

Niet alleen boven Nederland is het onrustig in de lucht, ook over Duitsland zijn het afgelopen etmaal zware onweersbuien getrokken. De hulpdiensten moesten veelvuldig uitrukken, bijvoorbeeld in Wetzlar, Hesse, waar zo'n zestig huizen beschadigd raakten en dakdelen tot 100 meter verder terechtkwamen.

In de zuidwestelijke deelstaat Rijnland-Palts kwam een 58-jarige vrouw om het leven door het weer. Ze was met een andere vrouw aan het wandelen en zocht tijdens de onweersbuien beschutting onder een overdekte zitplek toen een boom ontworteld raakte en op de schuilplaats viel.

Aan de andere kant van het land, op 80 kilometer van Berlijn, ontstond bij Fürstenwalde een tornado. Daken werden van huizen gerukt en meerdere auto's raakten beschadigd door omgevallen bomen. Eén persoon raakte gewond, meldt het Duitse persbureau DPA.

Nog steeds heeft de Duitse weerdienst voor enkele gebieden weerswaarschuwingen uitstaan. Vooral in de deelstaten Baden-Württemberg en Beieren wordt nog zwaar onweer verwacht. In die laatste deelstaat moesten gisteravond laat zo'n 3500 bezoekers van een dorpsfeest in Kronach het buitenterrein verlaten vanwege het weer. Het feest kon binnen verdergaan.

De groep Nederlanders die dinsdag betrokken waren bij een zwaar verkeersongeluk in de Amerikaanse staat Ohio, was daar voor een trekkertrek-event. Dat zegt de vrouw van een veehouder uit Markelo die het busje bestuurde waarin de Nederlanders zaten.

Het reisgezelschap bestond uit zestien personen verdeeld over twee busjes. Een daarvan werd dinsdag geramd door een vrachtwagen op een onoverzichtelijke kruising.

Bij het ongeluk kwamen drie inzittenden om het leven. Vier anderen, onder wie de bestuurder, raakten gewond en zijn naar het ziekenhuis gebracht. De dodelijke slachtoffers zijn twee mannen van 55 en een man van 44. Ze overleden ter plekke.

Trekkertrekwedstrijd

"Mijn man is zwaargewond. Maar we hebben hem tenminste nog. Onze gedachten zijn dan ook vooral bij anderen die hun dierbaren kwijt zijn", zegt de vrouw tegen RTV Oost.

De 48-jarige veehouder was met een groep trekkertrek-fanatiekelingen naar Ohio afgereisd, waar jaarlijks de grootste trekkertrekwedstrijd ter wereld wordt gehouden. Het event zou vandaag beginnen en stond volgens de vrouw van de veehouder al jaren op zijn lijstje.

De veehouder liep een klaplong, gebroken ribben en andere verwondingen op. Hij ligt nog in het ziekenhuis. "Het liefst was ik natuurlijk zelf ernaartoe gevlogen, maar het werk hier op de boerderij gaat natuurlijk gewoon door. Het is al heel erg prettig dat onze zoon bij mijn man kan zijn, zodat hij er niet helemaal alleen voor staat."

Over de toedracht van het ongeluk is nog maar weinig bekend. Volgens Amerikaanse media gebeurde het ongeluk op een onoverzichtelijk kruispunt op een heuvel. "Het politieonderzoek is nog maar net begonnen. Veel weten we nog niet", zegt de echtgenote.

De groep bestond volgens haar uit trekkertrek-fanaten. "Er waren mensen vanuit het hele land bij. Uit het Gelderse, hier vlak om de hoek. Maar ook elders uit Gelderland en Drenthe."

"Mijn man kende de een wat beter dan de ander, maar in dit kleine wereldje kent eigenlijk iedereen elkaar wel. Onze gedachten zijn dan ook vooral bij die mensen die een dierbare zijn verloren."

Begrip in sport

Een van de dodelijke slachtoffers is de 55-jarige Ruben Fortuin uit het Gelderse Groessen. Fortuin was een bekend gezicht binnen de trekkertrek-wereld. Op sociale media stromen de steunbetuigingen binnen.

"De laatste jaren was Ruben een bekend en graag gezien gezicht op de zaterdag van ons evenement", schrijft het bestuur van Truck en Tracktorpulling IJzerdoorn. "We zullen zijn diepe kennis van de voertuigen missen, en vooral het feit dat hij vaker op de baan te vinden was dan ernaast."

De oprichter van de inmiddels failliete vastgoedgigant Evergrande is in China veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Ook worden alle persoonlijke bezittingen van Hui Ka Yan in beslag genomen, oordeelde de rechtbank in Shenzhen.

Volgens de rechtbank gebruikte Hui zijn positie om onder meer fraude te plegen. De 67-jarige Hui werd aangeklaagd voor acht feiten, waaronder omkoping, fraude en verduistering. In april bekende hij schuld. De rechter heeft Evergrande en een dochteronderneming ook een miljardenboete opgelegd.

Evergrande was een van de grootste projectontwikkelaars van China. Het bedrijf was actief in veel sectoren. Hui bouwde elektrische auto's, was eigenaar van een voetbalclub en groeide ooit uit tot de rijkste man van China.

Blijven lenen

De vastgoedreus werd groot door te blijven lenen bij onder meer banken en bouwbedrijven, maar kwam in 2021 in de problemen toen het bedrijf zijn schulden niet meer kon terugbetalen. Daarop volgde een vastgoedcrisis in China.

In 2023 werd Hui opgepakt en sindsdien zit hij vast. Ook kreeg hij een miljoenenboete opgelegd en mag Hui van de Chinese autoriteiten de rest van zijn leven niet meer handelen op de beurs. Ook moest het bedrijf twee jaar geleden zichzelf ontbinden.

In de zaak zijn 56 medeverdachten veroordeeld tot celstraffen van tussen de 22 maanden en 18 jaar.

Een bij toeval ontdekte goudader in het westen van Kenia heeft meer dan 10.000 mensen, onder wie veel jonge kinderen, op de been gebracht. Het dorpje Cheporor wordt dusdanig overspoeld door goudzoekers, dat de lokale autoriteiten waarschuwen voor een humanitaire crisis.

De enorme toestroom van mensen ontstond begin deze maand na berichten dat drie jonge veeboeren goudkorrels in de grond in het gebied hadden ontdekt. Inmiddels zijn mensen uit naburige steden en dorpen, maar ook uit andere districten van Kenia en zelfs uit buurlanden naar de plek getrokken, melden lokale media.

Ook de plaatsvervangend districtscommissaris van de provincie West Pokot is een kijkje gaan nemen bij de illegale goudmijnen. Samen met een functionaris van het lokale veiligheidscomité trof hij een chaos aan die dringend noopt tot ingrijpen, zegt hij. "Er staat een humanitaire crisis op het punt uit te breken. We moeten maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat niemand gewond raakt."

Drank en drugs

Door de duizenden gelukzoekers zijn zulke grote en diepe gaten gegraven, dat de kans op zware ongelukken reëel is, stellen zij. Ook wordt er tot diep in de nacht doorgegraven, is het gebied inmiddels veel te dichtbevolkt en wordt er volop illegaal gestookte alcohol gedronken en drugs gebruikt. Ook zijn er in de snelgroeiende woonkampen in het mijngebied geen sanitaire voorzieningen en is er nauwelijks schoon drinkwater.

Een ondernemer uit de buurt, die goed geld zegt te verdienen door meel en graan te verkopen aan de goudzoekers, vreest dat de situatie nog erger wordt als de autoriteiten niet snel ingrijpen. "We vrezen dat er ziekten zoals cholera uitbreken als de situatie niet verbetert", zegt hij.

De angst leeft daarnaast dat door het komende regenseizoen de situatie in gebied nog gevaarlijker wordt. De meeste goudzoekers zijn actief langs een nu nog vrijwel drooggevallen rivier, maar met hevige regenval opkomst bestaat de kans dat grote delen van het illegale mijngebied onder water komen te staan.

Volgens een bewoner van het gebied is de aanhoudende droogte in Kenia juist een belangrijke reden voor de goudkoorts. In het gebied wordt door boeren doorgaans veel maïs en bonen verbouwd, maar oogsten zijn door het gebrek aan regen mislukt.

"Mensen zien de ontdekking van goud als een alternatieve manier om in hun levensonderhoud te voorzien en hun dagelijkse behoeften te bekostigen," zegt de man tegen Kenya News.

Het grootste punt van zorg voor de overheidsfunctionarissen is echter dat veel minderjarigen actief in het gebied zijn. Scholieren, maar zelfs ook peuters. "Zij worden hierheen gebracht en zonder toezicht achtergelaten. Dit vormt een groot risico voor hun leven", stelt de districtscommissaris. De vrees is dat de kinderen begin september, wanneer de scholen weer opengaan, niet terugkeren naar huis en in het mijngebied blijven rondhangen.

Grote goudvoorraden

De districtscommissaris zegt hard te willen optreden tegen kinderarbeid. Hij zegt ondanks alle uitdagingen hoopvol te zijn over de toekomst. "Als we onze krachten bundelen, vinden we gegarandeerd een oplossing."

Kenia heeft grote goudvoorraden, met name in het westen van het land. Rond 2020 werd er voor het eerst op grote schaal goud gevonden in de provincie West Pokot.

Een 53-jarige man uit de gemeente Apeldoorn is dinsdag opgepakt voor een verkrachting in 1993. De politie kwam hem na ruim dertig jaar op het spoor dankzij DNA-verwantschapsonderzoek, meldt de politie Oost-Nederland.

In augustus 1993 werd een vrouw in haar woning in de Apeldoornse wijk De Maten door een man bedreigd met een mes en verkracht. Destijds kwam het ondanks uitvoerig onderzoek nooit tot een aanhouding.

Forensisch onderzoek had destijds wel een relevant DNA-spoor opgeleverd, maar dit leverde geen hit op in de DNA-databank voor strafzaken, schrijft Omroep Gelderland.

DNA-match

Omdat de zaak onopgelost bleef, besloot het coldcaseteam van de politie een verwantschapsonderzoek te doen. Daarin wordt in de databank gezocht naar mensen die biologisch verwant zijn aan de verdachte. Dit onderzoek leidde tot nieuwe aanknopingspunten, waardoor de politie de man op het spoor kwam.

Inmiddels is DNA afgenomen van de opgepakte verdachte. Dat komt overeen met het DNA-spoor dat destijds uit forensisch onderzoek kwam.

De Universiteit Gent heeft een onderzoeker geschorst en een onderzoek ingesteld wegens zijn recente uitspraken over Jason Arday. Die Britse hoogleraar werd vorige week dood gevonden in zijn woning, kort nadat hij was opgestapt bij de universiteit van Cambridge.

In een blogpost in juli stelde de Amerikaanse onderzoeker Nathan Cofnas dat hoogleraar sociologie Arday plagiaat had gepleegd in een deel van zijn academisch werk. Ook trok Cofnas sommige prestaties van Arday in twijfel.

De Amerikaan was in het verleden zelf ook verbonden aan Cambridge, maar werd in 2024 ontslagen na beschuldigingen van racisme. Cofnas werd dit jaar aangesteld in Gent.

Arday ontkende leugens

Na Cofnas' blogpost ontstond een mediastorm rond Arday en nam hij ontslag. Hij gaf toe fouten te hebben gemaakt in zijn werk, naar eigen zeggen vanwege zijn autisme, maar ontkende te hebben gelogen over zijn prestaties.

Arday werd in 2023 op 37-jarige leeftijd de eerste en jongste zwarte hoogleraar aan de prestigieuze universiteit van Cambridge. Vlak voor zijn dood zei hij tegen Britse media dat er sinds zijn aanstelling "een zeer goed georganiseerde en gecoördineerde campagne gaande was om hem uit zijn functie te zetten".

Podcast De Dag: wat de dood van Arday losmaakt

In podcast De Dag zet correspondent Fleur Launspach de gebeurtenissen die zo veel druk op Arday zetten op een rij. Zijn dood maakt een discussie los over diversiteitsbeleid, hoe universiteiten mensen aanstellen en de rol van de media.

Hoogleraar Judi Mesman van de Universiteit Leiden doet onderzoek naar mensen van kleur in leiderschapsposities en hoort de schok onder hen.

De Universiteit Gent zegt in een verklaring geschokt te zijn door de dood van Arday en dat er veel bezorgde reacties zijn binnengekomen. "Ook binnen onze eigen academische gemeenschap komt zijn overlijden hard aan", zegt rector Petra De Sutter.

De uitspraken van Cofnas noemt de universiteit "zeer ernstig". Er is inmiddels een tuchtrechtelijk vooronderzoek naar Cofnas gestart. In het kader daarvan is Cofnas "preventief geschorst".

"De universiteit kan niet verder ingaan op de concrete inhoud van het tuchtdossier en de onderliggende argumentatie om de vertrouwelijkheid van het personeelsdossier en de tuchtprocedure te waarborgen."

Eerder liet De Sutter al weten dat de universiteit waarde hecht aan "academische vrijheid en aan een open academisch debat, ook wanneer standpunten controversieel zijn". Maar, voegde ze daaraan toe: "die vrijheid is niet onbeperkt. Die vrijheid gaat samen met verantwoordelijkheid en kan worden begrensd om de rechten van anderen te beschermen."

In een reactie op zijn blog zegt Cofnas dat hij onderzocht wordt vanwege discriminatie van Arday. Een verdere toelichting geeft hij niet.

Protest

Biologiefilosoof Cofnas is omstreden vanwege zijn uitspraken over mensen van kleur. Hij noemt zichzelf een 'rassenrealist' en legt een verband tussen intelligentie en ras. Zo beweerde hij dat er geen zwarte academici zouden zijn zonder het diversiteitsbeleid van universiteiten. Onderzoekers zeggen dat zijn uitspraken niet wetenschappelijk zijn onderbouwd en dat hij zich schuldig maakt aan pseudowetenschap.

Sinds begin dit jaar is Cofnas als postdoctoraal medewerker werkzaam in Gent. Honderden studenten en medewerkers van de universiteit protesteerden tegen zijn komst. Zij vinden zijn uitlatingen racistisch en vinden dat zijn aanstelling indruist tegen de waarden van de universiteit.

De Sutter verdedigde zijn aanstelling toen nog door te zeggen dat zijn benoeming volgens de regels van de universiteit was verlopen.

Wie deze dagen door een bos of park loopt, kan zomaar het gevoel krijgen dat de herfst is begonnen. Dat komt door de combinatie van regen, speciale geuren, vallende bladeren en bomen die vanwege de extreme droogte al geel of rood kleuren. "Dit geeft herfstvibes", vat hydroloog Niko Wanders het samen.

Bioloog Arnold van Vliet benadrukt dat het misschien wel als herfst voelt, maar dat die nog niet is aangebroken. Vroege verkleuring en bladval zijn volgens hem inmiddels een terugkerend fenomeen geworden. Ook vorig jaar rond deze tijd was er een 'valse herfst'.

Van Vliet: "Het is een opeenstapeling van jaren met extreem droge bloeiperiodes. Dit verzwakt de bomen en geeft ze geen hersteltijd." Ook andere planten en dieren worden er volgens hem hard door getroffen. "Van verdorde struiken tot verminderde nectarproductie: alles werkt op elkaar door."

Hoeveel helpt de regen?

De bovenste centimeters van de grondlaag zijn door de regen van de laatste dagen inmiddels weer nat, zegt hydroloog Wanders. "Daar hebben de planten meteen wat aan, want hier zitten veel wortels." Verdord gras kan bijvoorbeeld weer tot leven komen. "Dood is dood", verduidelijkt Van Vliet, maar uitgedroogde planten kunnen weer iets herstellen.

Tegelijkertijd is er gemiddeld in Nederland nog altijd een neerslagtekort van ruim 200 millimeter, oftewel een laag water van 20 centimeter hoog. Hydroloog Wanders: "Het blijft voorlopig allemaal een druppel op de gloeiende plaat."

Rode of bruine bladeren aan bomen worden niet opeens weer groen. Ze kunnen wel weer steviger worden door de regen, zegt bioloog Van Vliet. "Je ziet dat bladeren die al aan het vergelen waren zich weer volzuigen."

Het is een uiterst beschermingsmechanisme voor bomen om hun bladeren los te laten. Op deze manier proberen ze te voorkomen dat ze te veel vocht verliezen door verdamping. Sommige bomen kunnen vervolgens toch weer uitlopen als er voldoende regen is gevallen.

Opnieuw bloeien is mogelijk

"Bomen hebben reserveknoppen voor als ze bijvoorbeeld zijn kaalgevreten door rupsen", legt Van Vliet uit. "Ik heb de afgelopen jaren meerdere keren gezien dat een paardenkastanje die in juli helemaal kaal was in augustus weer nieuw blad had en zelfs opnieuw ging bloeien."

Aangezien de droogte nu tot ver in augustus heeft aangehouden, acht hij de kans klein dat veel bomen nog zo'n comeback maken. Maar als dat wel lukt, kunnen die bladeren juist langer aan de takken blijven. Dit hangt uiteindelijk voor een groot deel af van de temperatuur en weersomstandigheden van de komende tijd. Bij temperaturen onder nul komt bladverkleuring sneller voor, evenals bladval.

Wat veroorzaakt de typische herfstgeur?

Dat is de combinatie van vocht en verterende plantresten. Aanhoudende regen en een dik pak bladeren op de grond creëren dus de najaarslucht. "Ook nu komen zulke rottingsprocessen weer op gang", zegt bioloog Van Vliet. "En doordat het heel lang droog is geweest, komen er nog extra geuren los."

Dit fenomeen heeft de naam petrichor. Zo wordt de - volgens velen verrukkelijke - geur genoemd die ontstaat als regen op droge grond valt. Volgens hydroloog Wanders is de herfstgeur momenteel nog relatief beperkt. "De gevallen bladeren hebben daarvoor nog wat meer tijd nodig om te verrotten."

Een verzwakte boom kan gevaarlijk zijn voor mensen. Het risico neemt toe dat er bij stormen takken afbreken, of de hele bast, zegt bioloog Van Vliet. Extreme regenval, dat net als extreme droogte vaker zal voorkomen naarmate het klimaat opwarmt, kan de conditie van bomen verder verslechteren. Dit kan sterfte van wortels veroorzaken, waardoor bomen minder stevig staan.

"De natuur heeft het moeilijk met deze extremen", zegt Wanders. "Je ziet dat bomen veel energie moeten steken in overleven in plaats van groeien." Van Vliet noemt de situatie voor bomen zelfs dramatisch. "Veel soorten staan er belabberd bij."

Kan je medische zaken, zoals medicijnen, veilig door de lucht vervoeren met een drone? Een proef in Zwolle en Meppel loopt nu bijna een jaar en lijkt vooralsnog succesvol.

Tussen de Isala-ziekenhuizen in Zwolle en Meppel vloog afgelopen jaar 800 keer een drone, met aan boord medicijnen of bloedmonsters. Dat ging zonder noemenswaardige problemen, zeggen alle betrokken partijen. Zelfs wanneer de inhoud gekoeld moest worden vervoerd.

Tussen de ziekenhuizen deed de drone er gemiddeld 14 minuten over. Dat is al flinke winst ten opzichte van een auto, die er bij gunstige verkeersomstandigheden bijna 10 minuten langer over doet.

Proef verlengd

Toch is de drone niet onfeilbaar, zagen de onderzoekers. Bij harde wind bijvoorbeeld kan er niet gevlogen worden. Maar al met al was de drone in zeker 92 procent van de gevallen inzetbaar, het hele jaar door.

In de lucht is de drone te volgen voor ander verkeer, zoals helikopters en vliegtuigen. De luchtverkeersleiding is daarom betrokken bij de proef.

Die wordt nu verlengd tot medio 2027 om ervaring op te doen met het transport van nog meer verschillende soorten medicijnen en het vervoer van monsters die in het laboratorium onderzocht moeten worden.

Kennis die deze proef oplevert, moet uiteindelijk leiden tot de inzet van medische drones door een groot deel van Nederland.

Het nieuwe uitshirt van voetbalclub Fortuna Sittard is tot grote verrassing van de club zelf ook aan de andere kant van de oceaan in trek. Het bordeauxrode shirt is een eerbetoon aan de beschermheilige Sint Rosa van Lima en zorgt vooral in Peru voor veel belangstelling. Op sociale media zijn Spaanstalige video's over het tenue honderdduizenden keren bekeken.

Sint Rosa geldt als beschermheilige van Peru, maar ook van Sittard. Sinds 1669 is ze de stadspatrones van de Limburgse stad.

"Als religieuze uit Peru groeide zij uit tot de beschermheilige van de stad en werd zij door de inwoners aangeroepen in tijden van ziekte en tegenspoed", schrijft de voetbalclub. "Met dit nieuwe shirt brengt Fortuna Sittard een ode aan deze diepgewortelde stadsgeschiedenis."

Het ontwerp bevat een rozenmotief als verwijzing naar de beschermheilige en een speciaal lettertype dat is geïnspireerd op de Sint Rosakapel in Sittard. Ook prijkt onder de kraag een afbeelding van Sint Rosa, schrijft omroep L1.

Het eerbetoon aan de heilige is in het Zuid-Amerikaanse land niet onopgemerkt gebleven. Online delen Peruaanse kranten en influencers massaal foto's en video's van het tenue en ook de rooms-katholieke parochie van Santa Rosa de Lima heeft het shirt op haar kanalen gedeeld.

Veel Peruanen reageren op sociale media verbaasd dat een relatief kleine stad aan de andere kant van de wereld al eeuwenlang dezelfde beschermvrouwe heeft.

"Het was zeker weten een mooie verrassing", zegt ook Gycs Gordon van Promperu Nederland, de Peruaanse overheidsorganisatie die Peru in het buitenland promoot. "Veel Peruanen wisten helemaal niet dat Sittard Sint Rosa als beschermheilige heeft."

"Voor Peruanen en vooral voor mensen die net als ik uit Lima komen, is het heel mooi om de band tussen Sittard en Lima te zien", zegt Gordon. "Santa Rosa is een van de belangrijkste religieuze figuren die we in Peru hebben. De verhalen over haar zijn erg populair."

Sint Rosa van Lima

Isabel Flores de Oliva, beter bekend als Sint Rosa van Lima (1586-1617), werd in de Peruaanse hoofdstad Lima geboren en is de eerste heiligverklaarde in Zuid-Amerika. Dat gebeurde in 1671 door paus Clemens X. Later werd ze de beschermvrouwe van Peru. Ook staat ze afgebeeld op een bankbiljet.

In 1669 werd ze uitgeroepen tot de beschermheilige van Sittard. Inwoners van de stad baden het jaar ervoor tot de heilige vanwege een hevige dysenterie- en pestepidemie.

Ter ere van haar werd in Sittard de Sint Rosakapel gebouwd. Jaarlijks vindt op 30 augustus een processie plaats in de stad. Die dag is ook een nationale feestdag in Peru.

Jelmar Gorissen (24), die bij de club stage liep als grafisch vormgever, heeft de naam- en rugnummers van het shirt ontworpen. De designer is net afgestudeerd aan de Kunstacademie en mag dus al een mooie prestatie op zijn cv noteren.

Voor het ontwerp liet hij zich inspireren door de Sint Rosakapel. "Ik ben daar gaan kijken naar de elementen in de architectuur. Zo heb ik de mooie kronkels en punterige stukken in het lettertype laten terugkomen." Het shirt werd in eerste instantie door de KNVB afgekeurd vanwege te veel details in de letters, maar na een aanpassing kwam het toch goed.

Shirts naar Peru verzonden

"Het Sint-Rosashirt is populair, dat merk je aan alles", zegt Jurjen van Geel, werkzaam bij Fortuna Sittard. Tot nu toe zijn een kleine twintig shirts vanuit Peru besteld, vooral uit hoofdstad Lima.

Maar het shirt wordt ook naar andere landen verzonden. Vaak naar geadresseerden met een Spaanstalige naam. "We hebben onder meer bestellingen vanuit het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Verenigde Staten en zelfs recent Australië."

Het shirt is daarmee veel populairder in het buitenland dan gebruikelijk. "Normaal verkopen we er een paar aan het buitenland. Maar van dit shirt gaat ruim 10 procent van de online aankopen daarheen."

Binnenkort vallen ze weer bij een groep Nederlanders op de mat: de uitnodigingen voor het ophalen van de coronaprik. Dit jaar gaan er wel beduidend minder enveloppen de deur uit, want anders dan voorgaande jaren is deze prikronde alleen bedoeld voor 70-plussers, en een aantal kwetsbare groepen.

Die inkrimping van de doelgroep volgt op een advies van de Gezondheidsraad in maart. Het ministerie van Volksgezondheid wilde weten wie nog in aanmerking zouden moeten komen voor de coronaprik, waarop de raad adviseerde om die groep te beperken tot 70-plussers. Eerder konden ook 60-plussers en zwangeren de vaccinatie ophalen.

De Gezondheidsraad wijst erop dat het aantal infecties, ziekenhuisopnames en sterftegevallen door covid-19 de afgelopen jaren is afgenomen. Het virus geeft weliswaar meer ziekteproblemen dan andere infecties, zoals griep, maar dat risico hangt samen met de leeftijd. Uit gegevens blijkt dat het risico op een ziekenhuisopname toeneemt vanaf 70 jaar. Vandaar het advies om vanaf die leeftijd te blijven prikken.

Kwetsbare groepen

In aanvulling kunnen ook enkele kwetsbare groepen de prik blijven ophalen. Bijvoorbeeld mensen die door onderliggende aandoeningen als COPD of diabetes een groter gevaar lopen om door covid-19 ernstig ziek te worden of te overlijden. Het kan gaan om volwassenen en kinderen. Ook zorgmedewerkers die direct contact hebben met kwetsbare patiënten kunnen zich weer laten vaccineren.

Long-covid is geen zelfstandige grond voor de coronaprik, is besloten na advies van de raad. Doel van de vaccinatieronde is om de kans op ziekenhuisopname, IC-opname en overlijden door het coronavirus te verkleinen. Er zijn geen aanwijzingen dat mensen met post-covid daarop een hoge kans hebben, schrijft de Rijksoverheid.

Zwangeren hebben de prik ook niet meer nodig. Doordat onder de bevolking een brede bescherming tegen corona is opgebouwd, ligt de kans om ernstig ziek te worden tijdens een zwangerschap of te vroeg te bevallen inmiddels lager.

Uitnodigingsbrieven gaan dit jaar alleen nog naar 70-plussers. Wie in een van de risicogroepen valt en een prik wil ophalen, kan vanaf dinsdag een afspraak maken bij de GGD. De vaccinaties worden vanaf komende maand gezet, van 21 september tot en met 27 november. Volgend najaar komen dezelfde groepen in aanmerking voor de coronaprik.

Belangstelling neemt af

De belangstelling voor de coronaprik loopt al een paar jaar terug. Afgelopen jaar haalden zo'n 2,2 miljoen Nederlanders de vaccinatie op, zo'n 42 procent van de toen gehanteerde doelgroep. In 2024 maakten nog 2,5 miljoen mensen een afspraak, het jaar ervoor waren dat er 2,7 miljoen, blijkt uit cijfers van het RIVM.

Onder 80-plussers was de opkomst met 55,8 procent vorig jaar het hoogst. Van de 60- tot 64-jarigen maakte nog geen kwart een prikafspraak.

Vanavond trapt - naast Lowlands - het popfestival Pukkelpop af in het Belgische Hasselt. Het festival met ruim 65.000 bezoekers per dag is sinds begin maart uitverkocht; wie nog een ticket wil, is aangewezen op de doorverkooppagina die Pukkelpop zelf beheert.

Het festival kent al sinds 2008 zo'n platform, waar mensen tickets kunnen aanbieden of kopen. Daar heeft het festival destijds in geïnvesteerd en is sindsdien doorontwikkeld.

Volgens festivalwoordvoerder Frederik Luyten heeft Pukkelpop daar bewust voor gekozen. Daardoor houdt het festival de ticketdoorverkoop bij zich en voorkomt het dat bezoekers extra kosten moeten betalen aan externe doorverkooppartijen, zoals Ticketswap.

Contact behouden

Ook in Nederland neemt het aantal festivals, clubs en poppodia met een eigen doorverkoopplatform toe. Poppodium Doornroosje in Nijmegen riep een eigen online marktplaats in februari in leven.

"Zo houd je de ticketverkoop zelf in de hand", legt Koos Hornman, hoofd marketing bij Doornroosje, uit. "We houden controle over de opgelegde tarieven, die we bewust zo laag mogelijk willen houden voor bezoekers. Het ticket is immers al verkocht; we verdienen er nauwelijks iets aan."

Veiliger

Binnen een eigen platform kunnen clubs en podia bovendien makkelijker contact houden met bezoekers, zegt Hornman. Bezoekers moeten via een account hun gegevens achterlaten, waardoor het voor het poppodium inzichtelijk is wie er komt. "Daardoor is de kans op fraude kleiner en is het voor bezoekers veiliger."

Ook kunnen bezoekers met ticket-gerelateerde vragen rechtstreeks bij Doornroosje terecht, in plaats van dat ze daarvoor naar een andere partij moeten worden doorverwezen. "Dat is echt een groot voordeel."

Het poppodium brengt aan verkopers 2 euro aan servicekosten in rekening. Een deel daarvan gaat naar ticketplatform Paylogic, dat de doorverkoop faciliteert. Het overige deel wordt gebruikt voor de doorontwikkeling van het platform en de service vanuit Doornroosje.

Festival Into The Great Wide Open, dat in het laatste weekend van augustus plaatsvindt, introduceerde twee jaar geleden zijn eigen doorverkoopplatform. Dat was vooral bedoeld om woekerprijzen tegen te gaan.

Destijds kon je als organisator op Ticketswap nog geen maximumprijs instellen, legt directeur Douwe Luijnenburg uit. "We wilden niet dat mensen veel geld konden verdienen aan de schaarste van het aantal tickets dat we beschikbaar hebben." Het onafhankelijke festival op Vlieland kan jaarlijks slechts 6000 bezoekers ontvangen.

Extra service

Als liefhebbers van het festival achter het net vissen, kunnen ze zich aanmelden voor de wachtlijst. Als iemand anders van zijn kaartje afziet, krijgt de eerste persoon in de rij de kans om dat te kopen. Ruim een maand voor het festival gaat het doorverkoopplatform open.

Volgens Luijnenburg is een platform vooral bedoeld als extra service voor de bezoeker. Zij hoeven daardoor niet uit te wijken naar een extern doorverkoopplatform. Ze kopen hun ticket al via Paylogic en kunnen het daar ook weer doorverkopen.

"Een festival is tegenwoordig al duur genoeg. Niemand heeft er baat bij als ticketprijzen verder worden opgedreven, ook wij als organisatie niet. We proberen de prijzen juist zo laag mogelijk te houden."

Ook organisator Dekmantel, bekend van onder meer het gelijknamige festival in het Amsterdamse Bos en Selectors in het Kroatische Tisno, kent sinds ruim een jaar een eigen doorverkoopplatform. Tickets verkopen en kopen via Ticketswap gebeurt wel, maar heel mondjesmaat.

Volgens een woordvoerder was het een logische stap om de doorverkoop van tickets binnen de eigen omgeving te organiseren. "Als onafhankelijk muziekplatform voeren we zoveel mogelijk in eigen beheer uit."

Zelf faciliteren

Ook binnen het nachtleven zijn doorverkoopplatforms steeds gebruikelijker. Zo heeft de Amsterdamse queerclub Raum sinds de opening in 2024 al een eigen platform waarop bezoekers tickets kunnen doorverkopen.

"Ticketswap was lange tijd dé plek waar mensen op zoek gingen naar tweedehandstickets, maar het wordt steeds gebruikelijker dat organisatoren de doorverkoop zelf faciliteren", zegt Hornman van Doornroosje.

Dat heeft ook te maken met de techniek achter zulke platforms, die afgelopen jaren een vlucht heeft genomen. "Bezoekers krijgen die mogelijkheid steeds vaker aangeboden, waardoor ook het publiek eraan begint te wennen.

Ticketswap laat in een reactie weten de trend te herkennen. "We begrijpen heel goed waarom organisatoren meer controle willen." Om op die behoefte in te spelen, introduceerde het van platform in mei 2025 een model waarmee organisatoren meer invloed krijgen op de doorverkoop via Ticketswap en meer inzicht krijgt in wie een ticket koopt. Het van oorsprong Nederlandse bedrijf heeft meer dan 6 miljoen gebruikers in Nederland en 2 miljoen in België.

Ook kunnen organisatoren sinds dit nieuwe model een bodemprijs instellen. Dat moet voorkomen dat bezoekers wachten tot het allerlaatste moment met het kopen van hun ticket, in de hoop dat ze later goedkoper uit zijn.