NOS Nieuws - Algemeen

De ruim vijftig landen die met elkaar in Colombia een conferentie hielden over stoppen met fossiele brandstoffen, hebben zoals verwacht geen harde afspraken gemaakt. Maar ze komen wel met kleine stappen die afschaffing mogelijk moeten maken.

De top, die vannacht eindigde, werd door Nederland en Colombia georganiseerd. Er deden 'koplanden' aan mee die de afgelopen dagen spraken over het afbouwen van gebruik van olie, steenkool en gas.

Vooraf zei de organisatie al dat landen niet zouden onderhandelen. In plaats daarvan kwam er een 'veilige ruimte voor dialoog'. Ook werden landen afgewisseld met andere sprekers; boeren, vakbondsmensen en zelfs kinderen.

Toch maakten de deelnemers wel enkele afspraken. Zo komt er een wetenschappelijk panel dat alle kennis over het afbouwen van het gebruik van olie, steenkool en gas gaat bundelen. Zo'n soort organisatie, het IPCC, bestaat al voor de kennis over klimaat.

Werken aan 'routekaarten'

Verder gaan landen en regio's 'routekaarten' maken hoe ze willen stoppen met fossiele brandstoffen. Frankrijk kwam op de top met zo'n plan, als eerste. Al ging het daarbij volgens critici vooral om een verzameling van bestaand beleid. Ook bekijken landen of hun handel en financiële sector op de schop moeten om een afscheid van olie, steenkool en gas niet te belemmeren.

Het is de eerste keer dat deze zeer verschillende landen op deze manier bij elkaar kwamen. Komende jaren moet blijken wat er van de ambities terechtkomt.

Veel van de ruim vijftig voorloperlanden wilden al eerder plannen maken over een afscheid van olie, steenkool en gas. Maar op de 'normale' klimaattoppen lukt het al dertig jaar nauwelijks over dit onderwerp te praten.

Steeds minder vooruitgang

Op klimaattoppen moeten alle landen het eens zijn met de gemaakte afspraken. Dus ook landen die veel fossiele brandstoffen uit de grond halen. Soms werkt dat. Zo lukte het in 2015 in Parijs om af te spreken dat landen de opwarming van de aarde zouden beperken tot ruim onder de 2 graden Celsius, en nog liever 1,5 graad.

In de jaren daarna gingen de onderhandelingen steeds moeizamer, mede doordat de Verenigde Staten zich in de eerste termijn van president Trump compleet terugtrokken. De wereld is intussen ook alleen maar meer olie, steenkool en gas gaan gebruiken. Iets wat de toename aan zonne- en windenergie wel afremde, maar niet heeft gestuit.

Toch lijken Nederland en Colombia de klimaattoppen met alle landen nog niet helemaal afgeschreven te hebben. Minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven benadrukte dat er goede contacten zijn. En dat ze hoopt dat andere landen straks de plannen zullen overnemen.

Tussen droom en daad

In Colombia benadrukten deelnemers, ook minister Van Veldhoven, hoe positief de gesprekken verliepen. Dat zou te danken zijn aan de gekozen opzet. Dus geen officiële onderhandelingen maar een dialoog en alleen met gelijkgestemden.

Toch kon de goede sfeer niet verhullen dat ook de 'coalition of the willing' niet altijd op één lijn zit. Zo wil een deel van de landen een bindend verdrag om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen, iets wat Nederland en andere Europese landen niet steunen.

Naarmate de maatregelen om af te stappen van olie, steenkool en gas concreter worden, zal ook duidelijk worden of landen werkelijk bereid zijn die te nemen.

Volgend jaar organiseren Tuvalu en Ierland wederom een top over het afstappen van olie, steenkool en gas. Die heeft plaats op de eilandengroep Tuvalu in de Grote Oceaan. Tuvalu hoort bij een groep laaggelegen eilandstaten die vrezen voor hun voortbestaan als de zeespiegel blijft stijgen.

Op een militair oefenterrein in Assen heeft gisteravond een natuurbrand gewoed. De heidebrand in natuurgebied Baggelhuizen nam op zijn hoogtepunt 50 bij 50 meter grond in beslag, meldt RTV Drenthe.

Omdat er veel rook bij vrijkwam, is iets voor middernacht een NL-alert verstuurd. Dat adviseerde omwonenden om uit de rook te blijven, ramen en deuren dicht te houden en de ventilatie uit te schakelen.

Over de oorzaak van de brand is nog niets bekend, zegt een woordvoerder van de Veiligheidsregio Drenthe tegen de NOS. Het vuur was "redelijk snel onder controle". De brandweer controleert of er nog brandplekken zijn die moeten worden nageblust.

Grote brand 't Harde

Gister aan het einde van de ochtend ontstond ook een grote natuurbrand op militair oefen- en schietterrein 't Harde op de Veluwe. Er waren verschillende oefeningen van Defensie bezig toen de brand ontstond. De rookwolk was tot in Den Haag te zien en in een groot deel van Nederland was de brand te ruiken. Het nablussen ervan kan nog dagen duren.

In bijna heel Nederland geldt een verhoogd risico op natuurbranden, doordat het al een tijd niet heeft geregend. De meeste natuurbranden komen in ons land in het voorjaar voor.

De kanshebbers voor de Brusseprijs voor het beste journalistieke boek van het jaar zijn bekend. De shortlist met vijf genomineerden werd op NPO Radio 1 bekendgemaakt in NOS Met het Oog op Morgen.

Een vijfkoppige jury maakte een selectie uit meer dan tweehonderd inzendingen. Geen van de genomineerde auteurs won de Brusseprijs eerder.

De Brusseprijs is een initiatief van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. De prijs wordt sinds 2006 uitgereikt, aanvankelijk eens per twee jaar en sinds 2010 jaarlijks. Aan de prijs is een geldbedrag van 10.000 euro verbonden.

De prijs is vernoemd naar de Nederlandse journalist en schrijver Marie Joseph Brusse (1873-1941). Hij schreef voor de Nieuwe Rotterdamsche Courant en gold met zijn vertelstijl als een vernieuwer van de Nederlandse journalistiek.

Vorig jaar won onderzoeksjournalist Olivier van Beemen met zijn boek Ondernemers in het wild. Daarin schrijft van Beemen over een club witte weldoeners in Afrika.

Op zaterdag 13 juni wordt de winnaar van dit jaar bekendgemaakt, tijdens een speciale uitzending van NOS Met het Oog op Morgen. Voorafgaand aan die uitreiking spreekt het radioprogramma elke zaterdag met een van de genomineerden.

Er moet een nationale aanpak komen zodat ook in de toekomst voldoende drinkwater beschikbaar is. Met dat advies komt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli).

De vraag naar drinkwater neemt door bevolkingsgroei en economische ontwikkeling toe, terwijl er steeds minder zoetwater beschikbaar is vanwege klimaatverandering en vervuiling. De knelpunten in de drinkwatervoorziening worden de komende jaren volgens de Rli steeds voelbaarder.

De eerste tekenen zijn er nu al. Zo kunnen tientallen bedrijven op dit moment niet worden aangesloten op het drinkwaternetwerk. Daarnaast gebeurt het vaker dat een innamestop van rivierwater nodig is omdat het water vervuild is met stoffen uit de PFAS-groep, medicijnen, cosmetica of chemicaliën uit de landbouw.

Het zijn nu nog incidenten, maar die zullen volgens de raad alleen maar toenemen. De urgentie om in te grijpen is dan ook groot, zegt de Rli.

De inrichting van de Nederlandse drinkwatervoorziening schiet tekort. Zo zijn de huidige reserves onvoldoende om in de toekomst langdurige periodes van droogte te doorstaan, wordt door bestuurlijke versnippering onvoldoende samengewerkt en delft de drinkwatervoorziening vaak het onderspit als er met de industrie of landbouw moet worden geconcurreerd over het gebruik van zoetwaterbronnen.

Ook de consument heeft een rol in het drinkwatertekort. Na jaren van dalend watergebruik in huishoudens is deze trend in 2018 gekeerd. Dit komt onder meer door het toenemende gebruik van waterintensieve toepassingen als regendouches, tuinberegening en zwembaden.

Eind 2027 nationale strategie

Er zijn volgens de raad ingrijpende maatregelen nodig om tot het einde van de eeuw over voldoende, schoon en betaalbaar drinkwater te blijven beschikken. Een belangrijke rol is weggelegd voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dat moet samen met drinkwaterbedrijven, medeoverheden en kennisinstellingen tot een nationale strategie komen.

Drinkwater concurreert deels met woningbouw, landbouw, energie, natuur en industrie. Zo'n nationale strategie kan drinkwater in die keuzes volwaardig laten meewegen. Bovendien kan een andere inrichting van het zoetwatersysteem niet worden overgelaten aan individuele bedrijven of provincies, vindt de Rli.

Samen met drinkwaterbedrijven en lokale overheden wordt gewerkt aan zo'n strategie, laat het ministerie weten in een reactie. De nationale drinkwaterstrategie moet eind 2027 worden gepresenteerd. De overheid zet onder meer in op het vergroten van de waterwinning en het afremmen van het toegenomen verbruik.

"We zorgen ervoor dat er bij elk gezin gewoon drinkwater uit de kraan blijft komen, ook in geval van zoetwatertekorten bij droogte", zegt het ministerie. "Een zoetwatertekort is niet hetzelfde als een drinkwatertekort."

Volgens de Rli moet de waterkwaliteit met spoed worden verbeterd. Dan kan onder meer door het versneld uitvoeren van de huidige maatregelen om aan de Europese Kaderrichtlijn Water te voldoen.

Meer betalen voor hoog watergebruik

Verder moet er worden ingezet op waterbesparing, onder meer door de consument. Volgens prognoses van het Centraal Bureau voor de Statistiek groeit de bevolking naar meer dan 20 miljoen mensen richting 2070. In sommige regio's zal hierdoor de drinkwatervraag naar verwachting verdubbelen of verdrievoudigen.

Omdat huishoudens op dit moment ruim twee derde van het drinkwater gebruiken, is het belangrijk dat zij gaan besparen. Dat kan volgens de raad door het installeren van een waterbesparende douchekop of toiletsysteem. Bovendien zijn gedragsveranderingen belangrijk.

Dat laatste is lastig: uit onderzoek blijkt dat het gevoel van urgentie bij burgers beperkt is als het gaat om drinkwatertekorten. Het verhogen van de prijs kan helpen om dat bewustzijn te vergroten. Daarnaast kan het een prikkel zijn om minder drinkwater te gebruiken.

Omdat het water in Nederland goedkoop is, vraagt de Rli zich af in hoeverre een prijsverhoging effect zal hebben. Bovendien raken hogere prijzen mensen met een laag inkomen relatief het hardst.

Onderzocht zou moeten worden of een extra hoog tarief voor excessief gebruik in combinatie met het enkel betalen voor water naar gebruik effect heeft. Op dit moment betalen huishoudens naast een variabel bedrag voor het gebruik een vast bedrag voor de aansluiting.

Bij de opnieuw gehouden gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem zijn weinig verschillen ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen van maart. Dat blijkt uit de voorlopige uitslag.

Opnieuw komt Democraten Gorinchem als winnaar uit de bus met zeven zetels, gevolgd door Stadsbelang Gorinchem met vier zetels. Ten opzichte van de verkiezingen in maart verliest D66 één zetel (van drie naar twee zetels) en wint CDA één zetel (van één naar twee).

De opkomst was nu iets lager dan vorige maand: 47 procent van de kiezers kwam opdagen. Vorige maand was dat 51 procent. Volgens burgemeester Melissant zijn er geen meldingen van onregelmatigheden geweest bij de herverkiezingen. "En ik hoop dat dat zo blijft", zegt ze tegen de NOS.

Volmacht

Direct na de verkiezingen van 18 maart waren er berichten over fraude. Mensen zouden in de aanloop naar de verkiezingen onder druk zijn gezet om een volmacht af te geven. Vooral binnen de Turkse gemeenschap gebeurde dat, bleek uit een reconstructie van NRC.

D66-fractievoorzitter Tom van der Meijden stelt in een reactie aan persbureau ANP dat het kwijtraken van de zetel "wel een klein beetje pijn doet". In de reconstructie van NRC werd ook een kandidaat van D66 in verband gebracht met mogelijk ronselen van volmachten. Of die verdenkingen van invloed zijn geweest op de nieuwe uitslag, vindt Van der Meijden lastig in te schatten. "Ik denk dat we dat nooit zullen weten, maar wellicht heeft het een rol gespeeld."

Pride Amsterdam is genomineerd voor de immateriële erfgoedlijst van Unesco. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft dat bekendgemaakt.

"We zijn hier al heel lang mee bezig", reageert Pride-directeur Lucien Spee bij stadsomroep AT5. "De kans om genomineerd te worden, doet zich eigenlijk maar één keer in de vier jaar voor. Eindelijk liggen alle kaarten nu goed."

Aan plaatsing op de Unesco-lijst van immaterieel erfgoed gaat een hele procedure vooraf. De minister nomineert Pride Amsterdam. Maar in feite doet ze niet anders dan het advies van de Raad van Cultuur overnemen. "De keuze viel op Pride Amsterdam", is te lezen in het advies van de raad. "Omdat Nederland internationaal bekendstaat als voorloper op het gebied van gendergelijkheid, queer-emancipatie en seksuele vrijheid."

Nominatiedossier

Op de immateriële erfgoedlijst van Unesco staat 'levende cultuur' van een land zoals tradities, ambachten en feesten. Onder meer de Belgische biercultuur staat op de lijst, het zingen van opera in Italië en de Jamaicaanse muziekstroming reggae. Uit Nederland staat er onder meer het ambacht van de molenaar in en het zomercarnaval in Rotterdam.

Of Pride daadwerkelijk als immaterieel erfgoed wordt erkend, weten we pas over dik twee jaar. Pride moet nu eerst een zogenoemd nominatiedossier opstellen. Dat dossier moet worden goedgekeurd door de hele ministerraad in Den Haag, waarna het uiterlijk 31 maart volgend jaar op de deurmat van Unesco belandt.

Naar verwachting neemt Unesco dan eind 2028 een besluit.

Vrij uitkomen

Officieel wordt Pride Amsterdam genomineerd, maar directeur Spee hoopt dat het evenement Pride - zonder de toevoeging Amsterdam dus - op de werelderfgoedlijst komt. Daarmee zouden ook de Pride-feesten in landen waar mensen niet vrij kunnen uitkomen voor hun seksuele voorkeur of genderidentiteit erbij horen.

"Ja, het is voor ons als Pride Amsterdam leuk, en we waren ooit een beacon of hope, maar we willen dat ook graag voor andere landen bereiken", aldus Spee. De Raad van Cultuur is het daarmee eens en adviseert de naam van de inzending te veranderen naar Pride: "Zo kan Nederland een leidende rol spelen en kunnen andere landen later aansluiten."

Het jaarlijkse evenement Pride Amsterdam, vooral bekend om de Canal Parade, staat al sinds 2019 op de nationale erfgoedlijst.

In Londen zijn twee mensen neergestoken vlak bij een synagoge. De BBC heeft bevestigd dat de slachtoffers twee Joodse mannen zijn. De twee slachtoffers zijn buiten levensgevaar, zegt de politie.

De aanval vond plaats in een Joodse wijk in het noordwesten van de stad. Een man rende met een mes over Golders Green Road en probeerde volgens de Britse omroep Joodse voorbijgangers neer te steken.

De Joodse burgerpatrouille Shomrim schrijft dat ze onmiddellijk reageerden en de verdachte vasthielden. Daarna arriveerde de politie, die de dader taserde en vervolgens arresteerde. Hij probeerde ook twee politieagenten te steken, maar zij raakten niet gewond.

Het gaat volgens de politie om een man van 45. Hij is aangehouden op verdenking van poging tot moord. Naar zijn nationaliteit en motief wordt nog onderzoek gedaan. Met alle scenario's wordt rekening gehouden, zegt de politie.

Onderzoek naar motief

Volgens de BBC worden de slachtoffers behandeld in het nabijgelegen Hatzola-ziekenhuis, waarvan de ambulances vorige maand in brand werden gestoken.

Premier Starmer zegt dat er een onderzoek gaande is. Dat wordt volgens de politie geleid door specialisten van de afdeling contraterrorisme. Starmer noemt de steekpartij "zeer verontrustend" en zegt vastberaden te zijn op te treden tegen "dergelijke misdrijven waarvan we er de laatste tijd te veel hebben gezien".

VVD-Kamerlid Harry Bevers legt tijdelijk zijn werk in de Tweede Kamer neer. Afgelopen week is bij hem acute myeloïde leukemie (AML) geconstateerd, zo heeft de VVD bekendgemaakt.

Bevers is meteen met behandelingen begonnen en stopt ten minste zestien weken met zijn werk in de Tweede Kamer. "Harry en zijn gezin hebben de komende tijd nodig voor de behandeling en voor herstel", staat in de korte VVD-verklaring. De partij wenst hem "enorm veel kracht toe".

Vervangen

De 61-jarige Bevers zit sinds juli 2024 in de Tweede Kamer, eerder zat hij er al enkele maanden tussen 2022 en 2023. Hij hield zich vooral bezig met ziekenhuiszorg, geneesmiddelenbeleid en medisch-ethische onderwerpen.

Na het meireces wordt Bevers tijdelijk vervangen in de Tweede Kamer door Dieke van Groningen.

Op een militair oefen- en schietterrein bij 't Harde, nabij Epe in Gelderland, is een grote brand uitgebroken. De brandweer kreeg vanochtend meerdere meldingen van een brand bij het Artillerie Schietkamp (ASK). Er is een NL-alert verstuurd in onder meer de regio Noord- en Oost-Gelderland en in Flevoland.

Volgens Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland zijn er meerdere brandhaarden en was er een grote piek in het aantal telefoontjes naar de meldkamer. De veiligheidsregio kan niet zeggen of de brand aangestoken is. "We hebben alle hulpdiensten naar de plek gestuurd. De brand is zeker nog niet onder controle", zegt een woordvoerder.

De luchtmacht meldt dat het twee transporthelikopters inzet om te helpen bij het blussen. De helikopters worden gebruikt om grote hoeveelheden water op het vuur te gooien.

Uitzonderlijk grote brand

"Voor Nederlandse begrippen is dit echt een uitzonderlijk grote brand", zegt de Landelijk Coördinator Natuurbrandbeheersing van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. "We zijn heel snel opgeschaald. Alles wat we aan specialisten hebben, is opgeroepen."

De rookwolken zijn van ver buiten Epe te zien. De A28 tussen 't Harde en Wezep is in beide richtingen dicht vanwege slecht zicht door de rookpluim.

Ook het vliegverkeer heeft last van de brand. "Piloten vragen of ze over de rook of om de rook heen mogen vliegen", zegt een woordvoerder van Luchtverkeersleiding Nederland. Het vliegverkeer kan wel gewoon blijven vliegen, want de rook zorgt niet voor gevaarlijke situaties.

Op beelden zijn de enorme rookwolken te zien:

De brandweer waarschuwt voor meer natuurbranden de komende periode vanwege de aanhoudende droogte. Afgelopen week braken meerdere natuurbranden in Nederland uit, waaronder in Den Haag, Malden en Helden. De brandweer heeft ze onder controle kunnen krijgen, maar verwacht dat de toename van het aantal natuurbranden doorzet.

De meeste natuurbranden komen in Nederland in het voorjaar voor, zegt Edwin Kok. Hij is landelijk coördinator natuurbrandbeheersing bij het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV). In deze periode is de vegetatie volgens hem nog heel droog en is de opname van voedingsstoffen (sapstromen) bij bomen en planten nog niet op gang gekomen.

Door de aanhoudende droogte hebben bijna alle veiligheidsregio's opgeschaald naar fase 2, het hoogste waarschuwingsniveau. Hulpdiensten zijn dan extra alert en de brandweer zet extra materieel in om een brand snel onder controle te kunnen krijgen.

Andere blustechnieken

Kok zegt dat natuurbranden in de toekomst vaker zullen voorkomen, doordat droogteperiodes langer aanhouden. Ook ziet hij dat er meer branden gelijktijdig woeden. "Dat maakt het voor de brandweer uitdagend, omdat we op meerdere plekken tegelijk materieel moeten inzetten. De branden worden daarnaast intenser, waardoor ze nog moeilijker te bestrijden zijn."

Het is daarom belangrijk dat er ook naar andere blustechnieken wordt gekeken, zegt Kok. "In Nederland blussen we natuurbranden tot nu toe altijd met water. Maar we hebben de afgelopen jaren gezien dat branden niet meer met water te bestrijden zijn omdat ze zo intens zijn."

Een van de tactieken waar de brandweer volgens Kok naar kijkt, is de inzet van 'voorbranden'. Door een stuk natuur gecontroleerd in brand te steken kan een grote brand zich niet verder uitbreiden.

De natuurbrandexpert zegt dat het voorkomen van een natuurbrand ook een gedeelde verantwoordelijkheid is. "We vragen mensen om alert te zijn en om geen vuur in de natuur te gebruiken. Wees je bewust van de risico's die je zelf ook kan veroorzaken."

Er komen strengere regels voor het fokken en het houden van honden en katten. Het Europees Parlement heeft daartoe gisteren een wetsvoorstel aangenomen. Als ook de ministers van EU-lidstaten ermee instemmen, moeten fokkers zich registreren en wordt het vanaf 2030 verplicht om huisdieren te chippen.

De chip bevat informatie over het land van herkomst, de fokker of het asiel waar het dier vandaan komt en de huidige eigenaar. Die informatie wordt opgeslagen in een Europees systeem.

Het doel van de nieuwe wet is het tegengaan van misbruik in de EU en wrede handelspraktijken van fokkers. "Wat je nu ziet, is dat veel baasjes graag dieren willen met specifieke kenmerken. Daar zijn we deels in doorgeslagen", zegt Franck Meijboom. Hij is hoogleraar dierethiek bij de faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht.

Doorfokken en couperen

Ook komt er een Europees verbod op het 'doorfokken' van dieren. Dat kan tot aanzienlijke gezondheidsrisico's leiden, zoals het geval is bij mopshonden. Die dieren hebben vaak ademhalingsprobleem door onderontwikkelde neusgaten.

"Het gaat om allerlei erfelijke aandoeningen. Honden kunnen last krijgen van epilepsie of van gewrichtsproblemen. Die kwalen komen vaak pas op latere leeftijd aan het licht", zegt Meijboom.

De nieuwe maatregelen omvatten ook een verbod op couperen: het verminken van honden en katten voor shows. In Nederland is dat al een tijd verboden.

"Deze nieuwe wet zorgt er in ieder geval voor dat we hier niet weer allerlei dieren vanuit het buitenland krijgen met dezelfde problematiek. Maar het zal op Europees niveau best lastig zijn om dit waterdicht te handhaven. Omdat je aan de buitenkant niet altijd kan zien of een dier een erfelijke aandoening heeft", aldus de hoogleraar.

De Europese Commissie komt volgend jaar met nieuwe vuurwerkregels. Dat kondigt de Commissie aan in een brief aan Nederland, Zweden en Frankrijk die is ingezien door de NOS. Die landen stuurden vorige maand een dringende oproep aan Brussel om de huidige wet aan te passen. Er moeten veel strengere voorwaarden komen om zwaar vuurwerk op de markt te brengen en er moet veel meer Europees worden samengewerkt, zeggen de verantwoordelijke ministers.

De Commissie antwoordt nu "de zorgen over het toenemende criminele misbruik van vuurwerk" te delen en daarom met een nieuwe wet te komen. Ons land spant zich al langer in om de regels aan te scherpen. Het zware vuurwerk is een groot probleem omdat het aan de lopende band gebruikt wordt om aanslagen mee te plegen.

Eerder bleek uit een interne evaluatie al dat Europese vuurwerkregels "ernstige tekortkomingen" hebben waardoor onvoldoende wordt voorkomen dat het zware vuurwerk gebruikt wordt tegen eerstehulpverleners, voor plofkraken of terechtkomt in het criminele circuit.

Het vuurwerk komt nu veel te vaak in verkeerde handen terecht, schreef de Commissie in de evaluatie. Waar dat precies misgaat, is moeilijk vast te stellen omdat de huidige wetgeving niet voorziet in een goed systeem om te kunnen achterhalen waar het vuurwerk terechtkomt na de productie. Het is daarnaast te makkelijk om zonder de benodigde vergunningen het zware vuurwerk online te bestellen.

Vuurwerkbommen

De Rotterdamse burgemeester Carola Schouten, voorzitter van het Offensief tegen Explosieven, juicht het besluit van de Europese Commissie om de wetten te herzien toe. "Dit is een essentiële stap om onze gemeenschappen beter te beschermen. We moeten dit momentum nu benutten om te komen tot strenge en effectieve Europese wetgeving die onze burgers daadwerkelijk beschermt tegen aanslagen met vuurwerkbommen."

Raquel García Hermida-van der Walle zet zich namens D66 in het Europees Parlement in voor nieuwe regels. Het belangrijkste wat volgens haar in de nieuwe wet moet komen te staan is een Europees verbod op vuurwerk in de zwaarste categorie, zoals cobra's. Op dit moment worden die nog legaal geproduceerd in onder andere Italië.

Ook verwacht ze dat de Commissie met strengere regels komt voor handhaving. Een Europees vuurwerkpaspoort, als bewijs dat professionals het vuurwerk legaal in bezit hebben, zou daarbij kunnen helpen, denkt ze. Nederland, België en Luxemburg werken al met zo'n pas.

Daarnaast moet het veel makkelijker worden de herkomst van vuurwerk te achterhalen. "Zoals eten dat in de supermarkt ligt. Als daar iets mis mee is, weten we waar het vandaan komt. Waarom is dat bij vuurwerk zo slecht traceerbaar? Dat maakt het moeilijk om illegale verkopers te vervolgen."

Geen valse verwachtingen

Het duurt nog wel even voor de nieuwe wetgeving er is. Het voorstel zal in de loop van volgend jaar komen, schrijft de Commissie. Daarna moeten het Europees Parlement en de 27 EU-landen het eens worden over de nieuwe regels, die mogelijk dan in 2030 ingaan. García Hermida-van der Walle hoopt dat het eerder wordt, maar wil geen valse verwachtingen wekken.

"Maar vanuit Nederland blijft de druk ondertussen hoog, want het probleem wordt steeds groter", zegt ze. "Veel landen delen onze zorgen, maar er zijn andere plekken waar ze het probleem minder zien, bijvoorbeeld in Italië dat een vuurwerkindustrie heeft. Daar kan weerstand komen tegen strengere regels. Maar in de tussentijd moeten we beter samenwerken met de politie en de internetbedrijven waar je vuurwerk kan kopen, want het wordt steeds nijpender."

De Rotterdamse ondernemer Martijn van der Vorm is op 67-jarige leeftijd overleden. Dat heeft investeringsmaatschappij HAL bekendgemaakt. De voormalig topman stond bekend als een weldoener, vooral in Rotterdam.

Van der Vorm werkte veertig jaar bij HAL. Daar was hij 21 jaar voorzitter van de raad van bestuur en tot mei 2025 voorzitter van de raad van commissarissen. Van der Vorm stond bekend als een slimme en ondernemende leider.

Hij woonde lange tijd in Monaco en leidde een teruggetrokken bestaan. Zo gaf hij bijna nooit interviews en zijn er weinig foto's van hem gepubliceerd.

Miljardenvermogen

In een verklaring laten bestuursleden en oud-bestuursleden van het bedrijf weten "diepbedroefd" te zijn door het nieuws. "Met zijn ondernemende en creatieve geest, leiderschap en oog voor detail, maar ook altijd voor de mens achter de getallen, heeft hij een opmerkelijke en lange bijdrage geleverd aan het succes van HAL, onze bedrijven en alle collega's." Waaraan Van der Vorm is overleden, is niet bekendgemaakt.

Volgens de Quote 500 is de familie Van der Vorm de op één na rijkste familie van Nederland, met een geschat vermogen van ongeveer 9,4 miljard euro. De basis van dat vermogen ligt bij de Holland-Amerika Lijn. Na de verkoop van dit bedrijf in 1989 begon de familie een investeringsfonds. Dat groeide uit tot een bedrijf met een miljardenwaarde.

'Betrokken en stille weldoener'

Volgens de regionale omroep Rijnmond heeft Van der Vorm veel betekend voor Rotterdam. Hij investeerde miljoenen in de stad. Dat deed hij via door hem opgerichte organisaties zoals Droom en Daad. Daarmee werden projecten zoals het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen, museum Fenix en het onlangs heropende Nederlands Fotomuseum gerealiseerd.

Verder betaalt de stichting miljoenen mee aan de renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen en hielp Van der Vorm duizenden Rotterdamse gezinnen door hun schulden af te lossen.

Het college van burgemeester en wethouders van Rotterdam is verdrietig door zijn overlijden: "Martijn van der Vorm was voor onze stad van onschatbare betekenis", schrijft burgemeester Schouten in een verklaring. "Als ondernemer en investeerder heeft hij niet alleen economisch bijgedragen, maar zich ook onderscheiden als een betrokken en stille weldoener."

Volgens Schouten viel hij op door zijn bescheidenheid. "Veel van wat hij voor de stad en haar inwoners deed, gebeurde buiten de schijnwerpers. Hij heeft veel voor de stad en haar inwoners betekend. Met zijn ideeën en aanpak heeft hij blijvende impact gemaakt op de stad die hij zo innig liefhad."

Brievenbusfirma's

Het verhaal van de familie Van der Vorm kent ook een schaduwkant, schrijft NRC. Zo ontwijkt de familie volgens de krant op grote schaal belastingen in Nederland, onder meer via brievenbusfirma's.

In 2023 deed de krant onderzoek naar de belastingconstructies. Die bleken niet illegaal te zijn, maar het riep wel vragen op over de schenkingen die de familie deed.

Bergbeklimmers op de Mount Everest kunnen na twee weken oponthoud hun klim voortzetten. Een instabiel blok gletsjerijs belemmerde de tocht, maar een groep ervaren berggidsen heeft nu een alternatieve route weten uit te zetten.

Het 30 meter hoge blok blokkeerde de toegang tot een kamp waar de klimmers langs moeten om de top te bereiken. Volgens de Nepalese autoriteiten zat er niets anders op dan te wachten tot het ijs was gesmolten of afgebroken. De alternatieve route omzeilt het blok ijs, waardoor klimmers hun tocht voort kunnen zetten.

Volgens een van de klimorganisaties die betrokken zijn bij het heropenen van de route, is het ijsblok nog altijd instabiel en kan het binnen vier tot vijf dagen alsnog instorten. De organisatie adviseert klimmers om geen zware lasten mee te nemen door het gebied.

Gevaarlijke vertragingen

Vorige maand begonnen de gidsen met het voorbereiden van de klimroute naar de top van de Mount Everest. Ze bevestigen hierbij klimtouwen, om zo bergbeklimmers te helpen bij de tocht naar de top. De gidsen stuitten in de Khumbu-ijsval op het blok ijs, zo'n 3 kilometer voor de top. Klimmers konden hierdoor niet verder komen dan het basiskamp.

Het gletsjerijs bevindt zich net voor Kamp 1, het eerste van vier kampen waar klimmers langsgaan om de top te bereiken. De berggidsen hebben nu de route uitgezet naar Kamp 2, dat zich op zo'n 6500 meter hoogte bevindt.

Door de blokkade zijn de voorbereidingen voor het klimseizoen vertraagd. In de lente zijn de weersomstandigheden het gunstigst om de berg te beklimmen, maar door de situatie vrezen de gidsen dat klimmers in de rij moeten staan om de top te bereiken. Dat kan gevaarlijk zijn vanwege de extreme kou, uitputting en het gebrek aan zuurstof.

Meta, het Amerikaanse moederbedrijf van onder meer Facebook en Instagram, doet te weinig om te voorkomen dat kinderen onder de dertien jaar zijn platforms gebruiken. Tot die voorlopige conclusie komt de Europese Commissie na een onderzoek dat in 2024 is gestart. Voor het zelfstandig beheren van een account geldt een minimumleeftijd van dertien jaar.

De commissie stelt dat het voor kinderen jonger dan dertien jaar te eenvoudig is om een account voor Instagram en Facebook aan te maken, omdat ze kunnen liegen over hun leeftijd. De Europese Commissie wijst naar onderzoek waaruit blijkt dat tussen de 10 en 12 procent van de Europese kinderen onder de dertien een account heeft bij een Meta-platform.

Ook hebben Facebook en Instagram geen goed werkende methode om accounts van minderjarige gebruikers te verwijderen, vindt de Commissie. Het wordt melders onnodig lastig gemaakt om die accounts te rapporteren en Meta lijkt weinig met meldingen te doen.

Megaboete

De Europese Commissie vindt dat Meta daarmee onverantwoordelijk omgaat met de risico's die minderjarigen lopen op sociale media. Kinderen lopen een verhoogd risico om te worden blootgesteld aan heftige beelden en zijn extra gevoelig voor de verslavende werking van Facebook en Instagram.

Meta moet met een nieuwe strategie komen om kinderen van zijn platforms te weren en betere methodes te ontwikkelen om accounts van jonge kinderen te verwijderen.

Het bedrijf van Mark Zuckerberg krijgt nu de tijd om zich te verdedigen tegen de conclusies uit het onderzoek. Maar als de Commissie de reactie onvoldoende acht, dreigt een boete die kan oplopen tot maximaal 6 procent van de jaaromzet van het socialemediabedrijf. De boete zou daarmee kunnen uitkomen in de miljarden.

Harde eisen

Het onderzoek dat de Europese Commissie deed, valt onder de internetwetgeving van de Digital Services Act (DSA). Die wetten uit 2022 zijn bedoeld om Europese burgers te beschermen tegen de macht van grote techbedrijven.

Eerder dit jaar werd TikTok ook geconfronteerd met een terechtwijzing op basis van de DSA. Het socialemediaplatform zou door het extreem verslavende ontwerp Europese regels overtreden en moet ook nog aanpassingen doorvoeren om een miljardenboete te voorkomen.

Het is een van de speerpunten van de Europese Commissie om kinderen van sociale media te weren. Eerder deze maand presenteerde de Commissie nog een online leeftijdscontrole-app. Die app moet het in de toekomst moeilijker maken om te liegen over je leeftijd, doordat gebruikers zich moeten legitimeren met een geldig identiteitsbewijs.

De Roosendaalse burgemeester Mark Buijs (57) is gisteren ernstig gewond geraakt bij een verkeersongeluk in Zeeland. Volgens de gemeente is het onduidelijk hoe het nu met hem gaat.

Het ongeluk gebeurde gisteren rond 17.30 uur in het dorp Scharendijke. De gemeente Roosendaal zegt dat het vermoedelijk om een eenzijdig ongeluk ging, waarbij Buijs ten val kwam met zijn fiets. Hij heeft daarbij hoofdletsel opgelopen en is met spoed naar het Erasmus MC in Rotterdam gebracht, meldt Omroep Brabant.

Volgens Omroep Zeeland werden diverse hulpdiensten opgeroepen, maar was het slachtoffer er zo ernstig aan toe dat er ook een traumahelikopter moest komen.

Toestand onduidelijk

"Met bezorgdheid hebben we kennis genomen van een verkeersongeval, waarbij burgemeester Mark Buijs ernstig gewond is geraakt", laat de gemeente Roosendaal in een verklaring weten. De gemeente wenst de burgemeester en zijn gezin "veel kracht en beterschap" toe.

"Op dit moment is nog niet alle informatie bekend", schrijft de gemeente verder. "Wij vragen iedereen de familie de rust te gunnen die nu nodig is."

Buijs werd in 2024 burgemeester van Roosendaal. Hij was eerder burgemeester van Boxtel en Oosterhout.

In Nederland zijn de prijzen aan de pomp flink opgelopen, maar in Azië leidt de blokkade van de Straat van Hormuz tot veel zwaardere gevolgen. Uit gegevens van databedrijf Kpler die de NOS opvroeg over de strategische olievoorraden blijken grote verschillen tussen landen in dat deel van de wereld.

Met name arme landen hebben nog maar een kleine buffer om deze crisis nog langer te kunnen verduren. Terwijl de situatie in bijvoorbeeld Japan weer heel anders is.

Vorige maand gaven landen die zijn aangesloten bij het Internationaal Energieagentschap (IEA) een recordhoeveelheid olie vrij uit hun reserves om de prijzen te drukken. Die voorraden gingen vooral naar Azië omdat het fysieke tekort daar meteen gevoeld wordt, zegt Lucia van Geuns, onderzoeker bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS).

Ook Japan gaat vermoedelijk deze week weer een deel van zijn reserves vrijgeven, maar veel andere landen in Azië hebben deze mogelijkheid niet.

Het IEA adviseerde eerder dat landen een reserve van drie maanden moeten aanhouden. De reserves van Japan zijn veel groter. "Dat komt doordat het zelf geen olie en gas heeft, en dus heel kwetsbaar is", aldus Van Geuns. "Uiteindelijk is het vrijgeven van de voorraad nu wel een doekje voor het bloeden en kijken landen naar structurelere oplossingen."

Japan-correspondent Anoma van der Veere:

"Japan probeert snel minder afhankelijk te worden van olie uit het Midden-Oosten door over te schakelen op andere bronnen. Energiebedrijf Japan Petroleum Exploration (JAPEX) wil zijn olie- en gasproductie verviervoudigen met investeringen tot 7,3 miljard dollar in buitenlandse olievelden, vooral in de Verenigde Staten. Ook andere Japanse bedrijven volgen deze strategie en wijken in rap tempo uit naar alternatieve energieleveranciers.

Mede daarom weigert premier Takaichi om burgers op te roepen minder energie te gebruiken. Volgens haar is dit "niet het moment om de economie af te remmen". In plaats daarvan kiest de regering ervoor kolencentrales intensiever in te zetten en de herstart van kerncentrales te versnellen. Extra investeringen in duurzame energiebronnen zijn geen prioriteit.

Voor Japanners betekent dit dat het energieaanbod op de korte termijn weer lijkt te stijgen, maar wel tegen duidelijk hogere prijzen."

De situatie in Japan staat in schril contrast met die in andere Aziatische landen, zoals Pakistan, Sri Lanka en Indonesië. Zij hebben het geld niet om te kijken naar andere opties, laat staan dat ze hun al zeer kleine oliereserve kunnen vrijgeven.

"In Pakistan zijn noodmaatregelen genomen. Daar zie je dat het transport al heel erg beperkt is. Uiteindelijk kan dat de economie zo erg aantasten dat het kan leiden tot een recessie", zegt Van Geuns. "Landen daar nemen veel ingrijpendere maatregelen dan Nederland."

Beperkingen

Zo is in Pakistan de maximumsnelheid op snelwegen verlaagd. Scholen in Sri Lanka zijn op woensdag dicht om energie te besparen. En in de Filipijnen werken ambtenaren maar vier dagen, is te zien in een overzicht van crisismaatregelen van het Internationaal Energieagentschap.

"Voor een arm land als Sri Lanka wordt het extra nijpend", zegt econoom en expert opkomende markten bij ABN Amro Arjen van Dijkhuizen. "Ze hebben weinig financiële buffers en een kleinere olievoorraad. Dan moet je sneller harde maatregelen nemen om de olieconsumptie af te remmen. Vandaar dat ze bijvoorbeeld brandstof rantsoeneren, om de prijsstijgingen terug te dringen."

Dat Azië zo hard geraakt wordt, komt door de grote afhankelijkheid van de Straat van Hormuz. 80 procent van alle ruwe olie en olieproducten zoals diesel en kerosine die normaal gesproken worden verscheept door de zeestraat, ging naar Azië. En bijna 90 procent van het vloeibare aardgas uit de regio ging die kant op. Uit cijfers van Kpler blijkt dat het verkeer door de straat nog altijd heel minimaal is.

"De crisis is al acht weken bezig en in Nederland hebben we het over het schrappen van vluchten naar vakantiebestemmingen. Dat is van een heel andere orde", zegt Van Geuns. "Dat komt ook doordat wij in Nederland minder afhankelijk zijn van olieproducten die door de zeestraat worden vervoerd."

Goedemorgen! In Gorinchem wordt vandaag opnieuw gestemd voor een nieuwe gemeenteraad: er waren signalen van stemfraude bij de vorige verkiezingen in maart.

Eerst het weer: vandaag schijnt de zon volop met een matige tot vrij krachtige noordoostenwind. Het wordt 19 tot 21 graden in het binnenland en 14 tot 17 graden aan de kust.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het was een heet en droog jaar in Europa. Een nieuw rapport laat zien dat 2025 in het noordwestelijke en centrale deel van Europa een van de tien droogste jaren ooit gemeten was. Dat is een groot verschil met de twee jaren daarvoor: toen viel er regelmatig extreem veel regen en werden delen van Europa hard geraakt door overstromingen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit

In de ENCI-groeve in Maastricht heeft een mannetjes-oehoe twee vrouwtjes bevrucht. Volgens oehoedeskundige Marjon Savelsberg is dat bijzonder: "Dit zijn dingen die ik niet heb gevonden in de literatuur, het is nieuw."

Fijne dag!

Voor de derde keer in een jaar tijd moet Kosovo naar de stembus, nadat het parlement er opnieuw niet in is geslaagd om tijdig een nieuwe president aan te wijzen. Daarmee houdt een politieke patstelling aan.

Parlementsleden hadden tot middernacht om een nieuwe president te kiezen. Die deadline is niet gehaald, zo maakte parlementsvoorzitter Albulena Haxhiu bekend.

De linkse partij van premier Albin Kurti behaalde bij de vorige verkiezingen in december 51 procent van de stemmen, maar slaagde er niet in om voldoende steun te vinden voor een presidentskandidaat. De president wordt in Kosovo indirect gekozen door het parlement. Een tweederde meerderheid is nodig.

Boycot van de oppositie

De oppositiepartijen boycotten de stemming. Zij vinden dat Kurti te weinig heeft gedaan om steun te krijgen. De premier beschuldigt op zijn beurt de oppositie van het blokkeren van het proces.

Volgens de onafhankelijke nieuwssite Balkan Insight kwam het parlement in de afgelopen 24 uur drie keer bijeen om een nieuwe president te kiezen, maar slaagde daar niet in. Telkens werden de bijeenkomsten stilgelegd omdat er te weinig parlementsleden aanwezig waren.

Volgens de Kosovaarse grondwet moeten er nu binnen 45 dagen opnieuw verkiezingen worden gehouden.

EU-lidmaatschap

Kosovo, met minder dan 2 miljoen inwoners een van de kleinste landen van Europa, hoopt lid te kunnen worden van de Europese Unie. In 2008 verklaarde het land zich eenzijdig onafhankelijk van Servië.

De aanhoudende politieke impasse bemoeilijkt de toenadering en vertraagt hervormingen die Brussel eist. Ook internationale financiële steun, onder meer van de Europese Unie en de Wereldbank, dreigt daardoor vertraging op te lopen.

Kurti zei eerder dat nieuwe verkiezingen waarschijnlijk geen doorbraak zullen opleveren, maar vooral zullen leiden tot een "voortzetting van de institutionele ellende".

Inwoners van Gorinchem mogen vandaag opnieuw naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Een meerderheid van de raad besloot vorige maand om de verkiezingen over te doen na sterke signalen van verkiezingsfraude.

De meeste stemlokalen zijn tussen 07.30 en 21.00 uur geopend. Op het station van Gorinchem konden kiezers tussen 07.00 en 10.00 uur terecht.

Fraude met volmachten

Al meteen na de verkiezingen van 18 maart waren er berichten over fraude. In aanloop naar de verkiezingen zouden mensen onder druk zijn gezet om een volmacht af te geven. Dat gebeurde vooral binnen de Turkse gemeenschap, bleek onlangs uit een reconstructie van NRC. De afgelopen weken ving de NOS dezelfde geluiden op uit de gemeente.

Bij verschillende stembureaus was het aantal stemmen met een volmacht opvallend hoog. Bij één stembureau werden 135 van de 650 stemmen uitgebracht met een volmacht.

Bij dit bureau kwam een kandidaat op de kieslijst vijf keer langs, telkens met een of twee anderen, die meerdere volmachten bij zich hadden waarmee ze stemmen uitbrachten. De kandidaat zou tegen de vrijwilligers van het stembureau hebben gezegd dat hij er alleen bij was "om foto's te maken voor de socials".

Nog veel vragen

Burgemeester Reinie Melissant deed aangifte van het ronselen van volmachten en het beïnvloeden van kiezers. Het Openbaar Ministerie is een strafrechtelijk onderzoek gestart. Een woordvoerder van het OM laat weten dat het vooronderzoek nog loopt en dat er op korte termijn geen duidelijkheid valt te verwachten.

Daardoor zijn relevante vragen nog niet beantwoord. Is er inderdaad fraude gepleegd met volmachten? Welke kandidaten zijn hierbij betrokken? En hoeveel invloed had dit op de uitslag?

Gorinchem kan niet langer wachten op antwoorden, want volgens de kieswet moeten er binnen dertig dagen nieuwe verkiezingen worden gehouden als de raad hiertoe besluit. De oude gemeenteraad hakte op 31 maart de knoop door en daarom zijn er vandaag herverkiezingen.

De kans bestaat dat er ook vandaag weer veel met volmacht gestemd zal worden. Het is deze week meivakantie en daardoor is een deel van de kiezers elders in binnen- of buitenland.

Burgemeester Melissant riep tijdens een moskeebezoek afgelopen vrijdag op om vooral zelf te stemmen. "Stemmen via volmacht mag wel, maar doe het liever niet. En weet dat er kritisch meegekeken wordt", zei ze tegen de aanwezigen.

De gemeente heeft bij elke stempas een bijlage gedaan met in zes talen (Nederlands, Engels, Pools, Oekraïens, Arabisch en Turks) informatie over de verkiezingen. De voorzitters van de stembureaus hebben een briefing gekregen waarbij extra aandacht was voor het stemmen met een volmacht.

Uitslag rond middernacht

De stembureaus sluiten vanavond om 21.00 uur. Een half uur daarna wordt het opkomstpercentage bekend. Rond middernacht verwacht de gemeente Gorinchem een voorlopige uitslag te kunnen geven.