NOS Nieuws - Algemeen

Het wordt gezien als een historische ontmoeting: vandaag spreken de ambassadeurs van Libanon en Israël in Washington D.C. na weken van gevechten tussen Hezbollah en Israël met elkaar over een mogelijk bestand.

Vooraf staat al vast dat de gesprekken ingewikkeld worden. Beide partijen gaan met conflicterende eisen de overleggen in. Zo had Libanon geëist dat er tijdens de gesprekken een staakt-het-vuren zou zijn, maar Israël wilde daar niets van weten. Israël wil de betrekkingen tussen beide landen verbeteren, maar eist bovenal dat Hezbollah, een bondgenoot van Iran, zal ontwapenen.

Saillant detail: de militante groep die verwikkeld is in de strijd met Israël, zit zelf niet aan tafel. En dat terwijl de politieke tak van Hezbollah in de regering van Libanon zit en zowel sociaal als politiek in de haarvaten zit van de Libanese maatschappij.

'Niet heel kansrijk'

Karim el Taki, docent Politiek in het Midden-Oosten aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt de gesprekken van vandaag "een moment om het ijs te breken". Ook Nora Stel, docent conflictstudies aan de Radboud Universiteit, spreekt van een openingsronde. "Het is een aftasting, een voorbereidend gesprek op een serie van onderhandelingen." Maar, stelt ze, "het ziet er op dit moment niet heel kansrijk uit."

Al sinds het bestaan van de staat Israël zijn de landen met elkaar in conflict. Tijdens de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon, die 22 jaar duurde, ontstond Hezbollah als verzetsbeweging. Die wist Israël in 2000 te verdrijven, maar het conflict is altijd blijven sluimeren.

Het laaide ook op in 2006 en in 2023 tijdens de oorlog in Gaza. Daarna was er een bestand, maar dat werd volgens de Verenigde Naties zeker 10.000 keer geschonden, vooral door Israël. Nadat de Iraanse ayatollah Khamenei begin dit jaar was gedood, mengde Hezbollah zich opnieuw in de strijd.

In de gesprekken is er sprake van een scheve machtsverhouding, zeggen beiden. "Israël is militair veel sterker en de gesprekken vinden plaats in de VS, met buitenlandminister Rubio die bemiddelt."

"Rubio is een bondgenoot van Israël en dus niet een neutrale scheidsrechter", meent Stel. "Terwijl we weten: voor succesvolle onderhandelingen moeten alle strijdende partijen vertegenwoordigd worden en moet er vertrouwen zijn dat partijen aan de gemaakte afspraken gehouden kunnen worden." Aan geen van deze voorwaarden wordt volgens haar voldaan.

"Niet de pro-westerse Libanese regering, maar Hezbollah is in oorlog met Israël", zegt ze. "De regering spreekt niet namens Hezbollah en kan de groep dan ook niet aan afspraken houden die eventueel gemaakt worden."

Politiek proces

Ook in Libanon zelf is de machtsbalans niet in evenwicht, zegt El Taki. Het regeringsleger is nog altijd zwakker dan Hezbollah en daarom is het de vraag welke rol het kan spelen in de ontwapening van de groep.

"Als ontwapening ooit zou plaatsvinden, dan zou dat ingebed moeten zijn in een politiek proces waar Hezbollah bij betrokken is, iets wat op dit moment ontbreekt", zegt El Taki.

Hezbollah daartoe overtuigen wordt volgens hem moeilijk. "Hezbollah zegt altijd dat het niet wil ontwapenen en dat diplomatie nergens toe leidt. De groep verwijst daarbij naar de Israëlische bezetting, die eindigde toen het Israëlische leger werd verdreven door gewapend verzet."

Volgens hem is het belangrijk dat de Libanese regering niet met lege handen thuiskomt. "Als het niet lukt om een bestand af te spreken, bewijst de regering het punt van Hezbollah: dat diplomatie niet werkt."

Tactiek

Beide stellen dat de gesprekken nauw verknoopt zijn met de onderhandelingen tussen Iran en de VS. Iran wil dat Israël stopt met de aanvallen op Libanon, maar als de VS Israël niet onder druk zet, "gebeurt er niets", stelt El Taki. En zonder groen licht uit Teheran is de ontwapening van Hezbollah niet realistisch.

Hij benadrukt dat ongeacht de uitkomst van het gesprek, het hoe dan ook onderdeel is van de onderhandelingen. "Wat het resultaat vandaag ook is, of het nu gaat om uitgesproken optimisme of een schijn van mislukking, het moet worden begrepen als onderdeel van een onderhandelingstactiek."

De toezichthouder op de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten maakt zich zorgen over het vergaren van bulkdata door de AIVD en de MIVD. De Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) noemt dat in haar jaarverslag een forse inbreuk op de grondrechten van burgers, terwijl het resultaat vaak beperkt is.

De diensten deden ook in 2025 weer meer verzoeken om gebruik te maken van bijzondere bevoegdheden, zoals het hacken van telefoons, het afluisteren van gesprekken, DNA-onderzoek of het doorzoeken van woningen. Omdat bij die acties een afweging moet worden gemaakt tussen de nationale veiligheid en rechten van Nederlanders, kijkt de TIB kritisch naar die verzoeken.

In 2025 kwamen er 4615 verzoeken binnen, 4 procent meer dan het jaar ervoor. 96 procent van de aanvragen werd goedgekeurd. De TIB verwacht vanwege de geopolitieke onrust dat het er volgend jaar opnieuw meer zullen zijn. Specifiek noemt de waakhond de oorlogen in Oekraïne en Gaza, moslimterroristen, rechtsextremisten en de verslechtering van de trans-Atlantische relatie.

Juridische slordigheden snel verholpen

Bij veel van de aanvragen die werden geweigerd, was sprake van vermijdbare juridische slordigheden, zoals onvoldoende onderbouwing of ontbrekende informatie. In 1,3 procent van de gevallen vond de TIB ook na aanvullingen de aanvraag niet gerechtvaardigd, gemiddeld ongeveer één keer per week.

In het jaarverslag hamert de TIB met name op surveillanceacties waarbij burgers in beeld komen die helemaal nergens van verdacht worden. Dan kan het bijvoorbeeld gaan om mensen uit de omgeving van een doelwit of om het binnenhalen van bulkdata, het massaal aftappen van internet.

'Hoge verwachtingen niet waargemaakt'

De TIB schrijft dat die praktijk "zeker niet in de omvang die de diensten graag zouden zien" gerechtvaardigd is. Volgens de toezichthouder worden de hoge verwachtingen namelijk niet waargemaakt door de resultaten en weegt het daarom niet op tegen de inbreuk op grondrechten.

Er is "nog altijd weinig concrete relevante opbrengst" te zien, terwijl er inmiddels steeds meer data worden vergaard en geanalyseerd door steeds meer teams binnen de diensten.

De toezichthouder begrijpt dat er altijd een afweging moet worden gemaakt tussen privacy en het landsbelang, maar "juist het bewaken van de balans tussen de bescherming van grondrechten en de inbreuk daarop maakt ons een democratische rechtsstaat."

Het Openbaar Ministerie heeft tegen de drie verdachten van de kunstroof in het Drents Museum celstraffen geëist tot 5,5 jaar cel. De hoogste eis is tegen Bernhard Z., die weigerde procesafspraken met het OM te sluiten omdat hij naar eigen zeggen niet direct bij de diefstal betrokken was.

Tegen de andere twee verdachten kwam er een lagere eis, van ruim 3,5 jaar cel. Met hen is overeengekomen dat ze minder lang de cel in hoeven in ruil voor het teruggeven van de kostbare buit.

Gouden helm

De rechtbank in Assen behandelde vandaag de rechtszaak over de gewelddadige roof bij het Drents Museum. Daarbij werd in januari vorig jaar een aantal Roemeense topstukken gestolen: de gouden helm van Cotofenesti en drie gouden armbanden.

Na maandenlange onderhandelingen maakte het Openbaar Ministerie afspraken met verdachten Douglas W. en Jan B. Zij gaven de helm en twee armbanden terug, in ruil voor een lagere strafeis.

Hoe de overdracht is verlopen, wilde de officier van justitie niet zeggen. "Dat zal wat ons betreft altijd een geheim blijven." Het OM weet niet waar de buit heeft gelegen. Het lijkt er volgens de officier op dat de verdachten de laatste, nog vermiste armband niet hebben.

Onderdeel van de deal is ook dat het Drents Museum geen schade verhaalt op de twee verdachten. De materiële schade van de inbraak bedroeg 250.000 euro. Het museum weet nog niet of het de derde verdachte daar wel voor aansprakelijk gaat stellen.

Verder gaan het OM en de verdediging niet in hoger beroep. De rechtbank moet nog bepalen of de procesafspraken door de beugel kunnen. Dat gebeurt later, bij de uitspraak in de zaak. Wanneer die zal zijn, is nog niet bekend.

Bewijs

De officier van justitie legde vandaag uit dat er een stortvloed aan bewijs is tegen de drie verdachten. Dat zij de inbraak "als een team" hebben gepleegd, blijkt volgens het OM onder andere uit DNA-sporen, camerabeelden, bank- en telefoongegevens en getuigenverklaringen.

Het OM is ervan overtuigd dat het drietal een deur van het museum opblies met een zware vuurwerkbom en eenmaal binnen vitrines insloeg om het Roemeense goud te stelen. Uit het onderzoek is niet gebleken dat de verdachten de inbraak pleegden in opdracht van iemand anders.

De verdachten beriepen zich bijna volledig op hun zwijgrecht. Voor het maken van procesafspraken maakt dat overigens niet uit. Een bekentenis is niet nodig.

Boos

Het OM probeert nog altijd te achterhalen waar de laatste gouden armband is gebleven. Verdachte Bernhard Z. verklaarde vandaag in ieder geval geen enkele informatie te hebben. Hij zei boos te zijn dat hij als hoofdverdachte wordt beschouwd.

Maar de officier van justitie denkt dat hij wel degelijk in het museum is geweest. Zo is er een filmpje van Z. gevonden waarin het NOS Journaal te horen is dat aandacht besteedt aan de roof. In de uitzending vertelde de verslaggever dat de roof binnen een paar minuten was uitgevoerd, waarna Z. in het filmpje reageert dat dat niet klopt omdat het slechts één minuut had geduurd. Volgens het OM kon alleen de dader dat weten.

Z. klaagde ook dat het OM zijn naam en foto online heeft gezet, net als van medeverdachte Douglas W. Dat gebeurde na hun arrestatie, in de hoop op tips die zouden kunnen leiden naar de buit. Het OM zei daarover dat het middel ingezet mocht worden, maar dat de verdachten wel een half jaar strafkorting krijgen vanwege de last die zij ervan hebben.

Undercoveractie

Donderdag gaat de behandeling van de zaak verder. Dan krijgen de advocaten van de verdachten nog gelegenheid zich uit te spreken. Vandaag wilden zij niet reageren.

De verdediging maakte eerder bezwaar tegen de manier waarop undercoveragenten zijn ingezet. Zij deden zich voor als criminelen en probeerden Jan B. over te halen om de kunstschatten aan hen te verkopen. De agenten zouden hem hebben bedreigd en onder druk hebben gezet, maar het OM ontkent dit.

De undercoveractie leidde niet naar de kunstschatten, maar de politie kreeg wel het idee dat ze nog intact waren. Het OM zei dat het maken van procesafspraken nog de enige overgebleven manier was om ze terug te krijgen.

Het was wel een keiharde voorwaarde dat het goud terug was vóór de rechtszaak. Het OM wilde voorkomen dat de rechtbank zich verplicht zou voelen de deal goed te keuren, omdat anders de kunststukken niet terug zouden komen.

Na teruggave bleek de gouden helm van Cotofenest licht ingedeukt. De helm wordt nu gerestaureerd. Daarna worden alle voorwerpen teruggegeven aan Roemenië.

Gemeenten missen kansen als het gaat om het tijdig aanbieden van hulp aan huishoudens die in financiële problemen dreigen te komen.

Grootste probleem is dat zij niet genoeg personeel hebben om mensen te bellen die kampen met betalingsachterstanden. Terwijl zo'n telefoontje verreweg de beste manier is om schuldenaars ook ook echt te bereiken: 62 procent reageert, tegenover 7 procent bij een brief of e-mail.

Dat blijkt uit een rapport van Divosa, een vereniging in het gemeentelijk sociaal domein, over de zogenoemde 'vroegsignalering' van schulden het afgelopen jaar.

1 miljoen signalen per jaar

Gemeenten zijn sinds 2021 wettelijk verplicht om inwoners te benaderen als die achterstanden hebben bij het betalen van de huur, de energierekening, het water en de zorgverzekering. Energieleveranciers, drinkwaterbedrijven, woningcorporaties en zorgverzekeraars moeten minimaal het postadres doorgeven van die mensen, maar vrijwel altijd leveren zij ook een telefoonnummer en/of een e-mailadres.

Gemeenten kregen in 2025 ruim 1 miljoen signalen binnen van betalingsachterstanden. Met zo'n 814.000 adressen zochten ze contact, maar slechts bij één op de vijf lukte dat ook daadwerkelijk. Vooral omdat gemeenten vaak onvoldoende medewerkers hebben om de telefoon te pakken of bij een schuldenaar langs te gaan.

Prioriteit bij de ernstiger gevallen

Probleem is volgens Divosa dat het Rijk nooit structureel geld beschikbaar heeft gesteld om personeel hiervoor aan te nemen. Voor dit jaar is er 20 miljoen euro beschikbaar en er bestaan plannen om dat de komende jaren ook te doen, maar dat staat nog niet vast. Zolang de financiering niet zeker is, durven gemeenten geen medewerkers binnen te halen.

Gevolg is dat diezelfde gemeenten prioriteiten moeten stellen. Ze doen dat vaak bij de ernstigere gevallen: huishoudens die schulden op elkaar stapelen. Terwijl de ervaring leert dat het ook heel belangrijk is om mensen juist al hulp aan te bieden op het moment dat de situatie nog te overzien is en erger kan worden voorkomen, benadrukt Divosa.

Overigens aanvaardt ook niet iedereen de aangeboden hulp: bij 35 procent is dat het geval. Die hulp bestaat onder meer uit budgetadvies, schuldhulpverlening of een budgetcoach.

Door het afsluiten van de Straat van Hormuz zitten sinds eind februari duizenden bemanningsleden vast op schepen in de Perzische Golf. Onder hen zijn zo'n 100 Nederlandse zeelieden. Ook sinds het staakt-het-vuren van afgelopen week is onduidelijk wat hun lot is, en nu met de Amerikaanse blokkade die erbovenop komt helemaal.

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Het gevaar is reëel. Door Iraanse aanvallen op schepen zijn sinds het begin van de oorlog in de Perzische Golf zeker achttien doden gevallen, vertelt Richard Moti, van de internationale maritieme vakbond Nautilus International. Er zijn geen Nederlandse slachtoffers, maar de Nederlanders die daar vastzitten maken zich uiteraard grote zorgen.

Nederlandse bemanningsleden vertellen in deze podcast geanonimiseerd hun verhaal, in berichten die zij van boord - via de vakbond - stuurden. "Doordat je constant alert moet zijn, heb je een hele slechte nachtrust. Of een hele gespannen nachtdienst."

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Lisa Konings en Rosanne Sies

Alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" zullen worden vervolgd omdat ze illegaal in Nederland zijn. Dat zei minister Van den Brink van Asiel en Migratie in het Eerste Kamerdebat over de strengere asielwetten.

Hiermee lijkt de CDA-minister tegemoet te zijn gekomen aan het bezwaar van zijn partijgenoten in de Eerste Kamer. Het CDA, dat nodig is voor een meerderheid, vroeg gisteren om een toezegging dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf beperkt blijft tot ernstige gevallen. CDA-Eerste Kamerlid Van Toorenburg reageert vandaag dat de minister "een hele grote angst heeft weggenomen".

Van den Brink benadrukte in het debat dat het om "een heel afgebakende groep" gaat van naar schatting 100 tot 300 mensen per jaar. "De strafbaarstelling is geen voorbode van een veel repressiever beleid."

Overigens zei de minister erbij dat het logisch voortvloeit uit Europese regels - die voorrang hebben op Nederlandse - dat alleen in uiterste gevallen illegaliteit strafbaar is. Voor de verduidelijking van vandaag hoeft wat hem betreft dan ook de tekst van de wet niet aangepast te worden.

Mensenhandel

Bij veel partijen en organisaties zijn zorgen over de aanscherping van de wet, omdat kwetsbare mensen er slachtoffer van kunnen worden. De minister beklemtoonde dat bijvoorbeeld slachtoffers van mensenhandel, die doorgaans illegaal in Nederland zijn, niet onder strafbaarstelling vallen. "Het gaat echt om mensen die hun terugkeer frustreren."

Wat staat er in de asielwetten?

Het strafbaar stellen werd onderdeel van de wet door een voorstel van de PVV dat er op het laatste moment bij kwam en dat onverwachts een nipte meerderheid kreeg in de Tweede Kamer. Van den Brink noemt dat nu "hoogst ongelukkig", omdat er daardoor geen fatsoenlijk politiek en maatschappelijk debat over is geweest.

PVV-senator Van Hattem zei in reactie op de opmerkingen van de minister dat hij zich zorgen maakt over het "stukje bij beetje afbreken" van het PVV-amendement. "Wat blijft er nou nog over van de strafbaarstelling van illegaliteit?"

Geen U-bocht

Van den Brink antwoordde daarop dat Van Hattem niet bezorgd hoeft te zijn. "Ik ben niet bezig met een U-bocht." Of de steun van zijn partij nu in gevaar komt, wilde Van Hattem niet zeggen. "Ik ga nergens op vooruitlopen." Maar het lijkt niet waarschijnlijk dat de PVV de wetten van Faber wegstemt.

De Eerste Kamer debatteert twee dagen over de strengere asielwetten die nog uit de koker van het vorige kabinet komen. Volgende week wordt erover gestemd. Mocht de senaat ze goedkeuren, dan voert het kabinet ze "onverkort" uit, staat in het coalitieakkoord.

Wie voor en wie tegen?

Van meer dan 30 senatoren lijkt zeker dat ze voor gaan stemmen (BBB, VVD, PVV, JA21, SGP en 50Plus en nog twee eenpitters). En van iets meer dan 30 van de 75 senatoren lijkt zeker dat ze tegen gaan stemmen (GL-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP, ChristenUnie en twee eenpitters).

Het CDA kan met zes zetels dus doorslaggevend zijn voor een meerderheid. Overigens is niets echt zeker tot er gestemd is; het debat is nog bezig en Van den Brink moet laveren tussen het CDA tevreden stellen en de PVV-steun niet verliezen. Daarnaast kunnen uiteindelijk binnen fracties Kamerleden ook nog afwijkend stemmen.

Ruim twee op de drie viswinkels die afgelopen najaar door de toezichthouder zijn gecontroleerd, hielden zich niet aan de regels over voedselveiligheid. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) gaat daarom dit jaar strenger controleren.

In oktober en november controleerde de NVWA 105 bedrijven. Bij 72 winkels constateerde de inspectie een of meerdere overtredingen.

De helft overtrad de regels rond allergeneninformatie. Ook was de omgang met voedsel bij 42 procent van de viszaken ondermaats. Het eten werd bijvoorbeeld niet op de juiste manier teruggekoeld of goed verhit.

Ook waren snijplanken, koelkasten en andere apparatuur bij 30 procent van de bedrijven verontreinigd of slecht onderhouden. Bij 15 procent van de viswinkels werden sporen van plaagdieren aangetroffen, zoals van ratten en muizen.

Maatregelen getroffen

De NVWA gaf 66 ondernemers een officiële waarschuwing. Ook maakte de inspectie vijf rapporten op en één proces-verbaal. Eén bedrijf moest de deuren sluiten.

Van de 66 gewaarschuwde bedrijven zeggen er 54 maatregelen te hebben genomen. In 48 gevallen was dit voor de NVWA voldoende. Bij de andere bedrijven is opnieuw een inspectie gedaan.

De branchevereniging heeft op basis van de bevindingen van de NVWA een plan gemaakt om te zorgen dat de voedselveiligheidsregels beter worden nageleefd. Daarbij ligt de nadruk op het vergroten van de bewustwording en het ondersteunen van visbedrijven bij het verbeteren van hun werkwijze.

Begoña Gómez, de vrouw van de Spaanse premier Pedro Sánchez, wordt officieel beschuldigd van verschillende corruptiemisdrijven. Dat heeft een Spaanse onderzoeksrechter besloten na een twee jaar durend onderzoek.

De 55-jarige Gómez zou misbruik hebben gemaakt van haar positie als premiersvrouw om een aanstelling te krijgen aan de universiteit Complutense in Madrid. Die baan, van programmadirecteur, kreeg ze in 2020, toen Sánchez al twee jaar premier was.

De Spaanse onderzoeksrechter Juan Carlos Peinado acht bewezen dat Gómez zich schuldig heeft gemaakt aan vier van de vijf aanklachten. Het gaat om verduistering, beïnvloeding, corruptie in zakelijke transacties en misbruik van gelden. Het is nu aan de rechtbank om te bepalen of Gómez zal worden vervolgd.

Regering ontkent

Het besluit van de onderzoeksrechter is ingezien door Spaanse media. Hierin zou staan dat hij genoeg bewijs heeft om Gómez te vervolgen. De vijfde aanklacht van professioneel wangedrag heeft Peinado laten vallen, schrijft de krant El Pais.

De Spaanse regering houdt vol dat Gómez onschuldig is en dat onderzoeksrechter Peinado "de rechterlijke macht te schande maakt", aldus RTVE. Zowel Gómez als Sánchez diende in 2024 al een klacht in tegen Peinado.

Er lopen vergelijkbare zaken tegen een broer van Sanchez, David, en tegen een partijgenoot van Sánchez, de voormalige minister van Transport Luis Ábalos.

De minister van Financiën van Benin heeft de presidentsverkiezingen in het land afgetekend gewonnen. Romuald Wadagni haalde meer dan 94 procent van de stemmen, blijkt uit een voorlopige verkiezingsuitslag.

Op dit moment is zo'n 90 procent van de stemmen geteld. Daarmee is de uitslag volgens de kiescommissie onomkeerbaar. Het opkomstpercentage bij de verkiezingen in het West-Afrikaanse land was 58,78 procent.

Wadagni was vooraf al de grote favoriet voor de verkiezingswinst. Hij werd gesteund door de regeringscoalitie van het land.

Geen steunbetuiging oppositieleider

De belangrijkste oppositiepartij, de Democraten, was er niet in geslaagd om een kandidaat op de kieslijst te krijgen. In Benin moeten presidentskandidaten steunbetuigingen van parlementsleden krijgen om zich verkiesbaar te kunnen stellen. De kandidaat van de Democraten had niet voldoende van die steunbetuigingen gekregen.

Daarmee was kandidaat Paul Hounkpè, van een andere oppositiepartij, nog de enige uitdager. Hounkpè erkende zijn verlies al. Hij feliciteerde Wadagni, maar voegde toe dat "democratie wederzijds respect vereist en het vermogen om boven partijpolitieke verdeeldheid uit te stijgen".

Wadagni volgt president Patrice Talon op. Hij was na twee ambtstermijnen niet meer verkiesbaar.

Couppoging

De nieuwe president staat voor grote uitdagingen waaronder de armoede en toenemende onveiligheid in het land. De aan al-Qaida gelieerde jihadistische groepering JNIM doodde in april vorig jaar 54 militairen, en vorige maand nog eens 15.

Dat toenemende geweld leidde tot een couppoging in december door een groep militairen. Zij vonden dat de veiligheidssituatie in het land onhoudbaar was geworden. De coup werd uiteindelijk verijdeld.

Bij een schietpartij op een middelbare school in Turkije zijn zeker zestien mensen gewond geraakt. De schutter was een oud-leerling die na de aanslag een einde aan zijn leven maakte, meldt het Turkse ministerie van Binnenlandse Zaken.

De aanval vond plaats in Siverek, in het zuidoosten van Turkije. Volgens het ministerie zijn tien scholieren, vier docenten, een agent en een kantinemedewerker gewond geraakt. Het motief van de dader is nog onbekend.

Volgens ooggetuigen kwam de 19-jarige man de school binnen en schoot hij met een jachtgeweer om zich heen, waarna er paniek uitbrak, schrijven Turkse media.

Enkele leerlingen sprongen uit het raam om te ontsnappen. Sommigen raakten daarbij gewond. Het pand werd door de Turkse autoriteiten ontruimd.

Na de aanval verschanste de schutter zich in de school en weigerde hij om zich over te geven. Volgens Turkse media had de schutter voorafgaand aan de schietpartij op sociale media gedreigd de school aan te vallen.

De Ierse zangeres Moya Brennan is op 73-jarige leeftijd overleden. Ze had internationaal succes met de band Clannad, die Keltische muziek met folk en pop vermengde tot een unieke mix.

Hun grootste hit, ook in Nederland, betekende hun internationale doorbraak: Theme from Harry's Game uit 1983. De melancholieke ballade met Brennans breekbare zang in het Gaelic leek in niets op de muziek die toen de hitlijsten overheerste.

De tekst sloot aan op het onderwerp van de tv-serie Harry's Game, over de onrust in Noord-Ierland. Hoewel zinnen als "Imtheochaidh soir is siar" voor veel buitenlanders totaal onbegrijpelijk waren, was de emotie die Brennan in het nummer legde overduidelijk.

De band gebruikte een oud-Iers spreekwoord om de zinloosheid van oorlog aan te duiden: "Alles wat ooit is en zal zijn, zal ophouden te bestaan: de maan en de sterren, jeugd en schoonheid". Voor de band verwoordde dat het idee dat geweld nooit een oplossing zou brengen.

Het terugkerende "Fol lol the doh fol the day" komt overigens puur voort uit emotie; het zijn betekenisloze mondklanken (portaireacht) zoals die in Ierland worden gebruikt in bijvoorbeeld traditionele fiedelmuziek of slaapliedjes.

Brennan biechtte ooit op dat de muziekstijl van Clannad op hoon van puristen kon rekenen. "Er is nooit begeleiding bij liederen in het Gaelic, dus wat wij deden was heiligschennis." Volgens haar werden ze als verraders gezien omdat ze de zang begeleidden met synthesizers, blaasinstrumenten of de Ierse versie van de doedelzak, de uilleann pipes.

'Liever een rock-'n-roller'

Brennan groeide op in een muzikale familie, die geregeld optrad in hun pub in het gehucht Mín na Leice, in County Donegal in het noorden van het land. Samen met een jongere zus en broer en twee ooms (een tweeling) richtte ze begin jaren 70 Clannad op. De naam is een samentrekking van Clann as Dobhar, wat beschrijft dat het allemaal bloedverwanten zijn uit het gebied Dore.

Aanvankelijk had Brennan een ander muzikaal pad voor ogen, zei ze eens. "Ik had graag rock-'n-roller willen zijn, maar ik realiseerde me langzaam dat ik een ander timbre had, een meer etherisch geluid. Dat werd bepalend voor het geluid van Clannad." Naast het zingen, speelde ze ook harp in de band.

Ook zus Eithne maakte enkele jaren deel uit van het gezelschap, totdat zij als Enya aan een succesvolle solocarrière begon. Zij werd ook in Nederland bekend, met nummers als Orinoco Flow (Sail Away) en Only Time.

Films en tv-series

Clannad groeide wereldwijd uit tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het typisch Ierse geluid. Van hun dertig albums werden er miljoenen verkocht en de band verzilverde één van drie Grammy-nominaties. Hun nummers werden veelvuldig op soundtracks gebruikt om een bepaalde sfeer op te roepen, zoals in de films Patriot Games en The Last of the Mohicans en de tv-serie Robin of Sherwood.

Brennan werkte samen met beroemde artiesten uit haar land als The Chieftains, Shane MacGowan en Ronan Keating. Met U2-zanger Bono had ze ook in Nederland een bescheiden hit met In a lifetime. Hij omschreef haar als "een van de prachtigste stemmen die het menselijk oor ooit heeft gehoord".

Clannad bracht in 2013 hun laatste album uit, Nádúr. Volgens een overlijdensbericht overleed Brennan gisteren vredig, omringd door haar familie, in haar woonplaats Gaoth Dobhair.

Kamerlid Pepijn van Houwelingen van Forum voor Democratie is ook in hoger beroep veroordeeld voor belediging van de toenmalige ministers Kuipers (D66, VWS) en Van Gennip (CDA, Sociale Zaken). In 2023 deelde hij op X een bewerkte foto, waarop het leek alsof de bewindspersonen een nazivlag hesen.

De rechtbank veroordeelde het Kamerlid eerder tot een voorwaardelijke boete van 450 euro, maar het gerechtshof in Den Haag ziet nu geen reden om die boete voorwaardelijk op te leggen. Dat wil zeggen dat Van Houwelingen het bedrag gewoon moet betalen, vindt het hof.

Het Kamerlid was in hoger beroep gegaan, omdat hij vindt dat het verspreiden van de foto valt onder de vrijheid van meningsuiting. Ook zou het OM in vergelijkbare zaken niet tot vervolging zijn overgegaan en dat is volgens hem niet eerlijk.

Ongefundeerde aanval

Maar het gerechtshof veegt beide argumenten van tafel. Die andere zaken zijn volgens de rechters helemaal niet vergelijkbaar. En de foto ziet het hof als een "ongefundeerde persoonlijke aanval op beide slachtoffers" die daardoor in hun eer en goede naam zijn aangetast. "Het betreft geen op feiten gebaseerde bijdrage aan het publieke debat", aldus het vonnis.

Van Houwelingen verwijderde de foto wel, maar Kuipers en Van Gennip deden toch aangifte. Het gerechtshof heeft bij het opleggen van de onvoorwaardelijke boete mee laten tellen dat de belediging op X een groot bereik heeft gehad en dat het Kamerlid "ook in hoger beroep geen inzicht heeft getoond in het kwalijke van zijn handelen".

De politicus zou nog in cassatie kunnen gaan bij de Hoge Raad, maar of hij dat doet is nog niet bekend.

De dolfijn die vrijdag dood aanspoelde in Zeeland blijkt een zeldzame grijze dolfijn. Dat meldt het Reddingsteam Zeedieren Zeeland.

Het reddingsteam kwam vrijdag naar het Banjaardstrand bij Kamperland om de dolfijn te bergen. Het dier was toen al in verregaande staat van ontbinding: het kadaver was wit gekleurd en er was geen rugvin zichtbaar.

Eerst werd er gedacht dat de dolfijn een beloega was, die eerder voor de kust had gezwommen. Maar uit onderzoek van de faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht blijkt nu dat het een grijze dolfijn is, ook wel Risso's dolfijn genoemd.

Eerste stranding sinds jaren 70

De grijze dolfijn wordt bijna nooit gezien in Nederland. De laatste keer dat deze soort aanspoelde in Nederland was in 1970, zegt onderzoeker Lonneke IJsseldijk.

De dieren hebben een kenmerkend rond hoofd en leven vooral bij de Azoren. De dode dolfijn in Zeeland was dus erg uit de richting. "Het dier was al wat langer dood, dus het is aannemelijk dat het is komen aandrijven van verder weg", zegt IJsseldijk.

Zij en haar collega's keken vooral naar de schedel om de soort te bepalen. In de onderkaak waren een aantal holtes van tanden zichtbaar, terwijl die niet te zien waren in de bovenkaak.

"Dat gaf het een beetje weg", zegt IJsseldijk. Grijze dolfijnen hebben alleen tanden in de onderkaak. Beloega's hebben tanden in zowel de onder- als bovenkaak.

Organen vergaan

Vrijwel alle organen van de dolfijn waren al verdwenen: alleen een deel van de nier en maag waren nog aanwezig. Daardoor konden de onderzoekers niet meer nagaan waaraan het dier was doodgegaan. Ook kon niet meer worden vastgesteld of het dier een mannetje of vrouwtje was, want zelfs de geslachtsorganen waren al vergaan.

"Je kunt het bijna geen onderzoek meer noemen", zegt IJsseldijk lachend. "Maar dat hoort bij dode dieren. Je bent afhankelijk van wat je binnenkrijgt."

De grijze dolfijn gaat straks naar museum Naturalis in Leiden, vertelt de bioloog. "We hebben in ieder geval een museum blij gemaakt met een bijzonder skelet."

In ruil voor het teruggeven van de buit, heeft het Openbaar Ministerie procesafspraken gemaakt met twee van de drie hoofdverdachten van de kunstroof in Assen. Welke strafeis zij overeen zijn gekomen, wilde het Openbaar Ministerie vanochtend nog altijd niet zeggen.

Dat bleek bij het begin van de behandeling van de rechtszaak over de roof bij het Drents Museum, in januari vorig jaar. Onderdeel van de deal is in ieder geval dat het museum geen schade zal verhalen op de verdachten.

De rechtbank zal in het vonnis bepalen of deze procesafspraken akkoord zijn. Het grootste deel van de buit is twee weken geleden wel alvast teruggegeven, waaronder de gouden helm van Cotofenesti. Dat was volgens het OM een harde eis.

Volgens de officier van justitie was het hoofddoel om de gestolen Roemeense kunstwerken terug te krijgen. Hij sprak van een "langdurig en intensief traject van onderhandelingen", waarbij het lastig was om elkaar te vertrouwen. Hij prees de moed van de verdachten om de buit nog voor de rechtszaak terug te geven.

Armband kwijt

Het OM verdenkt drie mannen uit Heerhugowaard ervan enkele kostbare Roemeense kunstschatten te hebben gestolen uit het Drents Museum. Naast de helm gaat het om drie gouden armbanden. Daarvan is er nog eentje kwijt.

De officier van justitie zei geen indicatie te hebben dat de twee verdachten met wie een deal is gesloten, die laatste armband nog hebben. Waar de buit verborgen lag, wil het OM niet zeggen. "De locatie en manier van overdracht zullen wij om veiligheidsredenen en vanwege het vertrouwelijke karakter van de gesprekken niet delen."

Auto geregeld

De afspraken zijn gemaakt met verdachten Jan B. en Douglas W. De derde verdachte, Bernhard Z., wilde geen procesafspraken maken. Hij zei vanochtend dat hij een veel kleinere rol had dan het OM denkt.

"Ik heb een auto en kentekenplaten geregeld en spullen gekocht", zei hij. "Ik dacht wel dat ze een kraak zouden gaan zetten, maar ik wist niet waar en dat het ging om kunstschatten. Ik heb geen kunstschatten, heb ze nooit gehad en ik heb daar ook geen informatie over."

Het OM maakt later vandaag de strafeisen bekend, waarvan er dus twee zijn afgestemd met de verdachten. Vermoedelijk krijgen zij strafkorting.

De spectaculaire kunstroof in januari 2025 was groot nieuws in Nederland en ook daarbuiten. In de video zie je wat er gebeurde en wat erover bekend is:

Bij de inbraak in het museum in Assen werd een deur opgeblazen met zwaar vuurwerk. De rechtbank liet vandaag beelden zien van de explosie en van de roof binnen in het museum. Op de beelden was te zien hoe vitrines werden ingeslagen met een moker.

De verdachten wilden niet zeggen of zij dat waren. Zij beriepen zich op hun zwijgrecht. Voor het maken van procesafspraken is een bekentenis ook niet nodig.

Drukmiddel

Onderdeel van procesafspraken is normaal gesproken ook een kortere rechtszaak. Nu is alleen afgesproken dat er geen hoger beroep komt in de zaak van de twee verdachten.

Dat het proces wel uitgebreid wordt behandeld bij de rechtbank in Assen, heeft onder meer te maken met de commotie die de kunstroof veroorzaakte. Vooral in Roemenië was de ophef groot.

Schok in Roemenië

De kunstschatten waren geleend van het Nationaal Historisch Museum in Boekarest. De directeur van het Drents Museum las een verklaring voor namens zijn Roemeense collega's. Zij beschreven de "schok, woede en vernedering" die na de diefstal werd gevoeld in Roemenië. Vooral de helm van Cotofenesti is belangrijk cultureel erfgoed.

Het Drents Museum benadrukte dat de daders met hun roof miljoenen mensen pijn en verdriet hebben gedaan. Directeur Robert van Langh riep hen op om ook de laatste armband terug te geven. "Pas dan kan deze vreselijke periode echt worden afgesloten."

Een andere reden om de rechtszaak helemaal te behandelen, is dat het OM bijzondere opsporingsmiddelen heeft ingezet die getoetst moeten worden. Het gaat bijvoorbeeld om het publiceren van namen en foto's van verdachten Douglas W. en Bernhard Z., kort na hun aanhouding. Dat is zeer ongebruikelijk. Het was een drukmiddel om hen aan het praten te krijgen.

Ook hebben undercoveragenten geprobeerd informatie los te weken bij verdachte Jan B. Hij zegt dat hij bedreigd en onder druk is gezet door de agenten, die zich voordeden als criminelen die de buit wilden kopen. "We hebben de grenzen van de wet opgezocht, maar nooit overtreden", aldus de officier van justitie.

Hui Ka Yan, de oprichter van de failliete Chinese vastgoedreus Evergrande, heeft schuld bekend aan onder meer fraude en omkoping, meldt de rechtbank in Shenzhen.

Evergrande was een van de grootste projectontwikkelaars in China. Het bedrijf was ook actief in andere sectoren en was op een gegeven moment ook eigenaar van een voetbalclub en een fabrikant van elektrische auto's.

Het vastgoedbedrijf werd zo groot door te blijven lenen bij onder meer banken en bouwbedrijven. In 2021 kwam Evergrande in de problemen toen het zijn schulden niet kon terugbetalen. Daarop volgde een vastgoedcrisis in China.

Na de eerste betalingsproblemen werd er nog gepoogd om het bedrijf te redden, maar een rechter in Hongkong beval het bedrijf twee jaar geleden om zichzelf te ontbinden.

Evergrande heeft een groot deel van de schuld van 254 miljard euro niet kunnen aflossen.

Spijt

De 67-jarige Hui werd in 2023 opgepakt en zit sindsdien vast. Tijdens de zitting in de rechtbank betuigde hij spijt. De voormalige topman riskeert een levenslange celstraf als hij wordt veroordeeld.

Hui, ooit een van de rijkste mensen van China, wordt ook beschuldigd van het misbruiken van publiek geld.

De Chinese autoriteiten legden Hui een miljoenenboete op. Ook mag hij de rest van zijn leven niet handelen op de beurs.

Chinese toezichthouders beschuldigden Evergrande ervan de omzet van 70 miljard euro te hebben overdreven. Dat gebeurde volgens hen door de opbrengsten al in de boeken te zetten voor de daadwerkelijke verkoop. Volgens de Chinese autoriteiten heeft Hui daarin een grote rol gespeeld.

Correspondent China Gabi Verberg:

"De zaak trekt veel aandacht in China. Hoewel de verdachte een zeer prominente zakenman is, of was, raakt de zaak ook "de gewone man". Want de huidige vastgoedcrisis die zo'n vijf jaar geleden begon en waar China nog altijd in zit, begon toen Evergrande in de financiële problemen kwam. Als dominostenen vielen in de jaren daarna talloze bedrijven in de vastgoedsector om.

Deze vastgoedcrisis raakt veel Chinezen tot op de dag van vandaag nog diep in de portemonnee. Naar schatting is de gemiddelde huizenprijs sinds 2020 met zo'n 25 procent gedaald. Daarnaast zijn er miljoenen Chinezen die huizen hebben gekocht die nooit opgeleverd zijn. Bij gebrek aan sociale voorzieningen geldt vastgoed als een belangrijke spaarpot voor de oude dag. Veel van dat geld is verdampt en zal ook niet meer terugkomen.

Het contrast tussen het lot van deze Chinezen en de oprichter van Evergrande, een man die voor zijn val luxe villa's over de hele wereld bezat, kan bijna niet groter zijn. Er is op sociale media dan ook weinig sympathie voor Hui. Veel mensen hopen dat hij zwaar gestraft zal worden, wat ongetwijfeld gaat gebeuren."

Het Amerikaanse Congreslid Eric Swalwell stapt op na beschuldigingen van seksueel misbruik van vier vrouwen. Hij gold als een kansrijke kandidaat voor de Democraten om Gavin Newsom op te volgen als gouverneur van Californië.

Amerikaanse media hebben het al dagen over de aantijgingen tegen Swalwell, die lid is van het Huis van Afgevaardigden. Een voormalig stafmedewerker zei tegen CNN dat dit gebeurde in 2019 en 2024. In beide gevallen was ze te dronken om in te stemmen met seks met hem. "Ik duwde hem van me af en zei nee", zei ze. "Hij stopte niet." Hij zou haar bloedend hebben achtergelaten.

Nog drie vrouwen beschuldigen Swalwell van seksueel wangedrag. Hij zou ze ongevraagd expliciete berichten of naaktfoto's hebben gestuurd. Zelf ontkent hij de aantijgingen met klem.

Inschattingsfouten

Nadat duidelijk was geworden dat het Huis van Afgevaardigden hem via een stemming wilde wegsturen, kondigde Swalwell zijn vertrek aan. Hij schrijft op X spijt te hebben van "inschattingsfouten in het verleden", maar zegt ook "de ernstige, valse beschuldigingen te zullen aanvechten".

Zondag trok hij zich al terug als gouverneurskandidaat. Het 45-jarige Congreslid maakte deel uit van een groep prominente Democraten die zich kandidaat hebben gesteld om gouverneur Newsom op te volgen, die geen derde termijn kan krijgen.

Eerder speelde hij een belangrijke rol in de tweede afzettingsprocedure tegen president Trump in 2021 en was hij betrokken bij het onderzoek naar de banden tussen campagnemedewerkers van Trump en Russische functionarissen.

Ook Republikein weg

Enkele uren nadat Swalwell zijn vertrek had aangekondigd, liet ook het Republikeinse Congreslid Tony Gonzales weten op te stappen. De politicus uit Texas zei dat hij zich niet herkiesbaar zou stellen nadat hij had toegegeven een affaire te hebben gehad met een medewerker die later zelfmoord pleegde.

Berichten die Gonzales aan haar had verstuurd, werden dit jaar openbaar gemaakt. Daarna nam de druk op de Republikein toe om zijn biezen te pakken.

Een recordaantal Britse artiesten wordt dit jaar opgenomen in de Amerikaanse Rock & Roll Hall of Fame. Het gaat om zes van de acht uitverkorenen: Phil Collins, Billy Idol, Iron Maiden, Joy Division/New Order, Oasis en Sade. De overige twee zijn Amerikanen: Luther Vandross en Wu-Tang Clan.

In de Rock & Roll Hall of Fame in Cleveland (Ohio) wordt het verhaal van de rockmuziek verteld, geïllustreerd met voorwerpen als Jimi Hendrix' gitaar, John Lennons Sergeant Pepper's-uniform en een deel van Pink Floyds wall. Artiesten kunnen 25 jaar na het uitbrengen van hun eerste album in aanmerking komen voor een plekje in de eregalerij.

Tot nu toe was 2019 het meest Britse jaar voor de Hall of Fame, toen met The Cure, Def Leppard, Radiohead, Roxy Music en The Zombies vijf artiesten en bands werden toegelaten. The Beatles waren in 1988 de eerste landgenoten die de eer te beurt viel.

Publiekslieveling afgevallen

Er wordt elk jaar een lijst met nominaties opgesteld door een groep van veertig experts, onder wie academici en muziekjournalisten. Daarover mogen 1200 ingewijden dan hun stem uitbrengen. Onder de elf artiesten die dit jaar afvielen waren The Black Crowes, INXS, Pink, Lauryn Hill en Mariah Carey (voor het derde jaar op rij).

Opvallend genoeg viel ook publiekslieveling New Edition af. De r&b-boyband met Bobby Brown won met ruim een miljoen van de 9,5 miljoen uitgebrachte stemmen de fan vote, maar omdat die uitslag slechts minimaal meetelt in de berekening viel New Edition toch buiten de boot. Phil Collins, nummer twee met 900.000 stemmen, had wel succes: hij was al opgenomen als lid van Genesis maar komt nu ook op eigen kracht binnen.

Joy Division/New Order eindigde in de publieksverkiezing met nog geen kwart miljoen stemmen als een na laatste (boven singer-songwriter Jeff Buckley), maar wordt wel geëerd. Omdat Joy Division na de zelfmoord van voorman Ian Curtis doorging als New Order worden de twee bands beschouwd als één act.

Wisselende reacties

De nieuwe uitverkorenen worden op 14 november met een concert in Los Angeles welkomen geheten in de Hall of Fame. Of alle artiesten daarvoor ook komen opdagen, is een groot vraagteken: Liam Gallagher van Oasis zei eerder niet te willen worden geëerd door "een bejaarde in een cowboyhoed", zijn broer Noel zei na een bezoekje in 2017: "Het is een prachtige plek, maar ik ga er niets doen".

Liam reageert nu op X dat zijn "mamaatje" hem gezegd heeft "wees niet zo'n lul, ga erheen en gedraag je en misschien vind je het nog leuk ook". Met Brits gevoel voor sarcasme schrijft hij dat dit alles is waar hij van droomde sinds hij als kindje onder de douche stond te zingen. "Het is waar wat ze zeggen: alles is mogelijk als je een droom hebt".

Bruce Dickinson van Iron Maiden brieste na twee vergeefse voordrachten dat het museum "wordt gerund door een stelletje schijnheilige Amerikanen die rock-'n-roll niet eens zouden herkennen als ze erdoor in hun gezicht geslagen zouden worden". De band houdt het nu in een reactie diplomatieker: "Bij Iron Maiden draait het om de fans, maar erkenning uit de muziekindustrie is ook altijd leuk!"

De ernstig zieke Phil Collins (75) spreekt van een eer. "Het is een mooi eind aan een prachtleven in de muziek."

Leerlingen van het Harens Lyceum en Spaanse uitwisselingsscholieren zijn gisteren door een of meerdere personen met een mogelijk vuurwapen bedreigd. De kinderen werden in de buurt van het treinstation in Haren gedwongen om te knielen en zijn daarbij gefilmd.

De Groningse school zegt enorm geschrokken te zijn. Volgens de school hebben tweemaal "ingrijpende en vergelijkbare incidenten plaatsgevonden".

In een brief van de school, in het bezit van RTV Noord, zijn ouders en verzorgers van de leerlingen op de hoogte gesteld. Ook is er vanuit de Spaanse begeleiders contact gezocht met ouders en verzorgers in de regio Catalonië, schrijft RTV Noord.

Vuurwapen getoond

"Bij het eerste incident is een kleine groep Catalaanse leerlingen, onderweg naar de sportdag, in de buurt van het treinstation van Haren aangesproken door een voor ons onbekende jongen", schrijft teamleider van de school Hans Warris. "Deze jongen was in de veronderstelling dat hij door de leerlingen werd beledigd. Tijdens dit gesprek heeft hij een vuurwapen getoond, waarvan niet zeker is of dit echt of nep was."

De onbekende jongen liet de leerlingen onder dreiging van het vuurwapen knielen en dwong ze sorry te zeggen, terwijl hij dit filmde. Nadat zij hun excuses hadden gemaakt, konden ze wegkomen.

De leerlingen hebben het incident direct gemeld bij docenten, waarna de politie is gebeld. Die was snel ter plaatse en heeft verklaringen opgenomen.

Tweede bedreiging

Een aantal uren later deed zich een tweede incident voor in de buurt van de Albert Heijn in het centrum van het dorp. "Hierbij is een groepje Catalaanse en Nederlandse leerlingen bedreigd", zegt Warris.

"Er was ditmaal sprake van meerdere daders. Onder dreiging van een wapen moesten ook deze leerlingen knielen en hun excuses aanbieden. Dit incident werd ook gefilmd, waarna zij hun weg weer konden vervolgen. Opnieuw is direct contact gezocht met de politie."

Volgens de teamleider hebben de daders geen enkele relatie tot de school. Het gaat naar omstandigheden goed met alle betrokken leerlingen. "Het is nu een groep leerlingen van ons, maar het had zomaar iemand anders geweest kunnen zijn", aldus Warris.

'In grotere groepen fietsen'

De school zegt in samenspraak met de politie er alles aan te doen om nieuwe incidenten te voorkomen. Alle activiteiten rondom de uitwisseling gaan vooralsnog door.

"Gezien de opeenvolging van beide incidenten benadrukken wij wel het belang om niet alleen, en bij voorkeur in grotere groepen, van de ene naar de andere activiteit te verplaatsen", schrijft de school in de brief aan ouders en verzorgers.

Vernedervideo's

De afgelopen maanden zijn er vaker zogenoemde 'vernedervideo's' op sociale media gedeeld. Hierbij is te zien hoe jongeren onder bedreiging op hun knieën worden gedwongen en "sorry" moeten zeggen. Regelmatig wordt er ook geweld gebruikt of gevochten.

De politie maakt zich al langer zorgen over deze ontwikkeling. "Het is zorgwekkend en verschrikkelijk dat verdachten op deze manier slachtoffers angst aanjagen, vernederen en mishandelen."

Rijksambtenaren leggen vandaag opnieuw hun werk neer, uit protest tegen de bevriezing van hun salarissen. Die 'nullijn' werd aangenomen door het vorige kabinet en wordt door het nieuwe kabinet niet teruggedraaid.

Door de maatregel krijgen ambtenaren die in dienst zijn van de rijksoverheid er dit jaar geen geld bij. Vakbonden zijn daar boos over en organiseren vandaag bijeenkomsten in Amsterdam, Apeldoorn, Groningen, Maastricht, Utrecht en Rotterdam.

Begin maart organiseerde FNV al een actie waar zo'n 2000 mensen op af kwamen. De gevolgen bleven toen beperkt. Bij de staking van vandaag wordt een grotere opkomst verwacht. Daarom zijn alle debatten en activiteiten in de Tweede Kamer afgelast.

Gevolgen voor de uitvoering

Nederland telt 160.000 rijksambtenaren. De vakbonden benadrukken dat vooral medewerkers van uitvoeringsorganisaties zoals de Belastingdienst en de Dienst Justitiële Inrichtingen hard worden geraakt door de nullijn. "Deze organisaties kampen al jaren met hoge werkdruk en personeelstekorten", zeggen ze.

Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma zegt de wensen van de bonden te begrijpen. "Ik heb tegelijkertijd te maken met de politiek afgesproken nullijn voor rijksambtenaren in 2026."

Ondanks de "lastige situatie" zegt Heerma weer in gesprek te willen komen met de bonden. "Want laat er ondertussen geen misverstand over bestaan: we hebben ambtenaren nodig bij de uitdagingen waar we in Nederland voor staan."

Onder anderen medewerkers van de Belastingtelefoon, DUO en de Douane leggen 24 uur het werk neer. Medewerkers van de Rijksschoonmaakorganisatie (RSO) leggen 72 uur uur het werk neer. Volgens de organisatie kan dat betekenen dat gebouwen van bijvoorbeeld ministeries en de Tweede Kamer drie dagen lang niet of slechts gedeeltelijk worden schoongemaakt.

"Binnen de ambtenarij zijn er best grote verschillen in salarissen en werkomstandigheden", zegt Dennis Baegen, bestuurder van vakbond CMHF Overheid. "Bij de douane, de gevangenismedewerkers en de schoonmakers is de werkdruk hoog. Het is fijn als die groep daar ook voor gewaardeerd wordt en hun salaris gewoon meestijgt met de inflatie."

Wervingskracht overheid

Ook oud-topambtenaar en emeritus hoogleraar arbeidsverhoudingen Roel Bekker is kritisch op de nullijn. "Over het algemeen zijn de arbeidsomstandigheden van ambtenaren niet slecht, maar het hangt wel van de functie af. Er zijn ambtenaren die redelijk makkelijk werk hebben en daar prima voor betaald krijgen, maar er zijn ook ambtenaren die heel zwaar werk doen."

Volgens Bekker zijn dat regelmatig ambtenaren die in de lagere salarisschalen zitten en dus "echt geen megasalaris verdienen". De salarissen van hoge ambtenaren zijn volgens Bekker door de balkenendenorm "prima, maar niet extreem hoog."

Toch verwacht Bekker niet dat de nullijn ertoe leidt dat ambtenaren massaal op zoek gaan naar een andere baan. "Die baan moet er dan namelijk wel zijn en sommige ambtenaren doen best specialistisch werk. Daarnaast zijn de secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals verlofregelingen, bij de overheid nog altijd beter geregeld dan in andere sectoren." Op de langere termijn kan het uitblijven van een inflatiecorrectie volgens Bekker wel gevolgen hebben voor de wervingskracht van de overheid.

Hoge salarissen

Maar rijksambtenaren zitten er al best warmpjes bij, vindt Zeger van der Wal, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. "In de afgelopen jaren zijn al forse salarisverhogingen doorgevoerd." Zo verdienen jonge beleidsmedewerkers bij ministeries meer dan bij adviesbureaus, weet Van der Wal.

Ook in vergelijking met andere landen verdienen Nederlandse topambtenaren vrij veel, volgens hem. "Alleen in landen als Zwitserland, Singapore en Australië liggen salarissen hoger." Hij benadrukt dat het gaat om de hoogste schalen van topambtenaren, maar dat gevangenisbewaarders en schoonmakers het niet breed hebben. "Daar mag de overheid wel kritischer naar kijken."

Minister Van den Brink van Asiel en Migratie gaat vandaag een poging doen om de Eerste Kamer te overtuigen van de noodzaak van de strenge asielwetten die nog door zijn voorganger Faber (PVV) zijn ingediend. Gisteravond bleek dat de steun van Van den Brinks eigen partij, het CDA, nodig is voor een meerderheid.

Maar die partij, die in de Tweede Kamer tegen de asielwetten stemde, wil eerst de toezegging van de minister dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf beperkt blijft tot ernstige gevallen. Alleen volledig uitgeprocedeerde asielzoekers die niet meewerken aan hun terugkeer zouden vervolgd mogen worden en in de cel mogen belanden, vindt CDA-senator Van Toorenburg.

'Graat in onze keel'

Het plan om illegaliteit strafbaar te stellen noemde ze "nog steeds een graat in onze keel". Vanuit de kerkelijke achterban van de partij is daar ook veel kritiek op. Van Toorenburg wil een duidelijke toezegging dat de groep waar het om gaat "echt zeer beperkt" blijft. "Niet alle ongedocumenteerden, en zeker niet de slachtoffers van mensenhandel."

Het strafbaar stellen werd onderdeel van de wet door een voorstel van de PVV, dat onverwachts een nipte meerderheid kreeg in de Tweede Kamer. "Een akelig politiek vluggertje", meent Van Toorenburg.

Het liefst zou ze willen dat het kabinet een pas op de plaats maakt en de strafbaarstelling pas invoert als organisaties als politie, justitie en de IND er klaar voor zijn. En als het toch doorgaat, wil het CDA na een aantal jaren een zogeheten invoeringstoets, om te kunnen bijsturen als de gevolgen toch te groot blijken te zijn.

Iets doen aan instroom

Gisteravond maakten de fracties in de Eerste Kamer duidelijk hoe ze tegen de wetten aankijken. Vandaag antwoordt Van den Brink namens het kabinet op de vragen.

In het debat kwam het spanningsveld naar voren tussen de traditionele taak van de senaat om wetten te beoordelen op doelmatigheid, rechtmatigheid en uitvoerbaarheid, en de grote politieke wens om iets te doen aan de blijvend hoge instroom van asielzoekers. Vooral partijen als PVV, BBB, FVD, VVD en JA21 hopen dat de strenge wetten Nederland minder aantrekkelijk maken voor asielzoekers, al is daar geen hard bewijs voor.

Omdat "de effectiviteit niet overtuigend aangetoond" is, zal de grootste fractie in de Eerste Kamer, GroenLinks-PvdA, de wetten niet steunen. Volgens senator Karimi worden "de schadelijke effecten wel steeds duidelijker". Net als andere linkse partijen is ze bang dat ongedocumenteerden door de strafbaarstelling onder de radar zullen verdwijnen en zich bijvoorbeeld bij ziekte niet meer bij een dokter zullen melden.

'Radicaal-rechts niet normaliseren'

"Dit is niet de manier waarop we met kwetsbare mensen moeten omgaan", zei Karimi. "We willen alles doen om te voorkomen dat deze wetten aangenomen worden. Op deze manier wordt het gedachtegoed van radicaal-rechts verder genormaliseerd."

Ook regeringspartij D66 steunt de asielwetten niet. Senator Dittrich noemde ze "niet echt menselijk". Ook zullen we er niet meer grip mee krijgen op migratie, zo denkt hij. Dittrichs partijleider, premier Jetten, heeft overigens wel beloofd dat zijn kabinet de wetten gewoon zal uitvoeren als ze een meerderheid krijgen.

Alle tegenstanders verwezen naar de kritiek van de Raad van State, de gemeenten en de IND op de wetten. Die instanties denken dat de wetten niet uitvoerbaar zijn en de werkdruk voor de IND alleen maar zullen verhogen.

Wat staat er in de asielwetten?

Volgende week dinsdag staan de stemmingen over de wetsvoorstellen gepland. Dat kan weleens heel spannend worden. Voor een meerderheid zijn 38 zetels nodig, terwijl nu nog maar van ongeveer dertig senatoren duidelijk is dat ze waarschijnlijk voor gaan stemmen. Daarmee is de positie van regeringspartij CDA belangrijk.

Maar zelfs met de steun van het CDA is minister Van den Brink nog niet zeker van zijn zaak. Het zou kunnen dat individuele senatoren afwijkend stemmen van hun fractie. Overigens wordt het migratiebeleid binnenkort sowieso strenger, omdat het Europese Asiel- en Migratiepact in juni van kracht wordt.