NOS Nieuws - Algemeen

In Frankrijk, ten noorden van Nancy, is het lichaam geborgen van een militaire vlieger, nadat gisteravond zijn gevechtsvliegtuig was neergestort. Aan boord waren twee inzittenden. Naar de ander wordt nog gezocht, meldt de Franse luchtmacht. Die spreekt van een "uitzonderlijk ongeluk".

Het vliegtuig kwam neer bij het dorp Rogéville, op enkele tientallen kilometers van de luchtmachtbasis bij Nancy. Aan boord waren een ervaren wapensysteemofficier en een jonge piloot in opleiding, zegt een woordvoerder van de luchtmacht.

Het neergestorte jachtvliegtuig is een Mirage 2000D, een tweezitter die is ontworpen om luchtmissies te ondersteunen. Het vliegtuig keerde terug van een gewone trainingsmissie en naderde de militaire basis toen het radiocontact en vervolgens ook het radarcontact verloren ging, schrijven Franse media.

Zoekacties in gang

Vervolgens stortte het toestel neer. Omwonenden zouden een explosie hebben gehoord en een vuurbal hebben gezien.

Er werden onmiddellijk zoekacties gestart. Volgens de prefect van Meurthe-et-Moselle, de hoogste bestuurder in de regio, was er sprake van "moeilijke weersomstandigheden". Zo was vanwege het duister en de mist de inzet van helikopters onmogelijk.

De eerste wrakstukken van het toestel werden rond 04.00 uur ontdekt. Het is niet duidelijk wie van de beide inzittenden nu is gevonden, de officier of de piloot.

Bij de reddingsactie voor het tweede slachtoffer is inmiddels wel een helikopter ingezet. De oorzaak van de crash is nog niet duidelijk en wordt onderzocht.

Actrice Christina Applegate heeft toch geen MS. Dat vertelt de 54-jarige Amerikaanse in een podcast. Applegate zegt dat ze volgens haar dokter niet de goede diagnose heeft gehad.

"Ik ben terug bij af", zegt Applegate in de podcast MeSsy, die ze samen met actrice Jamie-Lynn Sigler maakt over leven met MS. Sigler, bekend van onder meer The Sopranos, heeft al 25 jaar MS.

Applegate, die eind jaren 80 doorbrak als Kelly Bundy in de sitcom Married with Children, maakte in 2021 bekend dat ze was gediagnosticeerd met de auto-immuunziekte. Ze zegt dat ze nog steeds "alle symptomen van iemand met MS" vertoont. "Ik sta weer helemaal aan het begin en weet niet wat er met me aan de hand is."

MS is een chronische aandoening aan het centrale zenuwstelsel, waarbij ontstekingen ontstaan op verschillende plekken in de hersenen en het ruggenmerg. Door de ontstekingen kunnen hersengebieden minder goed met elkaar communiceren en kan het lichaam niet goed worden aangestuurd.

Mensen met MS kunnen problemen krijgen met hun zicht, beweging, praten en het geheugen. De ziekte is nog niet te genezen.

Verkeerde diagnoses

Over MS is bekend dat de ziekte moeilijk te herkennen is, omdat de klachten zich per persoon anders uiten en er verschillende soorten MS bestaan. Volgens de Hersenstichting wordt de diagnose vaak pas jaren na de eerste klachten gesteld.

Onderzoek wijst uit dat misdiagnoses wel vaker voorkomen. Dat bevestigt in de podcast ook onderzoeker Marwa Kaisey van de afdeling neurologie van een ziekenhuis in Los Angeles.

"Het is vreemd, want ik heb het gevoel dat ik iedereen teleurstel", zei Applegate. "Het is erg verontrustend en voor mij ook heel verwarrend."

MS in Nederland

In Nederland waren volgens de Hersenstichting in 2023 zo'n 38.600 mensen met MS bekend bij een huisarts. De ziekte komt 2,5 keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Meer dan 75 procent van de mensen die een MS-diagnose krijgen, is jonger dan 65 jaar. In 2021 overleden 258 mensen aan de gevolgen van de ziekte.

Bankstellen, etalagepoppen en zelfs menselijke resten. De Nederlandse uitvinder Boyan Slat komt de gekste dingen tegen bij zijn strijd tegen plasticvervuiling. Zijn organisatie The Ocean Cleanup heeft naar eigen zeggen al 65 miljoen kilo afval uit zee en rivieren gevist.

Gisteravond ontving Slat (32) in Qatar een prijs voor zijn werk: in de hoofdstad Doha kreeg hij de International Young Energy Leader Award.

Dat gebeurde bij de uitreiking van de Abdullah bin Hamad Al-Attiyah International Energy Awards, prijzen op het gebied van energie en duurzaamheid, vernoemd naar de godfather van de Qatarese gasindustrie. In de balzaal van het luxueuze Sheraton Hotel sprak die vanaf het podium zo'n 400 hoogwaardigheidsbekleders uit de olie- en gasindustrie toe.

Niet onmogelijk

De tegenstrijdigheid ontgaat Slat niet: Qatar geldt als een van de grootste exporteurs van fossiele brandstoffen ter wereld die ook de belangrijkste grondstoffen leveren voor de productie van plastic. Tegelijkertijd is het steenrijke land juist de plek om fondsen te werven.

In zijn dankwoord blikte Slat terug op het begin van zijn avontuur. "Toen ik 16 was en met dit idee kwam, dachten de meeste mensen dat het onmogelijk was, maar inmiddels doen we het."

Een van de opmerkelijkste vondsten van Slat en zijn organisatie was een drinkfles van het Amerikaanse leger uit de Vietnamoorlog. "Die was nog steeds intact", zegt Slat in gesprek met de NOS in Doha. "Dat laat zien hoelang die troep blijft ronddrijven als je het niet weghaalt."

Op zee worden geregeld bijzondere voorwerpen gevonden, van golfballen tot etalagepoppen. In rivieren stuiten medewerkers soms op lugubere vondsten. "Ook lijken", zegt Slat. "Helaas is dat iets waar we af en toe mee te maken hebben, vooral in landen met veel criminaliteit."

Kilo plastic per seconde

The Ocean Cleanup, gevestigd in Rotterdam, is inmiddels actief in twaalf landen en telt zo'n 350 werknemers. Volgens Slat onderschept de organisatie momenteel bijna een kilo afval per seconde en voorkomt daarmee tot 5 procent van de wereldwijde instroom van plastic in de oceanen.

Slat werd bekend met zijn plannen om de plasticsoep in de Grote Oceaan op te ruimen, maar zijn bedrijf concentreert zich tegenwoordig op rivieren. Onderzoek van The Ocean Cleanup wees uit dat slechts 1 procent van alle rivieren verantwoordelijk is voor ongeveer 80 procent van het plastic dat in zee belandt.

Daarom ontwikkelde het bedrijf speciale installaties, interceptors, die afval onderscheppen voordat het de oceaan bereikt. "Als je kunt kiezen tussen plastic opruimen op zee of het onderscheppen voordat het daar terechtkomt, dan is dat laatste natuurlijk veel goedkoper", zegt Slat.

De komende drie jaar wil hij de vervuiling in zo'n 250 rivieren in dertig steden aanpakken. Daarmee zou tot een derde van de wereldwijde instroom van plastic in zee voorkomen kunnen worden.

Goedkoper dan Halloweenversiering

Daar is veel geld voor nodig. The Ocean Cleanup kreeg dit jaar 121 miljoen dollar toegezegd van The Audacious Project, een filantropische club waartoe onder andere Bill Gates en MacKenzie Scott, de ex van Jeff Bezos, behoren.

Toch is er nog altijd een tekort van 40 miljoen dollar per jaar, zegt Slat. "Het is het goedkoopste wereldprobleem om op te lossen", zegt hij. "Die 40 miljoen is slechts 2 procent van wat Amerikanen jaarlijks aan Halloweenversiering uitgeven."

Voor 22 nieuwe interceptors ontbreekt nog de nodige financiering. Als dat geld er niet voor het einde van het jaar komt, dreigt het project vertraging op te lopen.

In Doha deed Slat een beroep op de vermogende bestuurders in de zaal: "Qatar heeft de wereld laten zien wat mogelijk is wanneer ambitie samengaat met investeringen en een langetermijnvisie. Dat is een kans om diezelfde mentaliteit toe te passen op een van de grootste milieuproblemen van onze tijd."

'Geen milieuactivist'

Slat beschouwt zichzelf niet als milieuactivist, maar eerder als uitvinder en ondernemer. "Voor mij is het gewoon een technisch probleem. Wat is de snelste en meest effectieve manier om het op te lossen?"

Hij heeft weinig op met het idee dat milieuproblemen vooral moeten worden aangepakt door minder te consumeren. Volgens hem ligt de oplossing in technologische innovatie. "Mensen hebben nu eenmaal behoeften en wensen. De vraag is hoe we onze samenleving zo kunnen vormgeven dat die vervuld kunnen worden zonder schade aan het milieu."

Of hij zich nooit kwaad maakt over de rommel die hij tegenkomt? "Voor mij is een probleem gewoon iets om opgelost te worden. Boos worden helpt niet."

Een groeiend deel van alle Nederlandse werknemers is ouder dan de AOW-leeftijd, meldt het CBS.

In het tweede kwartaal van 2026 was 1,7 procent van de werknemers ouder dan de leeftijd waarop zij recht hebben op AOW. Het CBS heeft dit percentage gemeten over de afgelopen jaren. In het eerste kwartaal van 2018 werkte 1,2 procent van de werknemers door na hun AOW.

Naar verhouding werken de meeste mensen door na hun AOW-leeftijd in de sector verhuur en handel van onroerend goed: 4,3 procent. Daarop volgt de sector vervoer en opslag met 3,6 procent.

In de bedrijfstak openbaar bestuur en overheidsdiensten is het percentage met 0,6 procent het laagst. Bij de overheid stopt het dienstverband vaak automatisch als mensen de AOW-leeftijd bereiken.

Mannen werken vaker door na hun AOW-leeftijd dan vrouwen. Van alle mannelijke werknemers was in het tweede kwartaal 2,3 procent ouder dan de AOW-leeftijd. Bij de vrouwelijke werknemers was dit 1,1 procent.

Verveling bezweren

Vorig jaar werd al duidelijk dat mensen vaker doorwerken na hun AOW. Het CBS berichtte toen dat van alle werkenden een kwart miljoen AOW'er is.

Redenen om door te werken zijn volgens het demografisch instituut NIDI onder andere plezier in het werk, het bezweren van verveling en je nuttig voelen. In mindere mate speelt geld verdienen ook een rol, bleek uit onderzoek van dat instituut. Voor 10 procent van de mensen is dat erg belangrijk.

De Amerikaanse gezant Steve Witkoff spreekt in Sint-Petersburg met president Poetin over voorstellen voor een einde aan de oorlog in Oekraïne.

Witkoff zal onder meer een voorstel doen voor een ontmoeting tussen de presidenten Poetin, Trump en Zelensky. Trumps schoonzoon en adviseur Jared Kushner neemt deel aan de gesprekken via een videoverbinding. Hij is niet in Rusland, omdat hij ziek is.

Witkoff werd vanmorgen op het vliegveld van Sint-Petersburg ontvangen door een vertrouweling van president Poetin, de zakenman Kirill Dmitriev. Naast de gesprekken over het einde van de oorlog wordt er gesproken over een olieovereenkomst.

Olietanker naar VS

De Russische vicepremier Alexander Novak kondigde zojuist al aan via Russische media dat de eerste tanker met Russische diesel morgen richting de VS vertrekt. "Daaropvolgende zendingen zullen zeker volgen", zei hij. Volgens de vicepremier zit de ondertekening van het contract "in de afrondende fase".

The New York Times berichtte begin deze maand over de uitbreiding van de vredesgesprekken met een olieovereenkomst. Deze zou miljarden dollars betreffen en gunstig zijn voor zakenmannen uit het Midden-Oosten met banden met Witkoff en Kushner. De deal zou draaien om Lukoil, een van de grootste energiebedrijven van Rusland, dat nu nog op de sanctielijst staat.

Hubbard vrijgelaten

Uit berichten van Russische media blijkt ook dat de 74-jarige Stephen Hubbard is vrijgelaten. Hij werd in 2022 gevangengenomen door het Russische leger. Rusland beschuldigt hem ervan dat hij als huurling heeft gevochten in het Oekraïense leger.

Volgens de Russische media is Hubbard al op het vliegveld van Sint-Petersburg.

Witkoffs missie om Zelensky aan tafel te krijgen, is gisteren besproken op een overleg in Oslo met Kushner en Zelensky zelf. Ook de Noorse premier Jonas Gahr Store en de Finse president Alexander Stubb waren daarbij.

"Je kunt niet over de toekomst van Oekraïne praten, zonder dat Oekraïne aan tafel zit", zei Zelensky op een persconferentie na afloop. Premier Store zei dat ook Europa aan tafel zal moeten zitten "als je een blijvende en eerlijke vrede wil".

Russische reactie

Een woordvoerder zei gisteren dat het Kremlin de vredesinspanningen van de Amerikanen "zeer op prijs stelt", maar dat "een definitieve regeling onmogelijk is zonder de deelname van iemand uit Kyiv die bereid is de verantwoordelijkheid op zich te nemen".

De Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio zei vandaag tegen verslaggevers in India dat de ontmoeting tussen Witkoff en Zelensky positief is verlopen. "Laten we kijken of we enige vooruitgang kunnen boeken", voegde hij daaraan toe.

De Russische aanvallen gaan sinds gisteravond onafgebroken door, schrijft de Oekraïense premier Koretskyi op Telegram. In Kyiv trof een drone een flatgebouw van 24 verdiepingen, waarbij twee mensen om het leven kwamen. En in Charkiv zijn twee mensen overleden bij aanvallen op woonhuizen. Elf anderen raakten gewond, onder wie twee kinderen.

Wat vind jij van de app en website van de NOS?

Wat doen we goed? Wat kan er beter? We zijn benieuwd naar jouw mening. Vul de enquête in via deze link.

In Colombia heeft de politie zo'n 7600 kilo cocaïne in beslag genomen die bestemd was voor Nederland. In de haven van de Colombiaanse stad Cartagena werd volgens de autoriteiten de grootste partij cocaïne van de afgelopen tien jaar in beslag genomen.

De drugs werden ontdekt tijdens een controle. Op beelden zijn verpakkingen met poedersuiker te zien waar de cocaïne in verstopt zat.

De president van Colombia, Abelardo de la Espriella, spreekt van een "historische klap voor het drugsterrorisme". Volgens de president heeft de politie zo'n 75 miljoen lijntjes of puntjes cocaïne van de straat gehaald.

De Colombiaanse politie werkte samen met de Amerikaanse drugsopsporingsdienst DEA. De president zegt dat zijn land streng blijft optreden tegen criminele en gewapende groepen.

Bij een brand in de binnenstad van Gouda zijn drie mensen gewond geraakt. Het vuur woedde in drie woningen. De omliggende huizen zijn ontruimd.

Rond 03.45 uur brak er brand uit in een woning aan de Regulierenhof. Die sloeg over naar twee naastgelegen woningen. Volgens Omroep West ontstond het vuur in een ruim 120 jaar oude woning. Waardoor de brand is ontstaan, is nog niet bekend. De woning waar de brand uitbrak, is compleet verwoest, zegt de brandweer.

De drie gewonden zijn met onbekende verwondingen naar het ziekenhuis gebracht. Rond 05.30 uur was het vuur onder controle, aldus de Veiligheidsregio Hollands Midden. De brandweer verricht nog sloopwerkzaamheden en blust na.

Er worden metingen naar koolmonoxide gedaan. Als de waarden negatief zijn, mogen de bewoners van de omliggende huizen terug naar huis. Om hoeveel mensen het gaat, is niet bekendgemaakt.

Het is onvermijdelijk dat de aarde meer dan 1,5 graad Celsius opwarmt. Dat concludeert de VN in een jaarlijks rapport. Het getal staat al meer dan tien jaar centraal in de aanpak van klimaatverandering. Het doorbreken van de grens van 1,5 graad illustreert hoe weerbarstig het tegengaan van klimaatverandering is.

Er zijn meerdere redenen waarom het niet is gelukt onder de grens te blijven. De afgelopen jaren had minder olie, steenkool en aardgas verbrand moeten worden, want de broeikasgassen die daarbij vrijkomen warmen de aarde op.

In de praktijk gebeurde het tegenoverstelde. "De uitstoot is blijven stijgen en we hebben weer een aantal jaar verloren", zegt Michel den Elzen, onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving en de Vrije Universiteit, die meewerkte aan het VN-rapport.

Gewijzigde plannen

Het klimaatdoel valt ook niet meer te halen doordat verschillende landen minder deden dan werd verwacht. Zo schrapten de Verenigde Staten onder president Trump vrijwel al hun klimaatbeleid en bleken nieuwe klimaatplannen van andere landen maar mondjesmaat de uitstoot te drukken.

Bijna alle landen spraken tien jaar geleden in Parijs af de opwarming ruim onder de 2 graden Celsius te houden, en liever nog onder de 1,5 graad. De afgelopen jaren verwachtten steeds minder experts dat dit laatste nog haalbaar was.

Dit najaar erkennen ook de Verenigde Naties dat de wereld door de 1,5 graad zal schieten. Dat schreven ze in september en nu opnieuw in het jaarlijkse rapport over de voortgang van de aanpak van klimaatverandering. In november praten landen hierover op de klimaattop in de Turkse stad Antalya.

Tijdelijk overschrijding?

Het hoogst haalbare, stelt de VN, is nu om de overschrijding zo beperkt en kort mogelijk te maken. Daar zijn ingrijpende stappen voor nodig. Het gaat niet alleen om het gebruiken van minder steenkool, aardgas en olie, want zelfs als mensen stoppen met die uitstoot zitten er al meer broeikasgassen in de lucht dan voorheen. Die zou je deels uit de lucht moeten halen om de aarde af te koelen, zodat de opwarming weer onder de 1,5 graad komt.

"Dat kan met technologie om CO2 op te slaan of ook door meer herbebossing", zegt Den Elzen. Technisch is dat mogelijk, maar dat zou op een zeer grote schaal moeten. Je zou enorm veel land moeten beplanten of er zijn enorme aantallen 'CO2-stofzuigers' nodig. Het is de vraag of hier draagvlak, ruimte en geld voor is te vinden.

Hoezo 1,5 graad?

Een groep eilanden in de Stille Oceaan lanceerde in 2009 op de klimaattop in Kopenhagen het doel om de opwarming van de aarde onder de 1,5 graad Celsius te houden. Een sterke zeespiegelstijging is een bedreiging voor het voortbestaan voor deze laaggelegen landen; ze wilden daarom meer actie tegen klimaatverandering.

De top in Kopenhagen werd een mislukking. Maar zes jaar later spraken bijna alle landen in Parijs toch af de opwarming ruim onder de 2 graden Celsius en liever onder de 1,5 graad te houden. Ook toen klonken twijfels over de haalbaarheid.

De top in Parijs vroeg om een onderzoek naar het verschil in gevolgen tussen 1,5 en 2 graden opwarming. Drie jaar later publiceerde klimaatpanel IPCC de uitkomst. Hieruit bleek dat er flinke verschillen zijn.

Zo blijft bij 1,5 graad opwarming bijvoorbeeld een deel van de koraalriffen behouden, terwijl ze bij meer opwarming vrijwel geheel verdwijnen. Ook beperkt een stijging onder de 1,5 graad de zeespiegelstijging en de kans op extreme hitte die ook gevaarlijk voor mensen kan zijn.

Ook voor het beperkt houden van de overschrijding dringt de tijd. "De kans bestaat dat we ook van deze scenario's afscheid moeten nemen", zegt onderzoeker Den Elzen. Als de uitstoot de komende jaren stijgt of hoog blijft, dan gaat de wereldwijde opwarming verder. "Het is nu of nooit."

Groeiende technieken

Om onder de 2 graden Celsius opwarming te blijven, moeten landen de komende jaren alle zeilen bijzetten. Met het huidige beleid ligt de wereld op koers voor meer opwarming. Veel landen beloofden hun uitstoot terug te brengen naar nul, maar concrete plannen over hoe dit moet gebeuren, ontbreken vaak.

Opvallend genoeg zijn wind- en zonne-energie sneller gegroeid dan de onderzoekers hadden verwacht. Net als andere technologieën, zoals elektrische auto's en batterijen, die bij gebruik geen CO2 uitstoten. "Dat gaat inderdaad sneller dan verwacht", zegt Den Elzen. Maar het is tot dusver niet genoeg om het gebruik van olie, steenkool en gas te doen dalen.

Bekijk in deze video hoe 'Nederlandse' CO2 in Noorwegen ondergronds wordt gestopt:

Goedemorgen! Traditiegetrouw heeft verzekeraar DSW de primeur wat betreft de hoogte van de nieuwe zorgpremie en het is de eerste dag van het Amsterdam Dance Event.

Eerst het weer: het is vandaag op veel plekken bewolkt met hier en daar wat regen. De wind komt vanuit het zuiden en zuidwesten. Het wordt zo'n 13 tot 15 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Bij de Duitse politieke partij AfD zijn mogelijk ruim 420.000 e-mails buitgemaakt door een hack. Daarover schrijven Duitse media. Ook de mails van partijprominenten zijn vermoedelijk in de handen van de hackers. In de mails zouden nazistische uitspraken zijn gedaan, waaronder "Heil Hitler".

De AfD zelf bevestigt de hack. Volgens een woordvoerder hebben de onbekende daders bij een hostingprovider data van een beperkt aantal e-mailaccounts gekopieerd. De meeste daarvan zouden al jaren niet meer in gebruik zijn. De partij onderzoekt nog wat er precies aan data is ontvreemd.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Er komt een enorm nieuw Beatles-museum in Liverpool, de Engelse havenstad waar de band in 1960 ontstond. Het huidige Beatles Story-museum verhuist in 2028 naar een voormalig winkelcentrum. Ook een leegstaande toren wordt in gebruik genomen, dat wordt een speciale Yellow Submarine-attractie.

De twee nog levende Beatles, Ringo Starr en Paul McCartney, brachten de plannen gisteren naar buiten. "Ik vind het ongelooflijk en voel me vereerd dat mensen nog steeds geïnteresseerd zijn in ons verhaal", zei McCartney. "Liverpool was dé muziekstad en is dat nog steeds", aldus Starr.

Fijne dag!

Dat politici AI gebruiken voor hun socialemediaberichten of voor het stellen van Kamervragen was al bekend, maar nu blijkt dat ook veel van wat Kamerleden in de Tweede Kamer zeggen, is bedacht met behulp van chatbots. Opinieweekblad De Groene Amsterdammer en platform Investico schrijven dat 68 Kamerleden het afgelopen jaar teksten uitspraken die werden gemaakt met kunstmatige intelligentietools als ChatGPT en Claude.

De onderzoeksjournalisten haalden alle spreekteksten van de 150 Tweede Kamerleden door Pangram, een programma dat teksten kan scannen op het gebruik van AI. Vrijwel zeker maakten nog meer Kamerleden gebruik van chatbots, want teksten die voor minder dan 50 procent met AI waren geschreven zijn in het onderzoek buiten beschouwing gelaten.

Het gaat om de teksten waar Kamerleden hun bijdragen in de Kamer mee beginnen. Interrupties en moties tellen niet mee. Dat leverde uiteindelijk een lijst op van 68 Kamerleden. Bovenaan staat voormalig Kamerlid Lahlah van Pro, die inmiddels wethouder is in Amsterdam. Na haar volgen Van Meetelen (PVV), Belhirch (D66) en Van Eijk (VVD).

Kamerbreed populair

Uit die top 4 blijkt al dat het gebruik van chatbots over de hele breedte van de Tweede Kamer populair is. Volgens De Groene Amsterdammer en Investico zijn uiterst rechtse fracties als de PVV en Groep Markuszower wel oververtegenwoordigd. Alleen de SP, Partij voor de Dieren en Volt maken er helemaal geen gebruik van.

Voormalig Kamerlid Lahlah deed afgelopen jaar aan vijf debatten mee over onder meer armoedebeleid en de Participatiewet. Bij vier daarvan raadpleegde ze chatbots.

In een schriftelijk reactie laat ze weten dat haar bijdragen aan debatten altijd waren gebaseerd op gesprekken met burgers tijdens werkbezoeken. "Die verhalen laten zich soms moeilijk vatten in enkele minuten spreektijd, dus gebruikte ik AI."

Uit het onderzoek blijkt dat sommige Kamerleden ook AI gebruikten voor hun maidenspeech. Dat is de eerste keer dat ze in de Kamer spreken en meestal een persoonlijk getint verhaal houden. Verder valt op dat in de top van de lijst vooral backbenchers staan en minder prominente volksvertegenwoordigers die ook vaak pas kort in de Kamer zitten.

Bij de grote debatten waar fractievoorzitters het woord voeren, bijvoorbeeld bij de Algemene Politieke Beschouwingen na Prinsjesdag, zijn nauwelijks of geen AI-teksten te horen. Bij commissiedebatten in achterafzaaltjes is soms meer dan de helft van de spreekteksten opgesteld met de digitale hulpmiddelen.

Betoog inkorten

Alle 'betrapte' Kamerleden geven toe dat ze kunstmatige intelligentie gebruiken voor hun spreekteksten. Ze zeggen er wel bij dat ze het alleen inzetten als hulpmiddel, om zinnen beter te laten lopen of hun betoog in te korten. "Ik zal nooit een tekst uitspreken waar ik niet achter sta", zegt PVV-Kamerlid Van Meetelen.

Van de bijdragen van de drie Kamerleden van BBB komt ongeveer 30 procent grotendeels uit ChatGPT of Claude, blijkt uit de analyse. Volgens fractievoorzitter Vermeer is dat voor een kleine fractie met veel werk niet vreemd. "We gebruiken ook rekenmachines, mobiele telefoons en zelfs koffiezetapparaten."

CDA'er Krul is geschrokken dat hij in de lijst op nummer 5 staat. Hij erkent dat hij AI soms gebruikt om teksten in te korten, terwijl de inhoud behouden moet blijven. "Ik zou het heel erg vinden als nu het beeld ontstaat: zijn bijdragen rollen volledig uit Chat."

Kruls partijleider Bontenbal hecht juist erg aan authenticiteit. Volgens hem werkt de CDA-fractie aan richtlijnen voor AI-gebruik. "Ik zou het heel erg vinden als mijn fractieleden zoekopdrachten zouden hanteren als 'verzin drie christendemocratische ideeën over onderwerp X, Y, of Z'."

Jetten op sociale media

Eerder bleek dat premier Jetten regelmatig AI gebruikt voor het opstellen van berichten op sociale media. En onderzoek van de NOS wees vorige maand uit dat een kwart van de schriftelijke vragen van Kamerleden is opgesteld met hulp van AI.

AI-detectieprogramma Pangram let bij de analyses vooral op zinsconstructies die chatbots graag gebruiken, zoals tegenstellingen, argumenten in drieën (de zogeheten drieslag) en het gedachtestreepje dat vaak een wending in een zin aankondigt.

Een man uit Guatemala is in de VS veroordeeld tot 30 jaar cel voor zijn rol in een mensensmokkelzaak. Daarbij kwamen in 2022 53 migranten om het leven; ze stikten in een trailer tijdens een reis van drie uur tussen de Mexicaanse grensstad Nuevo Laredo en de Texaanse stad San Antonio.

De Guatemalteek (50) had bekend dat hij reisdocumenten en accommodatie had geregeld voor twee van de migranten die omkwamen, evenals voor twee migranten die zwaar letsel opliepen. De migranten, uit Guatemala maar ook uit andere Midden- en Zuid-Amerikaanse landen, betaalden tot 15.000 dollar voor de oversteek.

De aanklager in de zaak zei dat de migranten in de trailer in hun laatste uren ongekend hebben geleden. Afgaande op sporen in de trailer werd duidelijk dat mensen "geprobeerd hebben zich eruit te klauwen". In de trailer functioneerde de airconditioning niet waardoor het bloedheet was geworden.

Toen de achtergelaten trailer op een verlaten weg in San Antonio werd geopend, lagen er 48 lichamen in. Zestien migranten werden naar ziekenhuizen gebracht, van wie er vijf alsnog overleden.

'Erg zwaar'

In de zaak wachten nog meer verdachten op hun vonnis. Vorig jaar kregen twee betrokkenen levenslang en 83 jaar cel voor hun aandeel in de mensensmokkelzaak.

Afgelopen decennia zijn duizenden migranten omgekomen in hun pogingen om de Mexicaans-Amerikaanse grens over te steken.

De advocaat van de Guatemalteek noemde de straf die zijn cliënt heeft gekregen "erg zwaar". Hij benadrukte dat de man destijds zelf in Guatemala verbleef en daarom geen invloed had op het type voertuig dat werd gebruikt; daardoor zou hij ook niet hebben geweten dat de airconditioning niet werkte. Volgens de advocaat hebben hoge straffen geen zin maar zijn immigratiehervormingen nodig.

In Pakistan is een man opgepakt in een fraudezaak die de Amerikaanse postdienst meer dan 126 miljoen dollar zou hebben gekost. De 33-jarige Faheem Akram werd na een intensieve klopjacht van een week aangehouden, aldus de Pakistaanse autoriteiten.

Akram is in Florida aangeklaagd, zo werd eind september duidelijk. De man runde een website waarop hij valse labels voor postpakketjes verkocht aan duizenden klanten. Daarvoor betaalden ze meestal 2 dollar, ongeacht het gewicht van een pakket, de omvang of de bestemming. Met de vervalste labels konden Akrams klanten poststukken ver beneden de reguliere prijs van de U.S. Postal Service versturen.

De website van de Pakistaan was volgens Amerikaanse onderzoekers in de lucht van augustus 2023 tot september van dit jaar. Akram gebruikte voor de malafide praktijken naar verluidt zestien verschillende bankrekeningen. Sommige daarvan stonden op naam van zijn broer, zijn vrouw en een tante.

Het Amerikaanse persbureau AP schrijft dat onduidelijk is of de Pakistaan wordt uitgeleverd aan de Verenigde Staten of dat hij in Pakistan zal worden berecht.

Elon Musk heeft zelf opdracht gegeven om de toegang van Oekraïne tot satellietnetwerk Starlink te beperken. Dat meldt The Wall Street Journal op basis van Amerikaanse functionarissen en andere bronnen "die bekend zijn met de zaak".

Volgens de Amerikaanse krant leidde Musks ingreep niet alleen tot paniek in Kyiv, maar ook tot verwarring binnen de regering van president Trump.

Door de beperkingen die Oekraïne ondervond, konden drones alleen nog met een veel lagere snelheid worden ingezet aan het front, wat ze kwetsbaar maakte. Dat geldt voor drones om mee aan te vallen, maar ook voor drones om het land mee te verdedigen. Het satellietsysteem is cruciaal voor de communicatie binnen het Oekraïense leger.

Musk en Trump zouden de ingreep vooraf hebben besproken en ook nadat de beperkingen waren ingesteld, hebben ze overleg gehad, schrijft de krant. Toch hebben beiden publiekelijk verkondigd dat ze er niets mee te maken hebben. Musk zei dat alleen het Amerikaanse leger of president Trump zo'n besluit kan nemen.

Verraad

Gisteren had de Oekraïense president Zelensky in Oslo een ontmoeting met de Amerikaanse gezant Witkoff. De Noorse premier Store en de Finse president Stubb waren daar ook bij, in een poging "de dialoog tussen Oekraïne en de VS maar ook met Rusland te stimuleren".

Afgelopen dagen uitte Zelensky kritiek op de VS en Trump. De Amerikaanse president sloot een diesel-overeenkomst met Rusland, hief sancties op en eiste van Oekraïne dat het stopt met aanvallen op Russische olieraffinaderijen.

Trump merkte ook op dat het tijd wordt dat de Oekraïners een andere leider krijgen en beweerde valselijk dat Rusland de afgelopen tijd "niet zoveel heeft gedaan" tegen Oekraïne. In werkelijkheid heeft Rusland zijn aanvallen op Oekraïne opgevoerd, vallen er nog altijd vele burgerslachtoffers en raakt het de Oekraïense energie-infrastructuur in aanloop naar de winter doelbewust hard.

Zelensky zei in een reactie op de Amerikaanse toenadering tot Rusland dat het voelde als verraad.

Witkoff gaat vandaag naar Sint-Petersburg, naar verluidt met voorstellen om een einde te maken aan de oorlog. Die begon in februari 2022 met een grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland.

De man die verdacht wordt van de dood van de 29-jarige Hajar is gisterochtend opgepakt na een geweldsincident tussen hem en zijn pleegvader. Hart van Nederland meldt dat op basis van een buurtbewoner. Ook de NOS sprak een buurtbewoner die vertelde dat de 23-jarige man geweld had gebruikt tegen zijn pleegvader.

De politie kreeg gisteren om 08.20 uur een melding van een geweldsincident in Spierdijk, Noord-Holland. Bij de woning troffen de agenten een gewonde man aan. Een andere man werd aangehouden en die werd door een agent herkend als verdachte in de zaak-Hajar. Kort daarvoor, even voor 08.00 uur, was zijn signalement verspreid naar alle politie-eenheden in Nederland.

Het lichaam van Hajar werd vorige week in een koffer aangetroffen in de Amstel in Amsterdam. Ze was door een misdrijf om het leven gekomen. De vrouw werd sinds 4 oktober vermist.

Tot 16e in pleeggezin

De politie zegt over het geweldsincident van gisterochtend dat de twee betrokkenen elkaar kenden, maar bevestigt niet dat het gaat om zoon en pleegvader. De vader werd naar het ziekenhuis gebracht.

Volgens de buurtbewoner die de NOS sprak, woonde de verdachte tot zijn zestiende in het pleeggezin. De man is nu 23 jaar, heeft de Somalische nationaliteit en geen vaste woon- of verblijfplaats. Dat maakte de politie gisteren bekend op een persconferentie. Hij kwam op zijn zesde naar Nederland en heeft een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.

Burgemeester Halsema riep op de persconferentie op tot terughoudendheid:

In de zaak-Hajar werd de Somalische man aanvankelijk gezien als getuige en maandag nog gehoord door de politie. Gisterochtend werd hij dus aangemerkt als verdachte, toen voor de politie uit aanvullend onderzoek duidelijk werd dat hij "vermoedelijk betrokken is bij het overlijden van Hajar". Daarop ging de politie actief naar hem op zoek.

Hajar werd zondagavond 4 oktober als vermist opgegeven door een familielid. Die dag was ze gezien in de buurt van evenementencomplex RAI in Amsterdam. De politie meldde gisteren dat uit onderzoek is gebleken dat ze die dag met de Somalische verdachte richting de wijk Buitenveldert fietste. Ze zouden elkaar daarvoor niet hebben gekend.

De Duitse politieke partij AfD is slachtoffer van een hack. Volgens de krant Bild, die het nieuws als eerste meldde, hebben onbekenden meer dan 400.000 e-mails buitgemaakt, waaronder e-mails van partijleider Alice Weidel en oprichter en ere-voorzitter Alexander Gauland.

De AfD bevestigt de hack. Volgens een woordvoerder hebben de onbekende daders bij een hostingprovider data van een beperkt aantal e-mailaccounts gekopieerd. De meeste daarvan zouden al jaren niet meer in gebruik zijn. De partij onderzoekt nog wat er precies aan data is ontvreemd.

49.000 documenten

Volgens het opinieblad Stern dateren de 421.000 e-mails uit de periode 2014 tot 12 september van dit jaar. Daarvan hebben 39.000 een of meerdere bijlagen. In totaal gaat het om 49.000 documenten, waaronder foto's van identiteitsbewijzen, bankafschriften en ledenlijsten.

Volgers Stern hebben de hackers bijna 60.000 e-mails online gezet die met steekwoorden kunnen worden doorzocht. Ook is er een categorie-indeling gemaakt, variërend van stukken over licht wangedrag tot stukken waarin sprake zou zijn van "strafbare feiten of geweld".

Extremistisch

In een e-mailwisseling tussen twee AfD-leden uit de deelstaat Noordrijn-Westfalen is volgens Stern het onderwerp "Verkoop van hakenkruisvlaggen en drugs bij een informatiestand in Bottrop door een afdelingsvoorzitter".

Uit een andere e-mail zou blijken dat een voorzitter van de afdeling uit de gemeente Lippe een kerstkaart heeft verstuurd met een hakenkruis en de nazigroet "Heil Hitler".

De binnenlandse veiligheidsdienst BfV ziet de partij als deels extreemrechts. Vreemdelingenhaat, racisme en antisemitisme zouden binnen de partij wijdverbreid zijn.

Bij een woningbrand in het Overijsselse Hengelo heeft de brandweer vanavond mensen van het dak gered. Het vuur is inmiddels onder controle.

De brand ontstond rond 19.00 uur in een woning aan de Oelerweg. Bij aankomst zag de brandweer dat het dak van het pand in brand stond. Mensen stonden toen op het dak. Zij zijn met een hoogwerker naar beneden gehaald.

De betrokkenen werden door ambulancepersoneel nagekeken, omdat ze rook hadden ingeademd. Niemand hoefde naar het ziekenhuis, meldt de veiligheidsregio.

Veel rook

De brand veroorzaakte flinke rookontwikkeling. De omgeving werd daarom afgezet en omwonenden kregen het advies om uit de rook te blijven en bij overlast ramen en deuren te sluiten. Rond 19.30 uur gaf de brandweer het sein brand meester.

Hoe de brand is ontstaan en hoe groot de schade is, is niet bekend.

De Britse politie heeft twee mannen opnieuw opgepakt voor het incident bij de luchtmachtbasis Fairford eind september. Ze worden verdacht van het helpen van de Iraanse inlichtingendienst.

De antiterreureenheid van de politie heeft een 24-jarige Brit opgepakt die op 27 september al was gearresteerd bij de luchtmachtbasis.

De tweede verdachte is een 25-jarige Brits-Iraanse man die op 1 oktober in Londen werd aangehouden. Beiden werden na hun eerste arrestatie weer vrijgelaten.

Bommenwerpers weggehaald

Op 27 september werden vijf Britten aangehouden in de buurt van de basis van de Royal Air Force in het Engelse graafschap Gloucestershire. Ze werden verdacht van het voorbereiden van een terroristische aanslag. Het vijftal werd later onder voorwaarden vrijgelaten.

De RAF-basis wordt door de Amerikanen gebruikt in de oorlog tegen Iran. Er zijn op de basis Amerikaanse militairen gestationeerd.

Na het incident bij Fairford haalde de VS in oktober twaalf bommenwerpers van de luchtmachtbasis. Dat zou zijn gebeurd vanwege een dreiging die volgens de Britse autoriteiten uit Iran afkomstig is. Ook de VS wijst naar Iran, maar dat land ontkent betrokken te zijn.

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft vier jaar celstraf geëist, waarvan één voorwaardelijk, tegen een man uit Doetinchem omdat hij van plan zou zijn geweest een aanslag te plegen op een beoogde opvang voor asielzoekers in die stad.

De politie kwam vorig jaar in de nacht van 8 op 9 december af op een melding van vernieling en huisvredebreuk bij de ex-partner van de 37-jarige verdachte. De man sloeg op de vlucht, maar werd uiteindelijk in de woning van een vriend aangehouden.

De ex-vriendin verklaarde tegenover de politie dat de man was gevraagd om tegen betaling cobra's te plaatsen bij een toekomstig azc, schrijft het OM. Nog diezelfde nacht in december vond de politie een explosief in een garagebox.

Het ging volgens het OM om vier aan elkaar vastgeplakte cobra's die voorzien waren van een aansteeklont. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) moest het pakket ontmantelen.

Demonstraties

Enkele maanden voor de vondst van het explosief werd in Doetinchem geprotesteerd tegen de komst van een asielzoekerscentrum in de stad. Daarbij braken ook rellen uit. Afgelopen zomer, een klein jaar na het protest, ging de opvanglocatie open.

Volgens het OM was de verdachte bezig met het "voorbereiden van een aanslag met een terroristisch oogmerk" bij het aankomende azc. Justitie concludeert dat de man "een deel van de bevolking ernstige vrees aan wilde jagen, namelijk de asielzoekers die gehuisvest moeten worden". "Ook wilde hij de lokale overheid op deze wijze dwingen geen asielzoekers in de gemeente te huisvesten."

Poolshoogte

Het OM is ervan overtuigd dat de verdachte daadwerkelijk een aanslag wilde plegen omdat hij vorig jaar september poolshoogte nam bij de mogelijke locatie voor de opvang. Hij maakte foto's van de plek en stuurde deze naar een groepsapp. Daarnaast was hij vorig jaar aanwezig bij protesten tegen de komst van de opvang.

Ook de verklaring van onder meer zijn ex-vriendin en de vondst van het explosief bewijzen volgens het OM dat de verdachte een aanslag wilde plegen.

"Als er bezwaren of meningsverschillen zijn, dan dienen deze langs een vreedzame en democratische weg te worden geuit en beslecht", aldus het OM. "Het inzetten van potentieel geweld met een zwaar explosief, zoals in dit geval, is daarmee volstrekt onverenigbaar en onacceptabel."

Over twee weken doet de rechtbank uitspraak.

De gezondheidsautoriteiten in Nigeria hebben een ebolabesmetting vastgesteld in de hoofdstad Abuja. Het is het eerste geval van ebola in het West-Afrikaanse land sinds de recente uitbraak van het virus in het midden van het continent.

De patiënt is een vrouw, die in Uganda was geweest. De autoriteiten daar verklaarden hun land eind juli nog ebola-vrij, nadat er twintig gevallen waren vastgesteld. Daarbij zou het in de overgrote meerderheid gaan om mensen uit het zwaar getroffen Congo die in Uganda hulp zochten.

"Ze ligt in isolatie en krijgt goede zorg", zei gezondheidsminister Pate in een tv-interview over de vrouw in Abuja. Het bron- en contactonderzoek is gaande, zei hij ook. Tot nu toe zijn er 44 mensen achterhaald met wie de vrouw contact heeft gehad.

Duizenden doden

De ebola-uitbraak raakt vooral de Democratische Republiek Congo. Daar zijn sinds half mei zeker 9500 besmettingen vastgesteld. Meer dan 4600 ebolapatiënten zijn overleden. Daarmee is het de dodelijkste uitbraak in het land ooit. Het virus is ook vastgesteld bij negen mensen in Kenia, dat grenst aan Uganda.

Ebola is een zeer besmettelijke infectieziekte, die wordt veroorzaakt door het ebolavirus. De meeste mensen krijgen ernstige klachten, zoals misselijkheid, overgeven, diarree en bloedingen. Meer dan de helft van mensen met ebola gaat dood.

Een 28-jarige man uit Zwolle is veroordeeld tot 16 jaar cel voor het neerschieten van een man bij een voetbalclub in Zwolle. De man opende in september 2024 met een automatisch wapen het vuur op de Zwolse crimineel Emin Y. De dader en het slachtoffer kenden elkaar uit het criminele milieu.

De schietpartij was volgens het Openbaar Ministerie onderdeel van een langdurig conflict. Aanleiding was de mogelijke diefstal van het klantenbestand van een koeriersdienst door een concurrerende drugsbende.

De 33-jarige Y. wordt gezien als een van de hoofdrolspelers in het conflict. Hij werd afgelopen juni veroordeeld tot 10,5 jaar cel voor onder meer georganiseerde drugshandel en een gewelddadige ontvoering.

25 kogels afgevuurd

Het conflict leidde in 2024 tot incidenten waarvan er meerdere plaatsvonden op de dag van de schietpartij, schrijft RTV Oost. Zo zou er een brand zijn geweest in de auto van de vader van Y. en zou daarna een vriend van de verdachte zijn gegijzeld. Dat gebeurde volgens de regionale omroep als reactie op de autobrand.

Later op de dag hadden de verdachte en het slachtoffer bij de kantine van de Zwolse voetbalvereniging Ulu Spor een kort gesprek over het conflict. Na afloop van het gesprek ging de dader naar huis, waar hij een automatisch vuurwapen, twee pistolen en munitie haalde.

Vervolgens reed hij terug naar de voetbalkantine, waar hij gewapend naar binnen liep. Daar ontstond paniek. Emin Y. vluchtte via een raam naar buiten. De schutter ging ook weer naar buiten en vuurde daar van enkele meters afstand in totaal 25 kogels af op het slachtoffer.

Het slachtoffer werd door drie kogels geraakt en raakte gewond. Een aantal andere kogels gingen door de gevel en belandden in de voetbalkantine, waar op dat moment zeker drie andere mensen aanwezig waren.

Pogingen tot moord

De rechtbank oordeelt dat de schutter zich schuldig heeft gemaakt aan poging tot moord op zowel het slachtoffer als op de andere aanwezigen. Volgens de rechters had de man na het gesprek met het slachtoffer voldoende tijd om na te denken over de gevolgen van zijn daad.

Ook nam de man door in de richting van de kantine te schieten het risico dat andere aanwezigen zouden worden geraakt door de kogels. "Een dergelijke schietpartij in de openbare ruimte heeft daarnaast niet alleen impact op de aanwezigen, maar zorgt ook voor maatschappelijke onrust en gevoelens van onveiligheid", oordeelt de rechtbank.

Geen sprake van noodweer

De advocaat van de dader gaf tijdens de behandeling van de zaak aan dat het slachtoffer de man voorafgaand aan de schietpartij had bedreigd en dat de schutter op een dodenlijst zou staan. Er zou daarom sprake zijn van psychische overmacht en noodweer, waardoor de schutter niet anders kon. De rechtbank ging daar niet in mee.

Al met al komt de rechtbank uit op een onvoorwaardelijke celstraf van 16 jaar. Bij het bepalen van de straf woog de rechtbank mee dat de schietpartij onderdeel was van een conflict in het criminele milieu, "waarbij de verdachte het recht in eigen handen nam". De straf valt lager uit dan de eis van het Openbaar Ministerie. Justitie eiste twee weken geleden een celstraf van 20 jaar.