NOS Nieuws - Algemeen

Een politieagent die begin 2024 een kogel op een automobilist afvuurde in Leeuwarden, wordt daarvoor vervolgd. Dat meldt het Openbaar Ministerie. Het OM zegt dat de agent niet volgens de regels heeft gehandeld.

Het incident gebeurde in de nacht van 12 op 13 januari. De agent voerde samen met een collega een controle uit vanwege een woningoverval in Hempens, een nabijgelegen dorp. Bij die inbraak zou iemand zijn bedreigd met een wapen. De politie was verteld dat er twee mensen waren weggevlucht.

Toen agenten in Leeuwarden twee personen in een auto zagen en die wilden controleren, reden ze weg.

Op dat moment is er geschoten door de politie en hebben agenten de achtervolging ingezet. De afgevuurde kogel raakte de bestuurder van de auto.

Niet betrokken

In hoeverre de bestuurder gewond raakte na het schietincident is niet duidelijk. Maar kort daarna vond een ongeval plaats: de auto raakte van de weg. De inzittenden, twee mannen in de dertig uit Leeuwarden, waren zwaargewond.

Of het schietincident en het auto-ongeval direct met elkaar te maken hebben is volgens het OM niet duidelijk geworden in het onderzoek. Wel is duidelijk dat de mannen niet betrokken waren bij de woningoverval in Hempens.

De zaak wordt voorgelegd aan de rechtbank, schrijft Omrop Fryslân.

De aardbevingen in Groningen leiden bij tienduizenden mensen in de provincie tot angst, depressie en rusteloosheid, blijkt uit onderzoek van het Universitair Medisch Centrum en de Rijksuniversiteit in Groningen.

De onderzoekers schatten dat 28.000 Groningers last hebben van depressieve gevoelens door de voortdurende aardbevingen. Daarnaast kampen er circa 37.000 met rusteloosheid en nog eens 55.000 met spanningen.

Groningse bodem blijft onrustig

In Groningen zijn nog steeds aardbevingen, ook al is de gaswinning in het Slochterenveld twee jaar geleden gestopt. In november was er nog een beving van 3.4 bij Zeerijp, met bijna vierduizend schademeldingen tot gevolg. De bevingen worden volgens het KNMI wel minder als gevolg van het stoppen van de gaswinning, maar ze kunnen nog decennialang doorgaan.

Om erachter te komen welke invloed de aardbevingen op de mentale gesteldheid hebben, gebruikten de wetenschappers gegevens van Lifelines. Dit onderzoek volgt sinds 2006 de gezondheid van ruim 167.000 inwoners van Groningen, Friesland en Drenthe. Zij krijgen regelmatig vragenlijsten over hun (mentale) gezondheid en eens in zoveel tijd wordt hun bloed onderzocht.

Deze gegevens koppelden de onderzoekers aan data van het KNMI, dat alle ruim 1.700 aardbevingen op postcodeniveau heeft bijgehouden. Zo konden ze zien waar veel aardbevingen zijn en waar relatief veel mensen kampen met psychische klachten. Op deze manier konden ze het verband aantonen: de bevingen dragen daadwerkelijk bij aan mentale problemen van Groningers.

Inge de Boer uit Slochteren is één van de Groningers met psychische klachten door aardbevingen. Haar huis is vanwege de schade helemaal gesloopt en herbouwd. "Na veertien jaar is de materiële schade nu afgehandeld", zegt ze. Maar tot op de dag van vandaag merkt ze de mentale gevolgen.

"Ik kan niet slapen zonder slaaptabletten. Er hoeft maar iets te gebeuren, en je bent wakker. Ook ben ik vijftig kilo afgevallen. Dat is wat stress met je doet, je wordt er echt ziek van", zegt de Groningse. "Ik heb een periode gehad dat het leven voor mij niet meer hoefde. Zo van: als het nóg langer doorgaat, wat doe ik hier dan nog?"

"Ook kijken naar gezondheidseffecten"

Met dit onderzoek tonen de wetenschappers aan dat er meer psychische klachten zijn op plekken waar veel aardbevingen zijn. "Dit laat zien dat kleinere bevingen ook langdurige impact kunnen hebben op hoe mensen zich voelen", zegt UMCG-onderzoeker Jochen Mierau.

Hij vindt dat er bij grote energieprojecten niet alleen naar de economische gevolgen moet worden gekeken. Ook gezondheidseffecten moeten in kaart worden gebracht. "En als die schade te groot is, moeten we bereid zijn die activiteiten te stoppen", zegt Mierau.

"Sluiten gasputten moet doorgaan"

De NAM is bezig met het definitief dichten van alle gasputten in het Groningenveld. Onderzoeksinstituut TNO en verschillende politieke partijen pleiten ervoor om toch enkele gasputten open te houden, voor het geval Nederland wordt geconfronteerd met een acuut gastekort.

Dat is een slecht idee, zeggen vrijwel alle lokale politici in het hart van het bevingsgebied. De NOS maakte een rondgang langs alle partijen in de nieuwe gemeenteraden van Eemsdelta, Het Hogeland en Midden-Groningen. Op een paar na vinden ze allemaal dat het sluiten van de gasputten moet doorgaan.

"Wij zijn heel duidelijk: geen gas meer uit het Groningenveld", zegt raadslid Anne Marie Smits van GroenLinks-PvdA in Het Hogeland. "We zitten al sinds 2012 in de ellende; huizen worden nog volop versterkt. Wij vinden dat het afgelopen moet zijn met deze non-discussie."

Alleen BBB in Het Hogeland wil het Groningenveld achter de hand houden voor een eventuele gascrisis. Forum voor Democratie in Midden-Groningen gaat een stap verder en stelt dat het mogelijk is om veilig te winnen, en dat een groot deel van de opbrengsten moet terugvloeien naar Groningers.

Gas winnen in het Slochterenveld kan echter niet veilig, stelt het Staatstoezicht op de Mijnen, de toezichthouder voor mijnbouw in Nederland. De winning is sinds april 2024 bij wet verboden.

Inge de Boer uit Slochteren snapt de reflex dat er in tijden van hoge energieprijzen en mogelijke brandstoftekorten wordt gekeken naar het Groningenveld, maar de gedachte dat er opnieuw gas zou kunnen worden gewonnen onder haar huis doet haar pijn: "Ik ben er heel boos om. Buitenstaanders hebben geen idee wat zich hier afspeelt in het aardbevingsgebied. Ik vind dat gewoon triest."

Lees ook onze special over duizenden Groningers die op dit moment nog steeds wachten op duidelijkheid of hun huis wel veilig is:

In de Keukenhof in Lisse zijn de bloemen ingezegend die dit weekend Pasen in het Vaticaan zullen opluisteren. Het is komend weekend de vraag of paus Leo XIV tijdens zijn eerste paasmis als paus de gevleugelde woorden van zijn voorgangers zal overnemen, dankoe voer die bloemen.

De lading werd in de Keukenhof gezegend door de Rotterdamse bisschop Van den Hende, voorzitter van de Nederlandse bisschoppenconferentie. Dit jaar gaan er in totaal zo'n tienduizend snijbloemen naar Rome, waaronder rozen, anthuriums, chrysanten en gerbera's. Daarnaast gaan er viooltjes mee en bloeiende bloembollen (tulpen, narcissen en hyacinten) en groenmateriaal als eucalyptusblad en asparagus.

De bloemen gaan nu per koelwagen naar Italië, de arrangeurs volgen op Witte Donderdag. Stille Zaterdag wordt dan het hele Sint-Pieterplein opgebouwd.

Fiori uit Paesi Bassi.

De traditie begon 40 jaar geleden, nadat paus Johannes Paulus II tijdens zijn rondreis door Nederland onder de indruk was geraakt van de bloemarrangementen waarmee hij werd ontvangen. Arrangeur Nic van der Voort, die eerder al aan bloemencorso's en tv-shows had gewerkt, nam later dat jaar in Rome de versieringen op zich bij de zaligverklaring van Titus Brandsma.

Het jaar erop waren er voor het eerst Nederlandse bloemen bij de paasmis. De woorden waarmee paus Johannes Paulus daar ieder jaar voor dankte werden wereldberoemd in Nederland, misschien nog wel bekender dan de zegen urbi et orbi, waar de mis toch eigenlijk om draait.

Zijn Duitse opvolger Benedictus XVI waagde zich aan een nog langere zin dan de Poolse paus: "Ik wil mijn hartelijke dank tot uitdrukking brengen voor de vele bloemen uit Nederland". Franciscus waagde daarna zich niet meer aan het Nederlands, maar dankte wel geregeld voor de fiori uit Paesi Bassi.

Bedankje van Leo

Vorig jaar was de broze paus Franciscus niet in staat zijn rede uit te spreken en bedankt voor de bloemen werd er dan ook niet. Wel kon de verzwakte paus nog net de zegen uitspreken. Een dag later overleed hij op 88-jarige leeftijd.

Nog geen drie weken later werd de 69-jarige Robert Prevost als eerste Amerikaan gekozen tot paus. Daarmee is deze Pasen de eerste keer dat hij de belangrijkste feestdag van de Rooms-Katholieke Kerk als hoogte geestelijke meemaakt.

Of hij ook nadrukkelijk zal stilstaan bij het Nederlandse tintje aan zijn eerste Pasen, is nog niet bekend. "We zijn heel benieuwd hoe de nieuwe paus deze bloemenpracht zal gaan ontvangen", zegt teler Annemarie Oskam. "We hebben er nog geen informatie over ontvangen, dus het is nog even afwachten."

Wel meldt het bisdom Rotterdam dat hij in een persoonlijke reactie de arrangeurs, kwekers en tientallen vrijwilligers heeft bedankt en van harte aanmoedigt "met het tonen van de schoonheid van Gods schepping".

Paasmis uitgezonden

De paasmis en de pauselijke zegen urbi en orbi worden aanstaande zondag uitgezonden door KRO-NCRV op NPO 2.

BBB-senator Robert van Gasteren, die vrijdag publiekelijk brak met de partij, is uit de fractie gezet. Fractievoorzitter Ilona Lagas wil geen mensen in de Eerste Kamerfractie die geen lid zijn van de BBB.

Van Gasteren zei vrijdagavond, op een tumultueuze BBB-bijeenkomst, op het podium zijn lidmaatschap op. Hij zei daarbij dat hij wel in de senaatsfractie wilde blijven "om het BBB-geluid te laten horen".

Lagas heeft vanmorgen in de fractievergadering laten weten dat daar geen sprake van kan zijn. "Laat ik hier helder over zijn: wie BBB vertegenwoordigt in de Eerste Kamer, is lid van BBB."

Ze stelt dat het lidmaatschap voor BBB geen formaliteit is "maar een wezenlijk onderdeel van de gezamenlijke verantwoordelijkheid en verbondenheid met de partij en haar leden".

Married At First Sight-effect

De fractie heeft Van Gasteren vanmorgen verzocht om zijn BBB-zetel terug te geven. Volgens fractievoorzitter Lagas heeft hij laten weten dat hij daar nog deze week een besluit over neemt.

Lagas zei vanmiddag tegen de pers dat ze het "een vreselijk besluit" vond om Van Gasteren uit de fractie te zetten. Inhoudelijk waren er wat haar betreft geen meningsverschillen.

Ze spreekt van een soort Married At First Sight-effect. In 2023 werd de nog nieuwe partij BBB ineens de grootste partij in de Eerste Kamer "en dan weet je niet met wie je komt te zitten".

Als Van Gasteren besluit om door te gaan als senator en zijn zetel mee te nemen, heeft de BBB-senaatsfractie er nog elf over. Aanvankelijk waren dat er zestien.

Maar er hebben zich, voor Van Gasteren, vier senatoren afgesplitst: twee sloten zich aan bij D66, één stapte over naar Forum voor Democratie en één ging door als zelfstandig senator.

Twintig fracties in senaat

Op de BBB-bijeenkomst van afgelopen vrijdag keerde oud-minister Keijzer BBB de rug toe. Ze was in februari al uit de Tweede Kamerfractie gestapt.

Een groot aantal leden, onder wie veel prominenten, wilde door middel van mediation nog kijken of Keijzer terug kon komen, maar dat gaat dus niet gebeuren.

In het weekend werd bekend dat ook oud-Tweede Kamerlid Claudia van Zanten en oud-bestuurslid Florian Huiskamp zich van de BBB hebben afgekeerd.

BBB was na de verkiezingen in 2023 de grootste fractie in de Eerste Kamer, maar is ingehaald door GroenLinks-PvdA die nog altijd veertien zetels heeft.

Zolang Van Gasteren de knoop over zijn zetel nog niet heeft doorgehakt, vormt hij de twintigste fractie in de Eerste Kamer. Daarmee is het oude record van negentien senaatsfracties verbroken.

Fractievoorzitter Lagas durft niet uit te sluiten dat nog meer Eerste Kamerleden de BBB-fractie verlaten. Toen ze daar vanmorgen in de fractievergadering naar vroeg bleef het volgens haar stil.

Het Eurovisie Songfestival krijgt dit jaar voor het eerst een Aziatische versie. De finale vindt op 14 november in Bangkok plaats, meldt de website van het Eurovisie Songfestival.

Aan het festival doen acts mee uit Bangladesh, Bhutan, Cambodja, de Filipijnen, Maleisië, Nepal, Thailand, Vietnam en Zuid-Korea. Andere deelnemende landen worden later bekendgemaakt, meldt de organisatie. Net als in veel Europese landen worden de acts gekozen via nationale finales.

Het Eurovisie Songfestival bestaat dit jaar zeventig jaar. Dat is volgens Songfestivaldirecteur Martin Green van de EBU een goede gelegenheid voor uitbreiding. "Het maakt deze verjaardag nog specialer om een nieuw hoofdstuk te beginnen in Azië, een regio die rijk is aan cultuur, creativiteit en talent", stelt hij.

Al in 2009 plannen

De originele Europese versie kan in Azië door de meeste mensen alleen via YouTube of TikTok live worden gezien. De organisatie maakte al in 2008 plannen bekend voor een Aziatische versie, maar die kwam toen niet van de grond. Met de Aziatische versie hoopt de organisatie een publiek van meer dan 600 miljoen kijkers te bereiken.

Het is voor het eerst dat er een Eurovisie-competitie komt buiten Europa waar meerdere landen aan meedoen. De rechten van de exploitatie van het merk Eurovisie buiten Europa zijn sinds 2018 in handen van het bedrijf Voxovation. Dat ontwikkelde in 2022 in samenwerking met NBC al een versie voor de Verenigde Staten: American Song Contest.

Daarin namen artiesten namens alle staten van de VS het in acht afleveringen tegen elkaar op. De show werd gepresenteerd door Snoop Dogg en Kelly Clarkson. Onder meer de bekende artiesten Jewel (namens Alaska), Sisqó (Maryland) en Macy Gray (Ohio) deden daaraan mee, maar een kijkcijferhit werd het niet en een tweede seizoen werd geschrapt.

Populair

Het 'echte' Eurovisie Songfestival is vooral binnen Europa, maar ook wereldwijd zeer populair met zo'n 163 miljoen kijkers. Dit jaar wordt het festival gehouden in Oostenrijk. Daar doen Nederland, Spanje, Ierland, IJsland en Slovenië uit protest niet mee. Deze landen zijn vanwege de oorlog in Gaza ontevreden dat Israël niet is uitgesloten van deelname. Duitsland dreigde juist met terugtrekking als Israël zou worden uitgesloten.

Oekraïense drones hebben opnieuw schade aangericht in de Russische oliehaven Oest-Loega. Die haven ligt aan de Oostzee op 25 kilometer van de grens met Estland.

De gouverneur van de regio Leningrad wil niet zeggen hoe groot de schade is. Bronnen van persbureau Reuters zeggen dat overslaginstallaties van het staatsbedrijf Transneft zijn geraakt.

Volgens de gouverneur zijn drie mensen gewond geraakt, onder wie twee kinderen. Het Russische leger zou zeker 38 drones hebben neergeschoten.

Over NAVO-gebied

Het leger van Estland laat persbureau DPA weten dat meerdere drones door het Estse luchtruim zijn gevlogen. Estland is lid van de EU en de NAVO. Radarinstallaties en NAVO-gevechtsvliegtuigen hebben de drones gezien, maar daarop volgde geen actie. Op Letland kwam een onbekend luchtvaartuig afvliegen, maar dat boog af voor het de grens passeerde.

In deze landen en ook in Litouwen dook vorige week een verdwaalde Oekraïense drone op die uit Rusland was teruggekeerd. Hij stortte ergens neer, maar richtte geen schade aan.

700.000 vaten per dag

In Oest-Loega staan veel olieverwerkingsinstallaties en terminals voor ruwe olie en olieproducten. De haven is goed voor de export van 700.000 vaten ruwe olie per dag. De Oekraïense aanval was de vijfde in een week op Oest-Luga.

Oekraïne heeft de aanvallen op de Russische olie-en gasinstallaties aan de Oostzee de afgelopen week opgevoerd, om te voorkomen dat het land profiteert van de gestegen olieprijs door de oorlog in het Midden-Oosten. Ook gisteren was Oest-Loega een doelwit. Satellietbeelden lieten toen zien dat opslagtanks in brand stonden. Ook de oliehaven van Primorsk en een raffinaderij in Kirschi zijn de afgelopen week aangevallen.

Door drone-aanvallen, de beschadiging van een pijpleiding en de inbeslagname van tankers van de Russische schaduwvloot is zeker 40 procent van de exportcapaciteit uitgeschakeld, schrijft persbureau Reuters.

Het bosbrandenseizoen van 2025 was in de Europese Unie het meest verwoestende ooit gemeten. Dat blijkt uit een data-analyse van het Joint Research Center (JRC) van de Europese Commissie, die alle satellietdata heeft gecombineerd. In totaal blijkt ruim een miljoen hectare in vlammen op te zijn gegaan, een gebied ter grootte van Cyprus.

Uit de satellietdata van het Europese bosbrandenmonitoringssysteem EFFIS valt op te maken dat Europa het bosbrandenseizoen eind maart begon met al een flinke lap natuur die in de as werd gelegd. Ruim 100.000 hectare ging in vlammen op. In juni nam de intensiteit van de branden snel toe, met de absolute piek in augustus.

De piek in augustus was flink hoger dan in de afgelopen jaren:

Op dat moment brandden er grote stukken natuur in het Middellandse Zeegebied. In Spanje en Portugal, waar in augustus een hittegolf was van ongeveer drie weken, braken in totaal 22 grote branden uit, die destijds ook veel in het nieuws zijn geweest.

De NOS keek afgelopen zomer mee met een Nederlandse eenheid brandweerlieden die in Spanje hielp met het blussen:

In die hete periode in Portugal en Spanje stond ruim 460.000 hectare natuur in lichterlaaie. Dat is 43 procent van het totale gebied dat in de EU in brand stond.

Alleen Luxemburg en Malta bleven in 2025 volledig buiten schot. In Duitsland, Spanje, Slowakije en Cyprus stond voor die landen een recordhoeveelheid natuur in brand.

Steeds verder noordelijk

In Nederland was het overigens niet een heel uitzonderlijk brandjaar. In maart en april werden vijftien bosbranden gemeten, wat er meer zijn dan in de meeste afgelopen jaren, maar met zo'n 330 hectare verbrandde natuur was 2025 niet een uitschieter.

Volgens het Europese onderzoeksinstituut laat natuurbrandenjaar 2025 een trend zien. Het brandseizoen begint eerder, er zijn vaker hittegolven en die zijn intenser en de branden komen steeds verder noordelijk voor. Een data-analyse die de NOS afgelopen zomer deed naar aanleiding van de vele branden liet een vergelijkbare trend zien.

De trend met steeds meer en intensere branden die richting het noorden trekken, leidt ertoe dat veel landen zich voorbereiden op bosbranden in een veranderend klimaat, en op hoe ze kunnen samenwerken. Nederlandse brandweerlieden leerden bijvoorbeeld afgelopen zomer in Zuid-Europa hoe ze beter kunnen blussen zonder water, omdat bluswater bij natuurbranden lang niet altijd voorhanden is.

Vaker gunstige omstandigheden voor bosbranden

De afgelopen twee eeuwen is de mens steeds meer broeikasgassen gaan uitstoten. Bij met name de productie van energie komen door het gebruik van fossiele brandstoffen veel broeikasgassen vrij. Daardoor is de gemiddelde temperatuur wereldwijd toegenomen: in een eeuw gemiddeld met ruim 1,3 graden Celsius. Door die hogere temperaturen komt hitte dus vaker voor.

Onderzoek laat zien dat warme periodes warmer, en droge periodes droger worden. Dat zijn gunstige omstandigheden voor bosbranden.

Ook kan de warme lucht meer vocht bevatten, wat in nattere periodes kan leiden tot meer neerslag. Dat kan er weer toe leiden dat er in droge periodes meer vegetatie is die vlam kan vatten.

De data-analyse keek ook verder dan de EU-grenzen. Ook over het Midden-Oosten, Noord-Afrika en niet-EU-landen in Europa verzamelde EFFIS gegevens. Als die gebieden worden meegeteld, ging er zelfs ruim 2,2 miljoen hectare natuur in vlammen op, waarvan ruim een miljoen in de Europese landen buiten de EU en 70.000 hectare in Noord-Afrika.

Buiten de EU-grens stond binnen Europa vooral in Oekraïne uitzonderlijk veel natuur in brand. Bijna een derde van het verbrande gebied dat is gemeten, was in Oekraïne. De enorme hoeveelheid bosbranden in Oekraïne is mede het gevolg van de oorlog.

De drie mannen die worden verdacht van brandstichting in de Arnhemse binnenstad staan vandaag voor de rechter. Een van hen, Ricky N. (42), was niet aanwezig in de rechtbank. Zijn advocaat zegt dat hij er "uit zelfbescherming" voor heeft gekozen om thuis te blijven: hij wil een nieuw leven opbouwen en komt niet graag in Arnhem.

De andere twee verdachten zijn Koert H. (58) en Mark V. (31). Zij zijn wel aanwezig. H. zit als enige nog vast; het voorarrest van N. en V. werd in oktober al opgeheven. Ze zijn niet formeel verplicht om de strafzaak bij te wonen.

Gekscherend

H. is de hoofdverdachte. Hij zou hebben gezegd: "Laten we dat ding in de fik steken." Dat is volgens justitie ook te horen op geluidsfragmenten die bij camerabeelden van de bewuste avond horen. H. zegt dat het een gekscherende opmerking was. "Ik heb geen brand gesticht."

Mark V. zou bij de politie eerder hebben verklaard dat Koen H. de brand heeft gesticht. Nu zegt hij dat hij dat niet heeft gezien en het zich ook niet meer kan herinneren, schrijft Omroep Gelderland.

Monumentale panden verloren

In de nacht van 5 op 6 maart vorig jaar brak in de Arnhemse binnenstad brand uit in een winkelpand. Het vuur sloeg een groot gat in het historische centrum. Meerdere panden, waaronder monumentale gebouwen, gingen verloren. Tientallen bewoners van het blok moesten hun huis halsoverkop verlaten.

Een paar dagen na de brand werden de drie verdachten opgepakt. Het Openbaar Ministerie verdenkt hen ervan 's nachts papier en karton op een rolcontainer in brand te hebben gestoken.

Buiten ontstaan

Volgens onderzoek is de brand buiten ontstaan. Niet in het pand, bijvoorbeeld als gevolg van kortsluiting. De brandschade was op laag niveau te zien en op straat lagen restanten van twee rolcontainers en verbrand papier en karton.

Aan het einde van de tweedaagse zitting zal het Openbaar Ministerie met strafeisen komen voor de verdachten. De rechtbank doet vervolgens op 24 april uitspraak.

Rivierprikken planten zich succesvol voort op de Veluwe. De vissoort bestaat al miljoenen jaren en is zeldzaam in Nederland. Uit onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) en kenniscentrum RAVON blijkt dat het handmatig overzetten naar andere wateren binnen de Veluwe een positief effect heeft.

Uit eerder onderzoek bleek nog dat de dieren op de Veluwe stuiten op barrières, zoals de Hezenbergerstuw en een naastgelegen waterkrachtcentrale. De dieren worden sinds 2019 handmatig overgezet naar het Veluwse beeksysteem, zodat ze zich daar kunnen voortplanten.

Het is nu voor het eerst dat paaiende rivierprikken zijn gezien, schrijft Nature Today. Vorig jaar namen onderzoekers monsters van zestig larven van prikken in beken op de Veluwe. Een van die larven bleek een rivierprik. De overzetacties hebben dus effect, concluderen de onderzoekers. Er zijn de afgelopen jaren al honderden rivierprikken overgezet.

Zuigmond

De rivierprikken zijn kaakloos en worden gekenmerkt door hun zuigmond. Ze beginnen als larven in de bodem van beken en rivieren. Na een metamorfose trekken ze naar zee, om later weer terug te keren naar zoet water. Daar planten ze zich voort.

Uiteindelijk is het doel dat de dieren zelfredzaam zijn. Daarom kijken onder meer de provincie Gelderland en de waterschappen hoe barrières weer zo gemaakt kunnen worden dat de rivierprikken zelf kunnen passeren.

Friese gemeenten en zorgorganisaties bieden de Tweede Kamer vandaag een petitie aan. Ze pleiten daarin voor een andere opvang van kinderen met een zeer complexe zorgvraag, voor wie in zorginstellingen geen plaats is.

Het BNNVARA-programma Zembla liet vorige week zien dat in Nederland zo'n 400 van deze kinderen in appartementen of vakantieparken zijn ondergebracht, waar ze 24/7 door een team worden begeleid. De kosten daarvan kunnen voor een gemeente oplopen tot een miljoen euro per kind.

Wethouder Pieter van der Zwan van de gemeente Smallingerland spreekt van een moderne vorm van opsluiting, omdat deze kinderen uit hun vertrouwde omgeving worden weggehaald en geen enkele vorm van hulp krijgen. Ze gaan vaak niet naar school en hun ontwikkeling staat stil. "Ze vallen echt tussen wal en schip."

Afbouw jeugdzorg

Dit probleem is een gevolg van de afbouw van de gesloten jeugdzorg waar deze kinderen eerder werden ondergebracht. In 2030 mag niemand meer in zo'n instelling terechtkomen. Om te voorkomen dat deze kinderen hun omgeving of zichzelf wat aandoen en ze nergens opgevangen kunnen worden, kiezen gemeenten voor de noodopvang.

Dat speelt niet alleen in Friesland, zegt Van der Zwan. "Wij zijn echt nu de noodklok aan het luiden voor eigenlijk alle gemeenten, want we zien in heel Nederland dat dit gebeurt."

Experiment

Van der Zwan en zijn Friese collega's pleiten voor een andere aanpak. Ze willen samen met professionals uit de verslavingszorg, de schuldhulpverlening of de ggz kijken wat deze kinderen echt nodig hebben en wat binnen de gezinnen waarbij ze horen kan worden opgelost.

In Smallingerland wordt daar al mee geëxperimenteerd. Dat is Van der Zwan niet meegevallen. "Als ik u moet vertellen wat wij hebben moeten doen, hebben we nog een half uurtje nodig."

Als voorbeelden van "muren" waar hij doorheen moest, noemt hij de privacywetgeving en beroepscodes van de professionals die bepalen wat ze wel en wat ze niet met anderen mogen delen. Hij pleit voor aanpassing van de regels die samenwerking in de weg staan.

Startkosten

Een ander probleem is dat de startkosten van de gekozen aanpak hoog zijn. "Bij gemeenten staat het water al aan de lippen." Hij wil dat het kabinet en de zorgverzekeraars meebetalen om een andere aanpak mogelijk te maken.

Minister Sterk (Jeugd) heeft al gezegd dat ook zij vindt dat gemeenten minder geld voor noodoplossingen moeten betalen en dat deze kinderen sneller de juiste zorg moeten krijgen.

KLM doet de cateringservice definitief de deur uit. Het onderdeel dat de maaltijden verzorgt op de vluchten van KLM wordt overgenomen door de Zwitserse luchtvaartcateraar Gategroup. Het met hoge kosten kwakkelende KLM kondigde eind 2024 al aan te kijken naar de toekomst van de eigen cateringdienst.

Gategroup wordt nu voor 75 procent eigenaar van KLM Catering Services. KLM blijft zelf nog voor 25 procent eigenaar en ook "nauw betrokken bij de service". "We behouden zo de kwaliteit en service die onze passagiers van KLM verwachten", aldus financieel directeur Bas Brouns vanmorgen in een persbericht van KLM.

Met de verkoop zou de cateringdienst van de KLM-vluchten goedkoper moeten worden. Het Zwitserse Gategroup is actief in meer dan zestig landen. In 2017 nam het al de cateringdochter van Air France over. Ook doet het de catering voor het Duitse Lufthansa.

Medewerkers van KLM Catering Services hoeven niet te vrezen voor hun baan, benadrukken KLM en Gategroup. Bij het bedrijf werken meer dan 1300 mensen, die dagelijks meer dan 55.000 maaltijden voor zo'n 350 vluchten van KLM en andere luchtvaartmaatschappijen verzorgen. De ondernemingsraden van zowel KLM als KLM Catering Services moeten nog advies geven over de verkoop.

Meer middelbare scholieren doen dit jaar eindexamen in het vak Fries. Het gaat om 200 leerlingen, terwijl het er vorig jaar minder dan 150 waren. Dat meldt onderwijsorganisatie Cedin.

Dit jaar boden meer scholen het vak aan, laat de organisatie weten. Vorig jaar kon je op tien scholen kiezen voor een eindexamen Fries, dit jaar op veertien.

Logisch dus dat er meer examenkandidaten zijn, vindt docent Tjeerd Kooistra. "Er was altijd een soort patstelling tussen aanbod en interesse", zegt hij tegen Omrop Fryslân. "Interesse was er altijd wel, maar als je school het vak niet aanbiedt, valt het simpelweg niet te kiezen."

Alle Friese kinderen

Eerder dit jaar besloten de Provinciale Staten unaniem dat alle kinderen die in Friesland op school zitten, Fries moeten leren. Daar gelden bepaalde kerndoelen voor: leerlingen moeten de taal gebruiken en ook bewust deelnemen aan de Friese cultuur.

Per 1 augustus gaan de doelen in, maar scholen krijgen tot 2030 om ze een plek te geven in het programma. In datzelfde jaar moet ook elke middelbare scholier in de provincie de mogelijkheid hebben om eindexamen te doen in het Fries.

Het is het gevolg van het 'Taalplan Frysk'. Dat is een project van de provincie met als doel de Friese taal te behouden. In 2024 trok toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Hugo de Jonge zo'n 18 miljoen euro uit om vijf jaar lang de Friese taal te bevorderen. Zo worden verkeersborden in de provincie vanaf dit jaar tweetalig, op een bord met 'fietspad' komt dan bijvoorbeeld ook het Friese 'fytspaad' te staan.

Het plan lijkt tot nu toe te werken, want het aantal leerlingen neemt dus toe, maar volgens docent Kooistra ligt er nog wel een moeilijkheid op de loer: het gebrek aan gekwalificeerde docenten. "Als de vraag nog verder stijgt, zijn die nodig."

Begin dit jaar heeft de provincie een campagne gelanceerd om meer docenten te krijgen. Die heet 'Jou Frysk omdatst joust om it Frysk' (geef Fries omdat je geeft om het Fries).

De kans is groot dat Unilever de voedingsmiddelendivisie onderbrengt in een nieuw bedrijf. Dit wordt opgericht met de Amerikaanse specerijenproducent McCormick & Company. Mogelijk komt de deal vandaag al rond, zo bevestigt Unilever vanmorgen in een bericht aan aandeelhouders.

Unilever reageert daarmee op een artikel in de Amerikaanse zakenkrant The Wall Street Journal. Die krant meldde dat Unilever een nieuw voedingsmiddelenbedrijf opricht. Daarin fuseert Unilever zijn eigen voedseldivisie met die van McCormick.

Aandeelhouders van Unilever zouden ongeveer 15,7 miljard dollar onderling mogen verdelen of aandelen in het nieuwe bedrijf krijgen. Bij elkaar kunnen Unilever-aandeelhouders voor 65 procent eigenaar worden van het nieuwe concern.

IJs

Unilever meldt dat het "in vergaande gesprekken is" met McCormick en dat het mogelijk is dat er vandaag een deal komt. Helemaal zeker is dat nog niet, benadrukt het verzorgings- en voedingsmiddelenproducent.

Eind vorig jaar splitste Unilever al zijn ijsdivisie af via een beursgang. Aandeelhouders van Unilever kregen toen aandelen in het tot The Magnum Ice Cream Company omgedoopte bedrijf.

Michael Rousseau, de topman van luchtvaartmaatschappij Air Canada, heeft aangekondigd aan het eind van dit jaar te vertrekken. Hij doet dat vanwege ophef over een condoleancebericht na een vliegtuigcrash in New York. Het bericht las hij bijna volledig voor in het Engels, niet in het Frans.

Canada is tweetalig: behalve Engels spreekt voornamelijk het oostelijke deel van het land Frans. Dat komt neer op ongeveer een vijfde van de inwoners. In zijn videoboodschap sprak Rousseau welgeteld twee woorden Frans: bonjour aan het begin en merci aan het eind.

Kritiek

Premier Carney betichtte hem van gebrek aan medeleven met de Franstalige slachtoffers van het vliegtuigongeluk. De premier van de Franstalige provincie Québec noemde het respectloos: "Als hij geen Frans spreekt, moet hij opstappen."

Rousseau bood later zijn excuses aan voor zijn gebrekkige Frans in een schriftelijke verklaring die zowel in het Engels als in het Frans werd gepubliceerd. "Ik blijf mijn best doen om mijn Frans te verbeteren."

Engels en Frans verplicht

Hoewel Air Canada een privaat bedrijf is, valt het als nationale luchtvaartmaatschappij onder de Official Languages Act. In die wet staat dat communicatie met het publiek in de twee officiële talen van het land moet: Engels en Frans. Beide piloten spraken ook Frans met elkaar. Air Canada verplicht zijn werknemers ook om zowel Engels als Frans te spreken.

Rousseau woont al jarenlang in de Franstalige stad Montréal, waar ook het hoofdkantoor van Air Canada gevestigd is. De topman zegt dat hij nooit de tijd heeft gehad om Frans te leren. Rousseau is opgeroepen om later dit jaar in het parlement uitleg te komen geven over zijn gebrekkige Frans.

Bij het ongeluk in New York begin vorige week botste een vliegtuig op een brandweervoertuig. Beide piloten kwamen daarbij om het leven. Tientallen mensen raakten gewond

De inflatie loopt deze maand weer op. Uit de eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat de inflatie in de maand maart is gestegen naar 2,7 procent.

Dat betekent dat de kosten voor het dagelijks leven 2,7 procent hoger liggen dan een jaar geleden. In de afgelopen maanden leek de inflatie richting de 2 procent te zakken, wat door economen vaak als een acceptabel niveau wordt gezien. Nu loopt het prijspeil dus toch weer op.

Met name de prijzen aan de pomp leiden tot de oplopende inflatie. Sinds Amerika en Israël de bombardementen op Iran zijn gestart, loopt de olieprijs hard op. Een hoge olieprijs per vat leidt tot een hogere prijs voor benzine en diesel.

Aanhoudend

De verwachting is dat in de komende maanden ook andere zaken in prijs zullen stijgen, zoals vakantievluchten en bepaalde voedingsmiddelen. Ook stoken op gas zal weer duurder worden, maar dat merken vooral de huishoudens die een nieuw energiecontract moeten afsluiten of een variabel contract hebben.

Met het nieuwe cijfer lijkt de inflatie terug van nooit helemaal weggeweest. In 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel, werd het leven in Nederland ook snel duurder. Toen drukte met name de hoge prijs van gas op de energierekening.

Daarnaast werkt de inflatie nog altijd door in andere producten. Zo is de Nederlandse consument meer gaan betalen voor producten omdat dure grondstoffen, verpakkingen en hoge lonen worden doorberekend door bedrijven.

Er worden vaker meldingen gedaan van geweldsincidenten waarbij het schenden van wat plegers de familie-eer noemen het motief is. Dat blijkt uit een jaarlijks rapport van het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld, een expertisecentrum binnen de politie. In 2025 werden er 757 gevallen gemeld, een jaar eerder waren dat nog 673 gevallen.

Het expertisecentrum helpt de politie met zaken waarin de familie-eer een rol speelt. Volgens het rapport speelde een derde van de zaken zich af binnen de Syrische gemeenschap (34 procent). Dat is een forse stijging ten opzichte van tien jaar geleden: in 2016 waren er 37 meldingen van zaken waarbij Syriërs betrokken waren, vorig jaar waren dat er 257. Daarnaast kreeg het centrum vaak meldingen van Turkse of Marokkaanse gezinnen, respectievelijk 15 en 11 procent.

Volgens het expertisecentrum zijn mensen die uit oorlogsgebieden komen geregeld geconfronteerd met ernstig geweld, waardoor de stap naar geweld in eerkwesties soms sneller wordt gezet.

Dat het aantal meldingen toeneemt, betekent mogelijk dat geweld daadwerkelijk vaker voorkomt. Maar dat is niet per definitie zo. Het kan ook komen doordat er meer aandacht is voor deze vorm van geweld, of dat mensen eerder signalen herkennen.

De meest voorkomende vormen van eergerelateerd geweld zijn bedreiging en mishandeling. Andere zaken kunnen bijvoorbeeld te maken hebben met dwang, stalking of verkrachting.

Positie van vrouwen

Om het geweld aan te pakken en mensen uit andere culturen te helpen, wordt er nu extra informatie verschaft bij de inburgering. Er wordt aan asielzoekers geleerd dat in Nederland anders wordt gekeken naar de positie van vrouwen dan in sommige andere landen.

Het aantal dodelijke slachtoffers van eergerelateerd geweld is de afgelopen jaren wel afgenomen. In 2024 telde het expertisecentrum vijf moorden of gevallen van doodslag door eergerelateerd geweld. Vier van de slachtoffers waren vrouwen. Een van de slachtoffers was minderjarig.

Mannen en vrouwen

Tussen 2013 en 2024 telde het centrum in totaal 121 doden. Van die slachtoffers waren en 66 man en 55 vrouw. "Hoewel het beeld vaak is dat vooral vrouwen slachtoffer worden van geweld uit naam van de familie-eer, blijkt uit de literatuur dat er tal van redenen zijn waarom mannen ook slachtoffer kunnen worden", schreef het centrum vorig jaar in het wetenschappelijk tijdschrift Jusitiële verkenningen.

"Een belangrijke reden is dat mannen soms worden gestraft omdat ze weigeren deel te nemen aan gewelddadige eerherstelacties, zoals het straffen van vrouwen." Ook meldde het expertisecentrum dat mannen slachtoffer kunnen worden als zij zich verzetten tegen genderrollen en verwachtingen binnen hun familie. "Bijvoorbeeld door een relatie aan te gaan met iemand die de familie niet goedkeurt, een buitenechtelijke relatie aan te gaan of zonder goedkeuring van de familie te willen scheiden."

Ook seksuele geaardheid kan een rol spelen omdat homoseksualiteit als een schending van de familie-eer wordt gezien, meldt het expertisecentrum. Uit de jaarverslagen van het centrum kan echter niet worden achterhaald wat de exacte aanleiding is van gebruik van dodelijk geweld tegen mannen en vrouwen.

Ryan uit Joure

Een van de bekendste zaken van de afgelopen jaren is die van Ryan uit Joure. De jonge vrouw van 18 jaar werd door haar broers vermoord, in opdracht van hun vader.

Ryan is volgens de rechtbank "op gruwelijke wijze" om het leven gebracht. Het lichaam van Ryan werd op 28 mei 2024 gevonden in een moeras bij de Oostvaardersplassen. Er werd 18 meter ducttape gebruikt om Ryan vast te binden, waarna ze levend het water in werd gegooid.

De vader, Khaled al N., werd veroordeeld tot dertig jaar gevangenisstraf. Hij vluchtte naar Syrië. Ryans broers, Mohamed (23) en Muhanad (25), moeten twintig jaar de gevangenis in voor het medeplegen van de moord.

De rechtbank noemde de dood van Ryan "een tragisch dieptepunt van een familiegeschiedenis waarin onderdrukking van vrouwen de rode draad vormde".

Goedemorgen! Het gerechtshof in Amsterdam doet uitspraak in de strafzaak tegen Richard R, die volgens de rechtbank samenwerkte met Taghi. En Amsterdam staat stil bij 25 jaar homohuwelijk.

Eerst het weer: Vandaag wisselen zon en wolken elkaar af. Vooral in het oosten is kans op een bui. Het wordt 9 tot 11 graden en de wind komt uit het noordwesten.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

De gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem moeten over. Een nipte meerderheid binnen de gemeenteraad heeft dat besloten vanwege sterke signalen van verkiezingsfraude. Volgens burgemeester Melissant van Gorinchem zijn mensen onder druk gezet om een volmacht te geven.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Zangeres Céline Dion heeft op haar 58ste verjaardag een nieuwe reeks concerten aangekondigd in Parijs, vanaf september. De aankondiging volgt op dagen vol speculatie over een comeback van Dion.

De zangeres verwijderde al haar foto's van haar Instagramprofiel en op reclameborden in de Franse stad waren songtitels te zien van Dion.

De Canadese zangeres zegde in 2023 haar geplande wereldtournee af vanwege gezondheidsproblemen. Ze lijdt aan een zeldzame neurologische aandoening, die onder meer stijve ledematen, pijnlijke spierkrampen en spasmen veroorzaakt.

Fijne dag!

Het is de verzwakte bultrug gelukt om los te komen uit het ondiepe water bij de Duitse stad Wismar. Het zoogdier was zaterdag voor de derde keer gestrand voor de kust. Aanvankelijk leek het gisteren niet te lukken om weg te komen, zo schrijven Duitse media, maar in de avond is het dier toch weggezwommen.

Reddingswerkers hebben de ruim 13 meter lange walvis met behulp van geluidsignalen op gang gebracht. Aanvankelijk zwom hij de verkeerde kant op: naar de haven. Vervolgens ging het dier alsnog richting open zee. Later op de avond is de bultrug ondergedoken en niet meer gezien.

"De bultrug vecht, maar hij is verzwakt", zei milieuminister Till Backhaus van deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren. Het dier heeft nog een lange weg te gaan tot de Noordzee en vervolgens de Atlantische Oceaan. De Oostzee is op veel plekken te ondiep voor bultruggen, die hier zelden worden gezien.

Publiek weggestuurd

Het mannetje had zichzelf in korte tijd drie keer vastgezwommen voor de Duitse kust. De baai waar hij afgelopen weekend vastzat was afgesloten voor publiek. De waterpolitie stuurde mensen weg die naar de bultrug wilden varen.

Het grote dier was begin vorige week gestrand op een zandbank in de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein. Een paar dagen later slaagde het dier erin het ondiepe water te verlaten, nadat hulpverleners een geul hadden gegraven.

In het westen van Haïti hebben bendes opnieuw een bloedige aanval uitgevoerd. Volgens een mensenrechtenorganisatie zijn er ruim 70 mensen gedood. Dat zijn er fors meer dan de zestien dodelijke slachtoffers die er volgens een eerste schatting van de politie waren gevallen.

De aanval in de regio Artibonite begon volgens ooggetuigen zondagmorgen vroeg en duurde zo'n 24 uur. Gewapende mannen stormden dorpen binnen en staken huizen in brand.

Défenseurs Plus, een lokale mensenrechtenorganisatie, zegt dat zo'n 6000 mensen op de vlucht zijn geslagen vanwege het bloedbad. "De regering vertoont een verwerpelijke passiviteit, wat neerkomt op medeplichtigheid", stelt de groep in een verklaring over de aanval in Artibonite.

Een woordvoerder van VN-chef Guterres roept op tot een grondig onderzoek. Volgens de woordvoerder zijn er bij de aanval naar schatting tussen de tien en tachtig mensen gedood.

Hoofdstad deels onder controle

Een internationale VN-troepenmacht helpt het Haïtiaanse leger bij de poging om de orde in het land te herstellen. De hoofdstad is inmiddels grotendeels onder controle gebracht, maar verspreid over het land zijn nog altijd honderden bendes actief. Er zijn nog geen grote bendeleiders opgepakt.

Sinds 2021 zijn ruim 20.000 doden gemeld in Haïti door bendegeweld. Ruim een miljoen burgers zijn op de vlucht geslagen voor het geweld.

De gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem moeten over. Een nipte meerderheid binnen de gemeenteraad heeft dat besloten vanwege sterke signalen van verkiezingsfraude. De beladen vergadering duurde tot na middernacht. Het komt zelden voor in Nederland dat een gemeente besluit tot herstemming.

Nu duidelijk is dat Gorinchem opnieuw gaat stemmen, moeten er volgens de kieswet binnen dertig dagen nieuwe verkiezingen worden gehouden. Wanneer dat zal zijn moet nog worden vastgesteld, liet de burgemeester weten.

De twijfels over het verloop van de stembusgang rezen al meteen na de verkiezingen van 18 maart. Zo zou bij een stembureau een kandidaat op de kieslijst vijf keer zijn langsgekomen, telkens samen met een of twee personen. Die stemmers hadden meerdere volmachten bij zich waarmee ze stemmen uitbrachten.

Burgemeester Reinie Melissant van Gorinchem deed donderdag aangifte van meerdere vormen van verkiezingsfraude. Het lijkt om strafbare feiten te gaan, bleek uit een eerste onderzoek. Volgens de burgemeester zijn mensen onder druk gezet om een volmacht te geven.

Onenigheid

Voorafgaand aan het debat in de gemeenteraad noemde Melissant de vraag of de verkiezingen over zouden moeten een complex besluit. "Misschien wel het lastigste besluit uit uw hele raadsperiode", zei ze tegen de raadsleden.

De negen partijen in de Gorinchemse raad dachten er verschillend over. De lokale partij Stadsbelang maakte zich er hard voor de verkiezingen in de gemeente helemaal over te doen, zei raadslid Johan Klein. "Wij willen niet een raad installeren zonder een zuiver mandaat. Er liggen al vier aangiftes van strafbare feiten. Wij willen gaan voor een volledige herstemming." Ook de VVD, die sprak van een "bijna onmenselijk besluit" dacht er zo over, evenals ChristenUnie-SGP en de SP.

D66 was juist tegen een nieuwe gang naar de stembus. Fractievoorzitter Ilhan Tekir suggereerde dat zoiets een schijnoplossing zou zijn. "Is het wenselijk om op basis van vermoedens de hele verkiezing over te doen?", vroeg hij zich af. Ook het CDA was tegen een volledige herstemming, zei raadslid Joost van der Geest.

Verslaggever Jeroen Gortworst vanuit Gorinchem:

"Het was druk in het stadhuis van Gorinchem. Tientallen inwoners keken in een zaal naast de raadszaal via een scherm naar de raadsvergadering, die vele uren duurde. Ook was er veel pers aanwezig. Ik denk dat de gemeente nog nooit zo veel journalisten tegelijkertijd over de vloer heeft gehad. Maar er hing ook nogal wat van af voor Gorinchem.

Tijdens een schorsing zaten de raadsleden heel druk in de kamertjes van het stadhuis te praten. Die schorsing duurde ook onverwachts langer dan de geplande 40 minuten."

Volgens Democraten Gorinchem riskeert de gemeente door een mogelijk lagere opkomst en onder invloed "van alles wat nu gebeurd is" een "vertekening" van de verkiezingen van 18 maart.

Hij verwees ook naar het corruptieonderzoek naar het Haagse raadslid Richard de Mos. "Na vijf jaar kwam er vrijspraak." Mede omdat er nog veel onduidelijk is, noemde hij een herstemming kwalijker dan het accepteren van de verkiezingsuitslag. In een gedeeltelijke herstemming zou de partij zich mogelijk wel kunnen vinden.

De partij Gorcum Actief bepleitte een gedeeltelijke herstemming bij stembureaus met 15 procent of meer volmachten, maar dat zagen zowel voor- als tegenstanders van een volledige herstemming niet zitten.

Burgemeester roept op tot verandering systeem

Om nieuwe problemen met volmachten te voorkomen, willen de gemeente het stemmen voor mensen die minder mobiel zijn bij nieuwe verkiezingen beter faciliteren, en hen eventueel naar de stembureaus laten brengen.

Melissant riep ook op tot veranderingen aan het volmachtsysteem in Nederland. "Het stemmen per volmacht maakt stemmen toegankelijk maar ook fraudegevoelig. Wat er de afgelopen week in Gorinchem is gebeurd wens ik geen enkele gemeente toe. Vandaar een oproep voor een volmachtsysteem dat niet fraudegevoelig is."