NOS Nieuws - Algemeen

De Roemeense president Dan heeft diplomatieke maatregelen afgekondigd tegen Rusland na de drone-inslag in een flatgebouw in het zuidoosten van Roemenië afgelopen nacht. Het Russische consulaat in de stad Constanta moet per direct sluiten, de Russische consul in het land wordt daarnaast uitgezet als persona non grata.

Dan kwam met de maatregelen na spoedoverleg met de Roemeense Defensieraad. Eerder op de dag had hij ook al een telefonisch onderhoud met NAVO-baas Rutte. Hierin zei Dan dat hij een sterke reactie van de NAVO verwacht na de dronecrash. Hij wil dat de NAVO Roemenië helpt om hun luchtafweer te versterken.

Op X schrijft Rutte dat hij in dat gesprek heeft toegezegd dat de NAVO paraat staat om "elke centimeter van zijn grondgebied te verdedigen". Hij spreekt van "roekeloos gedrag van Rusland dat een gevaar is voor ons allemaal". Ook zegt hij: "Afgelopen nacht toont aan dat de gevolgen van hun illegale agressie-oorlog niet bij de grens stopt".

De Roemeense grensplaats Galati ligt op slechts achttien kilometer van de grens met Oekraïne. Door de korte vliegtijd van de drone in het Roemeense luchtruim was het volgens het Roemeense leger dan ook niet mogelijk om de drone uit te schakelen.

De met explosieven geladen drie meter brede drone raakte na middernacht een appartementencomplex. Twee mensen raakten hierbij gewond en tientallen mensen moesten worden geëvacueerd. Volgens lokale autoriteiten is het een wonder dat er geen doden zijn gevallen.

NAVO-correspondent Kysia Hekster:

"Vanuit de NAVO-bondgenoten komen harde woorden, iedereen veroordeelt de Russische aanvallen als roekeloos. Het is de eerste keer dat een dichtbevolkt gebied op NAVO-grondgebied getroffen is, dat verklaart waarom er zo breed gereageerd wordt. En al is niet duidelijk of er sprake is van opzet, toch spreken meerdere mensen, onder wie de Belgische buitenlandminister, al van een duidelijke escalatie van het geweld. De spanningen aan de oostflank van de alliantie zijn al groot vanwege de vele Oekraïense drones die om onduidelijke redenen neerkomen in Estland, Letland en Litouwen, de nervositeit neemt hierdoor verder toe."

De Amerikaanse NAVO-vertegenwoordiger Matt Whitaker reageert zonder de Russen expliciet te noemen. Op X schrijft hij: "Wij staan achter onze NAVO-bondgenoot Roemenië en veroordelen deze roekeloze schending van hun grondgebied". Ook de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Berendsen spreekt over roekeloos gedrag van de Russen.

De Britse premier Starmer heeft het over een "ernstige schending van het NAVO-luchtruim." De Frans minister van Buitenlandse Zaken heeft het over "een onverantwoordelijke daad." De voorzitter van de Europese Commissie, Von der Leyen zegt dat Rusland met zijn "agressie-oorlog opnieuw een grens heeft overschreden". Volgens Von der Leyen wordt er een nieuw sanctiepakket tegen Rusland voorbereid.

President Sandu van het Roemeense buurland Moldavië zegt dat Rusland moet worden gestopt. "Het is een gevaar voor iedereen", zegt zij. De Tsjechische president Pavel roept op tot een "sterke reactie". Volgens hem moet Rusland "begrijpen dat de NAVO dergelijke aanvallen niet tolereert".

Rusland neemt tegenmaatregelen

Een woordvoerder van het Kremlin heeft ondertussen verklaard dat Rusland maatregelen tegen Roemenië voorbereidt, nu het Russische consulaat in Roemenië wordt gesloten.

De Oekraïense president Zelensky zegt dat het Kremlin opnieuw een massale aanval op Oekraïne voorbereidt. Op X schrijft hij: "Het is belangrijk dat al onze partners weten wat er gebeurt en dat Rusland blijft vertrouwen op raketten en verdere oorlog, niet op diplomatieke stappen."

Het kabinet omarmt de helft van de adviezen van het Nationaal Burgerberaad Klimaat. Daarbij gaat het wel vaak om plannen die er toch al lagen. Voor een kwart van de adviezen bekijkt het kabinet nog of ze mogelijk zijn en of er geld is om ze te betalen.

Het kabinet vroeg het afgelopen jaar 175 Nederlanders mee te denken over thema klimaat. Gezamenlijk moesten zij plannen bedenken over wat ons land beter kan doen. In totaal bracht het burgerberaad 82 adviezen uit, 41 daarvan voert het kabinet uit.

"Hele mooie concrete aanbevelingen", zei minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei namens het kabinet op een bijeenkomst in Den Haag. Daar waren ook ruim 70 van de 175 mensen die meedachten over klimaatplannen aanwezig.

Van Veldhoven prees de moed van het beraad om moeilijke keuzen te maken. Ze zag het advies ook als steun om te blijven ijveren voor een plastic-heffing, een maatregel die er tot dusver nog niet is gekomen.

Wat is het Nationaal Burgerberaad Klimaat?

In een burgerberaad adviseert een groep gelote mensen hoe de politiek met een thema moet omgaan. In gemeenten gebeurt dat vaker, maar Den Haag kreeg in 2006 voor het laatst zo'n advies. Burgers kwamen toen met plannen om het kiesstelsel te verbeteren.

De 175 mensen die zich over klimaat bogen waren met hun leeftijd, geslacht, woonplaats en mening over het klimaat een afspiegeling van Nederland. Daarvoor selecteerde het Nationaal Burgerberaad Klimaat hen uit 4000 mensen die zich aanmeldden nadat 70.000 mensen een brief hadden gekregen.

Deelnemers kwamen zeven weekenden bij elkaar. Tijdens het beraad gingen ze ook op werkbezoek en spraken ze met experts en ervaringsdeskundigen. Om te garanderen dat iedereen kon meedoen waren onder meer kinderopvang en tolken geregeld. Het beraad kost ruim 6 miljoen euro.

De deelnemers van het burgerberaad reageerden redelijk opgetogen op de kabinetsreactie. "Ik ben heel blij dat ze aangeven dat minimaal de helft wordt overgenomen", zegt voorzitter Nienke Meijer. "En ik ben ervan overtuigd dat het kabinet luistert naar de stem van Nederland."

Ze benadrukt dat het burgerberaad de vinger aan de pols houdt, bijvoorbeeld in gesprekken met de ministers.

"Ik vond het wel positief overkomen", zegt Marielle, een deelnemer uit Westland. "Maar blijft het positief?" Zij is wel bang dat de aandacht verflauwt, of adviezen vastlopen in de Tweede Kamer. Zelf werkte ze mee aan de plannen om voedselverspilling te verminderen.

Ook over de aanpak zijn de deelnemers nog steeds positief. "Het was voor mij echt levensveranderend", zegt Meijer, die denkt dat ze het haar hele verdere carrière meeneemt.

Deelnemer Marielle was vooraf wat sceptisch, en maakte zich niet druk over klimaat. Maar ze was aangenaam verrast. "Ik ben zelf ook bewuster geworden. Ik houd er niet van gedwongen te worden, en ik zal nooit vegetariër worden, maar ik eet wel eens een dagje minder vlees."

Een burgerberaad over asiel vindt ze een goed idee. "Zoals het nu ging onder elkaar, was het gewoon goed. Ik denk dat het wel een goede is, over asiel. Ik zou zeggen: doen."

Ook zonder burgeradvies

Uit een toelichting blijkt dat veel plannen er ook zonder het burgeradvies zouden zijn komen. Zo komt er een wettelijk recht dat spullen te repareren moeten zijn. Dat was al in Brussel afgesproken, Nederland moet het alleen nog invoeren.

Andere plannen passen naadloos in de agenda van het kabinet. Zo neemt Van Veldhoven het advies over voor een subsidie om benzine- en dieselauto's in te ruilen voor een elektrisch tweedehandsje. Maar in april presenteerde ze die maatregel al als reactie op de gestegen olieprijzen door het uitbreken van de Iranoorlog.

Een aantal van de meer ingrijpende plannen gaan niet door. Soms omdat het kabinet ze onhaalbaar acht, zoals een doel om voor 2030 een kwart van de landbouw te laten overschakelen op biologisch. In andere gevallen maakt het kabinet liever Europees afspraken. En dus zet ons land bijvoorbeeld geen zwarte stip op verpakkingen van ongezond eten.

Voor andere plannen moet nog blijken of er voldoende geld is. Zoals het financieel steunen van boeren die willen overschakelen naar biologische landbouw. Soms onderzoekt het kabinet nog of adviezen mogelijk zijn. Een voorbeeld is het overnemen van een Spaanse wet tegen voedselverspilling, die onder meer restaurants zou verplichten om gasten het eten dat ze niet opeten mee te geven in een doggybag.

De Tweede Kamer gaat nog in debat over de adviezen en de reactie van het kabinet. Later dit jaar is er nog een slotbijeenkomst voor de deelnemers. En het kabinet geeft de komende twee jaar nog aan hoe het gaat met het uitvoeren van de plannen.

Meer begrip

Het inzetten van een burgerberaad op landelijk niveau gebeurt niet erg vaak. Een groep wetenschappers onderzoekt daarom voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties of het een succes is. Een rapport dat in april verscheen liet al zien dat het beraad er niet toe leidde dat meningen dichter bij elkaar kwamen, mensen kregen wel meer begrip voor elkaar.

"Ik ben een groot gelover in en voorstander van burgerberaden", zei Pieter Heerma, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Heerma benadrukt dat het ideaal is compromissen te sluiten. Maar wederzijds begrip is al een mooie stap.

Het is wel gelukt om over een polariserend thema als klimaat plannen te maken die de meeste deelnemers steunden. De wetenschappers verwachten dat zo'n beraad dus ook kan helpen op andere gevoelige thema's, zoals stikstof en asiel. Heerma ziet daar ook wel iets in.

Dit voorjaar komt in de top vijf warmste lentes sinds het begin van de metingen in 1901, en het valt te verwachten dat we de komende jaren vaker zulke warme lentes gaan meemaken door klimaatverandering. Het was deze lente gemiddeld 11,0 graden Celsius in Nederland, fors hoger dan het langjarig gemiddelde van 9,9 graden. Zowel maart, april als mei was warmer dan normaal.

Sowieso viel de warmte de afgelopen tijd op, in binnen- en buitenland. VN-klimaatchef Simon Stiell noemde de vroege hitte in delen van Europa en de recordtemperaturen in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk deze week een "brute herinnering aan de groeiende gevolgen van de klimaatcrisis". "De wetenschap is er duidelijk over dat door mensen aangejaagde klimaatverandering deze hittegolven frequenter en extremer maakt."

"Het hele noordelijk halfrond warmt op; waar de wind ook vandaan komt, het wordt warmer", legt klimaatwetenschapper Peter Siegmund van het KNMI uit. "En we zien in de lente vaker hogedrukgebieden, met mooi weer. Als je kijkt naar de luchtdruk in die lente, is die gewoon hoog."

Erg zonnig

Op 8 april werd de eerste warme dag (meer dan 20 graden) gemeten in De Bilt. De eerste zomerse dag (boven de 25 graden) was vorige week, op 22 mei. De hoogste temperatuur werd op 26 mei gemeten in Ell, in Limburg. Daar werd het 32,5 graden. Dat was tevens de eerste tropische dag (30 of hoger) in De Bilt. De laagste temperatuur was op 27 maart in Deelen, in Gelderland, waar het -4,1 graden werd.

"Het is weer een heel zonnige lente geweest en zonnig betekent dat er dus weinig bewolking was en dat de dagen dus warm zijn. Maar de nachten zijn dan helder en dus relatief koel", vertelt Siegmund. "We krijgen daardoor een steeds groter verschil tussen de temperaturen overdag en 's nachts."

Warmste voorjaren

Bron: KNMI

Ook het aantal zonuren lag flink hoger dan anders. Het langjarig gemiddelde ligt op 567 zonuren. Deze lente was het met 730 uren zon zeer zonnig. "Met name de zonnestraling is de afgelopen jaren toegenomen", vertelt Siegmund. "Maar ook het aantal zonuren, rond de 20 procent." Die toename is niet onopgemerkt gebleven: jongeren volgen fanatiek wanneer ze het best kunnen zonnen, met alle risico's van dien.

Droogte

Verder viel al vroeg in de lente op dat het opnieuw erg droog was. Dat is het ook de rest van de tijd gebleven: er viel gemiddeld over het land 105 millimeter neerslag, waar dat normaal 148 millimeter is.

Of de zomer ook warm zal worden, durft Siegmund nog niet te zeggen. "Maar het is wel zo dat de hoeveelheid vocht in de bodem laag is, en dat zal wel zo blijven. En minder vocht in de bodem betekent minder verdamping, die anders zou leiden tot koelte. Als de energie van de zon niet gaat naar die verdamping, wordt die energie puur gebruikt om de bodem op te warmen en wordt het dus warm. Maar dan moet die zon er wel zijn."

Meer opwarming dan in klimaatscenario's

Een voorspelling die hij wel aandurft, is de verwachting dat de lente van 2026 voorlopig niet de laatste is die in de top vijf belandt. "Het zou me niet verbazen als we dat de komende jaren vaker zien, want de temperatuur blijft voorlopig stijgen. Over vijftig jaar ziet die top vijf er wel anders uit."

Hij wijst erop dat de opwarming in Nederland sneller gaat dan de klimaatscenario's van het KNMI. "We trekken lijntjes van 2005 tot 2050, volgens de verschillende klimaatscenario's die we hebben. Maar als je kijkt hoe de temperatuur in de praktijk omhooggaat, dan zie je dat de opwarming sneller gaat dan zelfs het hoogste lijntje. Als het zo doorgaat komen we in 2050 uit op een temperatuur die hoger is dan het hoogste scenario van het KNMI."

De Keniaanse politie heeft acht leerlingen gearresteerd op verdenking van brandstichting. Bij een brand op een meisjeskostschool in Gilgil, in het zuidwesten van het land, kwamen gisteren zestien leerlingen om het leven. Meer dan zeventig scholieren raakten gewond.

"Voorlopig onderzoek heeft acht leerlingen aangewezen als verdachten in verband met de planning en uitvoering van de vermoedelijke brandstichting", schrijft de recherche in een verklaring. De acht meisjes zitten voorlopig vast.

Nooduitgang op slot

De brand brak uit in de nacht van woensdag op donderdag rond 01.00 uur lokale tijd in een slaapzaal van de Utumishi Girls Academy. Daar verbleven volgens lokale media op dat moment zo'n 220 leerlingen.

Volgens de Keniaanse nieuwswebsite The Star probeerden leerlingen via de hoofdingang te vluchten. Daarbij liepen sommigen brandwonden op. Anderen probeerden naar buiten te komen via de nooduitgang, maar die zat op slot. Daardoor overleefden een aantal leerlingen de brand niet.

Brandweerlieden en politieagenten slaagden er uiteindelijk in om het vuur onder controle te krijgen en andere leerlingen te evacueren. Gewonden werden met spoed naar nabijgelegen ziekenhuizen gebracht. Volgens de Keniaanse minister van Onderwijs zijn inmiddels zeker 71 leerlingen ontslagen uit het ziekenhuis, zeven leerlingen ondergaan verdere behandeling.

De minister van Onderwijs zei ook op een persconferentie dat uit het voorlopig onderzoek is gebleken dat twee docenten van de school wisten van de plannen van de verdachte leerlingen, maar niets hebben gedaan om hen te stoppen. Ook waren de slaapzalen op de school te vol en zat de nooduitgang dus op slot. Het schoolbestuur is weggestuurd en de regering heeft gezegd maatregelen te nemen tegen de personeelsleden die hun plicht niet zijn nagekomen.

Branden vaker aangestoken

De meisjeskostschool heeft meer dan 800 leerlingen. Aanvankelijk werden volgens lokale media dertig leerlingen aangehouden en verhoord, van hen zijn er nu acht vastgezet. De minister van Binnenlandse Zaken heeft opgeroepen om niet te speculeren over motieven voor de brandstichting.

Branden op scholen komen in Kenia veel vaker voor. In 2024 registreerde de Keniaanse overheid meer dan honderd schoolbranden. Vaak worden ze aangestoken door leerlingen, die bijvoorbeeld protesteren tegen de strenge regels en slechte omstandigheden.

Het Openbaar Ministerie wil 8 miljoen euro afpakken van voormalig profvoetballer Quincy Promes. Volgens het OM gaat het om crimineel vermogen dat hij heeft verdiend met drugssmokkel.

De officier van justitie maakte dat bekend in de rechtszaal, in het kader van de ontnemingsprocedure die het OM is begonnen tegen Promes en diens familielid Marylio V. Bij V. gaat het om een bedrag van 62.000 euro. Beiden waren niet aanwezig bij de zitting.

29.000 euro per blok

Het Openbaar Ministerie komt tot het bedrag van 8 miljoen op basis van Promes eigen beweringen. Die zei destijds dat hij 29.000 tot 33.000 euro kon krijgen per blok cocaïne. In totaal zou hij zo'n 650 blokken cocaïne verhandeld hebben. Het OM maakte de rekensom met 29.000 euro en trok daarvan ook nog onkosten af, waardoor het bedrag op ruim 8 miljoen euro is gekomen.

De 34-jarige Promes werd eerder veroordeeld tot twee gevangenisstraffen. Hij kreeg begin 2024 zes jaar cel opgelegd voor betrokkenheid bij de smokkel van ruim 1350 kilo cocaïne via de haven van Antwerpen. Daarnaast kreeg hij een celstraf van anderhalf jaar voor het steken van zijn neef op een familiefeest.

In beide zaken loopt een hoger beroep. Inmiddels zijn de dossiers samengevoegd. Eind dit jaar worden ze behandeld.

Uitgeleverd

Promes verbleef in Rusland toen hij in Nederland werd veroordeeld. Hij speelde jarenlang bij Spartak Moskou en ging vervolgens naar Dubai. Ook daar was hij actief als profvoetballer, totdat hij een jaar geleden werd opgepakt en uitgeleverd aan Nederland.

Ook V. zit vast. Hij is in hoger beroep veroordeeld tot drie jaar en acht maanden cel.

België krijgt een nieuwe pensioenwet, ondanks de vele protesten door meerdere beroepsgroepen. Ook worden er andere begrotingsmaatregelen ingevoerd. Het Belgische parlement ging vannacht akkoord met de veranderingen.

De pensioenhervorming moet Belgen stimuleren om langer te blijven werken. Daarom wordt een pensioenbonus ingevoerd: wie na de wettelijke pensioenleeftijd nog werkt ontvangt meer geld.

Omgekeerd komt er een 'pensioenmalus' voor bepaalde mensen die met vervroegd pensioen gaan. Wanneer zij niet minstens 35 jaar lang 156 dagen per jaar hebben gewerkt, krijgen ze een lager bedrag. Ook mag het aantal gewerkte dagen gedurende de volledige loopbaan niet lager zijn dan 7020.

Daarnaast wordt de pensioenleeftijd verhoogd voor militairen en een deel van het personeel van de spoorwegmaatschappij NMBS. Ambtenaren worden ook geraakt: hun pensioen wordt voortaan niet langer berekend op basis van hun laatste tien werkjaren, wanneer het salaris doorgaans het hoogst is, maar op basis van de laatste 45 jaar. De regering wil hier de komende decennia langzaam naartoe werken.

Protesten

Vakbonden riepen meerdere keren op tot een staking. In januari waren veel scholen dicht en lag het openbaar vervoer grotendeels plat, omdat tienduizenden werknemers actievoerden. Ook het treinverkeer tussen Nederland en België was ontregeld door de protesten.

Een ander omstreden deel van de begrotingsmaatregelen is de 'centenindex'. Die houdt in dat alleen de eerste 4000 euro van het salaris meestijgt met de inflatie. Voor uitkeringen en pensioenen is dat plafond 2000 euro. Volgens VRT Nieuws zal ongeveer de helft van de werkende Belgen dit voelen in de portemonnee.

Verder gaan de accijnzen op gas en stookolie omhoog en de accijns op elektriciteit omlaag. Daarnaast wordt onder meer een vliegvakantie naar het buitenland duurder, want de heffingen op vliegen stijgen.

Als de regering de plannen op tijd publiceert, kan de centenindex al ingaan op 1 juni, dus komende maandag. De nieuwe accijnzen en heffingen worden in augustus ingevoerd.

Vandaag is het twintigste soloalbum van Paul McCartney, The Boys of Dungeon Lane, verschenen. Op het nu al lovend ontvangen album blikt de ex-Beatle terug op zijn jeugd in Liverpool en zijn eerste herinneringen aan George Harrison en John Lennon. Op een van de veertien nummers zingt hij samen met Ringo Starr.

De 83-jarige 'Macca' is niet de enige artiest van wereldformaat die op hoge leeftijd nog nieuwe muziek maakt. The Rolling Stones brengen op 11 juli een nieuw album uit, Foreign Tongues. Ook collega-Beatle Starr (85) kwam vorige maand met nieuwe muziek. Hoe houden deze oude knarren hun stem in topvorm?

Nostalgie

Muzikant en Beatleskenner Yorick van Norden was deze maand als enige Nederlander uitgenodigd voor de luistersessie van het nieuwe album van McCartney in Abbey Road Studio 2.

"Dat was heel bijzonder", zegt hij. "Het idee dat je in een studio bent met een Beatle, met alles wat hij daar heeft gemaakt." In Studio 2 namen The Beatles bijna al hun platen op.

Van Norden had een stoel vlak tegenover McCartney, die elk nummer inleidde: waar je als luisteraar op moest letten, en hoe het tot stand was gekomen.

"Op de plaat staan twee à drie nummers waar McCartney een beetje kwetsbaar en wiebelig klinkt", zegt hij, zoals Days We Left Behind. "Maar dat is helemaal niet zo erg. Het zijn nostalgische nummers waarin een man van 83 terugkijkt op zijn jeugd en zijn rijke leven. Het zou heel anders binnenkomen als iemand van 22 dat zong."

Als rockster op leeftijd moet je rekening houden met je oudere stem, zegt Van Norden. "Je stembanden bestaan uit spieren: hoe jonger je bent, hoe flexibeler die zijn. Ook bij de stem van McCartney, die zijn hele leven intensief en intuïtief heeft gezongen en lang heeft gerookt, eist de tijd uiteraard zijn tol."

Van McCartney is bekend dat hij vaste stemrituelen heeft, zoals het inademen van hete stoom met een handdoek over zijn hoofd. Ook staat hij bijna dagelijks in de sportschool. "Hij was heel lang gezegend met een stem waarbij alles vanzelf ging. Zo dronk hij vroeger nooit water op het podium, maar dat doet hij tegenwoordig wel."

Sneller hees

Ook in Nederland zijn sommige rocksterren nog niet uitgeteld. De 85-jarige Peter Koelewijn treedt nog altijd op. "Je komt er wel achter dat je sommige nummers een toontje lager moet zingen", zegt Koelewijn. Bijvoorbeeld bij Angeline, Je wordt ouder papa en Kom van dat dak af. "Je voelt dat je sneller dan voorheen hees wordt."

Als je ouder wordt, moet je jezelf niet voor de gek houden, vindt de zanger. "Je kunt niet meer hetzelfde als toen je 30 was, je moet je aanpassen. Zo kon ik vroeger doorhalen tot ver na middernacht, maar dat doe ik niet meer. Elke dag sporten doet hij ook niet. "Maar ik heb wel twee hondjes die vier keer per dag moeten worden uitgelaten."

Goed doseren met je stem is het credo, zegt hij. "En ik heb zo'n bruin vermoeden dat Mick Jagger dat ook doet." Aan stemoefeningen doet hij niet. "Het is wat het is. Als het niet meer gaat, dan gaat het gewoon niet meer. En anders ga ik twee tonen lager zingen."

De 81-jarige Frank Kraaijeveld deelt die mening. Hij is zanger en oprichter van de oudste rockband van Nederland, de Bintangs, en staat al 65 jaar op het podium. "Ik zie leden van de band ABBA wel eens oefeningen doen, maar daar heb ik geen kaas van gegeten."

Heel hoge noten zingt hij overigens altijd samen met andere bandleden. "Dan trek je je aan elkaar op en moet je extra knijpen. Je houdt je ook niet in: die kracht hoort nou eenmaal bij rockmuziek."

Onder McCartney-fans is het de laatste jaren een terugkerend thema: hoe klinkt hij op zijn nieuwe plaat? "Voor zijn leeftijd klinkt het nog heel goed", concludeert Van Norden. "Zijn stem klinkt beter dan op zijn vorige twee albums."

De plaat is goed geproduceerd door Andrew Watt, vindt Van Norden. Met subtiele toonhoogtecorrectie is McCartneys zang bewerkt. "Iets wat tegenwoordig een standaardpraktijk is in de popwereld, ook bij jonge artiesten."

Volgens Van Norden is McCartney altijd een meester geweest in popmuziek met rijke melodieën. Door nummers te schrijven binnen een kleiner stembereik past hij zich aan zijn huidige mogelijkheden aan, waardoor het album geloofwaardig en authentiek klinkt. "Hij probeert niet geforceerd relevant te blijven, maar omarmt juist zijn leeftijd en verleden."

De bevolking van Japan is in vijf jaar tijd met 2,5 procent afgenomen. Dat is de sterkste daling sinds 1920, toen het land begon met volkstellingen.

Japan had in 2025 123 miljoen inwoners. Dat zijn er 3,1 miljoen minder dan bij de vorige telling in 2020.

Sinds 2015 sterven er meer mensen in het land dan er geboren worden. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken is vooral de snelheid waarmee de bevolking krimpt zorgelijk.

Vergrijzing

Japan kampt al jarenlang met een enorme vergrijzing. Het land heeft de oudste bevolking ter wereld. Uit onderzoek uit 2023 blijkt dat een op de tien Japanners boven de 80 jaar is. Bijna een derde van de bevolking is 65-plus, berekende het National Institute of Population and Social Security Research.

Behalve met vergrijzing kampt Japan ook met een van de laagste geboortecijfers ter wereld. Ondanks verschillende pogingen van de regering daalt het aantal geboortes al jarenlang.

De overheid probeert het krijgen van kinderen te stimuleren door hogere kinderbijslag, subsidies voor ouderschapsverlof en datingapps. Zorgen over de hoge kosten van levensonderhoud zijn een belangrijke reden voor Japanners om geen kinderen te willen. Ook geven ze veelal de voorkeur aan hun carrière.

Migranten

Een bevolkingskrimp kan leiden tot grote economische problemen. Zo kunnen er personeelstekorten ontstaan en zullen de kosten van de sociale voorzieningen stijgen.

Naar schatting komt Japan in 2040 ruim 11 miljoen arbeidskrachten tekort. Daarom zette de Japanse regering onder meer in op immigratie. In 2015 telde Japan ongeveer 900.000 buitenlandse werknemers, tien jaar later waren dat er 2,57 miljoen. De huidige premier Takaichi hanteert juist een anti-immigratiebeleid.

De Verenigde Staten hebben twee Braziliaanse criminele bendes bestempeld als terroristische organisaties. De Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken heeft dat bekendgemaakt op X. Daarmee wil de VS meer bevoegdheden krijgen om te kunnen ingrijpen.

Het besluit komt volgens persbureau Reuters na oproepen van de Braziliaanse oppositie. De Braziliaanse senator Flavio Bolsonaro, zoon van oud-president Jair Bolsonaro, had deze week in de VS een ontmoeting met president Trump. Daarbij zou Bolsonaro aan Trump hebben gevraagd om de groepen als terroristisch te bestempelen.

De Braziliaanse senator bereidt zich voor op de presidentsverkiezingen in oktober. Hij wil het pad volgen van zijn vader.

Ook medewerkers van Bolsonaro zouden in gesprekken met Rubio een terrorismelabel voor de criminele bendes hebben geopperd. Daarmee willen zij volgens Reuters inspelen op zorgen van kiezers over criminaliteit en tegelijkertijd hun steun aan de regering-Trump benadrukken.

Groot drugsnetwerk

De twee criminele bendes zijn Primeiro Comando da Capital and Comando Vermelho. Beide organisaties zijn grote spelers in de drugshandel in Brazilië en zijn ook actief in andere landen. Rubio zegt dat hun invloed zich uitstrekt tot aan de VS.

Ook schrijft Rubio dat de regering-Trump alle middelen zal inzetten om de nationale veiligheid te beschermen en een einde te maken aan de financiering van drugscriminaliteit.

Niet de eerste keer

De Amerikaanse regering bestempelde al eerder criminele organisaties als terroristisch. Begin vorig jaar kregen meerdere Venezolaanse misdaadsyndicaten het label terroristisch en in november noemde de regering het Venezolaanse Cartel de los Soles ('Het Kartel van de Zonnen') een buitenlandse terroristische organisatie. Aan het hoofd van Cartel de los Soles staat volgens de Amerikanen de Venezolaanse leider Maduro. Daar werd geen bewijs voor geleverd.

Maduro werd in januari opgepakt en meegenomen naar de VS. Hij zit daar nu gevangen en staat terecht voor onder meer drugshandel.

De regering van de linkse Braziliaanse president Lula da Silva probeerde lang te voorkomen dat criminele organisaties in zijn land het stempel terroristisch kregen. De regering vreest dat dit de weg vrijmaakt voor Amerikaanse militaire acties of sancties tegen banken die onbewust zaken doen met bendeleden.

Lula's adviseur voor internationale zaken Amorim zei dat de VS het label niet mag gebruiken om de Braziliaanse soevereiniteit te schenden. "Internationale samenwerking is welkom, vooral op gebieden als witwassen en wapenhandel. Het gebruik ervan als smoes voor een interventie is onaanvaardbaar."

De Amerikaanse rapper Ye mag naar Nederland komen voor zijn geplande optredens begin volgende maand in Arnhem. Volgens minister Van den Brink van Asiel en Migratie is er geen gegronde reden om hem de toegang te weigeren, zoals bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk heeft gedaan.

Ye, eerder bekend als Kanye West, deed in het verleden antisemitische uitspraken en bracht onder meer T-shirts met hakenkruizen op de markt. Hij bood later excuses aan voor die uitlatingen en zei dat zijn gedrag werd veroorzaakt door een psychiatrische stoornis.

Van den Brink zegt dat hij de uitlatingen van Ye "natuurlijk ten zeerste" veroordeelt. "Maar op dit moment is er geen aanwijzing dat dat een reden kan zijn om hem te weren."

Openbare orde

Gisteren werd bekend dat de gemeente Arnhem een vergunning heeft verleend aan het Gelredome voor de concerten van de 48-jarige rapper, op 6 en 8 juni.

Burgemeester Marcouch zei de uitspraken van Ye persoonlijk verwerpelijk te vinden, maar als burgemeester moet hij kijken naar zaken als openbare orde, beveiliging en andere veiligheidskwesties. Volgens de Arnhemse burgemeester zijn die zaken rond het concert allemaal goed geregeld.

Ook Van den Brink ziet op het gebied van de openbare orde en nationale veiligheid geen aanleiding de artiest te weren. Bovendien wijst hij erop dat hij zich aan de Europese Schengen-afspraken moet houden. "Als er niet tussen nu en het moment van optreden een andere reden is of de situatie verandert, lijkt het erop dat het doorgaat", zegt hij.

Motie tegen komst in Tweede Kamer

Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer steunde eerder een motie van de ChristenUnie en de VVD om de komst van Ye naar Arnhem te verbieden.

Volgens Van den Brink heeft de Tweede Kamer gevraagd om te onderzoeken of de regels moeten worden aangepast. "Dat ga ik ook in beeld brengen. En daarna moeten we die afweging met het parlement maken", aldus de minister.

De Israëlische premier Netanyahu heeft het leger opdracht gegeven om 70 procent van de Gazastrook in te nemen. "We zetten Hamas onder druk", zei hij bij een bezoek aan de bezette Westelijke Jordaanoever.

Israël zou hiermee het zeer fragiele staakt-het-vuren schenden dat sinds oktober vorig jaar van kracht is. Toen werd onder meer een 'gele lijn' afgesproken: een denkbeeldige grens in het midden van de Gazastrook waarachter het Israëlische leger zich zou terugtrekken.

'Vrijwillige migratie'

Op basis van die gele lijn bezet Israël al meer dan de helft van de Gazastrook, maar de afgelopen maanden heeft het leger de grens steeds meer opgeschoven. "Inmiddels zitten we op zo'n 60 procent", zei Netanyahu. "Mijn opdracht is om verder te gaan. Stap voor stap. We zullen alles aanpakken wat overblijft."

Toen een van de aanwezigen in de zaal vroeg waarom niet 100 procent van Gaza wordt bezet, antwoordde Netanyahu: "We beginnen met 70 procent."

Eerder deze week zei minister Katz van Defensie nog dat het uiteindelijke doel van de Israëlische regering is dat grote aantallen Palestijnen Gaza verlaten door middel van "vrijwillige migratie". Mensenrechtenorganisaties zeggen dat dit neerkomt op etnische zuivering.

Verwoesting

Gazanen die in de buurt komen van de denkbeeldige grens worden regelmatig gedood. Ook worden in het door Israël bezette gebied systematisch huizen verwoest.

Het Israëlische leger voert de afgelopen maanden ook geregeld luchtaanvallen uit in de Gazastrook, naar eigen zeggen op kopstukken van Hamas. Naar verluidt zijn er sinds het begin van het bestand meer dan 900 mensen gedood in de Gazastrook.

De uitbreiding van de Israëlische militaire controle gaat ook in tegen het twintigpuntenplan dat in september vorig jaar werd opgesteld door de Amerikaanse president Trump, overigens zonder Palestijnse betrokkenheid. In dat plan staat dat niemand gedwongen zal worden om Gaza te verlaten en dat mensen die willen vertrekken ook weer kunnen terugkeren.

Bufferzone

Israël zegt het bezette gebied in Gaza te willen gebruiken als bufferzone om aanvallen zoals die van 7 oktober 2023 af te weren. Het land gebruikt dezelfde tactiek in Libanon, waar het zuiden van het land wordt bezet, en in Syrië. Daar zijn de Golanhoogten bezet. Internationaal worden deze bezettingen gezien als illegaal.

Mocht het Israëlische leger daadwerkelijk 70 procent van de Gazastrook bezetten, dan leven 2,2 miljoen Gazanen op een stuk land van 109 vierkante kilometer. Voor de oorlog was de Gazastrook al een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld.

Met je hiel over de testikels van een stierenmozaïek wrijven en drie keer ronddraaien, dat moet er gebeuren in de overdekte winkelstraat Galleria Vittorio Emanuele II in Milaan om eeuwig durend geluk en rijkdom af te dwingen. En dat is wat toeristen de afgelopen jaren massaal hebben gedaan. Zo vaak zelfs dat de stierenballen van het beroemde mozaïek toe zijn aan vervanging. Gisteren is de restauratie van start gegaan.

"Dagelijks voeren duizenden mensen het beroemde hieldraai-gebaar uit", aldus een gemeenteraadslid uit Milaan tegen de BBC. "De roze tegels waaruit de testikels bestaan, slijten daardoor weg."

De steigerende stier is onderdeel van een beige en blauw inlegwerk van duizenden kleine marmeren steentjes. Het mozaiëk werd rond 1867 in Milaan geplaatst als eerbetoon aan Turijn, de eerste hoofdstad van Italië. Het stadswapen van Turijn is een steigerende stier.

Ooit roze, nu weg

Vanaf de eerste dag draaien mensen hun pirouette op de stier in de drukke winkelgalerij. Eerst deden vooral de inwoners van Milaan dit, tegenwoordig met name toeristen.

Dat ze roze zijn was echter niet meer te zien. Volgens de stadsautoriteiten was er een kleine krater ontstaan, daar waar ooit de beroemde stierenballen zaten. Restaurateur Gianluca Galli is inmiddels begonnen met de herstelwerkzaamheden. Lokale media schrijven dat dit met de hand gebeurt, uiteraard onder belangstelling van vele toeristen. Galli verwacht zo'n drie dagen bezig te zijn.

Voor de restauratie is zo'n 5000 euro uitgetrokken. Het is overigens niet de eerste keer dat de stier onder handen wordt genomen. In 2017 werd hij ook al gerestaureerd.

Bij een autobedrijf in Numansdorp (Zuid-Holland) zijn bij een brand tientallen elektrische brommobielen verwoest. Voor zover bekend is niemand gewond geraakt.

De brand brak vannacht rond 03.00 uur uit op een industrieterrein. Even later stonden veel mini-auto's in lichterlaaie. Er ontstonden grote rookwolken.

Vanwege de rook kregen mensen in de omgeving het advies om ramen en deuren te sluiten en om de ventilatie uit te zetten.

Brand beperkt

Uit de regio werden meerdere brandweerwagens opgeroepen om de brand te bestrijden. Kort daarna was het vuur onder controle. De brand heeft zich verder niet verspreid, zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio tegen de regionale omroep Rijnmond. Het vuur bleef beperkt tot het voorterrein.

Van de brommobielen is volgens de regionale omroep weinig over. Over de oorzaak van de brand kan de brandweer nog niets zeggen. De politie doet nog onderzoek.

Een onbemande raket van Blue Origin is tijdens een test op het lanceerplatform geëxplodeerd. Het is een grote tegenslag voor miljardair Jeff Bezos, de eigenaar van Blue Origin.

Op beelden is te zien hoe de New Glenn-raket verandert in een enorme vuurbal. Blue Origin spreekt van een "anomalie", een onregelmatigheid. De test was bedoeld om de motoren te ontsteken, maar niet om de raket te lanceren.

"Het is nog te vroeg om de oorzaak vast te stellen, maar daar doen we al wel onderzoek naar", zei Bezos op X. "Het was een zware dag, maar we zullen alles repareren wat gerepareerd moet worden en weer gaan vliegen. Het is het waard."

Directeur Isaacman van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA zegt op X dat NASA een onderzoek naar het incident zal steunen. "Ruimtevaart is meedogenloos en het ontwikkelen van nieuwe lanceercapaciteiten voor zware raketten is buitengewoon moeilijk", schrijft hij.

Isaacman voegde eraan toe dat NASA informatie zal verstrekken over de eventuele gevolgen voor de eigen programma's. NASA werkt samen met Blue Origin aan een maanprogramma.

Vierde lancering

Het was de bedoeling om de New Glenn-raket volgende week te lanceren om 48 satellieten de ruimte in te brengen. Dat zou de vierde lancering zijn van de New Glenn.

De raket, die vernoemd is naar ruimtevaarder John Glenn (1921-2016), bereikte tijdens zijn eerste vlucht in januari 2025 met succes de ruimte. Tien maanden later lanceerde de raket tijdens zijn tweede vlucht twee Mars-orbiters voor NASA en in april was er een derde succesvolle lancering.

"Extreem jammer", reageerde Bezos' concurrent Musk op X, waar hij een video van de explosie plaatste. "Raketten zijn lastig." Musk maakte met SpaceX ook een aantal raketexplosies mee.

Blue Origin was van plan dit najaar een prototype maanlander te lanceren voor een testvlucht. Eerder deze week kende NASA Blue Origin daarvoor een contract van 188 miljoen dollar toe.

Goedemorgen! Vanaf vandaag worden de komende maanden (oud-)parlementariërs en andere sleutelfiguren verhoord over de corona-jaren. En de nieuwe premier van Hongarije, Magyar, bezoekt Brussel opnieuw.

Eerst het weer: vandaag zijn er naast zonnige perioden ook wolkenvelden en het wordt maximaal 27 tot lokaal 33 graden. Verder is vanochtend kans op een enkele regen- of onweersbui. Vanmiddag gebeurt dat op meer plaatsen in met name het oosten, met daar kans op zware windstoten en hagel.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

Een Russische drone met explosieve lading is neergekomen op een flat in de Roemeense stad Galati, vlak bij de grens met Oekraïne. Twee mensen raakten lichtgewond, melden de Roemeense autoriteiten. De grote drone veroorzaakte een explosie en er ontstond een brand in een appartement op de tiende verdieping.

Eind vorige maand kwamen in dezelfde plaats in het zuidoosten van Roemenië brokstukken neer van Russische drones. Die waren vermoedelijk door Oekraïne neergehaald. Het was toen voor het eerst dat neergehaalde drones in Roemenië schade veroorzaakten. Er vielen toen geen gewonden.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De Kids Top 20, een muziekprogramma voor kinderen, is terug en heeft een nieuwe presentatrice die via AI is gegenereerd. Op Instagram kondigt de nieuwe presentatrice Jess de terugkeer van het programma aan. In die video wordt niet vermeld dat de presentatrice niet echt bestaat.

Fijne vrijdag!

Een Russische drone met explosieve lading is neergekomen op een flat in de Roemeense stad Galati, vlak bij de grens met Oekraïne. Dat melden de Roemeense autoriteiten. Twee mensen raakten lichtgewond. Zij konden ter plekke worden behandeld.

De grote drone, die een spanwijdte van 3 meter zou hebben gehad, veroorzaakte een explosie en er ontstond een brand in een appartement op de tiende verdieping. De brand kon snel worden geblust.

De Roemeense minister van Buitenlandse Zaken spreekt op X van "een ernstige schending van het internationaal recht". Het land zegt de Europese lidstaten en NAVO-chef Rutte te hebben geïnformeerd. Ook heeft Roemenië gevraagd om hulp om de luchtafweer op te voeren. Het land heeft de Russische ambassadeur ontboden.

NAVO-chef Rutte heeft in een gesprek met de Roemeense president Dan solidariteit betuigd met het land. "Vannacht is opnieuw onderstreept dat de gevolgen van hun illegale agressie-oorlog niet ophouden bij de grens." De NAVO staat volgens Rutte klaar om "elke centimeter" van het grondgebied te verdedigen.

De Poolse minister van Buitenlandse Zaken Sikorski zei tegen persbureau Reuters dat Rusland een dreiging vormt, onafhankelijk van de omstandigheden rond het incident. "Ongeacht of het opzettelijk was of het gevolg van onkunde, Rusland blijft gevaarlijk en we moeten ons daartegen verdedigen."

Russische drones hebben gisteravond en vannacht ook drie schepen getroffen, schrijft de Oekraïense vice-president Koeleba op Telegram. De schepen waren volgens Koeleba onderweg in de Zwarte Zee.

Aan boord brak vervolgens brand uit. Het vuur werd geblust door de bemanningsleden.

Drones neergehaald

Eind vorige maand kwamen in Galati ook al brokstukken neer van Russische drones. Die waren vermoedelijk door Oekraïne neergehaald. Het was toen voor het eerst dat neergehaalde drones in Roemenië schade veroorzaakten. Er vielen toen geen gewonden.

Of deze drone ook door Oekraïne was neergehaald is niet bekend. Ook in het noordwesten van Roemenië, eveneens grensgebied, is een drone gevonden. Die had geen explosieve lading.

Het parlement van IJsland heeft ingestemd met een referendum over de vraag of het land wel of niet weer moet gaan onderhandelen met de Europese Unie om lid te worden. Het referendum wordt op 29 augustus gehouden.

Het parlement steunt daarmee het tweestappenplan van de regering. Er wordt een tweede referendum in het vooruitzicht gesteld als de onderhandelingen echt tot lidmaatschap kunnen leiden.

IJsland had zich al eerder kandidaat gesteld, maar staakte de jarenlange gesprekken daarover in 2013, toen een eurosceptische regering aan de macht kwam. Nu zorgen de stijgende kosten voor het dagelijks leven en de oorlog in Oekraïne voor hernieuwde interesse in de EU, meldt persbureau Reuters.

Als de inwoners in augustus kiezen voor een hervatting van de gesprekken, moeten in het tweede referendum de definitieve voorwaarden voor een EU-lidmaatschap worden goedgekeurd. Als er 'nee' wordt gestemd, worden de onderhandelingen niet meer hervat, zegt de regering.

Twijfel

Veel kiezers twijfelen nog over het EU-lidmaatschap en vinden het daarom wellicht prettig dat het in twee stappen gaat, zegt Olafur Thordur Hardarson, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van IJsland, tegen Reuters.

Minister van Buitenlandse Zaken Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir zei in maart tegen het persbureau dat ze hoopt dat IJsland al in 2028 tot de EU zou kunnen toetreden en dat ze verwacht dat visserij en landbouw de moeilijkste punten tijdens de onderhandelingen zouden zijn.

Ook zonder lid te zijn van de EU heeft IJsland nauwe banden met de unie. Zo maakt het deel uit van het Schengengebied, waardoor er geen grenscontroles zijn tussen IJsland en de EU-landen.

De Verenigde Naties plaatsen Israël op een zwarte lijst wegens het gebruik van seksueel geweld in de Palestijnse gebieden. Dat heeft de Israëlische ambassadeur Danny Danon bekendgemaakt op X. Hij heeft aangegeven de banden met VN-secretaris-generaal Guterres te verbreken.

Het jaarlijks rapport van de Verenigde Naties over seksueel geweld in conflicten is door de VN nog niet openbaar gemaakt, maar Israël deelde het al wel.

Volgens het rapport is het aantal gevallen van seksueel geweld in conflicten over de hele wereld in 2025 sterk gestegen ten opzichte van 2024, meldt persbureau AP. Ook Rusland is dit jaar voor het eerst op de zwarte lijst geplaatst, vanwege seksueel geweld tegen krijgsgevangenen en inwoners die tijdens de oorlog in Oekraïne zijn vastgehouden.

In een eerdere versie van de zwarte lijst wordt ook Hamas genoemd. Een onafhankelijke Israëlische onderzoekscommissie concludeerde al eerder dat Hamas bij de aanval op 7 oktober doelbewust seksueel geweld als wapen inzette. Een VN-gezant zei in maart 2024 dat verkrachtingen en seksuele intimidatie door Hamas-militanten op 7 oktober aannemelijk waren.

Naast Israël en Hamas staan ook terreurgroep IS en gewapende milities in landen waar oorlog woedt, zoals de Rapid Support Forces (RSF) in Sudan en Al-Qaida in de Islamitische Maghreb (AQIM) in Mali, op de zwarte lijst. Opname op de lijst is een vorm van diplomatieke druk; er zijn geen concrete sancties aan verbonden.

De aantijgingen aan het adres van Israël zijn niet nieuw. In april verscheen een rapport van Save the Children, waarin staat dat Palestijnse kinderen in militaire gevangenissen worden gemarteld, seksueel misbruikt en uitgehongerd. Ook eerdere rapporten van de VN maken melding van seksueel geweld tegen gevangenen.

Bloedlaster

Danon spreekt op X van een "politieke campagne" tegen zijn land. "We zullen blijven strijden voor de waarheid en de bloedlaster op elk mogelijk platform aan de kaak stellen. De waarheid zal zegevieren."

Volgens de ambassadeur heeft Israël "bewijsmateriaal, documenten en gedetailleerde antwoorden op elke beschuldiging" geleverd. "We hebben VN-vertegenwoordigers uitgenodigd om ter plaatse onderzoek te doen, maar ze hebben er uiteraard voor gekozen dit niet te doen."

In de praktijk laat Israël slechts mondjesmaat toezicht van de VN toe. Hulporganisaties zoals de UNRWA zijn verboden. Journalisten zijn niet welkom in bezette gebieden of in de buurt van opgepakte Palestijnen en andere tegenstanders van de regering.

Verslaggever Sander van Hoorn in Israël:

"Het meest tot de verbeelding spreekt de video van een bewakingscamera die filmde hoe een Palestijnse man uit Gaza met een stok anaal werd verkracht, een zaak die trouwens nooit voor de rechter is gekomen. Dat soort verhalen hoor je heel veel en het is op uitgebreide schaal gedocumenteerd.

Je moet daarbij niet alleen denken aan regelrechte verkrachting, maar ook aan vernedering, marteling, verbaal seksueel geweld. Daarom is Israël op de zwarte lijst geplaatst."

Een woordvoerder van de secretaris-generaal Guterres laat weten dat ze via sociale media kennis heeft genomen van de Israëlische reactie en dat hij openstaat voor gesprekken. Ze gaf geen informatie over de inhoud van het rapport.

In het vorige rapport had Guterres al aangekondigd dat de Israëlische strijdkrachten en veiligheidsdiensten mogelijk op de zwarte lijst zou worden gezet vanwege "ernstige zorgen over bepaalde vormen van seksueel geweld, die herhaaldelijk door de Verenigde Naties zijn gedocumenteerd".

Het rapport noemde specifiek schendingen van de rechten van Palestijnen in verschillende gevangenissen, een detentiecentrum en een militaire basis in 2024, waaronder "geweld tegen de genitaliën, langdurige gedwongen naaktheid en herhaalde fouilleringen".

Amper veroordelingen

De Israëlische mensenrechtenorganisatie Yesh Din zette in 2024 honderden meldingen op een rij van misdragingen door Israëlische militairen in Gaza. Het rapport concludeerde dat het leger pas onderzoek doet wanneer het bewijs en de internationale druk te groot worden om te negeren. Minder dan 1 procent van de meldingen leidt tot een veroordeling.

"In het zeldzame geval dat militairen worden veroordeeld, krijgen ze belachelijk lichte straffen vergeleken met de zwaarte van de overtreding", zei Yahav Erez van Yesh Din destijds.

Een schrijnend voorbeeld is de arrestatie van negen Israëlische militairen, die beschuldigd waren van verkrachting in de beruchte gevangenis Sde Teiman. Dat stond op beveiligingsbeelden. Militairen schermden het slachtoffer af met grote schilden, waardoor niet te zien is wat er gebeurt. Uit rapporten blijkt dat het slachtoffer in zijn anus is gestoken met een scherp object.

De aanhouding van de verdachten leidde tot grote protesten. Een ultrarechtse menigte bestormde de militaire basis, om steun te betuigen aan de gearresteerde militairen. In maart werden de laatste vijf verdachten vrijgesproken.

IDF-generaal Yifat Tomer-Yerushalmi, die beveiligingsbeelden van de aanval had laten vrijgeven, werd gearresteerd, onder huisarrest geplaatst en is inmiddels uit haar ambt gezet.

De gemeente Arnhem heeft een vergunning verleend aan het Gelredome voor twee concerten van de Amerikaanse rapper Ye, voorheen Kanye West. Dat schrijft burgemeester Ahmed Marcouch in een brief aan de gemeenteraad.

Volgens Marcouch hebben de aangekondigde concerten "begrijpelijkerwijs veel commotie en reacties opgeroepen". Hij noemt uitspraken van Ye "verwerpelijke uitingen", die "moreel en mogelijk juridisch volstrekt afkeurenswaardig" waren. Maar Marcouch zegt dat hij als burgemeester geen beslissing kan nemen "op basis van persoonlijke of maatschappelijke afkeuring alleen".

Als burgemeester hoort Marcouch te kijken naar zaken als openbare orde, beveiliging en andere veiligheidskwesties. Volgens de Arnhemse burgemeester zijn die zaken rond het concert allemaal goed geregeld.

Ye heeft in het verleden antisemitische uitlatingen gedaan. Hij prees vorig jaar nog het nationaalsocialisme en Adolf Hitler. Ook bracht hij T-shirts op de markt met een hakenkruis. Begin dit jaar bood hij daarvoor zijn excuses aan. Hij verklaart zijn gedrag uit een psychiatrische stoornis.

Meerderheid Kamer is tegen komst van Ye

Dat de vergunning is afgegeven, hoeft niet direct te betekenen dat de omstreden rapper daadwerkelijk naar Nederland komt, en optreedt op zaterdag 6 juni en maandag 8 juni. Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer steunde twee weken geleden een motie van de ChristenUnie en de VVD om de artiest niet toe te laten in Nederland.

Eerder weigerden andere landen de rapper de toegang. Zo ontzegde het Verenigd Koninkrijk hem toegang tot het land. Ook in Frankrijk, Polen en Zwitserland zijn zijn concerten afgelast.

De zoutwinning onder de Waddenzee kan doorgaan. Mijnbedrijf Frisia krijgt daar een vergunning voor, heeft het kabinet bepaald. De provincie Friesland, gemeenten en natuurorganisaties hadden geprobeerd die vergunning tegen te houden.

De zoutwinning is omstreden omdat de Waddenzee een beschermd natuurgebied is. Afgesproken is dat nieuwe mijnbouw daar na 2035 niet meer mag. In 2024 is de mijnbouwwet daarom gewijzigd, maar de aanvraag van Frisia dateert van kort daarvoor.

Het gaat om een gebied bij de Ballastplaat, een ondiep deel van de Waddenzee. Daar mocht Frisia al zout blijven winnen, die vergunning was al verlengd, maar het bedrijf wil de winning uitbreiden: meer zout winnen dan volgens de bestaande vergunning mag.

Natuurorganisaties zoals de Waddenvereniging zijn daar tegen. Ze vrezen bodemdaling op plekken waar het zout wordt gewonnen. "Het Waddengebied is uniek in de wereld", zegt Frank Petersen van de Waddenvereniging in het NOS Radio 1 Journaal. "Het is de enige plek waar zoveel zeebodem droogvalt bij laagwater. Als de bodem zakt door zoutwinning, valt er minder zeebodem droog."

Volgens Petersen maken miljoenen vogels gebruik van het natuurgebied. "Je ziet nu bijvoorbeeld de rosse grutto's en scholeksters. Die gaan met laagwater allemaal precies naar die Ballastplaat waar de zoutwinning plaatsvindt."

De natuurorganisaties vrezen dat de bodem met 1,60 meter kan gaan dalen. Frisia heeft een aantal maatregelen voorgesteld om de risico's te beperken. Zo is de tijdsplanning voor de zoutwinning langer gemaakt. De totale winningsduur loopt tot 2052

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat had voor de beoordeling van die aanvraag advies gevraagd aan onder meer het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Volgens die instantie kan Frisia de zoutwinning veilig uitbreiden, maar wel onder voorwaarden.

Zo moet Frisia tijdig kunnen ingrijpen als er te veel bodemdaling ontstaat volgens een zogenoemd 'remwegscenario'. Er moet ook rekening gehouden worden met zowel zeespiegelstijging als de natuurlijke aanvoer van zand en slib. Er mag niet meer bodemdaling plaatsvinden dan het gebied kan opvangen door die sedimentatie.

Ook moet er aandacht zijn voor de stabiliteit van de ondergrondse holtes die ontstaan door de zoutwinning. Frisia wil die stabiliteit op peil houden door de holtes al tijdens de productie te laten krimpen.

Een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat benadrukt dat het gaat om een voorlopige vergunning. Het kabinet stemt daar alleen mee in met de voorwaarde dat het 'hand aan de kraan'-principe geldt. Als er toch meer bodemdaling optreedt dan het gebied kan opvangen, moet de zoutwinning "direct stoppen".

Juridische stappen

De Waddenvereniging heeft weinig vertrouwen in die voorzorgsmaatregelen. "Iedereen weet dat de natuur achteruit kachelt, dat de zeespiegel steeds sneller gaat stijgen. En om dan nu iets goed te keuren onder de Waddenzee waarvan je zeker weet dat het de natuur gaat aantasten, wij vinden dat je daar niet voorzichtig genoeg me kan zijn."

De natuurorganisaties kunnen nog een zienswijze indienen. Het kabinet weegt die reacties mee bij de beslissing of de ontwerpvergunning definitief wordt. Als dat gebeurt, sluit de Waddenvereniging juridische stappen niet uit, zegt Petersen.

Frisia zegt blij te zijn met het ontwerpbesluit van het ministerie. "En met het vertrouwen dat de adviseurs van het ministerie hebben in een zorgvuldige zoutwinning onder de Waddenzee. Voor Frisia is dit erg belangrijk", aldus een woordvoerder van het bedrijf.