NOS Nieuws - Algemeen

Een invalkracht van een kinderdagverblijf in Amsterdam wordt verdacht van het misbruiken van twee kinderen. De man zou hen onzedelijk hebben betast, meldt het Openbaar Ministerie. Hij zou ook in het bezit zijn geweest van kinderporno en zelf deze beelden met kinderen hebben gemaakt.

Het gaat om een man van 66 jaar uit Almere. Hij is in november vorig jaar al opgepakt nadat twee dagen eerder een vader van een 2-jarig meisje aangifte had gedaan.

Het meisje zou door de invalkracht op schoot zijn genomen en daarna onzedelijk zijn betast. Dat gebeurde volgens het OM op de eerste dag dat de man op het kinderdagverblijf werkte.

In totaal dertien kinderen slachtoffer

De afgelopen drie maanden deed het OM verder onderzoek. Daaruit blijkt dat er in totaal dertien kinderen betrokken zijn in de zaak.

Naast het onzedelijk betasten van het meisje van 2, wordt de man ook verdacht van het betasten van een jongen van 13 jaar oud. Dat zou in januari 2024 zijn gebeurd, nog voordat de man op het kinderdagverblijf in Amsterdam ging werken als invalkracht.

Naaktbeelden

Daarnaast zou de man kinderporno van de kinderen hebben gemaakt, net als van zeker twee andere kinderen. Het gaat om een jongetje van drie jaar oud en een baby.

Naast deze vier zijn volgens het OM nog negen andere kinderen betrokken in de zaak. Van de meesten van hen maakte de man naaktfoto's waarop geen seksuele handelingen te zien zijn.

Het OM heeft de afgelopen maanden het beeldmateriaal van de man bekeken en de slachtoffers geïdentificeerd. De betrokken ouders van de dertien kinderen zijn daarna op de hoogte gebracht.

Justitie zegt geen aanwijzingen te hebben dat de man met iemand anders samenwerkte of dat hij zijn beelden zou hebben verspreid.

Er is voor meer dan vijf miljard euro gefraudeerd met geld uit het Europese coronaherstelfonds. Dat schat het Europees Openbaar Ministerie (EOM). Dat fonds, met als officiële naam de Recovery and Resilience Facility (RRF), helpt landen om te herstellen van de coronacrisis.

Onderzoeksplatform Follow The Money (FTM) meldt dat er bij het EOM ruim 500 fraudeonderzoeken lopen. Dat aantal "verdachte fraudegevallen" is een stuk hoger dan een jaar eerder. In 2025 ging het om bijna 300 nieuwe onderzoeken.

"Samen met al eerder gestarte onderzoeken, liepen er aan het einde van vorig jaar ruim 500 RRF-zaken bij het EOM", schrijft FTM. "Volgens het jaarverslag zijn er bijna 2000 verdachten in beeld en is de geschatte schade ruim 5 miljard euro. Dat is bijna het dubbele van een jaar eerder."

Een deel van de verklaring voor de stijging is dat het herstelfonds dit jaar eindigt, denkt het EOM. Voor aanvragen geldt een deadline voor het einde van het jaar.

Wat is het Europese coronaherstelfonds?

Europese landen konden allemaal een herstelplan indienen bij het fonds. Het werd in 2020 opgericht om de Europese Unie na de coronacrisis weer op gang te brengen. Lidstaten kunnen aanspraak maken op financiële steun in de vorm van leningen of subsidies.

Er werd destijds 750 miljard euro in gestopt, waarvan 390 miljard aan subsidies en 360 miljard aan leningen. Nederland diende een herstelplan in voor 4,7 miljard euro.

Uit het jaarverslag van het EOM, waar FTM over schrijft, blijkt dat vooral in Italië fraude wordt vermoed. Bijna twee derde van de onderzoeken gaat over Italië. Dat land is tot nu toe ook het land dat het meeste geld uit het fonds ontvangt.

Het EOM benadrukt dat dit niet per se verklaart waarom Italië bovenaan staat. "De Guardia di Finanza (de Italiaanse fiscale politie) doet geweldig werk in het ontdekken van financiële fraude in het algemeen en EU-fraude in het bijzonder."

Dat er geen meldingen zijn van fraude in een land betekent niet dat dit ook niet gebeurt, zegt het EOM. Verder kunnen EU-lidstaten wat het EOM betreft veel meer doen om fraude op te sporen. In Nederland deed het EOM tot eind vorig jaar geen onderzoeken.

Honderden miljoenen

In mei vorig jaar verscheen er een ongekend kritisch rapport van de Europese Rekenkamer over het gebruik van het EU-coronaherstelfonds. Een van de conclusies luidde toen dat er amper "informatie over werkelijk gemaakte kosten en resultaten" is van projecten die met honderden EU-miljarden zijn bekostigd.

De zorgen om fraude rond het fonds spelen al jaren. Zo riepen onderzoekers in 2021 al op tot uiterste waakzaamheid voor infiltraties van de maffia in ondernemingen. Bijna twee jaar geleden werden in Italië, Oostenrijk, Roemenië en Slowakije 22 mensen gearresteerd, op verdenking van het doorsluizen van honderden miljoenen euro's aan post-coronasteunfondsen.

Onderzoekers van het Rijksmuseum hebben ontdekt dat het schilderij Het visioen van Zacharias in de tempel (1633) toch door Rembrandt van Rijn is geschilderd. Bij het onderzoek zijn dezelfde technieken gebruikt als bij de restauratie van Rembrandts meesterwerk De Nachtwacht.

De eigenaar zag een handtekening van Rembrandt op het schilderij en zocht in 2023 contact met het Rijksmuseum in Amsterdam, waardoor het werk voor het eerst in 65 jaar kon worden onderzocht.

Het schilderij maakte in 1898 deel uit van een Rembrandttentoonstelling in het Stedelijk Museum, maar in 1960 werd geoordeeld dat het geen echte Rembrandt was. Een jaar later werd het verkocht aan een particuliere koper en daarna verdween het kunstwerk van de radar. Vervolgens werd het decennia niet door experts gezien.

Onderzoek

Er werd door het Rijksmuseum op verschillende manieren onderzoek gedaan. Zo gebruikte Rembrandt dezelfde verf in andere schilderijen uit de 17e eeuw. Daarnaast zijn de manier waarop de lagen verf zijn opgebouwd en de manier van schilderen vergelijkbaar met zijn vroege werk. Zijn handtekening is ook geverifieerd.

In het onderzoek werden dezelfde scanners gebruikt als bij de restauratie van De Nachtwacht. Deze macro-XRF scanners maken gebruik van röntgenstraling en analyseren de chemische elementen in de verf. Hiermee kan het schilderproces van Rembrandt in kaart worden gebracht.

Rembrandt was 27 jaar toen hij het schilderij maakte. "Het is geweldig dat mensen de jonge Rembrandt nu nog beter kunnen leren kennen", zegt Taco Dibbits, hoofddirecteur van het Rijksmuseum. "Dit is een heel ontroerend werk dat hij maakte nadat hij net van Leiden naar Amsterdam was verhuisd."

Bijbelverhaal

Het kunstwerk vertelt het Bijbelverhaal van hogepriester Zacharias. Op het schilderij is te zien hoe de priester bezoek krijgt van een engel, die Zacharias het nieuws brengt dat hij ondanks zijn hoge leeftijd toch een zoon zal krijgen. Het werk is vergelijkbaar met eerdere werken van Rembrandt, zoals Het loflied van Simeon (1631).

Dibbits is blij met de vondst. "Het is een prachtig voorbeeld van de unieke manier waarop Rembrandt verhalen vertelt", zegt de directeur. Het gebeurt wel vaker dat mensen denken in bezit te zijn van een Rembrandt, maar dat klopt zelden.

Het schilderij is door de eigenaar langdurig uitgeleend aan het Rijksmuseum. Het is vanaf woensdag voor publiek te zien.

De Nederlandse rapper Yukkie B is op 56-jarige leeftijd overleden. Een week geleden zette zijn ex-partner een crowdfundingscampagne op om geld in te zamelen voor zijn naderende uitvaart; de rapper bleek aan nierkanker te lijden.

Yuksel Ozince, zoals de rapper echt heet, is een van de pioniers van de Nederlandstalige rap. Al in de jaren tachtig was hij actief in de Amsterdamse rapscene.

In 1997 brak hij door met de Nederlandstalige single Wat Nou!, die de Tipparade haalde. Een jaar later won hij als allereerste artiest de TMF Award voor 'Beste Rap Nationaal' met zijn single.

In 1999 leverde Yukkie B een bijdrage op het nummer Zoete Inval van rapper Extince. Dat stond uiteindelijk wekenlang in de Top 40. Daarmee behoorde hij tot de eerste generatie rappers die commercieel succesvol waren met Nederlandstalige hiphop.

Yukkie B begon zijn carrière in de jaren 80 toen hiphop in opkomst was in Nederland. Hij kreeg steeds meer naamsbekendheid binnen de rapscene en bleef aan de weg timmeren.

In 2020 bracht Yukkie B een remix van Wat Nou! uit waarin hij kritiek uitte op het coronabeleid van de regering.

Verschillende collega-rappers reageren op de dood van Ozince. Zo schrijft Typhoon: Rust in vrede King. Rapper Pete Philly schrijft op Instagram: "Das te jong."

De visdeurbel in Utrecht is weer geactiveerd. Voor het zesde jaar op rij kunnen mensen vanachter hun telefoon of computer de vissen die vastzitten bij de Weerdsluis in het centrum een handje helpen door op de bel te drukken. Daardoor krijgt de sluiswachter een seintje zodat hij de vissen kan doorlaten.

De camera die het water inkijkt bij de sluis ging om 09.00 uur vanochtend live tijdens een officiële opening met de wethouder en leerlingen van de Utrechtse basisschool De Koekoek. Zij mochten een speciaal kunstwerk onthullen dat nu op de plek staat waar de camera in het water hangt. Het was al gelijk zo druk op de stream dat op de bel drukken even niet mogelijk was.

Ook Barry de Baars is weer van stal gehaald, een zeven meter lange opblaasbare vis. Barry staat op de Neude om aandacht te vragen voor schoon water.

De visbel, bedacht door ecoloog Mark van Heukelum, werd in 2021 in het leven geroepen om vissen naar de Kromme Rijn te kunnen laten. In het voorjaar gaan de vissen trekken om zich voort te planten, maar omdat er nog weinig boten op het water zijn moeten ze in het begin van het jaar nog lang voor dichte sluisdeuren wachten om hun weg te kunnen vervolgen.

Daarom biedt de visdeurbel voor hen uitkomst: op de site kunnen mensen live onder water meekijken via een webcam. Zien ze vissen in beeld, kunnen ze op een knop drukken zodat de sluiswachter in actie komt.

Van Heukelum denkt dat er al gelijk veel 'aangebeld' kan worden. "Vissen laten zich leiden door de temperatuur. Het is een zachte winter geweest dus de kans is groot dat de vissen nu al actief zijn en stroomopwaarts willen."

Ode door Amerikaanse tv-show

Het Utrechtse initiatief wordt met het jaar populairder, inmiddels ook internationaal. Vorig jaar keken wereldwijd 2,3 miljoen mensen mee en werd het platform 30 miljoen keer bezocht. De site was zelfs een ochtend overbelast. Er konden geen nieuwe kijkers meer bij.

De Amerikaanse tv-show Last Week Tonight bracht zelfs een ode aan de visdeurbel door r&b-zanger Mario een nummer te laten zingen over het initiatief.

Bedenker Van Heukelum vindt al die aandacht heel mooi. Hij maakt zich niet zo veel zorgen dat het initiatief door zijn populariteit bezwijkt. "We krijgen ontzettend veel meldingen, maar dat geeft niet. We hebben het zo ingericht dat we snel door de foto's heen kunnen scrollen en heel snel kunnen zien of er veel vissen liggen te wachten of dat het steeds dezelfde is."

Zijn advies aan al die kijkers wereldwijd luidt dan ook: "Lekker blijven drukken. Geen probleem, we kunnen er prima mee omgaan."

In Bergen op Zoom woedt een grote brand in een flatgebouw. Dat meldt de Veiligheidsregio. Een persoon is gewond naar het ziekenhuis vervoerd.

De brand is ontstaan in een appartement op de vierde verdieping. Hoeveel mensen er in de woning aanwezig waren, is niet bekend. Volgens de Veiligheidsregio is de brand overgeslagen naar omliggende appartementen.

De woningen rondom de brandhaard zijn ontruimd. Het is niet bekend om hoeveel bewoners het gaat. Zij worden buiten opgevangen door de hulpdiensten.

Niet onder controle

De eerste melding van de brand aan de Lievenshovelaan kwam rond 9.30 uur binnen bij de brandweer. Onder de hulpdiensten die uitrukten was ook een traumahelikopter, schrijft Omroep Brabant.

De Veiligheidsregio waarschuwt mensen die last hebben van de rook om ramen en deuren te sluiten en de ventilatie uit te zetten.

Oekraïne heeft gisteravond en vannacht grootschalige droneaanvallen uitgevoerd in de Russische regio Krasnodar. Volgens het Russische ministerie van Defensie werden 66 Oekraïense drones boven de regio neergehaald en 67 boven de Zwarte Zee.

In de stad Novorossiejsk werd de noodtoestand uitgeroepen. Het Russische onafhankelijke Telegramkanaal ASTRA meldde op basis van open-bronnenanalyse dat een van de doelen de Sjescharis-olieterminal was, een belangrijk Russisch exportpunt voor olie via de Zwarte Zee.

De brand zou zijn ontstaan door een onbemande drone. De omvang van de schade is niet bekend. In november raakte de Sjescharis-terminal ook al beschadigd door een Oekraïense aanval. De zeehaven verzorgt ongeveer 2 procent van het wereldwijde aanbod aan olie, aldus Reuters.

'Vijf gewonden'

Burgemeester Kravchenko schrijft op Telegram dat door de droneaanval vijf mensen gewond zijn geraakt en meer dan tien gebouwen beschadigd werden. Hij meldt niets over schade aan de olieterminal. Hij sprak van een "massale aanval".

Door de aanval werden tientallen binnenlandse en internationale vluchten geannuleerd in Zuid-Rusland, schrijft The Moscow Times.

Ook werd de voetbalwedstrijd tussen Sochi (eveneens regio Krasnodar) en Spartak Moskou gisteren verplaatst naar vandaag. Dat gebeurde volgens de Russische voetbalbond omdat de "stad de hele dag bedreigd werd door raketten".

Sinds 2023 valt Oekraïne olieraffinaderijen in Rusland aan. Nieuwsuur maakte eerder deze video over de olie-oorlog in Rusland:

Een groep strafrechtadvocaten gaat weer gedetineerden bezoeken in de zwaarst bewaakte afdelingen van gevangenissen, zoals de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught. Tientallen advocaten legden in november vorig jaar het werk op die afdelingen neer uit protest tegen verplicht cameratoezicht bij gesprekken tussen gedetineerden en strafrechtadvocaten.

Volgens de advocaten en de Nederlandse Orde van Advocaten was de "vertrouwelijkheid van het overleg tussen advocaat en cliënt niet gewaarborgd". Liplezen was mogelijk en documenten konden gelezen worden door de opstelling van de camera.

De strafrechtadvocaten hebben nu besloten hun staking te beëindigen na maatregelen van de Dienst Justitiële Inrichtingen. Zo is de camerakwaliteit verlaagd waardoor liplezen niet langer mogelijk zou zijn. Ook is er volgens de advocaten meer duidelijkheid over hoe er wordt omgegaan met de gemaakte opnamen.

Toch zijn lang niet alle zorgen bij de strafrechtadvocaten weggenomen. Het cameratoezicht heeft volgens de advocaten een afschrikwekkend effect en ze vragen zich bijvoorbeeld af wat de noodzaak is van microfoons in de spreekkamers.

Ridouan Taghi

Het cameratoezicht in de zwaarst bewaakte afdelingen van gevangenissen werd ingevoerd vanwege de zaak rond Ridouan Taghi, die al jaren in de EBI in Vught zit. De afgelopen jaren werden drie advocaten van hem aangehouden op verdenking van het doorspelen van berichten.

Een van de drie advocaten, Youssef T., de neef en voormalige advocaat van Taghi, werd in 2021 gearresteerd en kreeg een celstraf van vijf jaar en zes maanden. In 2023 werd Inez Weski aangehouden. De zaak tegen haar loopt nog.

Vorig jaar april werd advocaat Vito Shukrula opgepakt. Hij kwam in juni weer vrij, maar de verdenkingen tegen hem bleven staan. Sinds vorige maand mag hij onder voorwaarden weer aan het werk als advocaat. Sinds de aanhouding van Shukrula zit Taghi zonder advocaat.

De Venezolaanse oppositieleider Maria Machado is van plan "ergens in de komende weken" terug te keren naar haar land. Ze zegt daar na een maandenlang verblijf in de VS te willen gaan werken aan de overgang naar democratie.

Machado (58) verliet haar land in december om in Oslo de Nobelprijs op te halen. Die was haar toegekend vanwege haar strijd voor een democratisch Venezuela. Ze werd in 2024 uitgesloten van de presidentsverkiezingen door de inmiddels door de VS gearresteerde president Maduro.

"Net als honderdduizenden andere Venezolaanse bannelingen wereldwijd wil ik dolgraag weer naar huis", zegt Machado in een videoboodschap op sociale media. "We willen terugkeren om elkaar te omhelzen en samen te werken aan een ordentelijke, duurzame en onomkeerbare overgang naar een democratie."

Ondergedoken

Een specifiek tijdpad voor haar terugkeer noemt Machado niet. Ze leefde eerder maandenlang ondergedoken vanwege haar rol als Venezolaans oppositieleider. Voor haar reis naar Noorwegen moest ze met gevaar voor eigen leven het land uit worden gesmokkeld via Curaçao.

Interim-president Rodriguez liet eerder weten dat Machado "zich zal moeten verantwoorden" als ze terugkeert in haar land.

Machado zegt dat Rodriguez en Maduro van hetzelfde laken een pak zijn en er daarom in haar land nieuwe verkiezingen moeten plaatsvinden. "Dit zijn nog steeds de mensen die hebben gemarteld, vervolgd, ons hebben gevangengezet, laten verdwijnen, vermoord, hebben gestolen en gelogen."

Het is onduidelijk in hoeverre Machado steun van de VS krijgt voor haar verkiezingsplannen. Hoewel Machado haar Nobelmedaille schonk aan Trump, maakte die nadat hij Maduro had verwijderd weinig aanstalten om de rest van het regime te verwijderen. Hij haalde juist de banden met Rodriguez aan om de olie van het land te kunnen exporteren.

Door de oorlog in Iran laait ook het conflict tussen Israël en Hezbollah weer op. Die bondgenoot van Iran vuurde afgelopen nacht raketten af op Israël,

Hezbollah voerde vannacht een raketaanval uit op het noorden van Israël, als vergeldingsactie voor het doden van de Iraanse ayatollah Khamenei. Een raket werd door Israël onderschept, de andere kwamen neer in open gebied, zegt Israël.

Bij Israëlische tegenaanvallen op Libanon die volgden werden zeker 31 mensen gedood. Ook raakten 149 mensen gewond, melden de Libanese autoriteiten. Bij een van die Israëlische aanvallen zou het hoofd van de politieke tak van Hezbollah Mohammed Raad, zijn gedood.

Vluchten

Israël heeft in het zuiden van Libanon en in de zuidelijke voorsteden van de hoofdstad Beiroet aanvallen uitgevoerd. Het Israëlische leger had inwoners van bijna vijftig plaatsen in het oosten en zuiden van het land opgeroepen om te evacueren.

In Beiroet vluchten inwoners de stad uit:

De Libanese premier Nawaf Salam heeft de Libanese aanval op sociale media veroordeeld. Hij noemt Hezbollah niet bij naam, maar schrijft dat "ongeacht wie erachter zit, de raketaanval vanuit Zuid-Libanon onverantwoordelijk is" en de veiligheid van Libanon daarmee in gevaar wordt gebracht.

Hezbollah is zowel een politieke partij als een militante beweging van sjiitische moslims. De groep is opgericht tijdens de Israëlische bezetting van Libanon, met de hulp van Iran, waar het sjiisme de staatsgodsdienst is.

Correspondent Midden-Oosten Daisy Mohr:

"Een grote stroom vluchtelingen is op gang gekomen vanuit Zuid-Libanon richting het noorden, waar Libanezen denken veiliger te zijn. Er zijn enorme files en mensen zijn in paniek. Het is een soort déjà vu van wat we in 2024 ook al hebben gezien: toen werden Libanezen in het zuiden van het land ook opgeroepen om te evacueren bij aanvallen tussen Israël en Hezbollah.

Hezbollah is een van de belangrijkste bondgenoten van het Iraanse regime en het was de vraag of ze zouden reageren na de dood van de Iraanse ayatollah Khamenei. Dat is nu dus gebeurd en het viel te verwachten dat Israël hard zou terugslaan.

Dit kan heel Libanon meesleuren in deze oorlog met een vernietigende impact op het hele land. De Libanese regering heeft de afgelopen tijd enorm zijn best gedaan om een aanval van Hezbollah te voorkomen en om zoveel mogelijk buiten dit conflict te blijven.

Israël heeft eerder al aangegeven dat het ook de civiele infrastructuur in Libanon zal gaan aanvallen als Hezbollah zich in de oorlog met Iran zou mengen. Daarom is hier naast angst en paniek ook veel woede en teleurstelling dat Hezbollah dit initiatief vannacht heeft genomen, met alle gevolgen voor het hele land."

De omstreden Britse docent Harry Pettit gaat niet aan de slag bij de Vrije Universiteit Brussel. De Belgische instelling meldt in een statement af te zien van zijn aanstelling. Eerder vertrok Pettit bij de Radboud Universiteit in Nijmegen wegens controversiële uitspraken.

De sociaal geograaf kwam vorig jaar onder vuur te liggen wegens uitspraken over Israël en Hamas. Om die reden vertrok hij in november nog bij de Radboud Universiteit, waar hij als docent werkte.

Pettit schreef destijds ook dat hij een nieuwe baan had. Dat leek vier dagen geleden in Brussel te zijn, toen de vice-rector van de VUB Petits zijn komst aankondigde via LinkedIn.

Op social media schreef Pettit in de afgelopen dagen onder meer dat Israël (stelselmatig tussen aanhalingstekens geschreven) en de Verenigde Staten "de ultieme reïncarnatie van het kwaad" waren. Volgens hem moeten ze "verslagen worden".

Ook zei hij dat de bij de aanvallen gedode ayatollah Khamenei opstond tegen "de pedofiele kliek" van de VS en Israël. De geestelijk leider zou volgens hem voor volgende generaties de inspiratiebron blijven voor "het verzet tegen demonische krachten van het zionisme".

Haat of geweld

Volgens de VUB heeft Pettit online uitspraken gedaan die aanzetten tot haat of geweld. Die uitlatingen overschrijden volgens de universiteit "niet alleen wettelijke grenzen, maar ook normen en waarden die binnen de universitaire gemeenschap van de VUB gelden".

De VUB schrijft verder dat Pettit in strijd met gemaakte afspraken heeft gehandeld en daarom niet verder gaat met de "geplande aanstelling". De Brusselse universiteit zegt verder te staan voor de vrijheid van meningsuiting, "ook wanneer het om controversiële standpunten" gaat.

Vertrek bij Radboud

Pettit vertrok eind vorig jaar bij de Radboud Universiteit, na een volgens de instelling "intensief traject van maanden". De universiteit stelde dat Pettit uitingen deed die niet in lijn waren met de gedragscode van de universiteit.

Hij noemde de terreuraanslagen van 7 oktober 2023 van Hamas op Israël onder meer een "wettige daad van verzet". Een petitie waarin hem werd gevraagd afstand te nemen van uitspraken werd meer dan 10.000 keer ondertekend.

Pettits uitspraken over de oorlog in Gaza leidde daarnaast tot Kamervragen. Toenmalig minister Bruins noemde zijn uitspraken "abject", maar dat het niet aan hem was om vast te stellen was of de uitspraken strafbaar waren.

In 2024 sprak Nieuwsuur met Pettit:

Hoe ziet Frankrijk zijn rol als enige kernmacht binnen de Europese Unie? President Macron zet dat vanmiddag uiteen in een langverwachte toespraak over de dissuasion nucléaire: nucleaire afschrikking. Vanaf het Bretonse schiereiland L'île Longue, de thuisbasis van Franse kernonderzeeërs, gaat Macron naar verwachting onderstrepen wat het belang is van de naar schatting 290 kernkoppen die in het land zijn gestationeerd. Voor Frankrijk én voor de rest van Europa.

"Dit is een belangrijk moment", zegt vice-admiraal b.d. Jean-Louis Lozier, adviseur bij het Franse instituut voor internationale betrekkingen IFRI. "Dat gold eerder voor toespraken van voorgangers van Macron, maar vandaag al helemaal, gezien wat er nu in de wereld gebeurt: een imperialistisch Rusland dat oprukt naar het westen, en de Verenigde Staten die duidelijk afstand nemen van Europa."

Alternatief voor Amerika

De nucleaire bescherming van Europa tegen kerngrootmacht Rusland is van oudsher een taak van de Amerikanen. Maar de geloofwaardigheid van de Verenigde Staten heeft in Europa een flinke knauw gekregen: door steeds minder mensen wordt het land gezien als bondgenoot, onder meer vanwege president Trumps dreigende taal richting Denemarken en toenadering tot de Russische president Poetin.

De Duitse bondskanselier Merz voert al gesprekken met Macron over het Franse nucleaire arsenaal, zei hij enkele weken geleden. Eerder sprak hij ook over de optie van Duitse gevechtsvliegtuigen met Franse kernbommen. Vergelijkbare discussies spelen ook in Polen, Zweden en andere landen in het noorden en oosten van de EU. In Nederland schreef de nieuwe regering in het coalitieakkoord dat ons land 'constructief' staat tegenover het versterken van Europese nucleaire afschrikking.

In Europa bezit naast Frankrijk ook het Verenigd Koninkrijk kernwapens. De twee landen ondertekenden vorig jaar zomer een pact om hun nucleaire samenwerking op te voeren, door de eventuele inzet van hun kernwapenarsenaal met elkaar te coördineren. "Net als de Britten kan Frankrijk kernwapens alleen inzetten als er sprake is van zeer extreme omstandigheden", benadrukt Lozier. "Met andere woorden: wij beschouwen onze nucleaire afschrikking als strikt defensief. Het is geen dwang- of politiek drukmiddel."

Concrete plannen nog onduidelijk

Eerder werkte Lozier als bevelvoerder van meerdere nucleaire onderzeeërs en was hij directeur van de nucleaire divisie van de Franse regering. Hij verwacht dat Macron in zijn toespraak nadrukkelijk zal benoemen dat de Franse nucleaire afschrikking bijdraagt aan de verdediging van heel Europa. "Nu is de vraag in hoeverre de president die Europese dimensie concreet gaat invullen: blijft het bij verklaringen, of worden er concrete plannen aangekondigd?"

Het Élysée, het presidentieel kantoor, laat daar niets over los. Een mogelijk scenario is dat Europese bondgenoten worden uitgenodigd om deel te nemen aan de Franse 'Poker'-oefeningen, waarbij een nucleaire aanval wordt gesimuleerd.

Een ander potentieel gebaar is dat Franse Rafale-gevechtsvliegtuigen, waarvan een deel kernwapens kan dragen, in strategische landen worden gestationeerd. Daarnaast is het mogelijk dat kernraketten op land weer terugkomen. Die waren na de Koude Oorlog afgeschaft.

Een uitbreiding van het aantal kernkoppen is niet uitgesloten, maar is onwaarschijnlijk, stelt Emmanuelle Maitre, onderzoeker bij de Franse Stichting voor Strategisch Onderzoek. "Wat bijzonder is aan de Franse aanpak, is dat de president zelf oordeelt wat 'strikt toereikend' is. Dat wil zeggen: dat wat hij absoluut nodig acht om er zeker van te zijn dat daarmee een land als bijvoorbeeld Rusland onaanvaardbare schade kan worden toegebracht."

Politieke erfenis

Dat Macron binnenkort begint aan zijn laatste jaar als president, speelt op de achtergrond ook een rol. Meer militaire slagkracht binnen Europa is voor hem altijd een belangrijk thema geweest, waarvoor hij in de afgelopen jaren vanuit het buitenland steeds meer erkenning heeft gekregen.

Maar dat hij voor zijn vertrek de Franse nucleaire paraplu binnen Europa wil uitbreiden, stuit zijn politieke tegenstanders tegen de borst. Zo maakt het rechts-radicale Rassemblement National - dat bovenaan de peilingen staat - er een punt van dat de Franse nucleaire macht niet moet worden gedeeld.

Daarvan zal volgens Maitre sowieso geen sprake zijn. "De Franse president blijft altijd degene die beslist over de inzet van kernwapens", zegt ze. "Frankrijk behoudt zelf de capaciteit om onderzeeërs, kernkoppen en wapens te produceren. Het zal belangrijk zijn om dat te benadrukken, want we weten dat dit politiek heel gevoelig ligt."

De politie heeft opnieuw een hologram gemaakt van een verdachte van een ernstig zedenmisdrijf. Het 3D-model wordt vandaag verspreid, in de hoop een verkrachtingszaak uit 2009 alsnog op te lossen.

Het is de tweede keer dat de politie een hologram maakt van een verdachte in een cold case. In december kondigde de politie al aan het 3D-beeld te zullen publiceren, tenzij de dader zich zou melden. Dat is niet gebeurd.

De zaak gaat over de verkrachting van een 15-jarig meisje in een bos bij Bilthoven. In september 2009 fietste zij 's middags uit school, toen een man haar aanviel op het fietspad tussen Bilthoven en Bosch en Duin en haar misbruikte. De man was destijds rond de 30 of 40 jaar oud en rook naar alcohol.

3D-model

Met hulp van het slachtoffer heeft de politie een compositietekening en een 3D-model van hem gemaakt. Die laat zien hoe de verdachte er destijds uit zag.

"Op een tekening zie je alleen het gezicht, terwijl een hologram de hele mens laat zien", vertelt John Riemen van het Centrum voor Biometrie van de politie. "De bouw, maar ook de kleding. We hopen dat dat meer aanslaat."

Dit is het hologram:

De politie heeft in deze cold case voor een 3D-model gekozen omdat er gedetailleerde beschrijvingen zijn van de dader. De politie heeft ook zijn DNA-materiaal, maar tot dusver is er geen overeenkomst met de landelijke DNA-databank, waardoor zijn identiteit nog altijd onbekend is.

Als het hologram wél namen van mogelijke verdachten oplevert, kan de politie het DNA van de genoemde mannen vergelijken met het DNA-spoor uit 2009. Volgens de politie is dan snel duidelijk of het om de dader gaat.

Eerste hologram

Deze methode bleek succesvol in 2021, de eerste keer dat de politie een hologram maakte. Ook toen ging het om een ernstige zedenzaak. Een onbekende man misbruikte twee tienermeisjes in kelderboxen in Vlaardingen en Schiedam, een derde slachtoffer wist te ontkomen.

Na het zien van het 3D-model herkende iemand zijn collega. Een DNA-vergelijking bevestigde dat het daadwerkelijk om de dader ging. De man is inmiddels in hoger beroep veroordeeld tot zeven jaar gevangenisstraf.

Overigens kreeg de politie toen in totaal ruim 300 tips, die allemaal zijn gecheckt. Dat iemand op het 3D-model lijkt betekent volgens de politie dus niet automatisch dat iemand ook de dader is.

Sekswerker

In 2024 maakte de politie een hologram van een slachtoffer, in plaats van een verdachte. De 3D-afbeelding van een vermoorde sekswerker werd geprojecteerd op de Amsterdamse Wallen. Het leverde tips op, maar geen doorbraak.

De gouden tip in de Bilthovense verkrachtingszaak bleef ook uit na de recente media-aandacht in december. De politie kreeg toen wel een aantal namen en meerdere mannen stonden DNA af, maar er was geen match.

Vandaag laat de politie het hologram online en op tv zien, maar ook aan voorbijgangers bij een winkelcentrum in Bilthoven. Voor de gouden tip is er een beloning van 10.000 euro.

Brief slachtoffer

Het slachtoffer in de zaak schreef vorig jaar een brief aan de dader, die is gepubliceerd op de site van de politie. Daarin riep ze de dader op om zich bekend te maken.

"Voor mij is het zo belangrijk dat er, ook nu na al die jaren, antwoorden komen. Dat mij recht wordt gedaan. Recht aan mij als persoon, maar ook aan ons, als vrouwen in Nederland. Je blijft van ons af."

Goedemorgen! De Israëlische en Amerikaanse luchtmacht voeren voor de derde dag op rij luchtaanvallen uit op Iran. In Frankrijk houdt president Macron een toespraak over welke rol Franse kernwapens moeten spelen bij de verdediging van de Europese Unie.

Eerst het weer: vandaag is het zonnig en droog lenteweer. Wel trekken soms enkele velden met sluierwolken over het land. Het wordt 15 tot 17 graden bij een matige zuidenwind. Vanavond en vannacht is het helder bij 2 tot 5 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Hezbollah, een bondgenoot van Iran, heeft met een aanval op Israël gereageerd op de dood van de Iraanse leider Ali Khamenei. De militie zegt raketten te hebben afgevuurd vanuit Libanon op Israel, als wraak voor de aanvallen op Iran. Eén raket werd onderschept, andere raketten kwamen volgens Israel neer in open gebieden.

Het Israelische leger zegt intussen aanvallen uit te voeren op Hezbollah-doelen in heel Libanon. Inwoners in tientallen plaatsen in het oosten en zuiden zijn opgeroepen om te evacueren. In het zuiden van de hoofdstad Beiroet worden explosies gemeld. De Libanese premier noemt het onverantwoord dat er raketten zijn afgevuurd vanuit zijn land.

Ander nieuws uit de nacht En dan nog even dit:

Op de Dam in Amsterdam kwamen feestende Iraniërs gisteren samen om de aanvallen van Israël en de VS op Iran te vieren. De bijeengekomen Iraniërs zijn blij met de dood van ayatollah Khamenei en andere prominenten van het regime.

Fijne dag!

Thomas R. uit Leek, die in 2022 Mieke Oort vermoordde, heeft zichzelf om het leven gebracht in de gevangenis. De Leeuwarder Courant en Dagblad van het Noorden melden dat op basis van een bericht van R.'s zus op sociale media.

R. werd in 2022 veroordeeld tot 15 jaar gevangenis en tbs met dwangverpleging. De moord op Oort werd bekend als de Tindermoord: R. had het slachtoffer via de date-app leren kennen.

De man uit Leek had de Amerikaanse studente met een mes om het leven gebracht.

'Je strijd is gestreden'

"In zijn wanhoop koos hij, op een moment van diepe eenzaamheid, voor deze weg", citeren de twee kranten uit een bericht van de zus van R. op Facebook. "Je strijd is gestreden, jouw leven was zwaar."

De NOS heeft vergeefs geprobeerd de advocaat van R. te bereiken om het nieuws bevestigd te krijgen.

De nabestaanden van Oort zijn ontzet door het nieuws. "De ondraaglijke pijn van het verlies van Mieke was er al, maar dit bericht brengt opnieuw een golf van emoties met zich mee", zegt de advocaat van de ouders tegen de kranten.

Brandbom tegen woning

Dader en slachtoffer leerden elkaar kennen in 2021. Na een aantal weken kreeg Oort een relatie met een andere man. Daarna begon R. haar te stalken.

Op zondag 6 maart 2022 zag R. Oort dansen met haar nieuwe vriend tijdens een huisfeest in haar studentenwoning in Leeuwarden. Hij gooide een brandbom tegen de woning en stormde naar binnen. Hij stak de 21-jarige vrouw herhaaldelijk met het mes. Ook haar 26-jarige vriend werd gestoken, maar overleefde de aanval.

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Erover praten helpt. Dat kan 24/7 gratis en anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

1200 mensen werden bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen uitgenodigd te stemmen in het gebouw van speeltuinvereniging Millinx in de multiculturele Rotterdamse Tarwewijk. 107 van hen maakten ook gebruik van dat recht; een opkomst van nog geen 9 procent. Slechts 18 stemmen waren hier genoeg om van BIJ1 de grootste partij te maken.

Een uitschieter naar beneden, maar het stond niet op zich. Nooit was de gemiddelde opkomst bij de raadsverkiezingen in Nederland lager dan van 2022: 51 procent. En Rotterdam spande de kroon - nog geen vier op de tien mensen namen hier de moeite om naar de stembus te gaan. Ter vergelijking: bij de Kamerverkiezingen van afgelopen november was dat in Rotterdam bijna twee derde en landelijk 78 procent.

Niet voor niets voeren lokale politici her en der in Nederland deze keer niet alleen campagne voor hun eigen partij. Ze zetten zich ook in om de opkomst een beetje op te krikken. Alles om deze "vernedering niet nog een keer te hebben", zoals lijsttrekker Ronald Buijt van Leefbaar Rotterdam het uitdrukt.

'Gewone mensen' in Bergeijk

Zo maakt GroenLinks-PvdA in het Brabantse Bergeijk dezer weken filmpjes voor sociale media, geïnspireerd op voorbeelden van Labour in het Verenigd Koninkrijk. Video's waarin geen politici voorkomen, maar uitsluitend 'gewone mensen'. De eerste zijn af en staan op Instagram.

"We willen juist de samenleving in zijn kracht zetten, niet zozeer de politiek", zegt lijsttrekker Tim Sonnenberg. "Die komen al genoeg in beeld, als zij tenminste hun werk goed doen. We willen juist de jongeren aanspreken om te gaan stemmen. De filmpjes zijn daarom bewust luchtig gemaakt. Ook om te zorgen voor wat verbinding in de lokale samenleving, in deze tijden van polarisatie."

Van huisvuil tot veiligheid

Burgemeesters doen mee aan deze pogingen tot opkomstbevordering. In Den Haag (opkomst in 2022: 43 procent) plakte Jan van Zanen deze week een verkiezingsposter op als start van de campagne, met daarop in grote letters de aanmoediging 'Kom op! voor Den Haag'.

In Rotterdam heeft Van Zanens collega Carola Schouten haar agenda grotendeels leeg geveegd om in wijken te praten met potentiële kiezers over het belang van gemeenteraadsverkiezingen. Want dat belang is groot, daar is zij volledig van overtuigd, zei zij in het Radio 1 Journaal. "Gemeentepolitiek gaat over wat er gebeurt met je huisvuil, met je veiligheid, met de tarieven van de lokale belastingen."

Extra lage opkomst jongeren

Maar als dat zo is, waarom komt dan maar de helft van het electoraat stemmen? Daar is in verschillende plaatsen onderzoek naar gedaan, en ook landelijk. Daar kwam niet uit naar voren dat er in 2022 nou echt iets heel bijzonders aan de hand was. Ja, Rusland was net Oekraïne binnengevallen en dat nam iets van de aandacht voor de raadsverkiezingen weg. Bovendien zaten we nog in coronatijd.

Maar de belangrijkste oorzaken zijn meer structureel, en spelen ook dit jaar ongetwijfeld weer. De betrokkenheid bij de lokale politiek is laag; mensen vinden het mede daarom moeilijk om een keuze te maken. Dat speelt het meest bij jongeren, Nederlanders met een praktische opleiding en mensen met een migratieachtergrond. Bij gemeenteraadsverkiezingen speelt dit nog nadrukkelijker, omdat hier ook mensen met een buitenlands paspoort mogen stemmen.

Raadsleden niet dichter bij burgers

Socioloog Marianne van Bochove, die een rapport (getiteld 'Mooipraters - maar ze luisteren niet') maakte over de opkomst in Den Haag, juicht de pogingen tot opkomstbevordering toe, maar waarschuwt voor te hoge verwachtingen. Pratend met inwoners kwam zij er achter dat gemeentelijke politici in dat soort steden niet echt dichter bij de bevolking staan dan landelijke. Dat is ook niet zo raar als je bedenkt dat raadsleden er een gewone baan naast hebben: ook zij hebben simpelweg niet de tijd om overal hun gezicht te laten zien.

Dat neemt niet weg, vertelde ze in NOS-podcast 'De Dag', dat er best manieren zijn om iets aan de lage opkomst te doen. Zo gaat de bij jongeren populaire Haagse Juul via Tiktok dingen uitleggen over de plaatselijke politiek. "Dit soort 'sleutelfiguren', die hebben nog wel invloed", ziet Van Bochove.

Voor de tweede dag op rij wordt Iran gebombardeerd door Israël en de Verenigde Staten. Ter vergelding voert Iran raketaanvallen uit op Israëlische en Amerikaanse doelen in de regio. In dit artikel lees je wat er bekend is over slachtoffers en schade in de tien landen die betrokken zijn geraakt bij de oorlog.

Iran

Iran is het zwaarst getroffen. Zeker 24 van de 31 Iraanse provincies zijn onder vuur genomen, zei een woordvoerder van hulporganisatie Rode Halve Maan vanmorgen tegen Iraanse staatsmedia. Er werd op dat moment gesproken over ruim 200 doden en 700 gewonden. Deze aantallen zijn niet onafhankelijk geverifieerd, en inmiddels vrijwel zeker achterhaald.

Volgens mensenrechtenorganisatie HRANA zijn op de eerste dag van de oorlog minstens 133 burgers gedood. Het Iraanse regime spreekt van een bloedbad door een inslag op een school in de zuidelijke stad Minab, maar het is nog onduidelijk wat daar precies is gebeurd.

Diverse Iraanse leiders, onder wie ayatollah Khamenei, en hoge militairen zijn geliquideerd. Trump stelt dat er inmiddels 48 zijn omgebracht, maar dat aantal valt niet te controleren.

Legerbases, lanceerinstallaties en marine-doelwitten zijn gebombardeerd. Er is nog geen overzicht van de schade, maar op deze kaart zie je waar luchtaanvallen in Iran zijn vastgesteld aan de hand van openbare bronnen:

Israël

Vandaag en gisteren zijn op verschillende plekken in Israël Iraanse raketten terechtgekomen, onder meer op woonwijken. Daarbij zijn zeker tien doden en ruim 120 gewonden gemeld. Veruit de meeste projectielen werden neergehaald door luchtafweer.

In stad Beit Shemesh werden vandaag een synagoge en een schuilkelder getroffen. De Israëlische ambulancedienst Magen David Adom spreekt van negen doden en twintig geworden. Het dodental loopt naar verwacht nog verder op: hulpverleners zoeken nog naar overlevenden onder het puin.

Hier zie je de ravage door de raketaanval op Beit Shemesh:

In Tel Aviv sloeg gisteravond een Iraanse raket in naast een appartementencomplex. Een vrouw werd daarbij gedood en ruim tien mensen raakten gewond, schrijft krant The Times of Israël.

Er is nog geen schade bekend aan militaire installaties in Israël. Voor zover bekend zijn er ook geen Israëlische militairen gesneuveld bij de luchtaanvallen op Iran of de tegenaanvallen van Iran.

Verenigde Staten

Zeker drie Amerikaanse militairen zijn gedood in twee dagen oorlog met Iran. De legertop heeft ook bekendgemaakt dat er zeker vijf militairen zwaargewond zijn geraakt. Nog een aantal manschappen is lichtgewond of heeft een hersenschudding opgelopen, maar het leger zegt niet om hoeveel personen het gaat.

Diverse Amerikaanse legerbases in de regio zijn door Iran bestookt met raketten of aangevallen met drones. Op deze kaart zie je waar de NOS zulke aanvallen heeft vastgesteld. Ook deze kaart is niet volledig en is vooral bedoeld ter indicatie:

Verenigde Arabische Emiraten

Dit is een van de bondgenoten van de VS in de regio die zijn getroffen door Iraanse vergeldingsaanvallen. Daarbij zijn volgens het ministerie van Defensie van de VAE drie mensen gedood. De slachtoffers waren Pakistaanse, Nepalese en Bengaalse burgers. Tientallen mensen raakten lichtgewond.

In totaal zijn er volgens het ministerie 165 ballistische raketten, twee kruisraketten en 541 Iraanse drones onderschept.

Irak en andere landen

Het Iraakse leger meldde gisteren dat er twee doden waren gevallen in het noorden van het land. Een pro-Iraans militielid zou zijn gebombardeerd door Israëlische of Amerikaanse troepen. Doelwitten van het Amerikaanse leger in het noordoosten van Irak werden getroffen door Iraanse raketten.

Ook in Koeweit klonk het luchtalarm vanwege Iraanse luchtaanvallen. Het ministerie van Volksgezondheid spreekt van één dode en enkele tientallen gewonden. Het land, dat meerdere Amerikaanse legerbases huisvest, zegt 97 raketten en 283 drones te hebben onderschept. Op meerdere plekken kwamen brokstukken neer.

Ook in Bahrein, Qatar, Saudi-Arabië en Jordanië kwam de luchtafweer in actie. In deze landen werden geen doden, maar wel gewonden gemeld door Iraanse raket- of drone-aanvallen, of vallende brokstukken.

In de wereld van programmeurs gaat het de laatste weken veel over computerprogramma's die zélf code schrijven. Die programma's werken op basis van kunstmatige intelligentie (AI).

Computercode is de taal waarmee mensen een computer aan het werk zetten. Deze instructies worden door mensen opgeschreven. Dat doen ze door deze code, in een speciale programmeertaal, op het toetsenbord uit te werken. Dat code schrijven is een lang proces van typen, proberen, foutjes herstellen en meer.

Maar sinds enige tijd zijn er dus computerprogramma's die zelf code schrijven. Programmeurs zijn vooral de laatste weken onder de indruk van Claude (van het bedrijf Anthropic) en Codex (van OpenAI). Zij geven het programma in gewonemensentaal een opdracht, bijvoorbeeld om iets toe te voegen of aan te passen. Een druk op Enter, en het AI-programma gaat draaien.

"Een revolutie", noemt Dagmar Lens het. Zij is directeur van NLdigital, de branchevereniging van de digitale sector. "Het betekent een ontzettende versnelling in het creëren van nieuwe code. Dat betekent dat het beroep van programmeur verandert."

AI als supertoetsenbord

Wat dit soort AI-programma's in de praktijk betekenen, weten ze bij Moneybird. Dit bedrijf maakt boekhoudsoftware voor kleine ondernemers. Sinds deze maand hebben alle veertig programmeurs toegang tot het AI-programma Claude, vertelt directeur Edwin Vlieg.

"We zien het als een nieuw junior teamlid dat heel snel code kan lezen en schrijven. Het is eigenlijk een supertoetsenbord. Een programmeur heeft daarmee heel snel code op zijn scherm staan."

Programmeurs besteden normaal veel tijd aan het typen op een toetsenbord, zegt Vlieg. "Claude neemt dat nu over." Maar dat betekent volgens hem niet dat er geen programmeurs meer nodig zijn.

"Het werk van programmeur is zoveel meer dan code schrijven. Als je iets bouwt, moet je ook nadenken wat je precies wil. Je moet begrijpen welke code er al staat, en hoe jouw code daarin past. AI maakt het schrijven sneller, maar ook daarna ben je nog niet klaar."

Dat merkt ook Jeroen Smienk, een van de programmeurs bij Moneybird. "In de praktijk moet ik vaak controleren of de code is zoals ik bedoelde", zegt hij. "En of er dingen zijn die beter kunnen. Als programmeur heb je een voorkeur voor hoe je code eruit moet zien. Dus soms moet je drie keer achter elkaar zeggen wat je precies wil zien."

Toch bespaart het Smienk uren tijd. Want terwijl het AI-programma draait, kan hij iets anders doen: kijken naar een nieuw ontwerp bijvoorbeeld, of het werk van een collega controleren.

Onrealistische belofte

De oprichter en topman van Anthropic, het bedrijf achter Claude, zei een aantal weken geleden dat het AI-programma "het werk van programmeurs binnen zes tot twaalf maanden kan uitvoeren, van begin tot eind".

Mensen achter AI-bedrijven doen vaak hele grote beloftes of indrukwekkende voorspellingen, maar die zijn vaak niet realistisch. Ze doen dat omdat ze daarmee aandacht kunnen trekken van de media, investeerders en nieuwe klanten.

Maar AI is geen magische oplossing die het werk helemaal overneemt, hoort branchevereniging NLdigital van leden. En programmeurs moeten de code die het AI-programma schrijft wel snappen, zodat die veilig is, zegt directeur Lens.

Programmeurs blijven nodig

"Claude maakt ook veel fouten", zegt Moneybird-directeur Vlieg. Daarom benadrukt hij ook: "Je moet de code blijven controleren. Een programmeur moet weten hoe code werkt en hoe je die moet lezen. Honderdduizenden ondernemers leunen op ons product. Het is niet verantwoord om dat volledig door een AI-programma te laten maken."

Vlieg denkt ook niet dat werken met Claude ervoor zorgt dat bij zijn bedrijf straks minder programmeurs werken. "Sterker nog: we zijn mensen aan het aannemen. Programmeurs zijn probleemoplossers. Zij denken echt goed na over een probleem: wat moet er gebeuren, wat is daarvoor nodig? Dat is iets wat AI niet kan. Alleen een supertoetsenbord is niet genoeg."

Hoe zorgen we ervoor dat we in een tijd van polarisatie in verbinding blijven met elkaar? Met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht wordt weer goed duidelijk dat mensen op allerlei thema's lijnrecht tegenover elkaar staan. Deep canvassing moet daar een antwoord op bieden. Waar Deep Canvassing Nederland in 2023 begon als een initiatief van drie mensen, is het inmiddels uitgegroeid tot een beweging met 150 tot 200 vrijwilligers.

Bij deep canvassing gaan mensen langs de deuren om politieke gesprekken persoonlijk te maken. Het gesprek opent op een specifiek thema met stellingen. De bedoeling is dat vervolgens over en weer persoonlijke verhalen worden uitgewisseld. Niet per se om overeenstemming te bereiken, maar om de persoon achter een mening te blijven zien, zodat mensen niet van elkaar vervreemden.

Dit weekend was de Landelijke Canvasdag XL en waren er op tientallen plekken trainingen voor vrijwilligers. Die kunnen daarna de straat op. "De vrijwilligers leren de methode aan de hand van drie stappen", legt Eefje Hendriks van Deep Canvassing Nederland uit. "De kern is luisteren naar de ander: dat is zo'n 70 procent van alles."

Oorsprong

In 2008 lag er in Californië een wetsvoorstel op tafel om het homohuwelijk te verbieden. De lhbti-gemeenschap voerde een traditionele campagne met folders, slogans en debatten. Dat hielp niet: een kleine meerderheid stemde vóór het verbod. Vervolgens gingen lhbti-activisten de straat op om in gesprek te gaan met tegenstanders. Ze ontdekten dat sommige mensen van mening konden veranderen, vooral als ze het gevoel hadden dat ze werden gehoord en persoonlijke verhalen konden uitwisselen. Dit was het begin van deep canvassing.

Hoe de vrijwilligers op het idee komen om zich aan te sluiten bij Deep Canvassing Nederland, weet Hendriks niet. "Ik denk wel dat we in de basis veel progressieve en linkse mensen aantrekken. We zien ook bij hen dat vooroordelen over rechtse kiezers afnemen, doordat ze met mensen buiten hun bubbel in contact komen. Dat werkt verzachtend."

Effectiviteit

Of het ook echt dé oplossing is tegen polarisatie, is lastig te zeggen. Mariken van der Velden is hoogleraar politiek en media aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en houdt zich bezig met technieken om polarisatie tegen te gaan, zoals deep canvassing. "Zo'n 80 procent van al het onderzoek hierover, komt uit de Verenigde Staten. Daar zien we steeds dat het werkt. Maar dat betekent niet automatisch dat dat in Nederland ook het geval is."

Zo is het in de Verenigde Staten veel normaler dat politieke organisaties langs de deur gaan, terwijl dat hier minder gangbaar is. "En in de VS komt polarisatie anders tot uiting", zegt Van der Velden. "Daar gaan bepaalde kiezers zelfs naar specifieke supermarkten. Hier is dat niet het geval, dat bijvoorbeeld alleen linkse of rechtse kiezers naar de Jumbo of Albert Heijn gaan."

Filmpje kijken

En ook al weten we dat deep canvassing effectief is in de VS, dat zegt nog niet alles, zegt de hoogleraar. "Misschien is een filmpje kijken net zo effectief als een praatje maken. Dat kan te maken hebben met transportatie: dat je je met een filmpje net zo goed kan inleven in een persoon als bij een persoonlijk gesprek." Volgens Van der Velden is vergelijkend onderzoek nodig om dat uit te zoeken.

Ook Hendriks juicht meer onderzoek toe. "Wij houden data bij over gesprekken en die willen we analyseren. Voordat je iets gaat onderzoeken, moet je het wel al doen. En uit onze persoonlijke ervaring kunnen we in ieder geval stellen dat deep canvassing nut heeft."

De strijd om de toekomst van Iran is in een beslissende fase beland. Israël en de VS willen doorpakken tot de Islamitische Republiek omvalt, terwijl het Iraanse regime bezweert te zullen doorvechten en te overwinnen als vergelding voor de dood van opperste leider Khamenei.

Niemand weet hoe de oorlog die Israël en de VS hebben ontketend op langere termijn zal uitpakken, maar kortetermijndoelen van de verschillende partijen zijn al zichtbaar.

Laten we beginnen met Israël en de Amerikanen. De eerste aanval van gisteren was gericht tegen de politieke en militaire top van Iran, met als hoofddoel het uitschakelen van ayatollah Khamenei. Die aanval, in combinatie met president Trumps oproep aan het Iraanse volk om het regime omver te werpen, was de eerste stap naar regime change.

Broze bondgenootschappen

Er is meer nodig om het regime ten val te brengen. Vandaar dat de eerste Israëlische aanvallen ook gericht waren op het verzwakken van de Revolutionaire Garde, die al decennia de hoofdrol speelt in het beschermen van het regime door protesten meedogenloos de kop in te drukken.

De Garde ernstig verzwakken heeft dus prioriteit. Als dat lukt, wordt het een stuk makkelijker voor anderen om de macht te grijpen.

In deze video zie je meer over de Revolutionaire Garde en hun rol:

Amerika moet ook zijn bondgenoten in de regio aan boord houden. Iran ziet landen als Bahrein, Koeweit, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten als medeplichtig omdat daar Amerikaanse militaire bases en troepen zijn.

Naarmate die landen meer drone- en raketaanvallen incasseren, zullen ze volgens sommige waarnemers de druk opvoeren op Amerika om snel een eind te maken aan de gevechten - ook als het regime nog niet gevallen is. Daarom zullen we komende tijd veelvuldig aanvallen zien op het Iraanse arsenaal van grond-grondraketten en luchtdoelraketten, zei het Israëlische leger vandaag.

Voor zijn dood had Khamenei de hardliner Ali Larijani aangewezen als tijdelijke overgangsleider. Intussen zijn meer figuren genoemd die samen de Islamitische Republiek moeten leiden tot een nieuwe ayatollah is benoemd. Hun belangrijkste doel zal zijn het overeind houden van het regime. Om die klus te klaren moeten ze op veel fronten opereren.

Zo moeten ze voorkomen dat de Iraniërs op grote schaal in opstand komen. Gezien de beelden van feestende Iraniërs na de dood van Khamenei lijkt zo'n opstand een reële mogelijkheid, al zaaide het regime begin dit jaar veel angst door het bloedig neerslaan van de protesten.

De Revolutionaire Garde, het leger en de politie lijken nog volop trouw aan het regime en dus bereid een nieuwe protestgolf de kop in te drukken. Er zijn nog geen gevallen bekend van ordetroepen die ingaan op het aanbod van Trump om zich over te geven in ruil voor immuniteit. De interimleiders moeten dat zo houden.

Tegelijkertijd moeten ze ervoor zorgen dat de Amerikanen en Israeliërs de aanvallen stoppen of op zijn minst afzwakken. Dat kunnen ze op verschillende manieren proberen te bereiken.

Een daarvan is het blijven bestoken van Amerikaanse militaire bases en oorlogsschepen zodat er meer doden vallen aan Amerikaanse zijde. Trump zal moeite hebben om een oplopend dodental in eigen land te verdedigen, al helemaal met belangrijke Congresverkiezingen op komst.

Op het diplomatieke front kunnen de Iraanse leiders proberen zo veel mogelijk weerstand tegen hun vijanden te organiseren via internationale media en de VN. Niet dat Netanyahu en Trump daar heel gevoelig voor zijn, maar de publieke opinie in Amerika is dat misschien wel.

Recente peilingen laten zien dat steeds minder Amerikaanse kiezers de kant van Israël kiezen in het conflict met de Palestijnen. Door die verschuiving is het de vraag of de kiezer het überhaupt verstandig vindt dat de VS met Israël ten strijde trekt. Behoorlijk wat landen stellen zich of neutraal op, of laten zich negatief uit over de Amerikaanse-Israëlische aanval. China en Rusland hebben er in ieder geval scherp op gereageerd.

Olie als drukmiddel

Een ander drukmiddel dat de Iraanse leiding al heeft ingezet is het sluiten van de Straat van Hormuz, een strategische doorvoerroute voor de olie-export uit het Midden-Oosten. Volgens verschillende bronnen valt Iran olietankers in die zeestraat ook aan.

Dat leidt nu al tot een verstoring van de oliemarkt met hogere olieprijzen als gevolg. Op zichzelf is dat misschien niet genoeg om Trump ertoe over te halen de bombardementen te staken, maar het zal de druk wel verhogen.

Onvrede

De kracht van de Iraanse oppositie is de grote onbekende. Een groot deel van de hervormingsgezinde oppositie die het jarenlang opnam tegen de hardliners in Iran is lang geleden naar de marge gedreven.

De demonstratiegolven in de afgelopen decennia laten zien dat er veel onvrede heerst. Wat opponenten van het regime willen verschilt van groepering tot groepering. In hoeverre ze bereid zijn om de wapenstokken en kogels van het regime te trotseren, blijft voorlopig gissen.