NOS Nieuws - Algemeen

Op meerdere plekken in Iran zijn explosies geweest. Dat gebeurde in de havenstad Bandar Abbas, in de stad Ahvas en in een gebied niet ver van de hoofdstad Teheran, melden Iraanse media. Onduidelijk is of er een verband is.

Volgens het Iraanse persbureau Tasnim, dat nauwe banden onderhoudt met de overheid, was de ontploffing in Bandar Abbas in een acht verdiepingen tellend appartementencomplex. Daarbij zouden twee verdiepingen zijn verwoest. Ook raakten meerdere voertuigen en een winkel beschadigd.

Over de oorzaak is nog niets bekendgemaakt. Ook over mogelijke slachtoffers is weinig duidelijk, al zijn er berichten over een dode en meerdere gewonden.

Op sociale media gaan geruchten dat het gaat om een aanslag op een topman van de marineafdeling van de Revolutionaire Garde, maar volgens Tasnim kloppen die niet.

Bandar Abbas ligt aan de Straat van Hormuz in het zuiden van Iran en is een van de belangrijkste marinehavens van het land. Vorig jaar vond ook een explosie plaats in een haven bij de stad. Daarbij kwamen volgens de Iraanse autoriteiten achttien mensen om het leven en raakten zo'n 750 mensen gewond. De explosie was mogelijk veroorzaakt door chemische stoffen in containers.

Bij het incident in de stad Ahvas ging het volgens Iraanse staatsmedia om een gasexplosie in een appartement. Daarbij zouden vier doden zijn gevallen.

Spanningen

Het nieuws komt op een moment dat de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran zijn toegenomen. Trump kondigde onlangs aan dat er extra militaire schepen naar het Midden-Oosten worden gestuurd. Hij sprak van een "armada" die op weg was naar Iran. Volgens diverse bronnen overweegt Trump verschillende opties, waaronder gerichte aanvallen op Iraanse veiligheidsdiensten.

President Trump dreigde met een aanval op Iran vanwege het dodelijke geweld bij de recente massale protesten. Daarbij vielen de afgelopen weken duizenden doden.

Het vliegdekschip USS Abraham Lincoln en de daarbij behorende torpedobootjagers met geleide raketten bevinden zich nu in de Arabische Zee.

In delen van Oekraïne en buurland Moldavië is de stroom uitgevallen. De oorzaak zou een storing in hoogspanningsleidingen zijn. De Oekraïense autoriteiten leggen geen direct verband met oorlogsschade. Desalniettemin is het elektriciteitsnetwerk wel verzwakt door de maandenlange luchtaanvallen op de energie-infrastructuur.

De problemen lijken op dit moment het grootst in hoofdstad Kyiv. Daar zijn alle metro's uitgevallen. Honderdduizenden Oekraïners maken normaal gesproken dagelijks gebruik van de metro. De stations kunnen wel nog worden gebruikt als schuilplaats bij eventuele luchtaanvallen, daarvoor wordt noodstroom gebruikt.

Moldavië

De stroomvoorziening van Moldavië hangt aan het elektriciteitsnetwerk van Oekraïne. Daardoor zijn in beide landen op hetzelfde moment problemen ontstaan.

In de Moldavische hoofdstad Chisinau zijn de verkeerslichten buiten bedrijf en hebben de meeste woonwijken ook geen stroom.

De verwachting is dat de stroomvoorziening in zowel Oekraïne als Moldavië de komende uren wordt hersteld.

Democraten in het Amerikaanse Congres zijn niet tevreden na het vrijgeven van ruim 3 miljoen documenten over Jeffrey Epstein. "Het ministerie van Justitie houdt nog steeds dossiers achter", zegt Afgevaardigde Ro Khanna. De Democraten eisen uitleg, omdat volgens hen nog altijd geen volledige opening van zaken is gegeven en Trump de hand boven het hoofd wordt gehouden.

Todd Blanche, de Amerikaanse onderminister van Justitie, verklaarde dat de publicatie van de stukken het slot vormt van de verplichtingen die door het Congres aan de overheid waren opgelegd.

"Het ministerie van Justitie zegt meer dan 6 miljoen potentieel relevante pagina's te hebben geïdentificeerd, maar geeft er na beoordeling slechts zo'n 3,5 miljoen vrij. Dat roept vragen op over waarom de rest wordt achtergehouden", aldus Khanna, die verantwoordelijk is voor het wetsvoorstel dat openbaarmaking verplicht stelde.

Gisteren werden ruim drie miljoen documenten, 2000 video's en 180.000 foto's openbaar gemaakt. Onder de documenten zijn veel foto's die de veroordeelde zedendelinquent Epstein zelf maakte. Ook bevatten de documenten pornografisch materiaal.

In de nieuwe stukken komt Trump honderden keren naar voren, maar vooral in mediaberichten. Er is geen bewijs dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan strafbare feiten.

'Wie wordt er beschermd?'

Niet alleen over de hoeveelheid documenten is ophef ontstaan. Onder slachtoffers heerst verontwaardiging over de manier waarop ze zijn gepubliceerd.

Danielle Bensky vertelde bij CNN dat het vertrouwen in het ministerie van Justitie onder slachtoffers een dieptepunt heeft bereikt, omdat namen en persoonlijke gegevens in veel gevallen onvoldoende zijn afgeschermd. "Ik had niet verwacht mijn naam in de nieuwe documenten terug te zien, maar besloot toch even te zoeken. Tot mijn verrassing verscheen er vervolgens een grote hoeveelheid informatie."

Volgens haar was altijd beloofd dat de stukken zorgvuldig zouden worden geredigeerd om slachtoffers te beschermen. In plaats daarvan vormen de documenten volgens Bensky "een schat aan informatie over slachtoffers".

"Als informatie wordt achtergehouden om mensen te beschermen, maar slachtoffers vervolgens onvoldoende bescherming krijgen, wie wordt er dan werkelijk beschermd?"

Prominente figuren duiken weer op

Uit de nieuwe documenten blijkt verder dat Howard Lutnick, de Amerikaanse minister van Handel onder president Trump, Epsteins privé-eiland zou hebben bezocht voor een lunch, jaren nadat hij had verklaard de banden met Epstein te hebben verbroken.

Daarnaast bleek Epstein maanden voor zijn dood uitgebreid sms-contact te hebben met Steve Bannon, een adviseur van Trump. Ze bespraken politiek, reizen en een documentaire die Bannon naar verluidt van plan was te maken om Epsteins reputatie te helpen herstellen.

Een paar maanden later stuurde Epstein een bericht aan Bannon: "Nu kun je begrijpen waarom Trump midden in de nacht zwetend wakker wordt wanneer hij hoort dat jij en ik vrienden zijn."

Ook Elon Musk komt wederom in de documenten naar voren, dit keer met een reeks e-mails waarin de miljardair vroeg of Epstein nog een feestje op zijn eiland plande. Het is niet bekend of hij uiteindelijk echt ging.

"Ik had heel weinig contact met Epstein en heb herhaaldelijk uitnodigingen afgewezen om naar zijn eiland te gaan of met zijn 'Lolita Express' te vliegen", schreef Musk op zijn platform X. Hij voegde daaraan toe dat sommige e-mails verkeerd geïnterpreteerd kunnen worden en door tegenstanders gebruikt zouden kunnen worden om zijn naam te besmeuren.

Etentje op Buckingham Palace

Steve Tisch, mede-eigenaar van het American footballteam New York Giants, bleek ook contact te hebben met Epstein. "We hadden een korte periode waarin we e-mails uitwisselden over volwassen vrouwen, en daarnaast spraken we over films, filantropie en investeringen. Ik ben op geen van zijn uitnodigingen ingegaan en ben nooit naar zijn eiland gegaan", verklaarde hij. "Ik heb er diep spijt van dat ik met hem omging."

Ook komt uit de nieuwe documenten naar voren dat de voormalige Britse prins Andrew Epstein in 2010 uitnodigde op Buckingham Palace. "We kunnen in alle privacy dineren in Buckingham Palace", schreef Andrew, al is onduidelijk of dat ooit is gebeurd.

Een maand eerder had Epstein hem gemaild over een 26-jarige Russische vrouw die in augustus in Londen zou zijn. De toenmalige prins antwoordde dat hij dan in Genève was, maar haar graag wilde ontmoeten. Of dat is gebeurd, is niet bekend.

De letters 'Wij Flevoland' bij Urk zijn afgelopen nacht vernield en beklad. De letters waren vorige week geplaatst vanwege het 40-jarig bestaan van de provincie.

Vandalen hebben de letters in een andere volgorde gezet, waardoor er nu 'Wij vol land' staat. De bijna 2 meter hoge letters die niet zijn gebruikt, liggen op de grond. Op de letters zijn teksten als 'defend NL' en 'azc weg ermee' gekalkt, schrijft Omroep Flevoland.

"Het is teleurstellend dat iets dat voor verbinding staat op deze manier is beschadigd", zegt de provincie Flevoland. De provincie gaat aangifte doen van de vernielingen.

40-jarig jubileum

De letters staan bij industrieterrein Port of Urk. Urk was de eerste bestemming van de letters, die om de twee maanden naar een andere plek in de provincie zouden verhuizen.

Het is de vraag of dat plan nog wordt doorgezet. De provincie laat de letters weghalen en onderzoekt of ze gerepareerd of vervangen kunnen worden.

De dag na de presentatie van het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA kunnen de drie partijleiders opgelucht adem halen. Hun plannen vallen lang niet overal in goede aarde, maar ze gaan ook niet meteen de papierversnipperaar in.

CDA-leider Bontenbal peilt vandaag de stemming bij zijn achterban op het nieuwjaarscongres in Den Bosch. De VVD laat op borden langs de snelweg zien trots te zijn op het resultaat, al is er wat gemor over 'onrust' in de portemonnee vanwege de belastingverhoging ('vrijheidsbijdrage'), terwijl Yesilgöz juist rust had beloofd. En bij D66 is er natuurlijk blijdschap dat het premierschap van Jetten weer een stapje dichterbij is gekomen.

In de Tweede Kamer zijn er genoeg oppositiepartijen die hebben aangegeven voor samenwerking open te staan. Twee partijen hebben hun reactie nog even uitgesteld: GL-PvdA en JA21. Morgenmiddag organiseert GL-PvdA-leider Klaver een "get together" met zijn achterban om te horen wat die ervan vindt. Dan zal hij ook zijn oordeel over het coalitieakkoord uit de doeken doen.

Het coalitieakkoord en de reacties

Lees hier de puntsgewijze samenvatting van het coalitieakkoord en kijk terug in het liveblog naar de presentatie en de reacties uit het land.

Komende dinsdag, bij het Kamerdebat over het coalitieakkoord, zijn alle fracties voor het eerst bij elkaar. Het is dan waarschijnlijk nog te vroeg voor uitspraken over steun van een Kamermeerderheid voor bepaalde plannen uit het coalitieakkoord, maar het debat zal een eerste indruk geven.

De partijen op links zullen zeker bezwaar maken tegen de aanpassingen van de sociale zekerheid en de zorg. De partijen op rechts zullen kritisch zijn op het in stand houden van de spreidingswet en de klimaatmaatregelen. Via beide kanten kan de minderheidscoalitie aan 76 of meer zetels komen. Maar de vraag is wat die fracties in ruil voor hun steun terug willen hebben.

Achter de schermen hebben fractievoorzitters al contact gezocht met collega's met wie ze een bondje hopen te sluiten om de plannen op hun manier bij te stellen. Maar tussen de oppositiepartijen zijn de onderlinge verschillen groot. En een dealtje in de Tweede Kamer levert niet vanzelf een deal op in de Eerste Kamer.

Kandidaat-ministers van de drie partijen, die al in de coulissen klaarstaan, kunnen zich na dit debat nog even achter de oren krabben of die functie, om al kopjes koffie drinkend meerderheden te zoeken, nu wel zo leuk is.

In ieder geval zal Jetten na het debat tot formateur worden benoemd. Er is niemand in politiek Den Haag die er rekening mee houdt dat hij als premierskandidaat wordt 'weggestemd'.

Ministeries verdelen

Voor zover ze dat nog niet gedaan hebben, zullen D66, VVD en CDA de ministeries en ministersposten verdelen en ook de posten van staatssecretarissen. Bontenbal heeft gezegd geen minister te willen worden. De naam van Yesilgöz zingt rond als minister van Defensie en VVD-minister Heinen van Financiën zou op zijn post mogen blijven. Informateur Letschert heeft niet uitgesloten dat zij het kabinet in gaat. Verder is er weinig bekend.

Waar nog lege plekken zijn, zullen de drie partijen op zoek gaan naar kandidaten. Jetten in de rol van formateur zal met deze kandidaten gesprekken voeren. Die gaan ongetwijfeld over hun diplomatieke capaciteiten en onderhandelingsvaardigheden. Maar ook over hun integriteit en betrouwbaarheid, en of er zaken in hun verleden speelden die roet in het eten kunnen gooien.

Inlichtingendienst AIVD doet naar alle bewindspersonen onderzoek. Dat betekent niet dat er een geheim agent in de bosjes bij een kandidaat-minister gaat liggen, het is slechts een zogenoemde naslag. Dat wil zeggen dat in bestaande dossiers wordt gekeken of een kandidaat daar op een negatieve manier in voorkomt. Ook wordt er gekeken of iemand met justitie in aanraking is geweest of een belastingschuld heeft.

Op de foto met de koning

Als de kandidaten hier goed uitkomen, gaan ze naar paleis Huis ten Bosch voor de beëdiging en de foto met de koning op het bordes. De drie partijen mikken op 23 februari.

De ministersploeg is dan klaar voor de 'confrontatie' met het parlement en het Kamerdebat over de regeringsverklaring. Alle fracties hebben dan dus een paar weken kunnen nadenken over het coalitieakkoord en hun bondjes en deals kunnen voorbereiden. Het koffiedrinken kan beginnen.

De politie heeft donderdag vier verdachten aangehouden in een onderzoek naar babbeltrucs. Het gaat om een 28-jarige vrouw uit Almere en drie mannen van 31, 32 en 33 uit Amsterdam. In november werden in hetzelfde onderzoek ook al twee verdachten aangehouden: een 14-jarig meisje en een 18-jarige man, beiden uit Amsterdam.

De politie meldt dat in november een onbekende vrouw zich bij een slachtoffer voordeed als bankmedewerker. De verdachte belde met de mededeling dat van haar rekening een groot geldbedrag was opgenomen en wilde weten of er geld en sieraden in huis waren, schrijft NH. Ook zei ze dat iemand zou langskomen om de spullen uit voorzorg 'veilig te stellen'.

Het slachtoffer, een vrouw uit Amsterdam, kreeg argwaan en lichtte de politie in. Toen het 14-jarige meisje daadwerkelijk de bezittingen bij het huis van het slachtoffer kwam ophalen, werd zij op heterdaad aangehouden. Diezelfde dag werd ook de 18-jarige man aangehouden, is nu pas bekendgemaakt.

Netwerk van oplichters

Volgens de politie maken de verdachten vaak onderdeel uit van grotere netwerken. "Bij deze netwerken hoeven de leden elkaar niet allemaal te kennen."

De politie waarschuwt mensen om bij vermoedelijke oplichters die thuis willen langskomen, altijd 112 te bellen. "De oplichters ogen vaak betrouwbaar. Ze bellen op, komen aan de deur of spreken mensen aan op straat met een mooie smoes. Vervolgens stelen zij geld en andere waardevolle bezittingen."

De Britse bokser Anthony Joshua heeft in een video op sociale media zijn fans bedankt voor de vele steunbetuigingen die hij kreeg na een zwaar auto-ongeluk. Bij dat ongeluk in Nigeria in december verloor hij twee van zijn beste vrienden.

In de emotionele video, die hij een paar keer opnieuw heeft moeten opnemen, vertelt de 36-jarige Joshua hoe moeilijk het is dat Sina Ghami en Latif 'Latz' Ayodele er niet meer zijn. Hij vertelt dat hij met ze is opgegroeid en hoe de drie door de jaren heen een heel hechte band hadden opgebouwd en ook huisgenoten werden.

De twee waren niet alleen vrienden van Joshua, maar ook zijn persoonlijke coaches. "Het is eigenlijk troostend om te weten dat ik twee broers aan de andere kant heb."

Joshua belooft dat hij hun dromen voor hun families zal verwezenlijken. "Niet alleen ik, er is een heel team. De hele broeder- en zusterschap zal helpen bij het vervullen van hun nalatenschap."

De bokser zegt dat hij en de nabestaanden van zijn vrienden dankbaar zijn voor de "duizenden, misschien wel miljoenen" steunbetuigingen.

Chauffeur aangeklaagd

Joshua en zijn vrienden waren vorige maand in Nigeria om familie te bezoeken. Het voertuig waarin het drietal in zat, botste tegen een stilstaande vrachtwagen in de buurt van de Nigeriaanse miljoenenstad Lagos. Latz en Ghami waren op slag dood, Joshua raakte lichtgewond.

De chauffeur van het voertuig heeft het ongeluk ook overleefd en is aangeklaagd voor vier misdrijven, waaronder gevaarlijk rijgedrag met dodelijke afloop en het rijden zonder geldig rijbewijs. Volgens de autoriteiten reed de 46-jarige man veel te hard.

De bokser met Nigeriaanse roots ging twee weken na het fatale ongeluk weer trainen. Op zijn sociale media liet hij weten dat vooral te doen voor zijn mentale gezondheid.

ProRail gaat dit jaar 288 camera's vervangen langs het spoor. Die nieuwe camera's zijn 'slim', en kunnen dankzij kunstmatige intelligentie (AI) ongewenste of gevaarlijke situaties herkennen. Medewerkers van het spoorbedrijf worden vervolgens automatisch op de hoogte gebracht.

Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen die op het spoor lopen, of auto's die stilstaan op een overgang. Ook als koperdieven of vandalen actief zijn, kunnen de AI-camera's dit signaleren.

De camera's moeten ook voorkomen dat iemand voor de trein springt. Volgens ProRail laat onderzoek een daling zien van het aantal zelfdodingen met 45 procent, dankzij camera's en andere maatregelen.

Zelfstandig vliegende drones

Naast de nieuwe camera's doet de spoorbeheerder ook onderzoek naar de inzet van drones. Die moeten zelfstandig gaan vliegen op vooraf ingestelde routes. De drones maken dan beelden die live te volgen zijn voor de medewerkers die de camerabeelden analyseren. Ook kunnen ze stukken spoor herkennen die toe zijn aan onderhoud.

Uiteindelijk wil ProRail het aantal slimme camera's gaan verdubbelen, en ook meer drones aanschaffen. Daarvoor heeft de spoorbeheerder dan wel meer geld nodig van de overheid.

In Den Helder heeft brand gewoed in een appartementencomplex. De brand brak kort na middernacht uit en woedde in een woning op de eerste verdieping van de portiekflat.

De veiligheidsregio meldt dat elf mensen lichtgewond zijn geraakt. Zes van hen moest naar het ziekenhuis, de andere vijf zijn bij de flat nagekeken door ambulancepersoneel.

De brand was rond 01.45 uur onder controle. Vijf woningen om het afgebrande appartement hebben rookschade opgelopen. De bewoners zijn vannacht opgevangen in een hotel.

Asbest

Na de brand is 'asbestverdacht materiaal' aangetroffen, zegt de veiligheidsregio. Uit voorzorg is daarom het gebied afgezet met oranje lint. Een specialistisch bureau doet onderzoek om uit te wijzen of het daadwerkelijk om asbest gaat.

Zodra daar meer duidelijkheid over is, worden de bewoners op de hoogte gebracht via de woningbouwcorporatie. Over de oorzaak van de brand is op dit moment nog niets bekend.

De man die donderdagavond een vrouw meesleurde voor een binnenrijdende metro in Hamburg, was een man van 25 uit Zuid-Sudan. De politie gaat ervan uit dat hij zijn slachtoffer, een Duitse vrouw van 18, willekeurig koos. De twee kenden elkaar niet.

Uit camerabeelden en getuigenverklaringen blijkt volgens de politie dat de man wachtte op het perron toen een metro naderde. Op dat moment zou hij de jonge vrouw hebben benaderd, haar hebben vastgegrepen en zich vervolgens samen met haar voor de metro hebben geworpen. Beiden overleefden dat niet.

OM had man in beeld

De man was vanuit Zuid-Sudan naar Kenia gevlucht, waarna hij in 2024 via een VN-hervestigingsprogramma naar Duitsland kwam. Zo'n programma is bedoeld voor mensen met een slecht toekomstperspectief en die daarom extra hulp en bescherming nodig hebben.

Deelnemers van dat programma worden vooraf gescreend door veiligheidsdiensten. Waarom de man in het programma werd opgenomen, is voor de politie nog niet duidelijk.

Het Duitse Openbaar Ministerie liet na het incident bij de metro weten dat ze de man eerder in het vizier hadden in een strafzaak. Waarvan hij werd verdacht, wil het OM niet zeggen.

De politie gaat nog door met het onderzoek. Zo worden meer camerabeelden geanalyseerd en worden getuigen gehoord. De getuigen van het incident werden direct opgevangen door een crisisteam en kregen psychologische hulp aangeboden.

Het dodental van Israëlische luchtaanvallen op de Gazastrook is opgelopen naar zeker 29, melden het Palestijnse persbureau Wafa en het Amerikaanse AP. Het is een van de hoogste dodentallen op een dag sinds het staakt-het-vuren in oktober inging.

De aanvallen waren in het noorden en het zuiden van de Gazastrook. Zo bombardeerde Israël in Gaza-Stad een appartementencomplex.

Daarbij werden volgens AP een moeder, haar drie kinderen en een ander familielid gedood:

In Gaza-Stad werd ook een politiebureau gebombardeerd, daarbij zouden zeker elf mensen zijn gedood.

In het zuiden, bij Khan Younis, werd een tent geraakt. De tent vloog in brand en daarbij zouden zeker zeven mensen om zijn gekomen. Het Nasser Ziekenhuis in de stad meldt aan AP dat het gaat om een man en zijn drie kinderen en drie kleinkinderen.

Dagelijks

Sinds het staakt-het-vuren half oktober in werking trad, heeft Israël nog vrijwel dagelijks aanvallen op Gaza uitgevoerd. De autoriteiten in het Palestijnse gebied zeggen dat daarbij meer dan 500 mensen zijn gedood en meer dan duizend mensen gewond zijn geraakt.

Het Israëlische leger zegt dat de aanvallen een reactie zijn op schendingen van het staakt-het-vuren, die gisteren zouden hebben plaatsgevonden. Het leger zegt dat het gisteren vier militanten heeft gedood die uit een tunnel kwamen in een gebied in Rafah dat onder controle van Israël staat.

Spoedarts Emily Vandamme van Artsen zonder Grenzen in Gaza vertelde gisteren aan de NOS dat ze nog dagelijks gewonden moet behandelen als gevolg van Israëlisch geweld. "Ik krijg elke twee of drie dagen een kind binnen met kogelwonden."

De Amerikaanse overheid is gedeeltelijk plat komen te liggen, omdat het Huis van Afgevaardigden niet op tijd kon stemmen over de komende begroting. De politici zijn pas maandag weer in Washington. De kans is groot dat de zogeheten shutdown dan weer wordt opgeheven.

Na lang onderhandelen werd de begroting gisteravond laat al wel goedgekeurd door de Senaat. Democratische Senatoren weigerden aanvankelijk in te stemmen met extra financiering voor ICE. Die immigratiedienst ligt onder vuur, na de gewelddadige dood in Minneapolis van Renee Good en Alex Pretti.

Nieuwe afspraken

Uiteindelijk werd in de Senaat een deal gesloten, waarin is afgesproken dat de financiering voor het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid twee weken wordt verlengd. Daardoor is er tijd en ruimte om te onderhandelen over de hervorming van de immigratiepolitie.

Zo willen de Democraten graag een einde maken aan de mobiele patrouilles van de immigratiedienst en het dragen van bodycams verplicht stellen voor ICE-agenten. Ook vinden zij dat ICE een huiszoekingsbevel van een rechter moet hebben en niet langer van de eigen ambtenaren. De Republikeinen zeggen op hun beurt dat ze openstaan voor sommige ideeën.

Vorig jaar ging de VS ook in shutdown. Toen duurde de overheidssluiting anderhalve maand, naar schatting heeft dat de Amerikaanse economie 11 miljard dollar gekost.

Het minderheidskabinet van beoogd premier Jetten wordt een duidelijk pro-Europees kabinet. Het is al op de allereerste pagina van het coalitieakkoord te lezen: "We kiezen voor een sterk Nederland in een sterk Europa." Bij de presentatie sprak de beoogd premier gisteren over ons land "dat gezag heeft in Europa".

Er is werk aan de winkel voor het nieuwe kabinet om die gezaghebbende positie in Brussel opnieuw te verwerven. Onder demissionair premier Schoof verschrompelde de Nederlandse EU-invloed op veel terreinen volgens diplomaten. Die hopen dat met een constructieve opstelling ons land weer snel "in het linkerrijtje" van invloedrijke landen terechtkomt, "waar het hoort".

Het kabinet-Schoof wilde veel, maar uitzonderingen op het terrein van landbouw en migratie kwamen er niet, evenals het plan om minder te betalen aan de EU.

De toon over de EU van de nieuwe coalitiepartijen staat in schril contrast tot die van het huidige demissionaire kabinet. Dat hamerde vooral op de Nederlandse belangen en wilde 'met de vuist op tafel slaan' om die te verdedigen.

Drie opvallende punten uit het coalitieakkoord van D66, CDA en VVD:

Trump en de NAVO

Het coalitieakkoord kwam relatief snel tot stand. De geopolitiek onzekere tijd maakte dat noodzakelijk, vonden D66, VVD en CDA. De gekozen woorden over de onvoorspelbare tijd onder Trump zijn voorzichtig. "De Verenigde Staten zijn de wereldmacht met wie wij de meeste belangen delen. Tegelijkertijd zijn onze toekomst en welvaart onlosmakelijk verbonden met een sterk Europa."

De coalitiepartijen zeggen zich te blijven inspannen voor de trans-Atlantische band. Maar ze willen de Amerikanen wel aanspreken "wanneer hun acties onze waarden en belangen ondermijnen". Ondertussen willen de drie de "eenzijdige afhankelijkheid" van de VS afbouwen, "bijvoorbeeld op het gebied van defensie, software, en kritieke grondstoffen".

De NAVO blijft "de hoeksteen van onze collectieve veiligheid", tegelijkertijd willen de partijen bouwen aan een Europese pijler binnen de militaire alliantie.

Het akkoord weerspiegelt de Europese worsteling met de oude bondgenoot Amerika. Zolang EU-landen militair en economisch nog zo afhankelijk zijn van de VS, blijft snel losmaken onmogelijk.

Uitbreiding van de Europese Unie

De uitbreiding van de Europese Unie met nieuwe lidstaten ligt traditioneel erg gevoelig in Nederland. In het akkoord staat dat de nieuwe coalitie zich op dit punt realistisch wil opstellen, "waarbij uitbreiding ook vanuit een geopolitieke context wordt bekeken".

De formuleringen laten genoeg ruimte voor EU-toetredingsplannen van Oekraïne na een bestand met Rusland. Oekraïne wil al in 2027 EU-lid worden. In Brusselse wandelgangen wordt volop gediscussieerd over nieuwe regels voor uitbreiding die snelle toetreding mogelijk maken, juist vanwege de veranderde geopolitieke context die in het coalitieakkoord wordt genoemd.

D66, VVD en CDA willen zich inzetten voor een Europa "van verschillende snelheden", schrijven ze. Oekraïne en landen zoals Moldavië en Noord-Macedonië zouden dan wel lid kunnen worden, maar nog niet alle rechten krijgen die bij een lidmaatschap horen. Die zouden ze moeten "verdienen".

Eurobonds

De nieuwe coalitie staat "constructief" tegenover gezamenlijk lenen, al wordt het woord eurobonds zorgvuldig vermeden. Nederland wil niet garant staan voor schulden van andere landen. In Brussel leidt de Haagse eurobonds-weerstand tot veel taaldiscussies over wat wel of niet zo mag heten.

Er zijn verschillende ideeën over wat een eurobond is. In de ruime definitie zijn het alle gezamenlijke leningen, waar de EU-landen ook gezamenlijk de risico's voor dragen.

Recent nog gingen de EU-landen, ook Nederland, akkoord met het gezamenlijk lenen van 90 miljard euro voor Oekraïne. Ook eurobonds dus, volgens die ruime definitie. Maar volgens demissionair premier Schoof was daar absoluut geen sprake van.

Het huidige demissionaire kabinet hanteert namelijk een nauwere definitie van wat een eurobond is: garant staan voor de nationale schulden van andere EU-landen.

Die definitie nemen D66, CDA en VVD nu over. Dat biedt een uitweg voor de VVD, de partij waar eurobonds het gevoeligst liggen. Zo kan een nieuw kabinet zeggen tégen eurobonds te zijn, maar hoeft het zich niet te verzetten tegen gezamenlijke Europese leningen.

In Brussel wordt ondertussen reikhalzend uitgekeken naar het nieuwe Nederlandse kabinet. Als dat zoals verwacht 23 februari op het bordes staat, kan de minister van Buitenlandse Zaken de dag erna al naar de Belgische hoofdstad voor de eerste vergadering. De eerste EU-top voor beoogd premier Jetten is op 19 maart.

Goedemorgen! Het CDA houdt een partijcongres in Den Bosch en prinses Beatrix viert haar 88ste verjaardag.

Eerst het weer: vanmorgen zijn er perioden met regen, met in het noordoosten kans op verraderlijke gladheid door ijzel. In de middag is het tijdelijk droger met veel wolken en lokaal zon. Er waait een meest matige zuidoostenwind en het wordt 1 graad in Groningen tot zo'n 9 graden in het zuiden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Duizenden inwoners van Minneapolis hebben de kou getrotseerd om te protesteren tegen ICE. Ook in andere steden in de VS gingen mensen de straat op om terugtrekking van de immigratiedienst te eisen.

President Trump zei eerder deze week dat hij de situatie in Minneapolis "een beetje wilde de-escaleren". Toen journalisten daarop vroegen of hij ICE dan zou terugtrekken, zei hij: "Zeker niet."

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Voor carnavalsartiesten was gisteren de belangrijkste dag van het jaar. In Limburg was de finale van het LVK, het Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer. Tijdens die finale wordt beslist wie de grootste hit van het seizoen te pakken heeft. Het duo Pruuf Mar ging er gisteravond laat met de eer vandoor met hun liedje Op Karakter. Daarmee is vrijwel zeker dat dit de grootste hit van het carnavalsseizoen wordt.

De liedjeswedstrijd begon in de jaren 70 als tegenbeweging tegen Hollandse liederen. De nummers in de LVK worden altijd gezongen in de streektaal.

Dit waren de finalisten gisteren:

Fijne zaterdag!

De politie heeft twee mannen aangehouden na een woningbrand in Waalwijk. De twee worden verdacht van brandstichting, meldt de politie.

In een appartementencomplex aan de Diederikhof woedde vannacht een korte, maar felle brand in een van de woningen. Het gebouw is ontruimd. Enkele tientallen mensen keken op straat toe hoe de brandweer de brand bluste.

De twee mannen die zijn aangehouden waren volgens de politie in het appartement waar de brand was. Ze zitten vast en worden verhoord. De politie doet onderzoek naar de oorzaak van de brand en heeft daarbij de hulp ingeroepen van de Explosieven Opruimingsdienst van Defensie. Waarom die erbij is gehaald, is niet bekend.

Opnieuw hebben duizenden inwoners van de Amerikaanse stad Minneapolis de kou getrotseerd om te protesteren. Ook in andere steden in de Verenigde Staten gingen mensen de straat op om de terugtrekking te eisen van de federale immigratiedienst ICE.

In Minneapolis, waar de afgelopen weken twee mensen werden doodgeschoten door federale agenten, verzamelden niet alleen activisten, maar ook gezinnen met jonge kinderen en ouderen.

Tegen persbureau Reuters zegt een van de demonstranten dat ze de dochter is van Russische Joden die naar de VS waren geëmigreerd in de hoop op meer veiligheid en een beter leven. "Ik ben hier om te vechten voor de Amerikaanse droom van mijn ouders." Een 65-jarige vrouw noemt de komst van duizenden ICE-agenten naar Minneapolis "een fascistische aanval van onze federale overheid op burgers".

Bruce Springsteen

Zanger Bruce Springsteen trad in het centrum van Minneapolis op bij een benefietconcert voor de omgekomen Renee Good en Alex Pretti. Hij zong er zijn protestlied Streets of Minneapolis.

Net buiten de stad gingen honderden mensen naar een federaal gebouw waar ze agenten van het ministerie voor Binnenlandse Veiligheid toeschreeuwden dat ze ontslag moesten nemen en Minnesota moesten verlaten.

Een demonstrant zei tegen persbureau AP dat zij demonstreerde, omdat zij had gezien hoe federale agenten immigranten tegenhielden bij een bushalte. "Iedereen heeft rechten, de federale overheid lijkt dat vergeten te zijn."

Niet alleen in de Amerikaanse staat Minnesota was er protest. Ook in tientallen andere staten en steden zoals New York, Chicago en Washington werd gedemonstreerd. Een deel van de demonstranten bleef weg van school of werk onder het motto: "Geen werk. Geen school. Niet winkelen. Stop de financiering van ICE."

Een aantal scholen waren vrijdag gesloten, omdat ze verwachtten dat er toch bijna geen studenten zouden komen opdagen.

Ruimere bevoegdheden

The New York Times meldt op basis van een interne memo van ICE dat federale agenten ruimere bevoegdheden hebben gekregen. Ze mogen nu ook mensen arresteren, zonder dat ze een arrestatiebevel tegen ze hebben. De wijziging vergroot de bevoegdheden van ICE-agenten om mensen op te pakken die ze tegenkomen en van wie ze vermoeden dat het illegale immigranten zijn. Tot voor kort konden zij alleen mensen oppakken als ze voor hen een specifiek arrestatiebevel hadden.

President Trump zei eerder deze week dat hij de situatie in Minneapolis "een beetje wilde de-escaleren". Toen journalisten daarop vroegen of hij ICE dan zou terugtrekken, zei hij: "Zeker niet."

De interim-president van Venezuela heeft een "amnestiewet" aangekondigd voor honderden gevangenen in het land. Ook wil Rodríguez de beruchte martelgevangenis El Helicoide in de hoofdstad Caracas laten ombouwen tot sportcomplex en cultureel centrum. De gevangenis staat voor velen symbool voor de repressie en onderdrukking door het regime.

In een toespraak bij het hooggerechtshof zei ze te hopen dat deze wet helpt bij "het helen van de wonden die zijn geslagen door politiek geweld en extremisme".

Volgens interim-president Rodríguez zal de nieuwe wet gelden voor zaken vanaf 1999. In dat jaar kwam Hugo Chavez aan de macht, waarna hij zich in de loop van de jaren ontwikkelde tot een leider met dictatoriale en populistische neigingen. Hij overleed in 2013 en werd opgevolgd door Maduro.

Politieke gevangenen

Rodríguez zei er ook bij dat de wet "niet zal gelden voor mensen die betrokken waren bij moorden, ernstige schendingen van mensenrechten en drugshandel". De tekst van de wet is nog niet gepubliceerd, maar duidelijk is wel dat die kan leiden tot de vrijlating van oppositieleiders, journalisten en mensenrechtenactivisten.

De Venezolaanse mensenrechtenorganisatie Foro Penal zegt de amnestiewet te verwelkomen "mits de wet bijdraagt aan de ontmanteling van het repressieve apparaat en politieke vervolging". De organisatie schat dat er nog ruim 700 mensen om politieke redenen vastzitten in detentiecentra.

De stap is een nieuwe concessie van Rodríguez die op 3 januari de leiding in het land overnam van president Maduro. Hij werd toen door de Amerikaanse regering van president Trump met geweld ontvoerd en meegenomen naar een gevangenis in de VS.

Machtssysteem Venezuela

Vorig weekend werden in Venezuela al ruim honderd politieke gevangenen vrijgelaten. Toen zei Foro Penal daarover tegen de NOS: "Ze worden vrijgelaten, maar zijn niet vrij." Velen mogen Venezuela niet verlaten en moeten zich wekelijks melden bij de autoriteiten. Als ze niet akkoord gaan met een lange lijst van voorwaarden, kunnen ze zo weer meegenomen worden. Zo zouden ze ook niets over hun gevangenschap mogen vertellen.

Rodríguez was onder Maduro vice-president. Hoewel de regering-Trump Maduro ontvoerde staat het oude machtssysteem in het land nog overeind. Het lijkt er ook niet op dat Trump uit is op een regimewissel. Hij heeft vooral interesse in de Venezolaanse olie.

In een mijn in de Democratische Republiek Congo zijn meer dan 200 mensen omgekomen toen een deel ervan instortte.

Tegen persbureau Reuters zegt een woordvoerder van de gouverneur die door rebellengroep M23 is aangesteld dat de instorting al woensdag was, maar dat het precieze aantal doden nog altijd onbekend is. In de mijn graaft de lokale bevolking voor een paar dollar per dag naar coltan. De mijn is sinds 2024 in handen van M23.

Volgens de woordvoerder was de grond verzadigd door de vele regen. "We zitten midden in het regenseizoen. De grond zakte in terwijl de slachtoffers in het gat zaten." Onder de slachtoffers zijn mijnwerkers, vrouwen en kinderen. "Een aantal werd gered, maar heeft ernstige verwondingen."

Mineralen

De Rubaya-mijn in het oosten van het land is goed voor 15 procent van de wereldwijde productie van coltan. Dat is een erts dat onder meer tantaliet bevat. Daarvan wordt tantaal gemaakt. Dat is een hittebestendig metaal dat wordt gebruikt bij de productie van onder meer smartphones, computers en ruimtevaartonderdelen.

In Congo vallen vaker doden in mijnen door aardverschuivingen. In november kwamen zeker honderd mensen om het leven in een illegale goudmijn. Ook toen ontstond door hevige regenval een aardverschuiving.

M23 financiert zich via de mijnen

De Verenigde Naties zeggen dat M23 de mijnen van Rubaya plundert om de gevechten te financieren. Uit VN-documenten bleek eerder dat meerdere keren per week konvooien met kostbare grondstoffen van daar naar Rwanda vertrekken. Met die transporten zou zo'n 800.000 dollar per maand zijn gemoeid.

M23 wordt gesteund door buurland Rwanda. De rebellen van M23 zijn zwaarbewapend en veroverden vorig jaar met een offensief een flink deel van Oost-Congo.

Oorlogsmisdaden

In december ging de rebellengroep de strategisch gelegen stad Uvira in het oosten van de Democratische Republiek Congo binnen. Uvira ligt aan het Tanganyika-meer, op nog geen 10 kilometer van Burundi.

In Oost-Congo woedt al decennia een bloedige strijd. Begin vorig jaar begon M23 het offensief waarbij behalve Bukavu ook de stad Goma werd ingenomen. Door het geweld zijn honderdduizenden mensen op de vlucht geslagen. Onder meer Amnesty en Human Rights Watch zeggen dat de rebellengroep zich schuldig maakt aan oorlogsmisdaden, moorden en verkrachtingen.

De verdachte van de moord op de Amerikaanse verzekeringstopman Brian Thompson kan niet de doodstraf krijgen. Dat heeft de federale rechtbank op Manhattan bepaald, waar de zaak loopt.

De tussenuitspraak is een tegenvaller voor de Amerikaanse regering die om de doodstraf van de 27-jarige Luigi Mangione heeft gevraagd. De aanklagers hebben een maand de tijd om tegen de uitspraak in beroep te gaan.

De rechter zei in een toelichting dat het hooggerechtshof in twee gevallen heeft bepaald dat de doodstraf alleen kan worden toegepast als de aanklagers kunnen bewijzen dat de moord gepaard ging met een ander geweldsmisdrijf.

De aanklagers zeggen dat Mangione Thompson ook stalkte, maar dat is volgens de rechter geen geweldsmisdrijf. Ze erkent dat haar besluit onbegrijpelijk kan overkomen, maar dat de uitspraken van het hooggerechtshof haar geen andere keus laten.

Mangione krijgt mogelijk wel een levenslange gevangenisstraf, zonder kans op vrijlating, als de jury hem schuldig acht aan twee stalking-aanklachten.

In koelen bloede

UnitedHealthcare-topman Thompson werd op 4 december 2024 in koelen bloede doodgeschoten voor een hotel in Manhattan. Op beelden van bewakingscamera's is te zien hoe de dader op hem afloopt en vanaf enkele meters in de borst schiet. Thompson zou in het hotel beleggers toespreken.

Vijf dagen later werd Mangione opgepakt in een fastfoodrestaurant in de staat Pennsylvania. In zijn rugzak had hij een notitieblok, waarop stond dat hij een verzekeringstopman wilde "omleggen". Bij zijn voorgeleiding zei hij onschuldig te zijn.

Veel Amerikanen namen het op voor de knappe ex-student. Zorgverzekeraars zijn vanwege de hoge premies niet populair in de VS. Ook zouden ze claims te vaak afwijzen om er zelf rijker van te worden. Uit een peiling bleek dat 41 procent van de ondervraagden tussen de 18 en 29 jaar de moord min of meer acceptabel vond.

Staatsrechtbank

Mangione is ook aangeklaagd door de staat New York. Ook daar kan hij niet de doodstraf krijgen, wel levenslang.

De Amerikaans-Canadese actrice Catherine O'Hara is op 71-jarige leeftijd overleden, heeft haar agent bekendgemaakt. O'Hara is bekend door haar rollen in onder meer Home Alone, Schitt's Creek en Beetlejuice.

Volgens haar agent is ze na een kort ziekbed in haar huis in Los Angeles overleden. Het is niet bekend waaraan.

De geboren Canadese begon vijftig jaar geleden haar carrière in de Canadese comedyserie Second City Television (SCTV). O'Hara speelde niet alleen in de serie, ze schreef er ook voor. Het scenario leverde haar haar eerste Emmy Award op.

Kerstklassieker

Na SCTV vertolkte O'Hara rollen in meerdere Hollywoodproducties, waaronder After Hours (1985) en Heartburn (1988). Ze werd bekend bij het grote publiek toen ze in 1990 als de moeder van Macaulay Culkin werd gecast in de eerste twee Home Alone-films.

De kerstklassieker gaat over de familie McCallister die voor de kerst naar Parijs vliegt en er onderweg pas achterkomt dat ze hun zoon Kevin (Culkin) zijn vergeten. De slimme Kevin verdedigt vervolgens het gezinshuis tegen twee klunzige inbrekers.

Er zijn inmiddels zes delen en de films worden ieder jaar tijdens kerst op tv uitgezonden; veel mensen kijken er traditiegetrouw rond die periode naar.

'Geweldige kinderen'

In een interview met het tijdschrift People in 2024 zei de actrice dat ze ervan had genoten om in de film te spelen. "Al die kinderen die onze kinderen speelden, waren gewoon geweldig. Het is een perfecte film, nietwaar?"

Macaulay Culkin heeft op Instagram gereageerd op de dood van O'Hara. "Mama. Ik dacht dat we tijd hadden. Ik wilde naast je op een stoel zitten. Ik heb je gehoord, maar ik had zoveel meer te zeggen. Ik hou van je. Ik zie je later."

Doordat ze als jonge actrice verschillende rollen afwees, had O'Hara destijds de reputatie dat ze niet wilde werken. Dat sprak ze tegen in een interview met People. "Ik lees scripts en een onderbuikgevoel bepaalt of ik er deel van wil uitmaken. Wil ik dat mijn ouders dit zien? Ik blijf liever thuis dan iets te doen waarvan ik weet dat het slecht is en ik het later moet verdedigen."

Voor de sitcom Schitt's Creek werkte O'Hara samen met de Canadese acteur Eugene Levy, met wie ze ook in SCTV had samengewerkt. De serie gaat over een welvarend gezin dat zijn fortuin is kwijtgeraakt en noodgedwongen naar plattelandsdorp Schitt's Creek (Strontgat in het Nederlands) verhuist, waar de gezinsleden zich moeten zien te redden.

O'Hara speelt Levys excentrieke vrouw Moira Rose die, afhankelijk van haar stemming, elke dag een andere pruik draagt. Ook draagt ze extravagante outfits en doet ze bijzondere uitspraken als "Ik zou een moord doen voor een goede coma".

Emmy voor hoofdrol

De serie werd een hit toen die op Netflix te zien was. Hij won vele prijzen, waaronder negen Emmy Awards. O'Hara kreeg de Emmy in 2020 voor beste vrouwelijke hoofdrol.

Ze werd daardoor niet meer alleen herkend als de moeder van Kevin in Home Alone. "Voorheen kwamen mensen die Kevin heten naar me toe en vroegen me om hun naam naar ze te roepen. Nu draait het vooral om Moira en Schitt's Creek. Ik heb nog nooit zoveel aandacht gekregen. Het is waanzinnig."

O'Hara was getrouwd met de Amerikaanse regisseur Bo Welch. Samen kregen ze twee kinderen.