NOS Nieuws - Algemeen

Groenlanders vrezen de ontmoeting tussen de Verenigde Staten, Denemarken en Groenland vanmiddag. De bijeenkomst in het Witte Huis volgt op dreigementen van de Amerikaanse president Trump. Hij wil Groenland hebben. "Of ze het nu willen of niet", voegde hij daaraan toe.

Die uitspraak maakte veel los in Groenland. Kledingontwerper Mia Chemnitz woont in de met sneeuw bedekte hoofdstad Nuuk. Ze vertelt dat ze Trumps uitspraken maar moeilijk kon aanhoren. "Voor mij is Groenland een land met een eigen cultuur, waarin de natuur centraal staat. Ik hoor Trump alleen maar praten over Groenland als een stuk territorium. Het gaat hem niet om de bewoners", zegt ze.

Dat de Amerikaanse president een overname met militair geweld niet wilde uitsluiten, hakte er hard in bij Chemnitz. "Hoe kan ik de Amerikaanse overheid ooit nog vertrouwen?"

Ze voelt zich klemgezet tussen twee landen die over Groenland beslissen: Denemarken en de Verenigde Staten. Want Groenland is formeel onderdeel van het Deense koninkrijk. En de Denen gaan nog steeds over het defensie- en buitenlandbeleid van Groenland en daarom zitten ze vanmiddag in Washington ook aan tafel.

De band tussen Groenland en Denemarken is gecompliceerd, benadrukt Chemnitz. Het is een boek met uiterst pijnlijke hoofdstukken, vol Deense onderdrukking en discriminatie. "Als je onderdeel bent van een koninkrijk en je hebt het gevoel dat iemand boven je staat, dan vraag je jezelf bij onderhandelingen toch af of ze doen wat het beste voor henzelf is, of dat ze kiezen voor ons, de Groenlanders."

Tegelijkertijd zijn de Groenlanders en Denen met elkaar vervlochten en zijn de meeste Groenlanders een mix van verschillende culturen, nuanceert ze. "Neem het Deense koningshuis, dat is populair in Groenland", vertelt Chemnitz terwijl ze door haar winkel loopt. Ze wijst: "Deze poncho maakte ik voor de Deense koningin."

Zelf de baas

Hoewel Groenland vanmiddag vertegenwoordigd is bij de gesprekken, heeft ook de Groenlandse Arnakkuluk Jo Kleist het gevoel dat het weinig draait om wat de Groenlanders willen. In het Groenlandse cultuurcentrum vertelt ze dat ze bang is voor wat er kan gebeuren. "Ik voel me boos en verdrietig dat wij nu in angst moeten zitten omdat machtige landen interesse hebben in dit deel van de wereld." Ze hoopt dat de interesse van de Amerikanen overwaait en dat de Groenlanders uiteindelijk volledig zelf de baas zijn over hun land.

Trump zei tijdens zijn eerste termijn als president al eens dat hij Groenland wilde kopen. Maar na het binnenvallen van Venezuela en de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro, werd de druk op Groenland opgevoerd. Trump zegt aanspraak op Groenland te maken vanwege de nationale veiligheid. Groenland is militair-strategisch gelegen, precies tussen de VS en Rusland.

In deze video zie je welke belangen er spelen in en rond Groenland:

Tegelijkertijd verwelkomen zowel Groenlandse als Deense politici voorstellen voor een NAVO-missie in Groenland. Want zowel voor Nuuk als Kopenhagen is de aanwezigheid van NAVO-militairen de beste manier om inlijving van Groenland te voorkomen.

Ook kledingontwerper Chemnitz zou geen enkel bezwaar hebben tegen meer NAVO-troepen in Groenland. "Dat is in ons belang, in het belang van de Amerikanen, in het belang van Denemarken. Als het Trump gaat om de veiligheid, kunnen we die militairen hier gewoon neerzetten. Maar ik vrees dat het Trump niet alleen gaat om nationale veiligheid."

Signaal

Voor Groenland is het op dit moment de belangrijkste prioriteit om de annexatieplannen van Trump tegen te houden. De politieke strategie is om één lijn met Denemarken te trekken. "We kiezen voor het Groenland dat we vandaag de dag kennen en dat deel uitmaakt van het Deense koninkrijk", zei de Groenlandse premier Nielsen gisteren op een gezamenlijke persconferentie met de Deense premier Frederiksen.

Het was een signaal aan zowel de Groenlanders als aan de VS. Niet lang daarna reageerde Trump op de uitspraken van de Groenlandse premier. "Ik weet niet wie hij is, ik weet niets van hem", zei Trump over Nielsen. "Maar ik weet wel dat het een groot probleem voor hem wordt."

Er is voldoende gas om de winter door te komen. Demissionair energieminister Hermans heeft dat gezegd in het tv-programma Goedemorgen Nederland. Zij ziet geen reden voor zorg.

Volgens de Gasunie zijn de gasvoorraden door het koude weer snel geslonken. In november waren de opslagen voor iets meer dan 73 procent gevuld. Daar is nu nog zo'n 40 procent van over. Vorig jaar rond deze tijd was er een voorraad van ongeveer 50 procent.

Maar volgens Hermans is de situatie stabiel. Nederland importeert wekelijks (vloeibaar) gas uit landen als de Verenigde Staten, Noorwegen, België en het Verenigd Koninkrijk. Om dat in de winter aan te vullen, worden de opslagen aangesproken.

'Vinger aan de pols'

Ze snapt dat mensen zich afvragen of ze de verwarming straks nog wel kunnen aanzetten, "maar we houden ongelooflijk sterk de vinger aan de pols", zei ze in het WNL-programma.

In 2024 waren de gasopslagen voor de winter voor zo'n 90 procent gevuld. Dat is dus meer dan in 2025. Maar ook daar is volgens Hermans een logische verklaring voor.

Ze stelt dat er elk jaar "een nationaal vuldoel" voor de gasvoorraden wordt bepaald. Dat lag deze keer lager, op 74 procent, vanwege het verminderde gasverbruik in Nederland.

Groninger Gasveld

Een eventuele heropening van het Groninger gasveld is volgens Hermans "onbespreekbaar". In 2024 besloot een ruime meerderheid van de Tweede Kamer dat dat gasveld gesloten zou worden.

Daar wil de minister zich aan houden. "Het is volstrekt niet aan de orde om te zeggen: we gaan dat anders doen. Ik vind dat onbetrouwbaar. Een betrouwbare overheid houdt zich aan zijn woord."

Op tal van plekken in het land zijn Rijkswaterstaat en andere wegbeheerders druk bezig met het herstel van vorstschade. Alleen al in Noord-Holland zijn er veertien wegen waar soms grote gaten zijn ontstaan door ijsvorming en strooizout.

Om noodreparaties te kunnen doen, is de drukke N201 bij Uithoorn vandaag van 09.00 tot 17.00 uur in beide richtingen helemaal dicht, meldt NH Nieuws.

Wie nu met de auto onderweg is door Nederland kan het eigenlijk niet ontgaan: overal heeft het barre winterweer van de afgelopen week sporen achtergelaten. Het is vaak slalommen om alle gaten te ontwijken.

"Water komt via scheurtjes en gaatjes in het asfalt terecht. Dat zet uit bij vorst en veroorzaakt spanning", verklaart een woordvoerder van de provincie Noord-Holland. "Hierdoor ontstaan meer scheurtjes, komen steentjes los en ontstaan er gaten in het asfalt."

Dat proces herhaalt zich continu bij vorst en dooi. Strooizout maakt het probleem nog erger. "Het zout tast een bestanddeel van asfalt aan en dringt dieper door", aldus de woordvoerder.

Ringweg A10

Vorstschade is vrijwel overal in Nederland ontstaan. Vorige week al moest Rijkswaterstaat meermaals stukken snelweg afsluiten om de allergrootste gaten te dichten. Maar nu de sneeuw weg is en de vorst voorbij, wordt duidelijk dat er veel meer noodreparaties nodig zijn. Gisteren bijvoorbeeld werd een deel van de Amsterdamse Ringweg A10 afgesloten en gerepareerd.

Rijkswaterstaat inventariseert deze week of er nog meer wegen met schade zijn. "Als dat het geval is, plaatsen we waarschuwingsborden of snelheidsbeperkingen", laat een woordvoerder weten. "Bij vorstschade wordt ingezet op snelle maatregelen, zoals met vloeibaar, koud asfalt. Grotere schade wordt later hersteld."

Tilburg

De N261 tussen Tilburg en Waalwijk wordt de komende dagen deels afgesloten om de vorstschade te herstellen, meldt Omroep Brabant. De reparaties begonnen daar vrijdag al, maar duren langer dan gepland.

"Aanvankelijk was het plan om het verkeer tijdens die werkzaamheden over de busbaan te leiden. Maar omwille van de veiligheid kiest de provincie daar toch niet voor", laat de provincie weten. Het streven is de N261 komende vrijdag weer helemaal open te stellen. Met glad asfalt.

Wat alle reparaties kosten is op dit moment bij Rijkswaterstaat nog niet bekend. De provincie Noord-Holland laat weten dat de werkzaamheden binnen de gemaakte afspraken met aannemers vallen en dat hier voor de provincie geen extra kosten aan verbonden zijn.

Er komt steeds meer kritiek op het uitbesteden van tandartszorg aan commerciële ketens. Zo zijn er ketens die onaangekondigde bezoeken aan zorgcentra brengen, waarbij ze oudere bewoners op hun slaapkamer behandelen.

"Dit is geld verdienen over de rug van kwetsbare ouderen", reageert het Groningse gemeenteraadslid Izaäk van Jaarsveld (CDA) bij RTV Noord. Eerder meldde EenVandaag ook al dat commerciële mondzorgketens veel geld binnenhalen met ondermaatse mondzorg in verpleeghuizen.

Tweede Kamerlid Julian Bushoff (GroenLinks-PvdA) vraagt zich af of de huidige regelgeving wel afdoende is om "excessen zoals meervoudig declareren, tandartsbehandelingen in de slaapkamer en het inzetten van onbevoegd personeel tegen te gaan".

'U kunt koffie drinken, we zijn klaar'

Wie op hoge leeftijd niet meer mobiel is, kan niet naar de tandarts. Dus komt de zorg naar hen toe. Jarenlang werkten onafhankelijke, gespecialiseerde tandartsen in verpleeghuizen. Ze kenden hun patiënten, kwamen op vaste tijden en beschikten over de juiste apparatuur en expertise.

Maar veel zorgcentra vervangen de vaste tandartsen door commerciële mondzorgketens. En daar gaat het soms mis. "Er stonden ineens twee dames in mijn woning, met zo'n karretje", vertelt een 90-jarige bewoonster van een Gronings woonzorgcentrum. Het blijken mondzorgmedewerkers te zijn van de keten Vitadent. De vrouw had hen niet verwacht.

"Ze vroegen of ik op de bank wilde gaan zitten. Er werd niets uitgelegd. Een van hen liep zelfs door mijn woonkamer en keek naar foto's van mijn kleinkinderen. Daarna kwam ze op me af met een papiertje en een haakje en zei dat ik mijn mond open moest doen. Ik gaf aan dat ik een kunstgebit heb. De medewerker keek even, mompelde iets tegen de zogenoemde tandarts en dat was het. Daarna zeiden ze: 'U kunt koffie drinken, we zijn klaar.' En ze vertrokken gewoon."

Melkkoe

"De mondzorg voor ouderen is een melkkoe geworden", reageerde hoogleraar geriatrische tandheelkunde Anita Visser van het UMCG eerder al op nieuws over de praktijken. Zij stelt dat het niet om een enkel incident gaat. "Controles worden opgehoogd; een jaarlijkse controle wordt soms vijf keer uitgevoerd om meer te declareren. Noodzakelijke behandelingen blijven achterwege, omdat herhaalde controles meer opleveren. Zelfs tandenpoetsen - een taak van de zorg - wordt in rekening gebracht, soms voor duizenden euro's per bewoner per jaar."

De hoogleraar verwijt de ketens ook dat ze werken zonder goede apparatuur. "De tandarts zet iemand op een gewone stoel aan de keukentafel en werkt met mobiele apparatuur. Bij een behandeling aan de bovenkaak moet de tandarts knielen en het hoofd van de patiënt ver achterover houden. Door de beperkte houding kan ze nauwelijks in de mond kijken. Na tien minuten houdt de patiënt het niet meer vol en wordt het bed erbij gehaald. De tandarts werkt dan kromgebogen en moet regelmatig stoppen vanwege rugpijn."

Klacht

De zoon van de 90-jarige vrouw diende een klacht in bij de zorgmanager. De klacht werd doorgestuurd naar Vitadent, maar leidde volgens hem niet tot concrete verandering. Wel heeft zijn moeder zich voorgenomen om geen mensen van Vitadent meer binnen te laten.

In een reactie zegt Vitadent "het te betreuren dat dit incident heeft plaatsgevonden". De keten benadrukt dat mondzorg altijd begint met een intake door de tandarts, op basis waarvan een mondzorgplan wordt opgesteld. "Dit mondzorgplan wordt altijd besproken met de cliënt en/of de naasten en desgewenst met de regiebehandelaar", aldus de keten.

Over het binnengaan van woningen zonder aankondiging zegt Vitadent dat communicatie een essentieel onderdeel is van goede zorgverlening. "Naar aanleiding van deze melding is dit onderwerp opnieuw besproken met het betrokken behandelteam", aldus de keten.

Verschrikkelijk en schrijnend

De Groningse wethouder Inge Jongman (ChristenUnie) stelt dat de gemeente geen directe bevoegdheid heeft als het om mondzorg gaat. Maar ze is wel geschrokken. "Wat daar is gebeurd, is verschrikkelijk en schrijnend. Dat zou ik onze inwoners absoluut niet willen aandoen", aldus Jongman.

Tweede Kamerlid Bushoff heeft de kwestie aan de orde gesteld bij demissionair minister Bruijn. Hij wil niet alleen excessen tegengaan, maar vraagt zich ook af "welke maatregelen de minister bereid is te nemen om perverse prikkels in het systeem tegen te gaan, zoals het leveren van meer zorg dan noodzakelijk".

De 90-jarige bewoonster van het Groningse woonzorgcentrum hoopt op verandering. "Ik kan mijn mond nog opendoen en vragen stellen. Veel andere bewoners kunnen dat niet meer. Juist daarom moet dit serieus genomen worden", zegt ze. "Zo kan het niet doorgaan."

Een van de grootste defensiebedrijven van Europa komt naar de Amsterdamse beurs. Het Tsjechische Czechoslovak Group wil een notering in Amsterdam, zo maakte het bedrijf vanmorgen bekend. Afhankelijk van de omstandigheden, moet de beursgang "de komende weken" plaatsvinden.

Het gerucht dat Czechoslovak Group naar de Amsterdamse beurs wil ging al langer. Volgens dagblad Financial Times wordt het bedrijf met een beursnotering 30 miljard euro waard. Dat zou net zo groot zijn als pakweg ABN Amro, Ahold Delhaize of Philips. Het zou bovendien een van de meest waardevolle Europese defensiebedrijven worden.

Czechoslovak Group werd in 1995 door ondernemer Jaroslav Strnad opgericht als Excalibur Army. Zijn zoon Michal is momenteel de directeur. Het bedrijf produceert onder meer gepantserde voertuigen en munitie. Twee derde van de inkomsten komt van NAVO-lidstaten. Tien jaar geleden werd de naam veranderd in Czechoslovak Group.

In een persbericht zegt Czechoslovak Group voor 750 miljoen euro aan nieuwe aandelen uit te geven via de Amsterdamse beurs. Ook willen huidige investeerders voor 900 miljoen euro aan bestaande aandelen verkopen, waaronder de Amerikaanse beleggingsfondsen Artisan Partners en BlackRock, en de Al-Rayyan Holding uit Qatar.

Het dodental bij de protesten in Iran is opgelopen tot ruim 2500. Dat zegt HRANA, een in de Verenigde Staten gevestigde Iraanse mensenrechtenorganisatie. Volgens HRANA zijn 2571 doden geverifieerd: 2403 meerderjarige demonstranten, 147 aan de regering gelieerde personen, 12 minderjarigen en 9 burgers die niet demonstreerden.

Het gemelde aantal doden door HRANA loopt snel op: afgelopen weekend stond het dodental nog op ruim 500. Duizenden mensen zijn de afgelopen weken gearresteerd.

Massaal protest

In Iran is de grootste opstand in jaren gaande. Die wordt hard neergeslagen door het regime. De opstand begon in Teheran als protest van winkeliers tegen de gestegen kosten van het levensonderhoud, maar groeide snel uit tot een landelijk protest tegen het regime vanwege onder meer het gebrek aan politieke vrijheid.

In een poging het nieuws over de demonstraties de kop in te drukken, legde Iran het internet plat en kon in eerste instantie niet meer internationaal worden gebeld. Elon Musk kondigde daarop aan dat zijn Starlink-satellietservice gratis te gebruiken is in Iran zolang de internetblokkade voortduurt. Daarmee kunnen Iraniërs bijvoorbeeld video's en foto's van de opstanden doorsturen. Duidelijk is dat ze daarmee hun leven riskeren, want het regime probeert de gebruikers op te sporen.

De protesten in Iran verspreidden zich de afgelopen weken als een olievlek over het land:

De Amerikaanse president Trump heeft de bevolking opgeroepen te blijven protesteren en zei dat "hulp onderweg" is. Onduidelijk is wat hij daarmee bedoelt, maar volgens hem is militaire actie een van de mogelijkheden. Hij riep zijn landgenoten op om Iran zo snel mogelijk te verlaten.

De Iraanse autoriteiten gaven gisteren voor het eerst in twee weken informatie over aantal slachtoffers en spraken van zo'n 2000 doden. Iran wijst met de beschuldigende vinger naar de VS en Israël, die "terroristische agenten" zouden hebben geïnstrueerd om het oproer te starten.

'Gevangenen snel berecht en geëxecuteerd'

Het hoofd van de Iraanse rechtspraak liet gisteren in een video doorschemeren dat de gearresteerden snel berecht en geëxecuteerd zullen worden. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken meldde op basis van een familielid dat Iran van plan is om vandaag demonstrant Erfan Soltani (26) te executeren. Hij werd vorige week aangehouden en zou de eerste betoger in de afgelopen weken zijn die ter dood is veroordeeld.

Trump waarschuwde dat hij "zeer krachtig" gaat optreden als gevangenen ter dood worden gebracht. Iran heeft daarop landen in de regio, zoals Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije, gewaarschuwd dat Amerikaanse militaire bases aldaar worden aangevallen als het komt tot een Amerikaanse aanval op Iran. Ook heeft Iran die landen gevraagd te voorkomen dat de VS aanvalt.

Als gevolg van de uitspraak van Trump is de directe communicatie tussen de Iraanse buitenlandminister Araghchi en de Amerikaanse speciaal gezant Witkoff voorlopig stilgelegd, meldt een Iraanse functionaris aan persbureau Reuters.

De commandant van de luchtmacht van de Revolutionaire Garde, de militaire elite-eenheid van het regime, zegt dat zijn land de voorraad raketten heeft uitgebreid sinds de twaalfdaagse luchtoorlog met Israël vorig jaar juni. "We zijn op het toppunt van onze paraatheid", zei Majid Mousavi tegen staatsmedia.

Als er één lidstaat voor de EU de afgelopen zestien jaar een doorn in het oog is geweest, dan is dat Hongarije. Sinds Viktor Orbán met zijn partij Fidesz aan de macht kwam, lag Hongarije met het vetorecht steeds dwars als het ging om belangrijke thema's, zoals Oekraïne. Verder werd de rechtsstaat gesloopt en bracht Orbán het leeuwendeel van het Hongaarse medialandschap onder bij vertrouwelingen.

Maar op 12 april kan het tijdperk-Orbán ten einde komen. Dan gaan Hongaren weer naar de stembus, zo werd gisteren bekendgemaakt. Volgens betrouwbare peilingen gaat de nieuwe partij van de oppositieleider Peter Magyar aan kop.

Orbán was bij alle verkiezingen sinds 2010 onoverwinnelijk, mede dankzij de greep op de media en aanpassingen in het kiesstelsel. Hongarije is al jaren geen volwaardige democratie meer, concludeerde het Europees Parlement. Eerdere pogingen van de versnipperde oppositie om zich te verenigen tegen de almacht van de premier mislukten jammerlijk. Tot nu.

Doofpotaffaire

Magyar, die zelf uit de Orbán-contreien komt, was eerder diplomaat in Brussel en trad twee jaar geleden op de voorgrond met onthullingen over een doofpotaffaire rond misbruik in een opvangtehuis voor kinderen. Hij richtte een nieuwe partij op: het centrumrechtse 'Tisza' (Respect en Vrijheid). Binnen de kortste keren kreeg hij met een populistische anti-Orbán-boodschap duizenden mensen op de been in de aanloop naar de Europese verkiezingen.

Daarbij gaat Magyar (44) in op de onvrede in Hongarije over de economische situatie, zoals de hoge inflatie en structurele werkloosheid, en over bijvoorbeeld de falende gezondheidszorg. Zijn conclusie: het leven onder premier Orbán is er niet beter op geworden en het land functioneert niet.

Zonder gebruik te maken van de traditionele zenders en kranten, krijgt Magyar zijn effectieve anti-Orbán-geluid via sociale media toch bij de kiezers. Magyar hamert onder meer op de zelfverrijking van de premier en diens vrienden. Daarnaast lukt het hem met een strak campagneschema zowel in de stad als op het platteland om Orbán-getrouwe regio's te bereiken.

Ook zegt Magyar van Hongarije weer een betrouwbare EU- en NAVO-bondgenoot te maken. EU-miljarden die Brussel achterhoudt vanwege de ondermijning van de rechtsstaat, belooft hij te krijgen.

Orbán vernieuwt zijn team

Voor Orbán is duidelijk dat hij in de problemen zit. Bij het partijcongres afgelopen weekend, waar hij opnieuw zonder tegenstand als premierskandidaat werd verkozen, werd bekend dat een belangrijk deel van zijn kandidaten van de vorige verkiezingen wordt vervangen. Orbán hoopt betere kansen te hebben met een vers blik politici die handiger zijn met sociale media.

Orbán herhaalde in zijn toespraak zijn bekende belofte om de EU, migranten en genderpolitiek buiten de deur te houden. De verkiezingen zouden een keuze zijn tussen oorlog en vrede in Europa. Orbán is in tegenstelling tot zijn meeste EU- en NAVO-bondgenoten tegen steun voor buurland Oekraïne. Hij onderhoudt nog altijd warme banden met de Russische president Poetin.

Tegelijkertijd opende Fidesz volop de aanval op Magyar. De oppositieleider werd weggezet als iemand die alleen maar belangen van de EU en Oekraïne zou dienen, en die een gevaar zou vormen voor een stabiele toekomst. De campagneslogan voor Fidesz is dan ook dat het "de veilige keuze" is voor Hongarije.

ChatGPT

Magyar greep het moment aan om een truc uit te halen die toch wel typisch is voor zijn manier van campagnevoeren. Direct toen de slogan bekend werd, kocht zijn team alle domeinnamen met deze woorden. Daarop werden anti-Orbán-teksten verkondigd: de premier zou hoofdzakelijk een veilige keuze zijn voor de oligarchen, een slechte gezondheidszorg en hogere schulden.

In verschillende peilingen staat Magyar met zijn partij stevig voor, met zo'n 50 procent van de stemmen. Orbán komt met Fidesz niet boven de 40 procent uit. De komende maanden moet blijken wat Orbáns regering verder nog zal proberen om de opmars van Magyar te stoppen, al mag hij als EU-lid ook niet te ver gaan.

Onlangs deelde een pro-Orbán-site een zogenaamd verkiezingsprogramma van de oppositieleider waarin stond dat hij de belastingen op allerlei vlakken wil verhogen. Het was nep en geschreven met ChatGPT.

Een ding staat vast: de verkiezingen kunnen niet alleen voor Hongarije maar voor heel Europa vergaande gevolgen hebben. Ook in Brussel zal nauwgezet worden gevolgd of de dwarsligger van de EU wordt weggestemd.

Opvallend daarbij is recent onderzoek waaruit blijkt dat binnen Hongarije het vertrouwen in de EU juist is toegenomen. De tegendraadse opvattingen van Orbán zullen hem deze keer mogelijk niet meer de overwinning bezorgen.

Goedemorgen! Vandaag hebben de buitenlandministers van Denemarken en Groenland in Washington topoverleg met hun Amerikaanse ambtgenoot Rubio. En Marokko staat in de halve finale van de Afrika Cup tegenover Nigeria.

Eerst het weer: de regen trekt weg en in het noordwesten gaat de zon eerst schijnen. In het zuiden blijft het langer bewolkt. Het wordt 5 tot 9 graden en het waait niet zo hard.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In Vlissingen zijn drie mensen gewond geraakt bij een explosie in een wooncomplex voor senioren. Een van hen is naar het ziekenhuis gebracht.

Bij de explosie ontstond grote schade aan meerdere appartementen. Bij tal van woningen sprongen de ruiten. Ook geparkeerde auto's en gebouwen in de buurt liepen schade op. Een lantaarnpaal is afgebroken.

Nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De exportwaarde van de Nederlandse popmuziek is in een jaar met 12 procent gestegen. Showtoetsenist Dirkjan Ranzijn draagt daar zijn steentje aan bij. Hij staat dertigste op de lijst van artiesten die het meest optreden in het buitenland.

Fijne woensdag!

De Nijmeegse chipmaker Nexperia was vorig jaar opeens het middelpunt van een internationale rel. Autofabrikanten wereldwijd dreigden geen auto's meer te kunnen produceren door het conflict bij Nexperia.

Vandaag buigt de Ondernemingskamer, de rechtbank die zich met bedrijfszaken bezighoudt, zich over de vraag of er een onderzoek moet komen naar de situatie bij Nexperia. Wat kunnen we verwachten? Vijf vragen over deze zaak.

Wat was er ook al weer aan de hand bij Nexperia?

Het rommelt het afgelopen jaar al een tijd bij Nexperia. Eind september slaat de bom in. De situatie is volgens demissionair minister Karremans van Economische Zaken zo dringend dat hij een nog nooit gebruikte wet uit de Koude Oorlog inzet om de controle bij het bedrijf over te nemen. Volgens de minister dreigen anders belangrijke kennis en productieplekken uit Europa te verdwijnen.

Een dag na deze ingreep stappen drie bestuursleden naar de Ondernemingskamer. Volgens hen handelt de Chinese topman Zhang Xuezheng (bijnaam mr. Wing) in het nadeel van Nexperia. Zo zou een enorme hoeveelheid onderdelen worden besteld bij een ander bedrijf van hem. Een hoeveelheid die volgens de bestuursleden helemaal niet nodig is voor Nexperia. Ook brachten de bestuursleden naar voren dat mr. Wing de volledige macht naar zich toe probeert te trekken door hen snel te zullen ontslaan. Het ministerie van Economische Zaken sluit zich als belanghebbende aan bij de zaak. Dit gebeurt zelden.

De rechter deelt de zorgen van de bestuursleden en besluit op dezelfde dag mr. Wing te schorsen en de aandelen van de Chinese eigenaar af te nemen. "Het is nog nooit eerder gebeurd dat zonder hoor en wederhoor zo'n maatregel is genomen door de Ondernemingskamer", zegt Loes Lennarts, hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Waarom is deze zaak zo bijzonder?

Het gebeurt niet vaak dat een bedrijf het middelpunt is van zo'n grote storm. Het ingrijpen van minister Karremans en het besluit van de Ondernemingskamer begin oktober veroorzaken een gigantisch conflict met China.

Het land verbiedt Nexperia nog chips uit China te exporteren en in een paar weken tijd leidt dit tot grote problemen bij veel autofabrikanten over de hele wereld. Nexperia wordt zelfs onderwerp van gesprek tussen de Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump in november.

Wat doet de Ondernemingskamer vandaag?

De Ondernemingskamer buigt zich over de vraag of nader onderzoek bij Nexperia nodig is. Dat gebeurt als er "gegronde reden is voor twijfel aan een juist beleid en een juiste gang van zaken" bij een bedrijf.

De Ondernemingskamer kan tijdelijke acties nemen die verdere schade aan Nexperia moeten voorkomen. Nog onduidelijk is wat die acties kunnen zijn. Vandaag wordt nog geen uitspraak in de zaak verwacht.

Wat kunnen we verwachten?

Los van het oordeel van de rechter zal vandaag vooral heel interessant zijn om te horen welk bewijs er op tafel ligt. Was er daadwerkelijk sprake van wanbeleid of zijn er toch meer kanten aan dit verhaal?

Als wanbeleid wordt aangetoond, kan dit verstrekkende gevolgen hebben. Zo raakte ondernemer Gerard Sanderink vorige maand zijn bedrijven Centric en Oranjewoud definitief kwijt nadat door hem gevoerd wanbeleid was vastgesteld. Bij SNS Reaal kwam de directie drie jaar geleden juist met de schrik vrij, toen een onderzoek aantoonde dat er geen bewust wanbeleid was gevoerd tijdens de ondergang van de bank-verzekeraar.

Hoe moet het nu verder?

Het conflict in en rondom Nexperia wordt inmiddels op zoveel niveaus uitgevochten dat het voor de Ondernemingskamer nog een hele kluif zal worden om de onderste steen boven te krijgen.

Inmiddels zijn de grootste chiptekorten voor de auto-industrie verdwenen. Nexperia levert ook weer mondjesmaat chips, maar de toekomst van het bedrijf is nog onzeker.

Bij veel zaken bij de Ondernemingskamer slagen betrokken partijen er tussentijds toch nog in om er samen uit te komen. Maar het is de vraag of dat in het geval van Nexperia gebeurt. Niet alleen zijn de verhoudingen tussen China en Nederland verzuurd, ook binnen Nexperia is een flinke kloof ontstaan. Het zal nog een tijd duren voordat de werkelijke gevolgen voor Nexperia duidelijk worden.

In Thailand is een bouwkraan ingestort en terechtgekomen op een passagierstrein. Daarbij zijn zeker 28 mensen om het leven gekomen, melden de regionale gezondheidsautoriteiten. 64 mensen raakten gewond, onder wie zeven zwaargewond.

Op de plek van het ongeluk wordt gewerkt aan een nieuwe hogesnelheidslijn tussen Thailand en China. De kraan stond bij een brug die daar werd gebouwd.

De trein was onderweg van hoofdstad Bangkok naar het noordoosten van het land en reed zo'n 120 kilometer per uur toen de kraan erbovenop viel.

Onduidelijk is waardoor het misging. De Thaise minister van Transport heeft een onderzoek ingesteld.

Een deel van de ingestorte kraan is blijven liggen op bogen die voor de nieuwe spoorverbinding zijn aangelegd; een ander deel raakte de passerende trein.

Op beelden is te zien dat de trein is ontspoord en gekanteld:

Het ongeluk gebeurde rond 09.15 uur plaatselijke tijd in de regio Sikhio, ten noordoosten van Bangkok. De Thaise spoorwegen zeggen dat er op het moment van het ongeluk waarschijnlijk rond de 200 mensen in de trein zaten.

Een ooggetuige vertelt aan persbureau AFP dat hij een knal hoorde, gevolgd door twee explosies. "Toen ik ging kijken wat er was gebeurd, zag ik dat de kraan op een passagierstrein met drie wagons was gevallen. De kraan had de tweede wagon geraakt en sneed deze doormidden."

Het gaat vaker fout bij bouwprojecten in Thailand. Er is strenge regulering maar die wordt vaak omzeild, onder meer door omkoping.

De Thaise premier Anutin Charnvirakul eist dat de verantwoordelijken worden gestraft, meldt de Thaise nieuwssite The Nation. Hij vraagt zich af waarom de aannemer niet op een zwarte lijst stond, ondanks eerdere ongelukken.

In Den Haag zijn gisteravond vier mensen opgepakt voor het belagen van de Iraanse ambassade. Ze gooiden stenen naar het ambassadegebouw in de wijk Scheveningen. Ook probeerden mensen over het hek van het terrein te klimmen.

Voor zover bekend is er weinig of geen schade. Niemand raakte gewond. De arrestanten zijn meegenomen naar het politiebureau. Het is niet bekend wie zij zijn.

In Iran zijn massale anti-regeringsdemonstraties aan de gang. Die worden met harde hand neergeslagen. Er wordt gevreesd voor duizenden doden. Informatie uit het land is schaars: het internet en vrijwel alle telecommunicatie zijn geblokkeerd.

Als gevolg van de onrust in het land zijn de afgelopen dagen meer Iraanse vertegenwoordigingen doelwit geweest van acties. Bij de ambassades in Londen en Madrid hebben activisten Iraanse vlaggen verwijderd. In Ottawa, de hoofdstad van Canada, werden bij de ambassade pamfletten en vlaggen van betogers opgehangen.

Afgelopen jaar was wereldwijd het op twee na warmste sinds het begin van de metingen. Wel lag de gemiddelde temperatuur flink lager dan het recordjaar 2024. Dat blijkt uit gegevens van Copernicus, een Europese dienst die met satellieten onder meer het klimaat in de gaten houdt.

De wereld is nu bijna 1,5 graad Celsius warmer dan aan het einde van de 19de eeuw:

Voor Nederland is de trend in gemeten temperaturen vergelijkbaar. Het KNMI maakte onlangs bekend dat 2025 een relatief warm jaar was, maar niet zo warm als de twee recordjaren ervoor. Ook in het Noord- en Zuidpoolgebied was het in 2025 warm, net als het zeewater rond Europa.

Diverse andere organisaties, zoals de Amerikaanse organisatie Berkeley Earth, maken ook vandaag hun metingen bekend.

El Niño stuwt temperaturen

De metingen illustreren dat de aarde opwarmt. Zo zijn de afgelopen elf jaar wereldwijd ook de elf warmste gemeten jaren. Voornaamste oorzaak daarvan is de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen. Die komen vooral vrij bij de verbranding van steenkool, olie en gas. Van die fossiele brandstoffen verbrandden mensen vorig jaar opnieuw een recordhoeveelheid.

Toch waren de afgelopen drie jaar opvallend warm, zelfs als je uitgaat van de opwarming van de aarde. Deels komt dat door natuurlijke variatie, zegt Bart Verheggen, klimaatexpert bij het KNMI. "Zo kreeg 2024 een forse duw in de rug van El Niño." Dat fenomeen leidt ertoe dat de bovenste laag zeewater in de Stille Oceaan voor de kust van Zuid-Amerika relatief warm is.

In 2025 was er geen sprake meer van een El Niño. Het is daarom logisch dat het jaar koeler uitvalt, zegt Verheggen: "Het zou heel raar zijn als het net zo warm of zelfs warmer zou zijn." Toch waren de temperaturen nog steeds hoog. "In vergelijking met decennia geleden was vorig jaar bijzonder warm", zegt Verheggen, "en ook warmer dan we op grond van de opwarmende trend zouden verwachten."

Actievere zon, minder vervuiling

Onder wetenschappers woedt nog altijd een discussie over welke oorzaken, naast El Niño, de afgelopen jaren zo warm maakten. Waarschijnlijk gaat het om een cocktail van diverse zaken, schreef de Amerikaanse klimaatwetenschapper Zeke Hausfather in december op Carbon Brief, een gespecialiseerde website over klimaat.

Zo was de zon wat actiever dan normaal wat leidde tot iets hogere temperaturen. Verder nam de vervuiling in de Chinese industrie en de internationale scheepvaart af. Daardoor zitten minder kleine deeltjes (aerosolen) in de lucht die zonlicht weerkaatsen, en de aarde iets afkoelen. Er zijn ook aanwijzingen dat de wereldwijde bewolking afneemt. Dat leidt ertoe dat de aarde iets donkerder is en meer zonlicht vasthoudt. Het is onduidelijk hoe dit komt.

In 2024 brak de aarde voor het eerst door de grens van 1,5 graden Celsius opwarming. Tien jaar geleden beloofden bijna alle landen in Parijs om de opwarming onder de 2 graden Celsius te houden, en liever nog onder de 1,5 graad. Wetenschappers vergelijken de temperatuur daarbij met de periode tussen 1850 en 1900. Toen begon het grootschalige verbranden van steenkool, olie en gas.

Doorbreken 1,5 graad 'kwestie van tijd'

Vorig jaar bleef de wereld met 1,47 graden Celsius net onder de grens van 'Parijs'. Omdat het klimaat van jaar tot jaar varieert, kijken experts veelal niet naar losse jaren. In plaats daarvan berekenen ze een gemiddelde over een langere periode. Zo bezien is de aarde nu circa 1,4 graden Celsius opgewarmd.

Toch lijkt de definitieve doorbraak een kwestie van tijd. "De wereld is de lange termijnlimiet uit het verdrag van Parijs snel aan het naderen", zegt Carlo Buontempo, die bij Copernicus verantwoordelijk is voor de gegevens over klimaatverandering. "We gaan erdoorheen. We moeten nu kiezen hoe we omgaan met die onvermijdelijke overschrijding." De recentste raming van Copernicus wijst erop dat dit begin 2029 gaat gebeuren.

Het Openbaar Ministerie in Spanje is een onderzoek begonnen naar beschuldigingen van seksueel misbruik en verkrachting door zanger Julio Iglesias. Twee vrouwen die voor Iglesias werkten, beschuldigen hem ervan dat hij ze in 2021 vernederde en seksueel intimideerde. Ook zou hij tegen hun zin in seks met ze hebben gehad. Iglesias heeft niet gereageerd op de aantijgingen.

De vrouwen werkten in huizen van Iglesias in de Dominciaanse Republiek en op de Bahama's. Ze deden hun verhaal met steun van een vrouwenrechtenorganisatie bij media in Spanje en de VS, die er gisteren over publiceerden. De media zeggen zich te baseren op drie jaar onderzoek, telefoongesprekken, appjes en foto's. Vorige week werd de zaak al gemeld bij de Spaanse justitie.

Een van de vrouwen, die in de publicatie de naam Rebeca heeft gekregen, zegt dat Iglesias haar sloeg en betastte. Een keer zou hij haar hebben gedwongen om samen met een andere vrouw seks met hem te hebben. Ze was toen 22. "Ik voelde me een object, een slaaf", wordt de vrouw geciteerd.

De andere vrouw, die Laura wordt genoemd en uit Venezuela komt, zegt dat Iglesias haar psychologisch onder druk zette, onder meer door geregeld te dreigen met ontslag en bij te houden hoeveel ze at. Ook zij beschuldigt de zanger van misbruik van meerdere vrouwen. "Hij deed met ze wat hij wilde."

De 82-jarige Iglesias is een grootheid in Spanje. Hij is de succesvolste Spaanse zanger ooit en verkocht wereldwijd meer dan 300 miljoen platen. Hij is de vader van Enrique Iglesias, ook een zanger.

De Amerikaanse burgerrechtenactiviste Claudette Colvin is overleden. Ze werd bekend toen ze in 1955 als 15-jarige weigerde om in een bus in de stad Montgomery haar plek af te staan aan een witte Amerikaan. In de staat Alabama, waar Colvin vandaan kwam, golden toen rassenwetten.

Eenzelfde actie van Rosa Parks, negen maanden later, ging de wereld over. Haar zaak leidde tot een busboycot en uiteindelijk tot het einde van segregatie in bussen in Montgomery. Dat Colvin daarvoor ook zo'n daad van verzet had gepleegd in een bus, is bij veel minder mensen bekend.

Zwarte Amerikanen mochten in 1955 wel gebruik maken van de bussen in Montgomery, de hoofdstad van Alabama, maar ze mochten alleen op de achterste banken zitten. Bij drukte moesten ze ook daar hun plaatsen afstaan aan witte Amerikanen. Colvin weigerde dat op de middag van 2 maart 1955. De chauffeur trommelde politie op en Colvin werd aangehouden.

'Aan mijn stoel gekluisterd'

Decennia later zei ze in interviews over haar actie dat ze absoluut niet van plan was om op te staan. "Ik vertelde ze dat ik door de geschiedenis aan mijn stoel gekluisterd zat", blikte ze terug. Ook zei ze in interviews geïnspireerd te zijn door de anti-slavernij-activisten Harriet Tubman en Sojourner Truth.

In reactie op Colvins overlijden heeft de burgemeester van Montgomery gezegd dat Colvins moed te vaak over het hoofd is gezien. Haar daad hielp volgens hem "bij het leggen van de juridische en morele basis voor de beweging die Amerika zou veranderen".

Tussen de actie van Colvin in maart 1955 en die van Parks in december 1955 was er nog een zwart tienermeisje in Montgomery dat weigerde op te staan voor een witte buspassagier en daarvoor werd opgepakt: Mary Louise Smith.

Claudette Colvin vertrok eind jaren 50 van Alabama naar het veel liberalere New York. Ze is nu overleden in Texas, op 86-jarige leeftijd.

In Vlissingen zijn drie mensen gewond geraakt bij een explosie in een wooncomplex voor senioren. Een van hen is naar het ziekenhuis gebracht.

Bij de explosie, rond 23.00 uur, ontstond grote schade aan meerdere appartementen. Bij tal van woningen sprongen de ruiten. Ook is de balustrade van de flat ingestort. Geparkeerde auto's en gebouwen in de buurt liepen schade op. Een lantaarnpaal is afgebroken.

32 appartementen in de seniorenflat zijn ontruimd, omdat de constructie onveilig is. Bewoners zijn elders opgevangen, onder meer in een politiebureau. Daar zijn ook burgemeester Van de Tillaar en medewerkers van het Rode Kruis naartoe gekomen.

Onbewoonbaar

Hoeveel appartementen uiteindelijk onbewoonbaar zijn, is nog onduidelijk. De veiligheidsregio houdt rekening met enkele tot maximaal tien woningen. "Het is een enorme klap geweest. In heel Vlissingen en wijde omtrek hebben mensen de explosie kunnen horen", zegt een woordvoerder.

Na de explosie brak brand uit. Die was fel en breidde zich snel uit, ondanks inspanningen van de brandweer om dat te voorkomen. Meerdere mensen zijn met een hoogwerker van hun balkon gehaald. Na zo'n twee uur was de brand geblust.

Bij Omroep Zeeland spreekt een bewoner van "een slagveld". "Ik lag op de bank en opeens knalde mijn raam uit de sponning, zo de kamer in", zegt Frans Meijer, die onder de flat woont waar de explosie was. "Ik ben meteen met mijn vrouw naar buiten gegaan. Het brandde aan de voor- en achterkant van die woning."

Het is nog onduidelijk wat de explosie heeft veroorzaakt.

De Tweede Kamer steunt een mogelijke extra militaire bijdrage van Nederland aan de NAVO-aanwezigheid in Groenland. Een krappe meerderheid van CDA, VVD, D66, BBB, Volt en ChristenUnie steunt een SGP-voorstel dat het demissionaire kabinet vraagt zich binnen de NAVO samen met andere Europese landen actief in te zetten voor een versterkte aanwezigheid in het gebied.

Het kabinet zei eerder al positief tegenover zo'n missie te staan. In een brief schrijft het kabinet de Kamer te informeren als er "meer duidelijkheid komt over een dergelijke missie".

De Amerikaanse president Trump heeft via sociale media gezegd dat hij Groenland, een autonoom gebied van Denemarken, wil inlijven, om - zoals hij zegt - te voorkomen dat het land binnen de Russische of Chinese invloedsfeer komt te vallen. Trump heeft ook meermaals gezegd dat het hem om de rijke voorraad grondstoffen van Groenland gaat.

De komende dag spreekt de Deense minister van Buitenlandse Zaken Rasmussen met zijn Amerikaanse collega Rubio en vice-president Vance over Groenland. De VS dreigen het land, onderdeel van het koninkrijk Denemarken, desnoods op te kopen of binnen te vallen. Welke beweegredenen de Amerikaanse regering precies heeft en hoe serieus de dreigementen zijn is niet duidelijk, zei Van Weel in het Kamerdebat.

Bijdragen aan oplossing

Toezeggingen aan de VS om het poolgebied als NAVO-landen gezamenlijk beter te bewaken tegen dreigingen van China en Rusland zijn nodig in de gesprekken en kunnen bijdragen aan een oplossing, maakte Van Weel duidelijk. "De VS maakt zich terecht zorgen over de veiligheid in het arctisch gebied."

Een NAVO-missie in het poolgebied zou als signaal richting de regering-Trump kunnen worden gezien, om de president van militaire acties af te houden. Gisteren zei NAVO-secretaris-generaal Rutte dat lidstaten er samen voor moeten zorgen dat Groenland wordt beschermd tegen landen als Rusland en China. Nederland geeft daar nu gehoor aan.

De EU-landen hebben zich achter Denemarken geschaard en wachten de besprekingen van woensdag af. Van Weel herhaalde dat alleen Denemarken en Groenland bepalen wat er gaat gebeuren. Defensieminister Brekelmans zei eind vorige week dat Nederland bereid is militair bij te dragen op Groenland als daar door de NAVO-landen, waaronder de VS, om wordt gevraagd.

Zorgen om Iran

Het Kamerdebat ging ook over andere crises in de wereld, zoals Oekraïne en Iran. Van Weel overlegt later deze maand in Brussel met zijn Europese collega's over de internationale ontwikkelingen.

Over de bloedige protesten in Iran vroegen Kamerfracties aan Van Weel of er meer gedaan kan worden voor de mensen die massaal in opstand zijn gekomen tegen het bewind van ayatollah Khamenei. Bij het neerslaan van demonstraties zijn honderden en mogelijk duizenden doden gevallen.

Van Weel heeft de Iraanse ambassadeur op het matje geroepen, andere EU-landen deden dat ook. Dat is diplomatiek een zwaar middel, maar Teheran zal zich er weinig van aantrekken, zei Van Weel. Om de banden met Iran te verbreken is het nog te vroeg, zei hij. Dat zou volgens Van Weel ook nadelen hebben voor Nederlanders in het land en voor de nog kleine kans op dialoog met het regime.

De mogelijkheden voor hulp zijn zeer beperkt, schetste Van Weel. Contact met het land is beperkt, omdat het internet wordt geblokkeerd.

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken spreken elkaar binnenkort, dan liggen nieuwe strafmaatregelen tegen Iran op tafel. Van Weel zal zich namens Nederland inzetten om de Revolutionaire Garde, de militaire macht in het land, op de terrorismelijst te zetten.

Ook sancties tegen leden van het Iraanse regime komen dan aan de orde. "Ik hoop dat die de eindstreep halen", zei Van Weel.

Het Venezolaanse regime beweert dat het inmiddels honderden gevangen heeft vrijgelaten. Het Zuid-Amerikaanse land heeft deze stap genomen onder militaire druk van de VS. Volgens mensenrechtenorganisaties is het aantal recent vrijgelaten politieke gevangenen in Venezuela echter fors lager.

Afgelopen donderdag maakte het socialistische regime bekend dat "een aanzienlijk" aantal gedetineerden de cel mag verlaten. De stap werd uitgelegd als vredesgebaar richting de VS. President Trump liet onlangs president Maduro ontvoeren en dreigde met verder ingrijpen als Venezuela zich niet schikt naar zijn wil.

'400 gevangenen'

Parlementsvoorzitter Jorge Rodriguez zei vandaag dat inmiddels 400 gevangenen in vrijheid zijn gesteld. Enkele uren daarvoor had de Venezolaanse mensenrechtenorganisatie Foro Penal gezegd dat slechts van tientallen gevangenen daadwerkelijk is vastgesteld dat ze de gevangenis hebben verlaten.

"De overheid zegt dat het er 116 zijn, maar heeft geen namenlijst gepubliceerd", zei de directeur van Foro Penal in een verklaring op X. Volgens hem was op dat moment van 56 politieke gevangenen de bevrijding bevestigd.

Geen bevestiging

De nieuwste verklaring van Jorge Rodriguez, de broer van interim-president Delcy Rodriguez, suggereert dat er dus nog een grote groep is vrijgelaten. Die informatie is echter nog niet onafhankelijk bevestigd.

Tot voor kort zaten naar schatting zo'n 800 tot 1200 politieke gevangenen vast in Venezuela. Het regime houdt echter vol dat niemand vast zit om zijn politieke mening en stelt dat iedereen vastzit om legitieme redenen.

Na de illegale Amerikaanse inval in Venezuela riep ook de EU op tot vrijlating van alle politieke gevangenen in het Zuid-Amerikaanse land. Na de presidentsverkiezingen in 2024 werden protesten tegen Maduro met harde hand de kop ingedrukt. De Venezolaanse president verklaarde zichzelf tot winnaar, maar volgens internationale waarnemers heeft de oppositie de verkiezingen gewonnen.

Op zijn vroegst vrijdag zal een enorme raket een assemblagegebouw in Florida uitrollen. Het gevaarte moet voor het eerst in ruim 53 jaar mensen naar de maan brengen. Landen gaan de astronauten van de Artemis II-missie nog niet, dat is het doel van de volgende missie.

De lancering van Artemis II vindt niet eerder plaats dan in de nacht van 6 op 7 februari, heeft NASA laten weten, maar het kan ook nog later worden.

De 98 meter hoge raket moet NASA's Orion-capsule met vier astronauten, drie Amerikanen en een Canadees, in een baan om de aarde brengen. Van daaruit begeeft het ruimtevaartuig zich naar de maan, een reis van zo'n vier dagen. Na een passage langs de achterkant van de maan keren de astronauten terug en zullen ze in de Orion met bijna 40.000 kilometer per uur terugkeren in de atmosfeer.

De hele missie duurt tien dagen en is een repetitie voor Artemis III, die volgens de optimistische raming van NASA in 2027 twee Amerikanen op het maanoppervlak moet zetten. Waarschijnlijk wordt het op zijn vroegst een of twee jaar later, omdat de beoogde maanlander, een versie van SpaceX' Starship, nog lang niet klaar is, en ook alternatieve maanlanders nog volop in ontwikkeling zijn.

NASA en veel Amerikaanse politici is er veel aan gelegen de landing in ieder geval voor 2030 te laten plaatsvinden. Dat is het jaar waarin China een maanlanding heeft gepland. Of er na Artemis III nog meer maanmissies met de raket en Orion komen, werd vorig jaar onzeker. De regering-Trump wilde daar geen geld meer voor uittrekken, maar het Congres heeft die bezuiniging voorlopig tegengehouden.

Voor Artemis II maakt dat allemaal niet uit. Die missie is vooral bedoeld om de Orioncapsule grondig te testen. Orion maakte twee keer eerder een onbemande ruimtereis. De laatste, in november 2022 ging ook al rond de maan, maar bij terugkeer bleek het hitteschild het zwaarder te verduren te hebben gehad dan gedacht.

De temperatuur bij de capsule loopt bij de terugkeer op tot ruim 2700 graden. Er zijn wat verbeteringen in het productieproces van het hitteschild aangebracht, maar NASA benadrukt dat het schild zelfs in 2022 al veilig genoeg was.

De vlucht is ook opnieuw een test voor de Europese ruimtevaartorganisatie ESA, want die heeft een cruciaal onderdeel geleverd: de servicemodule die de Orion-capsule van zuurstof, water, warmte, elektriciteit en aandrijving voorziet. De grote zonnepanelen zijn door Airbus Defence & Space in Leiden gemaakt.

De missie van Artemis II lijkt in veel opzichten op die van Apollo 8 in 1968. Ook die maakte een vlucht rond de maan zonder te landen. Veel momenten van Artemis II zullen doen denken aan het Apollo-tijdperk, te beginnen met de roll out die vrijdag zou moeten plaatsvinden.

Ultieme slow-tv

Op een enorme crawler, een rijdend platform op rupsbanden, kruipt de 8200 ton wegende raket van het VAB, het grote assemblagegebouw op Kennedy Space Center, naar het lanceerplatform. Zowel het VAB als die crawler dateren nog uit het Apollo- en shuttletijdperk, al hebben ze de nodige upgrades ondergaan.

De rit naar het platform kan bijna twaalf uur gaan duren, dus voor de liefhebber de ultieme slow-tv. Veel belangrijke momenten zullen ook later tijdens de vlucht live te volgen zijn. Ook dat zal af en toe aanvoelen als Apollo 2.0.

De lanceerdatum ligt nog niet vast. Die kan nog worden gewijzigd, afhankelijk van hoe voorspoedig de voorbereidingen verlopen. Ook op het laatste moment wordt een complexe lancering zoals deze vaak nog uitgesteld vanwege slecht weer of technische storingen.

Tot en met april zijn er zestien lanceervensters van 120 minuten waarin de vlucht van start kan gaan. Die vallen in Nederland bijna allemaal in de nacht.

Bekijk hier terugblikken op de reis van de Apollo 11 in 1969, toen de eerste mens een voet op de maan zette, en de laatste maanmissie van de Apollo 17 in 1972:

Actrice, theatermaker en regisseur Annemarie Prins is op 93-jarige leeftijd overleden. Dat heeft toneelschrijver Sophie Kassies namens de familie aan het persbureau ANP laten weten, na eerste berichtgeving door de theatersite Theaterkrant.

Prins was bij een groter publiek bekend door haar rollen in Nederlandse televisieseries. Zo speelde ze tante Maud in Oud Geld (1998-1999), vertolkte ze de oude Annie M.G. Schmidt in Annie M.G. (2010) en mevrouw Slothouwer in Het geheime dagboek van Hendrik Groen (2017-2019).

Podiumvrees

Prins werd in 1932 geboren in Amsterdam en studeerde in 1961 af aan de toneelschool in Arnhem. Ze had last van podiumvrees en was niet tevreden over de producties waarin ze speelde. Daarom besloot ze regisseur te worden.

Prins maakte furore als regisseur van vernieuwend theater. In 1965 richtte ze Theater Terzijde op, een van de eerste onafhankelijke toneelgezelschappen van Nederland. Met het invloedrijke gezelschap maakte ze spraakmakende politieke voorstellingen over de oorlog in Vietnam of het Spanje onder Franco.

Aan het eind van de jaren zestig richtte Prins zich ook op radio, televisie en opera. Voor De Nederlandse Opera regisseerde zij Aap verslaat de Knekelgeest (1980) en Houdini (1981) van Peter Schat. Ook regisseerde ze stukken voor het Groningse amateurgezelschap Waark. Aap verslaat de Knekelgeest was in 1974 al te zien op het Holland Festival.

Solo

Vanaf de jaren negentig verscheen Prins steeds vaker in televisieseries. Ook was ze nog kort op het toneel te zien. In 2024 toerde zij met haar solovoorstelling Over de bergen door het land. De voorstelling gaat over een oude vrouw op de top van de Himalaya en haar gedachten over de vergankelijkheid van het leven en het naderende einde.

Naast het acteren bleef ze schrijven. De Harmoniehof (1997) was een persoonlijke terugblik op haar jeugd in Amsterdam-Zuid. In 2002 verscheen haar autobiografie Zelfbeheersing.

Prins stierf op eigen verzoek in Amsterdam, nadat haar gezondheid snel achteruit was gegaan. Het afscheid vindt plaats in kleine kring.

Techgigant Elon Musk heeft de abonnementskosten voor zijn Starlink-satellietservice in Iran kwijtgescholden, meldt het Amerikaanse persbureau Bloomberg. Musk wil de dienst gratis aanbieden zolang de internetblokkade in het land voortduurt.

Iraniërs kunnen momenteel gratis gebruikmaken van de dienst, zegt Ahmad Ahmadian tegen Bloomberg. Hij is de directeur van de Amerikaanse organisatie Holistic Resilience. De organisatie werkt samen met Iraniërs om hun internettoegang te garanderen. Een ingewijde bij Starlink heeft de gratis toegang bevestigd, maar wil anoniem blijven.

Starlink is een satellietnetwerk van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf SpaceX, waarvan Musk de topman is. Duizenden satellieten van het bedrijf bevinden zich in een relatief lage baan rond de aarde. Om het te gebruiken heb je een Starlink-ontvanger nodig. Volgens Holistic Resilience zijn er meer dan 50.000 van zulke ontvangers het land binnengesmokkeld.

Oekraïne heeft ook toegang tot Starlink. Het netwerk is waardevol gebleken voor het Oekraïense leger in de strijd tegen Rusland. Vorig jaar werd door de VS gedreigd met afsluiting ervan, maar dat is niet gebeurd.

Meer over Starlink

Meer weten over Starlink, dat inmiddels ook een politiek drukmiddel lijkt te zijn geworden voor de Amerikaanse regering? Lees dan dit artikel.

In Iran zijn sinds vorige week donderdag het internet en vrijwel alle telecommunicatie geblokkeerd. In beperkte mate kunnen Iraniërs gebruikmaken van internet wanneer zij verbinding maken met een Starlink-satelliet, waardoor beelden en informatie sporadisch worden verspreid. Enkele activisten doen dat.

Activisten opsporen

Iran heeft het gebruik van de Starlink-satelliet verboden, omdat het volgens het regime wordt gebruikt voor spionage- en sabotageacties. Om verspreiding van informatie door burgers tegen te houden, verstoren Iraanse autoriteiten zo'n 80 procent van de signalen van satellieten.

Van de mensen die wel verbinding krijgen, kan het Iraanse regime mogelijk signalen opvangen, waardoor zij opgespoord zouden kunnen worden.

Vanwege het gevaar delen activisten alleen op sommige momenten hun berichten en beelden met de buitenwereld, namelijk wanneer de afstand tot een satelliet het kortst is. Dan is de verbinding het sterkst, en kan informatie snel worden gedeeld.

Satellietapparatuur in beslag genomen

Iraanse inlichtingendiensten hebben een "grote partij" satellietapparatuur in beslag genomen, meldt BBC Persian. Er zouden honderd langeafstandsontvangers, vijftig signaalversterkers, ruim zevenhonderd 5G-modems en bijna achthonderd mobiele telefoons in beslag zijn genomen.

In onderstaande video wordt uitgelegd hoe Starlink-satellieten worden gebruikt in Iran: