NOS Nieuws - Algemeen

Een Nederlands fregat gaat mogelijk het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle op de Middellandse Zee ondersteunen, op verzoek van Frankrijk. Het Nederlands kabinet neemt daar op korte termijn een beslissing over. Intussen zet het fregat wel al koers naar de Middellandse Zee.

Het gaat om het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen, dat de afgelopen weken heeft meegedaan aan een internationale oefening op de Oostzee. Die oefening vond met 25 schepen, 140 vliegtuigen, 1200 drones en militairen uit 24 landen ook plaats rond het Franse vliegdekschip.

"De Fransen hebben besloten om hun vloot richting de Middellandse Zee te laten gaan, door wat er nu gaande is in Iran. Ze hebben ons gevraagd om te helpen", zegt minister Yesilgöz (Defensie). Volgens de Fransen gaat het om een "defensieve inzet".

'Geen tijd verloren laten gaan'

Yesilgöz benadrukt dat er nog geen beslissing is genomen over of de Zr.Ms. Evertsen echt wordt ingezet, omdat eerst de details van het Franse plan nog duidelijk moeten worden. "Maar we hebben wel al besloten om mee te varen, zodat er geen tijd verloren gaat als we besluiten om mee te doen", licht de minister toe.

Op de Zr.Ms. Evertsen werken zo'n 170 tot 200 mensen. "Dat is fors', zegt Yesilgöz. "We moeten voordat we een besluit nemen ook kijken wat de risico's voor hen zijn."

Gisteren zei president Macron dat hij met het Franse vliegdekschip vooral de belangrijke vaarroutes wil openhouden. "We moeten onze economische belangen beschermen, omdat olie en gasprijzen en de internationale handel ernstig verstoord worden door de oorlog", zei hij in een televisietoespraak.

Forum voor Democratie kreeg vorig jaar twee ton van vastgoedman Peter Poot, dat schrijft Follow The Money. Sinds 2023 is 100.000 euro per donateur de maximale gift voor een politieke partij, maar door een omweg was de gift van Poot toch legaal.

Poot is eigenaar van het vastgoedbedrijf Chipshol. Hij is ook al jaren donateur van Forum voor Democratie (FVD). In het verleden gaf hij al vaker meer dan een ton per jaar, bijvoorbeeld in verkiezingsjaar 2021.

In aanloop naar diezelfde verkiezingen kregen andere partijen nog veel hogere bedragen van één persoon. Zo kreeg D66 een miljoen van techondernemer Steven Schuurman.

De hoge giften waren de aanleiding om partijdonaties aan banden te leggen. Sinds 2023 mag een persoon of rechtspersoon nog maar maximaal 100.000 euro per jaar aan een partij doneren.

Toegestaan?

Toch kreeg FVD vorig jaar het dubbele van twee stichtingen waar Poot de voorzitter van is, blijkt ook uit het overzicht van giften aan politieke partijen. Uit een mailwisseling tussen FVD en het ministerie zou bovendien blijken dat de vastgoedman ook de uiteindelijke eigenaar van de stichtingen is.

"Hij wil graag een bevestiging dat de andere entiteit waarin hij ook UBO is ook 100.000 kan doneren zonder een boete te krijgen", citeert Follow The Money uit de mail. De ambtenaar zou terug hebben gemaild dat de methode inderdaad is toegestaan.

Poot en FVD reageerden deze ochtend niet op vragen van de NOS.

Andere partijen

Steven Schuurman blijft overigens ook flink doneren. Hij schonk afgelopen jaar eveneens meer dan een ton. Maar omdat hij zijn geld over meerdere partijen verdeelde is het ook toegestaan. Volt kreeg 100.000 euro van Schuurman, net als D66. GroenLinks en PvdA kregen beide 20.000 euro.

Ook dit jaar stroomde er weer aanzienlijke donaties binnen bij verschillende partijen. Die bleven tot nu wel allemaal onder de grens van 100.000 euro per persoon. De Partij voor de Dieren kreeg tot nu toe het meest, twee ton, van twee verschillende mensen. De VVD kreeg 150.000 euro van twee donateurs. D66 en GroenLinks kregen beide zo'n 10.000 euro.

De Tweede Kamer lijkt, net als het kabinet, positief over het voorstel van de Franse president Macron om te praten over nauwere samenwerking op het gebied van kernwapens. Met name de coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen de handschoen oppakken. Het geluid is hoe dan ook anders dan de afgelopen decennia.

Macron zei maandag in een speech over de nucleaire strategie van Frankrijk dat hij het Franse kernwapenarsenaal wil uitbreiden en dat hij met een aantal Europese landen, waaronder Nederland, wil samenwerken.

Waar het Nederlandse beleid tot nu toe vooral gericht was op het beperken van het aantal kernwapens in de wereld, liet het kabinet-Jetten meteen weten met de Fransen te willen praten. En het lijkt daarvoor de ruimte te krijgen van de Tweede Kamer.

'Ter afschrikking'

"We zien dat de Russische agressie groot is en we moeten echt onze eigen veiligheid in Europa kunnen garanderen en daar hoort ook nucleaire veiligheid bij", zegt D66-Kamerlid Belhirch.

Ook VVD-fractievoorzitter Brekelmans vindt het positief dat Macron meer Europees wil samenwerken en de Franse kernwapens "meer ter verdediging van Europa" wil inzetten, "meer ter afschrikking van onze vijanden".

CDA-Kamerlid Van Lanschot voegt toe dat Europa alleen een "krachtige positie" kan hebben in de wereld door samenwerking tussen de lidstaten. "Dus deze open hand van Macron vinden wij een goede ontwikkeling."

De grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, reageert voorzichtiger, maar vanwege de onvoorspelbaarheid van de internationale ontwikkelingen, noemt Kamerlid Piri het Franse voorstel om in gesprek te gaan toch "interessant".

"Wij zijn nu voor onze defensie in heel grote mate afhankelijk van de Amerikanen", zegt Piri. "Mijn fractie vindt het echt nodig dat wij die afhankelijkheid gaan afbouwen." Wel zegt zij dat je er niet van uit moet gaan dat "je alleen maar veilig bent als je een kernwapen hebt tegen de macht van de grootsten". "Dat is een gevaarlijke discussie."

'Maakt wereld onveiliger'

Een andere oppositiepartij, de SP, is hoe dan ook tegen. Meer kernwapens kunnen leiden tot een nieuwe kernwapenwedloop, zoals in de Koude Oorlog en dat maakt de wereld alleen maar onveiliger, laat Kamerlid Dobbe weten.

Is dit in strijd met het Non-proliferatieverdrag?

Frankrijk is het enige EU-lid dat kernwapens heeft. Nederland heeft met 190 andere landen het 'Non-proliferatie'-verdrag getekend, dat onder meer is bedoeld om de verspreiding van kernwapens te beperken.

Ook de Franse handtekening staat onder dit verdrag, maar het land had al nucleaire wapens toen het verdrag van kracht werd. Dat geldt ook voor de VS, Rusland, het VK, en China. Het bezit van kernwapens is tot deze vijf ondertekenaars beperkt.

Het idee is dat een nauwere samenwerking tussen Nederland en Frankrijk niet in strijd is met het Non-proliferatieverdrag, omdat de wapens in bezit van Frankrijk blijven en het aantal landen met kernwapens dus niet groter wordt.

In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat al dat Nederland "constructief" staat tegenover "het versterken van een Europese nucleaire afschrikking".

Het is nog onduidelijk hoe de samenwerking tussen Frankrijk en Nederland eruit gaat zien. Daar moet nog over onderhandeld worden. Macron opperde maandag dat "strategische middelen" tijdelijk in andere landen geplaatst kunnen worden.

Betekent dit dat er straks Franse kernkoppen in Nederland liggen? Het is een publiek geheim dat op de Nederlandse luchtmachtbasis in Volkel al Amerikaanse kernwapens zijn opgeslagen. Dat is nooit officieel bevestigd, maar oud-premier Lubbers gaf in 2013 toe dat "die malle dingen" er nog altijd zijn.

Verder heeft één squadron van de Koninklijke Luchtmacht F-35-gevechtsvliegtuigen die geschikt zijn om een NAVO-kernwapentaak uit te voeren. Daar kunnen in theorie dus Franse kernwapens mee vervoerd kunnen worden.

'Deelname aan oefeningen'

CDA'er Van Lanschot denkt hardop na over wat er zou kunnen gebeuren: "Trainingen, gezamenlijk onderhoud aan faciliteiten waar kernwapens liggen opgeslagen en natuurlijk strategische plaatsing ervan."

Oud-Defensieminister Brekelmans wil nog niet te concreet worden. "Je kunt ook denken aan Nederlandse deelname aan oefeningen die Frankrijk met enige regelmaat doet", zegt hij. "De bal ligt nu echt even bij Frankrijk en het kabinet." Pas daarna is de Tweede Kamer weer aan bod.

In de Australische staat Victoria krijgen werknemers vanaf 1 september definitief het recht om twee dagen thuis te werken, zonder aan bepaalde voorwaarden te voldoen. Die wet werd deze week goedgekeurd door het parlement. Voor zover bekend is het wereldwijd voor het eerst dat dit recht wordt vastgelegd in de wet.

De wet geldt voor alle mensen die hun werk "behoorlijk" kunnen uitvoeren vanuit huis, meldde de premier van Victoria, Jacinta Allan, toen de wet vorig jaar werd bedacht. Het gaat dus vooral om mensen met een kantoorbaan, die voldoende hebben aan een computer en een internetverbinding.

Allan wil de wet doorvoeren om de drempel om te gaan werken te verlagen voor inwoners van de staat, waar onder andere de stad Melbourne ligt. "Thuiswerken is fijn voor gezinnen, omdat het hen tijd en geld bespaart", zegt Allan. Bovendien moet de wet jonge ouders de kans geven om vanuit huis te werken.

Kleine bedrijven

Ook kleine bedrijven moeten zich houden aan de nieuwe regel, werd gisteren bekend. Nadat de plannen vorig jaar voor het eerst werden geopperd, was het nog de vraag of de regelgeving alleen voor grote bedrijven zou gelden.

Bedrijven met minder dan vijftien werknemers krijgen wel langer de tijd om alles op orde te krijgen. Zij hebben tot 1 juli 2027 om de eventuele thuiswerkdagen voor hun personeel te regelen.

Verzoek indienen

Australiërs moeten nu nog een verzoek indienen om thuis te werken en moeten hierbij voldoen aan bepaalde voorwaarden. Bovendien mogen werkgevers de verzoeken afkeuren, bijvoorbeeld als het te duur is. Vaak gebeurt dit ook.

De nieuwe plannen van Allan doen veel stof opwaaien in het bedrijfsleven van Victoria. Er wordt gevreesd dat de nieuwe regels bedrijven weg zullen jagen uit de staat, omdat in andere staten de wet niet geldt.

In Europese landen gelden verschillende regels voor thuiswerken. In Nederland mogen werkende mensen een verzoek indienen om thuis te werken, maar mogen werkgevers dit met een goede reden afwijzen. In 2023 werd een wetsvoorstel om thuiswerken makkelijker te maken verworpen door de Eerste Kamer.

Een rechtbank in Zuid-Korea heeft een vrouw, een arts en een ziekenhuisdirecteur veroordeeld voor de moord op een pasgeboren baby. De vrouw wilde na 36 weken haar zwangerschap afbreken. Volgens de aanklagers bracht de arts het kind via een keizersnede levend op de wereld en is de baby daarna gedood.

De chirurg kreeg een celstraf van vier jaar en de directeur van het ziekenhuis moet zes jaar de gevangenis in. De vrouw zelf kreeg een taakstraf en een voorwaardelijke celstraf van drie jaar.

De zaak kwam aan het licht toen de vrouw twee jaar geleden een video op YouTube plaatste waarin ze vertelde hoe ze na 36 weken haar zwangerschap had afgebroken. De video ging viraal en leidde tot grote maatschappelijke verontwaardiging.

Abortus is in Zuid-Korea niet bij wet geregeld. Het verbod erop is in 2019 afgeschaft, maar sindsdien ontbreken duidelijke regels. Zo is niet vastgelegd tot welk moment in de zwangerschap abortus mag worden uitgevoerd. Het is voor het eerst dat een vrouw die in een laat stadium abortus laat uitvoeren en haar artsen terechtstaan voor moord.

Vervalste gegevens

De zaak werd tot in de gruwelijkste details besproken in de rechtbank. Zo zeiden de aanklagers dat het kind levend werd geboren via een keizersnede en dat artsen het baby'tje vervolgens in een vriezer legden tot het niet meer leefde.

Om het op een doodgeboorte te doen lijken, vervalste het ziekenhuis de medische gegevens van de vrouw. De chirurg en de ziekenhuisdirecteur hebben bekend schuldig te zijn aan de dood van de baby.

De vrouw verklaarde in de rechtbank dat ze pas na zeven maanden ontdekte dat ze zwanger was. Ze wilde een abortus omdat ze geen vast inkomen had. Ook vreesde ze voor aangeboren afwijkingen bij haar baby, omdat ze tijdens haar zwangerschap had gerookt en alcohol had gedronken.

Medisch personeel verklaarde dat de vrouw wist dat haar baby gezond was. Ook zou ze vooraf hebben geweten dat haar baby via een keizersnede levend ter wereld zou komen. De vrouw ontkent dat.

Wetgeving ontbreekt

De rechter oordeelde dat de vrouw straf verdiende, maar nam daar de tekortschietende regelgeving en het gebrek aan steun voor vrouwen die in zulke situaties terechtkomen in mee.

Na het afschaffen van het verbod op abortus in 2019 adviseerde het Constitutioneel Hof aan het parlement om regels voor abortus op te stellen. Dat gebeurde niet, omdat conservatieve parlementsleden zich tegen de wet verzetten. Daardoor ontbreekt wetgeving nog altijd.

Mensenrechtenorganisatie Amnesty International wil dat er onmiddellijk regels komen. "Door het gebrek daaraan kunnen zwangere vrouwen gedwongen worden tot uitbuitende en ongereguleerde medische praktijken, onnodige vertraging ondervinden of helemaal geen toegang hebben tot essentiële gezondheidszorg."

Het Zuid-Koreaanse ziekenhuis heeft volgens aanklagers meer abortussen uitgevoerd. Het zou omgerekend ruim 800.000 euro hebben gekregen voor het uitvoeren van zo'n 500 abortussen. De vrouwen kwamen via tussenpersonen bij het ziekenhuis terecht.

De gehate suzuki-fruitvlieg heeft een nieuwe natuurlijke vijand in Nederland. Een Aziatische sluipwesp heeft zich hier gevestigd en helpt daarmee de fruitvlieg te bestrijden. Dat blijkt uit onderzoek van de Wageningen University & Research (WUR).

Het gaat om de soort Leptopilina japonica. Die wesp legt haar eitjes in jonge larven van de suzuki-fruitvlieg en die overleeft dat niet.

De WUR onderzocht afgelopen zomer 35 locaties in zeven provincies. Op 24 locaties werden de wespen van zo'n 1,5 millimeter gevonden. "Het is toch een verrassende vondst, in de zin dat we heel veel van deze sluipwespen hebben gevonden in Nederland. Dat is een teken dat hij zich hier goed thuisvoelt", zegt Herman Helsen, entomoloog van de Wageningen Universiteit.

Grote schade

Bijzonder aan de sluipwesp is dat de soort zich vrijwel alleen richt op de Suzuki-fruitvlieg. Deze soort fruitvlieg legt haar eitjes in rijpend fruit dat nog aan de struik of boom hangt.

"Uit een eitje onder de schil komt een larve en die vreet zich een weg door de vrucht. Die vrucht rot en is onverkoopbaar. Dat is een grote schadepost voor telers." Sinds de komst van deze fruitvlieg naar Europa heeft de soort al grote schade veroorzaakt bij telers van kersen, frambozen, bessen en ander zacht fruit.

Andere soorten fruitvliegjes leggen hun eitjes voornamelijk in rottend fruit op de grond. Daardoor zorgen zij niet voor veel schade in de teelt van verschillende soorten zacht fruit.

Komst 'een cadeautje'

"Deze sluipwesp weet heel goed de jonge larven van de Suzuki-fruitvlieg in de vruchten aan de bomen te vinden. Hij legt een eitje in de larve van de Suzuki-fruitvlieg. Op die manier groeit er uit de larve geen nieuwe generatie fruitvliegen, maar een nieuwe generatie sluipwespen." Dat voorkomt dus dat er nieuwe fruitvliegjes ontstaan die nog meer fruit aan de boom aantasten.

De onderzoekers vermoeden dat de sluipwesp op precies dezelfde manier als de fruitvliegjes naar Nederland is gekomen. Ze komen mee als verstekeling in fruit dat aan Nederland verkocht is.

Helsen ziet de komst van deze soort als cadeautje, omdat ze zelf hiernaartoe zijn gekomen en heel effectief zijn in het bestrijden van de gehate Suzuki-fruitvlieg. Ook kwekers zijn blij, zegt hij. Onderzoekers verwachten niet dat de komst van de Leptopilina japonica in ons land tot problemen zal leiden.

In Arnhem zijn bij sloopwerkzaamheden monumentale keldergewelven verwijderd die na de grote stadsbrand vorig jaar intact waren gebleven, zo laat de gemeente weten. Na de brand in het historische stadscentrum benadrukte de gemeente de restanten van de historische panden zoveel mogelijk te willen behouden.

Onlangs zijn vloeren op de begane grond van een van de uitgebrande panden aan de Varkensstraat gesloopt. Daarbij zijn dus ook gewelven van een aantal monumentale kelders verwijderd, schrijft Omroep Gelderland.

Sommige gewelven komen uit de veertiende en vijftiende eeuw en hebben een monumentale status.

De gemeente stelt een onderzoek in naar de eigenaar van het perceel en het bedrijf dat de sloopwerkzaamheden uitvoerde. Wethouder Bob Roelofs noemt de sloop illegaal, pijnlijk en tot nu toe ook onbegrijpelijk.

Op de hoogte

Volgens de gemeente is onder begeleiding van erfgoeddeskundigen en de omgevingsdienst gewerkt aan het zoveel mogelijk bewaren van de restanten van de historische panden.

De eigenaar van het perceel en de aannemer zouden op de hoogte zijn geweest dat de gewelven niet mochten worden gesloopt. Toch heeft de sloop zonder overleg of toezicht van de gemeente of omgevingsdienst plaatsgevonden, zegt wethouder Roelofs.

Vorig jaar juni zijn de restanten van middeleeuwse muren in de Varkensstraat wel met toestemming van de gemeente gesloopt. Vanwege de historische waarde wilde de gemeente de muren het liefst behouden, maar dat zou volgens het college van burgemeester en wethouders te veel vertraging opleveren bij de herstelwerkzaamheden.

Stadsbrand

In de nacht van 5 op 6 maart vorig jaar sloeg de brand een groot gat in het historische centrum van Arnhem. Meerdere panden, waaronder monumentale gebouwen, gingen verloren. Tientallen bewoners van het blok moesten hun huis halsoverkop verlaten.

Enkele dagen na de brand werden drie verdachten opgepakt, onder wie Koert H.: een notoire overlastgever. Het Openbaar Ministerie verdenkt hem en Mark V. en Ricky N. ervan 's nachts papier en karton op een rolcontainer in brand te hebben gestoken.

Een nieuwe film in de wereld van Game of Thrones is in ontwikkeling, dat meldt Page Six. Volgens het Amerikaanse tijdschrift speelt het verhaal zich rond 300 jaar voor de eerste aflevering van de originele serie af.

Producent en scenarioschrijver Beau Willimon, bekend van de Netflix-serie House of Cards en Star Wars-serie Andor, is aangesteld om het script te schrijven voor de film. Over een releasedatum of cast is nog niets bekendgemaakt.

Wat is Game of Thrones?

Game of Thrones is een fantasy-tv-serie over de machtsstrijd in het fictieve continent Westeros. Verschillende families, zoals de Targaryens, Lannisters en Starks, vechten om macht en de IJzeren Troon. In de serie komen ook magie en draken voor.

De serie is gebaseerd op de boekenreeks A Song of Ice and Fire van de Amerikaanse schrijver George R. R. Martin, Martin bracht in 1996 het eerste deel over de strijd om de IJzeren Troon uit. Hij publiceerde in 2011 het vijfde deel en werkt nog altijd aan de laatste twee boeken.

De tv-serie gebaseerd op de boeken groeide tussen 2011 en 2019 uit tot een fenomeen. Er lopen momenteel twee spin-offs, House of the Dragon en A Knight of the Seven Kingdoms. Die spelen zich allebei ver voor de gebeurtenissen af uit de boeken.

Het verhaal zal gaan over de verovering van Westeros door Aegon Targaryen, die van zes van de zeven losse koninkrijken één koninkrijk maakte en zo de Targaryens de machtigste familie van het continent maakte.

Of de film er daadwerkelijk komt, is volgens The Hollywood Reporter nog niet helemaal zeker. De scenarioschrijvers van de tv-serie, David Benioff en Dan Weiss, speelden al eerder met het idee om een film te maken over de wereld. Zo wilden ze Game of Thrones laten eindigen in een filmtrilogie. HBO sloeg het idee af, het wilde zich richten op zijn maandelijkse abonnementsmodel.

Warner Bros. Discovery, eigenaar van HBO Max waar Game of Thrones te zien is, is momenteel bezig met een overname.

Afgelopen zaterdag stemde het entertainment- en mediaconcern in met de overname door concurrent Paramount. Het gaat om een deal van 110 miljard dollar, ruim 93 miljard euro. De deal moet nog goedgekeurd worden door verschillende instanties.

Paramount-CEO David Ellison zei recentelijk in een meeting met investeerders dat Game of Thrones zijn favoriete serie was van HBO Max. Ook moet het streamingplatform blijven doen waar het goed in is. "Ze zijn een leider op hun gebied en we willen dat blijven doen, maar door de platforms samen te brengen, kan al onze content nog een breder publiek bereiken", aldus Ellison.

De gemeente Westerwolde en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zijn in onderhandeling over een nieuw bestuursakkoord over het aanmeldcentrum in Ter Apel. Dat bevestigt burgemeester Jaap Velema aan RTV Noord.

In zo'n overeenkomst staan afspraken over de gang van zaken in en rond het opvangcentrum. Ook geeft de gemeente het COA formeel toestemming voor het gebruik van de locatie.

Het huidige akkoord loopt tot 2040. Dat wil de gemeente nu openbreken. Dat heeft vooral te maken met de grote aantallen asielzoekers in het aanmeldcentrum en de problemen met kansarme asielzoekers. Een deel daarvan leidt geregeld tot overlast in het dorp.

Strengere voorwaarden

Aan een nieuw bestuursakkoord worden door de gemeente Westerwolde strengere voorwaarden verbonden dan in eerdere akkoorden. Dat heeft te maken met de grote onrust van de afgelopen jaren in Ter Apel. Het gaat onder meer om de veiligheid binnen en buiten het aanmeldcentrum, de aanpak van problemen en communicatie.

Ook wordt opnieuw vastgelegd hoeveel asielzoekers er maximaal in het aanmeldcentrum mogen overnachten en onder welke voorwaarden. Nu zijn dat er nog 2000, maar dat aantal wordt regelmatig overschreden. Als gevolg van een rechterlijke uitspraak moet het COA de gemeente een boete betalen. Die boete is inmiddels al opgelopen naar 4,45 miljoen euro

Onderwerpen op tafel

Volgens burgemeester Velema van Westerwolde is nog niet duidelijk wanneer de handtekeningen onder het nieuwe akkoord kunnen worden gezet. "Er lag al een conceptbestuursovereenkomst, maar we willen ook nog de nieuwe asielminister (Bart van den Brink, red.) erbij hebben, want de minister is de opdrachtgever aan het COA. Je hebt een brede bestuurlijke steun nodig om uiteindelijk tot een goed resultaat te komen", zegt de burgemeester.

Volgende week maandag brengt asielminister Van den Brink een bezoek aan Ter Apel. De minister zal dan met Velema in gesprek gaan over het aanmeldcentrum.

"U mag van mij aannemen dat er twee onderwerpen zijn die direct op tafel komen. Punt één: haal die groep kansarme asielzoekers weg uit Ter Apel en spreid ze beter over Nederland. En punt twee - uiteraard - hoe gaan we om met Ter Apel in de toekomst", zegt Velema.

Geen sluiting

Ondanks de overlast in Ter Apel, heeft de gemeente de sluiting van het aanmeldcentrum nooit nagestreefd. Dat komt onder meer omdat de locatie voor werkgelegenheid zorgt. Ook spelen humanitaire overwegingen een rol.

De gemeente en het COA hebben een lange geschiedenis op het gebied van bestuursakkoorden over de opvang in het aanmeldcentrum. Het eerste contract werd al op 18 mei 2010 afgesloten.

Een KLM-vliegtuig dat vannacht vanuit de Omaanse hoofdstad Muscat naar Nederland is gevlogen om Nederlanders te repatriëren, is vanochtend geland op Schiphol.

Volgens een woordvoerder van de KLM zaten er 91 Nederlanders op de vlucht. Dat zijn toeristen, maar ook mensen die in de omgeving wonen en naar Nederland wilden. Er gingen in totaal 250 mensen mee. Behalve de 91 Nederlanders waren er ook ongeveer 160 werknemers van KLM of andere luchtvaartmaatschappijen aan boord

Het is de eerste repatriëringsvlucht die in Nederland is aangekomen sinds het begin van de oorlog die vijf dagen geleden begon. Naar schatting zouden nog enkele duizenden Nederlandse reizigers vastzitten in de regio.

De terruggekeerde reizigers in de aankomsthal vanochtend:

Een van de Nederlanders die naar huis proberen te komen, is Hugo van der Leek. Hij was met zijn moeder op vakantie in Oman en zou maandag terugvliegen, maar dat ging niet door. Gisteravond hoopte hij nog mee te kunnen op deze repatriëringsvlucht. Maar ook dat ging niet door.

Geen zicht op andere vlucht

"Ik werd in de middag gebeld door de ambassade met de vraag of ik mee wilde met die vlucht. Dus daar hebben we uiteraard gelijk ja op gezegd. Maar daarna hebben we daar nooit een bevestiging van gekregen. Ik heb daarna uren in de wacht gestaan om Buitenlandse Zaken aan de lijn te krijgen, maar zonder resultaat", zegt Van der Leek.

"Uiteindelijk hebben we vier uur in de rij gestaan bij de check-in, waar we te horen kregen dat we niet op de lijst waren geplaatst, terwijl er nog wel plekken waren aan boord. Meerdere mensen hadden hetzelfde probleem. Ik zit nu weer in mijn hotel te wachten op nieuws."

Van der Leek schat dat zeker 50 anderen ook uiteindelijk weer zijn vertrokken of zijn weggestuurd. Hij zegt dat hij nog geen zicht heeft op een andere vlucht. "Er zijn sowieso deze week geen vluchten meer die kant op richting Amsterdam. Alleen maar vluchten die een overstap hebben in Doha of Dubai of Abu Dhabi, maar dat is natuurlijk nu niet mogelijk. Dus wij zitten eigenlijk te wachten op nog zo'n vlucht zoals gisteren. Daar horen wij tot nu toe nog niks over."

'Complexe situatie'

Dat Van der Leek en zijn moeder niet weg kunnen, kost tijd en geld. "We verliezen veel tijd voor het werk van mijn moeder en mijn studie. We maken nu ook veel kosten die niet vergoed worden, aangezien het hier om een oorlog gaat. Dan dekken veel verzekeringen de kosten niet."

In het KLM-toestel, een Boeing 787-10 Dreamliner, is plaats voor ruim 300 passagiers. Dat het vliegtuig zeker niet helemaal vol zat, komt volgens Hans Docter, crisiscoördinator bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, door de snelheid waarmee de repatriëringsvlucht moest worden geregeld. "Dat is met stoom en kokend water tot stand gekomen. We hoorden vrij laat dat deze vlucht mogelijk was en hebben zo veel mogelijk mensen op de vlucht proberen te krijgen."

Er wordt volgens Docter gekeken waarom Nederlanders op de luchthaven in Muscat zijn weggestuurd. "Dit is een heel complexe situatie en we proberen iedereen zo snel mogelijk naar Nederland te krijgen. We moeten kijken wat er fout is gegaan en kijken wat we ervan kunnen leren."

Verschillende opties

Docter roept Nederlanders op niet zelfstandig naar het vliegveld in Muscat te gaan als ze geen bevestiging hebben gekregen dat ze meekunnen op een vlucht. "Niemand wil uren in de rij staan en dat is ook niet veilig."

Voor de komende tijd probeert Buitenlandse Zaken Nederlanders zo goed mogelijk te adviseren hoe ze zelfstandig weg kunnen komen uit de regio. "Gezien de grote aantallen is zelfstandig reizen het beste. Als dat niet kan, dan gaan we ze ondersteunen."

Volgens de crisismanager zou een luchtbrug vanuit Oman een optie kunnen zijn, mits de situatie daar veilig is. Hij zegt ook dat er met Defensie en reisorganisaties en de landen in de regio gesproken wordt. "Er zijn allerlei opties mogelijk om Nederlanders weg te krijgen en we sluiten geen enkele optie uit."

Bij een grootschalige actie tegen een internationaal drugshandelsnetwerk dat gelinkt werd aan het Ecuadoraanse kartel Los Lobos zijn in Nederland, België en Ecuador zestien mensen opgepakt na huiszoekingen. Dat meldt Europol. De actie werd geleid door Ecuador en de VS, en ondersteund door Europol, Nederlandse en Belgische autoriteiten.

Los Lobos is een van de grootste drugskartels in Ecuador en is betrokken bij de smokkel van cocaïne naar de VS en Europa.

Bij de huiszoekingen werd ook een kopstuk van het kartel gearresteerd. Daarnaast werden bij de actie vier handvuurwapens, twee geweren, zeventien voertuigen en een bedrag van zo'n 685.000 euro in beslag genomen. Nog vier verdachten worden in een later stadium van het onderzoek opgeroepen voor verhoor, aldus Europol

Cocaïne tussen het fruit

Uit het onderzoek, dat in januari vorig jaar van start ging, blijkt dat het Ecuadoraanse drugshandelsnetwerk samenwerkte met een Albanees drugsnetwerk. Leden van die organisatie reisden naar Ecuador om smokkeldeals te sluiten en grote cocaïneladingen richting Europa te halen.

Fruitexportbedrijven werden gebruikt als dekmantel voor de smokkel. De drugs werden verborgen tussen fruitladingen en andere vracht.

Ecuadoraanse autoriteiten, met ondersteuning van Europol, waarschuwden Nederlandse en Belgische autoriteiten voor verdachte containers. Daardoor werd in februari in de haven van Vlissingen ongeveer 2,6 ton cocaïne ontdekt en in juni 1,1 ton. In België werd ruim drie ton drugs ontdekt. Ecuador zelf onderschepte 572 kilogram.

Gisteren kondigde het Amerikaanse leger aan dat de VS en Ecuador ook gezamenlijke acties hebben uitgevoerd tegen bepaalde terroristische groeperingen in Ecuador, waaronder tegen het kartel Los Lobos.

"Samen ondernemen we doortastende actie om narco-terroristen te bestrijden die burgers in het hele westelijk halfrond al lange tijd terroriseren, geweld aandoen en corrumperen", aldus het Amerikaans Zuidelijk Commando.

De Amerikaanse president Trump heeft herhaaldelijk gezegd dat zijn land in oorlog is met drugskartels in Latijns-Amerika. Hij zegt dat de aanvallen op bijvoorbeeld bootjes in de Caribische Zee nodig zijn om te voorkomen dat er drugs naar de VS worden vervoerd.

70 procent van alle cocaïne door Ecuador

Volgens de Ecuadoraanse president Daniel Noboa wordt zeventig procent van alle cocaïne wereldwijd nu gesmokkeld door de havens van Ecuador.

Ecuador bevestigt samen te werken met de VS. De details van de acties die zijn uitgevoerd zijn geheim, zegt het ministerie van Defensie van Ecuador.

Honderden verkiezingsborden van Leefbaar Rotterdam voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen zijn doelwit geworden van vandalisme, zegt lijsttrekker Ronald Buijt. Borden zijn verspreid door de stad beklad, vernield of meegenomen.

"Het gebeurt eigenlijk overal. Het dieptepunt is de Maasboulevard, op de Stadhoudersweg is het heel erg en op de Kop van Zuid waren op een dag alle borden weg", zegt Buijt tegen de regionale omroep Rijnmond.

De partij denkt dat inmiddels tussen de 500 en 700 borden zijn beklad, vernield of gestolen. Sommige borden zijn beklad met leuzen als "fascist" en "Buijt eruit". Leefbaar Rotterdam deed vorige maand al aangifte van de vernielingen.

'Angst voor boodschap'

Lijsttrekker Buijt zegt in aanloop naar de verkiezingen niet eerder met zoveel vandalisme te zijn geconfronteerd.

"Blijkbaar is men echt bang voor de boodschap van Leefbaar en probeert men die te ridiculiseren of te criminaliseren. Maar onze boodschap staat als een huis: Rotterdammers eerst", zegt Buijt. "De keuze is simpel, het wordt 18 maart Leefbaar of links. Blijkbaar bevalt sommige mensen dat niet."

Over de verkiezingsuitslag maakt hij zich in ieder geval geen zorgen. "Wij worden de grootste, of onze borden nu wel of niet beklad worden. Wij wijken daar niet voor. We staan voor onze boodschap."

Nieuwe borden

De partij heeft inmiddels extra borden besteld. "Komende week gaan we weer een hele nieuwe lading ophangen, alleen dan wat hoger", zegt Buijt.

Ook op andere plekken in het land zijn verkiezingsborden doelwit van vandalen. In Uden (gemeente Maashorst) werden borden van de partij Jong Maashorst beplakt.

In Terneuzen verdween meer dan de helft van de borden van Hart voor Terneuzen en in Schiedam moesten de borden van het CDA en Denk het ontgelden.

WhatsApp heeft een optie toegevoegd die 'externe chats' heet. Wie doorklikt, leest dat WhatsApp er door Europese regels voor moet zorgen dat je de app kunt koppelen aan BirdyChat. Wat is dat?

Met deze functie maakt WhatsApp het mogelijk om berichten te sturen naar andere chatapps. Dat betekent dat twee mensen die met elkaar appen niet allebei WhatsApp hoeven te gebruiken. Eén persoon kan WhatsApp gebruiken, de ander kan een andere app kiezen.

BirdyChat is de eerste chatapp met zo'n koppeling. WhatsApp noemt dat een 'externe chat': een andere chatdienst. Als de optie is ingeschakeld, kan iemand die WhatsApp gebruikt een chatgesprek beginnen met iemand die BirdyChat gebruikt, of andersom.

Het chatgesprek werkt zoals altijd. Een gesprek tussen een WhatsApp-gebruiker en een BirdyChat-gebruiker is ook net zo goed beveiligd als een gesprek tussen twee WhatsApp-gebruikers. Dat betekent dat de bedrijven achter de apps niet kunnen zien wat er in je berichten staat of welke foto's je verstuurt.

Chatapp uit Letland

Het is niet gek als je nog nooit van BirdyChat hebt gehoord. De app wordt gemaakt door een klein bedrijf in Letland. De oprichters werken er nu een jaar aan. De app staat wel in de App Store (iPhones) en Play Store (Android-telefoons), maar er is een wachtlijst om toegang te krijgen.

BirdyChat wil een chatdienst zijn voor mensen die vanwege hun werk contact zoeken met anderen. "Je kunt dat doen met de app die je ook privé gebruikt", zegt Rolands Mesters, een van de oprichters van BirdyChat. "Maar dan gaan werk- en privé-apps door elkaar lopen. Dankzij de koppeling met WhatsApp hoeft de ander niet per se de BirdyChat-app te hebben."

Verplicht door Europese regels

Meta, het bedrijf achter WhatsApp, maakt deze koppeling omdat dat moet van Europese regels die pas geleden zijn ingegaan: de Digital Markets Act (DMA). Het bedrijf is verplicht om ervoor te zorgen dat andere chatapps aan WhatsApp gekoppeld kunnen worden. Meta is tot nu toe het enige bedrijf dat dit moet doen.

"Het doel daarvan is dat het voor andere chatapps veel makkelijker is om die markt te betreden", zegt Belle Beems. Zij werkt bij de Universiteit Leiden en is deskundige op het gebied van de DMA. "Dat komt omdat het succes van een chatapp niet alleen afhangt van de app zelf, maar ook of je vrienden of familie erop zitten."

"Daarom is het nu heel moeilijk om van WhatsApp over te stappen naar een andere app, zoals Signal", zegt ze. "Het is een beetje zoals toen er voor het eerst telefoons kwamen. Je kon er wel een hebben, maar als je de enige bent, kun je niemand bellen."

"Het idee is dat chatapps hetzelfde gaan werken als e-mail. Het maakt niet uit of je Gmail hebt of Outlook of een andere kleine e-maildienst: je kan elkaar altijd mailen. De DMA moet ervoor zorgen dat je veel makkelijker een andere chatdienst kan gebruiken."

Signal en iMessage

"Dat is de theorie. In de praktijk is het veel lastiger", zegt Beems. "Dit is een goede stap, maar BirdyChat is maar een kleine app. Dit gaat pas echt werken als andere grote chatapps meedoen, met name Signal."

Maar de organisatie achter Signal wil de koppeling met WhatsApp niet maken, laat het weten. De NOS heeft ook aan Apple gevraagd of het bedrijf zijn chatdienst iMessage aan WhatsApp wil koppelen, maar het bedrijf geeft daar geen antwoord op.

Eerder bepaalde de Europese Commissie al dat Apple niet verplicht is om ervoor te zorgen dat andere chatapps zich aan iMessage kunnen koppelen. Dat betekent dat andere apps zich niet kunnen melden bij Apple, zoals dat nu wel bij WhatsApp kan.

Tienduizenden mensen op wachtlijst

Tot nu toe blijft het dus bij WhatsApp en BirdyChat. De WhatsApp-koppeling werkt al op iPhones, maar BirdyChat werkt nog aan de optie voor Android-telefoons. Wie de koppeling tussen de twee apps wil proberen, moet geduld hebben. Er staan nu 35.000 mensen op de wachtlijst voor BirdyChat, zegt Mesters.

"We gaan mensen in groepjes toevoegen. De afgelopen dagen kregen we veel aanmeldingen: mensen uit Zweden, Portugal, Spanje... De eerste Nederlanders zijn ook al toegelaten. We willen het niet te snel doen. Een chatapp maken is best moeilijk. Ons doel is iedereen nog dit jaar toegang te geven."

De minister heeft slecht zicht op hoeveel schadelijke stoffen de industrie in de Nederlandse wateren loost. Dat blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Dat is problematisch, omdat de stoffen in het drinkwater terecht kunnen komen. "We hebben het hier wel over stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid", aldus de vicepresident van de Algemene Rekenkamer.

Dat het slecht gaat met de Nederlandse waterkwaliteit is al langer bekend. Bijsturen is nodig, schrijft de Algemene Rekenkamer, want Europese regels schrijven voor dat Nederland uiterlijk volgend jaar de waterkwaliteit op orde moet hebben. Dat dat lukt is onwaarschijnlijk, schrijven de onderzoekers.

Voor de grote wateren in Nederland, zoals de Noordzee, IJsselmeer en de grote rivieren, is de minister van Infrastructuur en Waterstaat verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. Rijkswaterstaat voert die taken namens hem uit, maar dat lukt onvoldoende, blijkt uit het rapport.

Honderden vergunningen

Zo blijkt dat er geen totaalbeeld is van wat bedrijven mogen lozen. "Om bijvoorbeeld te weten welke bedrijven op welke locaties en in welke hoeveelheden nikkel mogen lozen, moet Rijkswaterstaat dat handmatig opzoeken in honderden vergunningen", is te lezen.

Een centraal informatiesysteem waarin alle relevante informatie staat, is er niet. Barbara Joziasse, vicepresident van de Algemene Rekenkamer, noemt het gebrek aan overzicht "ontoereikend en zorgwekkend". "Bij de helft van de bedrijven worden geen monsters genomen", zegt Joziasse.

Dat is niet de enige reden dat er slecht zicht is op de lozingen. Een andere reden is dat bedrijven nauwelijks rapporteren welke stoffen ze lozen en hoeveel. Slechts een op de zes bedrijven meldde recente waterlozingen.

Want bedrijven hoeven pas een melding doen als ze meer lozen dan de drempelwaarde. De onderzoekers waarschuwen voor al die kleine beetjes aan gevaarlijke stoffen die nu niet hoeven te worden gemeld. Bij elkaar opgeteld kunnen die kleine hoeveelheden wel schadelijk zijn.

Achterstand

Ook andere schadelijke stoffen blijven nu onopgemerkt, schrijven de onderzoekers. Dat kan doordat bedrijven zelf moeten doorgeven welke stoffen ze lozen, waarna ze in de vergunning worden opgenomen. Rijkswaterstaat meet alleen of en hoeveel die stoffen in het water terechtkomen. "In principe worden alleen de stoffen gemeten die in de vergunning zijn opgenomen", staat in het rapport.

Verder zijn veel van de vergunningen verouderd. Lozingsvergunningen moeten om de zoveel tijd tegen het licht gehouden en aangepast worden. Rijkswaterstaat probeert dat elke vier tot acht jaar te doen, maar de Rekenkamer constateert een achterstand.

Ook constateert de Rekenkamer dat onduidelijk is of, wanneer en welke bedrijven zijn gecontroleerd. Dat noemt de Algemene Rekenkamer "extra risicovol" omdat het gaat om de vervuilendste bedrijven van Nederland.

'Vergoelijkend'

Voormalig minister Tieman erkent in een brief aan de Algemene Rekenkamer dat Rijkswaterstaat achterloopt met het herzien van verouderde vergunningen. Hij wijst erop dat de industrie maar voor een beperkt deel verantwoordelijk is voor watervervuiling. Over die reactie van de minister zegt Joziasse van de Algemene Rekenkamer: "Er zit wat vergoelijkends in."

De minister schrijft in zijn brief aan de Rekenkamer dat hij herkent dat de registratie van lozingen niet op orde is. Daarom komt er dit jaar een nieuw informatiesysteem, aldus Tieman.

Hij is het niet eens met de conclusie dat het toezicht tekortschiet. Een landelijk overzicht bijhouden van alle lozingen is volgens hem niet de wettelijke taak van Rijkswaterstaat en heeft "geen toegevoegde waarde".

Volgens Tieman heeft Rijkswaterstaat de lozingen wel scherp in beeld, maar daar is Joziasse van de Algemene Rekenkamer het niet mee eens. "Op papier lijkt dat misschien zo; papier is geduldig. Maar de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen wordt niet minder."

Toen de VS en Israël hun aanval op Iran begonnen, was president Zelensky een van de eerste wereldleiders die steun uitspraken. Waar Europese ambtgenoten terughoudend of zelfs kritisch waren, noemde de Oekraïense leider de aanval "rechtvaardig". Het Iraanse volk moet de kans krijgen zich te ontdoen van het terreurregime, aldus Zelensky, en om de veiligheid te waarborgen van "alle landen die hebben geleden onder het terrorisme uit Iran".

Daarmee doelde hij ook op zijn eigen land. Iran helpt Rusland al jaren met de oorlog in Oekraïne, vooral met de ontwikkeling en levering van kamikazedrones. Zelensky's steunbetuiging voor het aanpakken van een Russische bondgenoot was dan ook vanzelfsprekend. Maar in Oekraïne weten ze ook: de oorlog in het Midden-Oosten kent ook risico's.

Allereerst hoe die Oekraïne kan helpen. Als het Iraanse regime valt, verliest het Kremlin na Maduro in Venezuela en Assad in Syrië opnieuw een vriend. Dat heeft gevolgen voor Moskou's invloed op het wereldtoneel. President Poetin blijkt zijn bondgenoten keer op keer niet te kunnen helpen. De Oekraïense oud-minister Koeleba zegt dat Rusland "vernederd wordt, omdat het niets kan doen".

Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp over de Russische reactie:

"Rusland heeft tot nu toe opvallend lauw gereageerd op de aanvallen op Iran. Het ministerie van Buitenlandse Zaken sprak van een "niet-uitgelokte daad van gewapende agressie tegen een soevereine en onafhankelijke VN-lidstaat". President Poetin betuigde zijn medeleven met de dood van ayatollah Khamenei en sprak van een "cynische schending van alle normen van de menselijke moraal en het internationale recht", zonder de daders bij naam te noemen.

Daar bleef het bij. De summiere reactie herinnert aan die op de aanval op Iran in juni 2025. Rusland en Iran hadden kort daarvoor een akkoord getekend over strategische samenwerking, maar, benadrukte het Kremlin toen, dat voorziet niet in directe militaire steun.

Moskou hecht groot belang aan samenwerking met de VS, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Dat verklaart de voorzichtige reactie niet alleen van het Kremlin, maar ook in de Russische staatsmedia."

Daarnaast kan Oekraïne de geopolitieke situatie opnieuw neerzetten als 'wij-tegen-zij'. Wij, de Oekraïners en Amerikanen, tegen zij, de Russen en Iraniërs. Voor Zelensky is het cruciaal zichzelf neer te zetten als betrouwbare bondgenoot van Amerika. De relatie met de regering-Trump is op zijn zachtst gezegd moeizaam. De hoop is dat het anti-Russische kamp in Washington nu een grotere stem krijgt.

Drones

Volgens Zelensky heeft Iran Rusland 57.000 Shahed-drones geleverd, waarmee Oekraïense steden werden geterroriseerd.

De verwachting is echter niet dat de Russische luchtaanvallen nu minder worden. Moskou produceert inmiddels op grote schaal een eigen versie van de Shahed, de Geran.

In de video zie je hoe Oekraïense militairen jagen op kamikazedrones:

Bovendien leidt het sluiten van de Straat van Hormuz tot piekende olieprijzen. De inkomsten van de Russische olieverkoop liepen het afgelopen jaar juist terug. Als de strijd in het Midden-Oosten voortduurt en de olieprijs hoog blijft, wordt de oorlogskas van het Kremlin gespekt.

Munitietekort?

Andersom kan de oorlog in het Midden-Oosten tot tekorten leiden voor Oekraïne, erkent Zelensky ook. Nu zijn leveringen van wapens, munitie en vooral raketten voor luchtafweersystemen zoals de Patriot nog niet minder geworden. Maar die systemen draaien op volle toeren om Iraanse raketten en drones uit de lucht te schieten. Als de strijd lang doorgaat, zou Amerika kunnen besluiten wapenpakketten die Europese bondgenoten inkopen voor Kyiv naar het Midden-Oosten te sturen.

Dat gebeurde aan het begin van de oorlog tussen Hamas en Israël ook. "Artilleriegranaten uit Amerikaanse voorraden kwamen in Israël terecht", zegt de Oekraïense politicoloog Volodymyr Fesenko tegen de Oekraïense nieuwszender Kanal 24. "Dat leidde tot een ernstige crisis."

Onderhandelingen

En dan is er nog de zorg dat de oorlog in het Midden-Oosten Oekraïne naar de achtergrond drukt. Dat terwijl de strijd in alle hevigheid doorgaat en Oekraïne de afgelopen weken in het zuiden voorzichtig terreinwinst heeft geboekt.

Want wanneer heeft Washington weer aandacht voor onderhandelingen met Oekraïne en Rusland? Deze week zouden de gesprekken verdergaan in Abu Dhabi. Maar aangezien de oorlog ook de Emiraten treft, is het de vraag of, waar en wanneer die plaatsvinden.

Goedemorgen. De oorlog in het Midden-Oosten gaat zijn vijfde dag in met een nieuwe opperste leider in Iran. Gemeenten halen een kwart van hun nieuwbouwplannen niet en het herontdekte schilderij van Rembrandt is vanaf vandaag te zien in het Rijksmuseum.

Het weer: vanochtend komt in het zuiden mist voor. In de rest van het land is het vrij zonnig. Het wordt 11 tot 16 graden bij een zwakke of matige oostenwind. Komende dagen blijft het droog met veel zon. Het is meestal zo'n 16 graden. In de nachten koelt het flink af.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Bij Israëlische aanvallen op de Libanese stad Baalbek zijn zeker vier mensen gedood. De luchtaanval trof een gebouw van vier verdiepingen. Dat meldt het staatspersbureau NNA. Reddingswerkers zijn nog op zoek naar mensen die vastzitten onder het puin.

Kort daarvoor droeg het Israëlische leger inwoners van zestien Libanese dorpen op te vertrekken, voornamelijk in het zuiden van het land.

Volgens het Libanese ministerie van Volksgezondheid zijn er de afgelopen twee dagen zeker vijftig mensen gedood bij Israëlische luchtaanvallen. Meer dan driehonderd anderen raakten gewond.

Israël is Zuid-Libanon dieper binnengetrokken, nadat Hezbollah maandag een raketaanval had uitgevoerd op het noorden van Israël. De groepering deed dit als vergeldingsactie voor het doden van de Iraanse ayatollah Khamenei afgelopen zaterdag.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Een schilderij van Piet Hein van Asperen uit Harlingen is na tientallen jaren terug bij zijn familie. Van Asperen (1895-1969) schilderde het voor een ouderencentrum in Harlingen en legde vast dat het "niet verder uitgeleend of verkocht" mocht worden. Nu het gebouw moet plaatsmaken voor woningen is aan zijn wens gehoor gegeven. De familie was via sociale media in no time gevonden.

Fijne dag!

Nederlandse gemeenten hebben ruim een kwart van de woningen die ze de afgelopen vier jaar wilden bouwen niet weten op te leveren. Van de ruim 357.000 huizen die zij tussen 2022 en 2026 hadden willen bouwen, zijn er 264.000 daadwerkelijk gerealiseerd (74 procent). Dat blijkt uit onderzoek van de NOS met regionale en streekomroepen.

In veel gemeenten is het woningtekort een van de belangrijkste onderwerpen in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. Vier jaar geleden was dat niet anders. De meeste gemeentebesturen die toen werden gevormd, spraken de ambitie uit fors te (laten) bouwen. Dat deden ze meestal in het coalitieakkoord, soms ook in aparte woonvisies of woondocumenten.

Grote verschillen

Er zijn grote verschillen tussen de gemeenten. Sommige hebben hun ambities ver overtroffen. Zo wilde Zoeterwoude er in vier jaar 215 woningen bij en werden het er 642. Zoeterwoude schrijft dat succes toe aan een goede samenwerking tussen regio, provincie en projectontwikkelaars.

Of neem het Utrechtse stadje Oudewater: het doel was 120 nieuwe huizen en het werden er 329. Opvallend genoeg behoort het naastgelegen Montfoort juist tot de slechtst presterende gemeenten. Montfoort wil 430 woningen bouwen vóór 2030, tot nu toe zijn dat er pas 30. "Onvoldoende", erkent de gemeente in een toelichting. "We willen het nieuwe kabinet meegeven te werken aan een wetswijziging om woningbouw te versnellen."

Lange adem

Ook in Enkhuizen lijkt het een kwestie van lange adem. In het coalitieakkoord uit 2022 is de ambitie vastgelegd om 400 nieuwe woningen te bouwen, maar tot nu toe zijn er 57 opgeleverd, oftewel 14 procent. Dat lage aantal houdt volgens de gemeente verband met "voorbereidende onderzoeken naar de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van diverse woningbouwplannen die meer tijd hebben gevraagd dan beoogd". Ook wijst de gemeenten op aangespannen beroepsprocedures tegen bouwplannen.

Andere gemeenten waar de nieuwbouw niet goed van de grond komt zijn Rheden, Waterland en de buurgemeenten Heemstede en Bloemendaal.

Van de gemeenten die antwoord gaven op onze vragen ligt 61 procent achter op schema, 17 procent doet wat is beloofd en 13 procent ligt significant voor op de ambities. De gemeenten kijken daar zelf heel anders tegenaan: gevraagd naar een oordeel over hun prestaties vindt 82 procent dat ze het voldoende, goed of uitstekend hebben gedaan. Er waren immers tal van hindernissen te nemen, zo stellen ze.

Afgaande op de gegeven antwoorden hebben de Friese gemeenten hun ambities het meest waargemaakt: de Friezen kregen meer dan 90 procent van de bouwplannen van de grond. In Noord-Holland en Utrecht werd minder dan 70 procent van de beloofde huizen gebouwd in de afgelopen collegeperiode.

Kijk hier hoe het in jouw provincie is gegaan. Bij Flevoland ontbreken Almere en Lelystad, waardoor een berekening een scheef beeld zou geven. Die provincie wordt daarom niet genoemd:

Gemeenten noemen meerdere redenen voor het niet halen van de eigen bouwambities. Meer dan tachtig gemeenten zeggen last te hebben van de tijdrovende bezwaar- en beroepsprocedures van omwonenden.

"Die plannen ontmoeten vaak veel weerstand in de nabije omgeving, waarbij bewoners ook vaak de gemeenteraad opzoeken om zich over de plannen te uiten", legt gemeenten Krimpen aan den IJssel uit. "Ook wordt er regelmatig beroep ingesteld tegen een bestemmingsplan. Zo'n procedure kost veel tijd en houdt de start van de bouw lang op."

In Wageningen zijn twee grote projecten twee jaar vertraagd door procedures bij de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland.

Stikstof

De tweede grote vertrager die gemeenten noemen is stikstof. Daar wijzen 64 gemeenten op. Ze klagen dat de onzekerheid over de regelgeving belemmerend werkt.

"Doordat het landelijk beleid ten aanzien van stikstof steeds wijzigt, hebben veel plannen vertraging opgelopen", meldt de gemeente Bloemendaal in een toelichting. De gemeente, die nabij een Natura 2000-gebied ligt, slaagt er niet in voldoende woningen te bouwen.

Pijnacker-Nootdorp prijst zich daarentegen gelukkig dat ze op schema ligt. "De gemeente heeft het geluk dat het buiten een Natura-2000 gebied ligt en dus geen grote stikstofproblematiek kent."

Kosten en congestie

Andere veelgenoemde oorzaken voor vertraging zijn oplopende bouw- en materiaalkosten, het overvolle stroomnet en personeelstekort bij bouwers of gemeenten zelf. Tenslotte wijzen tientallen gemeenten op de tijdrovende bouw- en vergunningsprocedures.

Gemeente Hollands Kroon zegt daarover: "Woningbouw is een doorlopend proces", zegt de gemeente Hollands Kroon daarover. "Planvorming, onderzoeken, participatie, vergunningverlening, financiële haalbaarheid, samenwerking met ontwikkelaars en bouwers."

Hoe moet het dan wel?

Wat is dan het geheim van de 37 gemeenten die meer hebben gebouwd dan ze in 2022 beloofden? Bij de antwoorden van de succesvolle gemeenten vallen twee factoren op. De eerste is de echte wil om te bouwen, vertaald in een duidelijk en standvastig beleid. "Duidelijkheid in beleid is essentieel voor een gezond investeringsklimaat, waar woningbouwinitiatieven welig tieren", zegt de gemeente Hillegom.

De tweede factor is een goede samenwerking met andere partijen in het bouwproces. "Met vertrouwen en elkaar iets gunnen als pijlers", zegt de gemeente Simpelveld. Ook Pekela benadrukt het belang van samenwerking: "Dit doen we door mee te denken en ruimte te geven waar kan. We kiezen daarbij voor 'ja, mits' in plaats van 'nee, tenzij'."

Verantwoording

De regionale en streekomroepen vroegen alle 342 gemeenten in Nederland welke nieuwbouwambitie is opgeschreven in de Coalitieakkoorden van 2022 en wat er in vier jaar tijd feitelijk is gebouwd. We kregen antwoord van 280 gemeenten, een respons van 82 procent. De cijfers in dit artikel zijn gebaseerd op die respons.

167 gemeenten hebben zelf een ambitie geformuleerd voor de periode 2022-2026. 90 gemeenten konden die afleiden uit hun ambities voor andere perioden (meestal het tijdvak 2022-2030). 23 gemeenten hebben geen ambitie geformuleerd; die is ook niet op een andere wijze te berekenen.

Op de Caribische eilanden zouden baby's eerder in het jaar een prik tegen het RS-virus moeten krijgen dan in Nederland. Dat adviseert het Radboudumc na onderzoek in samenwerking met Caribische ziekenhuizen en laboratoria.

Het RS-virus komt veel voor en veroorzaakt luchtweginfecties. Vaak levert dat slechts milde verkoudheidsklachten op, maar bij baby's kan dit veel ernstigere klachten opleveren. In sommige gevallen moeten zulke jonge kinderen hierdoor worden opgenomen in het ziekenhuis.

Sinds afgelopen najaar kunnen baby's in Nederland tegen het RS-virus ingeënt worden. Dat gebeurt doorgaans in september of oktober, omdat het virus hier vooral in de herfst en winter voorkomt.

Vooral in regenseizoen

Dat is echter anders voor de Caribische eilanden, blijkt uit het onderzoek. Daar neemt het virus juist toe in het regenseizoen. Het virus is daar vooral aanwezig van juni tot december. Als baby's worden ingeënt in de herfst zijn die antistoffen grotendeels uit het lichaam verdwenen als het RS-virus weer de kop op steekt in juni.

De Nederlandse richtlijnen worden vaak vrijwel volledig overgenomen in het Caribisch deel van het Koninkrijk, maar dat is in dit geval niet handig, vermoedden de artsen van het Radboudumc. Daarom onderzochten zij wanneer het RS-virus piekt op de eilanden Curaçao, Aruba, Sint-Maarten, Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.

Het RIVM, dat verantwoordelijk is voor preventierichtlijnen op Curaçao, Aruba en Sint-Maarten, gaat bekijken of de timing van de prik daar aangepast moet worden.

Hoe werkt de RS-prik?

De prik beschermt baby's in hun eerste levensjaar tegen ernstig ziek worden door het RS-virus. De prik die de baby's krijgen, is geen vaccinatie, maar een zogeheten immunisatie. Dat betekent dat de antistoffen tegen het virus al in de prik zitten en niet door de baby zelf hoeven te worden aangemaakt. Met een prik is een baby zes maanden beschermd tegen het RS-virus.

Er is ook een vaccinatie tegen het RS-virus. Die wordt gegeven aan zwangere vrouwen. Zij maken antistoffen aan die dan via de placenta bij de baby terechtkomen. Ook dat biedt zes maanden bescherming tegen het virus.

Het aantal baby's op de intensive care in Nederland is de afgelopen maanden fors gedaald, sinds de invoering van de RS-prik. Dat concludeerde het RIVM vorige maand. De daling is grotendeels te verklaren door de nieuwe prik.

Zangeres Roxy Dekker heeft twee 3FM Awards in de wacht gesleept. Ze mocht zowel de prijs voor beste artiest als beste song in ontvangst nemen. Die laatste award kreeg ze voor haar nummer Loser.

Roxy Dekker was de enige die twee prijzen kreeg. De award voor de beste groep ging naar Di-rect, Sef kreeg de prijs voor het beste album voor zijn album Lieve Monsters. Hij was in meerdere categorieën genomineerd.

Suzan en Freek sleepten de prijs voor beste livemoment in de wacht. Volgens de zender bezorgden ze "kippenvel" met hun optreden tijdens Concert At Sea, nadat bekend was gemaakt dat Freek ongeneeslijk ziek is. De prijs voor de beste samenwerking ging naar Luna en Russo voor het nummer Voorbestemd.

Ook was er een prijs voor de beste nieuwkomer. Die ging naar de 22-jarige Def. Twee jaar geleden won Roxy Dekker die award. Vorig jaar won Dekker ook al de Popprijs en de Edison Popprijs.

De prijzen werden uitgereikt in TivoliVredenburg in Utrecht.

Door een stroomstoring is het IJsselmeer zouter dan gebruikelijk. De spuideuren van de Stevinsluizen bij Den Oever hebben zondag tijdelijk niet gewerkt. Volgens Rijkswaterstaat is de drinkwaterveiligheid niet in het geding geweest. De oorzaak van de stroomstoring is onbekend.

Rijkswaterstaat probeert het zoute water zo snel mogelijk af te voeren. Het IJsselmeer dient als het ware als nationale regenton en is belangrijk voor de drinkwatervoorziening. Bij de drinkwaterinlaat bij Andijk zijn geen verhoogde concentraties zout gemeten.

Kort voor middernacht

Een grote hoeveelheid zeewater is zondagmiddag via de Stevinsluizen bij de Afsluitdijk het IJsselmeer binnengestroomd. De spuideuren konden bij vloed niet op tijd worden gesloten. Nadat de storing was verholpen, is bij gelijke waterstand het spuicomplex getest en alsnog afgesloten. Dat lukte kort voor middernacht.

Door de grote toevoer van zoet water uit de IJssel is het relatief makkelijk om de 'zoutbel' terug te dringen. Behalve voor het drinkwater is het ook belangrijk voor de natuur om verzilting te beperken.