NOS Nieuws - Algemeen

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht zijn de woonlasten van jonge kopers niet altijd heel veel lager dan die van jonge huurders. Dat blijkt uit onderzoek van ABN AMRO. De woonlasten van jonge kopers en en jonge starters zijn vrijwel gelijk.

"Jonge kopers en jonge huurders op de vrije markt geven ongeveer een even groot deel van hun inkomen uit aan woonlasten", zegt Mike Langen, woningmarkteconoom van de bank. Jonge huurders zijn gemiddeld iets meer dan 35 procent van hun inkomen kwijt aan woonlasten. Voor jonge kopers is dit 30 procent. In de hogere leeftijdsgroepen wordt het verschil in woonlasten veel groter.

Volgens de bank spelen er verschillende zaken. Zo zijn de woonlasten van starters de afgelopen jaren gestegen door flink toegenomen huizenprijzen. Het verschil in woonlasten van kopers en huurders neemt op latere leeftijden steeds verder toe doordat kopers hun hypotheek aflossen.

Verder ziet ABN AMRO dat we in Nederland de afgelopen jaren een minder groot deel van het inkomen kwijt zijn aan de woonlasten. Ondanks dit goede nieuws hoort Nederland nog altijd tot een van de landen met de hoogste woonlasten van de eurozone.

Klimaatactivisten van Extinction Rebellion hebben vannacht in Amsterdam bij meerdere middelbare scholen de toegang geblokkeerd. Dat gebeurde door sloten vast te lijmen of hekken met kettingen vast te zetten. Meerdere scholen bevestigen een blokkade aan de NOS.

Volgens de actiegroep gaat het om 35 scholen binnen de ring, de politie zegt van elf scholen een melding te hebben gehad. Bij die scholen is de politie aanwezig in het kader van onderzoek, ook gaan zij na of scholen aangifte willen doen van vernieling. Tot nu toe melden twee scholen aan persbureau ANP dat te willen doen, het Vierde Gymnasium en het Fons Vitae Lyceum.

Onder meer de toegang tot het Sweelinck College werd geblokkeerd, aan de achterkant met een fietsslot en aan de voorkant door dichtgelijmde sloten. De school moest wachten op een slijptol voordat mensen naar binnen konden.

Aandacht voor het klimaat

Extinction Rebellion vraagt met de actie aandacht voor het veranderende klimaat. "Bij iedere school lieten we een boodschap achter: 'Geef onze tieners een reden om naar school te gaan!', schrijven zij op Instagram.

De activisten vrezen voor een situatie waarin het onderwijs in het geding komt door de klimaatcrisis.

De Autoriteit Persoonsgegevens wil dat het kabinet opschiet met het maken van regels voor het gebruik van AI. De waakhond zegt dat er nu een gebrek aan toezicht is.

Volgens voorzitter Aleid Wolfsen kleven er verschillende risico's aan de nieuwe computertechnologie. Bijvoorbeeld een toename van deepfakes, AI-gestuurde fraude en psychische schade door chatbots. "Grondrechten moeten beschermd worden."

De toezichthouder wil daarom dat het nieuwe kabinet haast maakt het met uitvoeren van de Europese regels. Er moet onder meer geregeld worden dat er een speciale AI-toezichthouder komt en geld moet worden vrijgemaakt voor toezicht.

Fouten op de loer

Wolfsen wijst als voorbeeld op het toeslagenschandaal. Veel mensen kwamen toen in grote problemen door een discriminerend algoritme. "Vijf jaar na het toeslagenschandaal zijn de lessen duidelijk. Wie een nieuw schandaal wil voorkomen, moet nu handelen."

Wolfsen noemt daarnaast reclasseringsorganisaties die algoritmes gebruikten om te beoordelen of verdachten in herhaling zouden kunnen vallen. "Dat zijn beslissingen over mensen. Dat AI-systeem gaf foute adviezen."

Ook bij de werving en selectie van mensen liggen fouten op de loer als er geen mens aan te pas komt. Het zou volgens Wolfsen kunnen leiden tot discriminatie. "Er wordt een besluit over je genomen en je weet niet op basis waarvan. Dan kan je niet naar een rechter om je daartegen te verdedigen."

Gevaarlijk

In Europa bestaat er al wetgeving over AI. Daarin staat onder meer dat makers van krachtige AI-systemen moeten testen of hun modellen accuraat zijn en of de grootste risico's zijn ondervangen.

In Nederland moet de Europese wetgeving nog worden uitgevoerd, zegt de Autoriteit Persoonsgegevens. De wetgeving moet vervolgens in Nederland voorwaarden stellen aan het op de markt brengen van AI-systemen en het gebruik ervan.

Wolfsen legt de vergelijking met medicijnen of auto's voordat die de markt op mogen. "Die moeten worden getest. Die moeten veilig zijn. Anders kan het leiden tot gevaarlijke situaties."

De Chinese economie moet komend jaar met 4,5 tot 5 procent groeien. Dat is het laagste groeidoel dat ooit in een jaarplan is vastgelegd. Toch straalt het Chinese leiderschap rust en vertrouwen uit.

Bijna 3000 afgevaardigden liepen vanochtend door een besneeuwd Peking naar de Grote Hal van het Volk voor het jaarlijkse Volkscongres. Van militairen tot vertegenwoordigers van etnische minderheidsregio's.

Formeel vertegenwoordigen zij de hele Chinese samenleving, in de praktijk luisteren ze vooral naar het plan dat door de communistische partijleiding is opgesteld. Afwijkende meningen krijgen hier geen ruimte, maar die strak georganiseerde eenheid geeft ook een gevoel van stabiliteit in een onstuimige wereld.

Door de onrust in de wereld is de buitenlandse handel flink onder druk komen te staan, zo stelde premier Li Qiang, hoewel China het grootste handelsoverschot ooit noteerde vorig jaar. Hij stak de hand ook in eigen boezem. "De diepgewortelde structurele problemen waar China mee kampt zijn nog duidelijker geworden", aldus de premier. Het is een van de redenen dat het de overheid onvoldoende is gelukt binnenlandse consumptie te stimuleren.

De Chinese overheid lijkt minder bang om toe te geven dat het ze nog niet gelukt is om structurele economische problemen op te lossen. Het wringt ook minder dan voorgaande jaren, want ten opzichte van het buitenland gaat het in China zo slecht nog niet.

Extra vakantiedagen

Net als vorig jaar staat het stimuleren van de binnenlandse consumptie bovenaan de beleidsagenda. Peking wil dat op twee manieren aanpakken. De inkomens stijgen, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Daarnaast moeten de kosten voor basisvoorzieningen worden verlaagd, zoals voor onderwijs, kinderopvang en ouderenzorg.

Zo zouden huishoudens meer geld moeten krijgen om te consumeren en zo de economie te stimuleren. Om ervoor te zorgen dat men vervolgens ook de tijd heeft om dat te doen, werden vandaag extra vakantiedagen beloofd.

Technologische innovatie staat weer hoog op de agenda. In het jaarplan worden de chipsector, lucht- en ruimtevaart, maar ook kwantum technologie en 6G bij naam genoemd. Het Chinese leiderschap zet door op de ingezette koers van het vergroten van de zelfredzaamheid en verminderen van de afhankelijkheid van het buitenland.

Buitenlandse spanningen

Wat er buiten de landsgrenzen gebeurt, krijgt het Chinese publiek dagelijks te zien door de lens van de Communistische Partij. Die bepaalt de toon en de duiding van het nieuws. In die berichtgeving komt duidelijk naar voren dat de VS zijn macht inzet om zowel rivalen als bondgenoten als Europese landen onder druk te zetten. China daarentegen is het enige land dat weerstand heeft kunnen bieden aan die druk, is de boodschap.

Hoeveel de handelsoorlog met de VS China precies heeft gekost, is moeilijk vast te stellen. Maar dat China de rug recht heeft gehouden in de handelsoorlog met de VS, kan op steun rekenen onder de bevolking. Het vertrouwen in het leiderschap werd de afgelopen weken versterkt door de westerse leiders van Duitsland, het VK en Canada die op bezoek kwamen in Peking.

Hoewel China minder afhankelijk wil worden van export, blijft die voorlopig cruciaal voor de economie. Vorig jaar bereikte de Chinese export opnieuw een recordniveau. Tegelijkertijd betekent meer export niet automatisch hogere winsten.

In verschillende sectoren produceert China meer dan de markt kan opnemen. Daardoor komen veel producten tegen lage prijzen op de markt. Voor bedrijven en investeerders, inclusief de overheid, wordt het dan moeilijk om hun investeringen terug te verdienen.

Die overproductie leidt ook tot spanningen met veel Europese landen, die hun eigen industrie proberen te beschermen tegen goedkope Chinese producten. Tegelijk probeert Peking het probleem binnenlands aan te pakken.

Interne barrières afbouwen

Een belangrijk onderdeel daarvan is het zogeheten "verenigen van de nationale markt". In de afgelopen jaren hebben provincies vaak barrières opgeworpen om hun eigen bedrijven te beschermen. Daardoor worden investeringen, grondstoffen en subsidies inefficiënt gebruikt en concurreren bedrijven elkaar soms met staatssteun kapot.

Door die barrières af te bouwen, hoopt de centrale overheid de economie efficiënter te maken en overcapaciteit te verminderen. Of dat genoeg is om de groei structureel aan te jagen, moet nog blijken. Voorlopig houdt Peking de economische groeidoelstelling bewust bescheiden: stabiliteit en veiligheid staan nu boven snelle groei.

Met die boodschap sloot premier Li het congres af: "Kameraden! Het plan is opgesteld nu is het tijd om krachtig aan de slag te gaan."

Zes maanden nadat de regering van Nepal moest aftreden onder druk van grootschalige jongerenprotesten, gaat het land vandaag naar de stembus. Veel mensen hopen dat deze verkiezingen een keerpunt zullen zijn in de politieke geschiedenis van het land dat getekend is door onstabiele coalities en corrupte leiders.

Er is hoop, maar ook veel twijfel onder Nepalezen of deze korte periode voldoende is om definitief af te rekenen met de oude garde en nieuwe gezichten een kans te geven.

Kansen

"Na de protesten voelen deze verkiezingen toch anders", zegt Lata Pandit. Ze komt net een stemlokaal uitlopen in de hoofdstad Kathmandu. Er is veel legerpersoneel op straat, vooral rond de stemlokalen waar het nog erg rustig is. De meeste mensen gaan volgens Pandit pas na de lunch stemmen.

"Mijn twee kinderen wonen in de Verenigde Staten en Australië, ze willen graag terugkomen maar dan moeten er hier wel kansen voor ze zijn", legt ze uit.

Pandit hoopt dat Nepal onder leiding van een nieuwe regering uitgroeit tot een land met beter onderwijs, economische vooruitgang en vooral geen corruptie mee. "Dit land is prachtig, maar de mensen die het besturen zijn niet altijd even mooi geweest."

Rappende burgermeester

Een nieuw gezicht waar veel kiezers hun hoop op richten is de voormalig burgermeester van Kathmandu. De 35-jarige Balendra Shah is jong en heeft in amper drie jaar tijd in de hoofdstad laten zien dat hij doortastend is. Onder zijn leiding werd de jungle van elektriciteitsdraden in de stad aangepakt, zijn illegale gebouwen verwijderd en is de wildgroei aan straatverkopers ingedamd. Via populaire rapmuziek die hij online deelt bereikt hij vooral een jong publiek.

Er is ook kritiek. "Niemand weet echt wat zijn politieke standpunten zijn omdat hij buiten zijn raps niet praat met pers en zelfs niet met zijn aanhangers", zegt Uddhab Pyakurel. Hij is professor politieke sociologie aan de Universiteit van Kathmandu.

Het risico is volgens Pyakurel dat Nepal vandaag voor een jongere versie kiest van de corrupte leiders die ze hiervoor al hadden. "Verandering staat niet altijd gelijk aan vooruitgang, soms is het een stap terug", zegt Pyakurel. "We moeten afwachten wat deze verkiezingen ons brengen."

Ondanks dat zijn beleid een gewelddadige opstand teweegbracht ziet oud-premier Oli toch weer kansen. Daarvoor moet hij in zijn district het wel direct opnemen tegen favoriet onder de jongeren Shah.

Geweldsuitbarsting

De Gen Z-protesten, zoals ze in Nepal worden genoemd door het grote aantal jongeren onder de 28-jaar dat de straat op ging, waren hevig maar ook kort. Binnen twee dagen was het lot van oud-premier KP Sharma Oli bezegeld. In de middag van 9 september maakte hij bekend op te stappen.

Op dat moment waren 134 overheidsgebouwen zo erg verwoest dat ze niet meer gebruikt konden worden. Boze menigtes hadden daarnaast huizen van ministers en bedrijven die corrupt zouden zijn in de brand gestoken. In totaal kwamen 77 mensen om het leven, vooral jongeren.

Veel Nepalezen voelen zich gedwongen om naar het buitenland te gaan voor werk en studie, door een gebrek aan kansen in het land zelf. Ruim 20.000 studenten vertrokken bijvoorbeeld het afgelopen jaar naar het Verenigd Koninkrijk, waar Nepalese studenten in de top vijf staan van ontvangers van studentenvisums.

Op dit moment werken bijna twee miljoen Nepalezen in de Golfstaten. Het geld dat zij terugsturen naar achterblijvers in Nepal is een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor de lokale economie. Door de gevolgen van de oorlog in Iran maken veel families zich nu nog meer zorgen over hun toekomst.

Moeilijke keuzes

De 27-jarige Anusha Khanal zet zich met de Gen Z Movement Alliantie in om meer mensen bewust te maken van hun opties deze verkiezingen. "Als we meer tijd hadden gehad om de partijprogramma's uit te leggen waren mensen beter geïnformeerd geweest", zegt Khanal, over de programma's die amper 1,5 week van tevoren uitkwamen.

De keuze is niet gemakkelijk. 3400 kandidaten doen voor 65 verschillende partijen mee aan de verkiezingen. Khanal is er niet gerust op deze verkiezingen echt zullen brengen waar de demonstranten in september de straat voor opgingen, maar ze is blij dat er gestemd wordt. "Dit land heeft een functionerende regering nodig. Wat er ook komt na vandaag, we moeten verder."

Het Amerikaanse Congres wil van justitieminister Pam Bondi weten waarom nog niet alle documenten over zedendelinquent Jeffrey Epstein zijn vrijgegeven. Ze spreken van een doofpot en hebben haar gedagvaard.

"Minister Bondi claimt dat Justitie alle Epstein-files heeft vrijgegeven, maar uit overzichten blijkt: dat is niet gebeurd", zegt de Republikeinse Afgevaardigde Nancy Mace, die steun kreeg van Democraten én vier partijgenoten om Bondi te dagvaarden. Hoewel Mace partijgenoot is van Trump geldt ze als een van zijn grootste criticasters over deze zaak. "De zaak-Epstein is een van de grootste doofpotaffaires uit de Amerikaanse geschiedenis."

Na maanden tegenwerking door Trump nam het Congres vorig jaar een wet aan die Justitie verplicht zo goed als alle documenten over de misdaden van Epstein vrij te geven. Er waren slechts enkele uitzonderingen mogelijk, zoals voor persoonsgegevens van slachtoffers en zaken die nog onder de rechter zijn.

Drie miljoen stukken ontbreken

Toen Justitie begin dit jaar drie miljoen documenten publiceerde, heette het dat daarmee alles was vrijgegeven. Al snel bleek dat echter niet het geval. Zo ontbrak een verklaring van een vrouw die claimde als minderjarige seksueel te zijn misbruikt door Epstein en Trump.

De vrouw had de beschuldigingen in 2019 bij de FBI gemeld. Volgens het Witte Huis ging het om "valse en sensatiebeluste claims" die expres in aanloop naar de verkiezingen van 2020 waren gedaan om Trump te beschadigen.

Recent gaf onderminister Blanche toe dat er nog zo'n drie miljoen stukken zijn achtergehouden om verschillende redenen. Zo zou het gaan om kopieën van al vrijgegeven documenten, bestanden die vallen onder het verschoningsrecht van advocaten en voorbereidende stukken. Ook zijn 47.635 bestanden weer offline gehaald omdat ze verkeerd gecensureerd waren, die moeten snel weer online komen.

Gebekvecht

Nancy Mace nam met die uitleg geen genoegen. "Drie miljoen documenten zijn vrijgegeven en nog hebben we niet de waarheid. Video ontbreekt. Audio ontbreekt. Logbestanden ontbreken. Er zijn nog miljoenen documenten. Wij willen weten waarom Justitie liever de machthebbers beschermt dan streeft naar rechtvaardigheid."

Haar Democratische collega Robert Garcia is het roerend met haar eens. "Minister Bondi had een centrale rol in de cover-up van het Witte Huis. Ze houdt zich niet aan onze opdracht de volledige, ongecensureerde files vrij te geven."

Bondi heeft nog niet gereageerd op de dagvaarding. Het is de bedoeling haar achter gesloten deuren te horen, om er later opnames van vrij te geven.

Vorige maand liep een andere hoorzitting met haar over de zaak-Epstein nog uit op gebekvecht met kritische Congresleden. Bondi verweet hen politiek toneel te spelen om de successen van president Trump te overschaduwen.

Wie nu begint na te denken over een treinvakantie deze zomer in Europa, is eigenlijk al te laat. De meeste goedkope tickets zijn namelijk al zo goed als op.

Daarbij is het boeken van een goedkope treinreis door Europa nogal een uitdaging, zeggen zelfs spoorexperts in de Jaarbeurs in Utrecht op Railtech Europe. Hier komen Europese spoorbedrijven samen om de banden verder aan te halen en innovaties uit te wisselen.

"Het is zelfs voor mij soms nogal zoeken", reageert Jeroen Wesdorp, programmamanager internationaal treinverkeer bij spoorbeheerder ProRail. "Als reiziger wil je een een ticket kopen en weten dat het van A naar B helemaal goed komt", zegt journalist Alexander Molendijk van spoorwebsite SpoorPro. "Daar schiet het toch wel tekort tussen vervoerders."

Wie is er bijvoorbeeld verantwoordelijk bij vertraging? "Bij een overstap moet je maar hopen dat de andere trein er nog staat", zegt Molendijk. "Voor Europese treintickets zou er eigenlijk één totaalpakket moeten komen voor reizigers, zodat je niet bij verschillende vervoerders moet shoppen."

Geen prijsvechters

En dan is er met dat shoppen ook nog de prijs. Voor een treinkaartje betaal je bij laat boeken de hoofdprijs. "Echte prijsvechters op het Europese spoor hebben wij nog niet", ziet Wesdorp van ProRail.

Dat kan eigenlijk alleen maar worden opgelost als er meer treinen over het spoor gaan rijden. "Met weinig stoelen wordt de prijs hoog om een goede omzet voor vervoerders te realiseren", legt Wesdorp uit. "Maar met meer aanbod van treinen zal er meer keuze komen."

Wesdorp verwijst naar diverse nieuwe treinbedrijven die zich hebben gemeld om tot nieuwe internationale verbindingen te komen. Bedrijven die tussen het binnenlandse treinverkeer met internationale treinen willen rijden, mogen hier sinds kort een aanvraag voor doen.

Spoor en spanning

Problemen met andere spoorbreedtes en spanning op de bovenleidingen zijn er vrijwel niet meer op de belangrijke routes, benadrukt Wesdorp. "Alleen in Oost-Europa heb je nog de oude Sovjet-breedte. Maar daar zijn alle nieuwe spoorprojecten met de Europese eisen. Dat geldt ook voor die in Spanje en Portugal."

Blijft over de ruimte voor meer treinen op bijvoorbeeld het toch al drukke Nederlandse spoor. ProRail denkt dat die ruimte er wel is. "We kunnen met de huidige infrastructuur twee keer zo veel treinen kwijt dan er nu rijden. Dat kan al op korte termijn. Ik denk over drie tot vijf jaar al."

Er kunnen zelfs nog meer treinen rijden via een nieuw Europees veiligheidssysteem, ERTMS geheten. Dat is een digitaal systeem dat als een soort radar bijhoudt welke trein waar rijdt en met welke snelheid. Op die manier kunnen er per uur meer treinen over eenzelfde stuk spoor rijden.

Spoorrobot

Alleen is dat aanleggen niet eenvoudig. "Het veiligheidssysteem moet om de kilometer in het spoor worden ingebouwd", vertelt Ben van Schijndel van bouwbedrijf Strukton. "Dat moet in de nacht, door ploegen van vier tot vijf mensen. En dan moet er ook nog iemand bij die alles voor de veiligheid in de gaten houdt."

Op de spoorbeurs in Utrecht laat Strukton een manier zien om dat sneller en goedkoper te doen. In een kleine vierkante locomotief hangen drie robotarmen, die het werk van de handvol monteurs overnemen. "Hij zuigt zelfs met een elektromagneet de metaalresten op. Want die kunnen het spoorsysteem later verstoren."

De robot gaat binnenkort op het Nederlandse spoor aan de slag. Van Schijndel rekent ook op interesse uit het buitenland, waardoor snellere en goedkopere Europese treinreizen dichterbij moeten komen. "Dat is wel de hoop. Voor dit werk heb je anders veel mensen nodig. En die zijn steeds lastiger te vinden."

Nieuw spoor niet nodig

Met zulke innovaties zijn grote nieuwe spoorlijnen voor meer internationale treinen volgens ProRail niet nodig. "Het kan dan ook met de investeringen in het spoor die al gepland zijn", aldus Wesdorp.

Hij noemt als voorbeeld de verlenging van de Noord/Zuid-lijn in Amsterdam. "Dat is natuurlijk goed voor reizigers in de regio Amsterdam en Schiphol. Maar met die metro kunnen we ook ruimte op het spoor vrijspelen voor intercity's en internationale treinen."

"Zo zijn er meer voorbeelden", vervolgt Wesdorp. "Er wordt vaak om meer hogesnelheidslijnen geroepen. Maar in de basis hebben we een goede infrastructuur. Die moeten we vooral slimmer gaan benutten."

Goedemorgen. Vrouwelijke rechters krijgen te horen of ze compensatie krijgen omdat ze minder verdienden dan mannelijke collega's. En in Thialf begint het WK sprint, met medaillekansen voor de Nederlandse schaatsers.

Het weer: De dag verloopt zonovergoten en zeer zacht. Het wordt 16 graden in het noorden en plaatselijk 19 graden in het zuidoosten. Daarbij waait een zwakke tot matige zuidoostenwind. Ook de komende dagen blijft het zonnig, zeer zacht en droog.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Goed nieuws voor de Amerikaanse president Trump. Hij hoeft geen toestemming te krijgen van het Congres om de oorlog tegen Iran voort te zetten.

Een stemming daarover pakte met 53 tegen 47 uit in het voordeel van Trump. Als hij de stemming had verloren, had dat betekend dat hij voor iedere aanval goedkeuring moest krijgen van de Senaat.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Techmiljardairs lijken de weg naar de modewereld te hebben gevonden. Zo verschenen Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan vorige week ineens bij de show van Prada in Milaan. Zijn ze zo mode-minnend of zitten er andere belangen achter? Je leest het hier:

Fijne dag!

Een vrouw in Berlijn is haar baan kwijtgeraakt als docent op een hogeschool, omdat ze door een vergissing van de autoriteiten was aangemerkt als een rechtsextremist. De vrouw had precies dezelfde naam als een verdachte, meldt tijdschrift Die Zeit.

Het gaat allemaal om de naam Liv Heide. Die naam werd als pseudoniem gebruikt door Christiane H. uit de deelstaat Sleeswijk-Holstein. Zij zou de oprichter zijn van een extreemrechtse datingsite, waarop antisemitische en racistische uitingen voorbij kwamen.

De echte Liv Heide is een vrouw uit Berlijn die les gaf aan een hogeschool in de hoofdstad. In 2022 kwam ze ten onrechte in het vizier van de Duitse inlichtingendiensten. In een rapport van het Bundesamt für Verfassungsschutz (BfV) werd gesproken van "ongrondwettelijke activiteiten" door Heide. Die informatie werd doorgespeeld naar de hogeschool, die haar in 2024 op straat zette.

Persoonsverwisseling

Volgens Die Zeit is er sprake van een persoonsverwisseling door de autoriteiten. Ze zouden Christiane H, met pseudoniem Liv Heide, verwisseld hebben met de echte Liv Heide uit Berlijn.

De docent heeft bezwaar gemaakt tegen haar ontslag, maar dat was tevergeefs. Haar functie aan de hogeschool is inmiddels door iemand anders ingevuld. De nep-Liv Heide is voor zover bekend niet opgepakt.

Het BfV zegt dat er een intern onderzoek loopt naar de zaak.

Op de A12 bij Babberich, in Gelderland, is een kettingbotsing geweest. Daarbij waren vijf voertuigen betrokken. Drie mensen raakten gewond, onder wie een kind.

Volgens Omroep Gelderland was er een file ontstaan voor een grenscontrole richting Duitsland. Meerdere auto's en een bestelbus botsten op elkaar. Op beelden is te zien dat ze zwaar beschadigd zijn.

Een van de inzittenden raakte ernstig gewond en is met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Er wordt onderzoek gedaan naar de oorzaak. Door het ongeluk was de A12 vanaf de afslag A18 richting Duitsland een tijdje afgesloten.

Er zitten weer iets meer vrouwen in het bestuur van grote bedrijven. Het aantal vrouwen in de raad van commissarissen stagneert juist. Dat blijkt uit de Monitor Genderbalans van de Sociaal-Economische Raad (SER). Die onderzocht de man-vrouwverhouding over het jaar 2024.

Het aandeel vrouwen in besturen is met 2 procentpunten gestegen naar 17,3 procent. De groei bij de raad van commissarissen, die toezicht houdt op het bestuur van een bedrijf, bleef juist uit. Dat percentage blijft al drie jaar hangen rond de 26 procent.

Grote Nederlandse bedrijven moeten sinds 2022 doorgeven hoe de man-vrouwverdeling in hun top eruit ziet. Het streven is dat die uiteindelijk voor een derde uit vrouwen bestaat.

Zo'n 5000 bedrijven vallen onder de wet, maar ongeveer een derde van die bedrijven geeft de cijfers niet door. In de data van de SER is terug te zien welke bedrijven dat niet hebben gedaan en dat is zichtbaar voor iedereen.

Top bestaat nog grotendeels uit mannen

Ondanks de lichte stijging bij de vrouwelijke bestuurders, bestaat 56 procent van de besturen en 30,5 procent van de raden van commissarissen nog volledig uit mannen. Voor beide geldt dus dat het strevingspercentage vooralsnog uit zicht blijft.

De SER heeft het rapport vandaag aangeboden aan het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. Staatssecretaris Tielen van Onderwijs en Emancipatie zegt met het onderwerp aan de slag te gaan.

"Vrouwen en mannen doen niet voor elkaar onder als het gaat om kwaliteit in de top. Maar deze cijfers laten zien dat er nog een wereld te winnen is in het aantal vrouwen met een toppositie", aldus de staatssecretaris.

Werk aan de winkel

Op basis van de laatste cijfers is duidelijk dat maar 4 op de 10 bedrijven een concreet plan van aanpak heeft voor het bereiken van die ambitie. Dat aandeel is sinds 2022 gelijk gebleven.

Zo'n plan van aanpak moet worden goedgekeurd door de raad van bestuur. "Dat zorgt ervoor dat de genderbalans onderdeel wordt van het DNA van een bedrijf", zegt Marguerite Soeteman-Reijnen, lid van de raad van commissarissen van Siemens Nederland. "Daarom kan zoiets niet alleen bij HR blijven liggen."

"Sommige bedrijven denken dat ze al veel gedaan hebben", zegt Soeteman-Reijnen. Maar uit recent Europees onderzoek blijkt dat Nederland het niet goed doet. In vergelijking met andere Europese landen staat Nederland onder aan de lijst als het gaat om genderdiversiteit in de top van het bedrijfsleven. "We lopen echt achter en het toont aan dat er nog werk aan de winkel is."

Bij een pluimveebedrijf in Neede, in de Achterhoek, is vogelgriep vastgesteld. Ongeveer 97.450 hennen bij het bedrijf worden door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteiten (NVWA) gedood om verspreiding van het virus te voorkomen.

Omdat er in een cirkel van 10 kilometer rond het besmette bedrijf nog 21 andere pluimveebedrijven zitten, is daar een vervoerverbod ingesteld, meldt Omroep Gelderland. Dat betekent dat in het gebied geen vogels, broedeieren of eieren voor consumptie mogen worden vervoerd. Ook mag geen vogelmest of gebruikt strooisel worden afgevoerd.

Zoals altijd bij de besmetting van een bedrijf met vogelgriep voert de NVWA een traceringsonderzoek uit naar "riskante contacten". Onderzocht wordt of er producten of pluimvee van en naar het besmette bedrijf zijn vervoerd voordat de ziekte uitbrak. Mocht dat nodig zijn, dan volgen aanvullende maatregelen, zoals extra tests of het blokkeren van een riskant contactbedrijf.

Risicovogels

De berichten over vogelgriep volgen elkaar in hoog tempo op. Eergisteren werd in Lunteren vogelgriep vastgesteld bij een leghennenbedrijf. Ongeveer 34.000 dieren zijn afgemaakt. Vorige week dinsdag werd bij een leghennenbedrijf in Ede, niet ver van Lunteren, ook vogelgriep vastgesteld. Toen werden 23.000 kippen geruimd.

Volgens een ruwe schatting zijn er deze winter al meer dan 2,1 miljoen consumptievogels geruimd wegens vogelgriep.

Sinds 16 oktober vorig jaar geldt een landelijke ophok- en afschermplicht in Nederland en moeten zowel commerciële pluimveebedrijven als hobbyhouders hun 'risicovogels' binnen houden. Toch zijn er sinds die tijd tientallen gevallen van vogelgriep vastgesteld.

Duitsland

Niet alleen Nederland wordt zwaar getroffen. Ook in Duitsland volgt de ene melding de andere op.

Een uitzondering geldt voor de regio Kleef en Wesel, net over de grens bij Nijmegen. Begin deze week werd de ophok- en afschermplicht daar juist opgeheven.

Bij verschillende bedrijven in Kleef en Wesel zijn de afgelopen winter in totaal 340.000 kippen en kalkoenen geruimd. Maar volgens de autoriteiten daalt het infectiepercentage nu merkbaar. Bovendien keren wilde vogels die het virus kunnen overbrengen terug naar hun broedgebieden.

De politie Amsterdam heeft met onder meer Europol en de FBI een forum voor cybercriminelen offline gehaald. LeakBase had 142.000 geregistreerde gebruikers. Het wordt een van de grootste handelsplaatsen voor gestolen data ter wereld genoemd.

De data van de site zijn in beslag genomen, schrijft het Amerikaanse ministerie van Justitie in een verklaring. Er wordt gesproken over arrestaties, invallen en verhoren in verschillende landen. Exacte aantallen worden echter niet genoemd.

Amsterdamse server

"Het Nederlandse onderzoek startte in 2023 en heeft geleid tot een internationale samenwerking met politiediensten uit tientallen landen", zo meldt het Team Cybercrime van de politie Amsterdam. LeakBase liep op een Amsterdamse server. De politie zegt dat "de nodige maatregelen" hiertegen zijn genomen, maar legt niet uit wat daarmee wordt bedoeld.

Vandaag en gisteren zijn volgens de politie wereldwijd ruim honderd gerichte acties uitgevoerd tegen 37 gebruikers. Het onderzoek is nog steeds gaande. Naast de VS en Nederland hebben ook Australië, België, Canada, Duitsland, Griekenland, Kosovo, Maleisië, Portugal, Polen, Roemenië en het Verenigd Koninkrijk meegeholpen.

'Motor achter cybercriminaliteit'

"Dit soort platforms vormt de motor achter cybercriminaliteit", zegt de politie over LeakBase. "Gestolen persoonsgegevens worden keer op keer doorverkocht en misbruikt voor onder andere oplichting, phishing, bankhelpdeskfraude, ransomware en identiteitsmisbruik." Het is onduidelijk hoeveel mensen het slachtoffer zijn geworden van de praktijken op het forum.

De politie heeft de data uit het onderzoek toegevoegd aan Check Je Hack. Op deze pagina van de politiewebsite kunnen burgers controleren of hun persoonlijke gegevens bij cybercriminelen terecht zijn gekomen. De politie adviseert slachtoffers om hun wachtwoorden te vervangen en extra alert te zijn op potentiële oplichting.

In het oosten van de Democratische Republiek Congo is een mijn ingestort. Het gaat om dezelfde mijn die vorige maand ook instortte. Volgens de overheid vielen er deze keer 200 doden, onder wie zo'n zeventig kinderen.

Het gaat om de afgelegen Rubaya-mijn in de provincie Noord-Kivu, die niet onder controle staat van de overheid, maar van M23-rebellen. Het is daarom moeilijk om een beeld te krijgen van de situatie. De rebellen spreken tegenover persbureau Reuters van vijf of zes slachtoffers.

Volgens het ministerie van Mijnbouw valt er uitzonderlijk veel regen in het gebied. Als gevolg daarvan was er een aardverschuiving waarbij meerdere ingangen van de mijn werden geblokkeerd.

Reddingswerkers kunnen moeilijk bij de slachtoffers komen. Een onbekend aantal gewonden is naar hulpposten in de stad Goma gebracht.

Primitief

Een maand geleden gebeurde ongeveer hetzelfde, ook toen stortten delen van dezelfde mijn in met zo'n 200 doden tot gevolg. De mijn staat bekend als primitief en slecht onderhouden. De BBC bezocht de plek vorig jaar en zag werkers met hun blote handen graven naar mineralen.

Het ministerie van Mijnbouw hekelt de omstandigheden waaraan de M23-rebellen de burgerbevolking blootstelt. De mijnwerkers wordt alle bescherming en veiligheid ontnomen, klinkt het. De mijn is sinds 2024 in handen van M23 en is goed voor zo'n 15 procent van de wereldwijde productie van coltan. Dat is een grondstof voor computers en smartphones.

In Oost-Congo woedt al decennia een bloedige strijd over grondstoffen. De Verenigde Naties zeggen dat M23 de mijnen van Rubaya plundert om de gevechten te financieren.

Een 20-jarige man uit Amsterdam is opgepakt als hoofdverdachte voor een reeks aanslagen in Duitsland. Ook vier anderen zijn gearresteerd. De verdachten, een vrouw en vier mannen, zijn 18 tot 24 jaar oud. Dat hebben politie en justitie in Frankfurt bekendgemaakt. Er zijn meerdere woningen doorzocht.

De vier worden verdacht van het plegen van aanslagen met explosieven in Frankfurt en Taunusstein in de deelstaat Hessen. Het geweld werd op bestelling gepleegd. Een andere betrokkene was ten tijde van de aanslagen pas 13 jaar en wordt daarom niet als verdachte aangemerkt.

De Amsterdammer zou de overige verdachten hebben geronseld om de misdaden te plegen. Hij zou hen instructies hebben gegeven om explosieven te maken en hen naar Duitsland hebben gebracht om de aanslagen te plegen. Deze manier van werken staat bij veiligheidsdiensten bekend als violence-as-a-service. Daarbij blijven de opdrachtgevers makkelijker buiten beeld.

Netwerk in Nederland

Tussen 29 juli en 5 augustus vorig jaar werden in beide Duitse plaatsen twee aanslagen gepleegd en werd een poging daartoe gedaan. Voor de verijdelde aanslag in een café in Frankfurt luidt de aanklacht ook brandstichting en poging tot moord.

Het onderzoek leidde de politie naar een netwerk in Nederland. Tegen de hoofdverdachte werd een Europees arrestatiebevel uitgevaardigd. Nederlandse en Duitse agenten, het Openbaar Ministerie en mensen van de Duitse opsporingsdienst werkten samen om de verdachten te kunnen aanhouden.

Bij de hoofdverdachte werden twee vuurwapens en munitie in beslag genomen en bij hem en de drie anderen ook gegevensdragers en vermoedelijk drugs.

De Duitse justitie heeft Nederland gevraagd om de overlevering van de hoofdverdachte, zodat hij kan terechtstaan. Het proces begint op 6 maart.

Na 44 jaar in de gemeenteraad neemt Gijs Stork (85) afscheid. Gisteren nam hij voor de allerlaatste keer plaats op zijn vaste plek achter de microfoon in de raadszaal in Almelo. Vanaf vandaag is het voorbij. "Het is een keer goed geweest, hoor", zegt hij tegen RTV Oost.

Een ronde van nog eens vier jaar zag Stork niet zitten. In plaats daarvan gaat hij zijn tijd gebruiken om te lezen. Ook zijn kinderen gaan meer aandacht krijgen. En zijn hobbydieren. Paard, honden, katten en kippen; het loopt allemaal op en rond zijn erf. Heel veel kippen zelfs. "Wie er een paar wil hebben, kan langskomen."

Het wordt tijd om plaats te maken voor jongere raadsleden, vervolgt hij een stuk serieuzer. "Praten is niet iets voor oude mensen", zegt hij.

Machinefabriek

Wie naar zijn familiegeschiedenis kijkt, begrijpt meteen dat Stork de politiek in ging. Ook zijn overgrootvader, opa en vader waren politiek actief. Zijn vader was directeur van de bekende machinefabriek Stork uit Hengelo.

Zelf begon Stork in 1982 bij de VVD in Deventer; later richtte hij een eigen lokale partij op in Almelo. Vervolgens stapte hij weer over naar een andere lokale partij.

Twijfelachtig record

Voor wie Almelo niet kent: nergens zitten zoveel (lokale) partijen in de gemeenteraad als juist daar. De regionale krant Tubantia sprak onlangs over "een twijfelachtig record". Almelo met z'n 75.000 inwoners heeft 17 partijen, waarvan 8 eenmanspartijen. Daarmee laat het de drie grote steden Amsterdam (13 fracties), Rotterdam (15) en Den Haag (13) achter zich.

In dat klimaat is het opvallend dat Gijs Stork al geruime tijd bij een van de meest stabiele partijen zit: Lokaal Almelo Samen (LAS). En misschien nog wel opvallender dat hem als nestor van de raad nooit is verteld dat hij weg moet. "Ze zijn ongelooflijk aardig voor me geweest", zegt hij. "Maar ze krijgen wel weerwoord hoor. Ondanks het feit dat ik hartstikke oud ben."

Hartstikke leuk

Wat hem al die jaren dreef? Heel simpel: plezier. "Om je met dingen te kunnen bemoeien. Met mensen bezig te zijn. Dat vond ik hartstikke leuk", zegt Stork.

Zijn politieke stijl was naar eigen zeggen ongecompliceerd. "Midden in een gezelschap gaan zitten en daar ouwehoeren, praten", benadrukt hij. "Horen wat er leeft onder de mensen."

Veel water en groen

Niet dat het altijd zo ontspannen was. Stork herinnert aan de deels mislukte plannen voor Waterrijk, een grote nieuwe stadsuitbreiding met veel water en groen aan de noordflank van Almelo. Er waren ruim 4200 woningen gepland voor de hogere inkomens; er kwamen slechts een paar huizen.

Gijs Stork noemt ook de bouw van het nieuwe stadhuis. "Een prachtig gebouw, daarover niets slechts. Maar het heeft zo ongelooflijk veel geld gekost, miljoenen", zegt hij.

En over het verkeer en de verkeersveiligheid in Almelo is hij ook na 44 jaar raadslidmaatschap niet tevreden. "Heel slecht geregeld, vaak heel onduidelijk", vat Stork zijn kritiek samen.

Maar nu heeft hij de raadszaal definitief verlaten. Hoewel, bij vermeende misstanden in de stad meldt hij zich gewoon weer. Stork: "Ik weet de weg naar het gemeentehuis goed te vinden en zal mijn mond ongetwijfeld wel weer opendoen."

Rinze Prins zat 55 jaar in de raad, de absolute recordhouder

Gijs Stork is met zijn 44 jaar in de gemeenteraad in Almelo de echte nestor. Maar de absolute recordhouder is Rinze Visser (87) in het Friese Lemmer. Visser zit 55 jaar in de gemeenteraad, eerst voor de CPN, daarna voor de NCPN, de Nieuwe Communistische Partij van Nederland. Sinds 2022 bezette hij zelfs de laatste raadszetel die de NCPN had.

Ook Visser stopt na de komende gemeenteraadsverkiezingen. Hij moet wel, want hij lijdt aan een ernstige vorm van COPD. "Ik zou graag willen dat ik nog gezond was. Maar het houdt een keer op", aldus Visser eerder bij Omrop Fryslân. Omdat zijn partij geen opvolger heeft kunnen vinden, verdwijnt daarmee de NCPN.

Op dag 5 van de oorlog in het Midden-Oosten voeren Israël en de Verenigde Staten opnieuw aanvallen uit op Iran. Dat reageert met tegenaanvallen op Israël en Amerikaanse bases in de regio. Ook de Israëlische aanvallen op Hezbollah in Libanon, bondgenoot van Iran, gaan door.

Ondertussen proberen toeristen en expats weg te komen uit de Golfregio. Iran bereidt zich voor op de uitvaart van de opperste leider ayatollah Ali Khamenei, terwijl zijn zoon in de coulissen lijkt te staan om hem op te volgen.

Aanvallen op Iran

Israël zette vandaag een nieuwe aanvalsgolf op Iran in. De belangrijkste doelwitten zijn lanceerinstallaties en luchtverdedigingssystemen. Later vandaag zei het leger dat het vooral doelen rond de hoofdstad Teheran wil treffen. Het wil het overwicht in de lucht verder uitbouwen. Sinds de oorlog begon heeft de Israëlische luchtmacht naar eigen zeggen al zeker 5000 bommen gegooid op Iran.

De VS heeft vandaag een Iraans fregat bestookt vanuit een onderzeeër. Het oorlogsschip voer bij Sri Lanka in internationale wateren. De Sri Lankaanse marine heeft bijna 90 lichamen geborgen en 32 overlevenden uit het water gered.

Door de VS vrijgegeven beelden van de aanval:

De marine vond geen spoor meer van het fregat, dat was al gezonken. Er waren alleen olievlekken en een paar reddingsboten te zien, zei de marine van Sri Lanka. Waarom de Amerikanen het schip tot zinken hebben gebracht, meer dan 2500 kilometer van Iran, is onduidelijk.

NAVO

Turkije heeft in de provincie Hatay een raket uit Iran uit de lucht geschoten met luchtafweergeschut van de NAVO. Turkije heeft de Iraanse ambassadeur op het matje geroepen en heeft "waarschuwingen" uitgevaardigd om verdere incidenten te voorkomen, zei president Erdogan.

Hij heeft geen beroep gedaan op Artikel 5 van het NAVO-verdrag, dat inhoudt dat een aanval op één lidstaat wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten.

Tactiek wijzigen

De Verenigde Staten gaan door met aanvallen op de Iraanse infrastructuur en marine, zei generaal Caine op een persconferentie. Hij claimt dat het leger al veel schade heeft toegebracht aan de Iraanse luchtafweer.

"We hebben honderden ballistische raketten, lanceerinrichtingen en drones van Iran vernietigd", zegt het legercommandocentrum Centcom; er zouden ook zeventien schepen zijn vernietigd, waaronder een onderzeeër.

Volgens defensieminister Hegseth "bestaat de Iraanse luchtmacht niet meer en rust de Iraanse marine op de bodem van de Perzische Golf". Hij verwacht dat de VS het luchtruim binnen enkele dagen controleren. Caine zegt dat daarom de tactiek wordt gewijzigd en Amerikaanse troepen steeds dieper het Iraanse grondgebied zullen binnendringen.

Wat er is geraakt in Iran blijft onduidelijk. Het regime laat nauwelijks van zich horen en het internet ligt nog grotendeels plat. Volgens een mensenrechtenorganisatie zijn er meer dan duizend doden gevallen in Iran.

Libanon

Israël voert ook de druk op op Hezbollah in Libanon in de vergeldingsoorlog voor de raketten die Hezbollah zondagnacht afvuurde. Burgers in het zuiden van het land zijn opgeroepen om te vertrekken. Doelwit is vooral de infrastructuur van Hezbollah. De militante beweging is een bondgenoot van Iran.

Volgens de Libanese regering zijn er al meer dan zeventig doden gevallen, waarvan twintig vandaag. De aanvallen zijn gericht op Zuid-Libanon en de zuidelijke voorsteden van de hoofdstad Beiroet.

Zo'n 60.000 mensen zijn inmiddels op de vlucht geslagen, zeggen de Verenigde Naties.

Ayatollah

Wordt Mojtaba Khamenei de nieuwe opperste leider van Iran? Hij wordt genoemd en zou de steun hebben van de Revolutionaire Garde, de strijdkrachten van het regime. De 56-jarige Mojtaba Khamenei is een zoon van ayatollah Ali Khamenei, die zaterdag werd gedood bij een Israëlisch-Amerikaanse aanval. Iran bereidt een driedaagse herdenkingsceremonie en de begrafenis van de 86-jarige leider voor.

Als Mojtaba Khamenei, of wie dan ook, de nieuwe opperste leider wordt, is hij meteen doelwit van Israël en de VS, zei de Israëlische minister van Defensie Katz.

Gestrande reizigers

Vanochtend landde een KLM-vlucht uit Oman op Schiphol. Aan boord waren Nederlanders die weg wilden uit de Golfregio, zowel toeristen als expats, en luchtvaartpersoneel dat in de regio was gestrand. Er zijn nog meer Nederlanders die weg willen. Buitenlandse Zaken onderhoudt contact met hen. Reizigers zullen wel zelf moeten bijdragen in de kosten.

Vanuit de hele wereld wordt geprobeerd om zoveel mogelijk mensen te repatriëren. Ook cruiseschepen zijn gestrand in de havens van de Golfstaten.

Familie en vrienden vallen teruggekeerde reizigers opgelucht in de armen op Schiphol:

Frontman Yuki Kempees van Kris Kross Amsterdam stapt per direct uit het dj-trio. Dat maakt hij bekend op sociale media. Het is tijd voor een nieuwe fase, aldus de 39-jarige Kempees.

Kris Kross Amsterdam werd in 2011 opgericht door de broers Jordy en Sander Huisman. In 2014 sloot Kempees zich aan bij het duo. Kris Kross Amsterdam had hits met onder meer Hij is van mij met Maan, Tabitha en Bizzey en meer recent Vluchtstrook met Antoon en Sigourney K.

"Ik ben twaalf jaar onderdeel geweest van de leukste dj-act van Nederland", zegt Kempees bij RTL Boulevard. "Ik begon als twintiger (...) en dit jaar komt de onvermijdelijke 40 eraan. Daarom dacht ik: misschien is dit het moment om te stoppen."

In een bericht op Instagram roept de frontman de broers Huisman op om Kriss Kross "voort te zetten zoals jullie dat voelen". Kempees zegt zich te gaan richten op ander werk in de media en de muziekindustrie.

De politie in Dordrecht heeft een 14-jarige jongen opgepakt die wordt verdacht van tenminste vier aanrandingen. Daarbij sloeg hij hardlopende vrouwen op hun billen. De jongen heeft de aanrandingen bekend.

De eerste twee aanrandingen waren in oktober vorig jaar, meldt regionale omroep Rijnmond.

Twee weken geleden meldden zich op een dag nog eens twee inwoners die met dezelfde jongen te maken kregen. De aanrandingen vonden plaats in de wijken Wielwijk en Crabbehof in het zuiden van Dordrecht.

Na de eerste aanrandingen kwamen nog meer meldingen binnen bij de politie. Hoeveel dat er zijn, is niet bekendgemaakt. Maar de politie gaat ervan uit dat er mogelijk meer incidenten zijn en vraagt vrouwen die zich nog niet hebben gemeld, alsnog melding te maken.

Schenden de VS en Israël met hun aanvallen op Iran het internationale recht? Ja, zeggen veel deskundigen. "Amerika en Israël hebben de hoeksteen van de internationale rechtsorde aangevallen, namelijk het geweldsverbod", aldus universitair hoofddocent Marieke de Hoon. "Dat verbiedt een aanval op de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Iran."

Het huidige Iraanse atoomprogramma vormt daar volgens haar geen uitzondering op. "Het geweldsverbod kent twee uitzonderingen die nu niet van toepassing zijn. Zo is er geen resolutie van de VN-Veiligheidsraad en het is ook geen rechtvaardige uitoefening van het recht op zelfverdediging."

Daarvoor zou Iran een aanval moeten hebben uitgevoerd of had daar een onmiddellijke dreiging voor moeten zijn, zegt De Hoon. "En dat is nu niet het geval. Het is niet zo dat Iran op het punt stond een nucleaire aanval uit te voeren op Israël, de VS of andere landen."

Hoogleraar internationaal recht Larissa van den Herik sluit zich daar bij aan. Alleen met toestemming van de VN-Veiligheidsraad of bij een directe dreiging mogen landen elkaar aanvallen, zegt zij. En ook volgens haar gaat de claim van zelfverdediging door de VS en Israël niet op.

Vleugellam door veto's

Daarom veroordelen de Verenigde Naties de aanval op Iran. Die Verenigde Naties zijn de belichaming van het internationaal recht zoals dat in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog vorm kreeg. Het waren vooral de vijf winnaars van de oorlog en tevens permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (de VS, Rusland, China, het VK en Frankrijk) die bepaalden hoe het internationaal recht eruit kwam te zien.

En dat raakt de kern bij de vraag of het internationaal recht nog wel werkt bij internationale conflicten en oorlogen. Dat doet het alleen als de VN-lidstaten dat willen. En dan vooral als de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad dat willen.

Dit orgaan met vijftien leden is verantwoordelijk voor de handhaving van de internationale vrede en veiligheid. Volgens het internationaal recht moeten alle VN-lidstaten zich houden aan de resoluties van de Veiligheidsraad. En daar zit het probleem: de afgelopen tachtig jaar zijn er talloze resoluties gestrand omdat een van de vijf permanente leden zijn veto uitsprak.

Door een oorlog op het Europese continent en een allesvernietigende oorlog in Gaza springen die veto's de laatste jaren meer en meer in het oog. Rusland houdt ze tegen in het geval van de oorlog in Oekraïne. En op zijn eigen resolutie na torpedeerde Amerika alle eerdere Veiligheidsraadresoluties die opriepen tot een onmiddellijk staakt-het-vuren in de Gazastrook. De veto's maken de VN-Veiligheidsraad zo goed als vleugellam.

Trumps nieuwe wereldorde

Met een soort shocktherapie creëert Trump zijn nieuwe wereldorde. Een wereldorde waarin wel plek is voor de door hem onlangs opgerichte Vredesraad als alternatief voor de VN, met steun van voornamelijk autocratische landen, maar waar minder plaats is voor het internationaal recht. Zo bleek ook begin dit jaar bij de ontvoering van de Venezolaanse dictator Maduro.

En met de aanval van de VS en Israël op Iran verzuchten steeds meer politici en volkenrechtdeskundigen dat het internationaal recht er niet meer toe doet. Tegelijk zal de overgrote meerderheid van de Iraanse bevolking er geen traan om laten dat het internationaal recht nu naar de letter wordt geschonden.

Westerse politici wijzen erop dat we hier met een moorddadig regime te maken hebben, dat al decennialang zijn eigen bevolking en mensen ver daarbuiten terroriseert. Dat doet ook minister Berendsen van Buitenlandse Zaken, die daarom zegt dat de Nederlandse regering begrip heeft voor de Amerikaanse en Israëlische aanvallen.

Hoopvol

Ook hoofddocent internationaal recht De Hoon spreekt van een vreselijk regime in Iran. Tegelijkertijd vindt ze het heel zorgwekkend dat terwijl de VS en Israël in haar ogen "agressie plegen tegen de internationale rechtsorde, er landen zoals Nederland zijn die dat niet veroordelen en wegkijken".

Volgens haar schept het een gevaarlijk precedent voor toekomstige internationale conflicten en roept het vooral een gevoel van een dubbele standaard op. En dat vooral bij niet-westerse landen.

"Toen Trump Groenland dreigde te annexeren, sloten westerse landen de rijen tegen zijn plan en hadden ze de mond vol van territoriale integriteit. Dat was erg hoopvol", vindt De Hoon. "Maar een paar weken later in het geval van Iran lijkt dat er allemaal niet meer toe te doen. Daardoor zeggen landen in het mondiale zuiden dat het Westen niet is te vertrouwen. Volgens hen meet dat met twee maten."

De vraag is of het internationaal recht wel werkt als landen zich er niets van aantrekken. "Als we nu met elkaar afspreken dat het internationaal recht er niet meer toe doet, dan geven we Trump, Rusland en China een vrijbrief om te doen wat ze al doen", zegt Van den Herik. Daarom pleit ze ervoor dat "Nederland en Europa met andere landen samen om de Verenigde Naties heen gaan staan" om die organisatie en daarmee het internationaal recht zo veel mogelijk te stutten.