NOS Nieuws - Algemeen

In het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht is een aantal baby's vanavond naar een andere afdeling gebracht vanwege een steekvlam, zegt een woordvoerder van het ziekenhuis. Het vuur ging vanzelf uit en er raakte niemand gewond.

Het incident was op de NICU-afdeling, een intensive care voor pasgeborenen. Zes baby's werden naar een andere plek in het ziekenhuis vervoerd.

De brandweer kreeg iets na 21.30 uur een melding en schaalde uit voorzorg op naar het niveau 'grote brand'. Na enige tijd werd de ruimte door de veiligheidsregio weer vrijgegeven. Volgens het ziekenhuis ging de zorg voor de kinderen al die tijd gewoon door.

Uit nieuwe vrijgegeven documenten blijkt dat ambtenaren de Britse premier Starmer hebben gewaarschuwd voor de risico's van het benoemen van Peter Mandelson als ambassadeur in de Verenigde Staten. Tegen het advies in stelde Starmer hem in februari vorig jaar wel aan.

De premier ligt al langer onder vuur vanwege zijn beslissingen rond Mandelson. Die werd vorig jaar ontslagen als ambassadeur, nadat bekend was geworden hoe nauw zijn banden waren met de Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein.

Sindsdien zijn er veel vragen over hoe de aanstellingsprocedure precies in zijn werk is gegaan. Starmer houdt vol dat hij op dat moment niet wist dat de band erg hecht was tussen de kandidaat-ambassadeur en Epstein. Nu blijkt dat in de vrijgegeven documenten, die voor de benoeming al aan Starmer waren overhandigd, duidelijk is beschreven hoe de relatie in elkaar stak.

Screening

In het document staat onder andere dat de vriendschap tussen Mandelson en Epstein standhield, nadat Epstein in 2008 was veroordeeld. Ook wordt vermeld dat Mandelson meerdere keren in Epsteins huis verbleef, terwijl de zedendelinquent in 2009 in de gevangenis zat.

De informatie is onderdeel van de screening die is uitgevoerd voordat Mandelson werd benoemd als ambassadeur. Naast zijn vriendschap met Epstein wordt ook als risico genoemd dat Mandelson al twee keer ontslag nam als minister en dat hij een voorstander was van betere banden met China.

Telefoongesprekken

In de documenten staan ook e-mails en samenvattingen van telefoongesprekken. Hieruit blijkt dat Starmers nationale veiligheidsadviseur Jonathan Powell de aanstellingsprocedure "bijzonder gehaast" vond. Ook sprak Powell zijn zorgen uit over Mandelson en zijn reputatie.

Er is slechts een gedeelte van de documenten vrijgegeven. Regeringsfunctionaris Darren Jones zei tegen de BBC dat de overheid hoopt dat de rest van de documenten in een keer kunnen worden gepubliceerd.

Mandelson werd deze maand opgepakt. Hij zou gevoelige overheidsinformatie gelekt hebben naar Epstein. Een dag later werd hij weer vrijgelaten op borgtocht.

In Chili is de uiterst conservatieve politicus José Antonio Kast beëdigd als president. Hij geldt als de meest rechtse leider in het Zuid-Amerikaanse land sinds het aftreden van dictator Augusto Pinochet in 1990.

Tientallen hoogwaardigheidsbekleders gaven acte de présence, zoals de Argentijnse president Milei, Panama's president Mulino en president Noboa van Ecuador. Ook de Spaanse koning Felipe en de Venezolaanse oppositieleider en Nobelprijswinnaar María Corina Machado waren bij de eedaflegging in de havenstad Valparaiso.

In december won de 60-jarige politicus de presidentsverkiezingen. In de tweede ronde kreeg hij meer dan 58 procent van de stemmen. Twee keer eerder, in 2017 en 2021, had hij ook al een poging gewaagd om president te worden.

In 2021 legde Kast het af tegen de linkse Gabriel Boric die met zijn 36 jaar de jongste Chileense president ooit werd. Vorig jaar sloegen de beloftes van Kast wel aan bij de Chilenen, die zich vooral zorgen maken over de criminaliteit.

Vergeleken met Trump

Kast wordt geregeld vergeleken met de Amerikaanse president Trump. Hij is een strenggelovige katholiek en vader van negen kinderen, die tegen abortus en het homohuwelijk is.

Hij wil net als Trump illegale immigratie strafbaar stellen, migranten zonder papieren uitzetten en hij heeft beloofd muren langs de grenzen van Chili te plaatsen.

Kast komt uit een invloedrijke familie. Zo was zijn broer Miguel minister van Arbeid en president van de Chileense centrale bank gedurende het regime van Pinochet. De ouders van Kast kwamen uit Duitsland en emigreerden na de oorlog naar Chili. De vader van Kast was lid van de NSDAP, de partij van Adolf Hitler, en officier bij de Wehrmacht.

De Noorse politie heeft drie mannen gearresteerd in verband met de explosie bij de Amerikaanse ambassade in Oslo afgelopen weekend. Zij worden verdacht van een terreurdaad.

Het gaat om drie broers. Het zijn twintigers met de Noorse nationaliteit, hun familie komt oorspronkelijk uit Irak, meldt de politie. De autoriteiten verdenken de mannen van het laten afgaan van een geïmproviseerde bom bij de Amerikaanse ambassade in de Noorse hoofdstad "met de bedoeling om mensen te doden of grote verwoesting aan te richten".

Het explosief ging af in de nacht van zaterdag op zondag. Dat gebeurde bij de ingang van het consulaire gedeelte van de ambassade. Er vielen geen gewonden.

Na de explosie deed de politie uitgebreid forensisch onderzoek. Er werd gesproken over "lichte schade" aan het gebouw, maar details werden niet gegeven. Ook over extra beveiliging van de Amerikaanse ambassade werden geen uitspraken gedaan.

Mogelijk in opdracht

Maandag gaf de Noorse politie beelden vrij van bewakingscamera's waarop een van de verdachten te zien was. De autoriteiten spraken toen van een mogelijke terreurdaad in verband met de oorlog in het Midden-Oosten, al werd er ook rekening gehouden met andere motieven.

Vandaag werd duidelijk dat rechercheurs de mogelijkheid onderzoeken dat de aanslag in opdracht van een ander land is uitgevoerd.

De verdachten zijn nog niet ondervraagd. De politie zegt dat de mannen niet eerder in politieonderzoeken zijn voorgekomen.

Een oud-burgemeester van Hendrik-Ido-Ambacht zit vast voor het bezit van blootbeelden van kinderen. De politie hield de 77-jarige Herman J. vorige maand al aan, schrijft Rijnmond.

Het Openbaar Ministerie bevestigt de aanhouding tegenover de regionale omroep en spreekt van een "gevoelige zaak". "Het is van groot belang dat het onderzoek in alle rust kan plaatsvinden", zegt een woordvoerder.

Bij de verdachte zijn gegevensdragers in beslag genomen. Zedenrechercheurs doen onderzoek naar het beeldmateriaal. De voorlopige hechtenis van J. is op 5 maart met 90 dagen verlengd.

15 jaar burgemeester

Hij was van 1996 tot 2011 burgemeester van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht en ging in 2011 met vervroegd pensioen.

Daarvoor was hij ruim acht jaar burgemeester van de Brabantse gemeente Vessem, Wintelre en Knegsel, die in 1997 opging in de gemeente Eersel. Ook was hij voorzitter van de lokale PvdA-afdeling in Gouda.

In Hendrik-Ido-Ambacht was hij behalve burgemeester onder meer voorzitter van voetbalclub ASWH en voorzitter van een goochelaarsvereniging.

Op de twaalfde dag van de oorlog in het Midden-Oosten heeft Iran onder meer schepen in de Perzische Golf aangevallen. Ook waren er Iraanse aanvallen op de luchthaven van Dubai en elders in de Verenigde Arabische Emiraten.

Iran kondigde vandaag aan dat het banken, andere financiële instellingen en bedrijven in het Midden-Oosten gaat aanvallen. Het Iraanse persbureau Tasnim publiceerde een lijst met onder andere Amerikaanse kantoren, onder meer van Google, Microsoft, Palantir, IBM, Nvidia en Oracle.

Vanuit de VS, Iran en Israël klinkt dus nog volop oorlogstaal, maar de Golfstaten willen zo snel mogelijk een einde aan de oorlog. Zij worden niet alleen geraakt door droneaanvallen, maar hebben ook veel economische schade door de oorlog in het Midden-Oosten.

In dit artikel zetten we de ontwikkelingen van vandaag op een rij. Alle updates over de oorlog vind je in ons liveblog.

Tientallen landen, waaronder Nederland, gaan een recordhoeveelheid olie uit hun strategische reserves op de markt brengen. Dat heeft het Internationaal Energieagentschap (IEA) bekendgemaakt. Er zijn 32 landen aangesloten bij het agentschap, ook Nederland.

Vijf miljoen Nederlandse vaten

Nederland geeft vanwege de oorlog ruim vijf miljoen vaten vrij. Nadat Israël en de Verenigde Staten hun aanvallen op Iran waren begonnen, reageerde dat land door onder meer de Straat van Hormuz te blokkeren. Die zeestraat bij Iran is belangrijk voor de wereldwijde olietoevoer en handel in vloeibaar gas.

In de Straat van Hormuz zijn vandaag drie schepen geraakt door projectielen. Normaal varen er zo'n 140 tankers per dag door de zeestraat, maar op dit moment is er nauwelijks scheepvaartverkeer.

Trump: niets meer aan te vallen

De Amerikaanse president Trump zei tegen de Amerikaanse nieuwssite Axios dat de oorlog "binnenkort" is afgelopen. Als reden daarvoor noemde hij dat er "praktisch niets meer om aan te vallen" is. Vanuit de VS zijn er de afgelopen weken verschillende redenen aangevoerd voor de aanvallen op Iran. Een daarvan is het militair verzwakken van het regime.

Eerder zei Trump dat er meerdere weken was uitgetrokken voor de oorlog. Axios sprak een hoge leider in het Amerikaanse leger die zei dat de VS voorloopt op schema: "We hebben meer schade aangericht dan we voor mogelijk hielden."

De nieuwe Iraanse leider Mojtaba Khamenei is volgens de New York Times nog niet in het openbaar verschenen, omdat hij gewond zou zijn geraakt bij de aanval waarbij zijn vader werd gedood. De krant meldt dit op basis van Iraanse en Israëlische bronnen.

Op de vraag of Trump wel de overwinning kan uitroepen als er nog steeds een Khamenei aan het Iraanse roer staat, antwoordde de Amerikaanse president vandaag ontwijkend. "Ik wil hier geen commentaar op geven", citeert de Amerikaanse nieuwszender CNN hem.

Weer doden in Libanon

Ook Libanon werd vandaag weer geraakt. In totaal vielen er 64 doden in het land, meldt het gezondheidsministerie. In totaal zijn er meer dan 630 doden gevallen in Libanon sinds vorige week, toen ook Hezbollah zich vanuit Libanon in de oorlog mengde. Daarnaast raakten ruim 1500 mensen gewond.

In de video hieronder is een brand te zien na een aanval in centraal-Beiroet:

Herdenkingen in Teheran

In de Iraanse hoofdstad Teheran werden militaire commandanten herdacht die zijn omgekomen bij de Israëlische en Amerikaanse luchtaanvallen. De herdenking bracht duizenden mensen op de been. De herdenkingsdienst werd op een centraal plein gehouden in de stad.

Duizenden mensen verzamelden zich op het plein:

Op deze warme dag in Guadalajara lopen gezinnen langs de etalages van kledingwinkeltjes, stelletjes en gepensioneerden zitten in de schaduw van een boom te kletsen en spelende kinderen rennen elkaar achterna. De 17e-eeuwse kathedraal van de Mexicaanse stad steekt scherp af tegen de helderblauwe lucht; het is er vredig, alsof de stad geen geweld kent.

Nog maar twee weken geleden werden inwoners hier door de autoriteiten gesommeerd zo snel mogelijk naar huis te gaan. Restaurants en winkels moesten sluiten en de luiken dichthouden. Het openbaar vervoer in de miljoenenstad kwam helemaal stil te liggen.

Toen volgden de branden, de geblokkeerde snelwegen, de gewapende mannen en de schietpartijen. Guadalajara, een beeldschone stad in de staat Jalisco, kwam in aanraking met de andere kant van Mexico.

Zwartgeblakerde gebouwen

De branden en blokkades waren het werk van leden van het Jaliscokartel die wraak namen na de dood van hun leider 'El Mencho', omgekomen bij een militaire operatie. Met name in Guadalajara en Puerto Vallarta, ook in de staat Jalisco, was de chaos groot. De autoriteiten kondigden code rood af, bedrijven en scholen bleven meerdere dagen dicht.

De eerste dagen na de geweldsuitbarsting waren als een pandemie, zegt Javier González Levy, eigenaar van Donitas, een beroemd restaurant in het centrum van Guadalajara. Niemand kwam op straat. "Maar het dagelijks leven herstelt zich weer. Men heeft daar even de tijd voor nodig, want iedereen hier is geschrokken", zegt hij. "Het was heel onveilig, heel erg, met veel schade aan de stad".

Die schade is nog zichtbaar buiten het centrum van Guadalajara. Vestigingen van supermarktketen Oxxo zijn volledig uitgebrand. Waar ramen zaten, zitten nu houten schotten. Voor de zwartgeblakerde gebouwen ligt verkoold afval.

Verderop staat een uitgebrande auto. Auto's werden door de leden van het Jaliscokartel ter plekke van voorbijgangers afgenomen en midden op de weg in brand gestoken. Narcoblokkades heet dat in Mexico.

Speelstad van het WK

De Mexicanen hadden deze kant van hun land liever niet willen laten zien aan de rest van de wereld, maar over minder dan honderd dagen begint het wereldkampioenschap voetbal en ook Guadalajara is speelstad.

Na de geweldsuitbarsting, in 20 van de 32 Mexicaanse staten, haastte president Claudia Sheinbaum zich om te zeggen dat de organisatie van het WK in haar land niet in gevaar zou komen. FIFA-baas Gianni Infantino herhaalde die woorden. Toch ging direct na het geweld een FIFA-commissie naar Mexico, onder meer voor onderzoek naar de veiligheidssituatie.

"Dat is het beeld dat de wereld nu heeft: een spookstad waar overal auto's in brand worden gestoken, terwijl ik geloof dat het om een incident ging", zegt restauranteigenaar González Levy. Hij wijst naar de zwaarbewapende politieagenten die door de stad lopen. "Tijdens het WK zal er geen veiliger plek ter wereld zijn dan Guadalajara, daar ben ik zeker van."

WK wordt een feest

Zowel inwoners van Guadalajara als toeristen die er weer komen, zeggen hetzelfde: we moeten vergeten wat hier is gebeurd, het is hier normaal gesproken veilig en het WK wordt een feest. Santi, die met zijn gezin inkopen in de stad doet, benadrukt dat. "Op andere plekken is het nu wat onrustig, maar hier niet. Criminelen komen hier niet en gaan zeker geen toeristen aanvallen."

Dat wordt bevestigd door de Canadees Steve Sowsun, die enkele maanden per jaar in Jalisco woont: "Het was hier zeker onrustig, maar de media kunnen dingen ook groter maken dan ze zijn. Na 36 uur was de rust hier weer terug. Mensen kunnen prima naar Mexico komen en hier van het WK genieten."

Die boodschap proberen de autoriteiten op allerlei manieren te benadrukken. Op een persconferentie van het veiligheidscomité van Jalisco, waarin meerdere instanties zitting hebben om de samenwerking te coördineren, wordt dat continu herhaald.

"Er is vrede in Jalisco, niets om je zorgen over te maken", zegt Roberto Alarcón Estrada, voorzitter van het comité en betrokken bij de organisatie van het WK in Jalisco. "Ik herhaal: iedereen kan ons zonder enig risico bezoeken. Wij geloven niet dat dit zich nog eens gaat gebeuren. En mocht het toch gebeuren, dan zijn wij goed voorbereid."

Wie de instagrampagina van TimeOutDubai bekijkt, lijkt te zijn beland in een paradijs: een boulevard vol wolkenkrabbers en palmbomen, winkelend publiek in luxe warenhuizen, vrienden op het strand bij een ondergaande zon. 'Dit is hoe Dubai er vandaag uitziet', staat groot in beeld. Niets aan de video doet vermoeden dat op dezelfde dag ook meerdere Iraanse drones op Dubai zijn afgevuurd.

Ook makelaar Martins Abele vertelt graag aan zijn volgers dat ze in de Golfstaten niets te vrezen hebben: "Er is hier geen chaos of paniek, gewoon een doodgewone zaterdag."

Een greep uit de video's waarmee influencers een positief beeld van de Golfstaten neerzetten:

Het is dit soort video's die influencers in de Golfstaten de afgelopen dagen massaal via hun socialemediakanalen verspreiden. Ze schetsen een beeld van rust en veiligheid, van een oorlog met Iran lijkt amper sprake. Dat is heel anders dan de verhalen van reizigers die de afgelopen dagen terugkwamen uit de Golfstaten.

Bewuste mediastrategie

"Dubai en de andere Golfstaten zijn al langer bezig met een bewuste mediastrategie", zegt Mark Deuze, hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam in het NOS Radio 1 Journaal. "Media en entertainment zijn belangrijke speerpunten van hun beleid."

Online beroemdheden spelen daarin een cruciale rol: "Het is aan hen om dat deel van de wereld neer te zetten als veilig, mooi, rijk en zeker een bezoek waard."

Zo delen de Verenigde Arabische Emiraten zogenaamde Gouden Visa uit aan influencers die daar aan de slag willen. Wie zo'n visum bemachtigt, kan er de eerste tien jaar belastingvrij wonen en werken.

Daar vragen de VAE wel iets voor terug, want de content die influencers produceren moet aan strenge eisen voldoen. Zo mogen ze niets publiceren dat 'de nationale eenheid of de sociale cohesie verstoort', en mogen hun berichten niet ingaan tegen 'de heersende waarden in de samenleving'. Wie zich niet aan die regels houdt, kan boetes van tienduizenden euro's opgelegd krijgen of loopt het risico het land uit te worden gezet.

Mensenrechten onder druk

In veel Golfstaten staan de mensenrechten onder druk. Er zijn vooral zorgen over de vrijheid van meningsuiting en de politieke vrijheden. Zo mogen burgers geen kritiek leveren op de staat of de machthebbende families en krijgen journalisten te maken met strikte censuur. Er bestaat het risico op vervolging en hoge celstraffen.

Voor influencers is het lang niet altijd duidelijk wat er wel en niet mag volgens de wet. Mediaregels zijn vaak vaag en breed geformuleerd, waardoor het soms gissen is naar wat er is toegestaan. Dus nemen velen van hen het zekere voor het onzekere.

"Het is geen directe censuur", legt Deuze uit. "Het is niet zo dat iemand hen direct vertelt dat ze niet mogen zeggen dat er gebombardeerd wordt. Het werkt veel subtieler, bijvoorbeeld dat je visum kan worden ingetrokken als je geen positieve content plaatst."

Dat werkt zelfcensuur in de hand. "Ze hebben een rijk leven te danken aan hun gratis inkomen in bijvoorbeeld Dubai. Dan ben je misschien toch minder geneigd om te zeggen: het is hier gevaarlijk, ik wil weg."

Onderscheid tussen echt en nep

De meeste influencers laten weinig los over hun beweegredenen achter de video's. Degenen die dat wel doen, ontkennen dat ze de video's maken onder druk van de Golfstaten. Zo doet de Duitse realityster en sociale mediapersoonlijkheid Kim Virginia beschuldigingen van censuur af als völliger Quatsch, totale onzin.

Deuze merkt op dat de positieve video's juist ook veel kritiek opleveren. Zo vragen veel volgers zich in hun reacties openlijk af of op de accounts wel de waarheid verteld wordt. "Zij weten dat het daar nu juist wel gevaarlijk is, daardoor krijgen de video's ook een soort pastiche-karakter."

Desondanks circuleren de video's op dezelfde platforms waar ook nieuwsorganisaties te vinden zijn en dat maakt het voor kijkers lastiger om echt van nep te onderscheiden. "Dat gevecht kun je eigenlijk alleen maar winnen als je alles bijhoudt", zegt Deuze. "Maar dat is als mens onmogelijk. Uiteindelijk komt de waarheid dus toch vooral tot stand in de gesprekken die we hier met elkaar over hebben."

De stadsbus die gisteravond in de Utrechtse wijk Overvecht door een groep jongeren is vernield, was door de politie gevorderd om agenten achter te laten schuilen. Volgens een woordvoerder was dat nodig vanwege het geweld dat tegen de politiemensen werd gebruikt.

Een groep van ongeveer vijftig mensen bekogelde de politie met vuurwerk, stenen en flessen. Volgens de politiewoordvoerder was er sprake van een "zeer onveilige situatie" en voelden de agenten zich genoodzaakt om een "veilige werkomgeving te creëren".

Agenten vroegen een buschauffeur om zijn voertuig te verlaten, waarna de bus dwars over de weg is gezet, meldt een woordvoerder van busvervoerder Transdev. Er zaten toen geen reizigers meer in de bus, zegt Transdev: "Er was sprake van een verkeersopstopping en een aantal kerende auto's. De reizigers hadden toen al besloten om de bus te verlaten."

Bij de ongeregeldheden raakten twee agenten gewond. Zij liepen gehoorschade op, schrijft RTV Utrecht.

Scooterrijder aangehouden

De ongeregeldheden begonnen rond 23.00 uur, na de aanhouding van een 18-jarige man uit Utrecht. Hij reed zonder helm en kentekenplaten rond en ging er op hoge snelheid vandoor toen de politie hem staande wilde houden.

Een bijrijder, eveneens zonder helm op, wist te ontkomen. Direct nadat de bestuurder van de scooter was gepakt, keerden tientallen jongeren zich tegen de politie. Ook de bus was daarbij doelwit.

Op beelden op sociale media, verzameld door RTV Utrecht, is te zien dat mensen in de richting van de bus rennen en vuurwerk afsteken:

"Het is onacceptabel dat agenten met dit geweld te maken krijgen", zegt de politiewoordvoerder, die getuigen met camerabeelden met klem oproept om zich te melden.

Volgens Transdev is de bus door de relschoppers volledig vernield. De buschauffeur bleef in eerste instantie bij de bus, maar vertrok toen het grimmig werd. Volgens Transdev gaat het naar omstandigheden goed met de man.

De vervoerder zegt dat de politie de aangerichte schade aan de bus gaat vergoeden. Om welk bedrag het gaat, is niet bekend.

Journalist mishandeld

Bij winkelcentrum Overvecht heeft een verslaggever van omroep PowNed vanmiddag een klap gekregen. De verslaggever stelde aan voorbijgangers vragen over de ongeregeldheden, waarna een man agressief werd en de verslaggever een klap in het gezicht gaf.

Volgens de omroep is de dader duidelijk in beeld. PowNed heeft aangifte gedaan en de beelden overgedragen aan de politie.

De politie zegt "volle bak" onderzoek te doen naar de incidenten.

Bij een droneaanval in het zuiden van Sudan zijn zeventien mensen om het leven gekomen. Ook raakten zeker tien mensen gewond. Een drone met explosieven trof een middelbare school en een medisch centrum. De hulporganisatie Sudan Doctors Network houdt de rebellengroep Rapid Support Forces (RSF) verantwoordelijk.

Persbureau AP meldt dat de rebellengroep niet heeft gereageerd op een verzoek om commentaar op de aanval. De droneaanval was in de staat Witte Nijl, ten zuiden van de hoofdstad Khartoem. Volgens Sudan Doctors Network zijn er vrouwen, kinderen, studenten, docenten en hulpverleners onder de slachtoffers.

De aanval toont volgens de hulporganisatie dat de rebellengroep het internationaal humanitair recht negeert en door blijft gaan met het aanvallen van burgers en burgerdoelen. Sudan Doctors Network zegt dat de RSF de afgelopen dagen meerdere aanvallen op burgerdoelen heeft uitgevoerd, onder meer op een studentenflat en verschillende woonwijken.

Bij de aanval op de studentenflat raakten volgens de hulporganisatie zeven mensen gewond. De aanvallen zijn volgens Sudan Doctors Network het bewijs dat de gewapende paramilitaire groep geen onderscheid maakt tussen militaire en burgerdoelen.

Oorlog in Sudan

Sinds april 2023 woedt er in Sudan een bloedige oorlog tussen het regeringsleger en de RSF. Het wordt door hulporganisaties en de VN de grootste humanitaire crisis ter wereld genoemd. De oorlog brak uit nadat de leiders van het regeringsleger en de RSF een coup hadden gepleegd, maar het niet eens werden over de verdeling van de macht.

NOS op 3 maakte eerder deze video over de oorlog in Sudan:

Het Drents Museum moet een tentoonstelling met kunst uit India voorlopig uitstellen omdat het Indiase ministerie van Cultuur heeft besloten de kunstwerken vanwege de "huidige geopolitieke spanningen" niet op transport te laten gaan.

Het gaat om ongeveer zestig tekeningen en schilderijen voor de tentoonstelling Amrita Sher-Gil - Europa is van Picasso, India is van mij. Amrita Sher-Gil (1913-1941) was een Hongaars-Indiase schilder.

De kunstwerken komen uit de collectie van de National Gallery of Modern Art in New Delhi, de hoofdstad van India. De expositie zou vanaf 22 maart te zien zijn in Assen, schrijft RTV Drenthe.

'Zes jaar aan gewerkt'

"Voor de eerste keer in twintig jaar zou de collectie met werk van Sher-Gil te zien zijn in Europa", schrijft het museum. "Haar schilderijen zijn nationaal erfgoed en verlaten India zelden, en alleen met speciale toestemming van de Indiase regering."

Het Indiase besluit werd gisteren aan het Drents Museum meegedeeld. Er is volgens het museum "zes jaar hard gewerkt" om de expositie naar Nederland te krijgen.

Directeur Robert van Langh spreekt van een "enorme teleurstelling", maar begrijpt tegelijkertijd ook de keuze. Volgens hem is het werk van Sher-Gil voor India te vergelijken met het belang van het werk van Rembrandt en Van Gogh voor Nederland.

Toch expositie mogelijk maken

Ondanks het uitblijven van de kunst uit New Dehli opent het museum "op korte termijn" een tentoonstelling ter ere van de kunstenaar.

Het museum doet een oproep aan Nederlandse musea: zij worden gevraagd werken die aansluiten bij thema's binnen het leven en werk van Sher-Gil aan het Drents Museum uit te lenen.

Het museum zegt dat een aantal musea al medewerking heeft toegezegd.

De provincie Utrecht gaat stoppen met het actief verwijderen van nesten van de Aziatische hoornaar. Utrecht is de zevende provincie die de strijd tegen het exotische insect opgeeft.

Inmiddels heeft de provincie te maken met dusdanig veel nesten, dat uitroeien naar eigen zeggen onmogelijk is. In 2020 werden er zeven nesten geteld in Utrecht, het afgelopen jaar waren het er bijna 500.

Het tempo waarin de exotische hoornaar zich verspreidt, is de grootste boosdoener gebleken. Een nest produceert meerdere koninginnen, die op hun beurt weer nieuwe nesten maken. Uit zo'n nest kunnen het volgende seizoen wel zeven tot acht nieuwe nesten ontstaan.

Gerichte aanpak

In 2017 verscheen het Aziatische insect voor het eerst in Nederland en drie jaar later werd het in Utrecht waargenomen. Sindsdien worden de nesten van het insect actief verwijderd in opdracht van de provincie. Het verwijderen gebeurt door professionele bedrijven, maar ook door imkers en andere vrijwilligers.

Utrecht stopt niet volledig met het aanpakken van de insecten, maar gaat nu voor een "gerichte aanpak", net als de provincies Gelderland, Limburg, Noord-Brabant, Noord-Holland, Zeeland en Zuid-Holland.

De provincie zal alleen nesten weghalen op plekken waar groter 'steekgevaar' is, zoals schoolpleinen en campings. Ook worden ze verwijderd wanneer ze in de buurt van een beschermd natuurgebied hangen. Volgend jaar worden de taken doorgeschoven naar de gemeenten.

Bijenkolonies

De exotische hoornaars vormen vooral een probleem voor bijenkolonies. Hoornaars eten honingbijen en andere bestuivende insecten, wat niet goed is voor de biodiversiteit.

Aziatische hoornaars zijn niet gevaarlijker voor mensen dan de 'gewone' limonadewesp. Zolang ze niet lastiggevallen worden, steken ze in principe niet. Alleen mensen die allergisch zijn lopen gevaar als ze gestoken worden.

De antiwitwascontroles van banken kosten veel geld en hebben grote gevolgen voor mensen, maar het is onduidelijk of ze ook echt wat opleveren. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer in een rapport.

Jaarlijks wordt er naar schatting 15 tot 20 miljard euro witgewassen in Nederland. Om dat te voorkomen, zijn banken wettelijk verplicht ongebruikelijke transacties door te geven aan de opsporingsinstantie Financial Intelligence Unit (FIU).

De banken hebben daarbij te maken met het strenge toezicht van De Nederlandsche Bank (DNB). Die deelde de afgelopen jaren verschillende keren hoge boetes uit, omdat de controles bij meerdere banken niet op orde waren. Het Openbaar Ministerie deed zelfs onderzoek naar verschillende bankbestuurders die verantwoordelijk waren voor het anti-witwasbeleid.

Meldingen niet goed opgepakt

Banken hebben onder die grote druk steeds meer mensen aangenomen om transacties en klanten te controleren op witwaspraktijken. Een op de vijf bankmedewerkers houdt zich daar nu mee bezig.

Niet altijd met succes, concludeert de Rekenkamer. Niet alle banken geven de informatie goed door aan de FIU en vervolgens pakt die de meldingen volgens de Rekenkamer niet altijd goed op. De opsporingsinstantie heeft dan ook geen goed beeld van alle meldingen over witwassen die binnenkomen.

Intussen hebben de antiwitwascontroles wel grote gevolgen voor het dagelijks leven van burgers en instanties. Zij moeten bijvoorbeeld vragen beantwoorden over bedragen die ze overmaken of mogen vanwege de strenge regels geen rekening openen bij een bank.

Aanwijzingen voor discriminatie

De afgelopen jaren wezen verschillende onderzoekers erop dat bepaalde groepen mensen, zoals moslims, hier vaker mee te maken te hebben dan anderen. ING bood klanten daarom vorig jaar excuses aan vanwege discriminatie.

De Algemene Rekenkamer ziet in het eigen onderzoek ook aanwijzingen voor discriminatie. Zo doen banken relatief vaak een melding bij de FIU over mensen met een buitenlands klinkende achternaam, vooral uit het Midden-Oosten en Oost-Europa. Hier is geen goede verklaring voor gevonden.

Ook prominente personen als oud-politici en rechters hebben volgens de Rekenkamer meer last van de anti-witwasregels. Banken moeten hen extra controleren op witwassen, maar daardoor komen ook hun familieleden in de problemen. Zij hebben bijvoorbeeld meer moeite om een lening af te sluiten.

Liever monitoringsysteem

De Rekenkamer raadt de ministeries van Financiën en van Justitie en Veiligheid aan om met een plan te komen om zich bij de controles nog meer op mensen en transacties met een hoog risico te richten en daarmee ook discriminatie te voorkomen.

De ministeries laten weten bezig te zijn de anti-witwasaanpak aan te passen en eind dit jaar met een plan te komen. Volgend jaar gaan er ook nieuwe Europese regels in.

Minister Heinen (Financiën) zei begin dit jaar al dat hij vindt dat de witwascontroles doorgeslagen zijn. Hij wil opnieuw bekijken of banken samen een monitoringsysteem kunnen opzetten om het makkelijker te maken. Zo'n systeem werd in 2024 stopgezet, omdat het in strijd bleek met Europese wetgeving.

Bij een actie van Europol tegen criminele netwerken die illegaal afval transporteren zijn 337 mensen in 70 landen opgepakt. Europol en lokale autoriteiten namen ruim 127.000 ton aan afval in beslag, met een geschatte waarde van tientallen miljoenen euro's.

De arrestaties vonden in de tweede helft van vorig jaar plaats; het nieuws over de internationaal gecoördineerde actie is vandaag pas bekendgemaakt. Verschillende organisaties en autoriteiten deden onder leiding van Europol wereldwijd in totaal meer dan duizend inspecties. Nederland was een van de landen die de operatie aanstuurden.

Deels gedumpt

Het in beslag genomen afval bestaat onder meer uit autowrakken, oud ijzer, plastic, textiel, zonnepanelen, autobanden en e-waste (elektronisch afval). Ook werden 75 ton aan bestrijdingsmiddelen en 2,3 ton aan kwik ingenomen.

De autoriteiten troffen bovendien ruim 600 ton aan (lucht)verontreinigende stoffen aan, zoals zogenaamde F-gassen. Die gassen zitten vooral in koudemiddelen in airco's en warmtepompen en dragen sterk bij aan de opwarming van de aarde. Daarom is het gebruik ervan in de Europese Unie streng gereguleerd.

"Onderzoekers schatten dat alleen de handel in die illegale F-gassen al 15 tot 20 miljoen euro had kunnen opleveren", schrijft Europol in een verklaring.

Dankzij de internationale operatie zegt de organisatie nu een beter beeld te hebben van de vervoersstromen. De illegale F-gassen komen vooral vanuit Azië de EU binnen. Vanuit de EU worden met name autowrakken, textiel en e-waste heimelijk geëxporteerd naar landen in Azië, Afrika en Zuid-Amerika, waar ze deels gedumpt worden. Ook binnen de EU zelf worden afvalstromen illegaal vervoerd van de ene naar de andere lidstaat.

Vuurwapens

Milieucriminaliteit neemt wereldwijd toe. De illegale handel in afval levert de georganiseerde misdaad hoge winsten op en de risico's zijn voor criminelen relatief klein. Het gaat vaak gepaard met corruptie, fraude en witwassen: ook bij de Europol-operatie werd beslag gelegd op woningen en bedrijven, vuurwapens en 10 miljoen euro aan contant geld en andere financiële middelen.

"Het illegaal vervoeren en dumpen van gevaarlijk afval en vervuilende stoffen heeft grote gevolgen voor het milieu, waaronder langdurige vervuiling van bodem en water", aldus Europol. "Deze criminele netwerken houden geen enkele rekening met het milieu en de maatschappij."

Nu ook de coalitiepartijen D66 en CDA in hun maag zitten met hun eigen plan om de uitkering van zwangere vrouwen en jonge ouders te korten, is er een Kamermeerderheid om dit voorstel definitief van tafel te halen.

Als de maatregel niet doorgaat, ontstaat er een gat in de begroting. De coalitiepartijen willen dan ook eerst kijken waar dat geld dan wel vandaan kan komen. Minister Vijlbrief (Sociale Zaken) moet volgende week vragen van de Kamer daarover beantwoorden.

In het coalitieakkoord hadden de drie partijen afgesproken om het maximale bedrag van een uitkering met 20 procent te verlagen. Zij hadden daarbij vooral mensen die werkloos (WW) of arbeidsongeschikt (WIA) zijn op het oog.

Nooit de bedoeling

De afgelopen dagen moesten ze erkennen dat ze er bij de formatie niet bij stil hadden gestaan dat het lagere dagloon ook gevolgen heeft voor de uitkering van zwangere vrouwen en jonge ouders. Dat is volgens de coalitiepartijen nooit de bedoeling geweest.

Klein deel jonge ouders zou worden gekort

Volgens het kabinet zou 18 procent van alle uitkeringsgerechtigden door dit plan vanaf 2029 minder geld krijgen. Hoeveel zwangere vrouwen en jonge ouders daartussen zitten, is niet te zeggen.

De maatregel zou alleen gelden voor mensen met een inkomen boven de 5294 bruto per maand. Veel jonge ouders verdienen minder dan dat. Daarnaast is in tientallen cao's vastgelegd dat werkgevers de uitkering van zwangere vrouwen en jonge ouders tot 100 procent aanvullen.

Op het voorstel was de afgelopen weken veel kritiek, omdat het kan leiden tot meer genderongelijkheid. De afgelopen dagen brokkelde de politieke steun voor het voorstel langzaam af.

D66-minister Vijlbrief liet vorige week al weten het plan "opnieuw te willen bekijken". D66-fractievoorzitter Paternotte ging gisteren een stuk verder door te zeggen dat het plan "helemaal van tafel" moet.

Ook CDA en VVD zijn ongelukkig met de uitwerking, maar wijzen erop dat dan ergens anders op de begroting 50 tot 100 miljoen euro moet worden gevonden. De verwachting is dat de coalitie binnen een paar weken met een oplossing komt.

Twijfel slaat toe

De coalitie houdt nog wel vast aan het plan om het dagloon voor hoge inkomens in de WIA en de WW vanaf 2029 te korten. Toch is het nog maar de vraag of hiervoor dan wel een meerderheid in de Tweede Kamer komt.

Zo lijkt bij D66 ook bij dit voorstel de twijfel toe te slaan. "Er moet nog een hoop gebeuren in de invulling om te voorkomen dat mensen door het ijs zakken", zei D66-Kamerlid Neijenhuis vandaag in het begrotingsdebat.

Het Openbaar Ministerie onderzoekt twintig nieuwe meldingen over een invalkracht van een kinderdagverblijf in Amsterdam. De man wordt verdacht van het misbruiken van zeker twee kinderen. Hij wordt ook verdacht van het vervaardigen en bezit van kinderporno.

Verdachte Jan B. (66) verscheen vandaag voor het eerst voor de rechter, schrijft NH. Het OM verdenkt hem van poging tot verkrachting van een 2-jarig meisje op een kinderdagverblijf in Amsterdam, waar hij werkte als invalkracht.

Nog voor B. op het kinderdagverblijf ging werken, zou hij in januari 2024 een jongen van 13 onzedelijk hebben betast. Ook zou hij naaktfoto's hebben gemaakt van twee kinderen: een jongen van 3 en een baby.

Nieuwe meldingen in onderzoek

De politie bracht vorige week naar buiten dat B. in november al is opgepakt. Over de nieuwe meldingen zegt het OM dat deze "enorm verschillend zijn qua aard en mate van concreetheid". De meldingen worden nu onderzocht.

Uit eerder onderzoek is gebleken dat er nog zeker negen andere kinderen slachtoffer zijn. Het gaat vooral om naaktfoto's die hij van de kinderen heeft gemaakt, maar waarop geen seksuele handelingen te zien zijn. Ook het onderzoek naar deze negen kinderen loopt nog.

Het OM zegt dat het "in de planning ligt" om de Almeerder ook die handelingen ten laste te leggen. Bij de verdachte thuis werd ook een babysekspop gevonden. Het bezit daarvan is strafbaar.

De politie heeft de afgelopen maanden het beeldmateriaal van de man bekeken en de slachtoffers geïdentificeerd. De betrokken ouders van de in totaal dertien kinderen zijn daarna op de hoogte gebracht.

Eerste dag als invalkracht

B. werd aangehouden nadat de vader van het meisje van 2 aangifte had gedaan. Zijn dochter zat vorig jaar bij de invalkracht op schoot, waarna hij haar zou hebben betast. Het gebeurde in november op de eerste dag dat de man als invalkracht werkzaam was.

De man was van 2022 tot februari 2025 gemeenteraadslid voor 50Plus in Almere. Daarvoor, van 2006 tot 2010, was hij raadslid voor de SP.

Justitie zegt geen aanwijzingen te hebben dat de man met iemand anders samenwerkte of dat hij zijn beelden zou hebben verspreid.

De volgende zitting is op 12 mei. B. blijft tot die tijd vastzitten.

Honderden daklozen die 's nachts op straat slapen, een paar duizend Rotterdammers zonder vaste woon- of verblijfplaats en een toename van de overlast door verslaafden: bij de gemeenteraadsverkiezingen van volgende week is het daklozenprobleem een van de belangrijkste thema's in Rotterdam.

Ook de toekomst van de Pauluskerk is onderwerp van discussie. De kerk is al sinds de jaren 80 van de vorige eeuw een opvangplek voor daklozen en verslaafden in Rotterdam. Maar dat brengt ook overlast met zich mee voor omwonenden. Leefbaar Rotterdam, de grootste partij in de gemeenteraad, wil daarom dat de opvang stopt. GroenLinks-PvdA is juist trots op de rol van de Pauluskerk.

Dweilen met de kraan open

Predikant Martijn van Leerdam staat bij de ingang van de Pauluskerk als hij wordt aangesproken door een van de daklozen. De man mompelt dat de predikant een boeketje verdient vanwege zijn goede werk en bedankt hem. Daklozen kunnen overdag terecht in de Pauluskerk om iets te eten of om te douchen. Vandaag zitten er zo'n vijftig mensen binnen. Sommigen zitten rustig koffie te drinken, anderen zijn luidruchtiger.

Predikant Leerdam vindt het treurig dat zijn kerk nu zo'n belangrijk onderwerp is bij de verkiezingen. "Door het lakse beleid van Leefbaar Rotterdam de afgelopen jaren, zitten we nu met zoveel dakloze mensen hier op straat die nergens terechtkunnen behalve bij ons."

Toen de Pauluskerk in 2013 weer openging na een renovatie, sliep volgens Leerdam bijna niemand in Rotterdam op straat. "Misschien waren er toen vijftien daklozen in de hele stad. Dus in dertien jaar tijd zijn het er twintig keer zoveel geworden. Dat is fiks."

De predikant noemt de opvang van de kerk dweilen met de kraan open, want er moet gekeken worden naar permanente opvang en zorg voor de daklozen. "Het is misgegaan bij het uitsluitingsbeleid van de gemeente en valse bezuinigingen op de verkeerde plek."

Geen begrip

Een stuk verderop staat Rebecca een sigaret te roken. Ze vertelt dat ze al een jaar geen huis heeft. Er is te weinig begrip voor daklozen, zegt ze. "Er wordt niet meer naar het verhaal gekeken. Er wordt geen correcte hulp aangeboden. En dan heb je de Pauluskerk die ze willen sluiten. Maar ja, waar moeten die mensen dan naartoe?"

Wethouder en lijsttrekker van Leefbaar Rotterdam, Ronald Buijt, zegt de kerk niet te willen sluiten, maar wel de opvang te willen stoppen vanwege de overlast voor omwonenden en ondernemers.

"Het is een slechte entree van de stad, vlak bij het centraal station. En het heeft een aanzuigende werking vanuit de rest van het land", zegt Buijt.

Het stadsbestuur heeft de laatste maanden veel geld uitgegeven voor de aanpak van de overlast van daklozen en drugsverslaafden. Maar GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Jeroen Postma geeft het college juist de schuld van de problemen. "Bankjes weghalen, daklozen beboeten, zelfs blikjes willen afpakken van mensen die ze inzamelen. Dat zijn geen maatregelen die deze stad veiliger en menselijker maken. Dat zijn symboolmaatregelen."

Buurtbewoners

Lennie Braun woont al 36 jaar in de buurt van het Eendrachtsplein. Een plek waar veel overlast is van daklozen. "Ze maken de vuilniszakken open voor statiegeldflesjes en poepen overdag op straat. Je stapt gewoon in de stront als je de auto uitstapt. Kinderen kunnen niet buitenspelen."

Lennie gaat volgende week zeker stemmen. Wie er wint, maakt haar niet uit: als het daklozenprobleem maar opgelost wordt. "Ik vind het ook zielig hoor voor die mensen en ik ben wel voor goede opvang, ook al hebben ze geen verblijfsvergunning. Ze kunnen gewoon nergens heen."

De Verenigde Staten, Israël en Iran zitten nog volop in de oorlogsmodus met aanvallen over en weer. De Golfstaten, die zich al hebben moeten verdedigen tegen duizenden drones en raketten, willen liever vandaag dan morgen een eind aan de oorlog door onderhandelingen.

De Amerikaanse minister van Defensie Hegseth zei gisteren nog dat het "de meest intense dag" van de luchtaanvallen in Iran zou zijn. De VS en Israël zullen "overtuigend winnen", beweerde hij.

Iraanse leiders sluiten op hun beurt onderhandelingen uit. De voorzitter van het Iraanse parlement zegt dat het land "absoluut niet op zoek is naar een staakt-het-vuren". "We vinden dat de agressor een klap in zijn gezicht moet krijgen, zodat hij nooit meer zal overwegen ons geliefde Iran aan te vallen."

Luchthaven Dubai doelwit

De oorlogstaal wordt in de regio kracht bijgezet door voortdurende aanvallen. Iran valt daarbij niet alleen Israël en Amerikaanse militaire bases in de Golfregio aan, maar ook burger- en commerciële doelen in de Golfstaten.

Vandaag waren schepen in de Perzische Golf doelwit van Iran, evenals de luchthaven van Dubai, in de Verenigde Arabische Emiraten. Daarnaast viel Iran olie-installaties in Saudi Arabië aan.

De smalle en economisch belangrijke Straat van Hormuz is al dagen de facto afgesloten door de dreiging van Iraanse drones en raketten. Normaal passeren dagelijks ongeveer 160 handelsschepen, inclusief tankers met vloeibaar gas en olie, de zeestraat. Nu gebeurt dat nauwelijks meer, met stijgende energieprijzen tot gevolg.

Iraanse reactie verrast VS

Met raket- en droneaanvallen laat het Iraanse regime zien dat het ook op dag twaalf van de oorlog nog kan terugslaan, ondanks de massale bombardementen door Israël en de Verenigde Staten op militaire doelen in Iran. Volgens bronnen hebben de Amerikaanse aanvallen al ruim 5,6 miljard dollar aan munitie gekost.

The New York Times schrijft dat sommige functionarissen binnen de regering-Trump steeds pessimistischer worden, omdat ze geen duidelijke strategie zien om de oorlog te beëindigen.

Ook waren er militair adviseurs die al voor de oorlog waarschuwden dat Iran agressief en fel zou reageren op een Amerikaans-Israëlische aanval, hoewel er ook adviseurs waren die dachten dat de oorlog snel ten einde zou zijn als de kopstukken van het Iraanse regime waren uitgeschakeld.

In de praktijk blijkt dat Iran nu veel agressiever reageert dan tijdens de twaalfdaagse oorlog in juni vorig jaar. Toen vielen de VS en Israël met name het nucleair programma aan. Iran reageerde met afgemeten salvo's raketten en drones op Amerikaanse militaire bases en Israël. Hegseth erkende gisteren dat de felle reactie van Iran tegen zijn buurlanden het Pentagon enigszins heeft verrast.

Slimme Iraanse strategie

Volgens Midden-Oostendeskundige Paul Aarts roepen de Golfstaten steeds luider om diplomatie. "Iran lijkt een slimme strategie te voeren en er misschien wel voor te zorgen dat de Golfstaten nog veel meer druk gaan zetten op president Trump om te stoppen met de oorlog."

Uit toespraken en interviews van Trump blijkt geen duidelijke Amerikaanse strategie. De doelen van de oorlog leken fluïde: Trump had het al eens over regime change, het treffen van het nucleaire programma, maar ook over het vernietigen van raketten en raketinstallaties.

Ook over de duur van de militaire actie kwamen vanuit het Witte Huis wisselende signalen. Eerst zou de oorlog een dag of vijf duren, later werden het enkele weken en maandag zei Trump dat de oorlog voorbij is als Iran de VS, Israël of hun bondgenoten niet meer kan aanvallen.

In de Amerikaanse politiek is ook kritiek te horen op de oorlog, met name vanuit de Democratische Partij. Senator Chris Murphy plaatste na een briefing een bericht op X waarin hij de oorlogsstrategie onsamenhangend en onvolledig noemde.

Waarschuwingen gebagatelliseerd

De gevolgen zijn wereldwijd voelbaar in de olieprijs en mogelijke tekorten, aangezien de luchtvaartmaatschappijen Qatar Airways, Etihad en Emirates samen goed zijn voor zo'n 13 procent van het wereldwijde vrachtvervoer via de lucht.

Ook dit lijkt de Amerikaanse regering te hebben onderschat, schrijft The New York Times. Waarschuwingen van adviseurs dat Iran over zou kunnen gaan tot economische oorlogsvoering door scheepvaartroutes te blokkeren, werden in de wind geslagen.

Trump zou die waarschuwingen volgens de krant hebben gebagatelliseerd als een kortetermijnprobleem dat de missie om het Iraanse regime te onthoofden niet mocht overschaduwen.

Gisteren herhaalde Qatar nog eens dat diplomatie de enige manier is om de oorlog te stoppen. Vooralsnog geven Iran, de Verenigde Staten en Israël er geen blijk van dat ze daar al aan toe zijn.

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van volgende week heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zo'n veertig gevallen ontdekt van politieke partijen die mogelijk de reclameregels hebben overtreden. Ze hebben een waarschuwingsbrief gekregen.

Het gaat om gerichte politieke online reclame. Volgens de AP zijn zowel lokale als landelijke partijen niet goed op de hoogte van Europese regels die vorig jaar zijn ingevoerd.

Politieke partijen mogen kiezers alleen gericht benaderen als mensen daarvoor toestemming hebben gegeven. "Die toestemming lijkt vaak te ontbreken", schrijft de AP. De partijen riskeren sancties van de AP als zij zich niet aan de regels houden.

'Targeting'

Door middel van targeting krijgen gebruikers online specifieke advertenties te zien zonder dat het duidelijk is waarom zij die zien. Ook is onduidelijk hoe de persoonsgegevens worden gebruikt, die nodig zijn om de kiezers te bereiken.

Ook is reclame te zien op platforms die juist een verbod op politieke advertenties hadden ingevoerd. De AP zegt niet om welke partijen of platforms het gaat, maar deze week bleek dat onder meer op Facebook en Instagram volop politieke advertenties verschijnen.

Strengere regels

Sinds oktober zijn de mogelijkheden om online te adverteren sterk ingeperkt. De strengere regels moeten persoonsgegevens beschermen en buitenlandse beïnvloeding bij verkiezingen tegengaan. Ook moeten de regels leiden tot meer transparantie en controleerbaarheid.

Zo mag een advertentie niet meer persoonsgericht zijn en moet het altijd duidelijk zijn waarom een advertentie op je tijdlijn verschijnt en wie ervoor betaalt. Niet alleen online, maar ook bij campagnes op straat, televisie en op de radio.

Veel socialemediabedrijven zeiden dat politieke advertenties al niet waren toegestaan op hun platforms of stemden in om er volledig mee te stoppen. Ze noemden de nieuwe voorwaarden te complex en onduidelijk.

Toezicht

"We hebben elders in de wereld gezien dat mensen in de opmaat naar verkiezingen op grote schaal gemanipuleerd kunnen worden door persoonsgerichte advertenties, bijvoorbeeld op sociale media", zegt Monique Verdier, vicevoorzitter van de AP. Zo was in 2024 in Roemenië sprake van buitenlandse inmenging via TikTok tijdens de verkiezingscampagne.

Dat gebeurde bij verkiezingscampagnes in meer landen. "Daarvoor werden persoonlijke gegevens uit socialemediaprofielen misbruikt. Dat zorgde voor een groot privacyschandaal en het ondermijnde democratische processen." Toezicht op online politieke advertenties is daarom volgens Verdier van groot belang.

Nederland en 31 andere landen brengen een recordhoeveelheid olie uit hun strategische reserves op de markt. Dit moet de omhooggeschoten olieprijs drukken en de economische schade van de prijspiek dempen.

Het gaat om 400 miljoen vaten olie, maakte het Internationaal Energieagentschap (IEA) in Parijs bekend. Dat is ongeveer evenveel als de wereld in vier dagen gebruikt. Nederland geeft ruim vijf miljoen vaten vrij. In totaal hebben IEA-landen zo'n 1,8 miljard vaten olie achter de hand.

"We verwachten dat er een prijsdempend effect uitgaat van het toevoegen van zo'n grote hoeveelheid olie aan de markt", zegt Stientje van Veldhoven (D66), minister van Klimaat en Groene Groei. "Op termijn zullen mensen dat aan de pomp merken, maar we zullen het temperen van de hoge olieprijs ook in de inflatie terugzien."

De olieprijs schoot omhoog nadat Israël en de Verenigde Staten waren begonnen met hun aanvallen op Iran, waarna dat land de Straat van Hormuz blokkeerde. Circa een kwart van de totale olietoevoer naar de wereldmarkt gaat via die cruciale route, maar ook de internationale handel in vloeibaar gas is verstoord. Door de oorlog is verder op diverse plekken olie- en gasinfrastructuur getroffen of stilgelegd.

Reserves tegen prijsschokken

De olieprijs ging de afgelopen dagen op en neer, onder meer door nieuws over de oorlog en uitlatingen van de Amerikaanse president Trump. Hoge olieprijzen en grillige prijsbewegingen kunnen leiden tot politieke onrust, omdat mensen in hun portemonnee worden geraakt. Ook kan het de economie schaden omdat bedrijven hogere kosten maken.

Hoeveel effect het vrijgeven van olie exact heeft, is moeilijk te voorzien, zegt Gertjan ten Broeke, directeur van de stichting COVA die de Nederlandse oliereserve beheert. "Het feit dat we strategische oliereserves hebben is natuurlijk een goed ding, zeker als ze ingezet gaan worden. Dat zou de oliemarkten moeten kalmeren."

Ten Broeke waagt zich niet aan het voorspellen van de prijzen. "Er zit natuurlijk ook heel veel sentiment in de olieprijs. Hoelang gaat de crisis nog duren? Wat er gebeurt laat zich ontzettend moeilijk voorspellen."

Reserve zesde maal aangesproken

Het IEA bestaat vooral uit ontwikkelde landen die voor hun economie afhankelijk zijn van (geïmporteerde) olie. Lidstaten zijn verplicht een oliereserve aan te houden die goed is voor circa drie maanden aan import. In IEA-verband spreken ze af wanneer ze olie uit deze voorraad vrijgeven om de gevolgen van onrust te dempen. De olievoorraad is alleen bedoeld voor uitzonderlijke gebeurtenissen, niet voor normale prijsschommelingen.

In totaal hebben IEA-landen 1,2 miljard vaten olie in hun voorraden. Bedrijven beheren ook nog eens 600 miljoen vaten op verzoek van overheden. Dit is slechts een deel van de wereldwijde olievoorraden, maar die staan niet onder controle van het IEA en de lidstaten.

De laatste keer dat het IEA olie vrijgaf, was na de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne in 2022. In twee ronden gingen toen 128 miljoen vaten olie de markt op. Het IEA gaf eerder olie vrij in aanloop naar de Golfoorlog in 1991, toen twee orkanen het Caribisch gebied troffen in 2005 en bij het uitbreken van de burgeroorlog in Libië in 2011.

Opgericht na olieboycot

Nederland is sinds de start in 1974 lid van het Internationaal Energieagentschap, samen met 31 andere landen. Het IEA werd opgericht nadat olieprijzen omhoog waren geschoten door een olieboycot van OPEC, de organisatie voor olieproducerende landen. Zij weigerden olie te leveren aan landen, waaronder Nederland, die Israël steunden in de Jom Kipoer-oorlog.

De oliecrisis maakte duidelijk hoe kwetsbaar westerse landen zijn voor hoge olieprijzen en verstoring van de aanvoer. Het IEA moet de speciale oliereserves coördineren en landen helpen hun energiebeleid af te stemmen. Later werd de organisatie ook een belangrijke bron van energiedata, en na het sluiten van het klimaatverdrag van Parijs schreef het ook rapporten over klimaatbeleid.