NOS Nieuws - Algemeen

Het Openbaar Ministerie heeft geoordeeld dat de samenkomst van gebedsgenezer Tom de Wal op straat in Tilburg op 9 januari geen evenement was. Daarmee stelt het OM vast dat de politie destijds ten onrechte heeft ingegrepen.

Dit oordeel betekent dat er geen strafzaak tegen De Wal komt en hij geen boete krijgt.

De Wal werd 's avonds aangehouden op straat, waar hij bezig was met gebedsgenezing. Even daarvoor was hij door de politie de nabijgelegen kerk uitgezet, waar hij met zijn aanhangers samen wilde komen. Burgemeester Gräper had de bijeenkomst in de kerk verboden.

Dezelfde avond werd de 32-jarige Brabander weer vrijgelaten. Het OM heeft nu geconcludeerd dat hij niet opgepakt had mogen worden, schrijft Omroep Brabant.

Ingrijpen terecht

Een woordvoerder van de gemeente Tilburg benadrukt dat het oordeel van het OM gaat over de situatie buiten. De gemeente blijft erbij dat het binnen wel ging om een evenement en dat daar ingegrepen mocht worden.

"Wij hebben kennisgenomen van het bericht van de politie en de beoordeling door het Openbaar Ministerie. Wij hebben begrip voor hoe de politie onder de druk van de situatie op dat moment heeft gehandeld", aldus een verklaring van de gemeente.

Omstreden

De Wal is opgetogen. "We zijn dankbaar dat de waarheid nu boven tafel is gekomen. Dit was vanaf het begin een kerkdienst en geen evenement. We gaan door tot de volledige overwinning", reageert De Wal op het nieuws dat hij op zijn sociale media deelde.

Tom de Wal richtte in 2016 de religieuze organisatie Frontrunners Ministries op. Hij claimt dat hij mensen met gebed kan genezen van ziektes als kanker en MS. Ook zou hij mensen 'bevrijden' van homoseksualiteit en autisme.

Het is ruim drie weken geleden dat de Verenigde Staten Venezuela binnenvielen en president Maduro en zijn echtgenote met geweld ontvoerden. Is er nu Maduro van zijn troon is gestoten, iets veranderd in het land?

Onderneemster Mercedes Hernández heeft sinds kort haar kiosk in het centrum van Caracas weer geopend. Het is volgens haar weer veiliger op straat, er komen klanten en het drukke verkeer in de hoofdstad raast als vanouds door de straten.

De eerste dagen na de invasie wemelde het van de militairen en zwaarbewapende knokploegen, de zogeheten colectivos. Nu zijn ze bijna niet meer zichtbaar in het straatbeeld, valt Hernández op. "Begin januari was het allemaal heel gespannen en leek het alsof we in een militaire zone leefden, nu is het allemaal rustiger".

Langs grote doorgaande wegen hangen grote posters van Maduro en zijn vrouw. Ze zijn overal 'aanwezig', terwijl ze in werkelijkheid in een Amerikaanse cel wachten op de volgende zitting van hun proces, in maart.

Dreigementen

Politiek lijkt er niet veel veranderd. Het autoritaire regime zit nog stevig in het zadel, alleen nu onder leiding van Maduro's voormalige vicepresident, Delcy Rodríguez.

Rodríguez werd na de Amerikaanse inval door Trump voor het blok gezet: ze moest meewerken, anders zou haar een nog erger lot wachten als Maduro.

Rodríguez, die bekendstaat als intellectueel brein binnen de socialistische regeringspartij, moet nu koorddansen: er wordt van haar verwacht dat ze de Amerikaanse belangen dient, maar ze moet ook de Venezolaanse regering en het leger te vriend houden.

Deze week zei ze tijdens een bijeenkomst dat ze er genoeg van had en niet langer naar de pijpen van de VS zou dansen, waarop er onmiddellijk dreigementen vanuit Washington klonken. Maar de Amerikanen hebben het regime ook nodig om te voorkomen dat er chaos in het land uitbreekt.

Economische verlichting

Er zijn verschillende gewapende groepen en bij de grens met Colombia. Het risico bestaat dat als het regime uiteenvalt, er bijvoorbeeld ook binnen het leger verschillende groepen zich losweken. Voor Trump, die probeert grip te krijgen op de Venezolaanse olie, is het van belang dat er stabiliteit is.

De afgelopen tijd werden de eerste grote hoeveelheden Venezolaanse olie verkocht door de VS, waarna een deel van deze oliegelden terugstroomde in de Venezolaanse economie. Volgens Mercedes Hernández is dat al merkbaar. "We voelen economisch al wat verlichting hier doordat prijzen zijn gedaald. Vlees is bijvoorbeeld al een stuk goedkoper. We zijn er nog lang niet, maar als het zo doorgaat lijken de vooruitzichten goed", zegt ze.

Maar er is nog steeds geen vrijheid. Onlangs beloofde Rodríguez onder druk van de VS honderden politieke gevangen vrij te laten uit beruchte Venezolaanse gevangenissen. Volgens mensenrechtenorganisaties, zoals de Venezolaanse NGO Foro Penal, zijn er meer dan achthonderd politieke gevangenen.

Bij gevangenissen in Caracas wachten familieleden dagelijks op hun geliefden, maar tot nu toe zou het aantal dat werkelijk is vrijgelaten beperkt zijn tot ongeveer honderd.

Met medewerking van Analejandra Stoffer in Caracas.

Het NPO Radio 2-ochtendprogramma Aan de Slag! van AVROTROS heeft de Gouden RadioRing gewonnen. De RadioRingen, publieksprijzen voor Nederlandse radioprogramma's, zijn vanavond uitgereikt in Hilversum.

Presentator Bart Arens is op vakantie in Australië. NOS-nieuwslezer op Radio 2 Carmen Verheul en producer Lideke de Vries van het programma namen de belangrijkste radioprijs daarom op het podium in ontvangst.

Twee keer prijs

Aan De Slag! bestaat sinds 2015. Vaste programmaonderdelen van het dagelijkse programma zijn onder meer de bekendmaking van de NPO Radio 2 Top Song van de week, de Top 2000 Shuffle en Het 60 Seconden Spel. Andere genomineerden voor de Gouden Radioring waren De Nieuwe Morgen (Groot Nieuws Radio), Spijkers met Koppen (NPO Radio 2), Kinkstart (KINK) en Circus Brainrot (Yoursafe Radio).

Het was twee keer feest voor Bart Arens. Eerder op de avond kreeg hij de RadioRing voor Populairste Presentator. Vanuit zijn vakantiebestemming Perth sprak de winnaar de zaal toe via een videoverbinding vanuit de lobby van zijn hotel: "Ik kreeg in 2008 de Marconi Award voor Aanstormend Talent. Ik ben heel blij dat ik nu eindelijk geen aanstormend talent meer ben," zei hij grappend.

Floris Molenaar van radio 538 kreeg de Marconi Award voor Aanstormend Talent en de Marconi Award voor Beste Zender ging naar NPO Radio 5. Vorige maand werd al bekend dat Hans Schiffers de Marconi Oeuvre Award had gewonnen.

Laatste keer

De RadioRing is de enige publieksprijs voor radio in Nederland. Sinds 2006 bepalen luisteraars welke radioprogramma's en presentatoren worden bekroond. Vanwege bezuinigingen op de publieke omroep was dit de laatste editie van de RadioRing, maar verschillende commerciële en publieke omroepen werken aan een opvolger.

"De RadioRing stopt. Maar het medium radio is springlevend", stellen de partijen in een verklaring. "Daarom hebben we achter de schermen met een aantal grote radiopartijen de handen ineengeslagen en zijn we plannen aan het maken voor een vervolg op de radioprijzen in 2027."

De agent die de zwarte Amerikaanse Sonya Massey in 2024 in haar woning doodschoot, is veroordeeld tot 20 jaar cel. Massey belde zelf naar het alarmnummer omdat ze dacht dat er bij haar werd ingebroken.

De 31-jarige Sean Grayson werd aangeklaagd voor drie misdrijven, waaronder moord. Hij kon levenslang krijgen. Hij werd uiteindelijk door een jury in oktober schuldig bevonden aan second-degree murder, vergelijkbaar met doodslag in Nederland. Graysons advocaat had om zes jaar cel gevraagd omdat hij lijdt aan uitgezaaide darmkanker.

Tijdens de zitting heeft de inmiddels ontslagen agent zijn excuses aangeboden aan de nabestaanden van Massey. "Ik heb die nacht vreselijke beslissingen genomen. Het spijt me."

Pan kokend water

Grayson en een collega kwamen op 6 juli af op de melding van de 36-jarige Massey. Ze dacht dat er een inbreker in haar huis was. De agenten doorzochten haar woning in Springfield in de staat Illinois, maar vonden geen indringer.

De situatie escaleerde plots toen agent Grayson een pan met kokend water op het fornuis zag staan. De zwarte Amerikaanse moest van de agenten van het hete water wegblijven. Massey maakte nog een grapje maar zei plotseling: "Ik berisp u in de naam van Jezus".

Massey zou hebben gekampt met psychische problemen. Dat zou verklaren waarom ze deze religieuze uitdrukking gebruikte, dat wordt gehanteerd in evangelische bewegingen.

Grayson trok daarna zijn pistool en schoot drie keer op haar. Een kogel raakte het hoofd van Massey en werd haar fataal. De voormalige agent verklaarde later in de rechtbank dat hij zich bedreigd voelde en bang was dat hij het hete water over zich heen zou krijgen.

Schikking

Het incident kreeg landelijke aandacht en leidde tot protesten tegen het buitensporige geweld door de politie tegen zwarte Amerikanen.

De familie van Massey stemde vorig jaar in met een schikking van 10 miljoen dollar. In ruil daarvoor zagen de nabestaanden af van een civiele zaak tegen de politie.

Op de A28 bij Meppel is betonschade ontstaan aan een viaduct. Stukjes beton vallen sinds vanmiddag uit het viaduct bij knooppunt Lankhorst naar beneden, zegt Rijkswaterstaat. Uit veiligheidsoverwegingen zijn daarom delen van de weg afgezet.

"Op dit moment kunnen we nog niet zeggen hoe de schade is ontstaan, dat wordt onderzocht", zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat tegen RTV Drenthe. De herstelwerkzaamheden duren zeker tot na de ochtendspits.

Door het probleem is een file ontstaan. De rechterrijkstrook richting Hoogeveen is afgesloten. Ook de verbindingsweg van de A32 richting Hoogeveen is tijdelijk dicht vanwege de schade.

Reizigers op de A28 moeten rekening houden met vertraging van een half uur. Verkeer dat via de verbindingsweg van de A32 naar de A28 wil, wordt tijdelijk omgeleid.

Een openbare middelbare school in Hoofddorp heeft een leerling gediscrimineerd vanwege haar geloof, omdat de school haar het bidden verhinderde en geen stilteruimte inrichtte. Dat oordeelt het College voor de Rechten van de Mens. De rector van de school, het Haarlemmer Lyceum, is het niet eens met deze uitspraak.

De leerling heeft een islamitische achtergrond. Ze wil graag op school bidden op een rustige plek, waar ze anderen niet tot last is. De school zegt dat het niet haar taak is om een aparte gebedsruimte in te richten omdat ze neutraal wil zijn en iedere leerling gelijk wil behandelen. Een inclusieve stilteruimte zou daaraan afdoen, omdat de school verwacht dat die ruimte alleen door islamitische leerlingen zou worden gebruikt.

De schoolleiding blijft bij dat standpunt, ook na gesprekken met de leerling en een door 235 mensen getekende petitie voor het inrichten van een gebedsruimte waar alle religies welkom zijn.

Conrector grijpt in

In april 2024 greep een conrector in toen de leerling aan het bidden was in een open studieruimte, omdat ze op die plek de doorgang voor andere leerlingen zou blokkeren. Het College voor de Rechten van de Mens stelt dat de school dat ingrijpen niet goed heeft weten te onderbouwen en daarmee onderscheid op basis van godsdienst maakte.

De Nederlandse wet verbiedt dat onderscheid en ook een openbare school is aan deze regels gebonden, benadrukt het College in een toelichting op de uitspraak. "Het College benadrukt dat zelfs als alleen islamitische leerlingen gebruik zouden maken van een stilteruimte om te bidden, het hier gaat om leerlingen die uitdrukking willen geven aan een godsdienstige overtuiging en dat is een fundamenteel mensenrecht."

NOS Stories deed vorig jaar onderzoek naar het wel of niet mogen bidden op scholen:

Rector Brenda Stam laat via persbureau ANP weten zich niet te herkennen in de uitspraak. "Wij zijn en blijven een levensbeschouwelijk neutrale school die er voor alle leerlingen wil zijn. Vanuit die neutraliteit kiezen wij er bewust voor om geen religieuze voorzieningen in te richten voor specifieke groepen."

De school verhindert of verbiedt bidden naar eigen zeggen niet, zolang dit het onderwijs niet verstoort en anderen niet belemmert.

Bij graafwerkzaamheden in Hilversum is vanochtend een raketwerper gevonden. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) werd opgeroepen om het wapen veilig te stellen. Het explosief is vanmiddag tot ontploffing gebracht.

Het wapen lag langs de Vreelandseweg (N201) bij roeivereniging Tromp onder water in het kanaal, dat tevens als roeibaan wordt gebruikt. Vorige week werden langs dezelfde oever al vier granaten gevonden, zegt Bart van der Velde van de gemeente Hilversum tegen NH. Er wordt gegraven omdat de kade versterkt wordt.

De granaten werden op een veld naast het kanaal onschadelijk gemaakt. Vervoer was onverstandig, omdat bij één van de granaten de ontstekingspin er half uit stak.

Omdat er mogelijk nog meer explosieven liggen, laat de gemeente de oever binnenkort volledig uitkammen.

Voormalig Joegoslavië

Volgens experts van de EOD gaat het om een raketwerper uit voormalig Joegoslavië, die mogelijk afkomstig is uit het criminele circuit. Omdat het een wapen van na de Tweede Wereldoorlog is, is het "per definitie illegaal", zegt medewerker van de EOD. Geschat wordt dat het wapen zo'n vijftien jaar geleden in het water is gedumpt.

De man die de ontdekking deed, zag direct dat het een raketwerper was. "Het vizier stak boven de grond uit", zegt hij.

De EOD heeft de raketwerper onschadelijk gemaakt. Het wapen werd in een gegraven gat in de grond gelegd. Door een aangebracht explosief op de raketwerper werd geheel vervolgens tot ontploffing gebracht.

Het Israëlische leger meldt dat zo'n 71.000 Palestijnen bij de oorlog in Gaza zijn gedood. Daarmee heeft het leger de aantallen van de Palestijnse gezondheidsautoriteiten in de Gazastrook voor het eerst bevestigd, schrijven Israëlische media.

Bij die aantallen worden de mensen die onder het puin liggen, volgens het ministerie van Volksgezondheid zeker 9000, niet meegeteld. Ook telt het leger alleen de Palestijnen mee die als direct gevolg van Israëlische aanvallen om het leven zijn gekomen.

Volgens de Israëlische krant Haaretz wil het leger nog nagaan hoeveel van de gedode Palestijnen burgers of militanten waren. Een intern databestand van het Israëlische leger suggereerde vorig jaar dat meer dan 80 procent van de doden in de Gazastrook burgers waren.

Correspondent Israël en de Palestijnse Gebieden Nasrah Habiballah:

"Het is opvallend dat Israël nu voor het eerst cijfers van het Palestijnse ministerie van Gezondheid erkent. Hoewel veel internationale organisaties en onderzoekers aangaven dat de cijfers betrouwbaar zijn, bleef Israël ze in twijfel trekken. De cijfers werden weggezet als onbetrouwbaar of propaganda van Hamas."

Volgens recente cijfers van de VN-hulporganisatie OCHA zijn sinds 7 oktober 2023 tot en met vorige week vrijdag 71.654 Palestijnen in Gaza gedood. Meer dan de helft, ruim 37.000, zijn vrouwen, kinderen en ouderen.

Verschillende onderzoeksinstituten melden dat het werkelijke aantal doden in Gaza waarschijnlijk nog hoger ligt, mogelijk zelfs boven de 100.000.

Ook zijn volgens OCHA 421 Palestijnen, van wie 113 kinderen, overleden door hongersnood als gevolg van de Israëlische blokkade. Israël acht die cijfers niet betrouwbaar. Het leger zegt dat mensen die omkwamen door verhongering al voor de oorlog ziek waren.

Het Israëlische leger heeft nog geen officiële cijfers daarover bekendgemaakt. Naar verwachting zal Israël op 12 maart gegevens daarover verstrekken aan het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

Lichamen overgedragen

Sinds vorig jaar oktober geldt een wapenstilstand tussen Hamas en Israël. Voor iedere gijzelaar die werd vrijgelaten zou Israël de lichamen van vijftien lichamen van Palestijnen vrijgeven.

In overeenstemming met de overeenkomst heeft Hamas nu alle laatste 20 levende gijzelaars laten gaan, en de lichamen van 28 overledenen overgedragen. Israël heeft in ruil ruim 1800 Palestijnse gevangenen vrijgelaten en 360 lichamen van Palestijnen vrijgegeven.

Het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) meldt vandaag dat de lichamen van vijftien Palestijnen door Israël zijn overgedragen. "Hiermee is een einde gekomen aan een maandenlange operatie die families heeft herenigd en de uitvoering van de overeenkomst van het staakt-het-vuren heeft ondersteund", meldt de organisatie in een verklaring.

Rusland en Oekraïne hebben opnieuw lichamen van gesneuvelde militairen uitgewisseld, zodat ze in hun eigen land kunnen worden begraven. Dat is bekendgemaakt door beide landen. Rusland droeg de lichamen van ongeveer duizend Oekraïense militairen over. Tegelijkertijd kreeg Moskou de lichamen van 38 gesneuvelde Russen van Oekraïne.

Op beelden op de Telegram-kanalen van het Oekraïense coördinatiecentrum voor gevangenenruil en van Kremlin-adviseur Vladimir Medinski is de overdracht te zien. Op een met sneeuw bedekt terrein lopen medewerkers van het Rode Kruis in beschermende pakken naast geparkeerde koelwagens, waar de lichamen in liggen. Experts gaan de komende maanden proberen om de stoffelijke resten te identificeren, om de lichamen daarna over te dragen aan de nabestaanden.

In november 2025 was er voor het laatst een grote overdracht van gesneuvelde militairen tussen beide landen.

Onlangs kwam een vooraanstaande internationale denktank met een nieuwe schatting van het aantal slachtoffers van de oorlog sinds februari 2022, toen Rusland Oekraïne plotseling binnenviel. Volgens het rapport van het Center for Strategic and International Studies zijn sindsdien ongeveer 1,2 miljoen Russische soldaten gedood, gewond of vermist geraakt.

Aan de kant van Oekraïne zijn in die vier jaar volgens de denktank tussen de 500.000 en 600.000 militairen gedood, gewond of vermist geraakt.

Ondertussen gaan de Russische aanvallen op Oekraïne door. In de regio Zaporizja kwamen vannacht drie burgers om bij een droneaanval, zeggen de Oekraïense autoriteiten.

Hier is de schade van een andere aanval te zien, gisteren in de plaats Bilohorodka :

Voor Iran en zijn buurlanden voelt de dreiging van een nieuwe oorlog steeds dichterbij. Terwijl de Amerikaanse militaire druk toeneemt en leiders elkaar openlijk waarschuwen, groeit de angst dat de regio opnieuw op de rand van een grote oorlog balanceert, een escalatie die het Midden-Oosten jarenlang kan destabiliseren.

De Iraanse strijdkrachten zijn "volledig voorbereid op elk militair scenario", zo liet de Islamitische Revolutionaire Garde weten. Volgens een woordvoerder liggen er gedetailleerde plannen klaar om te reageren op vijandige stappen van tegenstanders, vooral de VS.

Tegelijkertijd zegt Iran dat de onderhandelingen over het nucleaire programma mogelijk blijven zolang ze gebaseerd zijn op "wederzijds respect". De Iraanse missie bij de VN waarschuwde dat het land zich "als nooit tevoren" zal verdedigen.

Zichtbare militaire voorbereidingen

De Amerikaanse president Trump stelde dat "de tijd opraakt" voor een nucleair akkoord en sprak over een grote Amerikaanse vloot die snel richting de regio beweegt. Volgens hem staat die klaar om indien nodig "met snelheid en geweld" op te treden.

Open-source analyse en satellietbeelden laten een duidelijke toename zien van Amerikaanse militaire aanwezigheid. Extra gevechtsvliegtuigen zijn ingezet in Jordanië, en er is meer luchtverkeer richting bases in Jordanië, Qatar en het koraalatol Diego Garcia.

Ook een Amerikaans vliegdekschip en een begeleidende Strike Group is actief aan het oefenen in de Arabische Zee. Een tweede vliegdekschip zou onderweg zijn naar het Midden-Oosten en recente transportvluchten van raketverdedigingssystemen en speciale reddings- en inlichtingenmiddelen wijzen op voorbereiding op een mogelijke aanval.

De Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken zei deze week dat het Iraanse regime "waarschijnlijk zwakker is dan ooit", onder meer door de economische problemen en dodelijke protesten van de afgelopen weken.

Angst en onzekerheid in Iran

Een Iraanse ooggetuige in Teheran, die anoniem wil blijven, beschrijft tegenover de NOS een gespannen sfeer in de stad. "Op straat oogt alles min of meer normaal, met een zware aanwezigheid van gewapende veiligheidstroepen, maar mensen rouwen en zijn gespannen. Ze volgen het nieuws over een mogelijke aanval heel nauw en praten er veel over."

Eigenlijk is er bijna elke week wel een verwachting geweest dat er een aanval komt, zegt de Iraniër. "Sommigen verwelkomen dat uit woede richting de regering, terwijl anderen bang zijn voor alles wat er kan misgaan in het geval van een langdurige oorlog."

Volgens de inwoner klinkt 's avonds soms protest vanuit woonwijken. "Af en toe roepen mensen 's avonds leuzen tegen het regime vanaf hun daken en uit hun ramen. Dat is al meerdere keren gebeurd sinds de massamoorden", zegt de inwoner.

Overleg tussen VS en bondgenoten

Volgens Amerikaanse media voert de VS deze week intensief overleg met Israël en Saudi-Arabië over Iran.

Israëlische functionarissen zouden in Washington inlichtingen hebben gedeeld over mogelijke doelen, terwijl Saudi-Arabië berichten zou hebben doorgegeven tussen Washington en Teheran om juist spanningen te verminderen. Saudi-Arabië en andere Golfstaten willen ook niet dat hun luchtruim wordt gebruikt voor een aanval.

Amerikaanse functionarissen zeggen dat Trump nog geen definitieve beslissing heeft genomen, maar dat er snel een nieuw beslismoment kan komen.

Onzeker hoe conflict zou verlopen

Mocht Washington besluiten tot een aanval, dan denken analisten in de Golfregio dat het in eerste instantie kan gaan om gerichte luchtaanvallen op nucleaire installaties, raketbases en militaire infrastructuur. Maar ervaringen in landen als Irak en Libië maken duidelijk dat snelle militaire successen niet automatisch leiden tot politieke stabiliteit.

Zelfs als het Iraanse regime militair overeind blijft, kan een aanval druk zetten op het beleid van Teheran, bijvoorbeeld rond nucleaire activiteiten of steun aan gewapende groepen in de regio. Tegelijk blijkt de Iraanse machtsstructuur al decennia bestand tegen hoge externe druk.

Een ander scenario is dat een aanval juist leidt tot chaos binnen Iran, waarbij veiligheidsdiensten of militairen de macht overnemen. In het slechtste geval kan dat uitmonden in langdurige instabiliteit of zelfs burgeroorlog, iets waar buurlanden grote zorgen over hebben.

Vrijwel zeker lijkt dat Iran bij een aanval zal proberen terug te slaan. Dat kan via raketten of drones op Amerikaanse bases of regionale infrastructuur. Ook blijft er vrees voor verstoring van de scheepvaart in de Straat van Hormuz, een cruciale route voor olie en gas. Zelfs beperkte verstoringen kunnen wereldwijd economische gevolgen hebben.

Diplomatie nog niet van tafel

Iran zegt open te blijven staan voor een nucleair akkoord zonder druk of dreigementen. Maar zolang de militaire opbouw doorgaat en de retoriek verhardt, groeit onder diplomaten en analisten de vrees dat één incident of misrekening genoeg kan zijn om een conflict te laten escaleren, met gevolgen die ver buiten de regio voelbaar zijn.

President Trump stelt dat Rusland een week lang Kyiv en andere Oekraïense steden niet meer zal aanvallen vanwege de extreme kou. De Russische president Poetin zou hem dat persoonlijk hebben toegezegd. Moskou heeft echter nog niet gereageerd op de bewering van Trump.

Trumps woorden roepen veel vragen op. Zo is niet bekend wanneer de gevechtspauze zou beginnen, of om welke Oekraïense gebieden het precies gaat. Desondanks noemt de Oekraïense president Zelensky het een belangrijke verklaring. Hij bedankt Trump in een post op sociale media.

Zelensky spreekt de verwachting uit dat de aangekondigde afspraak wordt uitgevoerd. Hij bevestigt dat onderhandelaars afgelopen weekend in de Verenigde Arabische Emiraten hebben gesproken over "veiligheid voor Oekraïne en andere Oekraïense steden tijdens deze extreme winterperiode".

'Oekraïne stopt aanvallen op oliedepots'

Ook de Oekraïense leider geeft geen details over de door Trump gemelde gevechtspauze. De voorwaarde voor een Russische aanvalsstop op de energie-infrastructuur is dat Oekraïne geen aanvallen meer uitvoert op Russische oliedepots en -tankers, meldde The Financial Times afgelopen weekend op basis van anonieme bronnen.

Amerikaanse, Russische en Oekraïense delegaties hebben vorig weekend voor het eerst sinds het begin van de oorlog met elkaar overlegd in de hoofdstad van de Arabische Verenigde Emiraten. Voor komende zondag staat een nieuwe gespreksronde gepland in Abu Dhabi.

Trump: erg aardig van Poetin

Trump, die regelmatig onwaarheden verkondigt, maakte het nieuws bekend op een openbare bijeenkomst van zijn kabinet. "Ik heb Poetin persoonlijk gevraagd niet op Kyiv en verschillende steden te schieten voor een week. Hij is daarmee akkoord gegaan en ik moet zeggen: dat was erg aardig."

De Amerikaanse president noemde de hevige kou in Oekraïne als directe aanleiding om Poetin dit te vragen. Als gevolg van aanhoudende Russische aanvallen op Oekraïense energiecentrales zitten talloze Oekraïners zonder verwarming of stroom. De afgelopen weken is het overdag geregeld -10 of kouder geweest en 's nachts onder de -20 graden.

Midden- en Oost-Europa-correspondent Christiaan Paauwe:

"Van een eerdere poging tot een dergelijk bestand kwam weinig terecht: Rusland hervatte vrijwel direct de luchtaanvallen op de energie-infrastructuur. In Oekraïne is het vertrouwen dan ook gering dat Poetin zich ditmaal wel aan zo'n belofte zal houden.

Toch zou een bestand een zeer welkome adempauze betekenen voor Oekraïners, die de zwaarste winter beleven sinds het begin van de grootschalige invasie. In steden als Kyiv lukt het niet om beschadigde energie-infrastructuur tijdig en volledig te herstellen, terwijl wat wél wordt gerepareerd vaak binnen korte tijd opnieuw door Russische aanvallen wordt vernietigd.

De zorgen over komende week zijn dan ook groot. De temperaturen waren de afgelopen dagen relatief mild, maar de vrees is dat Rusland de bittere kou die zondag inzet zal aangrijpen om het leven voor burgers nog verder te ontwrichten."

Poetin heeft al eens eenzijdig een tijdelijk bestand afgekondigd: vorig jaar voor Pasen. In de praktijk is de oorlog echter nooit onderbroken.

De Russische president heeft altijd vastgehouden aan zijn eis dat er eerst een akkoord moet worden gesloten om de oorlog te beëindigen en dat pas dan wordt gestopt met vechten. Ook daarom zou het opvallend zijn als hij nu een tijdelijk bestand afkondigt. Vervolgens zou het ook nog maar de vraag zijn of er daadwerkelijk geen raketten of bommen meer zouden vallen op Kyiv.

De grootschalige Russische invasie van Oekraïne duurt inmiddels bijna vier jaar. De gesprekken over het einde van de oorlog lijken in een vergevorderd stadium. Zelensky heeft herhaaldelijk gezegd dat de documenten over veiligheidsgaranties klaarliggen voor ondertekening door de Amerikanen. In de praktijk zijn er echter nog grote obstakels voor een akkoord. Het opgeven van Oekraïens grondgebied is een van de hete hangijzers.

Een omstreden gasproject in Mozambique is officieel weer van start gegaan. Het Franse olie- en gasbedrijf TotalEnergies legde het project in 2021 stil vanwege aanvallen van een jihadistische groepering. Daarbij vielen zeker 1500 doden, onder wie werknemers van het project en veel burgers.

Vanochtend liet de Mozambikaanse overheid weten dat het project vandaag weer van start gaat, onder toeziend oog van de Mozambikaanse president Chapo en de hoogste baas van Total.

Het miljardenproject bij de stad Palma, in het uiterste noorden van Mozambique, moet ervoor zorgen dat Total aardgas uit een van de grootste velden ter wereld kan tappen, vlak voor de kust. Een fabriek op land moet dit gas vloeibaar maken om het vervolgens de wereld over te verschepen.

Er is veel kritiek op het bouwproject. Milieuorganisaties wijzen op gedwongen verhuizingen en zeggen dat de gaswinning bijdraagt aan instabiliteit in het noorden van Mozambique.

Nederlandse hulp

Toch was het al een paar maanden duidelijk dat Total de werkzaamheden weer wilde hervatten. Daardoor kwam het dossier ook in Den Haag weer bovenaan de stapel te liggen. Want het project heeft ook een Nederlands tintje.

De Nederlandse baggeraar Van Oord nam een deel van het werk op zee op zich. En de Nederlandse overheid stond daarvoor garant.

Naast de zogeheten exporteurspolis verzekerde Nederland ook een deel van de financiering van het gasproject. Vanwege alle kritiek overwoog Nederland dit najaar of het daarmee wel moest doorgaan. Die keuze werd uiteindelijk voor de minister gemaakt: Total liet eind november weten de garantie niet meer nodig te hebben.

Tegelijkertijd kwam het ministerie met de resultaten van twee onderzoeken naar de situatie in Noord-Mozambique. De onderzoekers bevestigen de structurele mensenrechtenschendingen door Mozambikaanse veiligheidsdiensten in het gebied. Ze stellen dat de rust nu wat terug is doordat het Rwandese leger een oogje in het zeil houdt. Maar tegelijkertijd is de situatie op de lange termijn niet stabiel en blijven de onderliggende conflicten spelen, volgens de onderzoekers.

Ondanks deze conclusies loopt de Nederlandse verzekering voor Van Oord wel door. Volgens een Kamerbrief uit december kan de Nederlandse overheid niet onder deze garantstelling uit. De baggeraar is op dit moment voorbereidingen aan het treffen om het werk in Mozambique ter hervatten.

De recente dood van twee burgers in de Amerikaanse stad Minneapolis is geen reden om federale agenten weg te halen uit de staat Minnesota. Tom Homan, die leiding geeft aan de omstreden immigratiepolitie ICE, heeft dat gezegd op een persconferentie. Hij blijft naar eigen zeggen in Minnesota "totdat het probleem is opgelost".

Wel suggereerde Homan dat de operatie in de staat zal worden afgeschaald. Hij koppelde daar als voorwaarde aan dat lokale functionarissen meewerken. Aangezien het Democratische lokale bestuur in de clinch ligt met de landelijke Republikeinse overheid, blijft onduidelijk of en wanneer ICE-agenten echt worden teruggehaald.

'Missie is niet perfect gegaan'

Homan ging niet in op vragen over de demonstranten Pretti (37) en Good (37), die in twee incidenten werden doodgeschoten door federale agenten. Hij verwees naar lopende onderzoeken. Impliciet erkende Homan, die bekendstaat als Trumps 'grenstsaar', dat er fouten zijn gemaakt.

"Ik ben hier niet omdat de federale overheid deze missie perfect heeft uitgevoerd", zei Homan. Hij stelde dat ICE de lopende operatie "slimmer" zal uitvoeren. Wat er concreet gaat veranderen bleef onduidelijk.

Het was Homans eerste persconferentie sinds hij het stokje overnam van Greg Bovino, die door Trump was teruggeroepen in een poging de politieke onrust over de incidenten te bezweren. De dood van Pretti en Good heeft geleid tot demonstraties in meerdere steden. Een actiegroep roept voor morgen op tot een landelijke stakingsdag tegen het keiharde optreden van ICE.

'Bedreiging van ICE-agenten moet stoppen'

Homan eiste op de persconferentie dat de "vijandige retoriek" tegen en de bedreiging van ICE-agenten moet stoppen. Hij erkende dat demonstranten het recht hebben om hun mening te uiten, maar riep ze op dat vreedzaam te doen. "Als je ICE-agenten belemmert of aanvalt, dan word je opgepakt."

In deze slider lees je meer over ICE en waarom een deel van de Amerikaanse bevolking de afschaffing van deze dienst eist:

Alex Pretti werd zaterdag doodgeschoten door een of twee agenten van de grenspolitie. Op video's van het incident leek de 37-jarige op dat moment geen bedreiging te vormen: de demonstrant werd op de grond in bedwang gehouden door agenten toen er schoten klonken.

De grenspolitie is een van de federale, handhavingsdiensten die helpen bij anti-immigratie-acties door ICE. Twee agenten van de grenspolitie zijn met verlof gestuurd terwijl de FBI het incident onderzoekt.

Nieuwe beelden over Pretti

Vandaag zijn beelden opgedoken van een eerdere confrontatie tussen Pretti en agenten van de federale politie in Minneapolis. Hij werd toen naar de grond gewerkt nadat hij het achterlicht van de auto van de agenten kapot had getrapt.

Renee Nicole Good werd op 7 januari doodgeschoten door een agent van ICE. Ze was staande gehouden en probeerde in haar auto weg te rijden. Trump beweerde vervolgens ten onrechte dat Good over een ICE-agent was heengereden. Good en Pretti hadden allebei de Amerikaanse nationaliteit.

In Zweden is een tienerjongen aangehouden voor betrokkenheid bij de schietpartij buiten de gevangenis in Alphen aan den Rijn, twee weken geleden. Dat bevestigt de politie aan Omroep West.

"We werken samen met de Zweedse politie", zegt een politiewoordvoerder. Ze kan nog niet zeggen of de verdachte wordt overgeleverd aan de Nederlandse autoriteiten. Het gaat om een Zweedse jongen, maar zijn leeftijd en woonplaats wil de politie niet delen.

In de vroege ochtend van 16 januari werd een gedetineerde die de gevangenis verliet voor werkverlof, vanaf de parkeerplaats beschoten. Op basis van camerabeelden van een nabijgelegen bedrijf lijkt het erop dat de schutter zijn doelwit heeft opgewacht bij een bushalte naast de hoofdingang van de gevangenis.

Autoruit gesneuveld

Volgens het AD was het doelwit Christopher Z., die eerder werd veroordeeld voor betrokkenheid bij martelcontainers in het Brabantse Wouwse Plantage. Bij de beschieting sneuvelde een autoruit.

Het slachtoffer raakte gewond, maar niet door kogels. De gevangene werd naar het ziekenhuis overgebracht. Waardoor de man wel gewond raakte, is niet bekend.

In Portugal zijn zeker vijf mensen om het leven gekomen door storm Kristin die gisteren over het Iberische schiereiland trok. Onder de slachtoffers is volgens lokale media een Nederlandse vrouw van 83. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kan dat niet bevestigen omdat er geen consulair hulpverzoek is gedaan door de nabestaanden.

Kristin kwam in de nacht van dinsdag op woensdag aan land aan de westkust van Portugal met windsnelheden tot ruim 175 kilometer per uur. Op een luchtmachtbasis werden windstoten van 178 km/u geregistreerd voordat de meetapparatuur het begaf.

Het gebied rond de stad Leiria, zo'n 150 kilometer ten noorden van Lissabon, werd het zwaarst getroffen. Daar kwamen drie mensen om het leven. De Portugese regering heeft er de noodtoestand uitgeroepen.

Overstromingen

Storm Kristin veroorzaakte enorme schade aan gebouwen, wegen en spoorlijnen. Ook leidde de storm tot overstromingen. Bij een van die overstromingen, in de buurt van Silves, zou de Nederlandse vrouw om het leven zijn gekomen. Haar lichaam werd volgens lokale media gevonden in een auto die in het water was terechtgekomen. Het vijfde slachtoffer kwam om het leven in Vila Franca de Xira.

Door de harde wind waaiden bomen om en braken elektriciteitsleidingen, waardoor meer dan een miljoen huishoudens zonder stroom kwamen te zitten. Bijna de helft had vanochtend nog steeds geen elektriciteit.

De storm is weggetrokken in de richting van Spanje. Ook daar veroorzaakte Kristin door de harde wind in combinatie met sneeuwval ontwrichting in het hele land. Scholen bleven gesloten en ook verschillende wegen en spoorlijnen werden onbegaanbaar. Ook in Spanje kwamen honderdduizenden mensen zonder stroom te zitten.

Om industrie te behouden voor de toekomst moet Nederland scherper kiezen. Met gerichte steun voor veelbelovende groene sectoren, maar ook door te accepteren dat sommige bedrijven hier geen perspectief hebben. Dat schrijft de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) in een ongevraagd advies aan demissionair minister Hermans van Klimaat en Groene Groei.

"Als je geen keuzes maakt, loop je het risico dat je alles verliest", zegt WKR-lid Henri de Groot. "Daar dienen we Nederland en Europa niet mee. Niet alles kan. Je kunt niet alles in de lucht houden." Zo zijn sommige industrieën in Nederland opgekomen omdat de energie goedkoop was. Dat is niet meer zo, en dat lijkt ook niet meer te veranderen.

De raad adviseert door te gaan met beleid dat bedrijven dwingt te vergroenen. Maar de industrie verdient wel bescherming tegen oneerlijke concurrentie van viezere bedrijven buiten Europa. Ook moeten de stroomkabels en leidingen die bedrijven nodig hebben om groen te werken er wel liggen.

Hulp voor groene koplopers

Veelbelovende sectoren zouden juist hulp moeten krijgen. Bijvoorbeeld door te verplichten dat in producten een aandeel groen staal of hergebruikt plastic zit. Daardoor moeten alle fabrikanten van bijvoorbeeld auto's of verpakkingen wel groene materialen kopen, ook als die nog duurder zijn. Zo ontstaat een markt die staal- en plasticbedrijven helpt om te schakelen. In Brussel wordt al aan zulke regels gewerkt.

Normaal bepaalt de markt welke sectoren en bedrijven het redden. En is het niet de overheid die de 'winnaars' kiest. "Daar moet je inderdaad terughoudend mee zijn", erkent De Groot. Toch zijn er volgens hem soms goede redenen om in te grijpen. "We weten dat innovaties vaak steun nodig hebben om tot stand te komen." Ook zijn sommige producten nu zo goedkoop doordat fabrikanten niet betalen voor de vervuiling.

De Groot benadrukt dat steun alleen zin heeft in sectoren waarin Nederland uitblinkt. Als voorbeeld noemt hij de groene chemie. Dat zijn bedrijven die chemicaliën maken zonder gas of aardolie te gebruiken als grondstof. "De kaarten liggen er voor Nederland daar goed voor", zegt De Groot. "Het heeft geen zin om middelen te stoppen in bedrijven, waar je met een nuchtere analyse ziet dat het alleen maar uitstel oplevert. Maar dat vergt wel politieke moed."

Industrie is een grote uitstoter

Nederland heeft een relatief grote industrie. Een paar basissectoren, die onder meer metaal, kunstmest en chemicaliën maken, gebruiken veel energie. Zij stoten meer dan een vijfde van alle broeikasgassen uit.

De sectoren maken maar een klein deel uit van de economie, maar hebben een belangrijke functie. Ze leveren de bouwstenen voor de rest van de maakindustrie. Het wordt steeds belangrijker gevonden dat Europa die zelf kan maken, aangezien vrije handel niet meer vanzelfsprekend is en de Verenigde Staten en China handel meer en meer als wapen gebruiken.

De afgelopen jaren heeft de Nederlandse industrie het zwaar. Niet alleen verloopt het verduurzamen moeizamer dan gehoopt, maar ook hebben bedrijven last van zware concurrentie. En dan vooral de bedrijven die veel energie gebruiken. Concurrenten buiten Europa hebben vaak lagere energieprijzen en minder regels. Ook wordt er in de chemische en staalsector wereldwijd meer geproduceerd dan de vraag.

Volgens de Wetenschappelijke Klimaatraad is het af en toe nodig om bedrijvigheid die niet rendabel is, toch te behouden. Dit om te zorgen dat Europa onafhankelijk blijft van andere blokken. "In sectoren waar je mogelijk chantabel wordt, moet je het heft in handen nemen", zegt De Groot. "Maar dat is echt iets wat je op Europees niveau moet doen."

Zou je stoppen met werken als je de loterij wint? Een inmiddels 80-jarige man uit het Verenigd Koninkrijk deed dat in ieder geval niet, toen hij in 2010 een miljoenenprijs won. Met omgerekend zo'n 2,8 miljoen euro op de bank, bouwde hij jarenlang aan een gigantisch drugsimperium. Hij is nu veroordeeld tot ruim zestien jaar cel.

Vanuit een huisje pal achter zijn woning in de Britse stad Wigan runde John Eric Spiby de criminele organisatie, met verder zijn zoon (nu 37) en twee anderen. Behalve met grootschalige drugsproductie hielden ze zich bezig met illegale wapenhandel.

Het huisje was volgens de politie een "volledig geïndustrialiseerde drugsfabriek", waarmee het viertal in staat was om tienduizenden tabletten per uur te maken. Die werden vervolgens opgeslagen in een zeecontainer in een dorp verderop. De tabletten namaak-diazepam bevatten de gevaarlijke stof etizolam.

Online chatgroep

De politie kwam de bende op het spoor toen een van hen op een versleuteld online platform onder een schuilnaam handelde in illegale wapens, munitie en verslavende slaap- en kalmeerpillen. Verder zette de criminele organisatie een nepbedrijf op met een website waarop werd geadverteerd met legale spullen als verpakkingsmachines en voedingssupplementen in poedervorm. Zo kon de bende van Spiby doen alsof ze een legaal bedrijf runden.

In het voorjaar van 2022 werden de vier mannen gearresteerd. Tijdens het onderzoek bleek dat de groep een miljoenenomzet draaide. De straatwaarde van de tabletten wordt geschat tussen de 66 en 330 miljoen euro.

'Normaal gesproken met pensioen'

Gisteren oordeelde de rechtbank over Spiby en zijn handlangers. "Ondanks de loterijwinst koos u voor de criminaliteit, in de jaren waarin u normaal gesproken ook van uw pensioen had kunnen genieten", zei de rechter volgens de Britse krant The Guardian. Het is niet duidelijk of de man al een crimineel verleden had voordat hij de loterij won.

Spiby kreeg een celstraf van 16,5 jaar. Zijn zoon kreeg negen jaar opgelegd. Ook de twee andere mannen krijgen celstraffen.

"Deze vier personen toonden totaal geen respect voor mensenlevens of de openbare veiligheid. Het enige waarin zij geïnteresseerd waren, was hun eigen zakken vullen", aldus de politie.

De EU zet de Iraanse Revolutionaire Garde op de Europese terrorismelijst. Dat hebben de ministers van Buitenlandse Zaken van de 27 EU-landen unaniem besloten.

Tot nu toe was er onvoldoende steun onder de landen om dit te doen, maar nadat Frankrijk draaide schaarden alle andere lidstaten zich ook achter de maatregel. Nederland pleitte er al langer voor om het militair elitekorps van het Iraans regime op die lijst te plaatsen.

Demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken noemt het besluit een belangrijke stap. "Hiermee laten we zien dat we de Iraanse bevolking steunen en dat Europa samen opstaat tegen de repressie van het regime."

6000 doden

De sanctie volgt op het bloedige optreden door het Iraanse bewind tegen betogers. Bij protesten vielen volgens mensenrechtenorganisatie HRANA de afgelopen tijd meer dan 6000 doden.

Tot vandaag vreesden tegenstanders dat het plaatsen van de Revolutionaire Garde op de terrorismelijst diplomatieke banden met Iran onmogelijk maakt. Dat kan leiden tot problemen bij bijvoorbeeld gesprekken over het vrijlaten van gevangenen uit Iraanse gevangenissen.

Maar nu zijn die tegenstanders, behalve Frankrijk ook bijvoorbeeld Italië, toch overstag. "De verliezen die de burgerbevolking tijdens de protesten heeft geleden, vereisen een duidelijke reactie", zei de Italiaanse minister Tajani van Buitenlandse Zaken daar dinsdag over. Volgens zijn Franse ambtgenoot Barrot mag er "geen sprake zijn van straffeloosheid".

Symbolische waarde

De EU plaatst ook 21 personen en organisaties op de sanctielijst vanwege het schenden van mensenrechten. Het gaat onder anderen om de Iraanse minister Momeni van Binnenlandse Zaken en commandanten van de Revolutionaire Garde. Zij hebben geen toegang meer tot EU-grondgebied en hun tegoeden kunnen worden bevroren.

Het bestempelen van de Revolutionaire Garde als terreurorganisatie heeft vooral symbolische waarde. "Hiermee plaatsen we ze op gelijke voet met al-Qaida, Hamas en IS. Als je je gedraagt als een terrorist, moet je worden behandeld als een terrorist", zei EU-buitenlandchef Kaja Kallas vanochtend.

Volgens Kallas is het duidelijk. "Het dodental bij de protesten in Iran en de middelen die het regime heeft ingezet, zijn zeer ernstig." En dus wil de EU een duidelijke boodschap afgeven: "Als je mensen onderdrukt, dan betaal je een prijs."

Gevreesde elite-eenheid met grote invloed

De Islamitische Revolutionaire Garde werd na de revolutie van 1979 opgericht ter bescherming van ayatollahs en de nieuwe islamitische staat. In de loop der jaren is de elite-eenheid uitgegroeid tot een enorme militaire organisatie, die politiek en economisch eveneens grote invloed heeft in het land. De garde controleert en is eigenaar van grote delen van de economie, waaronder banken, de bouw, de telecom- en energiesector.

Militair bestaat de Revolutionaire Garde naast het reguliere Iraanse leger. De garde heeft een eigen leger, marine, luchtmacht en geheime dienst. Ook de Quds-brigade (Jeruzalem-brigade) maakt er deel van uit. Die is verantwoordelijk voor het contact met onder meer Hezbollah, Islamitische Jihad en Hamas, buitenlandse milities die geholpen worden met wapens, training en geld. De brigade rapporteert rechtstreeks aan ayatollah Khamenei. In januari 2020 werd toenmalig Quds-leider generaal Soleimani door de VS gedood in Bagdad.

De Revolutionaire Garde is vaak betrokken bij aanslagen en aanvallen in het buitenland. Zo was de elite-eenheid bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de massale drone- en raketaanval op Israël in juni vorig jaar. Dat was weer een reactie op een Israëlische luchtaanval op de Iraanse ambassade in Damascus.

Neerslaan protesten

In Iran zelf is de Garde eveneens gevreesd. Onder meer de paramilitaire Basij-militie maakt er deel van uit. Leden van deze eenheid, vele tienduizenden, speelden recent nog een beruchte rol bij het neerslaan van de grote protesten tegen het regime, waarbij duizenden betogers werden gedood.

De Verenigde Staten zetten de Revolutionaire Garde al in 2019, tijdens de eerste termijn van president Trump, op de terreurlijst. Een meerderheid van het Europees Parlement wilde begin 2023, na het neerslaan van protesten, dat de EU zou volgen. Toen kwam het er niet van, maar na de duizenden doden die deze maand vielen bij het neerslaan van protesten is ook de EU om.

In China zijn elf leden van een beruchte maffia-familie geëxecuteerd. Ze runden in het noordoosten van Myanmar, tegen de grens met China, zogeheten scamcentra. Daar is sprake van illegaal gokken, prostitutie, drugssmokkel en grootschalige oplichtingspraktijken, veelal via internet. In dergelijke centra verspreid over Zuidoost-Azië gaan miljarden om.

De familie Ming werd in september door een Chinese rechtbank veroordeeld voor onder meer moord, gijzelingspraktijken en fraude. Elf leden kregen de doodstraf, andere kregen gevangenisstraffen variërend van vijf jaar tot levenslang. Bekentenissen werden uitgezonden op de Chinese staatstelevisie.

De Mings vormden een van de clans die sinds het begin van deze eeuw actief waren in het noorden van Myanmar. Vaak zijn er nauwe banden met de militaire machthebbers in Myanmar. De Mings hadden volgens CNN op een bepaald moment 10.000 man in dienst, al dan niet onder dwang. Ze zouden met hun illegale praktijken een omzet hebben gehad van meer dan een miljard dollar.

In 2023 werd de Myanmarese plaats Laukkai, met heimelijke steun van China, ingenomen door een militie die vecht tegen het leger, schrijft de BBC. De Mings werden opgepakt en uitgeleverd aan China. De leider van de familie pleegde zelfmoord.

In de scamcentra werd aanvankelijk geld verdiend met gokpraktijken en prostitutie. Later richtten de clans zich ook op internetoplichting. Daarvoor werden mensen uit de regio ontvoerd en aan dwangarbeid onderworpen. Mensen die onvoldoende meewerkten of onvoldoende resultaten lieten zien, werden gemarteld.

Landen in de regio, met name Myanmar, Cambodja en Laos, staan onder toenemende druk van China, de VS en andere landen om de illegale centra aan te pakken. Volgens een Amerikaanse schatting gaat er alles bij elkaar jaarlijks bijna 44 miljard dollar in om. De slachtoffers wonen over de hele wereld.

China zet de Myanmarese junta sinds 2023 onder druk om de scamcentra aan te pakken. Ook Chinezen werden slachtoffer van clans die de centra runnen; ze worden opgelicht of ontvoerd om er te werken. Maar volgens The New York Times heeft vooral druk vanuit de VS China ertoe gebracht harder op te treden.

De krant sprak eind vorig jaar met mensen die in de oplichtingsfabrieken hebben gewerkt. Die schetsen dat centra die worden opgedoekt gewoon op een andere plek weer opengaan. Ook de bestrijding van de maffiaclans door de Myanmarese junta zelf zou uiteindelijk weinig om het lijf hebben. Deskundigen zeiden tegen The New York Times dat de junta weliswaar beelden toont van gebouwen die worden opgeblazen en vernietigd, maar dat de infrastructuur voor het leeuwendeel ongemoeid blijft. De junta zou er nog te veel profijt van hebben.

China-correspondent Gabi Verberg:

"Dat Chinese criminelen grootschalige scamoperaties runden in buurlanden, was al jaren bekend. Veel van hen waren begonnen in hun thuisland China. Toen de overheid daar de duimschroeven aandraaide en steeds meer middelen inzette, weken velen uit naar het buitenland om hun activiteiten voort te zetten. Vanuit landen als Myanmar konden de bendes jarenlang vrijwel ongehinderd opereren.

Rond 2020 zette de Chinese overheid de aanpak van de scamcentra, waar toen al veel Chinezen het slachtoffer van waren, hoog op de agenda. Maar het was pas jaren later, toen de internationale media-aandacht voor de scamcentra toenam en China daardoor in een kwaad daglicht kwam te staan, dat de overheid serieus op de criminelen begon te jagen - met zichtbaar resultaat.

In de jaren daarna volgden tienduizenden arrestaties. Maandenlang stonden kranten vol met berichten over hoe Chinese autoriteiten fraudebendes in het buitenland oprolden. Ook verscheen er een speelfilm die het publiek moest waarschuwen voor oplichting en tegelijk het optreden van de Chinese politie benadrukte. Het werd de bestbekeken film in China van 2023.

Wat deze doortastende aanpak van de Chinezen ook laat zien, is dat de autoriteiten in Peking waarschijnlijk al veel langer wisten waar de criminelen zich bevonden."

Zuidoost-Azië-correspondent Mustafa Marghadi sprak vorig jaar met een aantal slachtoffers die werkten in scamcentra of oplichtingsfabrieken:

Nu D66, CDA en VVD het eens zijn over het coalitieakkoord is de weg naar het Torentje vrij voor Rob Jetten. Hij wordt de jongste premier ooit, de eerste minister-president namens D66 en bovendien de eerste homoseksuele premier. Hij zegt de verantwoordelijkheid te voelen, dat er meer en meer grijze haren bij zullen komen en dat hij veel zin heeft in deze "klus", zoals hij het noemt.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Politiek verslaggever Lars Geerts ziet hoe Jetten veel gelijkenis vertoont met oud-premier Mark Rutte. Hij is pragmatisch, kan razendsnel schakelen en Lars ontwaart zelfs al de eerste laagjes teflon. Erik-Jan van Dorp vertelt in de podcast wat een premier allemaal moet kunnen in deze tijd. Jetten wordt de komende tijd volop bijgepraat over allerlei zaken om zo goed mogelijk te beginnen aan zijn avontuur in het Torentje. Al is zijn kantoor even ergens anders, vanwege de verbouwing van het Binnenhof.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek