NOS Nieuws - Algemeen

De importheffingen die president Trump heeft opgelegd aan landen die deelnemen aan een Deense militaire missie in Groenland ondermijnen de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Europa. Dat zegt voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie.

Trump schreef vandaag op Truth Social dat hij een heffing van 10 procent instelt op alle goederen uit acht Europese landen, waaronder Nederland. Volgens Von der Leyen dreigt daarmee "een gevaarlijke neerwaartse spiraal". Ze benadrukt dat de Deense oefening, die volgens haar vooraf was afgestemd met de VS, juist bedoeld is om de veiligheid in het Arctische gebied te versterken.

Als Trump Groenland voor juni niet heeft kunnen kopen, verhoogt hij de heffingen naar 25 procent.

Van Weel

Ook demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken zegt dat de missie, die wordt gezien als voorbereiding op een mogelijke NAVO-oefening, juist gericht is op het bijdragen aan de veiligheid in die regio. Hij zegt kennisgenomen te hebben van Trumps aankondiging, maar veroordeelt de opgelegde heffingen in zijn X-bericht niet. Hij verwijst daarin naar de verklaring van Von der Leyen.

Deze week maakte demissionair Defensieminister Brekelmans bekend dat Nederland twee militairen naar Groenland stuurt voor de Deense missie. Eerder maakten ook Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Finland, Zweden, Noorwegen en Duitsland bekend dat zij militairen sturen naar Groenland.

Ook België stuurt een militair, maar dat land werd niet genoemd in het bericht van de Amerikaanse president over de opgelegde heffingen.

'Heffingen zijn onacceptabel'

Vanuit andere Europese landen is steviger gereageerd op de aankondiging van Trump. Zo schreef de Zweedse premier Kristersson dat "we ons niet laten chanteren, en dat alleen Denemarken en Groenland besluiten nemen over zaken die deze landen aangaan". Volgens hem zijn de opgelegde heffingen "een kwestie die veel meer landen aangaat dan alleen de naties die nu door Trump genoemd worden".

Ook de Franse president Macron reageert verontwaardigd. Hij noemt de heffingen van 10 procent "onacceptabele handelstarieven". Hij staat "volledig" achter de Franse deelname aan de missie, en zegt ook dat het hem gaat om de veiligheid van het Noordpoolgebied. In zijn bericht op X schrijft hij dat Frankrijk de soevereiniteit van landen heel belangrijk vindt en dat "geen enkele intimidatie of bedreiging ons zal beïnvloeden".

"Helemaal verkeerd", noemt de Britse premier Starmer het opleggen van de importheffingen door Trump. Ook hij benadrukt dat de missie gericht is op de veiligheid van het Noordpoolgebied. Hij vindt dat de veiligheid ervan zaak is "voor de hele NAVO". Het bondgenootschap moet zich volgens hem gezamenlijk inzetten om de dreiging van Rusland in het gebied aan te pakken. Hij zegt dat hij zijn ongenoegen nog zal bespreken met de Amerikaanse regering.

Morgen komen vertegenwoordigers van alle lidstaten van de Europese Unie samen om met elkaar te praten over de Amerikaanse heffingen.

Het gevangennemen van de Venezolaanse president Maduro door de VS leidt tot angst in Cuba, dat een nauwe band heeft met Venezuela.

Een voor een rijden de groene militaire trucks over de boulevard in Havana. Honderden mensen zijn, al dan niet verplicht door het Cubaanse regime, opgetrommeld om langs de weg te staan met Cubaanse vlaggetjes. Hier en daar zingen mensen het volkslied als de auto's langsrijden, maar veel enthousiasme lijkt er niet te zijn onder de aanwezigen.

Achter de trucks hangen grote groene kisten, met bloemenkransen erop. Ze bevatten de stoffelijke overschotten van 32 Cubaanse beveiligers van Maduro.

Bij zijn ontvoering door Amerikaanse speciale eenheden op 3 januari kwamen de Cubanen om het leven. "Onze landgenoten hebben hun plicht met waardigheid en heldhaftigheid vervuld en zijn gesneuveld na fel verzet in directe gevechten tegen de aanvallers", schreef de Cubaanse regering enkele dagen later.

Publiek geheim

Dat Cubanen al decennialang een belangrijk onderdeel vormen van het veiligheidsapparaat in Venezuela, was een publiek geheim. Al ruim twintig jaar levert Cuba artsen, docenten en beveiligers aan Venezuela, in ruil voor grote hoeveelheden olie waarmee het verouderde energienetwerk op het eiland draaiende wordt gehouden. Op het hoogtepunt ging het gemiddeld om 100.000 vaten olie per dag, vorig jaar waren het er nog zo'n 30.000.

Nu de Verenigde Staten de macht over de Venezolaanse oliesector hebben overgenomen, zijn die olieleveringen afgelopen, zo liet de Amerikaanse buitenlandminister Rubio direct weten. "Als ik in Havana woonde en daar in de regering zat, zou ik me zorgen maken", zei hij.

Afkeer

Rubio, wiens ouders Cuba in de jaren 50 ontvluchtten, maakt in interviews geen geheim van zijn afkeer van het communistische regime op het eiland. Maar of de Amerikanen militair gaan ingrijpen, zoals in Venezuela, blijft onduidelijk. Volgens Rubio zal de economie, en vervolgens het regime, uit zichzelf ineenstorten.

Minder olie voor de zeer zwakke economie van Cuba zal hoe dan ook een impact hebben. Afval wordt niet opgehaald omdat vuilophaalwagens geen benzine hebben. Hetzelfde geldt voor ambulances en brandweerwagens, die niet kunnen uitrukken. En dan zijn er de energiecentrales uit het tijdperk van de Sovjet-Unie. Onder meer door een gebrek aan olie zijn er dagelijks lange periodes zonder stroom in Havana en elders op het eiland.

Zes uur per dag geen stroom

Ramón Ramos en zijn vrouw Leidy zijn er inmiddels aan gewend. In hun appartementje in Havana, waar ze met Leidy's moeder en hun zoontje Matias van 3 wonen, is iedere dag minstens zes uur geen stroom. "Het is vooral lastig met koken", zegt Ramos, terwijl zijn vrouw onder het licht van een telefoonzaklamp koffiezet. "Het is ook moeilijk om de was te doen. Alles waar elektriciteit bij komt kijken, werkt niet."

Ramos zegt dat stroomstoringen maar een deel van de problemen vormen voor de doorsnee Cubaan. "Voedseltekorten. Lage salarissen. Amper werk. Geen medicijnen. We lijden er iedere dag onder."

Samen met Haïti was Cuba het enige land in Latijns-Amerika waar vorig jaar sprake was van recessie.

De zwakke economie groeide iets rond 2015, toen de toenmalige Amerikaanse president Obama de diplomatieke banden met Cuba aanhaalde en toerisme een vlucht nam. Maar de pandemie leidde tot een enorme economische klap, waar het eiland nooit van is hersteld. Andere economische sectoren zijn eveneens flink gekrompen.

Het is armoede die zeer zichtbaar is in Havana. Op een aantal straatjes en pleintjes na, waar Cubaanse muziek wordt gespeeld en toeristen rum drinken, is de hoofdstad een stad in verval. Ooit majestueuze, koloniale paleizen zijn afgebrokkeld tot vervallen ruïnes, op straat wroeten straathonden en oude mannen tussen bergen afval. Kinderen met gescheurde kleding spelen tussen roestige auto's.

Hervormingen blijven uit

Grote hervormingen in het communistische land, waar staatsbedrijven weinig productief zijn, blijven nog altijd uit. Politieke oppositie is er niet en wie demonstreert tegen het regime wordt zonder pardon opgepakt. "Het leven wordt elke dag moeilijker. Ik geloof dat verandering nodig is", zegt Adriana Fernández. Gewaagde uitspraken in een land waar repressie een dagelijkse realiteit is.

Fernández woont in Varadero, een exclusieve zone van Cuba met dure hotels. Ook hier is het toerisme afgenomen. Volgens haar deels door de spanningen met de VS. "Wij Cubanen leven al ons hele leven met de angst dat de VS ons gaat aanvallen. Maar nu wordt het wel heel reëel. En dat raakt ons allemaal."

Twee dagen na de grote explosie in een woning in de binnenstad van Utrecht is een deel van de omwonenden die hun huizen moesten verlaten weer thuis. Ook zijn de meeste panden van winkeliers aan de nabijgelegen Springweg weer open, maar verschillende winkels zijn nog dicht.

Donderdagmiddag brak in het centrum van een woning aan de Visschersteeg in de historische binnenstad een grote brand uit nadat explosies waren gehoord. Meerdere panden stortten in en vier mensen raakten gewond.

Veel panden raakten beschadigd bij het incident. Zo hebben winkels kapotte puien en ramen zijn uit gebouwen geslagen door de explosie. Ook hebben winkels te kampen met glas- en rookschade.

Weer open

Sommige winkeliers konden hun zaak vandaag weer openen. Zoals Richard den Besten, die een manga-stripboekenwinkel op de Springweg uitbaat. Aan de voorkant heeft de explosie de ramen uit het pand geslagen en ook is het glas-in-lood beschadigd. Den Besten was op weg naar de winkel toen de ontploffing gebeurde.

Gisteravond mocht hij voor het eerst weer naar binnen om de schade op te maken. "Van buiten zag het er heftig uit, maar van binnen valt het mee", zegt hij. Hij vond wel "overal glas", maar zijn winkel kon vandaag dus weer open. En dat trekt bezoekers, stelt hij. "Het zijn wel veel mensen die komen kijken hoe de straat erbij ligt, maar ook zeker klanten."

Een groot deel van de dag heeft hij ingepland voor het opruimen van de winkel, maar verder gaat hij "gewoon weer aan de slag". Ook moet hij de nieuwe lading stripboeken en andere parafernalia nog inruimen. Deze spullen waren namelijk net bezorgd voordat de explosie donderdag gebeurde.

Nog niet open

Andere winkeliers hebben minder geluk dan Den Besten en kunnen hun zaak nog niet heropenen. In totaal zijn er 22 ondernemers aan de Springweg, laat Centrummanagement Utrecht (CMU) weten. Een aantal van hen, van wie de winkels dicht bij de plek liggen waar de explosie gebeurde, twijfelt of en wanneer ze open kunnen.

Sommige ondernemers zoeken naar een tijdelijke nieuwe winkelruimte. "Aan de Springweg zijn een aantal panden waarvan de constructie niet veilig is", zegt een woordvoerder van CMU. "Daarnaast hebben de mensen die het onderzoek verrichten en herstelwerkzaamheden doen de komende tijd genoeg ruimte in de straat nodig." Het kan dan ook nog lange tijd duren voordat deze ondernemers hun winkels weer kunnen openen, denkt CMU.

Alfred woont in een huizenblok achter het pand dat afgelopen donderdag werd verwoest door de explosie. Hij gaf ons een blik in de achtertuin, waar de schade groot is.

In de parkeergarage aan de Springweg zijn de meeste auto's al opgehaald. Automobilisten hadden tot vanmiddag 14.00 uur om dat te doen. Er zou nog een tiental auto's in de parkeergarage staan.

Gisteren werd duidelijk dat er geen bewoners waren gevonden in de panden die getroffen waren door de brand en explosie. Wel worden volgens de dierenambulance nog zeker drie katten vermist. Twee daarvan zijn van een vrouw die aan de Springweg woont.

Het is moeilijk om deze katten terug te vinden. Dat komt doordat een deel van het gebied nog afgesloten is, zegt de dochter van de eigenaar tegen RTV Utrecht. De dierenambulance zegt tegen de omroep dat er geen andere dieren worden vermist.

Voor het eerst in zestig jaar is er een beloega gezien voor de Nederlandse kust. De witte dolfijn werd voor het eerst rond 12.30 uur gespot door de reddingsdienst KNRM ter hoogte van Callantsoog. Daarna waren er verschillende waarnemingen vanaf Groote Keeten, Julianadorp en het strand bij Den Helder.

"Een collega was aan het vissen op het strand", vertelt een medewerker van de reddingspost Callantsoog bij NH Nieuws. "Hij zag iets vreemds in het water, dat een omgeslagen bootje kon zijn."

Er werd alarm geslagen en de KNRM ging op de melding af. Dat gebeurde met een boot van de KNRM Terschelling, die toevallig in de buurt was. Al snel bleek het om een beloega te gaan. Omdat het dier in goede gezondheid was, is in overleg met de kustwacht besloten om het dier rustig verder te laten zwemmen.

Moby Dick

"Dit is ongelooflijk zeldzaam", zegt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn. "De laatste keer dat er een beloega in Nederland werd gezien was in 1966 toen hij zelfs vanuit de Noordzee de Rijn op zwom en uiteindelijk tot aan Duisburg in Duitsland kwam. Daar ontfermde de dierentuin zich over hem."

Het dier kreeg de bijnaam Moby Dick en wist uiteindelijk zelf weer terug te zwemmen naar open zee.

De beloega, in het Nederlands ook wel witte dolfijn, heeft een krachtig lichaam met daarop een kleine afgeronde kop en een korte snuit. Op zijn voorhoofd heeft hij een dikke speklaag. Het dier kan tot zeven meter lang worden en 2000 kilo zwaar.

Bittere kou

Met zijn dikke speklaag is de beloega uitermate goed bestand tegen de bittere kou in zijn leefgebied, de arctische en subarctische wateren rond de poolcirkel. Zuidelijker dan het noorden van Noorwegen komen ze normaal niet.

Hoekendijk vraagt zich dan ook af hoe groot de kans op overleven is in de Noordzee. "Op grond van wat ik heb gezien is hij beslist niet mager of vermagerd. Zou ik hem zo hebben zien rondzwemmen bij Spitsbergen, dan had ik gezegd: geen probleem. Maar in de Noordzee is het toch een beetje een ijsbeer op het strand", aldus de bezorgde deskundige van SOS Dolfijn.

"Daar komt bij dat beloega's normaal in groepen van twee tot vijftien dieren voorkomen. En deze is, voor zover wij dat kunnen zien, alleen", zegt Hoekendijk.

Vlak voor het donker werd, is de beloega voor het laatst gezien ten noordwesten van Den Helder. Mogelijk betekent dit dat hij weer terug zwemt naar het Noordpoolgebied.

In Paraguay hebben de EU en vier Zuid-Amerikaanse landen na 25 jaar onderhandelen een handelsverdrag ondertekend. Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay werken al lang samen in de handelsunie Mercosur. Hun akkoord met Europa heeft met name gevolgen voor het vlees dat EU-landen importeren. Het roept de vraag op wat deze deal zal betekenen voor de prijs van vlees in Nederland.

Het Europees Parlement moet nog instemmen met het verdrag. Het is nog onzeker hoe die stemming later dit jaar gaat uitpakken.

Met het Mercosur-akkoord worden importtarieven stapsgewijs verlaagd om de handel tussen de EU en de Zuid-Amerikaanse landen te vereenvoudigen. Voor Europese landen wordt het makkelijker om bijvoorbeeld auto's en medicijnen te exporteren, en soja en rundvlees te importeren vanuit Zuid-Amerika.

Verzet boeren

Met name de agrarische sector verzet zich hevig tegen het verdrag. Volgens brancheorganisatie LTO Nederland leidt het tot oneerlijke concurrentie voor Europese boeren. LTO vreest voornamelijk voor de gevolgen voor pluimvee- en rundveehouderijen.

De zorg gaat vooral over de omvang van deze deal. LTO zegt dat er door het handelsverdrag grote hoeveelheden rundvlees op de Europese markt zullen komen die niet voldoen aan de Europese standaarden qua dierenwelzijn en het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

Als reactie daarop heeft de Europese Commissie toegezegd meer te controleren. Ook zijn er maximale hoeveelheden voor de import van kip en rundvlees afgesproken. LTO vindt dit onvoldoende, want de Commissie zou pas kunnen ingrijpen als markten al verstoord zijn. "Het kwaad is dan al geschied", zegt de organisatie.

'Zorgen niet bevestigd door studie'

Toch zien onderzoekers van de Wageningen Universiteit dat Nederlandse boeren niet of nauwelijks een effect van de Mercosur-deal zullen ervaren.

Dat komt doordat het inkomen van Nederlandse boeren maar voor een klein deel bestaat uit koeien die voor de slacht bestemd zijn, vertelt Siemen van Berkum, onderzoeker aan de Wageningen Universiteit. "De zorgen van boeren dat ze een lagere prijs krijgen voor hun vlees, worden niet door onze studie bevestigd."

Er zijn volgens Van Berkum maar weinig Nederlandse boeren die gespecialiseerd zijn in vleeskoeien. "Het overgrote deel van het geld van Nederlandse boeren wordt verdiend met melkkoeien. De slacht is dus maar een heel klein deel."

Vleesbedrijven

Waar wel een impact te merken is, is in de vleessector zelf, zoals bij vleesverwerkingsbedrijven. Maar volgens brancheorganisaties zoals VleesNL moeten die gevolgen niet worden overschat.

Importeurs van vlees zijn het daarmee eens en denken dat het effect minimaal zal zijn. Nu betalen ze rond de 5 euro per kilo vlees aan importheffingen. Dat kan minder worden, maar ook dat gaat niet voor de complete import gelden. Jaarlijks mag maximaal 99.000 ton rundvlees uit de Mercosur-landen naar de EU worden geïmporteerd tegen een lager tarief. Voor kippenvlees geldt het lagere tarief straks tot 180.000 ton.

Een van deze vleesimporteurs is Jan Zandbergen. "Wat er nu bij zou komen door de deal is een hamburger per jaar per persoon, dat is gewoon niet zoveel", zegt een woordvoerder. "Het is niet een klein akkoord, maar het is ook niet spectaculair."

Impact consument

Het effect op de prijs is veel afhankelijker van andere spelers in de productieketen, zoals hoeveel een restaurant rekent voor zijn vlees. En dit hangt meer samen met bijvoorbeeld de kosten voor personeel dan met het vlees zelf.

Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel verwacht ook in de supermarktschappen niet veel verandering. "De deal kan leiden tot een ruimere beschikbaarheid van Zuid-Amerikaanse landbouwproducten en lagere inkoopprijzen. Tegelijkertijd blijven de effecten op de Nederlandse markt beperkt, omdat de tariefverlagingen slechts gelden voor beperkte volumes", schrijft een woordvoerder.

"Je kan het vergelijken met een bakkerij die 10 procent meer moet gaan betalen voor tarwe. Dat leidt ook niet meteen tot een brood dat 10 procent duurder wordt, maar hangt veel meer af van onder andere loonkosten", zegt Van Berkum.

Minder dan 1 procent

"Als je kijkt naar het totale aantal dat extra wordt toegelaten, is dat straks minder dan 1 procent van de totale vleesconsumptie in de EU. Dat is gewoon te weinig om echt een effect te zien", zegt Corne Wendt, voorzitter van Dutch Meat Importers Association.

Bovendien worden de nieuwe tarieven stapsgewijs ingevoerd. Ook als er elke paar jaar iets meer vlees wordt toegelaten, zal het naar verwachting niet tot een grote verschuiving van de prijs leiden.

De door Koerden gedomineerde SDF-militie in het noorden van Syrië trekt zich terug achter de rivier de Eufraat. Dat is het resultaat van bemiddeling door een Amerikaanse gezant en de Koerdische Democratische Partij KDP tussen de SDF en het Syrische regeringsleger.

De Eufraat ligt zo'n 75 kilometer van Aleppo, waar de SDF vorige week door het regeringsleger tot vertrek werd gedwongen. Na gevechten om de macht in de wijken waar de SDF aanwezig was, kwam een staakt-het-vuren tot stand.

De terugtrekking door de SDF verloopt niet zonder problemen. Op meerdere plaatsen zou fel worden gevochten, waarbij ook zware wapens worden gebruikt. Over en weer worden beschietingen gemeld. Een verslaggever van Al Jazeera zegt dat aan Syrische zijde zeker vier militairen zijn omgekomen en een onbekend aantal SDF-strijders aan de andere kant.

Volgens de SDF schendt het regeringsleger de afspraak dat militairen pas een dorp zouden binnengaan nadat de SDF-strijders daar zijn vertrokken. De commandant van de Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten roept de Syrische regering op om de "offensieve acties" te staken. "Een Syrië dat met zichzelf en zijn buren in vrede leeft, is essentieel voor vrede en stabiliteit in de regio."

Blijdschap

Inwoners van de Arabische dorpen waaruit de SDF zich terugtrok, reageren opgetogen. "We kunnen niet zeggen hoe blij we zijn", reageert een inwoner van Deir Hafer tegen persbureau AP. En een ander: "Het Syrisch-Arabische leger heeft ons bevrijd van een terroristische organisatie."

De SDF kreeg in de strijd tegen de terroristische groepering IS en het regime-Assad de afgelopen jaren een groot deel van Noordoost-Syrië in handen. Eind 2024 kwam Assad ten val. In Damascus regeert nu een interim-regering onder leiding van de voormalige jihadist Ahmed al-Sharaa.

Hij wil het land verenigen en sprak met de Koerden af dat het SDF-gebied uiteindelijk weer onder het gezag in Damascus zal vallen. In ruil daarvoor beloofde hij dat de grote Koerdische minderheid in Syrië meer rechten zou krijgen. Onder Assad werden de Koerden gediscrimineerd en vervolgd.

Gisteren volgde een eerste stap. Sharaa zette zijn handtekening onder een decreet waarin hij de Koerden als staatsburgers erkende en de Koerdische taal als een nationale taal, naast het Arabisch. Ook is de dag dat een traditioneel Koerdisch lentefeest plaatsvindt voortaan een officiële vrije dag.

De autoriteiten in het Koerdisch gebied willen verdergaan en willen dat de rechten van de Koerden in de grondwet worden vastgelegd. Ze wijzen erop dat decreten gemakkelijk kunnen worden teruggedraaid.

In de Oostenrijkse deelstaat Salzburg zijn vandaag vijf mensen om het leven gekomen door lawines. De lawines waren in de regio Pongau, in het zuiden van de deelstaat.

"Ondanks duidelijke en herhaaldelijke waarschuwingen vonden er zaterdag opnieuw talloze lawines plaats. Helaas met fatale gevolgen" meldt het hoofd van de regionale reddingsdienst tegen de nationale publieke omroep ORF. "Deze tragedie laat op pijnlijke wijze zien hoe ernstig de huidige lawinesituatie is."

Een van de slachtoffers viel in het gebied Bad Hofgastein. Niet ver daarvandaan, in Bad Gastein, werden zeven toerskiërs buiten de piste bedolven door een lawine. Vier van hen kwamen om het leven en één persoon raakte zwaargewond. Het is niet bekend wat de nationaliteit van de slachtoffers is.

Vier helikopters

Er werden vier helikopters ingezet door reddingswerkers om de zeven toerskiërs te helpen. Ook op andere plekken in de regio waren lawines, maar daarbij vielen geen slachtoffers.

De afgelopen week raakten in Pongau meer mensen bedolven onder lawines. Dinsdag liep dat slecht af: een 13-jarige Tsjechische jongen kwam in het skigebied Sportgastein om het leven bij een lawine. Ook hij was buiten de piste aan het skiën. Hij werd meegesleurd door de lawine die hij zelf veroorzaakte.

De Amerikaanse president Trump legt Nederland en andere Europese landen een importheffing van 10 procent op voor alle goederen. Dat heeft hij bekendgemaakt op zijn socialemediaplatform Truth Social. Behalve Nederland gaat het om Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Finland.

Trump zegt met de maatregel te komen omdat deze landen deelnemen aan een Deense militaire missie in Groenland, die wordt gezien als voorbereiding op een mogelijke NAVO-oefening. Deze week maakte demissionair minister Brekelmans bekend dat Nederland twee militairen naar Groenland stuurt.

Eerder zeiden de andere landen dat zij ook mensen afvaardigen. Dat deed België ook, maar dat land wordt opmerkelijk genoeg niet genoemd door Trump. "Het is nog niet duidelijk of Trump ons land vergeten is of we om een of andere reden een uitzondering hebben gekregen", schrijft de VRT daarover.

'Onhoudbaar risico'

Trump zegt dat de acht genoemde landen een zeer gevaarlijk spel spelen en een "onhoudbaar en onduurzaam" risico hebben genomen. "Daarom is het absoluut noodzakelijk dat er, voor de bescherming van de wereldvrede en veiligheid, krachtige maatregelen worden genomen om deze potentieel gevaarlijke situatie snel en definitief te beëindigen."

De heffing van 10 procent gaat op 1 februari in en wordt volgens Trump op 1 juni verhoogd naar 25 procent.

Groenland inlijven

Groenland is onderdeel van het koninkrijk Denemarken, maar Trump heeft al meermaals gezegd dat hij het wil inlijven. Dat is volgens hem vanwege "de nationale veiligheid" van de Verenigde Staten, omdat Groenland strategisch tussen Rusland en de VS ligt. Daarnaast worden de vaarroutes om Groenland steeds belangrijker. Ook is het land rijk aan grondstoffen zoals uranium en kritieke mineralen, wat ook een rol kan spelen in Trumps wens om het land te verwerven.

Hij zou Groenland willen overnemen door het te kopen, maar zei ook militaire acties niet uit te sluiten. Binnen de NAVO werd vervolgens gesproken over een mogelijke speciale gezamenlijke Groenland-missie met de VS, om de Amerikaanse president tevreden te stellen.

Correspondent Europese Unie en NAVO Kysia Hekster:

"De EU-landen waar het om gaat en de Europese Unie lijken totaal overvallen door deze aankondiging van Trump. Ze zagen het helemaal niet aankomen.

De militairen die naar Groenland zijn gestuurd, kwamen daarheen op verzoek van Denemarken, dat daar een missie uitvoert. Groenland hoort bij Denemarken, dus de Denen mogen andere landen uitnodigen om te komen helpen op hun eigen grondgebied.

De Denen hebben deze missie vooraf afgestemd met de Amerikanen. Het is onduidelijk of dit uit de koker van NAVO-chef Rutte kwam. Die probeert achter de schermen te werken aan een diplomatieke oplossing.

Maar de missie die bedoeld was om te laten zien dat de Europese landen het Noordpoolgebied heel belangrijk vinden, lijkt nu het tegenovergestelde effect te hebben en de Amerikaanse president boos te hebben gemaakt. Dit is een verdere escalatie.

De EU heeft een gezamenlijke verklaring uitgebracht, maar het is de vraag wat ze daarmee voor elkaar kunnen krijgen."

In Denemarken en Groenland protesteerden vandaag duizenden mensen tegen de plannen van Trump. In de Deense hoofdstad Kopenhagen liepen volgens de organisatie 20.000 mensen mee. Ze riepen slogans als "Nee betekent nee" en "Handen af van Groenland".

In de Groenlandse hoofdstad Nuuk liep de Groenlandse premier Nielsen voorop in een mars naar het Amerikaanse consulaat. Ook dit protest telde duizenden deelnemers.

Correspondent Verenigde Staten Sjoerd den Daas:

"Alles wat op dit moment uit het Witte Huis komt, moeten we serieus nemen, dus ook deze aankondiging. Trump heeft al eerder gedreigd met militaire inzet op Groenland, maar in zijn gereedschapskist zitten ook importheffingen. Als harde taal en dreigementen nog onvoldoende werken, grijpt hij daar vaak naar, voor een eventueel militair ingrijpen.

We zien nu hoe Trump op de verkenningsmissie reageert: er komen heffingen, in eerste instantie van 10 procent. Als Trump Groenland tegen de zomer nog niet heeft kunnen kopen, komt daar nog eens 15 procentpunt bovenop.

Amerikanen zitten helemaal niet te wachten op een inlijving van Groenland, laat staan met geweld. Een overgrote meerderheid is daarop tegen. Dat zou een invasie - en het opblazen van de NAVO - minder waarschijnlijk maken, maar de vraag is of Trump dat ook zo ziet.

In Washington klonken na de aankondiging van verkenningsmissies naar Groenland verrassend genoeg al geluiden dat juist Europa het conflict escaleert, de wereld op zijn kop.

'Wereldvrede staat op het spel', zegt Trump, maar het is de Amerikaanse president die zijn retoriek verder escaleert. Wat het einddoel is van Trump, is onduidelijk, anders dan dat hij Groenland 'koste wat kost' zegt te willen inlijven."

In Indonesië is een vliegtuig met elf inzittenden neergestort. Volgens lokale media is het toestel vervolgens ontploft.

Het passagiersvliegtuig van het type ATR 42-500 was onderweg van Yogyakarta op Java naar het zuiden van Sulawesi toen het rond 01.15 uur lokale tijd van de radar verdween. Het toestel was op dat moment op zo'n 20 kilometer van het vliegveld waar het zou landen en naderde een bergachtig gebied.

Kort nadat het vliegtuig van de luchtverkeersleiding instructies had gekregen over de landing, werd het radiocontact verbroken. Daarop sloeg de luchtverkeersleiding alarm.

Het vliegtuig was gehuurd door het Indonesische ministerie van Landbouw en Visserij. Aan boord waren acht medewerkers van de luchtvaartmaatschappij en drie passagiers.

Zoektocht naar brokstukken

Wandelaars die bezig waren de berg Bulu Saraung te beklimmen hebben brokstukken met daarop het logo van Indonesia Air Transport en kleine brandjes gezien. Deze aanwijzingen kunnen de hulpdiensten helpen het wrak van het vliegtuig te vinden.

Meerdere teams van de hulpdiensten zijn onderweg met onder meer helikopters en drones. De zoektocht naar de brokstukken is volgens de autoriteiten moeilijk doordat het gebied bergachtig is met steile hellingen.

Bij controles op Schiphol hebben douaniers twee ladingen winegums en potten honing aangetroffen met THC, de werkzame stof in cannabis. In totaal hadden de goederen een gewicht van zo'n 3220 kilo.

"Je moet er niet aan denken dat deze 'snoepjes' de markt op komen en dat kinderen dit per ongeluk zouden eten", aldus een douanier in een reactie.

Douaniers controleerden deze week met speurhonden een aantal ladingen die uit de Verenigde Staten kwamen en bestemd waren voor de Nederlandse en Tsjechische markt. De honden sloegen al snel aan op de winegums en honing.

Psychoactieve stof

Bij nader onderzoek bleken de zoetigheden THC te bevatten, oftewel tetrahydrocannabinol. Dat is de belangrijkste psychoactieve stof in cannabisplanten. THC zit in wiet en hasj maar ook in eetbare producten zoals spacecake.

Het is vaak niet duidelijk hoeveel THC in een eetbaar product zit. Dit maakt het moeilijker om te bepalen hoeveel iemand binnenkrijgt. Volgens de website drugsinfo beginnen de effecten van eetbare THC later dan bij het roken van wiet of hasj, soms pas na anderhalf uur. De effecten duren ook langer en kunnen heviger zijn dan bij roken.

Lijst 1 van de Opiumwet

Terwijl wiet en hasj softdrugs worden genoemd en iemand daarvan een kleine hoeveelheid in bezit mag hebben, is THC volgens de wet verboden in Nederland. Het staat op Lijst 1 van de Opiumwet en is daarom een harddrug. Dit betekent dat het strafbaar is om te maken, verkopen, kopen en te hebben.

In dit geval is niemand opgepakt, meldt NH Nieuws. De drugs worden vernietigd,

In Denemarken zijn vele duizenden mensen de straat op gegaan uit solidariteit met Groenland. De demonstranten spraken zich uit tegen het plan van de Amerikaanse president Trump om Groenland te annexeren. De betogingen vallen samen met het bezoek van een groep Amerikaanse Congresleden aan Denemarken.

Op het plein voor het stadhuis in Kopenhagen werd onder meer "Groenland is niet te koop" en "Kalaallit Nunaat" ("Groenland" in het Groenlands) gescandeerd en hielden demonstranten spandoeken met "Blijf met je handen van Groenland af" vast. Ook zwaaiden veel mensen met de Groenlandse vlag. Na het protest op het plein liepen de actievoerders naar de Amerikaanse ambassade.

Volgens de organisatie deden alleen in Kopenhagen al 20.000 mensen mee aan het protest.

Ook in Groenland

Behalve in Kopenhagen werd er geprotesteerd in de steden Aarhus, Aalborg, Odense en Kolding, meldt de Deense omroep DR. Later vandaag is er ook een demonstratie in Nuuk, de hoofdstad van Groenland.

Een verslaggever van DR sprak bij de demonstratie in Aarhus met een veteraan. "De Verenigde Staten waren vroeger onze vrienden. Nu voelt het alsof ze onze vijand zijn", zegt de man. "Ze willen Groenland innemen, dat kan toch niet? Je kunt niet zomaar een ander land en een ander volk innemen."

Groenland is een autonoom deel van het koninkrijk Denemarken en staat sinds de terugkeer van Trump in het Witte Huis weer volop in de schijnwerpers. Trump heeft meermaals gedreigd Groenland in te nemen en militair ingrijpen daarbij niet uit te sluiten.

Topoverleg

Als gevolg van de spanningen spraken de buitenlandministers van Denemarken en Groenland deze week in Washington met hun ambtgenoot Rubio en vicepresident Vance. Het topoverleg leidde echter niet tot een doorbraak. "We zijn er niet in geslaagd om het Amerikaanse standpunt te veranderen", zei de Deense minister Rasmussen na afloop.

Trump heeft herhaaldelijk gezegd dat het voor de veiligheid van de Verenigde Staten noodzakelijk is om Groenland in te lijven, maar deskundigen betwijfelen of dat het werkelijke motief is. Groenland is interessant voor de Amerikanen vanwege de militair-strategische ligging en de grondstoffen, zoals uranium.

Bij de protesten in Iran van afgelopen weken zijn duizenden doden gevallen, erkent ook de geestelijk leider van het land ayatollah Khamenei.

Het is voor het eerst dat de geestelijk leider van het land dergelijke cijfers noemt. Mensenrechtenorganisaties schatten dat bij de grootschalige protesten tot nu toe ruim 3000 mensen zijn gedood.

In een televisietoespraak zei Khamenei dat sommige demonstranten "op brute en inhumane wijze zijn gedood". Hij legde de schuld bij gewapende relschoppers die zich voordoen als demonstranten, zonder dat hij daarvoor bewijs leverde.

Volgens hem zijn aartsvijanden de Verenigde Staten en Israël daarbij betrokken. "Wij beschouwen de Amerikaanse president als een crimineel vanwege de slachtoffers die zijn gevallen en tot de schade en schande die dat heeft veroorzaakt voor het Iraanse volk."

Khamenei beschuldigde president Trump van directe betrokkenheid bij de onlusten:

Het Iraanse regime treedt hard op tegen demonstranten, die in vrijwel het hele land de straat op gaan. De demonstraties begonnen uit onvrede met de stijgende prijzen, maar groeiden al gauw uit tot protesten tegen de repressie van het streng islamitische bewind.

De afgelopen dagen lijkt het aantal demonstraties af te nemen, maar dat is lastig te controleren. Naast het harde neerslaan van de betogingen sloot de overheid namelijk ook internet af in veel gebieden. Daardoor duurt het soms langer voordat beelden naar buiten komen.

Betogingen in het buitenland

Opnieuw zijn gevluchte Iraniërs vandaag in meerdere landen de straat op gegaan om de demonstranten een hart onder de riem te steken en de val van het regime te eisen. Onder meer in Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en Italië waren demonstraties.

Daarbij sprak een deel van de betogers hun steun uit voor Reza Pahlavi, de zoon van de in 1979 afgezette shah. Zo hielden mensen in Zürich een bord omhoog met de oude Iraanse vlag en de tekst "King Reza".

Ook op het Malieveld in Den Haag waren honderden demonstranten. Ook hier droegen sommigen afbeeldingen mee van Pahlavi. Ook wapperden ze met de vlag van Iran van voor de Islamitische revolutie.

Burgemeesters van meerdere grote gemeenten uiten hun onvrede en twijfel over de voorwaarden die moeten gaan gelden bij een landelijk vuurwerkverbod. Als dat verbod ingaat, kunnen verenigingen een ontheffing aanvragen voor het afsteken van vuurwerk. Maar burgemeester Bruls van Nijmegen en Wienen van Haarlem zien dat niet zitten, zeggen ze tegen de NOS.

Het tweetal maakt zich zorgen om de handhaving van de plannen en de verschillen die tussen gemeenten kunnen ontstaan. Burgemeester Schouten van Rotterdam en Pechtold van Delft spraken gisteravond bij WNL soortgelijke bedenkingen uit.

Gisteren werd bekend dat, wanneer een landelijk vuurwerkverbod ingaat, buurtverenigingen of clubs een ontheffing kunnen aanvragen op het verbod. De burgemeester van de betreffende gemeente beslist daarover.

Bruls en Wienen noemen handhaving als het grote euvel. "Het is de reden waarom wij de afgelopen jaren geen vuurwerkshow hebben georganiseerd, hoewel in onze gemeente al sinds 2020 een verbod geldt", zegt Bruls van Nijmegen. "Ik heb gewoon geen mensen om dat te begeleiden. We hebben niet genoeg politiemensen, brandweermannen of ambulances."

Hij zegt dat de jaarwisseling de drukste nacht van het jaar is, drukker dan de Vierdaagse. "Ik heb alle mensen ook zonder georganiseerde evenementen al nodig."

"Je mag volgens de regels van de ontheffing met maximaal acht mensen vuurwerk afsteken, van wie er minstens twee volwassen moeten zijn", zegt de Haarlemse burgemeester Wienen. "Op die manier zou je bijna per straat een verenigingetje kunnen hebben."

"Als dat gebeurt dan wordt de handhaving een totale onmogelijkheid denk ik. Je moet er rekening mee houden dat er veel publiek afkomt op die locaties", stelt Wienen. Volgens beide burgemeesters is georganiseerd afsteken op een paar centrale plekken overzichtelijker dan wanneer dat op allemaal losse plekken gebeurt. "Als er 10.000 mensen naar een locatie komen dan kun je daar niet maar één wijkagent en één brandweerman bij zetten."

Verwarrend

De burgemeesters zijn bang dat de politiek verwarring zaait door eerst duidelijkheid te scheppen met een algeheel verbod, maar later toch de deur weer te openen onder voorwaarden. "Ik schat dat de neiging om daaraan mee te werken in Haarlem heel gering zal zijn", aldus Wienen.

Ook de Nijmeegse burgemeester denkt daar zo over. "Ik heb de afgelopen jaren niet gemerkt dat er in Nijmegen vraag was naar dit soort georganiseerde vuurwerkshows, en we hebben toch al enkele jaren een verbod in de gemeente. Ik verwacht niet dat die vraag komend jaar ineens anders zal zijn." Gemeenten zijn niet verplicht een vergunning daadwerkelijk te verlenen, en kunnen dus zelf kiezen of ze meegaan in de ontheffingsregelingen of niet.

Wel maken beide burgemeesters zich zorgen om gemeenten die wél een druk zullen voelen om mogelijkheden te creëren voor burgers. "En daar wordt handhaven niet makkelijker door", zegt Wienen.

De een mag wel, de ander niet

Als laatste zijn er zorgen om de verschillen die kunnen ontstaan tussen gemeenten. "Ik geef u op een briefje, we zullen heel veel verschillen in het land gaan zien en daar zullen veel verschillende opvattingen over ontstaan, met alle discussies van dien", aldus Bruls. Hij noemt dat er dan ook regionaal zal moeten worden overlegd, "om een grote lijn te trekken, want anders krijg je dat de ene voetbalvereniging het niet mag, en een soortgelijke vereniging in de buurgemeente wel".

Overigens is dat precies de bedoeling van het kabinet, dat de regionale verschillen benadrukt. "Amsterdam is niet hetzelfde als de Achterhoek", zei demissionair staatssecretaris Aartsen gisteren.

Beide burgemeesters hopen dat het lukt om het algehele verbod voor de komende jaarwisseling rond te krijgen. Zo zegt Bruls dat zijn gemeente reikhalzend naar het algehele vuurwerkverbod heeft uitgekeken. Ze verwachten dat het verbod de komende jaarwisseling rond zal zijn. "Misschien is het cynisch, maar dat is wel het voordeel van de afgelopen, heftige jaarwisseling. Mensen die nog geen voorstander waren van een verbod, willen dat nu toch", aldus Bruls.

De Ugandese oppositieleider Bobi Wine heeft gereageerd op de berichten dat hij gisteren werd ontvoerd door het leger. Die berichten zijn niet waar, maar wel is hij zijn huis in Magere ontvlucht, zegt hij. Onduidelijk is waar hij nu is.

"Het was een zeer moeilijke nacht voor ons thuis in Magere. Het leger en de politie vielen ons huis binnen. Ze schakelden de stroom uit en blokkeerden enkele van onze beveiligingscamera's. Helikopters vlogen boven ons huis", aldus de oppositieleider op X.

Gisteren meldde zijn partij NUP dat Wine met geweld uit zijn woning was gehaald en met een legerhelikopter naar een onbekende locatie was gebracht. Dat bericht werd even later van X verwijderd.

De oppositieleider zegt dat hij er zelf in is geslaagd te ontsnappen, maar dat zijn vrouw en andere familieleden onder huisarrest van het leger staan. "Momenteel ben ik niet thuis. Ik weet dat deze criminelen overal naar mij op zoek zijn en ik doe mijn best om veilig te blijven."

Grootste uitdager verkiezingen

Het Ugandese leger ontkende eerder vandaag al de verhalen over de ontvoering van Wine. Een woordvoerder zei tegen persbureau AP dat die verhalen bedoeld waren "om zijn aanhangers aan te zetten tot geweld".

Wine zegt dat de verwarring over zijn locatie te maken heeft met een nationaal internetverbod dat sinds de verkiezingen in Uganda van kracht is. "Dit gebeurt in de context van een landelijke internetblokkade. Gezien de commotie die 's nachts bij ons huis ontstond en het feit dat niemand het huis in mag, hebben onze buren geconcludeerd dat ze ons hebben ontvoerd en hebben ze het nieuws verspreid", schrijft hij.

De presidentsverkiezingen in Uganda vonden eergisteren plaats. Wine was de grootste uitdager van de huidige president Museveni, die al veertig jaar aan de macht is en zijn bewind wil verlengen. Gisteren bleek uit de voorlopige uitslagen dat Museveni ruim 70 procent van de stemmen had gekregen. Ruim 20 procent van de stemmen zou naar Wine zijn gegaan. Museveni had voor de verkiezingen al verklaard dat hij verwachtte de verkiezingen met 80 procent van de stemmen te zullen winnen.

Verzet tegen verkiezingen

Wine, een voormalige popster, riep zijn aanhangers op om de aangekondigde "nep-uitslagen" te negeren en de straat op te gaan. In zijn bericht op X zegt hij dat bij vreedzame protesten tegen de verkiezingsuitslag "talloze burgers" zijn omgekomen.

Het geweld vond plaats in de stad Butambala, op ongeveer 55 kilometer ten zuidwesten van de hoofdstad Kampala. Een lokaal parlementslid meldt aan persbureau Reuters dat rond 03.00 uur door veiligheidstroepen tien mensen waren gedood in zijn huis. Daar wachtten op dat moment zijn aanhangers op de bekendmaking van de verkiezingsuitslag voor zijn parlementszetel. "Ze braken de voordeur open en begonnen in de garage te schieten. Het was een bloedbad", zei hij.

De politie zegt uit zelfverdediging het vuur te hebben geopend. Dat gebeurde volgens een politiewoordvoerder nadat een groep gewapend met machetes die was opgetrommeld door hetzelfde lokale parlementslid een politiebureau en een stemtelcentrum had aangevallen. Hierbij zouden volgens de woordvoerder 7 mensen zijn omgekomen, 3 gewond zijn geraakt en 25 gearresteerd.

Wine zegt in zijn bericht zich te blijven verzetten tegen de legitimiteit van de verkiezingen.

De oudste dolfijn van Nederland, Honey, is dood. Het Dolfinarium in Harderwijk, waar het dier sinds 1994 in gevangenschap leefde, heeft haar laten inslapen.

De dolfijn was 58 jaar oud. "Dat is een zeer respectabele leeftijd", schrijft het Dolfinarium. "In het wild worden tuimelaar dolfijnen gemiddeld tussen de 25 en de 30 jaar oud."

Maar volgens het Dolfinarium ging haar gezondheid de laatste tijd achteruit, mede door haar hoge leeftijd. Ze had meer moeite met bewegen, dobberde vaker aan het oppervlak en zwom nog vooral mee in de stroming van andere dolfijnen.

"In overleg met ons veterinaire team en haar verzorgers hebben we besloten haar rustig te laten inslapen", aldus het Dolfinarium op Instagram. Haar lichaam is overgebracht naar de Universiteit Utrecht, waar de faculteit Diergeneeskunde verder onderzoek zal doen, meldt Omroep Gelderland.

Verdrietig maar dankbaar

"We zijn verdrietig, maar ook dankbaar voor haar lange leven en alles wat zij heeft betekend voor bezoekers en (oud-)collega's", stelt de dierentuin. "We zullen Honey enorm missen."

Het is niet precies bekend wanneer Honey precies werd gevangen, maar volgens Cetacea Wiki moet dat vóór maart 1970 gebeurd zijn in de Golf van Mexico. In maart 1970 werd het dier verhuisd naar Seaworld, onderdeel van Windsor Safari Park, niet ver van Londen.

In 1992 werd dat park gesloten, vooral omdat de eigenaren weigerden miljoenen te investeren in de dierenverblijven. Het aquarium van Seaworld voldeed toen al tien jaar niet meer aan de minimumeisen die de Britse overheid had opgesteld.

Sluiting park

Bijna twee jaar na de sluiting van het park, op 18 januari 1994, werd Honey overgebracht naar het Dolfinarium. In haar lange leven kreeg Honey vier nakomelingen.

In Harderwijk zwemmen nu nog vijftien tuimelaar-dolfijnen rond.

Een actie om haar in te zamelen voor slachtoffers van de cafébrand in het Zwitserse Crans-Montana slaat aan. Kappers in meerdere landen zijn acties begonnen om uiteindelijk pruiken te kunnen maken voor mensen die tijdens de nieuwjaarsnacht ernstige brandwonden hebben opgelopen.

Bij de brand in Crans-Montana vielen 40 doden en 116 mensen raakten gewond. Veel van hen raakten ernstig verbrand. Zeker tachtig mensen liggen nog in het ziekenhuis. Niet alleen in Zwitserland, maar ook in Frankrijk, België en Italië wordt door kappers haar verzameld, waar pruiken van gemaakt kunnen worden.

Nederlandse haarpakketten

De Nederlandse Haarstichting stuurt vijftig complete 'haarpakketten' naar Zürich. Elk pakket bestaat uit een pruik, een pruikstandaard en zogeheten hoofdmanteltjes die de beschadigde hoofdhuid beschermen tegen kou, zon en irritatie. Speciale shampoos, conditioners en sprays worden meegeleverd.

De Haarstichting is opgericht om iedereen met een haarprobleem voor te lichten en te helpen. "Het herstel na een brandtrauma vindt plaats in stapjes", zegt de stichting. "Het moment dat patiënten voor het eerst weer in de spiegel kijken en een weerspiegeling zien die lijkt op wie zij waren vóór het ongeluk, is een cruciaal kantelpunt. Door dit complete pakket aan te bieden, nemen we een stukje van de praktische en financiële zorg uit handen van de slachtoffers en hun families."

Gratis knipbeurt

De haarinzamelingsactie kwam op gang dankzij een kapster in het zuiden van Frankrijk. Zij bood haar klanten een gratis knipbeurt aan als ze hun haar daarna wilden doneren. Na de oproep op sociale media boekten mensen massaal afspraken in haar kapsalon. Ook mensen die nog nooit in haar zaak waren geweest, kwamen eropaf.

Al snel sloten andere kappers zich bij de actie aan. Anderen stuurden hun zelf afgeknipte haar per post op.

Dozen vol

Het haar gaat naar Cindy Blanc, een pruikenmaker in Zwitserland. Zij maakt medische pruiken, bijvoorbeeld voor mensen die chemotherapie ondergaan. Zij ontvangt nu al een week lang elke dag twee tot drie dozen vol met haar, vertelt ze aan de Franse zender BFMTV. En er komt nog meer aan: dagelijks bellen kappers uit verschillende landen om te zeggen dat zij ook haar opsturen.

Het is nog onduidelijk hoeveel slachtoffers uiteindelijk een pruik nodig hebben. Maar veel cafébezoekers zouden verwondingen aan hun gezicht hebben. Het vuur in het café ontstond in het plafond, en kwam van boven op de bezoekers terecht, meldde BFM eerder.

Een pruik maken van mensenhaar duurt volgens Blanc zes tot acht maanden. Hoewel ze nog geen idee heeft hoeveel er nodig zijn, is ze blij met alle donaties en wordt er niets weggegooid. Zo hebben de slachtoffers een ruime keuze.

De politie in Duitsland gaat vanaf maandag gesprekken voeren met de gedupeerden van de bankroof in Gelsenkirchen. Overvallers plunderden vorige maand meer dan 3000 kluisjes.

De politie wil van de slachtoffers weten wat er in hun kluis zat, waardoor een beter beeld van de buit moet ontstaan. Ook hopen de onderzoekers aanknopingspunten te vinden over de daders. Die zijn nog spoorloos.

De Duitse politie schatte de schade op ongeveer 30 miljoen euro, maar het Duitse persbureau DPA meldt op basis van bronnen binnen de veiligheidsdiensten dat de schade mogelijk boven de 100 miljoen euro uitkomt.

Al blijft het volgens Herbert Reul, minister van Binnenlandse Zaken van Noordrijn-Westfalen, pure speculatie. "Zelfs de bank weet niet wat in de kluizen ligt, want iedereen besluit zelf wat hij of zij in de kluis stopt."

Extra kantoorruimte gehuurd

Hoewel er ruim 3000 kluisjes zijn opengebroken, ligt het aantal slachtoffers lager. DPA heeft het over ongeveer 2500 gedupeerden. Agenten zijn vermoedelijk wekenlang met de ondervragingen in touw, schrijft de krant Tagesspiegel. De politie heeft naar eigen zeggen extra kantoorruimte gehuurd voor de gesprekken.

Het onderzoek naar de bankroof is nog in volle gang. De politie heeft 230 agenten op de zaak gezet. Deelstaatminister Reul zegt ervan overtuigd te zijn dat de zaak wordt opgelost.

Volgens Reul doet de bankroof denken aan een filmscript gezien de "professionaliteit en koelbloedigheid" van de daders. De overvallers braken om 10.45 uur op 27 december het eerste kluisje open. Uren later, om 14.44 uur werd het laatste kluisje opengebroken.

Twee dagen later werd de bankroof ontdekt, nadat het brandalarm van het Sparkasse-gebouw voor de tweede keer was afgegaan.

De politie vermoedt dat de overvallers via een nooduitgang in de parkeergarage het bankgebouw in zijn gegaan. Deze deur kan normaal gesproken niet van buitenaf worden geopend.

De dieven bereikten vervolgens een archiefruimte en boorden een gat in de muur die naar de bankkluis leidde, zonder dat het inbraakalarm afging. Volgens Reul wordt onderzocht of het alarmsysteem was uitgeschakeld of defect was, of dat de daders erin geslaagd zijn het te omzeilen.

Schade claimen

Advocaten willen de bank in Gelsenkirchen juridisch aansprakelijk stellen voor de schade. Advocaat Daniel Kuhlmann claimt tegenover persbureau DPA dat de bank "een golf van rechtszaken van ongekende omvang" dreigt te krijgen.

De inhoud van de kluizen is verzekerd tot 10.300 euro. Maar volgens Kuhlmann zijn er gedupeerden van wie de kluiswaarde honderdduizenden euro's bedraagt. "Ik heb een grote kluis, daar ligt voor 100.000 euro aan geld en goud", zei een vrouw eerder tegen de Westdeutsche Allgemeine Zeitung.

Volgens Kuhlmann was de beveiliging in het bankgebouw niet op orde. Hij organiseert vandaag een informatiebijeenkomst in Gelsenkirchen voor gedupeerden, meldt omroep WDR. De advocaat zegt dat ruim 200 klanten contact met hem hebben opgenomen.

Friesland wil dat een groot deel van de opbrengsten van gaswinning direct in de regio wordt geïnvesteerd. Wat het demissionaire kabinet betreft, wordt 5 procent van de aardgasbaten gedeeld met de regio. De provincie Friesland eist 33 procent en hoopt dat de Tweede Kamer ingrijpt.

Gedeputeerde Friso Douwstra (CDA) zou het liefst zien dat er in de provincie helemaal geen gas meer wordt gewonnen, laat hij weten bij Omrop Fryslân. Maar als het dan toch moet, wil hij flink meedelen in de winst die wordt gemaakt. Gezien "de impact van de mijnbouw op de leefomgeving", eist Douwstra een derde van de opbrengsten op.

Sinds de sluiting van het grote Groningenveld zet het Rijk volop in op de winning van gas uit de relatief kleine gasvelden. Voor een deel is dat op zee. Voor een ander deel wordt gas gewonnen op land zoals in de kop van Overijssel, in Drenthe en in Friesland. Daarmee neemt de afhankelijkheid van buitenlands gas af en is een stabiele en betrouwbare energievoorziening gegarandeerd, zo is het idee. "In een wereld die steeds instabieler wordt, is het belangrijk dat we zelf verantwoordelijkheid nemen voor onze energievoorziening", aldus demissionair minister Hermans.

Bodemdaling van 22 centimeter

Maar net als in Groningen, is de gaswinning ook uit kleine velden omstreden. Vorig jaar juni bijvoorbeeld stapte de Friese gemeente Tytsjerksteradiel samen met de provincie en het Friese waterschap naar de rechter. De eis was dat de gaswinning in de gemeente zou stoppen en dat de door de minister verleende vergunning zou worden ingetrokken. Er zou sprake zijn van een bodemdaling van meer dan 22 centimeter. "Hierdoor is er onomkeerbare schade aangericht met gevolgen voor wonen, landbouw en infrastructuur", aldus de gemeente toen.

Juist om de kritiek die ook bij andere gasvelden klinkt te overwinnen, heeft minister Hermans nu een akkoord gesloten met onder meer de olie- en gassector voor de gaswinning op land. In tegenstelling tot wat er vroeger in Groningen gebeurde, blijft een klein deel van de opbrengst dus voortaan in de buurt. "Van de aardgasbaten gaat ruim 70 procent van de winst naar de schatkist, maar met deze afspraak over batendeling deelt de regio voortaan direct mee", zei de minister gisteren.

Afbouwen gaswinning

Maar met die 5 procent is Friesland dus helemaal niet tevreden. Er is ook kritiek op andere delen van het akkoord. Zo wordt niet duidelijk beschreven hoe de gaswinning tot het jaar 2045 wordt afgebouwd.

Ook worden kwetsbare gebieden niet uitgesloten van gaswinning. Remco van Mourik van Wetterskip Fryslân maakt zich zorgen over gaswinning in veenweidegebieden. Die zou ervoor kunnen zorgen dat het water- en bodemsysteem onherstelbaar wordt aangetast.

Eind januari wordt het akkoord behandeld in de Tweede Kamer. Gemeenten, maar ook het waterschap en de provincie, hebben geen directe invloed op die besluitvorming. Zij roepen Tweede Kamerleden op om de belangen van Friesland te behartigen.

De onderhandelingen duurden een kwart eeuw. Maar in een periode waarin de VS heffingen oplegt en China een geopolitieke grootmacht is geworden, is het de EU uiteindelijk gelukt om een handelsakkoord te sluiten met de Mercosur-landen. Het gaat om Argentinië, Paraguay, Brazilië en Uruguay, die sinds 1991 samenwerken in een douane-unie.

EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zal het Mercosur-akkoord vandaag ondertekenen in Paraguay. Volgens haar zal het leiden tot "de grootste vrijhandelszone ter wereld".

Goed voor auto's en medicijnen

"De Europese industrie heeft het heel zwaar. Voor een aantal sectoren biedt dit akkoord nieuwe kansen", zegt Maartje Wijffelaars, onderzoeker en expert eurozone bij de Rabobank.

Ze doelt dan vooral op de Europese auto-industrie, machinebouw en medicijnmakers. Deze sectoren kampen met keiharde concurrentie vanuit Chinese en Amerikaanse bedrijven. Het zijn ook nog branches waarin de Mercosur-landen relatief weinig eigen productie hebben.

De Mercosur-landen zijn volgens Wijffelaars "agri-powerhouses". Ze produceren en exporteren veel sojabonen, palmolie, rund- en kippenvlees. Als importheffingen op deze producten verdwijnen, wordt het goedkoper voor Nederlandse bedrijven om deze te importeren uit Latijns-Amerika. Zo zullen de prijzen van die vleessoorten een klein beetje omlaag gaan in onze supermarkten, is de verwachting.

Oneerlijke concurrentie, vinden boeren

"Er zal veel meer vlees op de Europese markt komen, maar het is geen gelijk speelveld", zegt een woordvoerder van de Nederlandse boerenlobby LTO. Volgens LTO produceren de Mercosur-landen vlees en groente met behulp van pesticiden en methodes die niet zijn toegestaan in Europa. "Dit brengt dierenwelzijn en voedselkwaliteit op de Europese markt in gevaar", zegt de woordvoerder. Bovendien zouden de methodes voor lagere productiekosten zorgen en tegelijkertijd de concurrentie in Europese supermarkten omhoogschroeven.

De zorgen van de boeren worden niet helemaal bevestigd door onderzoekers. Vooral Nederlandse boeren die runderen houden voor vleesproductie gaan mogelijk minder verdienen, volgens berekeningen van Wageningen University.

Al is dat effect niet zeker en moet het ook niet overdreven worden, zegt onderzoeker Siemen van Berkum. "De zorgen die boeren hebben, hangen samen met zorgen die ze hebben over veranderingen in landbouwbeleid en regelgeving. Zorgen over specifiek het Mercosur-akkoord, worden in onze studie niet bevestigd."

Geopolitiek belangrijk

Het EU-Mercosur-akkoord zal de Europese economie doen groeien met rond 0,1 procent, zo schat de Europese Commissie. Voor Nederland zal de deal zorgen voor ongeveer 0,03 procent economische groei, volgens de berekeningen van Wageningen University.

Tegelijkertijd zijn er zorgen dat meer productie en handel tussen de twee werelddelen zullen leiden tot ontbossing in Zuid-Amerika en dat werknemers in de landbouw niet goed worden beschermd. Is 0,1 procent economische groei in Europa het dan waard?

Dit zijn inderdaad kleine percentages, volgens de economen die de NOS spreekt. "Puur economisch moeten we de impact van het handelsakkoord niet overdrijven", zegt Thijs Geijer, onderzoeker bij het ING Economisch Bureau. Maar nauwere banden met Zuid-Amerika hebben ook een politieke en geopolitieke waarde. "Voor de economie is dat indirect ook relevant, want diversificatie van handelsbetrekkingen maakt EU-importeurs en exporteurs minder kwetsbaar."

'Niet iedereen blij maken'

De Mercosur-deal is toch wel heel belangrijk voor Europa, volgens bedrijvenclub VNO-NCW. "Het versterkt de economische groei en exportkansen en levert Nederland op termijn extra welvaart op", zegt een woordvoerder.

En het is onmogelijk om alle branches blij te maken met één handelsakkoord, zegt de woordvoerder. Volgens de organisatie heeft de Europese Commissie voldoende concessies gemaakt om Europese boeren tegemoet te komen. Bijvoorbeeld doordat er toch importheffingen zullen komen op vlees uit Latijns-Amerika als de totale import boven een bepaald volume stijgt.

Parlement moet nog stemmen

Ook krijgen boeren eerder dan gepland subsidies vanuit Brussel. Maar de LTO is niet onder de indruk. "Dat wij vervroegd geld krijgen uit het budget betekent alleen maar dat er later minder geld over is voor ons. Dit is een sigaar uit eigen doos."

Dat is maar gedeeltelijk waar. Het gaat om geld uit een reservepotje dat de Europese Commissie eigenlijk had gereserveerd om het budget voor boeren en regio's na een paar jaar bij te kunnen sturen. 45 miljard daarvan wil de Commissie nu vervroegd beschikbaar stellen, specifiek voor boeren.

Ook het Europees Parlement moet akkoord gaan met de Mercosur-deal. De stemming vindt binnen enkele maanden plaats.

De legale invoer van bedreigde diersoorten van buiten de EU naar Nederland is in vier jaar tijd bijna gehalveerd. Dat blijkt uit een analyse van internationale exportcijfers. Het gaat om dieren die alleen met een vergunning de grens over mogen.

Wie bijvoorbeeld een vierteenschildpadje uit Oezbekistan wil, heeft een stapel papieren nodig. De landschildpad komt in het wild voor in Centraal-Azië. Maar sinds de jaren 70 is er een levendige handel in ontstaan als huisdier. Tegelijkertijd veranderde het leefgebied van de schildpad hevig door het opdrogen van het Aralmeer.

Het resultaat is dat de vierteenschildpad officieel een kwetsbare diersoort is en op de zogenoemde CITES-lijst terechtkwam. Op die lijst staan honderden soorten planten en dieren waarover ruim 180 landen hebben afgesproken dat ze niet zonder vergunning verhandeld mogen worden. En in sommige gevallen zelfs helemaal niet.

Koraaldiertjes

Ook in Nederland is de vierteenschildpad een populair huisdier. In het eerste coronajaar, 2020, kwamen 3000 van deze schildpadden uit Oezbekistan naar Nederland voor de Europese markt, blijkt uit de handelscijfers die Nederland rapporteerde bij CITES. Vier jaar later bedroeg de import de helft.

Het schildpadje staat daarmee symbool voor de gehele invoer van dieren waarvoor een importvergunning nodig is. In 2020 rapporteerde Nederland nog bijna 92.000 dieren. Vier jaar later waren dat er slechts 48.000.

Verreweg het grootste deel van de geïmporteerde dieren waren allerlei soorten koralen. Ze zijn vooral gewild bij aquariumliefhebbers.

Florin Chelaru is een van hen. In 2017 nam hij afscheid van zijn baan in de telecom en maakte hij van zijn hobby zijn werk. Nu heeft Chelaru een groothandel in koraaldiertjes en levert hij aan dierenwinkels en particulieren in heel Europa.

"Ja, ik merk ook dat de vraag afneemt", zegt hij. "Niet iedereen kan het meer betalen, het is toch een beetje een luxeproduct." Chelaru wijt het aan de toegenomen energieprijzen. "Je moet het aquarium op temperatuur brengen en je hebt lampen nodig. Voorheen kostte dat zo'n 200 euro per maand bij een mooi aquarium in huis, nu zo'n 500 euro."

Maar er is meer aan de hand. "De wereld is ook strenger geworden", zegt Chelaru. Om diersoorten, waaronder het koraal, te beschermen leggen landen restricties op. "Van koraal uit Australië mag bijvoorbeeld veel minder geïmporteerd worden." Chelaru haalt zijn koraal vooral uit Indonesië. "En door technologische verbeteringen kunnen we steeds meer hier kweken."

Ook handelaren in reptielen herkennen de afname. "Het houden van dieren loopt eigenlijk al jaren terug", zegt Sebastiaan Scheffer. "Sommige dieren waren een beetje een wegwerpartikel. Schildpadden die voor een euro op de toonbank stonden, en dan binnen een paar maanden in het park belandden. Dat zie je nu veel minder."

Scheffer heeft in Wijk bij Duurstede een bedrijf waar hij reptielen fokt. Daarnaast importeert hij ook al jaren exotische dieren. "Recent heb ik nog bijzondere slangen en hagedissen van een kweker uit Suriname laten komen."

Zo'n import is een bureaucratisch proces. "Je moet eerst een exportvergunning in Suriname krijgen. Daarvoor moet je aantonen hoe de verkoper de dieren heeft verkregen en in wat voor faciliteiten ze zijn grootgebracht", zegt Scheffer. "Als dat rond is, kun je een importvergunning in Nederland bij het ministerie aanvragen."

Via Duitsland

Als de dieren landen op Schiphol volgen meer controles. "Zelfs het hout van de kisten moet een bepaald stempel hebben, om zeker te weten dat er geen boktorren in zitten", zegt Scheffer. "De checks duren tegenwoordig zo lang dat ik minder rechtstreeks ben gaan importeren. Ik ben bang dat mijn dieren anders doodgaan tijdens het wachten op Schiphol."

Scheffer is meer via Duitsland gaan importeren. "De afhandeling op het vliegveld van Frankfurt gaat veel sneller", zegt de reptielenhandelaar. Dat zou erop kunnen wijzen dat sommige soorten nu vaker via andere EU-landen naar Nederland komen.

Maar voor de vierteenschildpad is dat niet het geval. De CITES-cijfers laten zien dat ook in de Europese Unie als geheel het aantal geïmporteerde diertjes halveerde. "Op zich niet gek", zegt reptielenkweker Scheffer. "In Oezbekistan mogen ze inmiddels niet meer in het wild gevangen worden. En dat is misschien maar goed ook. "