NOS Nieuws - Algemeen

Afvalverwerker CFS uit Weert trekt de aanvraag van een omstreden PFAS-lozingsvergunning voorlopig in. Ook zal het bedrijf, dat onderdeel is van Renewi, extra filters plaatsen om de lozing van PFAS verder terug te dringen. Dat staat in een brief die door gedeputeerde Michael Theuns is verstuurd aan de Gedeputeerde Staten in Limburg.

Over de vergunning waren al jaren ernstige zorgen bij controlerende instanties en drinkwaterbedrijven. Zij waarschuwden ervoor dat de vergunning, die CFS toestond om jaarlijks 5 kilo PFAS te lozen, in de praktijk een vrijbrief zou betekenen voor PFAS-lozingen. Ook waren er serieuze twijfels over de betrouwbaarheid van gegevens die het bedrijf had aangeleverd, zo bleek uit berichtgeving door de NOS en Nieuwsuur.

Uit opgevraagde documenten bleek bovendien dat het bedrijf al zeker sinds 2018 zonder vergunning PFAS loosde. Toch keurde de provincie een eerste vergunningsaanvraag goed.

'Intensieve gesprekken'

Die goedkeuring leidde tot onbegrip bij het Waterschap Limburg, drinkwaterbedrijven en de gemeente Weert. Zij vreesden te grote negatieve gevolgen voor het milieu en de drinkwaterwinning. De gemeente en het waterschap lieten weten eventueel naar de rechter te stappen om de vergunning tegen te houden.

Een definitief besluit zou eigenlijk al december vorig jaar worden genomen, maar dat werd steeds uitgesteld. De gedeputeerde laat nu weten de afgelopen maanden "intensieve en constructieve gesprekken" te hebben gevoerd met het bedrijf en de Omgevingsdienst Zuid-Limburg. Die gesprekken zouden de reden zijn geweest voor het bedrijf om de vergunningsaanvraag in te trekken.

'Voortrekkersrol'

In de gesprekken zou het bedrijf ook door de omgevingsdienst zijn aangesproken op het "zonder benodigde vergunning emitteren van stoffen". Dat zou de reden zijn geweest voor afvalverwerker CFS om extra filters te plaatsen.

Dat is opmerkelijk, omdat de omgevingsdienst al jaren wist dat CFS zonder vergunning PFAS loosde. Die lozingen werden gedoogd zolang er uitzicht was op een vergunning. Volgens de gedeputeerde vervult CFS nu een "voortrekkersrol" in het voorkomen van PFAS-emissies.

'Goed nieuws'

Statenlid Anne Wesseling (D66) noemt het een positieve stap dat het bedrijf de vergunning heeft ingetrokken: "Het is goed nieuws, want het permanent lozen van PFAS wordt nu niet gelegaliseerd. Tegelijkertijd moeten we wel blijven werken aan een oplossing om PFAS uit het water en uit producten te halen."

Wesseling noemt het ook positief dat het bedrijf alsnog is aangesproken op de eerdere lozingen van PFAS. "Je hoopt dat dit al eerder zou zijn gebeurd als de omgevingsdienst het al sinds 2018 weet. Tegelijkertijd is het goed dat men er nu scherp op is."

Overigens verwacht de provincie wel dat het bedrijf met een nieuwe aanvraag komt. Daarvoor moet de afvalverwerker eerst een nieuwe milieutoets laten doen, een milieueffectenrapportage.

Wat is PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, PFOA en PFOS zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend. Uit recent onderzoek van het RIVM blijkt dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft.

De stoffen zitten sinds de vijftiger jaren in onder meer antiaanbaklagen van pannen, waterdichte regenkleding of verpakkingen en blusschuim. In deze lijst staan alle Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).

De aandacht voor de oorlog in Oekraïne mag niet verslappen door de situatie in het Midden-Oosten. Dat vinden zowel het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA als een meerderheid van partijen in de Tweede Kamer. Wel zijn er zorgen over hoe Europa en ook ons land Oekraïne financieel voldoende kunnen blijven steunen.

Tijdens een debat in de Kamer vanavond bleek dat er zorgen zijn over het Europese steunpakket van 90 miljard euro, dat Hongarije met een vetostem dreigt tegen te houden. Volgens premier Jetten is het een ongehoorde situatie die hij "volstrekt onacceptabel" noemt. Jetten heeft er wel goede hoop op dat het verzet van Hongarije volgende maand van de baan is.

De regering van Orbán blokkeert het geld vanwege een ruzie met Oekraïne over de oliepijpleiding Droezjba waardoor goedkope Russische olie naar Hongarije stroomt.

Die pijpleiding was volgens Oekraïne beschadigd door de Russen, wat Hongarije betwijfelt. Inmiddels loopt een onderzoek. Jetten verwacht dat binnen een paar weken weer olie door de leiding stroomt. Dan is het inhoudelijke argument van Orbán van tafel, aldus de premier. Hij vermoedt dat tot de Hongaarse verkiezingen op 12 april er geen beweging zal zijn op dit dossier. Orbán staat achter in de peilingen.

'Halvering Nederlandse steun'

Oppositiepartijen waaronder GroenLinks-PvdA en Volt verweten het minderheidskabinet in het debat dat ons land dit jaar zelf veel minder geld uitgeeft aan Oekraïne dan het kabinet-Schoof vorig jaar. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri rekende voor dat er vorig jaar ruim 6 miljard aan militaire en financiële steun naar Oekraïne ging, tegenover 3,4 miljard dit jaar. Over deze "bijna halvering van de steun" is zij niet te spreken.

Eind vorig jaar nam de nieuwe Kamer een motie aan om Oekraïne ruim 2 miljard extra steun te geven. Meerdere oppositiepartijen willen uitleg van het kabinet waarom daar niets mee gebeurt.

Premier Jetten zei het logisch te vinden dat het bedrag aan steun voor Oekraïne vorig jaar hoger was, omdat er toen "acuut meer nodig was door het wegvallen van Amerikaanse steun". Daarnaast werd een deel van het geld voor latere jaren naar voren gehaald.

Het huidige kabinet kiest volgens Jetten nu voor "langdurigere structurele steun" waarbij de komende jaren ieder jaar 3,4 miljard beschikbaar komt. Daarmee is ons land al één van de grotere sponsoren, volgens Jetten. Volt-leider Dassen vindt dat die uitleg van het kabinet "een beetje wringt". Voert het kabinet de motie nu uit of niet, wilde hij en ook Piri van de premier weten. Volgens Jetten wordt de motie deels "doorvertaald door de besloten meerjarige financiering", en zal er ook bij de voorjaarsnota nog gekeken worden wat mogelijk is.

Strengere sancties Rusland?

Tussen SP-Kamerlid Dobbe en premier Jetten ontstond een vurige discussie over de bezuinigen die het kabinet wil doorvoeren op onder meer de zorg en de sociale zekerheid. Dobbe ziet met die bezuinigingen een "tweedeling in de samenleving" ontstaan. Temeer omdat volgens haar het kabinet ook nog te laat ingrijpt om de gevolgen van de stijgende energieprijzen te compenseren. Dobbe vraagt zich af of het kabinet "net zo hard voor deze mensen wil gaan strijden" als voor de Oekraïners.

Jetten was not amused met die vergelijking. Volgens hem is het niet het één of het ander. Morgen debatteren Kamer en kabinet over de gevolgen van de oorlogen in de wereld en de problemen rond de stijgende energieprijzen.

Een deel van de Kamer is ook kritisch omdat de kas van Rusland door de oorlog in het Midden-Oosten weer sneller vol lijkt te lopen. Partijen dringen er op aan dat in Europees verband wordt bekeken of er strengere sancties mogelijk zijn. Ook is een meerderheid in de Kamer voor een verbod voor Russische militairen en veteranen om naar Schengenlanden te komen.

Ergernis was er verder bij GroenLinks-PvdA en de VVD over de opstelling van Forum voor Democratie, toen Kamerlid Dekker meermaals zei dat de oorlog in Oekraïne "onze oorlog niet is" en vond dat landen die wijzen op de gevaren van de oorlog voor Europa aan het overdrijven zijn. Volgens VVD-Kamerlid Brekelmans waren veel uitspraken van Dekker onwaar en stond hij Russische propaganda te verkondigen. Dekker op zijn beurt ontkende dat.

NASA gooit het roer om van het Amerikaanse maanprogramma. Alle aandacht gaat de komende jaren naar een basis op de maan. Vanaf 2032 moeten astronauten daar langdurig gaan verblijven. De basis krijgt voorrang op een klein ruimtestation in een baan om de maan, de Lunar Gateway. Daar is jaren met internationale partners aan gewerkt.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie maakte de plannen bekend op het hoofdkwartier in Washington. De maanbasis kost volgens NASA 20 miljard dollar, verspreid over zeven jaar.

De ontwikkeling van de maanbasis moet in drie fases gebeuren. De eerste fase loopt van dit jaar tot en met 2028 en is gericht op het transport: hoe NASA-ruimtevaarders en goederen op een veilige en betrouwbare manier op de maan te krijgen.

Zuidpool van de maan

Vooralsnog moeten in 2028 voor het eerst sinds 1972 weer Amerikanen op de maan landen, maar die blijven daar niet langer dan een paar dagen. Ze kunnen wel al locaties bij de Zuidpool van de maan inspecteren die in aanmerking komen voor de basis.

Commerciële partners van NASA nemen goederentransporten voor hun rekening. Ook wordt er allerlei technologie getest, zoals een nieuwe maanrover, een nucleaire stroomvoorziening en communicatiemiddelen.

In de tweede fase, van 2029 tot en met 2031, begint de bouw van de maanbasis. Met twee bemenste missies per jaar wordt er een een begin gemaakt met de aanleg van een semipermanent bewoonbaar complex. Ook internationale partners doen daaraan mee.

Vanaf 2032 begint de derde fase, waarin de basis echt bewoonbaar wordt gemaakt. Uiteindelijk gaan maanreizigers de basis langdurig bewonen. Ze zullen regelmatig bevoorraad worden door robotlanders.

Het Italiaanse ruimtevaartagentschap ASI moet enkele modules voor de basis gaan leveren. Italië heeft daar veel ervaring mee, de Europese Columbus-module voor het ISS werd er gebouwd en ook de Cupola, de uitzichtkoepel van het ruimtestation.

Het Italiaanse Thales Alenia Space bouwt momenteel de I-Hab, een van de modules van de Gateway, een klein ruimtestation om de maan. Maar volgens het nieuwe NASA-plan gaat die hele Gateway van tafel. Voorlopig althans, maakte het hoofd van NASA duidelijk.

Gateway 'pauzeren'

"Het zou niemand moeten verbazen dat we de ontwikkeling van de Gateway in zijn huidige vorm pauzeren en ons focussen op de infrastructuur op het maanoppervlak", zei Isaacman. Hij sluit niet uit dat het ruimtestation in de toekomst alsnog wordt gebouwd.

NASA bereidt zich op dit moment voor op de lancering van Artemis II, de eerste bemenste maanmissie in ruim een halve eeuw. Die moet zoals het er nu naar uitziet begin april van start gaan, nadat de lancering meermalen was uitgesteld. Inmiddels is de SLS-maanraket teruggereden naar het lanceerplatform in Florida.

De eerste mogelijkheid voor de start van de missie, waarbij vier astronauten rond de maan zullen vliegen, is op 1 april. Als dat niet wordt gehaald, zijn er in de dagen daarna nog vijf mogelijkheden.

Na anderhalve week zon en hoge temperaturen slaat het weer vanaf morgen een paar dagen volledig om. Vooral morgen en donderdag vallen er in het hele land maartse buien. Dat zijn meestal korte, felle buien die uit van alles kunnen bestaan: regen, hagel, natte sneeuw, en heel soms kan er sneeuw vallen die even blijft liggen. Bij sommige buien kan het ook gaan onweren.

Van de 11 tot 15 graden van vandaag blijven er morgen nog 7 tot 9 graden over, en donderdag wordt het slechts 5 tot 7 graden. In de nacht naar morgen regent het, en woensdag en donderdag is het een komen en gaan van maartse buien. Maar waar komt die kou vandaan, en wat zijn maartse buien?

Maart is in Europa een overgangsmaand tussen de winter en het voorjaar. Dat betekent dat het weer in maart nogal afhangt van de windrichting. Komt de wind uit Zuid-Europa, dan kan het met gemak 15 graden worden, en onder invloed van de opwarming van het klimaat zijn er deze maand al verschillende temperatuurrecords gebroken tijdens die zuidelijke wind.

Maar morgen draait de wind naar het noorden, waar het nog heel koud is. De hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied neemt nog steeds toe, en de Atlantische Oceaan en de Noordzee zijn deze maand op z'n koudst. Een noordenwind kan dus zorgen voor behoorlijk lage temperaturen. Maart roert zijn staart, het is een oubollige uitdrukking die aangeeft dat het weer in maart echt alle kanten op kan gaan.

Zo werken maartse buien, simpel voorgesteld:

Maar zelfs op één dag kunnen er in maart allerlei weersomstandigheden voorkomen. Dat gebeurt vooral bij maartse buien. Om te begrijpen waar die vandaan komen moet je weten dat warme lucht minder weegt dan koude lucht. Als de lucht dicht bij het aardoppervlak veel warmer is dan boven in de atmosfeer, begint die warme lucht op te stijgen, net als een luchtballon met warme lucht. Hoe groter het temperatuurverschil tussen de aarde en de bovenlucht, hoe krachtiger de lucht opstijgt. Bij het opstijgen ontstaan razendsnel buienwolken.

Er zijn twee manieren om zo'n groot verschil tussen de aarde en de bovenlucht te krijgen, namelijk als het aardoppervlak heel warm wordt, of de bovenlucht heel koud. In de zomer gebeurt meestal dat eerste, dan krijg je typisch zomeronweer. Maar in maart gebeurt meestal dat tweede. De komende dagen koelt de bovenlucht sterk af doordat er koude lucht uit het noordpoolgebied afzakt naar onze omgeving. Op ongeveer 5 kilometer hoogte is het vandaag nog -17 graden, dat wordt morgen en overmorgen -36, een daling van bijna 20 graden.

De wet van Kroll

De komende dagen is er kans op onweer. Om de kans op onweer te schatten kun je kijken naar het verschil in temperatuur tussen het aardoppervlak en de lucht op 5 kilometer hoogte. Is dat verschil groter dan 40 graden, dan gaat het meestal onweren.

De meteorologen van de NOS noemen dat intern ook wel de wet van Kroll, een informele regel van oud-weerman Erwin Kroll. Die blijkt verrassend goed te werken. Donderdag wordt het 7 graden en op 5 kilometer hoogte wordt het -37, een verschil van 44 graden en dus een redelijke kans op wat onweer.

Maartse buien kunnen overigens in alle jaargetijden voorkomen, maar wat de buien in maart uniek maakt is de mix van neerslagsoorten. In de winter zou een noordenwind sneeuw opleveren, zoals afgelopen januari. In de zomer en herfst regent het hooguit bij noordenwind. In maart kun je alles krijgen, van sneeuw en natte sneeuw tot hagel en regen, en dat alles op één dag.

Schone, heldere lucht

Een ander specifiek aspect van maartse buien zijn de felblauwe opklaringen tussen de buien door. De lucht vanaf zee is heel erg schoon en helder. Die frisse, lenteachtige aanblik van de hemel is uniek voor maart en april.

Donderdagmiddag sterven de meeste buien weer uit en klaart het op. Vanaf vrijdag wordt het dan weer minder koud. Wel regent het nog een tijdje in de loop van de middag en avond, maar in het weekend is het grotendeels droog. De temperatuur kruipt weer wat op naar een graad of 10. Dat is minder warm dan de afgelopen tijd, maar voelbaar warmer dan de komende twee dagen.

Bijna de helft van de honderd gezochte verdachten van wie de politie beelden heeft gedeeld en die te zien waren op schermen langs de weg, heeft zich inmiddels gemeld of is herkend. De politie heeft hun foto's offline gehaald.

Het zijn mensen die zich voordeden als politieagent of bankmedewerker om slachtoffers geld, juwelen en andere kostbaarheden afhandig te maken met een babbeltruc. Dat is een vorm van oplichting die steeds vaker voorkomt in Nederland. In veel gevallen zijn ouderen het doelwit.

Supermarkten

Gisterochtend hadden zich al 21 van de 100 verdachten gemeld of kwam er een tip over hen binnen. Vandaag is dat aantal opgelopen naar 48. Een woordvoerder van de politie zegt dat herkenning niet direct betekent dat de verdachte al is aangehouden. Het is nog niet bekend hoeveel aanhoudingen er zijn gedaan.

Twee weken geleden is de politie begonnen met het tonen van de honderd verdachten. De foto's worden gedeeld via een speciale website, op sociale media, op billboards en in bushokjes. Ze zijn ook te zien op stations, in winkelcentra, bij tankstations en in supermarkten.

Eerst waren die verdachten onherkenbaar in beeld gebracht, maar inmiddels zijn de foto's volledig openbaar gemaakt.

Het is voor het eerst dat de politie zo'n grote campagne houdt voor het opspeuren van nepagenten en andere oplichters. Volgens de politie is het verspreiden van de beelden nodig om aandacht te vragen voor het enorme aantal oplichtingen. Vorig jaar steeg het aantal meldingen over nepagenten naar ruim 13.000.

Korpschef Janny Knol bedankt alle tipgevers. "Met zoveel slachtoffers in het hele land raakt dit fenomeen ons allemaal. Iedereen kent wel iemand die slachtoffer is geworden. Dat verklaart ook de massale belangstelling voor deze opsporingsactie."

Vrouw van 80 overleden

Dagelijks registreert de politie gemiddeld 35 babbeltrucs met nepagenten. Omdat slachtoffers uit schaamte vaak geen aangifte doen, ligt het werkelijke aantal slachtoffers veel hoger.

Eind vorig jaar werd in Amsterdam een vrouw van 80 dood gevonden in haar woning. Zij had een man binnengelaten die zich voordeed als een politieman die de sloten in huis kwam controleren. Babbeltrucincidenten gaan bijna nooit met dodelijk geweld gepaard.

Met vier plofkraken bij geldautomaten deze week lijken plofkraken terug van weggeweest. Waar criminelen de afgelopen jaren vooral naar Duitsland uitweken, richten ze zich nu weer op Nederland. Ze lijken een zwakke plek in de beveiliging te hebben gevonden.

Volgens Jos van der Stap, leider van de afdeling high impact crime van de politie, gebruikten de criminelen bij de laatste plofkraken zwaardere explosieven dan voorheen.

Daarnaast hebben ze het gemunt op een ander soort geldautomaat: de afstortautomaat. Daar kunnen klanten die een contract hebben met een bank, zoals winkeliers of horecaondernemers, contant geld in gesealde enveloppen storten. Dat zijn niet de automaten waar particulieren hun geld storten.

De politie en Geldmaat - het bedrijf dat geldautomaten plaatst, beheert en onderhoudt - proberen de beveiliging zo snel mogelijk op te schroeven en nieuwe kraken te voorkomen.

Terug uit Duitsland

De criminelen weken de afgelopen jaren juist uit naar Duitsland omdat de Nederlandse beveiliging op normale geldautomaten zo sterk was. Nu zijn ze weer terug, omdat het ze bij de oosterburen te heet onder de voeten leek te worden.

"De Duitse politie is erg versterkt op dit gebied en er zitten daar ruim honderd Nederlanders vast voor plofkraken", zegt Van der Stap.

Omdat het in Nederland juist een tijd rustig is geweest, lijkt het er volgens hem op dat daders hier weer zoeken naar mogelijkheden. "Dan zie je dat ze hier weer even komen kijken wat ze kunnen."

Waar bij explosies bij woningen vaak cobra's aan elkaar worden gemaakt en tegen een voordeur worden geplaatst, is de werkwijze bij deze plofkraken anders. "De cobra's worden opengemaakt en het flitspoeder wordt in een plastic zak gedaan met een ontsteker. Dan heb je eigenlijk een grote bom die ze op zo'n afstortautomaat plakken", beschrijft Van der Stap.

Volgens de projectleider van de politie gaat het om groepen plofkraakcriminelen die zich makkelijk aanpassen. "Wij zoeken steeds naar nieuwe manieren om het ze moeilijk te maken, maar dat doen zij natuurlijk ook."

Nauwe samenwerking

Bij het zoeken naar die nieuwe manieren werken de politie en Geldmaat nauw samen. "We krijgen alle signalen en beelden direct binnen in onze meldkamers. We delen alle opsporingsinformatie direct met banken zodat er maatregelen genomen kunnen worden", aldus Van der Stap.

Wat die maatregelen precies zijn moet geheim blijven, omdat ze "de criminelen niet wijzer willen maken", vertelt Margo van Wijgerden, woordvoerder bij Geldmaat. Wel geeft ze aan dat continu gespeurd wordt naar de nieuwste snufjes op het gebied van beveiliging.

Daarbij wordt volgens haar gezocht naar een combinatie van beveiliging en veiligheid. Aan de ene kant moeten criminelen worden ontmoedigd. Dat kan bijvoorbeeld door te zorgen dat geld door een plofkraak automatisch met verf wordt bespoten en onbruikbaar wordt. Anderzijds moeten ook de gevolgen van een mogelijke plofkraak voor omwonenden zo klein mogelijk zijn.

Justitie in Frankrijk is een onderzoek gestart naar de Fransman Fabrice Leggeri. Hij zou als directeur van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex zich schuldig hebben gemaakt aan misdaden tegen de menselijkheid en marteling van migranten die over de Middellandse Zee naar de EU wilden komen.

De Franse mensenrechtenorganisatie Ligue des droits de l'homme (LDL) en de migrantenorganisatie Utopia 56 deden daar in 2024 aangifte van. Ze zeiden dat Leggeri van 2015 tot begin 2022 de Griekse en Libische autoriteiten geholpen heeft bij zogeheten pushbacks: het met geweld terugsturen van migranten. Pushbacks zijn in strijd met de Europese regels voor migratie.

Een onderzoeksrechter wees de aangifte van de hand. Beide organisaties gingen in hoger beroep. Bronnen van het persbureau AFP en Radio France zeggen dat een hof van beroep de aangifte van LDL wel accepteert en dat dit hof een onderzoeksrechter zal aanwijzen.

Lid Europees Parlement

Leggeri ontkent de aantijgingen en zegt dat hij niet op de hoogte is van het besluit van het hof. Als de Franse justitie hem wil vervolgen, zal het Europees Parlement zijn immuniteit moeten opheffen. Sinds 2024 is hij lid van het Europees Parlement voor het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN), de partij van Marine Le Pen.

Leggeri nam in 2022 ontslag bij Frontex, waar hij werd opgevolgd door de Nederlander Hans Leijtens. Reden daarvoor was een onderzoek dat het Europees bureau voor fraudebestrijding OLAF tegen hem had ingesteld.

Leden van het Europees Parlement hadden daarvoor al op zijn vertrek aangedrongen. Onder meer omdat in mediaberichten naar voren was gekomen dat Frontex-schepen aan pushbacks voor de Griekse kust hadden meegedaan.

Het Russische leger heeft vandaag met honderden kamikazedrones Oekraïense steden bestookt. Het komt zelden voor dat Rusland overdag zo'n grootschalige drone-aanval uitvoert. Daarbij is het oude centrum van de stad Lviv geraakt. Deze aanval lijkt een reactie op een zware Oekraïense droneaanval van gisteren, waarbij olieterminals in Primorsk aan de Finse Golf werden geraakt.

De luchtaanval valt samen met een nieuw Russisch grondoffensief. Dat voorjaarsoffensief is volgens Oekraïne vorige week begonnen, maar de legerleiding noemt het nu al mislukt.

"De afgelopen dagen, van 17 tot 20 maart, valt de vijand intensiever aan. Ze hebben geprobeerd door onze verdediging te breken. Hevige gevechten zijn er gaande langs het hele front. Ondanks hevige druk en inzet van aanzienlijke reserves zijn Russische commandanten er niet in geslaagd hun doelen te behalen."

De Russen zouden tienduizenden militairen hebben ingezet, of zoals de Oekraïners zeggen: "in de vleesmolen gegooid". "Bij de aanvallen van de afgelopen vier dagen heeft de vijand 6090 militairen verloren." Dan gaat het volgens Oekraïne om zowel gewonden als gesneuvelden.

Breuk met verleden

Misschien is het daarom dat de Russen niks melden over de aanvallen. Dat is een breuk met het verleden. Dit soort aanvallen gaat meestal gepaard met een informatieoffensief waarbij woordvoerders allerlei overwinningen claimen - vaak onterecht of te vroeg.

"De vorst is uit de grond dus de Russen beginnen weer", zegt defensiespecialist Peter Wijninga van het Haagse Centrum voor Strategische Studies. Hij denkt niet dat het veel effect zal hebben. "Ze lijden heel veel verliezen, omdat ze steeds minder geoefende troepen sturen. Vanwege het hoge tempo waarin ze vervangen worden."

Hij noemt het "opvallend" dat de Russen het weer proberen. Volgens Wijninga is geen van beide partijen meer in staat om een doorbraak te forceren op het slagveld. Maar dat betekent niet dat één van beide is verslagen, waarschuwt hij.

Toch hebben beide partijen hun aanpak iets aangepast. De Russen vielen de hele winter aan met kleine groepjes van soms twee of zelfs maar een enkele militair. Nu komen ze weer met honderden militairen tegelijk. Volgens het Oekraïense leger vielen de Russen afgelopen zaterdag aan met 500 man en dertig pantservoertuigen. "De aanval is op alle fronten mislukt", verklaart brigadegeneraal Andriy Biletsky, voormalig parlementslid en commandant van het voormalige Azov-bataljon.

"Dit soort aanvallen is aanmerkelijk groter dan wat we afgelopen maanden hebben gezien", concludeert ook de Amerikaanse denktank Institute for Study of War (ISW).

De Oekraïners pakken het anders aan, vertelt analist Wijninga. "Ze doen vaker voorbereidende aanvallen. Als ze zien dat de Russen zich voorbereiden en iets aan het opzetten zijn, doen ze zelf al een aanval." Dat kan Oekraïne doordat het land de dronetactieken heeft verbeterd.

De commandant van de dronetroepen is de mysterieuze "Madyar", codenaam voor Robert Brovdi, een 50-jarige voormalige graanhandelaar. Hij gaf recent een interview aan het Britse tijdschrift The Economist en zegt dat zijn strategie is om sneller Russische soldaten te doden dan het Kremlin ze kan vervangen. Dat is nu aan het lukken, volgens Brovdi. Zijn eigen troepen lijden nauwelijks verliezen, beweert hij.

Brovdi geeft zijn dronepiloten de opdracht om zich niet op militair materieel te richten, maar op het doden van individuele soldaten. Dat wordt steeds makkelijker, zegt hij. "Als een Russisch bataljon geen infanterie meer heeft, ontbinden ze het niet, maar sturen ze het administratieve personeel naar voren."

Duizend doden per dag

In de afgelopen dagen zouden er ruim duizend doden per dag zijn gevallen aan de Russische kant. De Oekraïners claimen dat dat een record is. Volgens Wijninga zijn de cijfers vergelijkbaar met die van het offensief van vorig voorjaar.

Het doel van het Russische lenteoffensief dit jaar is bepaald geen verrassing: de verovering van de rest van de Donbas-regio, waarvan de Oekraïners nog altijd 20 procent in handen hebben. Om dat deel te veroveren moeten de Russen de linie van forten doorbreken rond de steden Slovjansk en Kramatorsk.

Het probleem voor de Russen is dat ze zich niet volledig op deze aanval in het oosten kunnen storten, omdat ze worden afgeleid door onverwachte successen van het Oekraïense leger aan het zuidelijke front.

Nieuw beleid van Musk

Een belangrijke verklaring voor de lokale Oekraïense successen is het nieuwe beleid van techmiljardair Elon Musk voor zijn satelliet- en communicatiesysteem Starlink. Musk heeft het systeem onlangs afgesloten voor de Russische militairen, waardoor zij nu worstelen met hun communicatie en aansturing van drones.

Op de eerste zittingsdag in het hoger beroep tegen rapper en presentator Ali B zijn opnieuw de aanklachten besproken waarvoor hij terechtstaat. Ook hebben de advocaten van de vrouwen die centraal staan in het dossier verklaringen voorgelezen, en daarmee het spreekrecht van hun cliënten benut.

Ali B werd in juli 2024 veroordeeld tot een gevangenisstraf van 2 jaar voor een verkrachting en een poging tot verkrachting. Daarop is zowel hij als het Openbaar Ministerie in hoger beroep gegaan; Ali B omdat hij zegt onschuldig te zijn, het OM omdat het graag veroordelingen ziet voor aanklachten waarvan hij is vrijgesproken.

In dit artikel worden de aanklachten tegen Ali B uitgebreider beschreven:

In dit hoger beroep is extra onderzoek aangedragen door de verdediging van Ali B. Zo zijn meerdere politieverhoren uitgewerkt en opgenomen in het dossier, onder andere het politieverhoor met rapper Ronnie Flex. Hij komt voor in het dossier, in de zaak van Naomi.

Doorvragen

Ronnie Flex heeft ook een nieuwe verklaring afgelegd bij de onderzoeksrechter. Tijdens de zitting benoemde de rechter dat hij bij de politie zegt niet veel meer te weten, maar dat hij in de nieuwe verklaring bij de onderzoeksrechter veel specifieker is.

De rechter vraagt zich af hoe het kan dat de rapper zich ineens zoveel meer herinnert. Volgens Ali B komt dat omdat daar wél de vragen werden gesteld die de politie had moeten stellen, maar "dat is niet gebeurd". De verdediging van Ali B stelt dat in alle verhoren meer doorgevraagd had moeten worden.

Aan het begin van de zitting werd Ali B gevraagd wat hij vond van de uitspraak in de rechtszaak van 2024:

De verdediging heeft rechtspsycholoog Peter van Koppen gevraagd om een rapport op te stellen over de betrouwbaarheid van de verklaringen van de vrouwen in het strafdossier. Zo'n rapport kan in hoger beroep worden ingezet wanneer er twijfels zijn over de betrouwbaarheid van verklaringen of de kwaliteit van het politieonderzoek.

Volgens het rapport zijn er in de zaak van Naomi aanwijzingen dat haar verklaringen niet betrouwbaar zijn. Bernard Sprenger, de advocaat van Naomi, heeft kritiek op het rapport en vindt dat het te weinig gaat over "alle dingen die wel kloppen". "Het rapport is opgesteld in opdracht van en betaald door Ali B."

Naomi's advocaat gaf aan dat ze sinds de strafzaak tegen Ali B zowel thuis als online wordt lastiggevallen en geïntimideerd:

Ook Jill Helena, oud-deelnemer aan The Voice of Holland, kreeg te maken met een stroom aan bedreigingen, zei haar advocaat Sébas Diekstra bij de zitting. De rechtbank twijfelde in 2024 niet aan haar woorden, maar aanranding kon niet worden bewezen wegens gebrek aan bewijs. Ali B houdt vol onschuldig te zijn.

In haar verklaring zegt Jill Helena (artiestennaam) het ontzettend moeilijk te vinden dat Ali B nog steeds "niet eerlijk is". In haar politieverklaringen deelt ze details over de gebeurtenis, bijvoorbeeld dat sportspullen van Ali B's kinderen op de achterbank lagen. Ali B insinueert dat dat niet klopt, maar de rechter vraagt zich af hoe iemand dat zo gedetailleerd kan verzinnen.

Het OM zegt dat veel verhalen van vrouwen in het dossier lijken op het verhaal van Jill Helena. Volgens hen vertoont Ali B "overrompelend gedrag". De rechter voegde eraan toe dat "een hoop vrouwen zich bij de politie melden" met soortgelijke verhalen. "Verhalen dat u zich opdringt en geen 'nee' accepteert."

Geen aangifte

Ook de aanklacht van verkrachting van zangeres Ellen ten Damme maakt onderdeel uit van het hoger beroep. In 2024 oordeelde de rechter dat Ali B haar had geprobeerd te verkrachten tijdens opnames voor het televisieprogramma Ali B en de Muziekkaravaan in Marokko.

Ten Damme deed nooit aangifte, maar legde wel verklaringen af, die het OM gebruikte. Ze hoopte dat die de andere vrouwen zouden steunen, zei haar advocaat Ruth Jager. "Ten Damme hoopte dat zij zelf op de achtergrond kon blijven, maar dat liep anders."

Op beelden in een compilatie die de verdediging maakte, is Ten Damme veelal lachend te zien tijdens de opnames in 2014 van het muziekprogramma. Volgens Ali B en zijn advocaat Bart Swier rijmt dat niet met wat Ten Damme zegt te hebben meegemaakt.

Dat Ten Damme doorging met de opnames na de poging tot verkrachting, was volgens haar "overleefgedrag". Haar advocaat zegt dat de zangeres zich afvroeg wat ze zich op de hals zou halen als ze zich zou uitspreken. "Ze was daar alleen, met een ploeg van dertig mensen van Ali B. Ze ging door, the show must go on."

Donderdag en maandag volgen nog twee zittingsdagen. Op 7 mei doet het gerechtshof uitspraak in de zaak.

Door de oorlog in het Midden-Oosten stijgen de prijzen aan de pomp de afgelopen weken vrijwel elke dag. Wie verdienen daaraan en dalen de prijzen net zo hard als brandstof weer goedkoper wordt? Vijf vragen en antwoorden.

Hoe komt de prijs aan de pomp tot stand?

Pomphouders bepalen zelf welke prijs zij vragen, zegt energiedeskundige Hans van Cleef. Die prijs wordt gebaseerd op de inkoopkosten van de brandstof en de kosten voor transport, opslag en het personeel van het tankstation. Daarbovenop komen de accijns en btw, die naar de overheid gaan. Er zit ook een deel winst voor de pomphouder bij.

"De tankprijzen stijgen nu doordat de inkoopkosten van de brandstof omhoog zijn gegaan", zegt Van Cleef. "Vooral diesel wordt snel duurder, doordat de prijs voor ongeveer de helft bestaat uit de inkoopkosten van de grondstof. Bij benzine is dat aandeel lager, zo'n 35 tot 40 procent. Daardoor gaan de benzineprijzen iets minder hard omhoog."

Maken pomphouders nu meer winst?

Kort na de aanval op Iran schoten de prijzen aan de pomp omhoog. Toen hadden de meeste pomphouders nog voorraad, die ze eerder tegen een lagere prijs hadden ingekocht. Dat roept de vraag op of tankhouders profiteren van de gestegen prijzen.

Volgens Derk Foolen van consumentencollectief UnitedConsumers valt dat wel mee. "Een voorraad brandstof is er bij een tankstation vaak binnen een dag tot een week doorheen, afhankelijk van de opslagruimte en de drukte. In die eerste dagen hebben tankhouders misschien iets meer winst gemaakt, maar dat is nu weer gestabiliseerd doordat ze duurdere voorraden moeten inkopen."

Profiteert de overheid dan van de hogere prijzen?

Op papier profiteert de overheid van hogere prijzen aan de pomp, doordat de btw berekend wordt over die prijs. In de praktijk ligt dat iets genuanceerder. Als brandstof duurder wordt, gaan mensen ook minder rijden en tanken.

Daarnaast kunnen steunmaatregelen om de hoge prijs aan de pomp te compenseren, zoals een accijnsverlaging, de overheid geld kosten. Zulke maatregelen zijn er nu nog niet, maar de druk op het kabinet neemt wel toe.

Welk effect heeft de prijsstijging op oliebedrijven?

Tijdens de energiecrisis in 2022 profiteerden vooral grote oliebedrijven als Shell en BP van de hoge olieprijs. Die bedrijven beheren overal ter wereld olievelden, waar ze olie opboren. Die verkopen ze op de wereldmarkt, waar de prijs bepaald wordt door vraag en aanbod. Wanneer er zoals nu veel minder olie uit het Midden-Oosten vervoerd kan worden, daalt het aanbod en stijgt de prijs. Daardoor maken oliebedrijven in theorie meer winst.

Daar staat tegenover dat tijdens de aanvallen op olie- en gasinstallaties rond de Perzische Golf onder meer een Shell-fabriek werd geraakt waar vloeibaar gas werd geproduceerd. Het stilleggen van die locatie en de reparatiekosten hebben mogelijk invloed op de winst die het bedrijf dit jaar maakt.

Daalt de prijs aan de pomp weer als de brandstofprijzen zakken?

De adviesprijs voor benzine en diesel is sinds het begin van de oorlog in het Midden-Oosten hoger dan daarvoor, maar de prijs schommelt wel. De olieprijs reageert heftig op uitspraken van president Trump. Zo daalde die na zijn bewering dat de oorlog snel voorbij zou zijn.

Of de prijs aan de pomp straks net zo snel daalt als dat hij steeg, is volgens de Autoriteit Consument en Markt (ACM) nog niet te zeggen. Wel bleek twee jaar geleden uit onderzoek van ACM-econoom Stef de Jong dat een prijsdaling over het algemeen vertraagd wordt ingevoerd.

"Daar zijn verschillende verklaringen voor", zegt De Jong. "Zo raakt een hogere prijs aan de pomp mensen in hun portemonnee. Daardoor gaan ze op zoek naar goedkopere tankstations en ontstaat er een soort natuurlijke concurrentie. Zodra de prijs weer daalt worden mensen minder kieskeurig. Dat geeft pomphouders de ruimte om een prijsdaling vertraagd door te voeren."

Daarnaast is het volgens De Jong mogelijk dat pomphouders elkaars prijzen in de gaten houden. "Het is verboden om onderling prijsafspraken te maken, maar mogelijk stemmen pompstations hun prijzen stilzwijgend op elkaar af." De ACM benadrukt dat de autoriteit in de gaten houdt of pomphouders geen misbruik maken van de stijgende prijzen.

Volgens UnitedConsumers nemen pomphouders in tijden van een energiecrisis graag het zekere voor het onzekere. Daardoor wordt een prijsdaling vaak minder snel doorberekend dan een prijsstijging.

De Haagse rechtbank heeft een man vrijgesproken van de moord op garagehouder Loek van Dam, inmiddels ruim dertig jaar geleden. Tegen de 71-jarige Ruben B. eiste het Openbaar Ministerie (OM) in februari nog veertien jaar cel, maar de rechtbank ziet onvoldoende bewijs voor betrokkenheid.

Dat betekent dat de geruchtmakende moord op de 64-jarige Van Dam hoogstwaarschijnlijk onopgelost blijft. Het is al jaren een van de bekendste coldcasezaken van Nederland. Van Dam werd eind januari 1992 dood gevonden in zijn garage. Hij bleek van achteren doodgeschoten met zes kogels.

Anonieme tip

Volgens het OM had de vrouw van B. een affaire met Van Dam. Zij probeerde met hulp van het slachtoffer afstand te nemen van B., die haar zou mishandelen, schrijft Omroep West. Hij werd destijds al snel aangehouden als verdachte en zat ook enige tijd vast, maar werd vrijgelaten vanwege gebrek aan bewijs. De zaak werd geseponeerd om diezelfde reden.

B. werd vorig jaar opnieuw aangehouden, na een anonieme tip. Hij zou zijn destijds 15-jarige zoon hebben aangespoord de moord te plegen. Die zoon werd in 1992 ook al opgepakt, maar kan niet meer worden vervolgd omdat hij destijds minderjarig was en het misdrijf voor hem is verjaard.

Het OM zette de zaak tegen Ruben B. wel door en eiste vorige maand veertien jaar celstraf vanwege betrokkenheid bij de moord. De rechtbank ziet daarvoor ondanks "sterke aanwijzingen" onvoldoende wettig en overtuigend bewijs.

B. werd eerder deze maand vrijgelaten uit voorlopige hechtenis. Daarmee was al duidelijk dat de rechtbank hem vandaag zou vrijspreken.

Het kabinet zit met een tegenvaller van zo'n 3 miljard euro bij de voorjaarsnota, de tussentijdse bijstelling van de rijksbegroting. Dat melden bronnen aan de NOS.

Een grote tegenvaller is dat er ruim 1 miljard euro meer voor arbeidsongeschikten nodig is. Reden daarvoor is dat er meer mensen gebruikmaken van een WIA-uitkering dan verwacht.

Zo is de uitval van relatief jonge vrouwen met psychische klachten, zoals een burn-out, hoger. Ook raken steeds meer oudere werknemers arbeidsongeschikt. En hoe ouder, hoe groter de kans op uitval.

Wat ook een rol speelt is dat een groot deel van de aanvragers van een uitkering niet meer wordt gekeurd, omdat er een nijpend tekort aan keuringsartsen is. Standaard is dat mensen boven de 60 geen keuring meer krijgen en ook dat leidt tot meer instroom. De verwachting is dat dit jaar 20.000 van de 90.000 aanvragen niet worden beoordeeld.

Midden-Oosten

Een andere grote tegenvaller is dat er ongeveer 1 miljard euro meer nodig is voor opvang van vluchtelingen en statushouders. Voor een deel gaat dat om Oekraïners die hier langer blijven en voor een deel gaat dat om statushouders die geen huis kunnen krijgen. Die worden elders opgevangen en dat kost de staat geld.

De rest van het bedrag van de tegenvaller zit in een aantal kleinere posten. Maar alles bij elkaar gaat het dus om 3 miljard euro die ergens gevonden moet worden. En dat is nog buiten eventuele plannen gerekend om de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te dempen. Daarover debatteert de Tweede Kamer morgen.

De druk op het kabinet neemt toe om snel maatregelen te nemen tegen de economische gevolgen van die oorlog, zoals stijgende brandstofprijzen. Veel partijen zullen morgen tijdens het debat aandringen op tempo, nu andere Europese landen al iets doen tegen bijvoorbeeld de hoge prijzen aan de pomp.

De verwachting is dat de voorjaarsnota eind deze week wordt gepresenteerd.

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft acht jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging geëist tegen een 30-jarige man uit Oosterhout. Hij wordt verdacht van het maken en bezitten van kinderporno en verleiding van minderjarigen tot ontucht via internet. Bovendien verdenkt justitie hem ervan dat hij een meisje heeft aangerand en een ander meisje heeft verkracht.

Het online misbruik ging via een videogame, waar verdachte Mohamed B. de slachtoffers virtuele diamanten aanbood in ruil voor naaktfoto's. Hij zou langere tijd online contact hebben gehad met kinderen, voornamelijk minderjarige meisjes.

Hij dreigde de naaktbeelden online te zetten als ze er niet nog meer zouden sturen. Ook dreigde hij de slachtoffers op te zoeken of hun ouders iets aan te doen als ze niet zouden doorgaan met het sturen van foto's en video's. Deze vorm van afpersing heet sextortion. Het jongste slachtoffer waar B. contact mee had was een meisje van 8 jaar.

Twee keer zocht B. de slachtoffers fysiek op. In Alblasserdam zou hij een 13-jarig meisje hebben verkracht in haar slaapkamer en in Den Bosch zou hij de billen van een meisje van 11 hebben betast, schrijft Omroep Brabant.

Minderjarig

Het misbruik vond plaats gedurende drie jaar. In totaal deden 29 mensen aangifte tegen B., die in de zomer van 2024 werd aangehouden en sindsdien vastzit. Toen destijds een onderzoek naar hem werd gestart, bleek dat hij veel kinderporno in bezit had. In totaal werden ruim 34.000 foto's en filmpjes gevonden op telefoons, laptops en harde schijven van de man.

"Hij nam deze kinderen hun onschuld af, liet ze beschadigd achter en tot de dag van vandaag neemt hij daar niet de verantwoordelijk voor", zei de officier van justitie vandaag. B. beriep zich tot nu toe op zijn zwijgrecht of zegt zich niets meer te herinneren van het misbruik. Dat neemt het OM hem kwalijk.

De advocaat van B. vroeg vandaag om vrijspraak voor de verkrachting en aanranding wegens gebrek aan bewijs. B. zelf bood aan het einde van de zitting zijn excuses aan. "Ik hoop dat je mij hulp kan gunnen en aanbieden", zei hij.

De rechter doet op 7 mei uitspraak.

Sextortion

Volgens het OM krijgen veel tieners te maken met seksuele ervaringen via internet en is het belangrijk hen te wijzen op de risico's. Justitie en politie willen "ouders, familieleden, scholen, sportclubs en jeugdwerkers op het hart drukken dat het van groot belang is met kinderen te spreken over het gevaar van misbruik via online games en socials (Snapchat, Instagram etc.)".

Recent kwamen meer sextortionzaken voor de rechter. Eerder deze maand legde de rechter een 31-jarige man uit Vlijmen een gevangenisstraf van vijf jaar plus tbs op voor online misbruik van minderjarige meisjes. En in februari eiste het OM 12 jaar cel en tbs tegen een 32-jarige man uit Borculo. Hij wordt verdacht van ontucht met kinderen, afpersing, het maken van kinderporno en twee verkrachtingen.

De 25 miljoen euro die burgemeester Halsema beschikbaar stelt voor het Joods leven in Amsterdam, moet bij een speciaal fonds worden ondergebracht. Dat fonds moet de miljoenen de komende 20 tot 25 jaar investeren in kennis en cultuur van het Joods leven en de zichtbaarheid daarvan in de stad.

Dat adviseert de Commissie Toekomst Joods Amsterdam die binnen de Joodse gemeenschap in de stad onderzocht hoe het geld het best kan worden besteed.

Als voorbeeld van het investeren in kennis van het Joods leven noemt de commissie het doorgeven van tradities, verhalen en geschiedenis. Wat betreft cultuur denkt de commissie aan het stimuleren van muziek, cabaret, dans en theater. Een voorbeeld van het zichtbaar maken van Joods leven in de openbare ruimte zou een Jiddisch festival kunnen zijn, met wetenschappelijke lezingen en muziektheater.

De miljoenen zijn nadrukkelijk niet bedoeld voor herdenkingsprojecten of bestrijding van antisemitisme. "Dit rapport gaat over de toekomst van het Joods leven in Amsterdam", zei commissievoorzitter Bussemaker bij de presentatie van het advies.

Jongeren

De commissie adviseert de gemeente om zich bij de besteding van het geld vooral op Joodse jongeren te richten. "Jongeren zijn essentieel voor de continuïteit van het Joods leven in Amsterdam."

Uit de gesprekken met hen kwam naar voren dat zij graag betrokken willen zijn. "Veel jongeren hebben behoefte aan een ontmoetingsplek waar ze zonder politieke of religieuze druk hun Joodse identiteit kunnen verkennen of beleven", aldus het advies.

Alleen weten deze jongeren vaak niet waar ze moeten zijn of voelen zich bij voorbaat buitengesloten "vanwege een kennisachterstand of een ons-kent-ons-sfeertje".

Nesjomme

Voor de Tweede Wereldoorlog kende Amsterdam een bruisend Joods leven. Zo'n 10 procent van de Amsterdammers was Joods.

Bussemaker haalde de documentaire Nesjomme aan die de NPO vorig jaar uitzond. "We zien het Joodse leven, volop meebewegend met de tijd. Vrouwen in hun eerste gang naar de stembus. Arbeiders die zich organiseren in de diamantbewerkersbond. Beelden van Joodse stadgenoten die maatschappelijk vooroplopen."

De Duitse bezetting en de Holocaust maakten daar een eind aan. Slechts een klein deel van de Joodse Amsterdammers overleefde de oorlog en kwam weer terug.

Excuses

Burgemeester Halsema bood de Joodse gemeenschap vorig jaar excuses aan voor de rol die gemeentelijke diensten bij de vervolging door nazi-Duitsland hebben gespeeld. Zo hielp de Amsterdamse politie mee bij de deportaties en verzorgde het gemeentevervoerbedrijf GVB het vervoer van Joden naar de verzamelplaatsen in de stad.

In haar toespraak zei Halsema dat de gemeente de Joodse inwoners "gruwelijk in de steek heeft gelaten". Ze beloofde dat de gemeente 25 miljoen euro zou investeren in de toekomst van het Joods leven in de stad.

Het kabinet staat onder druk om maatregelen te nemen tegen de hoge olieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten. Morgen debatteert de kamer erover en daarbij komen ook ideeën uit het verleden voorbij.

Toen het kabinet-Den Uyl in 1973 werd geconfronteerd met de eerste oliecrisis, bedacht het heel snel allerlei maatregelen - waaronder autoloze zondagen. Jan Pronk zat als minister bij alle crisisoverleggen en vertelt in de podcast waarom er toen veel nadruk werd gelegd op het besparen van energie en er aan de samenleving als collectief werd gevraagd om zuinig te zijn. Pronk vraagt zich af waarom dat nu niet gebeurt.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Politiek verslaggever Ewoud Kieviet vertelt hoe het idee van de autoloze zondagen ook nu als optie genoemd wordt, al is het vooralsnog alleen de ChristenUnie die daarover spreekt. De kans is klein dat ze er zullen komen. Wel wordt het volgens hem interessant om te zien of premier Jetten in zal zetten op lagere prijzen aan de pomp, en daarmee bredere steun in de Kamer, of dat hij ook een meer moreel verhaal over verduurzaming gaat houden.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Het OM in België begint een terrorismeonderzoek naar twee minderjarigen die gisteravond in Antwerpen zijn opgepakt op verdenking van brandstichting. De autobrand in de Joodse wijk van de stad is opgeëist door dezelfde groepering die recent ook aanslagen in Amsterdam en Rotterdam heeft geclaimd.

Het aangehouden tweetal is afkomstig uit Antwerpen. Ze worden voorgeleid aan de jeugdrechter, laat het federaal parket van Antwerpen weten. De minderjarigen worden verdacht van "opzettelijke brandstichting bij nacht en voor deelname aan de activiteiten van een terroristische groepering."

Video van brandstichting

De Ford Fiesta werd volgens de politie gisteravond iets na 23.30 uur in brand gestoken aan de rand van de Joodse wijk. Van de daad gaat online een ongeverifieerde video rond. "Een opeisingsvideo die circuleert, maakt deel uit van het onderzoek", zegt het federaal parket. De twee verdachten werden een kwartier na de brandstichting opgepakt.

De aanslag is wederom opgeëist door Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah, een groep waar tot voor kort niemand van had gehoord. De organisatie zegt achter meerdere recente aanslagen te zitten in Europese steden. Zo ook het in brand steken van ambulances van een Joodse hulporganisatie in Londen in de nacht van zondag op maandag.

Eerder ging in Amsterdam een explosief af bij een joodse school. Dat gebeurde ook bij een synagoge in Rotterdam en daarvoor bij een joods gebedshuis in de Belgische stad Luik. Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah stelt achter al deze aanslagen te zitten.

'Slecht georganiseerd'

Wie er achter de groepering zit is nog onduidelijk. Experts zeiden eerder tegen de NOS dat de groep slecht georganiseerd lijkt te zijn, maar dat hun antisemitische geweld zeer serieus moet worden genomen. In de nieuwste video's van de groep is het logo anders dan voorheen. Dat kan erop wijzen dat de groepering nog in ontwikkeling is.

De Eerste Kamer heeft tegen de wet gestemd die iets had moeten doen tegen ongewenste buitenlandse beïnvloeding. Daarmee is een jarenlang wetgevingsproces, dat begon na een parlementaire enquête, gestrand.

Met de wet zouden burgemeesters en het Openbaar Ministerie in de boeken mogen kijken van verdachte maatschappelijke organisaties om te bepalen of zij donaties van buiten de EU krijgen. Onvrije of vijandige landen kunnen met deze financiering en beïnvloeding een risico vormen voor de democratische rechtsstaat.

Verschillende fracties stemden in de Eerste Kamer tegen, terwijl zij eerder in de Tweede Kamer voor stemden. Uiteindelijk stemden alleen VVD, PVV, JA21 en SGP voor. Samen hebben zij 17 van de 75 zetels.

Uitvoerbaarheid en effectiviteit

BBB heeft met twaalf zetels in de Eerste Kamer veel invloed. Senator Van Gasteren legde uit waarom zijn fractie toch tegen stemde. "Wij onderschrijven de doelstelling van de wet, maar de uitvoerders zoals de burgemeesters en het OM staan er niet om te springen. En de wet kan donateurs afschrikken." Ook zet BBB vraagtekens bij de noodzaak en effectiviteit.

Ook D66 twijfelt aan de uitvoerbaarheid. "Het maatschappelijk middenveld krijgt te maken met extra regeldruk. En volgens het kabinet gaat het maar om drie tot vijf keer per jaar dat de wet zal worden ingezet", zei senator Van Meenen. Ook D66 is het op zich eens met de doelstelling van de wet, en hoopt dat het kabinet snel met een nieuw voorstel komt.

De voorstemmers vinden ook dat er wel iets op de wet aan te merken was, maar hebben liever iets dan niets. "De buitenlandse beïnvloeding neemt alleen maar toe, ook bij verkiezingen", zei VVD-senator Vogels.

Parlementaire ondervragingscommissie

Het wetsvoorstel werd op 23 november 2020 ingediend door het kabinet-Rutte III, dat bestond uit VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Aanleiding was het onderzoek van de parlementaire ondervragingscommissie naar ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen.

Die commissie concludeerde bijna zes jaar geleden dat moskeeën en moskeescholen worden beïnvloed door financiers uit onvrije landen die hun politiek-religieuze invloed in Nederland willen laten gelden. Het gaat dan om fundamentalistische boodschappen die de kernwaarden van de Nederlandse samenleving afwijzen.

Een aantal tegenstemmers was bang dat niet alleen in deze situaties met de wet in de hand zou worden ingegrepen, maar dat het ook bij bijvoorbeeld protestorganisaties zou gebeuren. Zoals de Partij voor de Dieren het verwoordde: "Ook Extinction Rebellion, Oxfam en Greenpeace kunnen hier last van krijgen."

GroenLinks-PvdA gaf eerder aan hier ook bang voor te zijn bij de wet tegen ondermijnende organisaties. Ook die wet haalde het niet.

In de gemeente Gorinchem waren ruim voor de verkiezingen al signalen dat er stemmen werden geronseld. Dat zei burgemeester Reinie Melissant in een extra vergadering van de gemeenteraad.

"Mensen zijn thuis en telefonisch benaderd", aldus Melissant. "En onder druk gezet om een volmacht te geven."

Daarom heeft de gemeente alle lijsttrekkers een handout gegeven met daarop onder meer informatie dat het ronselen van stemmen strafbaar is. En bij het verzenden van de stempassen ontvingen inwoners van Gorinchem een extra brief met informatie over het stemproces. Daarin stond dat het verboden is als iemand een burger benadert om een volmacht af te geven, schrijft Rijnmond.

Vijf keer langsgekomen

Vandaag werd duidelijk dat er mogelijk stemfraude is gepleegd bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen week. De politie en het Openbaar Ministerie doen nu onderzoek.

De vermoedens van fraude ontstonden bij de gemeente na het bekijken van de verslagen die stembureaus na de verkiezingen van woensdag 18 maart opstelden. Daarin zouden opvallende gebeurtenissen zijn vastgelegd. Ook inwoners van Gorinchem gaven signalen af dat het stemproces mogelijk niet volgens de regels is verlopen.

Zo zou bij een stembureau in wijkcentrum Rozenobel een kandidaat op de kieslijst vijf keer zijn langsgekomen, telkens met een of twee personen. Die stemmers hadden meerdere volmachten bij zich waarmee zij stemmen uitbrachten.

'Voor de socials'

De kandidaat zou tegen leden van het stembureau hebben gezegd erbij te zijn "om foto's te maken voor de socials".

Bij het stembureau werden 135 van de 650 stemmen uitgebracht met een volmacht, wat volgens het verslag van het stembureau een "relatief groot aantal" was. Er wordt nu onderzoek gedaan. Bij dat onderzoek worden ook inwoners betrokken die hebben gestemd via een volmacht.

Ongeldig

Op de informatieavond vanavond meldde Melissant dat inmiddels nog een stembureau zich heeft gemeld. Vrijwilligers hebben de werkwijze met volmachten na het nieuws over mogelijke fraude achteraf herkend.

Bij de verkiezingen behaalden twee lokale partijen de meeste stemmen. Het is nog onduidelijk of de uitslag (gedeeltelijk) ongeldig wordt verklaard. De zittende gemeenteraad moet dat voor 1 april bepalen.

De Duitse politie heeft in Berlijn en drie andere deelstaten invallen gedaan in het onderzoek naar de grootschalige stroomstoring in september vorig jaar. Het Berlijnse Openbaar Ministerie verdenkt vier personen van het veroorzaken van de stroomstoring.

De vier verdachten, inmiddels 28, 31, 35 en 36 jaar oud, zouden op 9 september twee elektriciteitsmasten in brand hebben gestoken. Hierdoor kwamen 50.000 huishoudens in Berlijn zonder stroom te zitten. Het is onduidelijk of de verdachten bij de huiszoekingen zijn aangehouden.

Ongeveer 500 agenten deden vanochtend vroeg gelijktijdig huiszoekingen op verschillende adressen in Berlijn, Hamburg, Noordrijn-Westfalen en Brandenburg. In totaal werden zeventien panden doorzocht, waarvan veertien in Berlijn, schrijft rbb44. Bewijsmateriaal als mobiele telefoons, laptops, documenten en andere elektronische apparaten zijn in beslag genomen.

"De huiszoekingen van vandaag tonen aan dat we elke aanwijzing met de hoogste prioriteit onderzoeken", zegt de Berlijnse senator voor Binnenlandse Zaken Iris Spranger. "Iedereen die onze kritieke infrastructuur aanvalt, valt de veiligheid van onze hele stad aan. Dit tolereren we niet."

Stroomstoringen

De brandstichting bij twee hoogspanningsmasten werd vorig jaar opgeëist door een anarchistische groepering. Al snel werd duidelijk dat de actie gericht was op het technologiepark in de buurt van Adlershof, in het oosten van Berlijn.

Op 3 januari dit jaar werd het zuidwesten van Berlijn wederom getroffen door een grootschalige stroomstoring na brand aan een kabelbrug. Ook ditmaal werd de actie opgeëist, deze keer door een groep genaamd Vulkangruppe.

Deutsche Welle omschreef die groep eerder als "extreem-linkse, anarchistische milieuactivisten". In de verklaring zei de groep zich te verzetten tegen de honger naar energie, die volgens hen bijdraagt aan de opwarming van de aarde.

Hoewel de Duitse politie de aanslagen van september en januari als twee aparte incidenten beschouwt, wordt wel aangenomen dat de daders mogelijk uit dezelfde hoek komen. De Duitse krant Die Welt schrijft over een "relatief kleine kring van anarchoprimitivisten".

Wetenschappers zijn erin geslaagd antimaterie over de weg te vervoeren. Een testrit op het terrein van de Zwitserse onderzoeksinstelling CERN kwam na een half uurtje veilig weer aan.

De onderzoekers waren erin geslaagd een speciaal ontwikkelde container met 92 antiprotonen in een vrachtwagen te laden. Toen die na enkele kilometers rond te hebben gereden weer terugkeerde bij het laboratorium, waren er nog genoeg deeltjes over om van een succes te spreken. Er wordt nog onderzocht hoeveel antimaterie de tocht heeft overleefd.

"De deeltjes zijn teruggekeerd en ze zitten nog steeds in de container", reageerde onderzoeksleider Stefan Ulmer verheugd. "Dit was een succes. Het ging uitstekend."

De studie naar antimaterie kan iets vertellen over het ontstaan van het universum. Bij CERN in de buurt van Genève bestuderen wetenschappers antimaterie al ruim veertig jaar, maar de apparatuur die ze gebruiken om antideeltjes te vangen verstoort andere fijngevoelige apparatuur. Daarom willen de onderzoekers antimaterie overbrengen naar een instituut in Düsseldorf, 800 kilometer verderop. Daar kan het exotische goedje honderd keer beter worden bestudeerd.

Antimaterie is precies het tegenovergestelde van gewone materie, met een positieve lading in plaats van een negatieve. Het was tot nu toe niet mogelijk om antimaterie te vervoeren, omdat elk contact met gewone materie het einde ervan betekent: beide deeltjes verdwijnen dan in een flitsje energie.

269 graden onder nul

Voor deze rit was een container ontworpen waarin de deeltjes zwevend in magnetische en elektrische velden bij -269 graden kunnen worden vervoerd. Daardoor is contact met regulier materiaal zo goed als uitgesloten. Het apparaat is zo groot als twee flinke vrieskisten en weegt ongeveer een ton, veel handzamer dan de apparaten die men tot nu toe gebruikt voor opslag.

Spannend was nog wel hoe het systeem zou reageren op het optrekken en afremmen van de vrachtwagen. Als de isolatie niet goed zou werken, zou een kuil in de weg al het eind van de lading betekenen. Gevaar voor de omgeving zou dat overigens niet opleveren: zelfs als de hele antiprotonenwolk ineens in energie zou zijn omgezet, zou de vrijgekomen kracht alleen met de meest nauwkeurige apparatuur te meten zijn.

Oerknal

"Dit is het begin van een nieuw tijdperk van precisiemetingen", jubelde onderzoeksleider Ulmer. Onderzoek naar antimaterie moet ons meer vertellen over hoe de oerknal precies verliep. Volgens de huidige modellen zou daar precies evenveel materie als antimaterie uit voortgekomen moeten zijn, maar verrassend genoeg overheerst reguliere materie. Meer informatie over antimaterie kan misschien uitwijzen waarom.

Voordat er een ritje naar Düsseldorf kan worden gepland zullen de onderzoekers ervoor moeten zorgen dat de container onderweg niet zonder stroom komt te zitten. Er wordt nu gewerkt met een accu die het vier uur volhoudt, terwijl voor die bestemming tien uur nodig is. Het team wil daarom werk maken van een generator die langere reizen mogelijk maakt en hoopt Düsseldorf in 2029 te bereiken.