NOS Nieuws - Algemeen

Om de natuur in Nederland te verbeteren, komt in de plannen van de nieuwe coalitie veel terug wat door het vorige kabinet nog werd afgezwakt, vertraagd of geschrapt.

Zo willen D66, VVD en CDA weer een groot stikstoffonds optuigen, zones rond natuurgebieden waar alleen minder intensief mag worden geboerd en kunnen boeren als uiterste redmiddel worden verplicht om hun boerenbedrijf te laten krimpen of helemaal te stoppen.

Waar sommige boerenorganisaties die maatregelen veel te ver vinden gaan, stelt Vereniging Leefmilieu juist dat de plannen vooral nieuw uitstel zijn om echt in te grijpen.

Voor de zomer willen de nieuwe coalitiepartijen zones rond natuurgebieden aanwijzen waar boeren minder intensief mogen boeren dan elders in het land. Door op een andere manier te gaan werken, met bijvoorbeeld minder dieren of door te verplaatsen, moet daar alsnog toekomst zijn voor boeren. Zien ze dat niet zitten, dan kunnen ze worden opgekocht.

Komen de protesten terug?

Voor alle andere boeren in Nederland moeten er uitstootdoelen komen, zodat boeren weten aan welke regels ze zich moeten houden. Dat was het vorige kabinet ook van plan.

Dat soort maatregelen zou ertoe moeten leiden dat er in 2030 zo'n beetje de helft minder stikstof wordt uitgestoten in Nederland. Lukt dat niet, dan dreigt een harde maatregel en worden dierrechten geschrapt. Boeren zullen dan gedwongen moeten krimpen.

Bij zo'n aankondiging dringt de vraag zich op of naast het stikstoffonds ook het stikstofprotest terugkomt onder het aankomende kabinet-Jetten.

Wat boerenorganisatie LTO betreft, gebeurt dat in ieder geval niet. LTO is vooral blij dat boeren in de toekomst niet meer worden afgerekend op hoeveel stikstof er in de natuur terechtkomt, maar op wat zij daadwerkelijk zelf uitstoten.

"Daar kunnen boeren veel beter op sturen", zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Om die wijziging door te voeren, zijn harde afspraken nodig, zegt hij, met harde doelen om stikstofuitstoot te verminderen. "Wij gaan ervoor zorgen dat we die doelen halen. Ik sta voor de meest innovatieve boeren ter wereld, die zijn daartoe in staat."

Bij Agractie, een van de drijvende krachten achter de boerenprotesten van een paar jaar geleden, zijn ze daar minder zeker van. De dreiging dat het recht om een bepaald aantal dieren te houden kan worden ingetrokken, moet wat hen betreft direct weer van tafel.

"Je kunt niet zomaar tien koeien inleveren", zegt voorzitter Alien van Zijtveld. "Je hele bedrijf is ingericht op een bepaald aantal koeien. Die zijn nodig om je leningen en alle investeringen ook weer terug te kunnen betalen. Gedwongen krimpen staat dan gelijk aan stoppen."

'Niet genoeg om doelen te halen'

Net zo ontevreden, maar om totaal andere redenen, is jurist Valentijn Wösten die namens milieuorganisaties veel rechtszaken over stikstof voerde en er ook veel won. "Dit is foute boel", zegt hij over de plannen van het aanstaande kabinet.

"Het is bij lange na niet genoeg om de wettelijk afgesproken doelen te halen", stelt Wösten namens de Vereniging Leefmilieu.

"Het is straal in strijd met de uitspraak van de rechter in de Greenpeace-zaak. Die rechter stelde dat de wettelijke doelen in 2030 echt moeten zijn gehaald. Dat wordt door de coalitiepartijen met vijf jaar uitgesteld."

Wat hem betreft, moeten boeren al veel eerder gedwongen worden om hun aantal dieren te beperken, zodat ze minder stikstof uitstoten.

Daarnaast stoort het Wösten dat er opnieuw wordt ingezet op innovatie. Er zijn bedrijven die beloven de stikstofuitstoot van stallen te kunnen verminderen door bijvoorbeeld een nieuwe vloer te leggen die koeienpoep scheidt van koeienplas. In de praktijk werken die systemen veel minder goed dan op papier. "Het is weer een luchtkasteel, terwijl er nu eens echt moet worden ingegrepen", zegt Wösten.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft opnieuw Epstein-documenten vrijgegeven. Het gaat om ruim drie miljoen pagina's, meer dan 2000 video's en zeker 180.000 afbeeldingen, meldt het ministerie.

De documenten zijn onderdeel van het vele verzamelde materiaal in het dossier van de inmiddels overleden Amerikaanse zakenman en veroordeeld zedendelinquent Jeffrey Epstein.

Het gaat onder meer om pagina's die in december nog werden achtergehouden toen de eerste documenten werden gedeeld.

Het ministerie miste voor die resterende stukken de deadline van 19 december die was gesteld door het Congres. Volgens het ministerie waren honderden advocaten bezig met het doorlichten van de dossiers om te bepalen wat er moest worden geredigeerd of zwart gemaakt om de identiteit van slachtoffers van seksueel misbruik te beschermen.

Vrouwen onherkenbaar gemaakt

In totaal zijn er ongeveer 200.000 pagina's zwartgelakt of achtergehouden om verschillende redenen, schrijft justitieminister en openbaar aanklager Bondi. Zo werden documenten die (deels) dubbelen met eerder vrijgegeven documenten niet gepubliceerd. Ook is er veel informatie over slachtoffers weggelakt, zoals hun medische informatie.

Alle vrouwen in de afbeeldingen en video's zijn volgens het ministerie van Justitie onherkenbaar gemaakt, met uitzondering van Ghislaine Maxwell. Zij is Epsteins ex en vertrouweling en werd in 2022 veroordeeld tot 20 jaar cel.

Er zijn geen mannen onherkenbaar gemaakt, tenzij dit moest om de vrouwen onherkenbaar te maken, zei onderminister van Justitie Blanche. Ook de Amerikaanse president Trump is niet in bescherming genomen, zei hij.

Het vandaag gepresenteerde coalitieakkoord leidt tot uiteenlopende reacties. Zo noemen vakbonden en beroepsorganisaties de bezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid onacceptabel. Aan de andere kant is er opluchting in bijvoorbeeld de onderwijssector over het terugdraaien van bezuinigingen.

Vanuit ondernemingen en werkgeversverenigingen klonken overwegend positieve reacties. Schiphol is bijvoorbeeld blij dat Lelystad Airport, als het aan D66, VVD en CDA ligt, wordt geopend als vliegbasis voor Defensie en vakantievluchten. Maar bij Greenpeace en Milieudefensie valt het beoogde beleid niet in de smaak.

Coalitieakkoord per onderwerp

In dit stuk vind je een overzicht van de coalitieplannen per thema. Het gaat plannen op het gebied van economie, wonen, veiligheid, zorg, asiel en migratie, klimaat en energie en onderwijs.

Hier lees je een aantal reacties op hoofdthema's in het coalitieakkoord:

'Oneerlijke' bezuinigingen op sociale zekerheden

Het socialezekerheidsstelsel gaat op de schop. Het plan om de maximale werkloosheidsuitkering (WW) te halveren van twee naar één jaar is slecht gevallen bij de vakbonden. "En dat in een tijd waarin de werkloosheid oploopt", zegt CNV-voorzitter Piet Fortuin.

Ook vakbond FNV is zeer kritisch over de plannen van D66, VVD en CDA. De drie partijen willen WIA-uitkeringen voor arbeidsongeschikten verlagen en de AOW-leeftijd sneller laten meestijgen met de levensverwachting. FNV noemt dat "onacceptabel, onnodig en oneerlijk". "Hierdoor komt een grote hoeveelheid huishoudens in de problemen", zegt interim-voorzitter Koerselman.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW is vooral positief. Voorzitter Ingrid Thijssen spreekt van "echte keuzes voor onze veiligheid, onafhankelijkheid en toekomstige welvaart". Het kabinet trekt de komende jaren 19 miljard uit voor defensie.

Van de geplande verkorting van de WW verwacht Thijssen dat die goed kan uitpakken voor bedrijven. "Dan zou je verwachten dat mensen sneller weer een baan accepteren. In principe is dat op een krappe arbeidsmarkt natuurlijk goed voor werkgevers."

Opleidingen en studenten blij

Voor onderwijsinstellingen bevatten de coalitieplannen voornamelijk goed nieuws. De nieuwe coalitie wil eerdere bezuinigingen op het onderwijs terugdraaien. Voor aankomend jaar is het voornemen er 1 miljard euro meer voor vrij te maken en dat loopt na een aantal jaar op tot 1,5 miljard euro. Universiteiten reageren blij.

"Het is een belangrijk signaal dat de formerende partijen het belang van investeren in kennis omarmen en er fors werk van maken", reageert voorzitter Caspar Van den Berg van Universiteiten van Nederland. "Die stap is cruciaal voor Nederland om een innovatieve kenniseconomie te blijven en voor onze strategische autonomie."

Ook studenten zijn verheugd. De Landelijke Studentenvakbond zegt dat het akkoord "hoop geeft" en het Interstedelijk Studenten Overleg spreekt van "goed nieuws waar we aan toe waren na alle bezuinigingen". De MBO Raad is eveneens positief en prijst de erkenning voor de sleutelrol van het mbo in het onderwijs en de aansluiting op de arbeidsmarkt.

Scepsis in de zorg

De aangekondigde zorgplannen leiden tot minder eenduidige reacties. Er wordt op verschillende onderdelen fors bezuinigd. Volgens NU'91, een beroepsorganisatie voor zorgpersoneel, komt de kwaliteit en toegankelijkheid van medische hulp hierdoor verder onder druk te staan.

NU'91-voorzitter Femke Merel van Kooten ziet naar eigen zeggen nergens informatie over "structurele middelen om de positie van zorgprofessionals daadwerkelijk te verbeteren. Geen geld voor salarissen, geen visie op veiligheid op de werkvloer en geen samenhangende aanpak van mentale belasting. Dit kabinet presenteert hervormingen, maar in de praktijk is het vooral afbraak."

Patiëntenfederatie Nederland heeft grote zorgen over de geplande verhoging van het eigen risico. De coalitiepartijen willen dat met 60 euro verhogen én indexeren. Daardoor zou het eigen risico vanaf 2027 uitkomen op 460 euro.

'Noodzakelijke zorg mijden'

Waarnemend directeur Linda Daniëls van de Patiëntenfederatie zegt dat veel patiënten met een laag inkomen of een chronische ziekte het nu al financieel moeilijk hebben. "Door de stapeling van zorgkosten mijden zij steeds vaker noodzakelijke zorg. Natuurlijk verzachten enkele maatregelen de pijn enigszins, maar onder aan de streep neemt het risico op zorgmijding alleen maar toe."

Brancheorganisatie Zorgverzekeraars Nederland is "overwegend positief" over het voornemen om meer in te zetten op preventie, en de verhoging van het eigen risico. Voorzitter Dirk Jan van den Berg kan zich voorstellen "dat mensen hiervan schrikken". Toch is het volgens hem een goede maatregel, die bovendien door andere maatregelen wordt verzacht. Een lager of geen eigen risico leidt tot een grotere zorgvraag en dat zou je terugzien in de premie, zegt hij.

Ook voorzitter Ahmed Aboutaleb van Jeugdzorg Nederland reageert tevreden. "We zijn blij dat het kabinet wil investeren in sterke en passende specialistische jeugdzorg voor de jeugdigen en gezinnen die de hulp en ondersteuning echt nodig hebben.

Een man die wordt verdacht van betrokkenheid bij een moord op een terras in Rijswijk is door Duitsland overgeleverd aan Nederland. In mei vorig jaar werd de 41-jarige Cemil Önal op een vol terras van een hotel van dichtbij met drie schoten om het leven gebracht.

Als verdachte kwam een 47-jarige man uit de Duitse plaats Bergheim, ten westen van Keulen, in beeld. Hij werd op 13 november op verzoek van de Nederlandse autoriteiten aangehouden in Duitsland en is afgelopen woensdag aan Nederland overgeleverd, zo laat justitie weten.

De man wordt er niet van verdacht de dodelijke schoten te hebben gelost. Het is nog onduidelijk op welke manier hij wel bij de zaak is betrokken.

Nog twee verdachten voortvluchtig

De politie publiceerde kort na de schietpartij foto's van de vermoedelijke schutter en een tweede verdachte. Zij zijn nog steeds voortvluchtig en daarom is het Openbaar Ministerie terughoudend met het vrijgeven van meer informatie.

Het slachtoffer van de liquidatie in Rijswijk had kort daarvoor aangegeven te vrezen voor zijn leven. De advocaat van Önal zei dat hij gevaar liep, omdat hij banden zou hebben met de Gülenbeweging. De Turkse regering beschouwt die beweging als een terroristische organisatie.

Önal werd door het Turkse OM verdacht van betrokkenheid bij een liquidatie in het Turkse deel van Cyprus in 2022. Önal heeft die aantijgingen ontkend. Volgens onderzoeksplatform Follow the Money had hij jarenlang de financiën gedaan voor de zakenman die in 2022 was gedood in Cyprus.

Voor carnavalsartiesten is het de belangrijkste dag van het jaar: tijdens de finale van het LVK, het Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer, wordt vanavond beslist wie de grootste hit van het seizoen te pakken heeft. Een overwinning staat al 50 jaar garant voor succes.

Elk jaar sturen 200 artiesten en groepen een liedje in, in de hoop dat carnaval vierend Limburg hun nummer binnenkort uit volle borst meezingt in elke kroeg en feesttent. Uiteindelijk bepalen zowel een vakjury als het publiek wie er met de winst vandoor gaat. Kijkers brengen jaarlijks tienduizenden stemmen uit.

Carnavalsliefhebber en radio- en tv-maker Ruud Kleinen presenteert sinds 2019 zowel de halve finales als de finale van het LVK op de regionale zender L1. De finale is al jaren een van de best bekeken uitzendingen van de omroep. "Als je het landelijk zou doorberekenen dan kijken er net zoveel Limburgers naar de finale als Nederlanders naar een WK-wedstrijd van het Nederlands elftal", zegt Kleinen.

Tegen Hollandse liederen

De essentie van de liedjeswedstrijd is al vijf decennia lang hetzelfde. "Het LVK is in de jaren 70 begonnen als tegenbeweging tegen Hollandse liederen als Er staat een paard in de gang. Toen dachten ze in Limburg: we willen niet dat dat soort liederen de hele boel overneemt."

Deze deelnemers staan vanavond in de finale:

Bestuurslid Maurice Gorissen: "De initiatiefnemers in 1976 concludeerden dat het Zuid-Nederlandse feest werd overschaduwd door mensen van boven de rivieren. Dat was een bedreiging voor het carnavalsgevoel van het zuiden. Toen is besloten om op basis van een kleine wedstrijd het Limburgse lied te promoten. Dat is uitgegroeid tot wat het nu is."

Meer pop en dance

De nummers worden altijd gezongen in de streektaal, hebben een makkelijk mee te zingen refrein en je kunt er goed op hossen, oftewel springen en dansen. Toch gaat de muziek steeds meer met de tijd mee, zegt Kleinen.

"Voor 2010 hoorde je vooral marsen en walsen. Nu is het meer pop geworden. Je merkt ook dat er veel jeugd in het publiek bij komt, het leeft echt onder jongeren. Er wordt meer gespeeld met dancemuziek en een beat. Dat gaat wel langzaam, want het LVK moet wel blijven wat het is, het blijft tradities opzoeken", zegt hij.

Al vijftig jaar is het LVK nu een onmisbaar onderdeel van vastelaovend in Limburg. "Carnaval heeft natuurlijk zoveel verschillende onderdelen en evenementen, maar uiteindelijk heb je één ding nodig met carnaval en dat is muziek."

Bekende Limburger

Wie het LVK wint, kan rekenen op langdurig succes. "Winnen betekent dat je de komende drie tot vier jaar volgeboekt bent. Dat iedereen in Limburg je liedje kent, je krijgt felicitaties, wordt uitgenodigd op het provinciehuis of krijgt gemeentelijke awards. Het is een beetje als een voetballer die kampioen is geworden."

"Je wordt een Bekende Limburger", zegt Gorissen. "De platte kar wordt na de winst nog net niet van stal gehaald, maar meestal is er de volgende dag een receptie voor je georganiseerd en waarschijnlijk komen de pastoor, de burgemeester en de wethouders langs om je te feliciteren."

De meeste artiesten doen meerdere keren mee voordat het raak is. "Vaak moet het publiek een beetje aan je wennen", zegt Kleinen. Het meest succesvolle duo ooit, Spik en Span, deed vijftien keer mee en won vijf keer. Vanavond maakt het muzikale duo uit Susteren kans op zijn zesde titel.

In de VS is voormalig CNN-presentator Don Lemon opgepakt in verband met de verstoring van een kerkdienst eerder deze maand in Saint Paul in de staat Minnesota. De dienst werd geleid door een predikant die een functie heeft bij ICE. De activisten riepen leuzen als "weg met ICE" en "gerechtigheid voor Renee Good".

Good is de vrouw die op 7 januari in Minneapolis werd doodgeschoten door een ICE-agent. Saint Paul, de hoofdstad van Minnesota, ligt tegenover Minneapolis op de andere oever van de Mississippi-rivier.

Afkeer Trump

Lemon staat bekend om zijn afkeer van Trump en de Trump-regering en heeft miljoenen volgers op sociale media. Op 18 januari deed hij live verslag van de actie in St. Paul. Hij beschreef wat er gebeurde en interviewde kerkgangers en activisten.

"Ik ben hier niet als activist, maar als journalist", zei hij meerdere malen. Hij zou van tevoren niet hebben geweten dat de actievoerders de dienst gingen verstoren.

Een verzoek van justitie om Lemon te mogen oppakken werd in eerste instantie door een rechter afgewezen. Lemon voorspelde toen al dat de regering het opnieuw zou proberen.

Dat is ook precies wat er gebeurde. Minister van Justitie Bondi, tevens de hoogste aanklager, maakte vandaag bekend dat Lemon vanmorgen op haar bevel is opgepakt "in verband met de georganiseerde aanval op de kerk in St. Paul".

Lemon is aangehouden in Los Angeles. Daar zou hij verslag doen van de uitreiking van de Grammy Awards, aanstaande zondag.

Aanklacht

De aanklacht luidt dat hij anderen hun burgerrechten heeft ontnomen en hun recht op vrijheid van godsdienst heeft aangetast door de toegang tot een kerkgebouw te blokkeren.

Lemons advocaat zegt dat zijn cliënt zich zal beroepen op de Amerikaanse grondwet die het het werk van journalisten beschermt. "Don zal de aanklachten in de rechtszaal krachtig bestrijden."

In verband met de actie in Saint Paul zijn ook een burgerrechtenadvocaat en twee andere personen opgepakt.

In een veilinghuis in Duiven is vanmiddag een granaat gevonden, meldt de politie. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) heeft de granaat veilig weggehaald.

Het gebouw wordt gebruikt voor het taxeren van oude en antieke spullen. De granaat stamt waarschijnlijk nog van voor de Tweede Wereldoorlog en was door iemand opgestuurd.

"We vermoeden dat iemand de historische waarde ervan inzag en het explosief daarom heeft opgestuurd", zegt een politiewoordvoerder tegen Omroep Gelderland. De politie gaat er niet vanuit dat diegene kwade bedoelingen had.

Pand ontruimd

Na de vondst werd het pand uit voorzorg ontruimd. Er waren op dat moment ongeveer vijftig medewerkers aanwezig. De EOD heeft de granaat afgevoerd en op een veilige plek tot ontploffing gebracht.

In de Pakistaanse provincie Beloetsjistan, in het zuidwesten van het land, zijn grote aanvallen door het leger gemeld. Volgens het leger zijn er twee schuilplaatsen bestormd waar militanten verbleven, 41 van hen zouden zijn gedood. Onder de militairen vielen geen slachtoffers.

Het Pakistaanse leger zegt dat de bestorming van de schuilplaatsen onderdeel uitmaakt van een 'zuiveringsoperatie' met als doel om opstandelingen uit te schakelen. Volgens het leger werden zij gesteund door buurland India, maar bewijs voor deze beschuldiging is er niet.

Toename geweld

Het geweld in het zuidwesten van Pakistan neemt de afgelopen maanden toe. Dat heeft onder meer te maken met aanslagen van het Beloetsjistan Bevrijdingsleger (BLA). Dat strijdt al tientallen jaren voor onafhankelijkheid. Het BLA zou het vooral hebben gemunt op het Pakistaanse leger en op infrastructuur, zoals wegen en bruggen.

In maart vorig jaar viel een groep separatisten van BLA een passagierstrein aan. Die was onderweg van Quetta, de hoofdstad van Beloetsjistan, naar Peshawar in het noorden van Pakistan en werd tot stilstand gebracht in een tunnel. Bij de aanval werden honderden mensen gegijzeld en volgens het leger overleefden 21 gijzelaars dat niet. Bij de bevrijdingsactie zouden alle 33 kapers zijn gedood.

In een verklaring hebben de Pakistaanse president Zardari en premier Sharif de veiligheidstroepen bedankt voor de operatie bij de schuilplaatsen van de militanten. Zij zeggen al tijden dat de operaties in de provincie net zolang doorgaan totdat alle opstandelingen zijn uitgeschakeld.

Mensenrechtenschendingen

Mensenrechtenorganisaties hebben al lange tijd kritiek op het optreden van het Pakistaanse leger in Beloetsjistan. Zo zegt de VN dat er regelmatig mensen worden opgepakt door het leger die vervolgens verdwijnen. Ook zouden veiligheidstroepen zich volgens deskundigen schuldig maken aan onder meer marteling van en het doden van vreedzame demonstranten en mensenrechtenactivisten uit Beloetsjistan.

Als het aan D66, VVD en CDA ligt gaat de leeftijd waarop je een AOW-uitkering krijgt sneller oplopen. Dat staat in het coalitieakkoord dat de drie partijen vandaag hebben gepresenteerd.

Per 2033 zou de AOW-leeftijd, anders dan nu, direct moeten meestijgen met de levensverwachting. Volgens de partijen is dat nodig om de AOW ook in de toekomst betaalbaar te houden.

Volgens eerdere berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) zou de AOW-leeftijd in 2060 daardoor uitkomen op 70 jaar en negen maanden. Iemand die nu in de dertig is, zou dan bijna vier jaar langer door moeten werken dan mensen die nu met pensioen gaan.

AOW duurder

Door de vergrijzing lopen de kosten voor de AOW op. In 2025 telde Nederland ruim 18 miljoen inwoners. Daarvan is ruim 20 procent 65 jaar of ouder, bijna 3,8 miljoen mensen, blijkt uit CBS-cijfers.

Aan het begin van de eeuw kostte de AOW nog zo'n 20 miljard euro en dat werd volledig betaald uit premies van werkenden. Inmiddels is het aantal ouderen ten opzichte van werkenden hard gegroeid. In 2024 kostte de AOW 52 miljard euro.

Oorspronkelijk werd de AOW uit premies van werkenden betaald, maar er is steeds meer belastinggeld nodig om de AOW-uitkeringen op te hoesten. Zo moest in 2024 de helft worden betaald uit algemene middelen.

VVD-plan

Daarom willen de coalitiepartijen ingrijpen. Dat doen ze met een plan uit het VVD-verkiezingsprogramma: de zogeheten een-op-eenkoppeling. Dat moet per 2033 jaarlijks 2,7 miljard euro besparen.

Nu komt het erop neer dat als de levensverwachting met een jaar stijgt, de AOW-gerechtigde leeftijd met twee derde jaar stijgt, acht maanden dus. Dat is in 2019 zo afgesproken in het pensioenakkoord omdat men er vanuit gaat dat mensen tot zo'n beetje twee derde van hun leven werken.

Maar de levensverwachting schommelt al jaren rond de 85 jaar en daalde zelfs tijdens en na corona licht. Daardoor loopt de AOW-leeftijd al een aantal jaar niet zo hard op. Die ligt nu op 67 jaar en wie in 2028 met pensioen gaat moet drie maanden langer doorwerken.

D66, VVD en CDA hebben nu afgesproken dat er een een-op-eenkoppeling wordt ingevoerd, die eerder ook al bestond. Kortweg gaat de AOW dan één jaar omhoog als de levensverwachting ook een jaar stijgt.

70 jaar

De vakbonden reageren afwijzend. "Onacceptabel, onnodig en oneerlijk", aldus vakbond FNV. "Op deze wijze kunnen we het Malieveld vast reserveren", reageert vakbond CNV.

Piet Fortuin, voorzitter van vakbond CNV, zegt dat de coalitie met deze maatregelen "een bom onder het pensioenakkoord" legt. "Zorgvuldig gemaakte afspraken met de polder worden met één pennenstreek teniet gedaan", stelt Fortuin.

De vakbonden vrezen dat mensen met een zwaar beroep hierdoor langer moeten werken. De coalitiepartijen zeggen dat ze nog in gesprek willen met werkgevers en werknemers, met name over de zware beroepen.

"Aan de slag" is het motto waarmee D66, CDA en VVD aan een nieuw kabinet beginnen. Vanmiddag presenteerden Jetten, Bontenbal en Yeşilgöz hun coalitieakkoord. Politiek duider van Nieuwsuur Arjan Noorlander ziet veel zin bij de politiek leiders om te beginnen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Vanuit Den Haag lezen we in deze aflevering het coalitieakkoord. Er worden vele miljarden uitgetrokken voor de veiligheid, voor woningbouw, voor stikstof. De coalitie wil dossiers die al lang vastzitten, losmaken. En dat wordt betaald door te korten op de zorg en uitkeringen. Hoeveel van deze plannen kunnen de drie partijen verwezenlijken, in deze minderheidsregering?

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ulrike Nagel

De Nederlandse tak van hulporganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG) weigert akkoord te gaan met nieuwe Israëlische regels voor internationale hulporganisaties. De kans is groot dat AzG daarom eind februari zal moeten vertrekken uit het Palestijnse gebied, zo meldt directeur Karel Hendriks aan de NOS. Dan verloopt een deadline voor hulporganisaties om akkoord te gaan met de nieuwe Israëlische eisen.

De Israëlische regering meldde eind vorig jaar al dat het tientallen hulporganisaties de toegang tot Gaza zou gaan ontzeggen als zij niet akkoord gaan met de nieuwe eisen, die vooral gaan over informatie over lokale hulpverleners.

"Israël geeft eisen af over hoe we ons moeten uitspreken als AzG, maar ook over informatie die we moeten aanleveren over onze medewerkers", zegt directeur Hendriks. "En dat is privacygevoelige informatie: namen, adresgegevens en de nummers van identiteitskaarten."

Doelwit

Israël heeft eerder gezegd dat zulke informatie nodig is om te zorgen dat er geen kwaadwillende mensen actief zullen zijn in Gaza, maar Hendriks gaat daar niet in mee.

"We willen ontzettend graag in Gaza blijven", zegt Hendriks, "maar we hebben geen zekerheid dat het overdragen van deze persoonsgegevens niet gaat leiden tot de situatie waarin onze hulpverleners een doelwit worden."

"Honderden hulpverleners zijn al gedood in Gaza, onder wie vijftien medewerkers van AzG", vervolgt Hendriks. "We willen bovendien niet in de situatie komen dat strijdende partijen elders op de wereld dan ook zulke privacygevoelige informatie gaan opvragen. Onze onafhankelijkheid komt dan in gevaar."

Hendriks zegt dat AzG al maanden in gesprek is met de Israëlische overheid, maar dat dat tot nu toe nog niet tot een oplossing heeft geleid. "We willen best met Israël overleggen over onze veiligheids- en backgroundchecks en hoe we die kunnen uitvoeren zodat Israël ermee akkoord gaat. Maar tot nu toe zien we geen bereidheid om daarover met ons in gesprek te gaan."

'Dramatisch'

Naar eigen zeggen is AzG in Gaza betrokken bij pakweg een derde van de bevallingen, en levert de organisatie schoon drinkwater aan ongeveer een derde van de bevolking. De organisatie biedt ondersteuning bij ongeveer een vijfde van de ziekenhuisbedden in Gaza.

Volgens spoedarts Emily Vandamme, werkzaam als spoedarts voor AzG in Gaza, zullen de gevolgen "dramatisch" zijn als haar organisatie daadwerkelijk moet vertrekken uit het gebied. "We zien hier dagelijks gewonden als gevolg van Israëlisch geweld. Ik krijg elke twee of drie dagen een kind binnen met kogelwonden."

Naast dat geweld is het dagelijkse leven voor de Gazanen heel zwaar, benadrukt zij. "Het is hier nu echt heel koud, er is veel wind en regen. Het is nu ook griepseizoen, en ik heb de afgelopen tijd al meerdere mensen zien overlijden aan een longontsteking. Als wij onze steun moeten stoppen, waar gaan alle patiënten dan heen? De ziekenhuizen liggen nu al overvol."

Artsen zonder Grenzen is een van de tientallen hulporganisaties die nu mogelijk moet vertrekken uit Gaza, als gevolg van de nieuwe regels. Wat Nederlandse organisaties als Oxfam-Novib en War Child gaan doen met de Israëlische eisen, is nog niet bekend.

Grens bij Rafah

Vandaag kondigde Israël ook aan dat de grensovergang met Egypte, bij Rafah, vanaf zondag weer open zal gaan. Het zou voor het eerst zijn sinds mei 2024 dat mensen daar weer legaal in en uit Gaza kunnen gaan. Hoeveel mensen van de grensovergang gebruik mogen maken is onbekend. Daarover onderhandelt de Israëlische regering nog met de Egyptische.

Een Russisch vrachtschip is deze week weggestuurd nadat het urenlang op een opvallende plek voor anker lag voor de Britse kust. Pas nadat een aanvalshelikopter van de Britse marine onderweg was naar het schip, werd het anker gelicht en voer het weg.

Het schip in kwestie is de Sinegorsk, een vrachtschip dat onder Russische vlag vaart. Het was afgelopen dinsdag van koers veranderd en het Kanaal van Bristol ingevaren. Voor de kust van het plaatsje Minehead ging het anker uit, waarna bij de Britse autoriteiten de alarmbellen afgingen.

Het Russische anker raakte de zeebodem op minder dan 2 kilometer van een plek waar belangrijke onderzeese datakabels samenkomen. Deze kabels verbinden het Verenigd Koninkrijk met de Verenigde Staten, Canada, Spanje en Portugal.

De Britse krant The Telegraph beschrijft hoe in de vroege uren van woensdagochtend een vliegtuig van de kustwacht het verdachte schip vanuit de lucht observeerde. De Russen kregen van de Britse autoriteiten een formeel bevel om de Britse wateren te verlaten, maar gaven daar geen gehoor aan. Volgens de bemanning waren zij bezig met een reparatie.

Russische schepen zorgen al langer voor verhoogde alertheid bij de overheden van Europese landen. Russische marineschepen worden ervan verdacht belangrijke onderzeese infrastructuur van Europa in kaart te brengen. Eerder waren ook Russische civiele schepen betrokken bij de vernieling van zulke infrastructuur.

Incidenten met Russische schepen

In de Oostzee voer in december 2024 een Russisch schip over een stroomkabel die Finland en Estland met elkaar verbond. Met het anker trok het schip de kabel kapot, waarna de bemanning werd aangehouden. Bij Schotland werd de datakabel naar de Shetlandeilanden in 2022 kapotgetrokken, net toen een Russisch vissersschip passeerde.

Hoewel schepen als de Sinegorsk formeel geen onderdeel zijn van de Russische marine, worden ze al langer gevolgd vanwege verdacht gedrag op zee. Ze varen soms op onlogische plekken of blijven stilliggen bij kwetsbare infrastructuur, zoals datakabels.

Eerder maakten we deze video over de strijd tegen deze schaduwvloot:

Deze week spraken landen rondom de Noordzee, waaronder Nederland, af dit soort infrastructuur gezamenlijk beter te beschermen. De landen willen met de NAVO gaan oefenen op zee tegen de Russische dreiging.

Aanvalshelikopter onderweg

Ook van de aanwezigheid van de Sinegorsk ging een zekere dreiging uit. Omdat het schip weigerde te vertrekken, werd besloten om een aanvalshelikopter van de Britse marine op te laten stijgen, die koers zette richting het vrachtschip. Dat lag inmiddels veertien uur voor anker.

Of het toestel bewapend was, kon The Telegraph niet bevestigen. Kort na het opstijgen haalden de Russen hun anker op en voeren ze weg van de kust.

Het Britse ministerie van Defensie sprak zich daarna ook uit. "Wij zijn ons terdege bewust van de dreiging die uitgaat van Rusland, waaronder pogingen om onderzeese kabels, netwerken en pijpleidingen van zowel het Verenigd Koninkrijk als onze bondgenoten in kaart te brengen, en wij pakken deze dreigingen vastberaden aan."

Waar de Sinegorsk nu is, is lastig te zeggen. Het schip heeft zijn AIS-baken uitgezet en is daardoor onzichtbaar en niet meer te volgen. Daarmee overtreedt de bemanning de internationale scheepvaartregels, aangezien AIS voor dit soort vaartuigen verplicht is.

President Trump wil Kevin Warsh benoemen tot nieuwe baas van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve (Fed). Die bekendmaking volgt na aanhoudende aanvallen door Trump op het bestuur van de bank om de rente te verlagen. De huidige voorzitter Jerome Powell wilde daar lange tijd niet aan.

Warsh (55) is een voormalig Fed-bestuurder. Hij was van 2006 tot 2011 lid van de raad van gouverneurs van de Amerikaanse centrale bank en adviseerde Trump de afgelopen jaren over economisch beleid.

Warsh was in 2017 ook al in beeld als nieuwe Fed-voorzitter. Toen koos Trump, in zijn eerste termijn als president, uiteindelijk voor Powell, met wie hij kort na zijn benoeming in conflict raakte over het rentebeleid.

De benoeming van Warsh moet nog worden goedgekeurd door de Senaat. Als die goedkeuring er komt, volgt Warsh Powell in mei op. Powells termijn loopt dan af.

Trump heeft hoge verwachtingen van Warsh, postte hij op zijn Truth Social-platform. "Ik ken Kevin al lange tijd en twijfel er niet aan dat hij zal uitgroeien tot een van de grootste Fed-voorzitters, misschien wel de beste."

Afstand tot politiek

Sinds zijn aantreden een jaar geleden oefende Trump openlijk druk uit op de centrale bank om de rentes te verlagen. Zo'n verlaging kan op korte termijn leiden tot economische groei - wat Trump graag wil - maar op langere termijn de inflatie aanjagen. In september kondigde de Fed de eerste renteverlaging aan tijdens Trumps tweede termijn.

De Fed moet onafhankelijk van de politiek kunnen opereren, om ook een onpopulaire beslissing als een renteverhoging te nemen als dat nodig is. Die onafhankelijkheid wordt door economen gezien als cruciaal om inflatie onder controle te houden.

Opvallend is dat Warsh lange tijd bekendstond als een voorstander van hogere rentes om inflatie te beteugelen, terwijl dat juist niet is wat Trump wil. De afgelopen maanden schaarde hij zich echter achter Trumps oproep om de rente te verlagen, ondanks de aanhoudend hoge inflatie in de Verenigde Staten.

Dagvaarding Powell

Warsh lijkt op steun te kunnen rekenen van een deel van de Republikeinse senatoren, maar er is ook weerstand. Senator Thom Tillis, een belangrijke Republikeinse senator en lid van de Bankcommissie van de Senaat, heeft laten weten dat hij elke Fed-kandidaat van Trump zal tegenhouden zolang het Amerikaanse ministerie van Justitie nog onderzoek doet naar de renovatie van het hoofdkantoor van de centrale bank.

Dat onderzoek richt zich op de kosten van de verbouwing en op Powells verklaringen daarover tegenover het Congres. De huidige Fed-voorzitter werd daarvoor gedagvaard. Volgens Powell is het onderzoek niet alleen bedoeld om duidelijkheid te krijgen over de kosten, maar ook een manier van de regering-Trump om druk uit te oefenen op de centrale bank om de rente sneller te verlagen.

De coalitie van D66, VVD en CDA wil "bouwen aan een beter Nederland". "Wij geloven dat de samenleving weer een politiek wil die laat zien dat mét elkaar meer oplevert dan tegen elkaar", staat in het voorwoord van Jetten (D66), Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA).

De drie partijen willen met stikstofbeleid en op de woningmarkt doorbraken bereiken. Tegelijkertijd waarschuwen zij dat dat "hard werken" wordt en dat elke euro maar een keer uitgegeven kan worden. Nederland moet daarom af en toe een "pas op de plaats maken", zodat er geld overblijft voor investeringen in de toekomst.

Voor defensie bijvoorbeeld wordt de komende jaren 19 miljard euro uitgetrokken. En er wordt ook flink bezuinigd, bijvoorbeeld op de zorg en de sociale zekerheid.

Voor alle plannen geldt: een Kamermeerderheid ontbreekt nog. Dus het hangt van de gesprekken met oppositiepartijen af of de plannen doorgaan of niet, of dat die nog worden aangepast.

Hieronder vind je een overzicht van de coalitieplannen per deelterrein:

"De overheid moet dingen makkelijker maken in plaats van moeilijker. En bovenal willen we eraan bijdragen dat de onderwijzer, de politieman, de verpleegkundige, de winkelier en al die andere mensen die ons land elke dag draaiende houden hun eigen toekomst met een gevoel van zekerheid tegemoet kunnen zien."

Daarbij geldt dat het verdienvermogen van Nederland moet verbeteren, zeggen de partijen. Nederland moet "koploper in digitale innovatie" worden.

Belangrijke nieuwe technologieën zoals AI moeten sneller worden ingezet en in Noord-Nederland moet een "AI-fabriek" worden gebouwd, waarvoor het demissionaire kabinet al geld reserveerde.

Economie

De hypotheekrenteaftrek blijft zoals hij is. In de woorden van de partijen: "Om het eigen huis betaalbaar te houden en rust op de woningmarkt te bewaren, blijft de fiscale behandeling van de eigen woning ongewijzigd."

Drie partijen willen de doorstroom in huurwoningen bevorderen. Ze willen daarom jaarlijks controleren wat het inkomen van een huurder is en op basis daarvan eventueel de huur verhogen. Voor nieuwe huurders in sociale huurwoningen wordt ook de vermogenstoets ingevoerd.

Wonen en vervoer

Veiligheid begint dichtbij, in je eigen huis en in je eigen straat, zeggen de drie partijen. "Wij willen een land waarin criminelen niet vrijuit gaan en waar gezag wordt gerespecteerd." De politie krijgt meer mogelijkheden voor lik-op-stukbeleid, er gaat meer geld naar gevangenissen.

Het gaat nu om 100 miljoen euro extra, volgens eerdere berekeningen is er eigenlijk meer geld nodig.

Sommige gevangenen moeten nu eerder vrijgelaten worden omdat de cellen vol zitten. De drie partijen willen het regime versoberen zodat aan deze praktijk een einde komt.

De nationale veiligheid is een belangrijk hoofdstuk. "Door groeiende geopolitieke onzekerheid en zien we een toename aan hybride, militaire en terroristische dreigingen."

Escalatie tussen Rusland en het Westen, sabotage, spionage en digitale aanvallen, vormen een toenemend risico. De partijen investeren daarom miljarden in defensie en de inlichtingendiensten. Burgers en bedrijven gaan via de belasting een "vrijheidsbijdrage" betalen, die op termijn meer dan 5 miljard euro per jaar oplevert.

Defensie en veiligheid

Op de zorg en sociale zekerheid wordt fors bezuinigd. Voor de zorg betekent dat dat er wel meer geld naartoe gaat, maar dat zou nog meer zijn als er niet wordt ingegrepen.

Het eigen risico gaat omhoog van 385 naar 460 euro. Dat is gunstiger voor jongeren omdat daardoor de ziektekostenpremies minder stijgen en zij door een lagere zorgbehoefte minder kans hebben dat zij dat eigen risico moeten betalen.

De mensen met lagere inkomens krijgen een hogere zorgtoeslag. Mensen met hogere inkomens en een grotere zorgbehoefte gaan de verhoging wel betalen. Het ligt dus voor een groot deel aan je persoonlijke omstandigheden wat je hiervan gaat merken.

De huishoudelijke hulp wordt nu nog vergoed voor iedereen ongeacht inkomen. Door die hulp inkomensafhankelijk te maken wil de coalitie 435 miljoen per jaar besparen. Het schrappen van belastingaftrek voor zorgkosten moet 618 miljoen euro per jaar opleveren. Het gaat bijvoorbeeld om steunzolen, gehoorapparaten, reiskosten naar de specialist en bepaalde medicijnen.

De AOW-leeftijd blijft stijgen en dan vanaf 2033 met de levensverwachting. Dat moet bijna 3 miljard per jaar opleveren. De WW-uitkering wordt verkort van twee naar een jaar. De uitkering gaat wel omhoog.

Zorg en sociale zekerheid

De drie partijen beloven dat zij "nu wél" grote stappen gaan zetten op asielbeleid. Nederland zal aansluiting zoeken bij andere EU-landen.

Er komt meer controle en een verminderde instroom van asielmigranten. Als de toestroom plotseling toeneemt en de opvang volloopt komt er een tijdelijke asielstop. Aan de andere kant wordt er geïnvesteerd in meer en betere opvang en moeten statushouders sneller mee kunnen doen in de samenleving.

Asiel en migratie

De coalitie noemt het aanpakken van de "netcongestieproblemen", het overvolle stroomnet, de hoogste prioriteit. Het elektriciteitsnet wordt sneller uitgebreid en er komt een Crisiswet Netcongestie.

Ons verdienvermogen staat door de "file op het elektriciteitsnet" onder druk, zeggen de partijen, en dat raakt ons allemaal. De overheid neemt daarbij meer dan nu de regie in handen.

Energie, klimaat

De coalitiepartijen willen dat het onderwijs beter wordt ingezet op wat de economie in de toekomst nodig heeft. Daarbij hoort dat de basisvaardigheden van kinderen moeten verbeteren, zeggen zij.

"Er moet iets veranderen. We zien dat kinderen steeds minder goed kunnen lezen, schrijven en rekenen. Op internationale lijsten blijft Nederland achter. Dit gaat ten koste van de talenten en kansen van onze kinderen, en heeft daarmee ook effect op onze toekomstige economie en op de krappe arbeidsmarkt, die juist talent nodig heeft", staat er in het coalitieakkoord.

Het vmbo vraagt extra aandacht omdat daar de kinderen worden opgeleid die gaan werken in de sectoren waar nu tekorten zijn. De coalitie wil ook meer aandacht besteden aan de leerkrachten, docenten, onderwijsassistenten en schoolleiders, zodat zij voor het onderwijs behouden blijven en niet afhaken.

De bezuinigingen in het onderwijs gaan van tafel. Komend jaar willen ze juist 1 miljard euro meer vrijmaken en dat loopt na een aantal jaar op tot 1,5 miljard.

Onderwijs en wetenschap

En nogmaals, voor alle plannen geldt dat het minderheidskabinet er steun voor moet verwerven van oppositiepartijen in de Tweede en vervolgens Eerste Kamer. Het is dus niet zeker of de plannen doorgaan of niet, of dat zij worden aangepast.

Het opladen van de elektrische bussen van Qbuzz in Groningen gaat zodanig moeizaam, dat de vervoerder weer diesels gaat inzetten. Minder duurzaam, zegt de provincie, maar "beter dat dan helemaal geen bussen".

Er is al weken gedoe met het openbaar vervoer in de stad. Vooral het opladen van de bussen zorgt voor die problemen, omdat er te weinig oplaadpunten zijn. Ritten vallen regelmatig uit of zijn vertraagd, schrijft RTV Noord. De dieselbussen moeten de komende tijd voor verbetering zorgen.

"We hebben voldoende chauffeurs om onze dienstregeling uit te voeren", zegt een woordvoerder van Qbuzz. Dat er afgelopen tijd veel ritten uitvielen, vindt hij vervelend. "Dat spijt ons enorm."

Groeiende vloot

De stadsbussen in Groningen rijden al een paar jaar volledig elektrisch, dat had de provincie geëist. Het begon in 2019 met 160 bussen en dat aantal groeit. "Qbuzz is hier serieus en voortvarend mee bezig", zegt Erwin Stoker van het OV-bureau Groningen Drenthe, de opdrachtgever van het openbaar vervoer in Groningen. Het aantal laadpunten moet alleen wel meestijgen, zegt hij.

Bovendien werken de laadpalen die er wel al zijn vaak niet goed. Ze zijn minder stabiel dan was beloofd, zei Qbuzz eerder tegen de regionale omroep. De bussen raken bijvoorbeeld snel weer leeg, waardoor ze vaker moeten laden. "En daardoor zijn de palen weer minder vaak beschikbaar", aldus de woordvoerder.

Diesels

Groningen is niet de enige plek waar Qbuzz dieselbussen inzet. In Zuid-Holland rijdt de vervoerder ook met zestien diesels in de regio's Leiden, Alphen aan den Rijn en Gouda.

Dat komt door leveringsproblemen van elektrische bussen. Het bedrijf waar Qbuzz die in eerste instantie had besteld, ging failliet. Er werd een nieuwe leverancier gevonden die een deel heeft geleverd, het overige deel komt de komende maanden.

Ondanks Trumps beweringen over een gedeeltelijke gevechtspauze zijn afgelopen nacht weer Russische luchtaanvallen op Oekraïne gemeld. President Zelensky zegt wel dat er geen energie-infrastructuur meer is gebombardeerd, "maar drone-aanvallen op woonwijken in steden gaan door".

Een dag na de bekendmaking door de Amerikaanse president is er vooral nog veel onduidelijk. De eerste reactie vanuit het Kremlin heeft voor meer verwarring gezorgd.

'Tot 1 februari geen aanval op Kyiv'

Zo zei woordvoerder Peskov vandaag dat president Poetin akkoord was gegaan met het verzoek van Trump om een week lang geen aanvallen uit te voeren op Kyiv. Hij zei echter dat dit zou gelden tot 1 februari, wat al over twee dagen is. In Kyiv zijn afgelopen nacht en vandaag geen Russische luchtaanvallen gemeld.

De Amerikaanse president beweerde gisteren dat Poetin ook had beloofd om niet andere Oekraïense steden aan te vallen, maar daar heeft Peskov niets over gezegd. Ook nadere details over welke doelwitten niet meer zouden worden gebombardeerd zijn onduidelijk gebleven.

Geen formeel akkoord

President Zelensky zei dat Oekraïne bereid is om geen langeafstandsaanvallen op Rusland uit te voeren als Moskou hetzelfde doet. Hij benadrukt dat hierover er nog geen formeel akkoord is gesloten.

Zelensky zegt dat het Russische leger zich nu meer lijkt te richten op logistieke doelwitten. Volgens de Oekraïense president werden gistermiddag nog wel Oekraïense energie-installaties gebombardeerd, kort na de bekendmaking door Trump.

Volgens het Oekraïense leger werden afgelopen nacht één ballistische raket en ruim honderd drones door Rusland gelanceerd. Zelensky stelt dat de raket op een loods in Charkiv terecht is gekomen, waar een Amerikaans bedrijf is gevestigd.

Ook Rusland meldde afgelopen nacht Oekraïne drone-aanvallen. Het leger beweert dat het achttien onbemande toestellen heeft neergehaald. In reactie op de Russische agressie voert Oekraïne regelmatig aanvallen uit op Russische oliedepots en -installaties ver over de grens.

ONVZ-verzekerden kunnen weer in hun persoonlijke omgeving MijnONVZ, laat de verzekeraar weten. Door de storing konden klanten drie dagen niet inloggen en bij hun persoonlijke gegevens. De storing werd veroorzaakt door problemen met de koppeling met DigiD.

"Dit vinden wij natuurlijk heel vervelend en we werken hard aan een oplossing. Wij verwachten dat het probleem vandaag is opgelost", zei een woordvoerder eerder tegen de NOS.

Als verzekerden de app openden, zagen ze een melding over de storing. Dat was vooral lastig voor mensen die hun zorgverzekering nog wilden aanpassen voor de deadline van 31 januari. ONVZ laat weten dat de termijn waarin verzekerden hun aanvullende zorgverzekering kunnen aanpassen is verlengd tot 6 februari.

ONVZ is een relatief kleine zorgverzekeraar, met ruim 410.000 verzekerden in 2026. De maatschappij staat vooral bekend om de uitgebreide aanvullende verzekeringen.

Het dodental als gevolg van het extreme winterweer in de Verenigde Staten is opgelopen tot zeker 85 mensen. Vooral de staten Tennessee, Mississippi en Louisiana zijn hard getroffen, ongeveer de helft van de sterfgevallen is in die zuidelijke staten gemeld.

De Amerikaanse weerdienst verwacht dat het extreme weer de komende dagen aanhoudt en meldt dat er een nieuwe koudegolf aankomt, met name in het zuidoosten en midden van het land. Ook is er grote kans op zware sneeuwval. "Dit lijkt de langste periode van extreme kou in tientallen jaren te worden", schrijft de weerdienst.

Tienduizenden huishoudens nog steeds zonder stroom

Het aantal stroomstoringen is in de afgelopen dagen teruggelopen, maar nog altijd zitten ruim 230.000 mensen zonder stroom. Dat meldt Power Outage, een website die de storingen bijhoudt. Door hevige sneeuwval en harde wind zijn honderden elektriciteitspalen omgevallen. Autoriteiten zeggen dat het herstel nog dagen kan duren.

In meerdere staten is de Nationale Garde ingezet om wegen vrij te maken, maaltijden en dekens rond te brengen en zorgmedewerkers te vervoeren. Ook zaten er nog veel mensen vast in voertuigen en huizen.

In Mississippi zijn opvangcentra geopend, maar vele zitten overvol. "We lopen gewoon vast bij alles wat we proberen te doen", zegt de burgemeester van de plaats Batesville.

Onderkoeling

Gezondheidsexperts waarschuwen voor nog meer problemen. Niet alleen kwetsbare groepen, zoals ouderen, baby's en mensen met onderliggende klachten, maar ook over het algemeen gezonde jongeren kunnen slachtoffer worden van de vrieskou.

Sommige sterfgevallen komen door onderkoeling, andere zouden mogelijk komen door koolmonoxidevergiftiging, meldt persbureau AP. Ook kwamen meerdere mensen om het leven bij verkeersongelukken.

Een Zeeuwse kunstenaar is woedend omdat vrijwilligers van de Stichting Panorama Walcheren delen van zijn werk hebben losgesneden. Het gaat om onderdelen van het kunstwerk Panorama Walcheren, die volgens de maker mogelijk onherstelbaar beschadigd zijn.

Kunstenaar Jo Dumon Tak werkte ruim 600 dagen aan het schilderen van Walcherse landschappen en stadsgezichten. Het werk is zo'n 800 vierkante meter groot. Twee doeken van het panorama zijn momenteel te zien in Museum Veere. De overige delen lagen opgeslagen in de Onze Lieve Vrouwekerk in Vlissingen.

Ook het opgeslagen deel zou binnenkort tentoongesteld worden, in Westkapelle. Daarom ging Dumon Tak weer langs in Vlissingen om te kijken hoe zijn werk erbij lag.

Dat bleek allerminst naar zijn zin. "Tot mijn totale verbijstering en schrik zag ik dat alle doeken van de spieramen zijn afgesneden met een stanleymes", zegt hij tegen Omroep Zeeland.

Volgens de kunstenaar is zijn werk nu onherstelbaar vernietigd. "Het kan nooit meer opgespannen worden. Ik heb staan janken:"

Het schilderij is eigendom van de Stichting Panorama Walcheren. Voorzitter Koos Scherphuis zegt dat het losmaken niet anders kon. De werken moesten worden losgehaald, maar de doeken zitten aan de panelen vast met nietjes. "We begonnen met het losmaken van de nietjes, en merkten toen dat we daar op deze manier maanden mee bezig zouden zijn."

Dat was voor de vrijwilligers van de stichting, die volgens Scherphuis veel om het schilderij geven, geen doen. Daarom haalden ze de werken los met een stanleymes. "Ze hebben hun uiterste best gedaan om dit zo zorgvuldig mogelijk te doen."

'Rotklus'

Volgens Dumon Tak kan het schilderij nooit meer opgespannen worden. "Ze hebben mij niet gevraagd om hulp. Ik heb een apparaatje om die nietjes eruit te halen." Dat is een rotklus, erkent hij, maar "het is te doen". "Ik heb het al eerder gedaan omdat ik twee opstellingen van het panorama in Veere exposeer op dit moment."

Hoe het nu verder gaat, is niet bekend. Voorzitter Scherphuis laat weten nog steeds vertrouwen te hebben in het exposeren van de werken. Dumon Tak denkt er ondertussen aan om het kunstwerk van de stichting te kopen. "Dan kan ik het redden en veiligstellen."

In Hamburg zijn twee mensen omgekomen nadat ze voor een aankomende metro terecht waren gekomen. Het gaat om een man en een vrouw die op het perron stonden te wachten. De afdeling moordzaken van de politie doet onderzoek naar het incident, omdat een van de slachtoffers de ander mogelijk heeft geduwd.

Het incident gebeurde gisteravond op metrostation Wandsbek-Markt, in het noordoosten van de Duitse stad. De twee personen stonden volgens de autoriteiten los van elkaar op het perron te wachten.

Ooggetuigen verklaarden dat de man de jonge vrouw op het perron zou hebben vastgegrepen en samen met haar voor een aanstormende metro zijn gesprongen. De twee zouden elkaar niet kennen.

Ze kwamen ter plaatse om het leven. Getuigen die het zagen gebeuren kregen psychische hulp aangeboden.

De doden zijn nog niet geïdentificeerd.