NOS Nieuws - Algemeen

Bij recente Iraanse aanvallen op Israël zijn honderden gewonden gevallen. In Tel Aviv, de tweede stad van Israël, zijn vanochtend minstens vijftien mensen gewond geraakt. De meesten van hen liepen lichte verwondingen op, melden Israëlische media.

Het zou gaan om een ballistische raket die een clusterbom bij zich droeg en meerdere bommen over een groter gebied verspreidde.

Ook werden er ballistische raketten vanuit Iran afgevuurd in de richting van de badplaats Eilat in het uiterste zuiden van het land, meldt het leger. Deze werden onderschept door het luchtafweersysteem. Er zijn geen gewonden gemeld.

Twee raketten niet onderschept

Gisteren werden de steden Dimona en Arad in de dunbevolkte Negev-woestijn geraakt door twee ballistische raketten uit Iran die niet waren onderschept door het Israëlische luchtafweersysteem.

Het aantal mensen dat daarbij gewond raakte is opgelopen naar bijna 200, melden Israëlische media. Elf van hen liepen ernstige verwondingen op. Onder de gewonden zijn een 12-jarige jongen en een 5-jarig meisje.

Correspondent Israël en de Palestijnse Gebieden Nasrah Habiballah vanuit Dimona:

"De schade is echt enorm. Van de huizen in de buurt waar de raket is neergekomen is maar weinig over. Ook bij andere gebouwen is veel schade; ramen die eruit zijn geknald, kozijnen die half naar beneden hangen, dakpannen die zijn weggevaagd. In de wijde omtrek is ontzettend veel schade.

Dat raketten niet worden tegengehouden gebeurt soms. Volgens het Israëlische leger wordt ruim 90 procent van de raketten tegengehouden. Dat het juist hier gebeurde is wel opvallend. Ongeveer een kwartier bij Dimona vandaan ligt het Israëlische nucleaire centrum. Wat dat betreft is dit dus een extra kwetsbare plek.

Iran zegt dat het een vergeldingsactie is voor een eerdere aanval op Iraanse nucleaire faciliteiten. Er zijn eerder ook al raketten op deze regio afgevuurd, maar die werden wel onderschept door de Israëlische luchtafweer."

Twee of drie huishoudens achter één voordeur. Het kabinet en experts zien woningdelen en -splitsen als een snelle manier om de druk op de woningmarkt te verlichten. Gemeenten zijn daarin belangrijk om die wens te vervullen, maar vanwege eigen regels lukt het woningdelen in de ene gemeente beter dan in de andere.

Hoewel veel gemeenten zich wel bewust zijn van de voordelen van het woningdelen, staat dat in de praktijk nog in de kinderschoenen, ziet Frank Wassenberg van Platform31. Namens het kennisinstituut geeft hij gemeenten advies over de woningmarkt.

In het coalitieakkoord staat dat woningdelen en het verhuren van een woning in kamers makkelijker gemaakt moet worden. Gemeenten mogen alleen bij zwaarwegende redenen de zogeheten verkamering beperken en er komen "simpelere regels voor het splitsen van woningen."

Volgens Platform31 zouden er alleen al binnen het huidige aanbod corporatiewoningen 60.000 huizen geschikt zijn voor delen. Maar Aedes, de branchevereniging van corporaties, ziet dat die aantallen in de praktijk bij lange na niet gehaald worden. Ook particuliere verhuurders ervaren dat het splitsen flink wordt geremd.

Mismatch

Dat er wel veel woningen geschikt zijn voor het delen, heeft ermee te maken dat de woninggrootte en de huishoudgrootte niet goed aansluiten. Nederlanders leven al een lange tijd veel ruimer ten opzichte van de meeste Europese landen. Gemiddeld hebben we zo'n 53 vierkante meter per persoon, berekende het CBS.

Tegelijkertijd stijgt het aantal kleinere huishoudens fors. Het aantal mensen dat alleen woont, is in vijftig jaar ruim verdubbeld naar 3,4 miljoen, terwijl de woningvoorraad voornamelijk bestaat uit grotere eengezinswoningen.

"In grote steden zie je het potentieel vaak, daar heb je in wat oudere gebouwen gemeenschappelijke zolderruimtes waar je prima woningen van kunt maken. Dat moet je als gemeente wel toestaan", zegt Piet Eichholtz, hoogleraar vastgoedfinanciering aan de Universiteit van Maastricht.

Gemeenten zijn volgens hem aan zet om het delen of splitsen van woningen te stimuleren. "Maar ze doen daar vaak moeilijk over."

Van parkeerregels tot geluidsoverlast

Natuur & Milieu concludeerde dat gemeenten tegen hun eigen regels aanlopen. "Daardoor kiezen ze toch nog voor het handhaven van die regels om risico's te beperken", zegt Aniek Blokzijl van de organisatie.

Parkeernormen bleken de belangrijkste belemmering. Die bepalen hoeveel parkeerplaatsen er nodig zijn in een buurt. Wanneer er meerdere huishoudens in een woning komen, overschrijd je die norm. "Zonde, want zo zwart-wit is het niet: in wijken met bijvoorbeeld veel studenten, heb je dat aantal parkeerplaatsen niet nodig", zegt Blokzijl.

Daarnaast zijn gemeenten bang voor overlast. Om die reden besloot de gemeente Beverwijk vorige week de regels voor delen en splitsen juist aan te scherpen. Volgens de gemeente leidt het delen van een woning tot klachten over "geluidsoverlast, leefbaarheid en tekort aan parkeerruimte".

Grote verschillen

Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten hebben gemeenten de afgelopen jaren meer prioriteit gegeven aan nieuwbouw. Daardoor kreeg het beleid gericht op delen en splitsen minder aandacht, ook omdat er een tekort aan ambtenaren was.

Volgens de VNG verschilt het hoever gemeenten zijn. "Daarnaast vinden gemeenten het belangrijk dat zij regels kunnen blijven stellen rond woningdelen en splitsen om excessen te voorkomen, in bijvoorbeeld kwetsbare wijken waar de leefbaarheid onder druk staat door overbewoning, huisjesmelkers of een hoge druk op de openbare ruimte."

In de gemeenten Arnhem en Nijmegen zijn die verschillen te zien. Zo heeft Nijmegen al beleid versoepeld om het woningdelen te stimuleren en werkt de studentenstad aan een versoepeling van het beleid om drie kamers vergunningsvrij te verhuren.

Arnhem onderzoekt op dit moment nog of er een uitzondering mogelijk is voor woningcorporaties. "De afgelopen jaren hebben we juist extra regels opgesteld omdat we zagen dat sommige pandjesbazen er een flink verdienmodel in zagen dat leidde tot overlast en onveilige situaties in wijken. Die regels maken het echter ook lastiger om woningdelen mogelijk te maken", schrijft de gemeente.

Rol voor het Rijk

Tegelijkertijd wijzen deskundigen en verhuurders op de rol van het Rijk om het woningdelen te stimuleren. Dat geldt bijvoorbeeld voor de huurtoeslag die alleen mogelijk is bij zelfstandig wonen of bij mensen die een uitkering of AOW ontvangen. Door de kostendelersnorm krijg je als alleenwonende met een uitkering of AOW minder geld als je een woning gaat delen.

Het Rijk werkt aan regels om woningdelen makkelijker te maken. Zo onderzoekt het kabinet de effecten van een versoepeling van de kostendelersnorm en wordt er een wetswijziging gemaakt die hospitaverhuur aantrekkelijker moet maken.

Voor de kust van Qatar zijn gisteren zeven mensen om het leven gekomen bij een helikoptercrash. Dat hebben de ministeries van Defensie van zowel Qatar als Turkije bevestigd.

Volgens de autoriteiten stortte de helikopter neer als gevolg van een technisch mankement. Het toestel was op dat moment bezig met een trainingsvlucht, aldus het Turkse ministerie. Bij zoek- en reddingsoperaties konden het wrak en de lichamen van de bemanningsleden snel worden bereikt.

Onder de slachtoffers bevinden zich vier militairen van de Qatarese strijdkrachten. Daarnaast kwamen een lid van de gezamenlijke Qatarees-Turkse troepenmacht en twee technici om het leven. De laatste drie hebben de Turkse nationaliteit.

Oorzaak wordt onderzocht

De Turkse autoriteiten benadrukken dat de militaire samenwerking tussen Turkije en Qatar niet wordt beïnvloed door het incident. "De samenwerking en coördinatie tussen de Republiek Turkije en de Staat Qatar wordt onverminderd voortgezet binnen de bestaande afspraken en plannen," aldus het Turkse ministerie van Defensie.

De exacte oorzaak van het technische probleem wordt nog onderzocht.

De politie heeft vrijdag 112 automobilisten beboet voor het maken van beelden na een ernstig ongeluk op de N279 bij Heeswijk-Dinther. De bestuurders maakten foto's en filmpjes terwijl ze langs de plek van het ongeval reden.

De bestuurders krijgen een boete van 440 euro op de deurmat. Filmen op de openbare weg is niet verboden, maar het gebruik van een smartphone tijdens het autorijden wel.

Bij het ongeluk vielen vrijdagochtend drie gewonden. Twee van hen zijn naar het ziekenhuis gebracht, een ander is door ambulancepersoneel nagekeken. Over de toestand van de gewonden die naar het ziekenhuis zijn gebracht, is niets bekend, schrijft Omroep Brabant.

'Respectloos'

"Hulpdiensten waren druk bezig om iedereen te helpen en de situatie veilig te maken", schrijft de politie Meijerijstad op Instagram.

"Toch vonden sommige voorbijrijdende bestuurders het nodig hun telefoon erbij te pakken om alles te filmen of foto's te maken. Niet alleen respectloos richting de betrokkenen, maar ook gevaarlijk én strafbaar."

Terwijl in Azië mensen niet kunnen koken of autorijden vanwege brandstoftekorten, blijft het leed van de energie-oorlog in Europa en Nederland vooralsnog beperkt tot flink hogere energieprijzen. Voor de leveringszekerheid van energie is onze afhankelijkheid van de Verenigde Staten groter dan van het Midden-Oosten.

Dat er hier nog geen tekorten ontstaan door de oorlog in het Midden-Oosten heeft alles te maken met de herkomst van de olie en het gas dat we importeren. De Straat van Hormuz is de belangrijkste vaarweg voor energie in grote delen van de wereld, maar niet voor Nederland.

Slechts een beperkt deel van de ruwe olie komt via deze zeestraat naar de haven van Rotterdam. Nederland importeerde afgelopen jaar voor 2,7 miljard euro ruwe olie uit Irak en voor 392 miljoen euro uit Saudi-Arabië. Olie uit Saudi-Arabië kan ook via de Rode Zee worden geëxporteerd en gaat niet altijd via de Straat van Hormuz.

Meeste olie-import uit VS

De meeste ruwe olie die Nederland importeert komt uit de Verenigde Staten, in 2025 voor 6,4 miljard euro. Andere belangrijke olielanden voor Nederland zijn Kazachstan (5,1 miljard euro), Noorwegen (4,3 miljard euro) en het Verenigd Koninkrijk (2,7 miljard euro).

Die olie-import is niet alleen voor eigen gebruik. Rotterdam is de grootste energiehaven van Europa. De raffinaderijen van Shell, BP en Exxon Mobil zijn via pijpleidingen verbonden met onder meer het Duitse Ruhrgebied.

Van de olieproducten die Nederland importeert komt 14 procent uit het gebied waar Iran nu aanvallen uitvoert. Het gaat om kerosine uit Koeweit, stookolie (scheepvaartbrandstof) uit Saudi-Arabië en diesel uit Qatar.

Ruim 30 procent van het gas dat in Nederland wordt gebruikt, komt in vloeibare vorm (lng) met tankers uit de Verenigde Staten. Iets minder dan een derde komt via pijpleidingen uit Noorwegen. Het overige gas komt uit andere landen en kleine gasvelden in Nederland.

Na de sluiting van het Groningenveld was Rusland de belangrijkste leverancier van gas. Sinds de boycot van Russisch gas in verband met de oorlog in Oekraïne is die rol nu overgenomen door de VS.

Boycot door VS onlogisch, niet ondenkbaar

Ook al dreigen er nu nog geen echte tekorten, de prijzen kunnen wel verder door het dak gaan. Vanwege de oorlog van de VS en Israël met Iran overstijgt de wereldwijde vraag het aanbod en is het einde van de prijsstijging nog niet in zicht. Benzine en diesel aan de pomp kunnen nog duurder worden, net als gas voor de verwarming van huizen en kerosine voor vliegtuigen.

Tankers op zee met gas, olie, benzine, diesel en kerosine varen naar de plek waar het meeste wordt geboden. Waar in Nederland mensen pijn in hun portemonnee krijgen, ontstaan er in andere delen van de wereld echte tekorten.

De enorme afhankelijkheid van energie uit de Verenigde Staten zorgt voor ongemak. De VS is Nederlands grootste olieleverancier en twee derde van al het vloeibare gas dat we importeren komt er vandaan. Deze afhankelijkheid, in combinatie met de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse president Trump, kunnen leiden tot een tekort aan energie. Vooral de grote hoeveelheid lng is niet makkelijk en snel te vervangen.

Financieel gezien is een Amerikaanse boycot van de lng-export naar Nederland en Europa onlogisch. De export levert de VS vele miljarden dollars op. Toch waarschuwen adviseurs van de overheid en energiedeskundigen al langer voor de risico's van onze afhankelijkheid van Amerikaanse energie.

De regering in Washington kan die afhankelijkheid gebruiken om politieke druk uit te oefenen op het kabinet in Den Haag. Bijvoorbeeld als het gaat over onze rol in de oorlog in Oekraïne, handelsconflicten, de positie van Groenland of militaire deelname aan het beschermen van tankers in de Straat van Hormuz.

Import beter verspreiden

De Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat, en de Mijnraad, een onafhankelijk adviesorgaan van het kabinet, pleiten voor het importeren van vloeibaar gas (lng) uit meer landen. Verder zijn er volgens de twee partijen meer langetermijncontracten en een grotere gasopslag nodig.

Op termijn is verduurzaming volgens de Europese Commissie de belangrijkste manier om onafhankelijk te worden. Met meer energie uit zon en wind en met kerncentrales kan Europa ontsnappen aan de grillen van landen die Europa nu olie en gas leveren. Tot die tijd zijn olie en gas nodig voor transport, de industrie en de verwarming van huizen.

De politie heeft vannacht in Putte op de grens met België een man aangehouden die daarvoor lange tijd was achtervolgd. De man van 21 was in België al op de vlucht voor de politie, reed bij Weert Nederland binnen en werd ruim 150 kilometer later opgepakt.

Meerdere politiediensten maken op sociale media melding van de achtervolging. Die begon al in Belgisch Limburg. Waarom hij daar de aandacht van de politie trok, is niet gedeeld. Over de Belg is alleen bekend dat hij in België nog een gevangenisstraf moet uitzitten.

De bestuurder probeerde Belgische agenten af te schudden door Nederland in te rijden. Via Weert, Eindhoven, Tilburg en Breda reed de man uiteindelijk weer terug naar België, in de richting van Antwerpen. In de Belgische plaats Kapellen reed hij met hoge snelheid door de bebouwde kom en probeerden agenten hem met spijkermatten te stoppen, maar dat lukte niet.

De man reed daarna opnieuw naar Nederland. Bij het grensdorp Putte kreeg hij een klapband en vluchtte hij te voet verder. Met de hulp van politiehonden en een helikopter met warmtecamera kon hij in een bosgebied worden opgespoord en aangehouden. De man wordt overgeleverd aan België. In Nederland krijgt hij een proces-verbaal voor gevaarlijk rijgedrag.

België staat vandaag stil bij de aanslagen van 22 maart 2016, vandaag tien jaar geleden. Bij bomaanslagen door terreurgroep IS op metrostation Maalbeek in Brussel en de luchthaven Zaventem werden 32 mensen gedood en raakten meer dan 300 mensen gewond. In de nasleep stierven nog drie mensen, waardoor het officiële dodental op 35 is vastgesteld.

Op Zaventem waren nabestaanden, hulpverleners en hoogwaardigheidsbekleders bijeengekomen om de herdenkingsplechtigheid bij te wonen. Er werden kransen gelegd bij het herdenkingsmonument in de luchthaven. Precies op het moment dat in 2016 de eerste bom ontplofte, om 07.58 uur, werd een minuut stilte in acht genomen voor de slachtoffers.

Koning Filip en koningin Mathilde legden kransen bij het monument.

En er waren toespraken van nabestaanden en mensen die de aanslag overleefden:

Ook deelden slachtoffers en nabestaanden hun verhalen over de aanslagen. Zo zei de Nederlander Edmond Pinczowski, die zijn twee kinderen Alexander en Sacha verloor bij de aanslagen, dat het "voor veel slachtoffers nog steeds 22 maart 2016 is".

"Het is een lange en eenzame strijd om erkenning, financiële rechtvaardigheid en structurele en psychologische en medische steun", zei hij. "We vragen geen medelijden, maar om verantwoordelijkheid. Laat dit meer dan een ceremonie zijn. Laat het een nieuwe aanzet zijn tot luisteren en handelen."

Een terugblik op de door IS opgeëiste aanslagen van tien jaar geleden:

De officiële herdenking op Maalbeek volgde na die op Zaventem. Hiermee werd het tijdsverloop van de dag van de aanslagen gevolgd. Om 09.11 uur, een uur na de aanslagen op Zaventem, blies een terrorist zichzelf op aan boord van een metrostel. De explosie vond plaats bij de halte Maalbeek.

Vandaag werd op die tijd een minuut stilte gehouden en werden de namen van de dodelijke slachtoffers genoemd. Een van hen was Yves Cibuabua Ciyombo. Zijn weduwe sprak over wat de gevolgen van het verlies van haar man. Ze zei dat het de eerste keer was dat ze een herdenking van de aanslagen bijwoonde.

"Het is tien jaar geleden dat zijn hart stopte met kloppen, door iemand zonder hart en geweten, maar wel met bommen." Ze noemde haar man "een geweldige echtgenoot, een zonnestraal en een prachtige vader" die taarten bakte voor de verjaardagen van zijn dochters. Ze was ook zichtbaar kwaad, over hoe de Belgische autoriteiten hebben gehandeld na de aanslag.

"Ik ben sinds 22 maart 2016 bezig met overleven", zei ze. Ook heeft ze nog altijd last van het "gebrek aan menselijkheid" waarmee ze de dagen na de aanslag werd geconfronteerd. "Daar ben je niet op voorbereid. De verpleger van het militair hospitaal schreeuwde tegen mij: 'Mevrouw, het heeft geen zin om u op te winden. Ofwel is hij dood en heeft het geen zin, of hij leeft'."

Ze vertelde dat ze pas drie dagen later via een lijstje op een deur vernam dat haar man was overleden. Ze sloot haar toespraak af met een oproep aan de Belgische autoriteiten: "Ik vraag jullie allemaal om je ego opzij te zetten. Vraag jezelf af voor je een beslissing neemt, of je die beslissing ook zou nemen als het gevolgen zou hebben voor jezelf of je kinderen. Ik vraag jullie om te kiezen voor vrede en empathie."

Koning Filip gaat spreken

Om 12.00 uur wordt bij het Monument voor de slachtoffers van terreurdaden in Brussel nog een officiële ceremonie gehouden. Tijdens de herdenking worden de namen van de slachtoffers van de aanslagen voorgelezen, gevolgd door een minuut stilte en bloemlegging.

Er staan ook toespraken en getuigenissen op het programma. Koning Filip zal een van de sprekers zijn.

In Duitsland is een jongen van 7 overleden nadat hij onder een omgevallen doel terecht was gekomen. De jongen was gistermiddag op een voetbalveld in Erlangen in Beieren toen een van de goals omviel. Hoe dat kon gebeuren is onduidelijk.

De jongen werd geraakt door het omvallende doel en raakte levensgevaarlijk gewond. Hij overleed later in het ziekenhuis.

Het ongeluk gebeurde volgens de politie vlak voor het begin van een wedstrijd. Omdat veel mensen getuige waren, zijn meerdere teams van een organisatie voor slachtofferhulp naar de plaats van het ongeluk gestuurd. De Beierse voetbalbond heeft alle wedstrijden in de regio Erlangen dit weekend afgelast.

Alle politieke ogen in Duitsland zijn vandaag gericht op Rijnland-Palts. De deelstaat grenzend aan België en Luxemburg kiest een nieuw parlement. Het is een nek-aan-nekstrijd tussen CDU en SPD, de twee partijen die landelijk een coalitie vormen. Juist daarom kan deze verkiezing tot spanningen leiden.

De deelstaat, bekend om de pittoreske Eifel en steden als Trier en Mainz, is al 35 jaar een SPD-bolwerk, maar de tijden van rode dominante zijn voorbij. In peilingen staat de partij nu op zo'n 27 procent, vrijwel gelijk aan de CDU die op 28 procent wordt gepeild.

Voor de sociaaldemocraten is het van levensbelang om deze deelstaat te behouden, na de desastreus verlopen verkiezingen in Baden-Württemberg eerder deze maand. Daar haalde de SPD slechts 5,5 procent, een historisch dieptepunt voor de 160 jaar oude arbeiderspartij.

AfD maakt sprong

Die verkiezingsuitslag heeft de partij behoorlijk verontrust. Uit onderzoek bleek dat de SPD juist onder de arbeidersklasse, de doelgroep van de sociaaldemocraten, laag heeft gescoord. De titel 'arbeiderspartij' komt nu toe aan de AfD, die bij de Duitse arbeidersklasse veruit de grootste werd. Critici stellen dat de SPD te weinig voor werkenden opkomt en zich vooral richt op gepensioneerden, uitkeringsgerechtigden en nieuwkomers.

De AfD lijkt ook in Rijnland-Palts een flinke sprong te maken, van ruim 8 procent in het huidige deelstaatparlement tot mogelijk 20 procent. Daarmee zou de AfD de derde plaats bereiken en het beste resultaat behalen tot nu toe in West-Duitsland.

In Duitsland woedt een discussie over of de AfD een extreemrechtse partij is of niet. Lees er meer over in dit artikel:

De SPD hoopt Rijnland-Palts te behouden met kiezers die voor stabiliteit kiezen. De vorige verkiezingen won de partij met de herverkiezing van de populaire SPD-premier Malu Dreyer. Doordat zij vroegtijdig stopte, kon de huidige lijsttrekker Alexander Schweitzer tussentijds haar ambt overnemen. Hij zou nu, zonder ooit als premier door de kiezer te zijn verkozen, de premiersbonus kunnen innen.

Voorsprong verdampt

CDU-uitdager Gordon Schnieder is minder bekend en minder geliefd. Toch leek zijn partij lange tijd te gaan winnen in Rijnland-Palts. Een jaar geleden stonden de christendemocraten in de peilingen nog 7 procentpunt voor op de SPD, maar die voorsprong is verdampt.

Ook de CDU heeft een klein trauma overgehouden aan de verkiezingen in Baden-Württemberg van twee weken geleden. Daar verloor de partij nipt van de Groenen, terwijl ook hier de winst lange tijd gegarandeerd leek.

De CDU kan het zich niet veroorloven opnieuw een verwachte zege mis te lopen. In dat geval zal ook politiek Berlijn en CDU-Bondskanselier Merz niet ontkomen aan de schuldvraag.

Beide partijen probeerden in de campagne daarom vooral geen fouten te maken. Echt harde aanvallen bleven ook uit, maar afgelopen week dook er toch een campagne-onderwerp op: in het Europees Parlement stemde de CDU samen met radicaal- en extreemrechtse partijen, waaronder de AfD, voor een terugkeerwet voor asielzoekers. Samenwerken met de AfD is in Duitsland een taboe; het wordt door alle partijen uitgesloten.

De SPD gebruikt de Europese samenwerking om de CDU als onbetrouwbaar neer te zetten. Een stem op de CDU zou tot stiekeme samenwerking met de AfD kunnen leiden, aldus de sociaaldemocraten. SPD-leider Schweitzer spreekt van kiezersbedrog.

Profileringsdrang

Voor de landelijke regering komt deze deelstaatverkiezing op een gevoelig moment. De coalitie van CDU/CSU en SPD wil de komende maanden eindelijk omvangrijke hervormingen doorzetten, van pensioenen en zorg tot belastingen. Dat vergt eensgezindheid, terwijl een van de twee coalitiepartners een verlies moet verwerken. Dat kan zich uiten in profileringsdrang, ten koste van de coalitieplannen.

Op dit moment lijkt een verlies voor de SPD desastreuzer, mede doordat zij landelijk ook steeds lager peilen. Als de premierspost in Rijnland-Palts verloren gaat, "breekt de hel los", noteerde de Süddeutsche Zeitung uit de mond van een anonieme SPD'er. In met name rechtse media wordt al gespeculeerd over het aftreden van de landelijke partijleiders.

Wie na vandaag de coalitie in Rijnland-Palts zullen vormen, is niet spannend. Door het uitsluiten van de AfD zijn de CDU en SPD op elkaar aangewezen. De vraag van vandaag is dus vooral: wie van de twee wordt de grootste? En belangrijker: hoe gaat de verliezer daarmee om?

Opnieuw loopt in Duitsland de discussie op of de Alternative für Deutschland (AfD) verboden kan worden, dit keer omdat er redenen blijken te zijn waarom een verbod op de politieke partij niet haalbaar lijkt.

In een tussenvonnis oordeelde de bestuursrechter in Keulen onlangs dat er voorlopig te weinig bewijs is om de partij extreemrechts te kunnen noemen. Dus moeten ook journalisten daar, opnieuw, over nadenken.

Is het een rechts-conservatieve partij (zoals de partij zichzelf ziet), een radicaal-rechtse partij (vergelijkbaar met de PVV) of een extreemrechtse partij die een gevaar vormt voor de democratie? Daarbij spelen niet alleen juridische afwegingen een rol, ook de onderbouwing van de veiligheidsdienst, deskundigen en de (historische) context wegen mee.

Vizier van de veiligheidsdienst

In Duitsland heeft de binnenlandse veiligheidsdienst (BfV) ook de taak en de mogelijkheden om politieke partijen in de gaten te houden. In aanloop naar de Tweede Wereldoorlog kwam het naziregime via democratische verkiezingen aan de macht. Opgericht na de oorlog moet de BfV waarschuwen voor gevaren die de democratie opnieuw kunnen bedreigen. Aan dat oordeel wordt door kiezers, media en andere partijen in Duitsland veel waarde gehecht.

De afgelopen jaren is de AfD steeds verder naar rechts opgeschoven. Individuele AfD'ers vallen op met extremistische of Holocaustrelativerende uitspraken. Vier deelstaatafdelingen zijn inmiddels door de BfV bestempeld als rechts-extremistisch. In vijf andere deelstaten geldt de partij als 'mogelijk extremistisch'.

Ook landelijk was de partij al ingeschaald als mogelijk extremistisch, een verdenking die de rechtbank in 2024 onderschreef. In mei 2025 zag de veiligheidsdienst genoeg bewijs om de gehele landelijke partij daadwerkelijk extremistisch te noemen. Nu de rechter daar voorlopig niet in meegaat, blijft de verdenking wel overeind.

De dienst stelt dat xenofobie, racisme en antisemitisme wijdverbreid zijn in de partij. De AfD streeft naar een andere behandeling van mensen die niet aan hun begrip van 'etnische' Duitser voldoen en dat is ongrondwettelijk, aldus de BfV.

Daarbij baseert de dienst zich tot nu toe op openbare bronnen, zoals sociale media, toespraken en boeken van AfD'ers. Zo riep de prominente Thüringse AfD-leider Björn Höcke op tot een "zuivering van cultuurvreemde mensen", waarbij "menselijk leed en onaangename taferelen" onvermijdelijk zijn. Met name moslims worden door talloze AfD'ers een barbaarse, gewelddadige en gevaarlijke groep genoemd, die uit de samenleving moet worden verwijderd.

Op het BfV-rapport klonk vanaf het begin kritiek. De vorige minister van Binnenlandse Zaken heeft als laatste daad voor haar vertrek de BfV opgedragen het rapport te publiceren. Dat gebeurde zonder de gebruikelijke toetsing door de vakafdeling, met volgens juristen een deels slap rapport tot gevolg.

Onvoldoende bewijs voor de rechter

Inderdaad oordeelde een bestuursrechter in februari 2026 dat de onderbouwing van de BfV niet sterk genoeg is. Daarbij kijkt de rechter alleen naar de informatie die de dienst in de rechtszaak aanlevert.

De bestuursrechter stelt weliswaar dat de AfD enkele ongrondwettelijke plannen heeft, zoals een verbod op minaretten en hoofddoeken, maar daaruit valt volgens de rechter niet te concluderen dat de partij als geheel extremistisch is en daadwerkelijk een bepaalde groep als tweederangsburger zal behandelen zodra die aan de macht komt. De classificatie ging daarmee de ijskast in, in afwachting van een procedure bij het Constitutioneel Hof in Karlsruhe, de belangrijkste rechter.

De juridische lat ligt hoog: politici en partijprogramma's moeten openlijk aankondigen wat de partij gaat doen en maatregelen expliciet benoemen. Als opgeroepen wordt om buitenlandse restaurants uit het straatbeeld te verwijderen door ze onder druk te zetten, zonder concreet te vertellen hoe, dan is het onduidelijk wat de partij precies van plan is.

De AfD-partijtop gaat daar heel bewust mee om. Neem de term 'remigratie', waarover de bekende neonazi Martin Sellner met AfD-leden spreekt. In zijn uitleg is dat een plan om niet alleen uitgeprocedeerde asielzoekers, maar ook Duitse staatsburgers met migratieachtergrond te deporteren. Dat zou in strijd zijn met de grondwet.

Maar na ophef daarover verklaarde de partijleiding alleen uitzettingen binnen de wet te willen. Daardoor staat voor de rechter onvoldoende vast dat de partij uitsluitend extreemrechtse plannen heeft.

Grondwetdeskundige Michael Meyer-Resende vindt deze uitleg problematisch. "Het houdt de partij niet verantwoordelijk voor wat ze zeggen. Het is alsof mensen een bank willen oprichten en sommigen ondertussen praten over hoe ze mensen willen oplichten", vergelijkt hij. "Dan wil je dat het management ingrijpt." Juist dat doet de partijtop niet.

Daarnaast wijst hij op uitspraken van de AfD-top die volgens hem wel degelijk tonen wat de partij van plan is, maar die niet in het rapport van de veiligheidsdienst zijn meegenomen. Zo hebben de AfD-partijleiders verwezen naar Hongarije als voorbeeld voor hoe Duitsland moet omgaan met vrijheid van meningsuiting, media en de rechtsstaat.

Waar de veiligheidsdienst waarschuwt en de rechter puur juridisch kijkt, plaatst een wetenschapper of journalist een partij meer in een (historische) context. Daarbij gaat het om trends en bewegingen in de partij, worden taalgebruik en intenties geïnterpreteerd.

'Alice für Deutschland'

De oproep "Alles für Deutschland" kan neutraal lijken. In Duitsland is het echter een verboden nazislogan, iets wat geschiedenisleraar Björn Höcke volgens de rechter wist toen hij het riep tijdens zijn toespraak op een partijbijeenkomst.

In plaats van er afstand van te nemen, omarmde de partij de naziverwijzing. Sindsdien klinkt het "Alice für Deutschland", verwijzend naar partijvoorzitter Alice Weidel.

"Er zijn telkens weer tests waarmee je als partij kunt laten zien dat je niet extreemrechts bent en die tests doorstaan ze niet", zegt jurist Meyer-Resende. "Ze nemen geen afstand van extreemrechtse onderdelen."

'Gematigde' krachten bestaan nog wel, zowel in de Bondsdag als specifieke deelstaatafdelingen, zoals in Noordrijn-Westfalen. Maar waar de partijleiding enkele jaren geleden zich nog probeerde te distantiëren van extreme figuren als Höcke, staat hij nu juist op de voorgrond.

Geweld en verwerpen van de democratie

Waar radicaal-rechtse partijen doelen willen verwezenlijken binnen de kaders van de democratische rechtsstaat, zijn voor extreemrechts ondemocratische middelen (zoals geweld) geoorloofd.

Dat de AfD meedoet aan verkiezingen en de uitslag ervan accepteert, zou de partij vrijspreken van extremisme. Tegelijk wijzen deskundigen en de Duitse veiligheidsdienst erop dat de partij de legitimiteit van andere democratische partijen ontkent. De AfD noemt ze onwettig of 'kartelpartijen' en het hooggerechtshof zou corrupt zijn.

Af en toe wordt de AfD in verband gebracht met geweld, maar daar probeert de partij afstand van te nemen. Als AfD-leden ook lid van gewelddadige of neonazistische groepen blijken, worden zij geroyeerd.

Stempel afhankelijk van perspectief

Of fysiek geweld een noodzakelijke voorwaarde voor extremisme is, daarover zijn wetenschappers verdeeld. Voor de Nederlandse veiligheidsdienst AIVD en het Duitse College voor de Rechten van de Mens is dat niet zo. Rechts-extremisme bestaat volgens hen ook uit het creëren van een voedingsbodem voor geweld, door systematisch haatzaaien en intimidatie.

Het stempel dat de partij krijgt, hangt dus af van het perspectief: juridisch of politiek, Duits of Nederlands, veiligheidsdienst of rechter. De NOS noemt de AfD op dit moment radicaal-rechts, met groeiende extreemrechtse delen.

Goedemorgen. Iraanse organisaties betuigen in Amsterdam steun aan het Iraanse volk en PSV kan vandaag bij Telstar landskampioen worden als Ajax wint van Feyenoord.

Eerst het weer: het is zonnig en het wordt 13 tot 16 graden. Er is weinig wind. Morgen komt er iets meer bewolking, maar blijft het nog wel droog.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

President Trump heeft gedreigd meer Iraanse energiecentrales aan te zullen laten vallen als Iran de Straat van Hormuz niet binnen 48 uur heropent. "Te beginnen met de grootste!", schreef Trump op zijn sociale medium Truth Social.

Iran heeft die strategisch gelegen doorvaarroute tussen de Perzische Golf en de Indische Oceaan grotendeels afgesloten na het begin van de Amerikaans-Israëlische aanvallen op het land. Iran dreigt schepen in de smalle zeestraat aan te vallen als ze erdoorheen varen. De export van olie en gas vanuit Golfstaten is daardoor beperkt. Dat leidt wereldwijd tot sterk gestegen gas- en olieprijzen. Lees er meer over in ons liveblog.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de Johan Cruijff Arena in Amsterdam ging gisteravond de nieuwe documentaireserie over Johan Cruijff in première. Dinsdag is het tien jaar geleden dat hij overleed.

Meer dan 40.000 bezoekers zagen op grote schermen de eerste twee afleveringen van de vierdelige NTR-serie. Onder hen waren voetbaliconen en oude bekenden van Cruijff. NOS Sport was er ook bij en sprak onder anderen met voorzitter Joan Laporta van FC Barcelona, de club waarmee Cruijff grote successen behaalde:

Fijne dag!

Voor de tweede keer in minder dan een week tijd is heel Cuba getroffen door een stroomstoring. Volgens de Cubaanse minister van Energie is er een "volledige ontkoppeling" van het nationale elektriciteitssysteem.

De stroomuitval ontstond na een storing in een elektriciteitscentrale. Dit leidde vervolgens tot een kettingreactie, waardoor het hele netwerk uitviel. Cuba heeft een verouderd netwerk en heeft zo vaker te maken met stroomuitval.

Tekort aan brandstof

Daar komt nu nog bij dat het land te maken heeft met een tekort aan brandstof. De VS heeft een olieblokkade ingesteld tegen Cuba. Ook krijgt het land geen olie meer van Venezuela sinds de Venezolaanse president Maduro begin dit jaar werd ontvoerd door het Amerikaanse leger.

Daardoor beschikt Cuba niet meer over genoeg brandstof om het verouderde energienetwerk draaiende te houden. Ook kunnen vrachtwagens niet rijden en ligt het openbaar vervoer goeddeels stil. Daardoor komt de distributie van eten en water in de knel. Het land verkeert inmiddels in een diepe crisis.

Volgens premier Marrero wordt onder moeilijke omstandigheden gewerkt aan herstel van de stroomvoorziening. Inmiddels lijken ziekenhuizen via een noodoplossing wel weer stroom te hebben.

Vanuit Mexico zijn de afgelopen weken meerdere schepen vertrokken met noodhulp, maar daar zit onder druk van de VS geen brandstof bij. Een olietanker met Russische olie die onderweg leek naar Cuba, veranderde deze week volgens The New York Times toch van koers.

Op een legkippenbedrijf in het Drentse Geesbrug is vogelgriep vastgesteld. Zo'n 24.000 kippen moeten worden geruimd.

In een straal van tien kilometer rond het bedrijf geldt nu een vervoersverbod. Dat verbod geldt voor 27 andere pluimveebedrijven. Die mogen nu onder meer geen vogels, broedeieren of consumptie-eieren vervoeren. Daarmee moet verspreiding worden voorkomen.

Eerder op de dag werden ook al 14.000 vleeskuikens geruimd in het Brabantse Oudemolen.

Ophokplicht

Sinds oktober geldt er een landelijke ophokplicht vanwege de vele uitbraken van vogelgriep. Sindsdien zijn er tientallen gevallen van vogelgriep vastgesteld en zijn al meer dan twee miljoen dieren afgemaakt.

Het vogelgriepvirus steekt vrijwel elk jaar de kop op, maar dit seizoen verloopt heviger dan de afgelopen jaren.

Grote delen in het zuidwesten van de Verenigde Staten hebben te maken met extreme hitte. In onder meer de staten Californië en Arizona werden deze week meerdere temperatuurrecords gebroken en waren er waarschuwingen voor inwoners.

In delen in het zuiden van Californië en het zuidwesten van Arizona kwam de temperatuur dit weekend ver boven de 40 graden uit. Met 43,3 graden werd in Arizona de hoogste temperatuur ooit gemeten in maart in de VS. Ook in veel andere delen van beide staten ging de temperatuur richting de 40 graden.

Het zuidwesten van de VS is wel gewend aan extreme hittegolven, maar zo vroeg in het jaar is zeer uitzonderlijk. Volgens wetenschappers ligt de temperatuur op dit moment 16 graden hoger dan gemiddeld rond deze tijd.

Door klimaatverandering vaker (extreme) hitte

De afgelopen twee eeuwen is de mens steeds meer broeikasgassen gaan uitstoten. Bij met name de productie van energie komen door het gebruik van fossiele brandstoffen veel broeikasgassen vrij. Daardoor is de gemiddelde temperatuur wereldwijd toegenomen: in een eeuw gemiddeld met ruim 1,3 graden Celsius. Door die hogere temperaturen komt hitte dus vaker voor. Onderzoek laat zien dat warme periodes warmer, en droge periodes droger worden.

Ook in andere staten is het extreem warm voor de tijd van het jaar. In Nebraska, in het midden van het land, werden temperaturen van 32 graden gemeten. Normaal gesproken ligt de temperatuur hier in maart tussen de 10 en 13 graden.

Vanwege de hitte in combinatie met de droogte is er een verhoogd risico op bosbranden. Verschillende gebieden zijn al geëvacueerd vanwege bosbranden. De branden zijn wel grotendeels onder controle.

Ook in delen van Texas liep het kwik op tot boven de 32 graden.

Overstromingen op Hawaï

Hawaï heeft juist te maken met de zwaarste overstromingen in meer dan twintig jaar tijd door zware regenval. Duizenden mensen zijn opgeroepen hun huizen te verlaten. Auto's zijn weggespoeld en wegen zijn onbegaanbaar. Ook dreigt een dam het te begeven.

De gouverneur van Hawaï, Josh Green, schat dat de schade kan oplopen tot meer dan 1 miljard dollar.

Gemiddeld valt er meer regen, verschillen tussen gebieden en seizoenen zijn groot

Warme lucht houdt meer vocht vast. In een opwarmende wereld zit er dus meer vocht in de atmosfeer, wat weer naar beneden komt in de vorm van regen. Ook neemt in een opwarmende wereld de verdamping toe. Door klimaatverandering neemt het aantal buien toe en valt er meer regen uit, al verschillen de effecten sterk van plaats tot plaats en van seizoen tot seizoen.

Bij een aanval op een ziekenhuis in Sudan zijn zeker 64 mensen om het leven gekomen, meldt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Onder de doden zouden dertien kinderen zijn. Zeker 89 mensen raakten gewond bij de aanval.

De aanval was afgelopen vrijdag in Ed Daein, de hoofdstad van de regio Oost-Darfur. Door de aanval is het ziekenhuis niet meer operationeel.

"Als gevolg van deze tragedie is het totale aantal dodelijke slachtoffers door aanvallen op gezondheidsinstellingen tijdens de oorlog in Sudan inmiddels de 2000 gepasseerd", zegt de WHO-directeur Tedros Adhanom Ghebreyesus.

Bloedige burgeroorlog

In Sudan woedt al jarenlang een bloedige burgeroorlog tussen het regeringsleger en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF). Door de oorlog is er een enorme humanitaire crisis in het land.

Miljoenen mensen zijn op de vlucht voor honger, massamoorden, verkrachtingen en ander geweld door de RSF-milities. Mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch waarschuwen voor etnische zuivering en mogelijke genocide. Zowel de RSF als het regeringsleger wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden.

Transgender vrouwen in de Verenigde Staten kunnen blijven deelnemen aan sportwedstrijden voor vrouwen. Een wetsvoorstel dat dat moest verbieden haalde het niet in de Senaat. Met 49 tegen 41 stemmen werd het verworpen. Er waren 60 stemmen nodig om het voorstel aangenomen te krijgen.

Het is een van president Trumps prioriteiten om "mannen te weren uit vrouwensporten". Het past in zijn overtuiging dat er geen andere sekse bestaat dan het geslacht dat iemand bij de geboorte heeft. Trump tekende daarover al in februari vorig jaar, vlak na zijn aantreden, een decreet.

Het wetsvoorstel was onderdeel van een breder pakket aan wetgeving, dat eerder dit jaar al werd aangenomen, maar de Republikeinse president wilde het weren van transgender sporters er nog in opnemen.

Geen meerderheid

De wetgeving gaat verder onder meer over het registreren van kiezers en een verplicht identiteitsdocument met foto in het stembureau. Daarmee wil Trump voorkomen dat mensen die illegaal in de VS verblijven hun stem uitbrengen. Ook wil hij dat er grotendeels een verbod komt op stemmen per post, een aanpassing die op felle tegenstand van parlementariërs stuit.

Trump heeft gedreigd geen andere wetten te ondertekenen voordat alle aanpassingen van het kiessysteem zijn aangenomen.

De president wil ook dat geslachtsveranderende operaties bij sommige minderjarigen worden verboden, maar het is onzeker of de Senaat daarover zal stemmen.

Naar verwachting zullen de Democraten het hele pakket uiteindelijk blokkeren. De Republikeinen hebben niet genoeg steun om de wetsvoorstellen erdoor te krijgen. Ze hebben 53 van de 100 zetels en zijn dus afhankelijk van een aantal Democraten om de vereiste 60 stemmen die nodig zijn voor wetgeving te halen.

De Brexit is meer dan zes jaar geleden, maar voor EU-burgers met de Britse nationaliteit zijn er opeens weer nieuwe problemen. Vanwege nieuwe paspoortregels konden mensen met zo'n dubbele nationaliteit de afgelopen weken opeens het Verenigd Koninkrijk niet meer in zonder Brits paspoort. Inmiddels zijn die regels wat afgezwakt, maar niet voor iedereen.

The Guardian sprak met enkele reizigers, vooral jongeren met een dubbele nationaliteit, die de dupe zijn van de veranderingen. Ze strandden op vliegvelden in Kopenhagen, Madrid en Mumbai omdat ze bij het inchecken geen Brits reisdocument konden laten zien. Sommigen kunnen daardoor wekenlang niet terug.

De nieuwe regels zijn bedacht door de Britse Labour-regering, als onderdeel van verscherpt migratiebeleid. Ze zijn in oktober gelanceerd, maar doken pas half februari in de media op, enkele dagen voordat ze van kracht werden.

Tot voor kort konden mensen met een dubbele nationaliteit met hun niet-Britse paspoort het VK in, maar nu niet meer. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die wel recht hebben op een Brits paspoort, maar dat nooit hebben aangevraagd. Maar ook mensen die hun Britse paspoort niet hadden meegenomen tijdens een buitenlandse reis hebben een probleem.

Onlogisch

De nieuwe regels gingen in op 25 februari en stuitten gelijk op verwarring en onbegrip, vooral omdat de overheid er volgens gedupeerde reizigers niet bijster goed over had gecommuniceerd. Duizenden reizigers, vaak EU-burgers die in het VK wonen, bleken opeens niet meer naar huis te kunnen.

De verontwaardiging was des te groter omdat de veranderingen onlogisch lijken. Een EU-burger zonder dubbele nationaliteit, bijvoorbeeld een Nederlandse toerist, kan gewoon met een Nederlands paspoort de Britse grens over. Daar is nu niets aan veranderd. Maar voor een Nederlander die ook de Britse nationaliteit heeft, volstond datzelfde Nederlandse paspoort eind februari ineens niet meer.

Dat is inmiddels aangepast. Het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken maakte vanwege de commotie vorige week een uitzondering voor EU-burgers die ook de Britse nationaliteit hebben. Die mogen nu toch weer met hun EU-paspoort het VK in.

'Heel bang'

Die uitzondering geldt echter niet voor iedereen. Voor mensen met een tweede nationaliteit van buiten de EU sowieso niet, en ook kinderen van EU-burgers met twee paspoorten vallen er vanwege de Britse regelgeving niet automatisch onder, zelfs al zijn ze in het VK geboren.

Dat leidt nu tot schrijnende taferelen, blijkt uit het relaas van tieners die hun verhaal deelden met The Guardian. Een 16-jarige Britse scholier met een moeder van Noorse afkomst mocht in Denemarken het vliegtuig naar Engeland niet in omdat ze geen Brits reisdocument had. Ze heeft inmiddels twee weken school gemist en dat worden er mogelijk meer, want de wachttijd voor een nieuw paspoort is zes weken.

Een speciaal certificate of entitlement aanvragen, als bijvoegsel bij het andere paspoort, kan ook, maar dat kost meer dan 589 Britse pond (zo'n 675 euro) en de verwerking duurt eveneens weken.

Ook zit in Madrid een 19-jarige studente vast, meldt de Britse krant. Ze nam deel aan een door haar universiteit georganiseerde reis. Met haar Franse paspoort mag ze volgens de nieuwe regels niet terug naar huis.

En een 18-jarige vrouw met de Britse en Deense nationaliteit is gestrand in Mumbai na een vakantie van twee weken met vrienden. Ze kon het vliegveld in India ook niet meer af omdat ze daarvoor geen geldig visum meer had. "Ze was heel bang", vertelt haar moeder aan The Guardian.

Paspoorthel

In Yorkshire leidde de nieuwe paspoortregel ertoe dat een moeder haar zoon en kleinkinderen uit Nieuw-Zeeland niet kon ontvangen. Ze moesten hun lang van tevoren geplande vlucht op het laatste moment annuleren omdat de kinderen nog geen Brits paspoort hadden.

"Ze zitten in een paspoorthel", zegt de moeder tegen de krant. "Er is totaal geen communicatie over deze nieuwe regel geweest. We zijn er kapot van."

Het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken wil niet reageren op individuele gevallen, en laat in een reactie aan Britse media weten de veranderingen bijtijds op de overheidswebsite gov.uk te hebben aangekondigd.

Robert Mueller, de voormalige FBI-directeur die de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen van 2016 onderzocht, is overleden. Dat heeft zijn familie bekendgemaakt. Mueller was 81 jaar en leed volgens Amerikaanse media aan de ziekte van Parkinson.

Hij werd bekend door zijn onderzoek naar de verkiezingsoverwinning van Donald Trump in 2016. Onderdeel van het onderzoek waren de mogelijke banden van Trumps campagneteam met Moskou.

Volgens de Democraten had Trump zijn verkiezingswinst mogelijk mede te danken aan inmenging van Rusland. Mueller bevestigde in 2019 na een jarenlang onderzoek dat er sprake was van Russische inmenging, maar besloot geen strafrechtelijke vervolging in te stellen tegen een zittende president.

Trump heeft de conclusie van Muellers rapport altijd bestreden en deed het onderzoek af als een heksenjacht. De president heeft laten weten blij te zijn met Muellers overlijden. "Hij kan niet langer onschuldige mensen beschadigen", aldus Trump op zijn sociale platform Truth Social.

Vietnamveteraan

Mueller had op het moment van het onderzoek naar de Russische inmenging al een lange carrière achter de rug. Hij had als militair gediend in Vietnam, was lang federaal aanklager en leidde de misdaaddivisie van het ministerie van Justitie.

Daar kreeg hij te maken met roemruchte zaken zoals die tegen maffiabaas John Gotti en het onderzoek naar de bom aan boord van een Pan Am-vlucht die in 1988 neerstortte in het Schotse Lockerbie. In 2001 werd hij op voordracht van toenmalig president George W. Bush het hoofd van de FBI.

In 2004 zette hij zijn carrière op het spel toen hij dreigde op te stappen toen het Witte Huis een omstreden afluisterprogramma wilde toestaan dat volgens het ministerie van Justitie ongrondwettelijk was. Hij wist de goedkeuring daarvan ternauwernood te voorkomen.

In 2013 ging Mueller met pensioen en droeg hij het FBI-stokje over aan James Comey, die net als Mueller in aanvaring zou komen met Trump. Vier jaar later werd er toch weer een beroep op hem gedaan voor het speciale onderzoek naar de Russische inmenging bij de verkiezingen van 2016.

448 pagina's

Het 22 maanden durende onderzoek leidde tot een 448 pagina's tellend rapport. Het beschrijft Russische inmenging "op een grondige en systematische manier", door middel van hacken en propaganda om de Democratische presidentskandidaat Hillary Clinton zwart te maken en de campagne van Trump te helpen. Rusland heeft dat altijd ontkend.

Het onderzoek leidde tot aanklachten tegen 34 personen, onder wie medewerkers van Trump, Russische inlichtingenfunctionarissen en drie Russische bedrijven en ook tot schuldbekentenissen en veroordelingen. Mueller zag er uiteindelijk van af Trump zelf te vervolgen, tot teleurstelling van veel Democraten.

Dat betekent niet dat Mueller niets had gevonden wat hij Trump ten laste had kunnen leggen. Het ging daarbij bijvoorbeeld om Trumps pogingen om Mueller als speciaal aanklager te laten ontslaan en de reikwijdte van diens onderzoek in te perken. Ook onderzocht Mueller wat de president had gedaan om te voorkomen dat informatie naar buiten zou komen over een bijeenkomst in 2016 in de Trump Tower in New York tussen Trumps verkiezingsteam en een Russisch gezelschap.

'Geen hoax'

Mueller heeft de president daarvan niet vrijgesproken, zoals Trump zelf beweerde. Er was alleen besloten geen uitspraak te doen over de vraag of de president een misdrijf had gepleegd. "De president is niet vrijgesproken van de feiten die hem ten laste worden gelegd", voegde Mueller er expliciet aan toe.

Tijdens en na het onderzoek gebruikte Trump sociale media, toespraken en de media om Mueller aan te vallen; hij beschuldigde hem van "een politiek gemotiveerde, gemanipuleerde heksenjacht" en zei dat Mueller zich liet omringen door misdadigers. "Het is een grote hoax", zei Trump in 2019.

Tijdens een hoorzitting voor het Congres ging Mueller daar kort op in. "Het was absoluut geen hoax", zei hij, en hij wees op de vele aanklachten die uit het onderzoek waren voorgekomen.

Correspondent VS Rudy Bouma:

"Zowel op links als op rechts klinkt verontwaardiging over Trumps reactie op het overlijden van Mueller. De Democratische senator Adam Schiff schrijft dat Trump "iedere dag zijn onbeschaafdheid en ongeschiktheid voor het presidentschap toont". Voormalig adviseur van president Obama David Axelrod veroordeelt de post van de president als "verachtelijk maar totaal voorspelbaar".

Michael Steele, een voormalige voorzitter van de Republikeinse partij, noemt Trump op X "een afschuwelijke, walgelijke man zonder moraal". Volgens de Democratische Congreslid Dan Goldman "viert Trump op een walgelijke manier de dood van Mueller omdat die Trumps poging om de verkiezingen van 2016 te stelen heeft blootgelegd".

Anderen wijzen op de dubbele standaard van de regering-Trump. Na de moord op Charlie Kirk haalde zijn vicepresident Vance keihard uit naar mensen die de dood van de conservatieve influencer vierden: "Als je iemand ziet die de moord op Charlie viert, spreek diegene daarop aan. En verdomme, bel ook hun werkgever."

Zijn oproep sloeg aan: tal van van mensen die hun vreugde over Kirks dood hadden geuit, verloren hun baan of hun visum. Voor Trump gelden kennelijk andere standaarden.

Een progressieve influencer schrijft daarom nu: "Ik verwacht dat elke Republikein die verontwaardigd was over mensen die de dood van Charlie Kirk vierden, Trump onmiddellijk veroordeelt omdat hij over Robert Mueller zei: 'Ik ben blij dat hij dood is'. Dit is walgelijk."

Volgens de leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden is Trumps reactie bewust provocatief: "De wreedheid is het doel", schrijft Chuck Schumer. "Trumps doel is om je af te leiden van stijgende benzineprijzen, zijn doelloze oorlog, misstanden bij ICE en de Epstein-dossiers."

Krijgt de EU er weer een rechts-populistische en eurosceptische premier bij? Dat besluiten de Slovenen vandaag bij parlementsverkiezingen. In de laatste peilingen ligt de rechts-populist en politiek veteraan Janez Jansa nipt voor op de huidige links-liberale premier Robert Golob.

De 67-jarige Jansa is een oude bekende. Hij was al drie keer premier van Slovenië; zijn laatste kabinet viel in 2022. Begin jaren 90 rees zijn politieke ster toen hij opkwam voor democratische vrijheden. Die ontbraken in het communistische Joegoslavië, waarvan Slovenië tot 1991 deel uitmaakte.

Maar gaandeweg ontwikkelde Jansa zich tot een steeds radicalere rechts-populist, die de vrijheden in de jonge democratie juist stukje bij beetje inperkte. Hij probeerde bijvoorbeeld de rechtspraak naar zijn hand te zetten en joeg journalisten tegen zich in het harnas door de subsidie voor het nationale persbureau stop te zetten. De kritische berichtgeving beviel Jansa niet.

Verwantschap met Trump

Verder is hij voorstander van een hard migratiebeleid en traditionele waarden. Ook vindt hij dat het Sloveense onderwijs meer aandacht moet hebben voor de Sloveense cultuur en geschiedenis. Dat zijn boodschappen die aanslaan bij het meer behoudende deel van het Alpenland.

Jansa verkondigt ze in een aanvallende stijl, waarbij hij regelmatig scheldt en politieke tegenstanders verdacht maakt, ook via sociale media. Niet zo verwonderlijk dus dat hij grote verwantschap voelt met de Amerikaanse president Trump. Jansa was de eerste en enige wereldleider die Trump in 2020 feliciteerde met zijn 'zege' in de presidentsverkiezingen, gewonnen door Joe Biden.

Ook de EU moet het regelmatig ontgelden en dan vooral de instituties en de meer liberale, op samenwerking gerichte lidstaten. Nederland was woedend toen Jansa als premier kritische Nederlandse Europarlementariërs in een tweet afbeeldde als marionetten van de Joodse zakenman en filantroop George Soros. Slovenië was op dat moment voorzitter van de EU. "Smakeloos, ik neem daar zover mogelijk afstand van", reageerde toenmalig premier Rutte. De Sloveense ambassadeur in Den Haag moest op het matje komen.

Spannende strijd

Als Jansa wint, past hij in het rijtje van rechts-populistische premiers als Meloni van Italië, Babis van Tsjechië, Fico van Slowakije en Orbán van Hongarije. Met die laatste wordt Jansa vaak vergeleken, maar er is zeker één groot verschil: Jansa is sterk pro-Oekraïens. Hij behoorde tot het eerste groepje EU-leiders die per trein president Zelensky in Kyiv bezochten, vlak na de Russische inval in 2022.

Dat Jansa voorligt in de peilingen, heeft hij deels te danken aan de teleurstelling onder de Slovenen over het trage hervormingsbeleid van het kabinet-Golob. De onervaren coalitie van drie linkse partijen, vier jaar geleden verrassend aangetreden, heeft regelmatig onderling ruzie. De beloofde verbetering van de gezondheidszorg komt voor veel kiezers niet snel genoeg van de grond; ook de vermeende hoge belastingdruk is een pijnpunt.

Maar de premier is zeker niet kansloos. Golobs partij ligt maar nipt achter op die van Jansa en het verschil is de afgelopen weken kleiner geworden. Cruciaal wordt daarnaast de uitslag van kleinere linkse en rechtse partijen, die nodig zijn voor een meerderheidscoalitie. Een deel daarvan zweeft rond de kiesdrempel van 4 procent. Of zij in het parlement komen, heeft een grote invloed op de zetelverdeling. De verkiezingen zijn dus ongemeen spannend.

Schandaal

Aan het eind van de campagne is het land ook nog eens opgeschud door een afluisterschandaal. Er doken online geluidsopnames op van hooggeplaatste leden van Golobs partij, waarin ze vergoedingen bespraken in ruil voor het gunnen van contracten aan bevriende ondernemers.

Bewijs van corruptie, riep Jansa, maar volgens Golob is er met de opnamen geknoeid. Volgens onderzoeksjournalisten komen ze van vertegenwoordigers van de omstreden private inlichtingendienst Black Cube. Daar werken voornamelijk voormalig medewerkers van de Israëlische geheime dienst Mossad.

De Sloveense geheime dienst heeft nu bekendgemaakt dat vertegenwoordigers van Black Cube in december met een privévliegtuig naar de hoofdstad Ljubljana kwamen en Jansa en zijn partij hebben bezocht. Jansa ontkent dat niet, maar zweert niets verkeerd gedaan te hebben.

Golob spreekt intussen van grove Israëlische inmenging. Zijn regering is zeer kritisch over het Israëlische optreden in Gaza en erkende Palestina als onafhankelijke staat. De Sloveense publieke omroep boycot het Eurovisie Songfestival vanwege de deelname van Israël. Jansa geldt daarentegen als sterk pro-Israël.

Vanavond zal blijken of het schandaal invloed heeft op de uitkomst en wie ervan profiteert.

Door aanvallen op de energiesector in en rond de Perzische Golf stijgen de energieprijzen wereldwijd snel. De gevolgen zijn overal voelbaar, maar vooral Azië wordt hard geraakt.

Ruim 80 procent van de brandstoffen die normaal door de Straat van Hormuz worden vervoerd, gaat naar de Aziatische markten. Scheepverkeer is daar op dit moment nauwelijks mogelijk door Iraanse aanvallen en de energieoorlog heeft in Azië ook politieke gevolgen.

NOS-correspondenten in Azië leggen uit hoe het zit in hun regio.

"Japan haalt ruim 90 procent van zijn olie uit de Golfregio. Momenteel stijgen de prijzen dus razendsnel, wat leidt tot duurdere benzine, hogere transportkosten en zelfs productieproblemen bij bedrijven. De overheid grijpt in met subsidies en opent oliereserves om de schade te beperken. Noodmiddelen met een houdbaarheidsdatum.

Politiek zit Japan in een moeilijke positie. Als belangrijkste bondgenoot van de VS in Azië wordt het onder druk gezet om bij te dragen aan de veiligheid in de Straat van Hormuz. Tijdens haar bezoek aan Trump benadrukte premier Takaichi wat wettelijk gezien wel en niet mogelijk is. Ook sloot ze zich aan bij een internationale verklaring om veilige doorvaart te ondersteunen, zonder dat ze militaire inzet beloofde."

"Een militaire rol is namelijk onwaarschijnlijk: Japan heeft wettelijke beperkingen op de inzet van troepen. Daarbovenop zeggen negen op de tien mensen tegen de oorlog te zijn. Daarom lijkt het land te kiezen voor indirecte steun, zoals logistieke hulp. Zo probeert Japan buiten het conflict zelf te blijven zonder de VS boos te maken."

"In India nemen de problemen met de distributie van lpg-tanks toe in de commerciële sector. Restaurants moeten tijdelijk sluiten of schakelen over op hout of kolen. Dit leidt tot meer luchtvervuiling, wat een groot probleem is in India. De overheid heeft de regels tegen het gebruik ervan versoepeld om het gebrek aan lpg te compenseren.

De afgelopen dagen hadden huishoudens problemen met het verkrijgen van gas om op te koken, ook al geeft de Indiase overheid huishoudens voorrang bij de verdeling van de gasflessen. Volgens de overheid komt het tekort gedeeltelijk door paniek onder inkopers."

"India is voor ongeveer de helft van de lpg- en lng-voorziening afhankelijk van import via de Straat van Hormuz. Het land onderhandelt nu met Iran om schepen door te laten die gas vervoeren dat bestemd is voor India. Het land wil zo ook laten zien dat zijn multipolaire buitenlandbeleid iets concreets oplevert.

Deze week bereikten India twee schepen met lpg, maar aanvallen op gasvelden in Qatar hebben de zorgen vergroot. Want het heeft weinig zin om te onderhandelen over de doorvoer van een gasvoorraad als er geen gas meer beschikbaar is. India is een van de grootste afnemers van lng uit Qatar. Het is een belangrijke grondstof voor een soort kunstmest die hier veel wordt gebruikt voor de teelt van graan en rijst."

"Van energiepaniek is in China geen sprake. China heeft hard geïnvesteerd om zoveel mogelijk energie zelf op te wekken. Hoewel het land nog steeds de grootste energie-importeur van de wereld is, wekt het inmiddels 80 procent van de eigen behoefte zelf op.

China investeert in alle soorten energiebronnen om een 'gezonde mix' te hebben en risico's te spreiden. Steenkool, waarvan er veel in de Chinese bodem zit, is nog steeds de grootste energiebron. Maar China staat nu ook vol met zonne- en windmolenparken en steeds meer stuwdammen en kerncentrales.

Peking vreesde al vroeg de gevolgen van een mogelijk conflict in het Midden-Oosten. Een te grote afhankelijkheid van de (fossiele) brandstoffen uit die regio werd als te risicovol ingeschat. Ruwe olie haalt Peking daarom niet alleen uit het Midden-Oosten, maar ook uit bijvoorbeeld Rusland, Maleisië en Brazilië."

"De nood is dus nog niet hoog voor China. Analisten schatten verder in dat China ongeveer vier maanden aan oliereserves heeft opgeslagen. Maar als grootste importeur van ruwe olie in de wereld gaat ook China de prijsstijgingen merken.

Diplomatiek heeft het land dezelfde strategie als vaker bij internationale conflicten: China roept alle partijen op tot zelfbeheersing, dialoog en vrede, en stuurde een speciaal gezant om te praten. Op daden hoeven de landen echter niet te rekenen. Voor China valt er weinig te winnen door zich te mengen in een militair conflict met een onzekere uitkomst."

"Alle Zuidoost-Aziatische landen worden geraakt door de blokkade van de Straat van Hormuz, maar op verschillende manieren. Zo heeft Vietnam heel weinig noodreserves en schieten in dat land, dat leunt op de export, de prijzen in het scheepsvervoer omhoog.

In Myanmar heeft de afhankelijkheid van olie-import effect op de burgeroorlog. Zo is er minder brandstof voor de legervliegtuigen die bombardementen uitvoeren. In Thailand en Laos staan enorme files voor tankstations."

"Vooral voor Indonesië kan de situatie ook politiek precair worden. President Prabowo denkt dat het noodzakelijk wordt om extra te bezuinigen, omdat door de hoge olieprijzen het begrotingstekort over de wettelijke limiet van 3 procent gaat.

Maar bezuinigingen en hoge prijzen waren vorig jaar het startpunt voor gewelddadige protesten in Indonesië. Prabowo moet dus goed overwegen waar hij zal snijden om onrust onder de Indonesiërs te voorkomen."