Oude stikstofplannen weer uit de kast, draagvlak blijft vraagteken
Om de natuur in Nederland te verbeteren, komt in de plannen van de nieuwe coalitie veel terug wat door het vorige kabinet nog werd afgezwakt, vertraagd of geschrapt.
Zo willen D66, VVD en CDA weer een groot stikstoffonds optuigen, zones rond natuurgebieden waar alleen minder intensief mag worden geboerd en kunnen boeren als uiterste redmiddel worden verplicht om hun boerenbedrijf te laten krimpen of helemaal te stoppen.
Waar sommige boerenorganisaties die maatregelen veel te ver vinden gaan, stelt Vereniging Leefmilieu juist dat de plannen vooral nieuw uitstel zijn om echt in te grijpen.
Voor de zomer willen de nieuwe coalitiepartijen zones rond natuurgebieden aanwijzen waar boeren minder intensief mogen boeren dan elders in het land. Door op een andere manier te gaan werken, met bijvoorbeeld minder dieren of door te verplaatsen, moet daar alsnog toekomst zijn voor boeren. Zien ze dat niet zitten, dan kunnen ze worden opgekocht.
Komen de protesten terug?Voor alle andere boeren in Nederland moeten er uitstootdoelen komen, zodat boeren weten aan welke regels ze zich moeten houden. Dat was het vorige kabinet ook van plan.
Dat soort maatregelen zou ertoe moeten leiden dat er in 2030 zo'n beetje de helft minder stikstof wordt uitgestoten in Nederland. Lukt dat niet, dan dreigt een harde maatregel en worden dierrechten geschrapt. Boeren zullen dan gedwongen moeten krimpen.
Bij zo'n aankondiging dringt de vraag zich op of naast het stikstoffonds ook het stikstofprotest terugkomt onder het aankomende kabinet-Jetten.
Wat boerenorganisatie LTO betreft, gebeurt dat in ieder geval niet. LTO is vooral blij dat boeren in de toekomst niet meer worden afgerekend op hoeveel stikstof er in de natuur terechtkomt, maar op wat zij daadwerkelijk zelf uitstoten.
"Daar kunnen boeren veel beter op sturen", zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Om die wijziging door te voeren, zijn harde afspraken nodig, zegt hij, met harde doelen om stikstofuitstoot te verminderen. "Wij gaan ervoor zorgen dat we die doelen halen. Ik sta voor de meest innovatieve boeren ter wereld, die zijn daartoe in staat."
Bij Agractie, een van de drijvende krachten achter de boerenprotesten van een paar jaar geleden, zijn ze daar minder zeker van. De dreiging dat het recht om een bepaald aantal dieren te houden kan worden ingetrokken, moet wat hen betreft direct weer van tafel.
"Je kunt niet zomaar tien koeien inleveren", zegt voorzitter Alien van Zijtveld. "Je hele bedrijf is ingericht op een bepaald aantal koeien. Die zijn nodig om je leningen en alle investeringen ook weer terug te kunnen betalen. Gedwongen krimpen staat dan gelijk aan stoppen."
'Niet genoeg om doelen te halen'Net zo ontevreden, maar om totaal andere redenen, is jurist Valentijn Wösten die namens milieuorganisaties veel rechtszaken over stikstof voerde en er ook veel won. "Dit is foute boel", zegt hij over de plannen van het aanstaande kabinet.
"Het is bij lange na niet genoeg om de wettelijk afgesproken doelen te halen", stelt Wösten namens de Vereniging Leefmilieu.
"Het is straal in strijd met de uitspraak van de rechter in de Greenpeace-zaak. Die rechter stelde dat de wettelijke doelen in 2030 echt moeten zijn gehaald. Dat wordt door de coalitiepartijen met vijf jaar uitgesteld."
Wat hem betreft, moeten boeren al veel eerder gedwongen worden om hun aantal dieren te beperken, zodat ze minder stikstof uitstoten.
Daarnaast stoort het Wösten dat er opnieuw wordt ingezet op innovatie. Er zijn bedrijven die beloven de stikstofuitstoot van stallen te kunnen verminderen door bijvoorbeeld een nieuwe vloer te leggen die koeienpoep scheidt van koeienplas. In de praktijk werken die systemen veel minder goed dan op papier. "Het is weer een luchtkasteel, terwijl er nu eens echt moet worden ingegrepen", zegt Wösten.