NOS Nieuws - Algemeen

De politie is op zoek naar twee personen die worden verdacht van het veroorzaken van de explosie bij een joodse school in Amsterdam.

Uit onderzoek is gebleken dat twee personen op een motorscooter zijn komen aanrijden bij de school. Een persoon stapte van de motorscooter en plaatste een voorwerp tegen de buitenmuur van de school. Daarna rende diegene weg en stapte weer achterop waarna ze wegreden terwijl het explosief afging.

Gisteren was er ook al een brand gesticht bij een synagoge in Rotterdam. Of er een verband is met de explosie van vannacht is niet bekend.

Opgeschaald

De politie zegt vanwege de gebeurtenissen op te schalen. In overleg met de politie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid worden extra maatregelen getroffen.

De politie roept mensen op om beeldmateriaal afkomstig van beveiligingscamera's, videodeurbellen of dashcams te delen.

Een nieuwe mogelijkheid van de ambulancedienst Zuid-Holland Zuid waardoor mensen met een medisch noodgeval kunnen beeldbellen met de meldkamer, leidt tot positieve reacties. In een maand tijd hebben medewerkers van de ambulancedienst op deze manier tientallen keren zorg verleend.

De optie werd vorige maand ingevoerd. Het idee was om mensen die het alarmnummer 112 bellen nog beter te kunnen helpen. Ook zou beeldbellen helpen bij het inschatten van de ernst van de situatie. "De verwachting is dat als ze de patiënt kunnen zien, het nog beter lukt om de juiste zorgbehoefte in te schatten", legde verpleegkundig specialist Peter de Kruijter van de ambulancemeldkamer eerder uit.

Volgens De Kruijter blijkt uit de eerste maand al dat het beeldbellen effectief is. "De centralisten geven al in de eerste maand aan dat het hen helpt", zegt hij tegen de lokale omroep RTV Dordrecht. "Ze kunnen met beeldbellen makkelijker inschatten wat voor hulp er nodig is, waardoor ze niet te veel maar ook niet te weinig hulp sturen."

Sms-link

Wanneer iemand in de regio met een medische noodsituatie 112 belt, krijgen ze een centralist aan de lijn. Als de centralist vervolgens merkt dat hij de situatie niet helemaal goed kan inschatten, kunnen ze de persoon aan de andere kant van de lijn vragen om te beeldbellen.

Als diegene daarmee instemt, krijgt die via de sms een link toegestuurd. De link bevat een snelkoppeling naar een stream waar alleen de centralist de beelden van kan zien.

Als de centralist beeld heeft, kan hij via de videoverbinding instructies geven over wat de persoon in kwestie kan doen, terwijl de ambulance al onderweg is. Deze beelden worden nergens opgeslagen en verdwijnen na afloop uit elk systeem.

'Beeldbellen vergemakkelijkt de situatie'

De centralisten merken dat zij de patiënt of degene die erbij is dankzij beeldbellen beter kunnen helpen om instructies op te volgen. "Het geeft je een extra zintuig en dat helpt enorm", zegt verpleegkundig centralist Mirjam Sterkenburg van de ambulancedienst.

"We moesten het voorheen alleen doen met onze oren, wat vooral lastig was bij een taalbarrière met de mensen die belden. Het beeldbellen vergemakkelijkt de situatie."

Sterkenburg noemt een voorbeeld uit de praktijk: "Bijvoorbeeld bij een bepaalde bloeding van wondjes kun je mensen al vrij snel geruststellen en meekijken of mensen het op een goede manier stelpen. Dat maakt het beeldbellen extra effectief." Ook is het weleens voorgekomen dat iemand zittend werd gereanimeerd, dat kan met beeldbellen voorkomen worden, zegt ze.

En dus zijn de eerste ervaringen vanuit de meldkamer positief te noemen. De Kruijter is vooral blij dat de optie voor beeldbellen ook niet vervelend wordt gevonden door de mensen die zorg nodig hebben. "Vooralsnog heb ik geen vervelende reacties gehoord en dat vind ik ook erg fijn."

De VS heeft het eiland Kharg in de Perzische Golf aangevallen, ondanks dreigementen van Iran. Het kan leiden tot een nieuwe escalatie in de oorlog, want Teheran heeft al eerder gewaarschuwd voor "een nieuwe graad van vergelding" bij zo'n aanval. Het is dan ook de hoeksteen voor de economie van dat land.

Kharg, 8 kilometer lang en 5 kilometer breed, ligt maar 24 kilometer van de Iraanse kust. Het rotsachtige eilandje is van vitaal belang voor het regime in Teheran vanwege de cruciale rol voor Iraanse olie-export: zo'n 90 procent van de olie die het land uitvoert, gaat via Kharg. Het gaat om zo'n 950 miljoen vaten per jaar.

Olietankers leggen aan bij het eiland omdat de wateren langs het Iraanse vasteland te ondiep zijn voor de enorme zeeschepen. De Iraanse olie gaat via leidingen daarom naar Kharg, en daar staan installaties om de olie over te pompen naar de schepen.

Die olie-export is niet gestopt door de oorlog, Sinds het begin van de Amerikaanse en Israëlische aanvallen zijn er via Kharg miljoenen vaten olie uitgevoerd, vooral naar China.

Amerikaanse luchtbeelden van de aanval op Kharg:

Om het eiland te beschermen staat Kharg onder militaire controle van de Iraanse Revolutionaire Garde, de goed getrainde elite-eenheid van het land. Er wonen zo'n 8000 mensen: militairen en enkele duizenden werknemers in de oliesector. Het eiland beschikt over een landingsbaan maar is niet toegankelijk voor bezoekers.

De olie-export via Kharg is van vitaal belang voor de Iraanse staatskas, en daarmee voor het regime. Volgens experts is het mogelijk de Iraanse economie lam te leggen met een aanval op de olie-installaties van het eiland. De Israëlische oppositieleider Yair Lapid heeft daarom juist opgeroepen tot zo'n grootschalige aanval op Kharg, die het regime in Teheran volgens hem ten val kan brengen.

Een aanval op de olie-infrastructuur van Iran heeft echter meer gevolgen: nog meer meer instabiliteit op de oliemarkt en daardoor mogelijk nog hogere olieprijzen. Ook is een verwoeste olie-infrastructuur niet zomaar weer opgebouwd, dus als het regime valt, krijgen de nieuwe machthebbers met een enorme economische malaise te maken.

President Trump heeft dan ook gezegd dat het Amerikaanse leger zich nu alleen richt op militaire doelwitten op Kharg. De olie-opslagplaatsen en -installaties worden ontzien. Maar, waarschuwt hij, dat kan veranderen als Iran de doorvaart van schepen in de Straat van Hormuz gaat belemmeren.

De VS heeft bekendgemaakt 2200 extra mariniers naar het gebied te sturen en drie oorlogsschepen aan de al forse oorlogsvloot toe te voegen. Die schepen vormen een breed inzetbare, zelfstandige maritieme eenheid die snel kan toeslaan.

Nederlands fort

Opmerkelijk feitje: op Kharg staan nog de restanten van een 18de-eeuwse Nederlandse handelspost van de VOC, Mosselstein genaamd. Die functioneerde maar 13 jaar als zodanig, want winstgevend was het niet. Na het vertrek van de VOC werd het eiland overvallen en geplunderd door het Perzische leger. In de eeuwen daarna kreeg Kharg vaker te maken met oorlogsgeweld. Voor het laatst gebeurde dat in de jaren 80 van de vorige eeuw tijdens de oorlog tussen Iran en Irak.

Iran dreigt intussen met tegenaanvallen op de energie-infrastructuur van oliebedrijven in de regio die samenwerken met de VS. Trump zal "het bloed van Amerikaanse militairen" aan zijn handen hebben bij een aanval, waarschuwde Teheran eerder al.

Het gaat het regime overigens niet alleen om Kharg, maar ook om andere Iraanse eilanden in de Perzische Golf. Verschillende daarvan zijn omstreden omdat ze ook door de Verenigde Arabische Emiraten worden geclaimd. Enkele liggen zeer strategisch in de Straat van Hormuz en kunnen door Iran worden gebruikt om het scheepvaartverkeer te controleren.

Na de aardbeving van vannacht bij het Drentse gasveld Eleveld zijn vier schademeldingen binnengekomen bij de Commissie Mijnbouwschade. De verwachting is dat het aantal nog oploopt, zegt een woordvoerder.

Drie meldingen kwamen uit Assen en één uit het dorp Rolde, in de gemeente Aa en Hunze. Over de aard van de schade is nog niets bekend.

De beving vond plaats om 02.14 uur, iets ten zuidoosten van Assen. Op sociale media laten meerdere inwoners van Assen weten dat ze wakker zijn geworden door de beving.

Geen haast

Volgens de woordvoerder van de commissie kunnen er naar aanleiding van de beving van vannacht nog meer meldingen binnenkomen. "Mensen hoeven zich niet met haast te melden."

Volgens de afspraken kunnen zij zich ook nog een jaar na dato melden om aanspraak te maken op een vergoeding. "Als mensen acute schade hebben of twijfelen, kunnen ze zich natuurlijk wel eerder melden. En als er sprake is van een onveilige situatie, moeten ze direct de gemeente bellen."

Commissie Mijnbouwschade

Mensen die schade hebben na een aardbeving als gevolg van mijnbouwactiviteiten in andere gebieden dan de Groningse aardbevingsregio kunnen zich melden bij de Commissie Mijnbouwschade. Die beoordeelt de schade en brengt een bindend advies uit aan het betrokken mijnbouwbedrijf. Dat bedrijf is verplicht een eventuele toegekende schadevergoeding te betalen.

Onder meer bij RTV Drenthe stromen de reacties binnen van mensen die afgelopen nacht de aardbeving hebben gevoeld. De meeste reacties kwamen vanuit Assen. "Het trilde en schudde. In eerste instantie schoot direct door mijn hoofd dat het een aardbeving was. Het klonk net of er twee zware auto's op elkaar waren gebotst", zegt iemand. Iemand anders voelde zijn bed schudden."

Ook vanuit andere plekken kwamen meldingen binnen, zoals Bovensmilde. "Rond 02.14 uur klonk eerst een doffe dreun, gevolgd door een aanhoudend gerommel. De kastdeuren van de kledingkasten sloegen heen en weer en veroorzaakten luid geklepper waardoor we abrupt wakker schrokken."

De burgemeesters van Aa en Hunze, Midden-Drenthe en Assen hebben collectief hun begrip uitgesproken voor "vragen en zorgen" bij inwoners. "Het is ontzettend naar dat er opnieuw een beving is geweest", aldus Hiemstra, Zwiers en Out, "en ook nog eens een krachtige."

De komende dagen willen de burgemeesters praten met inwoners om een beeld te krijgen van de omvang van de schade en het gebied waar de beving impact heeft gehad.

De NAM zegt de onrust en de impact die de beving heeft veroorzaakt te betreuren.

Op de A16 bij Breda is vanochtend een auto tegen een verkeerspaal gecrasht. De wagen schoot over de vangrail en belandde ondersteboven tegen een paal van een verkeersportaal.

Het ongeluk gebeurde tussen knooppunt Galder en de afslag Breda. Meerdere hulpdiensten werden opgeroepen. De man is ter plekke nagekeken door ambulancepersoneel.

Bestuurder weigerde mee te werken

Hoe het ongeluk kon gebeuren, is niet bekend. Volgens de politie was er geen ander verkeer bij het ongeluk betrokken. "Het is ons niet helemaal duidelijk hoe de bestuurder tegen de paal is beland", zegt een woordvoerder.

De man weigerde mee te werken aan het politieonderzoek en ontkende dat hij de bestuurder was. "Na onderzoek konden we vaststellen dat hij degene was die achter het stuur zat."

Proces-verbaal

Ook wilde de man geen medische hulp. "Medewerkers van de ambulance zeiden dat hij beter naar het ziekenhuis kon, maar dat wilde hij niet", zegt de politiewoordvoerder. De man is gehoord en de politie heeft proces-verbaal opgemaakt.

Een rijstrook van de A16 is korte tijd afgesloten voor het verkeer, meldt Omroep Brabant. Inmiddels is de wagen weggehaald en de weg weer vrijgegeven.

Een 15-jarige tiener uit Duitsland is opgepakt na een joyride met een lijnbus. De jongen bracht zijn 14-jarige vriendin met de bus naar school, vele tientallen kilometers verderop.

De tiener had de bus gisterochtend vroeg gestolen bij de remise op een bedrijfsterrein in zijn woonplaats Mainz-Kastel, bij Frankfurt. De diefstal werd pas rond het middaguur bij de politie gemeld, omdat het busbedrijf er aanvankelijk van uit was gegaan dat een eigen chauffeur het verkeerde voertuig had meegenomen.

Na de melding zag een politiepatrouille de bus 150 kilometer verderop rijden, in Karlsruhe. Toen de bus tot stoppen was gebracht, biechtte de jongen op zijn vriendin een lift te hebben gegeven. Hij was de bus ingekomen met een loper.

De tiener wordt vervolgd voor diefstal en rijden zonder rijbewijs. Agenten onderzoeken nog hoe hij aan de loper is gekomen en hoe hij in staat was zolang met het gevaarte op de openbare weg te rijden zonder schade te veroorzaken. De ouders van de jongen hebben hem op het politiebureau opgehaald.

Tienduizenden inwoners in de IJmond hebben zaterdagochtend uren zonder water gezeten. In de buurt van Wijk aan Zee is een grote transportleiding geknapt. Monteurs hebben een deel van de leiding afgesloten en de watertoevoer omgeleid.

Onder meer in IJmuiden, Santpoort, Driehuis en Velserbroek kwam geen of weinig water uit de kraan. Aan het eind van de ochtend was op de meeste plaatsen de waterdruk weer hersteld.

Inwoners van Velserbroek en Spaarnwoude worden nog wel geadviseerd het kraanwater eerst drie minuten te koken voordat ze het drinken. In andere getroffen plaatsen geldt geen kookadvies.

In het buitengebied van Heemskerk en Wijk aan Zee is wateroverlast ontstaan door de leidingbreuk.

Meerdere fiets- en wandelpaden staan blank:

"Hoe het lek is ontstaan weten we nog niet", zegt een woordvoerder van waterbedrijf PWN. "Maar het gedeelte waar het lek zit is afgesloten. Via andere leidingen stroomt er nu weer water naar de klanten."

Doordat veel mensen de website van waterbedrijf PWN probeerden te checken raakte de site overbelast. Veiligheidsregio Kennemerland nam daarom de communicatie over. Ook kregen klanten in de getroffen plaatsen een sms met informatie.

Woensdag gaan de stembureaus open, in vrijwel iedere gemeente wordt weer een nieuwe gemeenteraad gekozen. Wat leeft er lokaal? Nieuwsuurverslaggever Jan Eikelboom onderzoekt dat al bijna tien jaar in zijn serie De Onderstroom. Hij trekt naar plekken toe die juist niet in het nieuws zijn om de gewone verhalen die onder gewone mensen leven op te tekenen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Voor deze verkiezingen dook hij in de versnippering van partijen door een azc in Schiedam, in betaald parkeren in Amersfoort en in de lage opkomst in Rotterdam. Eikelboom zag het sentiment richting asielzoekers verharden en de boosheid richting de politiek blijft altijd. "Hoeveel inspraak je ook regelt, als burgers hun zin niet krijgen zeggen ze dat er niet naar ze wordt geluisterd. De mensen blijven gewoon boos."

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

War of the Worlds heeft vannacht in Los Angeles vijf Razzies gekregen, de antiprijs voor slechtste films van het jaar. De sciencefictionfilm werd afgerekend op slechtste acteur, regisseur, script, remake en film.

In de sciencefictionfilm speelt Ice Cube een veiligheidsexpert die een buitenaardse invasie moet voorkomen. Opvallend is het format dat daarvoor wordt gebruikt: de film is in zijn geheel opgenomen als een videoconferentie, waarbij de hoofdpersoon andere spelers inbelt. De film kon zo in 2020 worden opgenomen tijdens een coronalockdown.

Volgens de Razzie-organisatoren is de film onmiddellijk uitgegroeid tot een "hate-watch classic", vol maffe kunstgrepen, sleetse dialogen en een onbedoeld hilarische vertoning van de hoofdrolspeler. "De klassieke roman van H.G. Wells wordt grof geweld aangedaan."

Bij het verschijnen van de film was er vooral veel commentaar op de sluikreclame. Zo is het gemak van een Amazon-bestelling een belangrijk plotpunt.

Gouden framboos

De Razzies zijn vernoemd naar het afkeurende scheetgeluid dat je maakt als je lucht langs je uitgestoken tong plaatst. Dat heet een raspberry omdat in het Engelse rhyming slang het begrip raspberry tart wordt gebruikt voor het woord fart (scheet). 'Winnaars' krijgen een goudkleurige framboos, waarvan de organisatie trots meldt dat de kosten niet meer dan 4,97 dollar zijn.

War of the Worlds haalde niet alle beruchte prijzen binnen op het evenement. Rebel Wilson werd uitgekozen als slechtste actrice voor haar "net niet helemaal geloofwaardige optreden" als actieheld in Bride Hard. Sylvester Stallone's dochter Scarlet Rose werd met de western Gunslingers slechtste bijrolactrice.

Slechtste bijrolacteur werden de zeven computergeanimeerde dwergen uit de remake van Sneeuwwitje, die met hun hoofdrolspeelster Rachel Zegler ook meteen werden uitgeroepen tot het slechtste filmkoppel.

De Razzies worden traditioneel uitgereikt op de vooravond van de Oscars. Morgen worden in Hollywood die prijzen voor de beste films van het jaar uitgereikt. Grootste kanshebber is Sinners, met een recordaantal van zestien nominaties.

Bij een grote luchtaanval rond Kyiv zijn vannacht vier doden gevallen. Zeker vijftien mensen raakten gewond, hebben Oekraïense autoriteiten bekendgemaakt.

Bij de aanval werden woningen, scholen, bedrijven en infrastructuur geraakt in vier districten rond de Oekraïense hoofdstad. Het aantal doden en gewonden kan volgens het Oekraïense leger nog oplopen.

Volgens een woordvoerder van het Oekraïense leger ging het vannacht om een grootschalige Russische aanval. Ook andere Oekraïense regio's werden getroffen, zoals Zaporizja. Daar vielen vier gewonden toen een huis werd geraakt.

Bommenwerpers

Volgens Oekraïne zette Rusland strategische bommenwerpers in en werden Russische kruisraketten afgevuurd vanaf de Zwarte Zee. Op veel plaatsen in het land ging het luchtalarm af.

Russische troepen voeren regelmatig luchtaanvallen uit op Oekraïense steden en dorpen ver achter de frontlinie. Vaak zijn die aanvallen gericht op energie-installaties en kritieke infrastructuur, maar ook appartementencomplexen worden vaak getroffen.

Premier Rob Jetten noemt de explosie bij een joodse school in Amsterdam verschrikkelijk. Hij laat weten snel in gesprek te gaan met de joodse gemeenschap.

"Ik begrijp de boosheid en angst en ga snel in gesprek met de Joodse gemeenschap. Zij moeten zich altijd veilig weten in ons land", schrijft hij op X.

Ook justitieminister David van Weel heeft een reactie gegeven. "Twee nachten op rij een laffe aanval met een explosief bij een Joods gebouw. Eerst in Rotterdam, nu in Amsterdam", zegt de minister. "Dankzij maatregelen en alertheid is grotere schade voorkomen."

'Afgrijselijk'

De vicevoorzitter van het Centraal Joods Overleg, Hans Weijel, noemt de aanslag "afgrijselijk". Hij is geschokt "dat nu Joodse kinderen het slachtoffer moeten worden".

Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) zegt dat de haat geen grenzen kent. "Nu weer een aanslag op een Joodse school. Een plek waar kinderen komen om te leren." Volgens het CIDI hakt het erin bij een gemeenschap "waarbij vaker de vraag naar boven komt of er nog een toekomst is in Nederland. Antisemitisme is springlevend en neemt al langer te ernstige vormen aan."

De Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) heeft ook gereageerd. "Wie een aanslag pleegt op een school wil de meest primaire angst opwekken die er is. Een gemeenschap doelbewust terroriseren om te laten voelen dat de meest kwetsbaren doelwit zijn."

Ook de NCAB legt een link met de brand in Rotterdam bij de ingang van een synagoge. "De aanslag op de synagoge gisteren had al grote impact, maar dat was blijkbaar niet genoeg. Het is van groot belang dat we ons niet door angst laten regeren en alles op alles zetten om het Joodse leven in ons land te beschermen en doorgang te laten vinden. Terreur mag nooit de overhand krijgen."

'Laffe intimidatie'

Kamerleden hebben de explosie in Amsterdam veroordeeld. "Wat een laffe intimidatie", reageert D66-fractievoorzitter Jan Paternotte. Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA zegt dat dit niet een "gerichte aanslag is op een gebouw, maar op de veiligheid van de hele Joodse gemeenschap."

"Onze Joodse gemeenschap voelt opnieuw de haat en dreiging van terreur", zegt Mirjam Bikker van de ChristenUnie. PVV-leider Wilders op X: "Antisemitisme groeit iedere dag. Onaanvaardbaar. Actie is nodig."

CDA-leider Henri Bontenbal noemt antisemitisme een gif "dat we moeten blijven bestrijden". "Van gebedshuizen en religieuze scholen blijf je af", zegt Stephan van Baarle van Denk.

Annabel Nanninga van JA21 citeert een uitspraak van schrijver Mark Twain. "'De geschiedenis herhaalt zich niet, maar rijmt wel', en dit is een buitengewoon beklemmende echo van een sinistere tijd niet zo lang geleden."

Niet alleen de prijs van olie en gas, maar ook die van kunstmest is de afgelopen weken flink gestegen. Door de blokkade van de Straat van Hormuz worden minder kunstmest en grondstoffen voor kunstmest geëxporteerd. Het verminderde aanbod leidt tot hogere prijzen wereldwijd.

Ook in Nederland wordt kunstmest wat duurder, maar veel boeren houden het hoofd vooralsnog koel. "De meeste boeren hebben de kunstmest die ze komende maanden nodig hebben al ingekocht", zegt Rabobank-econoom Harry Smit. "De kunstmest die ze binnenkort gaan uitrijden, ligt dus vaak al in de opslag."

Anders is dat aan de andere kant van de wereld, in Azië en Oceanië bijvoorbeeld. Daar worden gewassen op een ander moment geoogst en dus kopen boeren hun kunstmest rond deze tijd in. Dat moeten ze vanwege het verminderde aanbod doen tegen een relatief hoge prijs.

En daar houden de problemen niet op. Terwijl Europa zijn kunstmest vooral zelf maakt of importeert uit Noord-Afrika en de Verenigde Staten, zijn veel landen in Azië en Oceanië afhankelijk van het Midden-Oosten. "De zeestraatblokkade leidt daar dus niet alleen tot een prijsstijging, maar ook tot tekorten", zegt econoom Smit. "Europa heeft van die verminderde beschikbaarheid voorlopig geen last."

Ureum

De problemen op de markt voor kunstmest betreffen met name ureum. Dat is een kunstmeststof die vooral geschikt is voor tropische gebieden. Bijna de helft van de wereldwijde export van ureum komt uit de Perzische Golf en moet dus langs de Straat van Hormuz, maar dat gaat nu niet.

India-correspondent Devi Boerema:

"Ook India voorziet last te krijgen van een verminderde aanvoer van ureum. Het is een van de grootste ureum-importeurs ter wereld. Ongeveer 30 procent van de kunstmeststoffen die India gebruikt wordt geïmporteerd.

Het land heeft China daarom gevraagd om de export van ureum te versoepelen. China controleert dat via een quotasysteem.

Op dit moment zijn er volgens de Indiase autoriteiten nog geen grote ureumtekorten. Om te voorkomen dat dat wel gebeurt bij een langdurige oorlog, voor het plantseizoen dat in juni begint, wil India nu dus al extra inkopen vanuit China. China heeft nog niet gereageerd op dat verzoek.

Overigens wordt de meeste ureum in de Indiase landbouw geproduceerd in India zelf. Maar ook daar speelt een probleem, want voor de productie van ureum is vloeibaar gas (lng) nodig. En ook die export staat onder druk door de oorlog in het Midden-Oosten. Volgens persbureau Bloomberg hebben al enkele ureumfabrikanten in India de deuren moeten sluiten door een lng-tekort."

In Europa gebruiken boeren een stuk minder ureum, maar ook de prijs van hun kunstmest wordt flink beïnvloed door de gestegen gasprijs. Om kunstmest te maken is namelijk aardgas nodig.

"Als de gasprijs stijgt, dan is dat een belangrijke kostenpost", zegt een woordvoerder van de grote kunstmestproducent Yara Sluiskil. "Dat moet je doorrekenen." Hoelang de prijs hoog blijft, is mede afhankelijk van de duur van de oorlog in het Midden-Oosten.

Beschikbaarheid van kunstmest zal in Nederland het probleem niet zijn, zegt ook boerenbrancheorganisatie LTO Nederland. Wel is het aankoopmoment van belang. "Sommige boeren kopen vroeg in. Degenen die dat later doen, hebben nu de meeste hinder", zegt een woordvoerder.

Als de oorlog in het Midden-Oosten aanhoudt, heeft dat ook gevolgen voor ontwikkelingslanden. "Die hebben als eerste last van de hogere prijzen, omdat ze worden weggeconcurreerd door rijkere landen", zegt econoom Smit. "Dat kan, als de oorlog aanhoudt, tot slechtere oogsten leiden."

Keurig ogende woontorens, rijtjeshuizen of complete buurtjes net buiten de bebouwde kom, tegen een industrieterrein aan of in een weiland. Op tientallen plekken door heel Nederland verrijzen flexwoningen voor arbeidsmigranten.

Zowel het Rijk, de gemeenten als werkgevers zien hierin een belangrijke oplossing voor het schrijnende tekort aan woningen voor tijdelijke werknemers van buiten Nederland. Arbeidsmigranten kunnen op deze manier fatsoenlijk wonen, zonder dat dit verder de druk verhoogt op de woningmarkt.

Het Planbureau voor de Leefomgeving ziet daarentegen grote bezwaren. Volgens het instituut is het bouwen van tijdelijke, afgelegen woningen geen oplossing voor een permanent probleem.

Middelharnis

"'s Avonds is het hier hartstikke gezellig. De mensen barbecueën heel graag. Als ze het weer netjes opruimen, is dat prima", zegt Willem Weggeman. Hij is directeur van Homeflex, exploitant van dertien flexwoonprojecten in Nederland.

Eind vorig jaar leverde Homeflex net buiten de bebouwde kom van Middelharnis op Goeree-Overflakkee 51 woningen voor 200 arbeidsmigranten af. Er staan wat rokershokjes, picknicktafels en fitnesstoestellen. Ook hangen er veel camera's.

In de flexwoningen in Middelharnis zitten vooral arbeidsmigranten uit Roemenië. Ze betalen 150 euro per week per persoon, zegt Weggeman. "Ze hebben allemaal hun eigen slaapkamer. En er is goede wifi, dat is heel belangrijk."

Een eigen kamer is niet vanzelfsprekend. In 2020 drong de commissie-Roemer hier al op aan, maar in de praktijk slapen bij tal van woningen twee of meer mensen op één kamer.

Woningmarkt

Wethouder Daan Markwat van Goeree-Overflakkee is blij met de woningen. "Je moet mensen op een goede, veilige manier huisvesten." De gemeente telt naar eigen zeggen 1200 arbeidsmigranten. Zij werken voornamelijk in de landbouw.

Op het eiland moeten volgens Markwat meer flexwoningen komen voor arbeidsmigranten. Dat is ook voor de andere inwoners het best, zegt hij. "Zo speel je ook woningen vrij voor de reguliere woningzoekenden."

Niet alleen Goeree-Overflakkee is enthousiast. Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zien veel wethouders in de flexwoningen een oplossing voor arbeidsmigranten.

In Nederland staan inmiddels ruim 34.000 flexwoningen in ruim 800 woonprojecten, blijkt uit cijfers van het Expertisecentrum Flexwonen. Soms zijn dat omgebouwde, leegstaande gebouwen, maar het overgrote deel bestaat uit nieuwe woningen. Ruim een op de vijf van deze projecten, nu 172, is bedoeld voor arbeidsmigranten.

Wat zijn flexwoningen?

Een flexwoning is in zijn geheel of in delen verplaatsbaar. Vaak zetten woningcorporaties de flexwoningen neer voor studenten, asielzoekers of gescheiden ouders. Maar er zijn ook bedrijven die zich op deze markt hebben gestort, bijvoorbeeld voor huisvesting van arbeidsmigranten.

Het kan gaan om omgebouwde kantoorpanden of oude gebouwen, maar ook woonflats of nieuwe woonwijken. De grotere nieuwbouw-flexwoningen komen vaak terecht op een stuk grond waarvan de gemeente weet dat er tien tot vijftien jaar nog geen bestemming voor is.

Overigens is het maar de vraag hoe tijdelijk de tijdelijke woningen zijn. Van ruim 10.000 flexwoningen, een derde van het totaal, is bij het Expertisecentrum Flexwonen niet bekend wanneer ze worden weggehaald. Nog eens 14.000 van de huidige woningen staan er volgens de planning na het jaar 2035 nog. En 9500 woningen moeten voor 2035 weg zijn, maar bij verschillende locaties wordt nu gesproken over verlenging.

Homeflex biedt alleen woningen aan, maar een aantal andere grote flexwoonbedrijven is ook actief in de uitzendbranche. Voor arbeidsmigranten regelen zij dus zowel het werk als de woning.

Afgelegen

Enthousiaste wethouders dus, maar het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is kritisch. "Het zijn vaak afgelegen locaties. Veel arbeidsmigranten maken lange dagen, dan kom je thuis en daar is dan niets te doen", zegt PBL-onderzoeker Dolly Loomans. "Normale dingen zoals boodschappen doen of naar de sportschool gaan, dat wordt dan lastig. Dat isoleert iemand en het maakt die persoon onzichtbaar."

Daarnaast zegt het PBL dat de flexwoningen de druk op de woningmarkt niet verminderen. "Dit is een tijdelijke oplossing voor een permanent probleem", zegt Loomans. Volgens het PBL is ongeveer de helft van de arbeidsmigranten na zes jaar nog steeds hier en moeten ze dus een leven opbouwen. "Dat is eigenlijk al decennia al zo. Al bij gastarbeiders bestond het idee dat mensen hier tijdelijk zijn, maar we zien aldoor dat mensen zich toch vestigen. Daar moet je rekening mee houden."

Wethouder Markwat van Goeree-Overflakkee wil eveneens dat er meer permanente nieuwbouwwijken komen, maar ook flexwijkjes voldoen volgens hem aan de behoefte van de tijdelijke werknemers. "De ambitie en behoefte van de arbeidsmigrant ligt veel meer bij de kwaliteit van de huisvesting dan bij het integreren in de samenleving."

Een gitaar van Pink Floyd-lid David Gilmour heeft op een veiling in New York een recordbedrag opgeleverd. Een onbekende koper kwam na 21 minuten bieden uit op ruim 14,6 miljoen dollar (12 miljoen euro), ruim vier keer meer dan het veilinghuis ervoor verwachtte te krijgen.

Gilmour bespeelde de Fender Stratocaster uit 1969, bekend als zijn Black Strat, op alle albums tussen 1970 en 1983. Daarmee is het instrument te horen op klassiekers als Wish you were here, Dark side of the moon en The Wall. Miljardair Jim Irsay had de gitaar in 2019 gekocht voor net geen 4 miljoen dollar.

Het nieuwe record is meer dan een verdubbeling van het oude uit 2020. Toen werd de gitaar die Kurt Cobain gebruikte bij zijn Unplugged-optreden geveild voor 6,9 miljoen dollar.

In de veiling kwam de nalatenschap onder de hamer van miljardair Irsay, eigenaar van het American footballteam Indianapolis Colts. Hij legde als liefhebber een enorme collectie popcultuurmemorabilia aan, van popartiesten tot filmsterren en auteurs. Zijn familie verkoopt na zijn dood in 2025 nu meerdere topstukken.

Afgelopen donderdag behaalde een andere Cobain-gitaar bijvoorbeeld al een recordbedrag van ruim 6,9 miljoen dollar. Het ging om de blauwe Fender die de grunge-zanger gebruikte voor Smells like teen spirit, het nummer waarmee Nirvana in 1991 doorbrak.

Ook kwamen er meerdere Beatles-instrumenten onder de hamer, zoals het drumstel van Ringo Starr uit hun beginjaren, het drumlogo dat de groep gebruikte voor hun Amerikaanse debuut op de Ed Sullivan Show en de piano waarop John Lennon nummers op het album Sgt. Pepper's componeerde. Die laatste was met 3,2 miljoen dollar het duurste Beatles-instrument ooit verkocht.

Nederlands tintje

Een kavel met een Nederlands tintje was de Fool-Gibson die Eric Clapton gebruikte voor onder meer het album Disraeli Gears. Het instrument werd door het Nederlandse kunstenaars collectief The Fool (Simon Posthuma en Marijke Koger) versierd met psychedelische ontwerpen. Het wisselde in New York voor iets meer dan 3 miljoen dollar van eigenaar.

Onder de teksten die werden geveild was ook de songtekst van Hey Jude Paul McCartneys eigen hand, Bob Dylans The times they are a-changin' en de schriftrol waarop Jack Kerouac zijn klassieke bildungsroman On the road typte.

In totaal werden er 44 popcultuurklassiekers verkocht. Dat bracht 84 miljoen dollar in het laatje.

Goedemorgen! In het laatste weekend voor de gemeenteraadsverkiezingen gaan lokale en landelijke politici vandaag massaal op pad om stemmen te trekken. En in Italië komt de paraskiester Claire Petit in actie op de slalom.

Eerst het weer: de zon, wolken en buien wisselen elkaar vandaag af. De meeste buien zijn bestemd voor het binnenland. Het waait minder hard en de temperatuur loopt op naar 7 tot 10 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

President Trump zegt dat het hart van de Iraanse olie-industrie is gebombardeerd. Op het eiland Kharg, voor de kust van Iran, is volgens de president elk militair doelwit vernietigd. De olie-industrie zou daarbij zijn gespaard. Wel dreigt Trump om die alsnog aan te vallen, als de scheepvaart door de Straat van Hormuz wordt belemmerd.

Iran dreigt op zijn beurt met aanvallen op oliebedrijven die samenwerken met de VS, mochten er Iraanse installaties worden aangevallen. Het eiland Kharg is heel belangrijk voor Iran: zo'n 90 procent van de olie-export verloopt via dat eiland.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Het heeft gesneeuwd in de woestijn in Algerije. Dat gebeurt niet vaak, dus bewoners profiteren ervan.

Fijne dag!

In Amsterdam is vannacht een explosie geweest bij de buitenmuur van de joodse school Cheider in Buitenveldert. Politie en brandweer waren snel ter plaatse en de materiële schade is beperkt gebleven.

Burgemeester Halsema spreekt in een persbericht van een gerichte aanslag tegen de Joodse gemeenschap. Ze neemt het zeer hoog op.

"Dit is een laffe daad van agressie richting de Joodse gemeenschap. Ik snap de angst en woede van Joodse Amsterdammers. Zij krijgen steeds vaker te maken met antisemitisme en dat is onacceptabel. Een school moet een plek zijn waar kinderen veilig les kunnen krijgen. Amsterdam moet een plek zijn waar Joden veilig kunnen leven."

Premier Jetten: 'Verschrikkelijk'

Premier Jetten noemt de aanslag "verschrikkelijk". "In Nederland mag geen plek zijn voor antisemitisme. Ik begrijp de boosheid en angst en ga snel in gesprek met de Joodse gemeenschap. Zij moeten zich altijd veilig weten in ons land."

Justitieminister David van Weel veroordeelt de aanslag. "Twee nachten op rij een laffe aanval met een explosief bij een Joods gebouw. Eerst in Rotterdam, nu in Amsterdam", zegt de minister. "Dankzij maatregelen en alertheid is grotere schade voorkomen."

Er zijn beelden van het plaatsen en ontsteken van het explosief, zegt de politie. Vanwege eerdere incidenten bij joodse instellingen in het Belgische Luik en gisteren nog in Rotterdam, was de beveiliging verder opgeschaald. Joodse scholen en instellingen in Amsterdam worden al langer permanent beveiligd.

Op sociale media circuleert ook een filmpje waarop een explosie te zien is, waarna iemand op een scooter wegrijdt. In het beeld is hetzelfde logo zichtbaar als in de video van de brandstichting gisteren in Rotterdam. Dat logo werd eerder deze week ook gebruikt bij de aanval op een synagoge in Luik op. De politie neemt die informatie ook mee in het onderzoek, meldde een woordvoerder gisteren.

Voor de explosie in Rotterdam werden gisteren vier tieners opgepakt. Zij werden aangehouden in een auto in de buurt van een andere synagoge. Het was volgens de politie nog niet duidelijk of ze ook plannen hadden.

Bij het Drentse gasveld Eleveld is vannacht een aardbeving geweest met een kracht van 3,0. Dat meldt het KNMI op basis van automatische metingen. De beving was om 02.14 uur iets ten zuidoosten van Assen.

Op sociale media laten meerdere inwoners van Assen weten wakker te zijn geworden door de beving. "Deze was goed te voelen in Assen", schrijft iemand op X.

Een andere inwoner van Assen meldt: "Dit heb ik dus vernomen/gevoeld, nu weer slapen (hoop ik)." En weer iemand anders zegt dat het "hele huis schudde en een enorm gerommel".

Schaderegeling

Bij het gasveld waren drie jaar geleden meerdere aardbevingen in een maand. Die hadden toen een kracht van 2,2 en 1,3 bij Ekehaar. In Hooghalen was het een kracht van 1,9.

Eleveld is sinds enkele maanden niet meer in gebruik voor gaswinning. De locatie zou niet meer rendabel zijn.

Begin dit jaar bleek dat de Commissie Mijnbouwschade het niet eens is met het bedrag dat ze gaat uitkeren aan inwoners van Ekehaar en Hooghalen, die schade hebben door gaswinning in het nabijgelegen gasveld. De commissie pleit in een eigen onderzoek voor een ruimere schaderegeling.

De politie heeft beelden gedeeld van de twee verdachten van een ernstige mishandeling in Rotterdam. De mannen hebben half januari een man op straat geslagen, geschopt en gestoken, schrijft Rijnmond.

Dat gebeurde op zaterdagavond 17 januari. Het slachtoffer, een man van 42, liep toen langs vier mannen. Zij zaten voor de deur van een shoarmazaak in Rotterdam-Zuid.

Het slachtoffer negeert de boze blik van een van de vier mannen en loopt naar binnen bij een supermarkt vlakbij. Als hij die verlaat, wordt hij opgewacht door twee personen van het groepje. De mannen spreken hem aan en ze lopen een stukje met het slachtoffer mee.

Ziekenhuis

In een straat in de buurt schoppen en slaan de twee verdachten het slachtoffer en steken hem met een mes in zijn buik. Hij wordt uiteindelijk door de politie gevonden en naar het ziekenhuis gebracht. Daar wordt hij vier dagen aan zijn verwondingen behandeld.

De politie is op zoek naar deze daders en deelt daarom de beelden. De verdachten zijn duidelijk herkenbaar gefilmd, zo is te zien in het opsporingsprogramma Bureau Rijnmond. Mensen met meer informatie wordt verzocht om zich te melden bij de politie. Dat kan anoniem.

Een rechter in de Verenigde Staten heeft de dagvaardingen tegen de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank (Fed), Jerome Powell, geblokkeerd. Dat betekent dat hij niet wordt vervolgd. Volgens de federale rechter is er namelijk "geen enkel bewijs" geleverd om Powell te verdenken van een misdrijf.

Begin dit jaar werd Powell gedagvaard door het Amerikaanse ministerie van Justitie. De aanklachten hadden betrekking op Powells verklaring in de Senaat over kostenoverschrijdingen bij de renovatie van Fed-gebouwen. Maar volgens hem speelde eigenlijk iets anders.

Volgens Powell moet de actie gezien worden "in de bredere context van de dreigementen en de aanhoudende druk" van de regering-Trump. Dat zei hij eerder, in een videoverklaring waarmee hij bekendmaakte dat hij werd gedagvaard.

'Zwakke argumenten'

De rechter volgde die redenering. "Er is een berg aan bewijs dat deze dagvaardingen de voorzitter onder druk zetten om de rente te verlagen of om af te treden", concludeerde de rechter.

Volgens de rechter lijkt het enige doel van de aanklachten het dwarszitten van Powell "tot hij toegeeft aan president Trump of tot Powell de ruimte vrijmaakt voor een voorzitter die wél luistert". De enige argumenten die wel werden gegeven, waren volgens de rechter "zwak en ongefundeerd".

Al langere tijd oefent president Trump druk uit op de Fed, om de rente te verlagen. Op de korte termijn kan een renteverlaging economische groei opleveren, maar op de langere termijn kan het inflatie aanjagen.

Toch probeert Trump op allerlei manieren de druk op het onafhankelijke instituut te verhogen. Vorig jaar probeerde hij Fed-bestuurder Lisa Cook te ontslaan, maar ook door dat besluit haalde een rechter een streep.

Banken steunen Powell

De federale rechter heeft nu gezegd dat de dagvaardingen tegen Powell nietig zullen worden verklaard. Of de aanhoudende druk op hem daarmee zal afnemen, is de vraag. De openbaar aanklager zegt dat het ministerie van Justitie in beroep zal gaan tegen de uitspraak. Ze spreekt tegen dat het onderzoek politiek gemotiveerd is.

President Trump heeft nog niet gereageerd op de uitspraak, maar gisteren nog riep hij Powell opnieuw op om de rente te verlagen.

De dagvaarding van Powell veroorzaakte een golf van bezorgdheid in de financiële wereld. Zelfs Trumps eigen minister van Financiën, Scott Bessent, zei dat het een "zooitje creëerde". Ook lieten centrale banken wereldwijd eerder weten Powell te steunen, dat geldt ook voor de Nederlandsche Bank.

De Uruguayaanse drugscrimineel Sebastián Marset is gearresteerd in Bolivia. De kartelbaas stond al jaren internationaal gesignaleerd en werd gezocht door de Verenigde Staten en verschillende Zuid-Amerikaanse landen.

Na zijn arrestatie is Marset op een vliegtuig naar Amerika gezet, waar hij verdacht wordt van witwassen. Ook de autoriteiten in Paraguay hebben aangekondigd dat ze om zijn uitlevering gaan vragen, zodat hij ook daar kan worden berecht voor verschillende misdrijven.

De Boliviaanse autoriteiten werkten bij de arrestatie nauw samen met de Amerikaanse drugsopsporingsautoriteit DEA. Die samenwerking was lang ondenkbaar, sinds Bolivia de Amerikaanse ambassadeur twintig jaar geleden de deur wees. Met het aantreden van de huidige regering van president Rodrigo Paz is de relatie verbeterd.

Smokkel naar Europa

Marset staat bekend als een van de grootste drugshandelaren in Uruguay, waar hij leiding gaf aan een drugskartel. Volgens de VS smokkelde dat kartel cocaïne naar verschillende buurlanden en naar Europese landen, waaronder Nederland.

Ook wordt de kartelbaas verdacht van meerdere moorden, waaronder die op de Paraguayaanse aanklager Marcelo Pecci in 2022. Dat was een vurig bestrijder van de maffia in het land.

Witwassen via Amerika

Van 2013 tot 2018 zat Marset in zijn thuisland Uruguay een gevangenisstraf uit voor het verhandelen van marihuana. Daarna woonde hij onder meer in Paraguay, Europa en Dubai. Daar bouwde hij een groot internationaal crimineel netwerk op.

Het geld dat Marset verdiende met zijn drugshandel waste hij waarschijnlijk wit via voetbalclubs, crypto en luxe autowinkels. De Amerikaanse overheid verdenkt Marset er ook van dat hij het Amerikaanse bankensysteem heeft gebruikt. Vorig jaar loofde de VS een beloning van 2 miljoen dollar uit voor de tip die zou leiden tot zijn arrestatie.

In 2023 doorzochten de Boliviaanse autoriteiten Marsets huis in Bolivia. Waarschijnlijk werd de drugsbaas daar op tijd over getipt, want hij wist te ontsnappen. Sindsdien was hij voortvluchtig. Af en toe plaatste hij filmpjes op sociale media, waarin hij de autoriteiten belachelijk maakte. Ook liet hij een keer een presentator van de Uruguayaanse televisie langskomen op zijn onderduikadres om hem te interviewen.

Sowieso leek Marset het onderduiken niet altijd even serieus te nemen. Zo kocht hij een Boliviaanse voetbalclub en stelde hij zichzelf vervolgens geregeld op als speler. Die wedstrijden werden meermaals uitgezonden op lokale televisiezenders.