NOS Nieuws - Algemeen

Tientallen lokale partijen met Pro in hun naam gaan de strijd met GroenLinks-PvdA aan vanwege de naam. Ze stappen naar de rechter als de Kiesraad de naam Pro voor de nieuwe fusiepartij toestaat, zegt Dario Castiglione, die namens vijftig lokale partijen de kar trekt.

Onder de vijftig zijn ook partijen die er wel mee kunnen leven, maar in zo'n vijftien tot twintig gemeenten zijn partijen bereid heel ver te gaan, waaronder ProVlissingen, ProVeenendaal en PRO Eindhoven.

De lokale partijen vinden het onbegrijpelijk dat GroenLinks-PvdA voor de nieuwe naam heeft gekozen terwijl zij hem al veel langer gebruiken. Ze voelen het als een aanslag op hun identiteit.

Binnenkort beslist de Kiesraad of GroenLinks-PvdA zich voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen als Pro mag registreren. De kans dat dat mag is groot omdat er in de landelijke politiek geen andere partijen zijn met die naam.

Maar als het van de Kiesraad mag, stappen de lokale partijen meteen naar de Raad van State om het aan te vechten, zegt Castiglione. Het is voor kiezers volgens Castiglione totaal verwarrend als er een landelijk partij is met dezelfde naam die al jaren in tientallen gemeenten bestaat, en in veel gevallen inhoudelijk ook voor iets heel anders staat.

Of zo'n rechtsgang goed uitpakt voor de lokale partijen is niet te zeggen, erkent Castiglione. Maar mocht Groenlinks-PvdA goedkeuring krijgen om landelijk als Pro door te gaan, dan is het nog maar de vraag of ze met die naam ook in alle gemeenten kunnen meedoen, zegt hij.

Zo'n 15 tot 20 lokale partijen willen zich hardnekkig verzetten en zullen zelf de naam niet wijzigen. Als er dan twee partijen in één gemeente met dezelfde naam mee willen doen, moet het gemeentelijk stembureau beslissen en daar wordt waarschijnlijk gekeken wie het langst geregistreerd staat.

Ook provinciaal probleem

Ook bij de verkiezingen voor provinciale staten stuit GroenLinks-PvdA op een probleem: in Zeeland is een partij die ProZeeland heet. Robert Brunke liet die naam al in 2019 registreren.

Brunke acht de kans groot dat GroenLinks-PvdA achter het net vist. Hij heeft het idee dat GroenLinks-PvdA zich verkeken heeft op de situatie. "Op zijn diplomatiekst gezegd vind ik het amateuristisch hoe dit gaat".

GroenLinks-PvdA liet eerder weten met de lokale partijen in gesprek te gaan en te hopen er dan uit te komen. Brunke: "Ik heb nog niets van ze vernomen. Mochten ze komen praten, dan zijn ze welkom. Als ze maar niet denken dat wij hier de naam van onze partij gaan wijzigen".

Castiglione, actief voor ProVeenendaal, nam zelf contact op met het partijbureau van GroenLinks-PvdA. Er staat nu een afspraak voor eind van deze maand.

Hij vraagt zich af wel wat hij met zo'n gesprek kan bereiken. De naam ProVeenendaal staat, en dat blijft zo. "Wij zijn niet links en niet rechts en staan met deze naam al langer voor lokale pragmatische politiek. We hebben niets met de landelijke Groenlinks-PvdA te maken. Het zou van arrogantie getuigen als ze denken dat wij zomaar even gaan buigen".

Het valt hem op dat diverse lokale GroenLinks-PvdA-afdelingen hun naam op de site en in debatten al hebben aangepast. Zo voeren ze in Groningen sinds kort de naam PRO Groningen.

Dat kan zonder officiëel verzoek tot nieuwe registratie helemaal niet, zegt Castiglione, die de indruk heeft dat lokale partijen dat op verzoek doen van de landelijk partij. Castglione vindt dat flauw. "Denken ze echt dat ze met hun grote beweging dit gewoon maar even kunnen doen?"

Al met al denkt hij dat de gang van zaken nog wel "een staartje kan krijgen".

Een woordvoerder van GroenLinks-PvdA zegt in een reactie dat de partij de zorgen van sommige lokale partijen met "Pro" in hun naam begrijpt, en daarover de komende tijd met hen in gesprek gaat. "We hebben er vertrouwen in dat we er in goed overleg uitkomen", aldus de woordvoerder.

Op de dag dat de Britse koningin Elizabeth II 100 had moeten worden, gaan morgen de deuren van de publieke kunstgalerie in Buckingham Palace open om het leven van 'the Queen' te laten zien in kleding.

Op de tentoonstelling Queen Elizabeth II: Her Life in Style zullen zo'n 200 stukken uit haar garderobe te zien zijn; stukken als jurken, pakken, kronen, handschoenen, schoenen en tunieken.

Volgens de Royal Collection Trust, de Britse stichting die eigendommen van het Britse koningshuis beheert en tentoonstelt, zullen sommige kledingstukken voor het eerst te zien zijn en is het de grootste en "meest uitgebreide tentoonstelling van de mode van de overleden koningin ooit."

Kroningsjurk

Zo zal de jurk waarin Elizabeth in 1953 gekroond werd, worden getoond. De zijden jurk, ontworpen door de Britse modeontwerper Norman Hartnell, is geborduurd met parels, kristallen, kralen en gouddraad en legt de nadruk op haar koninkrijk.

De zijde is geproduceerd en gewoven in Engeland. Op het kledingstuk zijn bloemen geborduurd die door de koningin zijn uitgekozen: bloemen uit het Verenigd Koninkrijk zoals de tudorroos (Engeland) en de distel (Schotland), en bloemen uit de overzeese gebieden waar ze koningin van zou worden, zoals het esdoornblad (Canada) en de bloem van de Australische acacia.

Een ander opmerkelijk stuk is een jurkenset die gedragen werd door Elizabeth II en haar stuntvrouw tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen in 2012. Dat jaar vonden de Zomerspelen plaats in Londen.

Gedurende de openingsceremonie kreeg het publiek een filmpje te zien waarin James Bond, destijds gespeeld door Daniel Craig, de koningin ophaalt en met haar in een helikopter stapt. Vervolgens springen ze live boven het Olympisch Stadion uit het luchtvaartuig met een parachute.

Ook vele felgekleurde hoedjes en outfits, waarin de koningin vaak gezien werd, zullen worden tentoongesteld. Kleur was belangrijk voor Elizabeth, zegt conservator Caroline de Guitaut tegen de Britse omroep BBC. Elizabeth wilde volgens De Guitaut dat mensen die afreisden om haar te zien haar ook altijd konden spotten in de mensenmassa.

"Zelfs als je tien rijen diep in de menigte staat, kun je nog steeds een figuur in een felgele jas of zoiets zien. Dan heb je de koningin gezien", aldus De Guitaut.

De tentoonstelling is van 10 april tot en met 18 oktober te bekijken.

Zondag brengen zo'n acht miljoen Hongaren hun stem uit in de parlementsverkiezingen. Peilingen voorspellen al tijden een spannende tweestrijd tussen de rechts-conservatieve premier Viktor Orbán en de christendemocratische oppositieleider Péter Magyar.

Er staat veel op het spel. Niet alleen voor Hongarije zelf, maar ook voor Europa. Bijna niemand in Brussel durft het hardop te zeggen, maar achter de schermen hopen velen vurig op het einde van het tijdperk-Orbán. Om dat te verhelderen: hier vijf vragen (en antwoorden) over de Hongaarse verkiezingen vanuit EU-perspectief.

Hoe kijkt de Europese Unie naar de Hongaarse verkiezingen?

Europese leiders houden zich opvallend stil. Dat is niet toevallig: ze willen Orbán geen brandstof geven voor zijn anti-EU-campagne. Ook is het sowieso taboe om je in Brussel of vanuit andere Europese hoofdsteden uit te spreken over nationale verkiezingen van andere lidstaten.

Dat neemt niet weg dat de verhoudingen met Orbán ronduit slecht zijn. Hongarije houdt zich op tal van punten niet aan Europese afspraken. Zo heeft de Hongaarse premier een groot deel van de media in zijn land onder controle gebracht en is er kritiek op het gebrek aan onafhankelijkheid van de rechtspraak. Ook is sprake van grootschalige corruptie en staan LHBTI-rechten onder zware druk.

Op Europese toppen kunnen regeringsleiders niet over alle onderwerpen vrijuit spreken omdat er een directe lijn vanuit de Hongaarse regering naar Moskou loopt. Dit blijkt onder andere uit een recent gelekt gesprek tussen de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Szijjártó en zijn Russische collega Lavrov, waarover de Europese Commissie uitleg eist.

Op welke manieren dwarsboomt Orbán EU-beslissingen?

De afgelopen tijd gebruikt de Hongaarse premier vaak zijn veto, waarmee hij in zijn eentje besluiten kan blokkeren. Dat doet hij in de Europese Raad, waar alle regeringsleiders vertegenwoordigd zijn.

Op de meeste punten komen ze er daar gezamenlijk wel uit, maar het is gebruikelijk dat Orbán bepaalde besluiten tegenhoudt, zoals over steun aan Oekraïne en sancties tegen Israël.

Tijdens de laatste EU-top in maart leidde deze houding tot grote frustratie onder EU-leiders. Toen hield Orbán een noodpakket aan Oekraïne tegen, hoewel hij op de top ervoor nog had ingestemd met een lening aan Kyiv.

Correspondent Christiaan Paauwe volgt de verkiezingscampagne in Hongarije:

Wat kan de EU doen als Orbán zich niet aan afspraken houdt?

De Europese Commissie is al vaak naar de Europese rechter gestapt om hervormingen in Hongarije af te dwingen. Op dit moment lopen er ook rechtszaken, bijvoorbeeld op het terrein van persvrijheid en asielbeleid.

Een andere optie is het bevriezen van EU-fondsen waar Hongarije aanspraak op kan maken. Dat kan Brussel doen als landen zich niet aan de regels van de rechtsstaat houden. Hongarije mist hierdoor 20 miljard euro voor broodnodige investeringen in infrastructuur, digitalisering en landbouw.

Daarnaast loopt er al jaren een procedure waardoor Hongarije uiteindelijk zijn stemrecht kan verliezen. Maar die heeft weinig kans van slagen, want onder de andere EU-landen is er onvoldoende steun om die door te zetten.

En hoewel ze Orbáns Hongarije liever kwijt dan rijk zijn in Brussel, kunnen ze het land volgens de EU-regels niet uit de unie gooien. Alleen Hongarije zelf kan eruit stappen, zoals het Verenigd Koninkrijk eerder deed.

Wat zou winst van Magyar voor de EU betekenen?

Als Péter Magyar de verkiezingen wint, is het aannemelijk dat hij een hand uitsteekt naar Brussel. Hij voert namelijk campagne met de belofte om de bevroren Hongaarse EU-fondsen vrij te spelen, en dat kan alleen als hij de hervormingen in de rechtsstaat doorvoert.

Maar de EU lijkt met een Magyar-overwinning niet te hoeven rekenen op onvoorwaardelijke Hongaarse steun voor Oekraïne. Tijdens zijn campagne heeft hij zich kritisch uitgelaten over de Europese steunpakketten voor het buurland en ook is hij tegen versnelde EU-toetreding van Oekraïne.

Wat zou herverkiezing van Orbán betekenen?

In Brussel weet niemand wat te verwachten is als Orbán nog vier jaar mag regeren: ofwel hij gaat zich na deze felle verkiezingsstrijd nog kribbiger opstellen of hij bindt juist een beetje in.

Orbán zal dan hoe dan ook een inspiratie blijven voor uiterst rechtse politici, die binnen de EU steeds invloedrijker worden. De fractie Patriotten voor Europa, waar behalve Orbáns Fideszpartij ook de PVV inzit, is nu de derde partij in het Europees Parlement.

Volgens de peilingen worden het heel spannende verkiezingen. Het kan daarom nog wel dagen duren voordat er een duidelijke uitslag is. Brussel houdt tot die tijd de adem in.

Een 48-jarige taxichauffeur uit Utrecht die meerdere vrouwen verkrachtte en aanrandde, moet 5,5 jaar de cel in. Dat heeft de Utrechtse rechtbank bepaald. De rechtbank rekent het de man extra aan dat hij de vrouwen misbruikte in zijn taxi, een plek waar ze zich juist veilig horen te voelen.

De chauffeur moet de vrouwen ook een geldbedrag van bij elkaar bijna 29.000 euro betalen, meldt RTV Utrecht. Ook mag hij acht jaar lang niet werken als taxichauffeur en vijf jaar lang geen contact opnemen met de slachtoffers.

Volgens de rechtbank staat vast dat de chauffeur in 2024 en 2025 vier jonge vrouwen in zijn taxi seksueel misbruikte in en rond Utrecht. Hij bracht de vrouwen 's avonds naar huis. Een van hen verkrachtte hij. Met een ander had hij seks terwijl hij wist dat ze "in een staat van verminderd bewustzijn verkeerde", aldus de rechter. Ook randde de taxichauffeur twee vrouwen aan.

Sombere gevoelens

"In een taxi ben je veilig, of dat zou je moeten zijn. Maar in de taxi van de verdachte waren ze dat verre van", aldus het Openbaar Ministerie. "Op berekenende wijze koos hij zijn slachtoffers uit."

Slachtoffers vroegen zich tijdens de rechtszitting af of ze zich ooit nog veilig zouden voelen in een taxi. "Die avond heeft de persoon die ik ervoor was veranderd", zei een van hen. Een ander slachtoffer: "Het vertrouwen dat ik vroeger had in zo'n alledaagse situatie is weg."

De slachtoffers zeiden ook te kampen met sombere gevoelens, slaaptekort en studievertraging.

De taxichauffeur zei dat de vrouwen de seksuele handelingen vrijwillig hadden verricht. Volgens hem hadden zij het initiatief genomen.

Eigen gevoel voorop

Maar in de uitspraak zegt de rechter een patroon te zien waarbij de man zijn eigen seksuele verlangens opdrong aan de vrouwen, zonder dat hij rekening hield met wat zij wilden.

Het OM eiste negen jaar cel, maar dat vond de rechtbank een te hoge straf ten opzichte van vergelijkbare zaken. Ook woog de rechter mee dat de chauffeur niet eerder is veroordeeld voor seksuele delicten.

Een AI-model dat zo sterk is dat het voor het 'gewone' publiek niet beschikbaar is. Het Amerikaanse bedrijf Anthropic heeft er naar eigen zeggen een gebouwd, dat vooral sterk is op het gebied van cyberveiligheid.

Het model wordt nu alleen beschikbaar gesteld voor zo'n veertig techbedrijven, waaronder Apple, Microsoft en Google. Cyberspecialisten spreken van een grote verschuiving in de sector.

Dat het nieuwe AI-model krachtig is, bleek al in de testfase. Het model ontdekte volledig zelfstandig een 27 jaar oude kwetsbaarheid in het besturingssysteem OpenBSD. Binnen de techwereld heeft OpenBSD een reputatie als een van de best beveiligde besturingssystemen.

Juist omdat het model zo krachtig is, wil Anthropic het nog niet vrijgeven. Als dat gebeurt, kan het namelijk ook gebruikt worden door cybercriminelen.

Binnen de cybersecuritywereld wordt met grote belangstelling gekeken naar de ontwikkelingen. "Anthropic spreekt van een soort digitale koevoet", vertelt Dave Maasland, directeur van IT-beveiligingsbedrijf ESET. "Dat is een enorm probleem want de hele wereld draait op software. Je mag geen gebrek aan verbeelding hebben, je moet rekening houden met dit soort scenario's."

Anthropic is 'een buitenbeentje' binnen de AI-branche. Het positioneert zich als 'verantwoorde' AI-ontwikkelaar. Dat is ook een van de redenen waarom het bedrijf het AI-model achter slot en grendel houdt.

Dit jaar kwam het bedrijf in het nieuws omdat het in de clinch lag met het Pentagon over een deal die ze hadden gesloten. De Amerikaanse minister van Defensie Hegseth (of van Oorlog, zoals het tijdens de Trump-regering is gaan heten) wilde carte blanche om hun AI-model in te zetten. Anthropic wilde als voorwaarden opnemen dat het model niet gebruikt wordt voor wapens en massa-controlesystemen waar geen mens meer aan te pas komt.

Glasvlinder

Nu probeert Anthropic zich opnieuw te positioneren als een 'verantwoord AI-bedrijf' door het model niet vrij te geven voor het grote publiek. In plaats daarvan hebben ze Project Glasswing opgetuigd, vernoemd naar de glasvlinder.

De doorzichtige vleugels van de vlinder zorgen ervoor dat hij bijna onzichtbaar is, net als beveiligingslekken die jarenlang aanwezig kunnen zijn zonder dat iemand ze opmerkt. Het project houdt in dat veertig techbedrijven het model mogen gebruiken om op zoek te gaan naar beveiligingslekken.

Cybersecurityexpert Maasland plaatst een kanttekening bij de motieven van Anthropic, want buiten de ontwikkelaar heeft nog niemand het model gezien. "En ze hebben er alle baat bij dat iedereen naar Anthropic kijkt. Dat is goed voor de aandeelhouders en klanten."

Toch lijkt het model wel degelijk baanbrekend. Er waren al AI-modellen die beveiligingsrisico's konden zoeken, maar niet elk risico was een gevaar. Anthropic zegt dat zijn model een lek daadwerkelijk kan vinden en kan misbruiken. "Het is alsof je in de muur kan zien waar de scheur is, maar je kan ook met een tik met de hamer door de muur heen komen", vertelt Maasland.

Die nieuwe ontwikkeling betekent dat de cyberveiligheid een flinke inhaalslag moet maken, vertelt cybersecurityspecialist Sijmen Ruwhof. "We komen nu in een tijdperk dat AI veel sneller ontwikkelt dan wij als mensheid kunnen bijhouden. Dat is een zorgwekkende ontwikkeling", vindt Ruwhof. Hij vindt het daarom van Anthropic een goede keuze om het model nog niet vrij te geven. De grote techbedrijven kunnen hierdoor eerst hun systemen veiliger maken.

Ethische keuzes

Vroeg of laat zal het Anthropic-model toch naar buiten komen. De concurrentie is ook druk bezig met het ontwikkelen van modellen. Mogelijk maken die bedrijven andere keuzes. "De AI-bedrijven proberen elkaar allemaal van de troon te stoten. Het AI-bedrijf dat het meest ethisch is, zal niet het meest commercieel zijn. Aandeelhouders sturen sterk op het snel terugverdienen van investeringen en zoveel mogelijk winst maken. Daardoor komt de ethiek in de praktijk geregeld onder druk te staan", vertelt Ruwhof.

De komende tijd moeten bedrijven werken aan 'basishygiëne', zoals Maasland het noemt. Bedrijven moeten de cyberveiligheid gaan prioriteren, vindt hij. "De stagiair kan bij de directiegegevens, bij wijze van spreken. Dat is niet in orde. Het is alsof de gebouwen al een beetje op instorten staan en nu komt AI met een sloopkogel. Dan kun je weinig doen. Dus we moeten als de donder deze basishygiëne regelen."

Wie gezond wil eten kan al sinds 1953 de Schijf van Vijf raadplegen. Vandaag kwam het Voedingscentrum met de zevende versie van het gezondheidsadvies. De verschillen met de eerste versie zijn groot. Waar toen bijvoorbeeld levertraan sterk werd aangeraden, "voor de jeugd en aanstaande moeders", ligt de nadruk vandaag de dag op plantaardig eten.

Er zijn ook andere verschillen. Naast gezondheidseffecten wegen nu ook voedselveiligheid en duurzaamheid mee.

In de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog was voedsel schaars in Nederland. De Schijf van Vijf werd geïntroduceerd door het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, de voorloper van het Voedingscentrum, om mensen in tijden van schaarste te helpen voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen.

Dagelijks halve liter melk

Vlak na de oorlog was bijvoorbeeld een advies: drink minimaal een halve liter melk per dag. De gedachte was, wie veel melk drinkt is zwaarder en dus gezonder. Een advies dat later ook goed paste bij de Nederlandse landbouw, die een zuiveloverschot produceerde.

Onderzoek liet later zien dat melk minder onmisbaar en ook minder gezond is dan toen werd gedacht, waardoor het imago kantelde. Inmiddels mijden veel mensen koemelk, terwijl het in werkelijkheid nog steeds prima in een gebalanceerd dieet past.

De eerste Schijf van Vijf bleef zo'n twintig jaar intact. In de jaren 70 werd de link tussen gezondheid en voeding steeds duidelijker en kwam er steeds meer wetenschappelijk onderzoek naar voeding en de effecten daarvan op de gezondheid. Dat maakt dat de Schijf van Vijf door de jaren heen is veranderd. Op basis van nieuwe wetenschappelijk onderbouwde inzichten werd het hulpmiddel steeds aangepast.

Niet alles is veranderd. Ook vroeger al was de boodschap: eet veel volkorenproducten, peulvruchten, groente en fruit. "De basis van de Schijf van Vijf is altijd gelijk gebleven", zegt Marije Verwijs, gezondheidsexpert bij het Voedingscentrum. "Maar de geadviseerde hoeveelheden zijn veranderd door de jaren heen."

Hieronder zie je de Schijf van Vijf door de jaren heen, beginnend in 1953:

Veilig eten

Dit jaar is voor het eerst voedselveiligheid meegenomen in de Schijf van Vijf, want in veel voedingsmiddelen zitten schadelijke stoffen als PFAS, bestrijdingsmiddelen en microplastics. "In sommige producten zitten meer schadelijke stoffen dan in andere, maar als je gevarieerd eet dan krijg je niet continu hetzelfde product binnen en daarmee herhaaldelijk eventuele schadelijke stoffen."

Al sinds 2002 vraagt het Voedingscentrum aandacht voor duurzaamheid. In 2016 werd - nadat het Klimaatverdrag van Parijs tegen de opwarming van de aarde was ondertekend - voor het eerst echt rekening gehouden in de Schijf van Vijf met de impact van voeding op het klimaat.

Onderstaande afbeelding komt uit een campagne van het Voedingscentrum uit 2009:

Niet iedereen is het ermee eens dat duurzaamheid is meegenomen. Sommigen vinden dat het verdergaat dan de rol van het Voedingscentrum. Op sociale media reageert iemand: "Als het Voedingscentrum zich gaat bemoeien met milieu en duurzaamheid dan verliest de Schijf van Vijf direct zijn waarde en geloofwaardigheid."

Verwijs begrijpt dat het imago van het Voedingscentrum gaat over enkel de gezondheid van de mens, maar volgens de onderzoeker kun je gezonde voeding en duurzaamheid niet meer los van elkaar zien. "We willen over 40 jaar ook nog toegang hebben tot gezonde voeding, en hetzelfde geldt voor onze kinderen".

Impact van voedingindustrie op klimaat

Wereldwijd zorgen de huidige voedsel- en consumptiepatronen voor ongeveer 25 procent van de broeikasgasuitstoot, volgens onderzoek van de Wageningen Universiteit. Vlees en zuivel dragen hieraan relatief veel bij.

Door de ondertekening van het Klimaatverdrag van Parijs is Nederland sinds 2016 verplicht zich in te zetten tegen de opwarming van de aarde. "Daarin is een doelstelling opgenomen om broeikasgasuitstoot te verminderen, we willen daarom niet meer uitstoten of meer water verbruiken dan de planeet aankan", zegt Verwijs.

"Met name rood vlees heeft een heel ongunstige uitwerking op het milieu vanwege de uitstoot en het grote grondgebruik", zegt Ingeborg Brouwer, hoogleraar Voeding voor Gezond Leven aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Ook van zuivelproducten is de milieudruk een stuk hoger dan van plantaardige producten. De uitstoot van peulvruchten is veel lager, aldus Brouwer.

De aanbevolen hoeveelheid van 300 gram vlees per week per persoon levert nog steeds een optimaal effect voor de gezondheid, zegt Brouwer. Het gemiddelde in Nederland zit ver daarboven: Nederlanders aten vorig jaar gemiddeld 37 kilo vlees per persoon per jaar, per week is dat meer dan 700 gram vlees.

Het Voedingscentrum benadrukt dat de Schijf van Vijf een advies is en mensen zelf moeten kijken wat bij hun eetpatroon en levensstijl past. "Wil je gezonder of duurzamer eten, dan kun je daarin kiezen wat bij jou past", zegt Verwijs. "Is het minderen in vlees nog een brug te ver, dan kun je misschien ook meer groente of fruit eten, of minder proberen te snacken".

Hij moest en hij zou open, anders zou de Amerikaanse president Trump Iran "terug naar het stenen tijdperk bombarderen". Maar vandaag is op dag twee van het staakt-het-vuren één ding duidelijk: de Straat van Hormuz is nog altijd zo goed als gesloten. Aanwijzingen dat er een vrije doorvaart is, zijn er niet.

Gisteren voer nog geen handvol vaartuigen door de voor de wereldwijde olie- en gasmarkt belangrijke zeestraat bij Iran, zo registreerde de datawebsite MarineTraffic. Dat waren er zes minder dan de dag vóór het staakt-het-vuren. Een akkoord dat alleen kon worden gesloten bij heropening van de zeestraat, zo hamerde Trump tijdens de paasdagen.

"Praktisch geen enkele verandering", vat analist Naveen Das van MarineTraffic de situatie samen. "Er varen wel wat schepen, maar vooral vrachtschepen naar Iran zelf. Plus wat tankers naar India en Maleisië, als bevriende landen van Iran. Maar zo'n 820 commerciële schepen zitten nog altijd gevangen in de Perzische Golf."

Onder die schepen zijn er zes van rederij Hapag-Lloyd. Aan boord bevinden zich 150 bemanningsleden en 40.000 containers. Dat alles voor 60 miljoen dollar aan kosten per week, rekent woordvoerder Nils Haupt voor.

Hij rekent er niet op dat de vaartuigen op korte termijn wegkunnen. "Gisterochtend waren we optimistisch, maar dat optimisme is vannacht weer verdwenen", laat hij weten. "Onze schepen liggen gewoon voor anker in de Perzische Golf. We bewegen ze alleen nu en dan om de motoren te testen."

Het snel teruggekeerde pessimisme komt door alle tegenstrijdige berichten van Iran en de Verenigde Staten over de Straat van Hormuz. "En het antwoord op de belangrijkste vraag: is de doortocht veilig voor onze schepen?", zegt Haupt. "Wij hebben 150 mensen aan boord van onze schepen. Wij zijn voor hun veiligheid verantwoordelijk. Dus we gaan pas door de Straat van Hormuz als het absoluut veilig is. En zeker niet als eerste."

Tol

Hoewel president Trump blijft beweren dat hij een vrije doorgang door de Straat van Hormuz heeft geregeld, eist Iran een vergoeding van 1 dollar per vat ruwe olie voor elke tanker. Dat zou moeten worden betaald in Chinese yen of in cryptomunten.

Een woordvoerder van de Europese Commissie noemde het vandaag "kristalhelder" dat dit in strijd is met het internationale recht van vrije doorgang op zee: "Dat betekent dat er geen tol of iets anders kan worden geheven en dat een vrije doorgang moet worden gegarandeerd."

Das van MarineTraffic noemt tolheffing in de Straat van Hormuz hoe dan ook een waanidee. "Panama vraagt tol voor doorgang in het Panamakanaal. Dat gaat op basis van het type en de omvang van vracht. Hoe Iran dit systeem praktisch zou moeten optuigen voor een open zeestraat is me een raadsel."

Daarnaast lijkt het politiek een onhaalbare kaart, meent Das: "Alle landen rond de Perzische Golf zouden dan in essentie de sleutels van deze zeestraat aan Iran overhandigen. En daarmee een groot deel van hun inkomsten."

Geen doorgang

In de Verenigde Arabische Emiraten is de verontwaardiging over de deal van Trump groot. "Dit is geen vrijheid van scheepvaart. Dit is dwang", schreef Sultan Al Jaber, het hoofd van staatsoliebedrijf Abu Dhabi National Oil Company, op LinkedIn. "Voorwaardelijke doorgang is geen doorgang. Het is controle onder een andere naam."

Hapag-Lloyd heeft vooralsnog niets gehoord over het betalen van tol om door de Straat van Hormuz te mogen varen. "Het zijn tot nu toe alleen geruchten en wat wij lezen in de media", zegt Haupt.

Dat meldt ook de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR). De organisatie laat weten dat het "nog altijd niet duidelijk is wat de voorwaarden zijn waaronder schepen weer door de Straat van Hormuz zouden kunnen varen". Sterker, volgens de KVNR lijkt het er zelfs op dat Iran de zeestraat opnieuw heeft gesloten.

Of Hapag-Lloyd gaat betalen als Iran die tol daadwerkelijk vraagt, weet Haupt niet: "Ten eerste betaal je voor het vrijlaten van schepen die nu vastzitten in de Perzische Golf. Daarover kun je nog discussiëren. Maar ten tweede: moet je straks in vredestijd ook nog gaan betalen? Dat is juridisch niet houdbaar. En het zou catastrofaal zijn voor de scheepvaartindustrie, voor onze klanten en uiteindelijk voor de consument."

Talpa moet het salaris van Yvonne Coldeweijer blijven betalen. Dat heeft de rechter in Amsterdam bepaald.

Coldeweijer zou voor het mediabedrijf een tv-programma maken, maar dat ging uiteindelijk niet door. Ze spande een kort geding aan tegen Talpa nadat de samenwerking vorig jaar november werd opgezegd. Ook stopte het mediabedrijf met het betalen van haar salaris. Die beëindiging is volgens de rechter niet rechtsgeldig.

De 39-jarige Coldeweijer zou een dagelijks roddelprogramma ontwikkelen en presenteren, spraken beide partijen vorig jaar april af. Daarvoor zou Coldeweijer in twee jaar zo'n 850.000 euro krijgen.

Het uitzenden van het programma werd tot twee keer toe uitgesteld. Volgens Talpa kwam dat door het gedrag van de influencer. Ook stapten twee werknemers op en haakten tafelgasten af omdat ze niet meer met Coldeweijer wilden samenwerken. Daarop besloot het mediabedrijf om de samenwerking stop te zetten.

Frustratie

Twee maanden na de beëindiging van de overeenkomst plaatste Coldeweijer een video op haar Instagramaccount waarin ze haar frustratie deelde over de gang van zaken. Talpa zag dat als een beëindiging van de overeenkomst door Coldeweijer zelf. Daar was de rechter het niet mee eens.

Volgens de rechter werd de video gedeeld op het moment dat haar werkzaamheden al waren beëindigd "en toezeggingen vanuit Talpa om te onderzoeken welke andere werkzaamheden zij kon verrichten tot geen enkel concreet voorstel leidden".

Ook had Talpa volgens de rechter zijn bezwaren aan Coldeweijer moeten laten weten en had ze een "redelijke termijn moeten krijgen om alsnog aan haar verplichtingen te voldoen". Dat was ook in de overeenkomst afgesproken.

De influencer krijgt haar volledige salaris, maar mag geen roddels (juice) delen buiten Talpa. Ook mag Coldeweijer geen opdrachten aannemen van concurrerende mediabedrijven.

Er volgt nog een bodemprocedure in de zaak.

Het ministerie van Volksgezondheid wil een strengere norm voor de hoeveelheid asbest die in speelzand mag zitten. Dat laat een woordvoerder van het ministerie weten na vragen van de NOS. Aanleiding is het onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) naar de gezondheidsrisico's van speelzand met asbest.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) stelde gisteren op basis van datzelfde onderzoek dat kinderen mogelijk een gezondheidsrisico lopen als ze jarenlang spelen met speelzand dat meer asbest bevat dan wettelijk is toegestaan.

Als het zand wél aan de norm voldoet, is het gezondheidsrisico volgens de NVWA "verwaarloosbaar". De toezichthouder concludeerde dat de wet "voldoende bescherming geeft". De NVWA had 106 producten onderzocht waar speelzand in zat, waaronder speelgoed met zandvulling.

Altijd onwenselijk

Het grootste deel van het onderzochte speelzand bevatte geen of heel weinig asbest. Toch wil het ministerie strengere regels voor de hoeveelheid asbest in speelgoed.

Ook met een strengere norm blijft het mogelijk om speelzand te produceren, zegt de woordvoerder. "Om het gezondheidsrisico zo laag mogelijk te krijgen, willen we de norm verlagen."

Het ministerie vraagt het RIVM om - mede op basis van het onderzoek - een voorstel te doen voor een nieuwe norm voor asbest in speelgoed. Het RIVM stelde gisteren dat het "altijd onwenselijk is dat er asbest zit in speelzand of ander speelgoed".

'Geen reden om spelen te ontraden'

Op dit moment mag speelzand volgens Europese regels tot 0,1 procent aan asbest bevatten. Het ministerie wil de nieuwe, lagere norm presenteren in een werkgroep die de Europese Commissie adviseert over chemische stoffen.

Voor de zomer van 2027 hoopt het ministerie dat er een advies ligt voor een nieuwe norm bij de Europese Commissie, die vervolgens de wet kan aanpassen.

In de tussentijd is het volgens het ministerie niet nodig om speelzand te vermijden. "We snappen dat ouders daarvoor kiezen, zeker omdat er veel alternatief speelgoed is. Maar op basis van dit onderzoek is er geen reden om spelen met speelzand te ontraden."

Risico op kanker

Asbestvezels die worden ingeademd kunnen na lange tijd leiden tot longkanker en mesothelioom, een zeldzame vorm van asbestkanker. Het gaat om vezels die in de longen terechtkomen; inslikken of contact met de huid vormen geen risico. Kleine hoeveelheden asbest komen ook in de buitenlucht voor, waardoor iedereen dagelijks een bepaalde concentratie inademt.

Staatsbosbeheer gaat de heckrunderen in de Oostvaardersplassen bijvoeren. De provincie heeft daar toestemming voor gegeven omdat een deel van de kudde is vermagerd en te weinig voedsel kan vinden.

Dat komt vooral door een gebrek aan gras, meldt Omroep Flevoland. In het gebied waar de honderden heckrunderen grazen, groeit wel gras, maar het is te kort. Bovendien eten grote groepen ganzen een deel van de jonge grasaanwas op, waardoor er weinig overblijft voor de runderen.

Als gevolg daarvan verspreiden de heckhunderen zich nu over een groter gebied in de Oostvaardersplassen, maar dat betekent niet automatisch dat ze gemakkelijker voedsel vinden.

Staatsbosbeheer benadrukt de noodzaak tot bijvoeren met cijfers. Op 26 maart 2026 werd de conditie van bijna de helft van het aantal heckrunderen in het natuurgebied onderzocht. Uit het onderzoek onder 213 dieren bleek dat ruim 40 procent te mager was en in slechte conditie. Nog eens 40 procent 'scoorde' beter, maar was ook niet in heel goede conditie.

Het officiële besluit om de heckrunderen bij te voeren, komt ruim een maand na een illegale voeractie van activisten. Op 1 maart besloten zo'n veertig activisten om de heckrunderen op eigen houtje van voedsel te voorzien. Ze voerden meer dan vijftig grote hooibalen aan, laadden die op kruiwagens en zetten die balen uiteindelijk per vlot over, het gebied in.

"De heckrunderen zijn uitgehongerd, we gaan ze helpen", aldus Ada Versluis van de stichting Hart voor Dieren Oostvaardersplassen toen. "Heckrunderen hebben grasstengels nodig van minimaal 9 centimeter, anders kunnen ze het niet pakken", legde de actievoerster uit.

Boswachter Hans-Erik Kuypers van Staatsbosbeheer benadrukte een dag later dat bijvoeren écht niet nodig was. "Ze zijn heel krachtig, in de zomer en herfst eten ze zich helemaal kogelrond." Volgens hem was er ook voldoende vegetatie in het gebied en werden de heckrunderen nauwgezet in de gaten houden.

Nieuwe demo

Staatsbosbeheer gaat de dieren nu dus toch bijvoeren, maar voor de stichting Hart voor Dieren Oostvaardersplassen is dat besluit niet genoeg. Komende zondag staan een nieuwe demonstratie en voeractie gepland.

De problemen spelen alleen bij de heckrunderen. Met de twee andere grote groepen grazers in de Oostvaardersplassen gaat het wel goed. Edelherten en konikpaarden verkeren in goede conditie en hebben voldoende voedsel.

Nog steeds is bijna de helft van de vrouwen die zwanger en werkend of werkzoekend zijn, vermoedelijk slachtoffer van zwangerschapsdiscriminatie. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Werkgevers mogen zwangerschap, moederschap of een kinderwens geen rol laten spelen bij personele beslissingen, zoals het aannemen van iemand, promotie, beloning, het wijzigen van contracten of ontslag. Maar dat gebeurt dus wel.

Onderzoeksbureau SEO becijferde dat 44 procent van de zwangeren op het werk of tijdens de zoektocht naar een baan waarschijnlijk een vorm van dergelijke discriminatie heeft meegemaakt. Daarmee zijn de cijfers de afgelopen jaren vrijwel gelijk gebleven. In 2020 lag het aandeel op 43 procent.

Het onderzoek

SEO heeft een enquête gehouden onder 1156 vrouwen die in de afgelopen vier jaar zijn bevallen en tijdens de zwangerschap werkten of werk zochten. De vrouwen kregen concrete werksituaties voorgelegd die volgens de wet verboden zijn, zonder dit te vermelden. Vrouwen die aangaven zo'n situatie te hebben meegemaakt, werden aangeduid als 'vermoedelijk gediscrimineerd'.

Zwangerschapsdiscriminatie speelt vooral een rol bij sollicitaties en bij beslissingen over het verlengen of omzetten van tijdelijke contracten. Ongeveer de helft van de solliciterende vrouwen uit het onderzoek kreeg vermoedelijk te maken met discriminatie.

Bij een op de tien sollicitanten noemde de werkgever de zwangerschap zelfs ronduit als reden om de procedure te beëindigen. Nog eens 10 procent vermoedt dat de zwangerschap de reden was voor een afwijzing. Verder lopen vrouwen promotie, salarisverhoging of opleidingsmogelijkheden mis vanwege zwangerschap of pril moederschap, aldus de onderzoekers.

'Tijd voor een trendbreuk'

Minister Vijlbrief van SZW noemt het van groot belang dat vrouwen en mannen gelijk behandeld worden op de arbeidsmarkt. "Dat er geen vooruitgang is (...) laat wederom zien dat op dit gebied nog behoorlijke stappen te zetten zijn." Hij zegt in gesprek te gaan met werkgevers- en werknemersorganisaties over de mogelijkheden om zwangerschapsdiscriminatie tegen te gaan.

Vakbond FNV heeft laten weten een meldpunt te openen voor zwangere vrouwen die discriminatie ervaren. Met het meldpunt wil de vakbond ervaringen bundelen om druk op de werkgevers en de politiek op te voeren. "De cijfers liegen niet", zegt FNV Vrouwen-bestuurder Lisa Viktorsson. "Het is tijd voor een trendbreuk."

De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken heeft mogelijk vertrouwelijke EU-documenten doorgespeeld aan Rusland. Dat heeft het Hongaarse onderzoeksplatform Vsquare geconcludeerd op basis van gelekte gesprekken. De Europese Commissie eist uitleg van Hongarije over deze "uiterst zorgwekkende" berichten.

Het schandaal gaat over geluidsopnames die gemaakt zijn tijdens een top van Europese leiders in 2023. De Europese Raad besprak toen de start van toetredingsgesprekken met Oekraïne en Moldavië.

De Hongaarse bewindsman Peter Szijjártó heeft zijn Russische ambtsgenoot Lavrov destijds toegezegd dat hij documenten over deze onderhandelingen naar Moskou zou sturen, aldus Vsquare.

'Ik stuur het je'

In het gepubliceerde audiofragment zegt Szijjártó: "Ik stuur het naar mijn ambassade in Moskou en die geven het aan jouw chef-staf. Dan staat het tot jouw beschikking." Het is onduidelijk of deze toezegging ook gestand is gedaan.

Commissievoorzitter Von der Leyen zal de kwestie met de EU-regeringsleiders bespreken, zei haar woordvoerder vandaag in een reactie op het artikel. Volgens die woordvoerder brengt het de "alarmerende mogelijkheid" in beeld dat Hongarije met Rusland samenwerkt "tegen de veiligheid en belangen van de EU en al zijn burgers".

'Buitenlandse inmenging'

Szijjártó noemt de publicatie op X "buitenlandse inmenging" in verkiezingstijd: Hongarije gaat zondag naar de stembus. De minister reageert niet inhoudelijk op de beschuldiging dat hij Lavrov documenten zou hebben gegeven.

Hij vindt dat het artikel geen onthullingen bevat en slechts aantoont dat de Hongaarse regering "vecht voor de toegang tot goedkope Russische olie en gas". Hongarije noemt het EU-beleid ten aanzien van de oorlog in Oekraïne gevaarlijk, omdat het risico bestaat dat Europa de oorlog "in wordt getrokken".

De Hongaarse premier Orbán zei in de Europese Raad in 2023 dat hij pas zou instemmen met de start van EU-toetredingsgesprekken voor Oekraïne en Moldavië als Brussel 22 miljard euro aan bevroren Hongaarse tegoeden zou vrijgeven, melden de onderzoeksjournalisten.

'Goedbedoelde chantage'

Szijjártó zou Lavrov toen telefonisch hebben bijgepraat. "Oké, goed ja, geweldig", zei Lavrov volgens Vsquare. "Soms is goedbedoelde chantage de beste oplossing."

Vsquare berichtte vorige week al dat de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken op verzoek van Rusland had geprobeerd Russische burgers en bedrijven van EU-sanctielijsten te halen. Dat zou naar voren zijn gekomen uit gelekte telefoongesprekken tussen Szijjártó en zijn Russische collega Lavrov.

Szijjártó gaf min of meer toe dat dit gesprek heeft plaatsgevonden. De minister zei dat de opname niets nieuws bevatte. Volgens hem zijn de sancties schadelijker voor de EU dan voor Rusland. Het échte schandaal is volgens hem dat buitenlandse geheime diensten hem hebben afgeluisterd.

Bijpraten Lavrov

Een eerdere beschuldiging van de kant van The Washington Post sprak hij tegen. De krant schreef dat Szijjártó Lavrov jarenlang op de hoogte heeft gehouden van onderhandelingen in Brussel. Hij zou in de pauzes van die onderhandelingen Lavrov telefonisch hebben bijgepraat over wat er was gezegd. Szijjártó noemde dat nepnieuws. Maar de onthulling van Vsquare ondersteunen de aantijgingen van The Washington Post.

Het is geen geheim dat de Hongaarse regering op goede voet staat met de Russen. Hongarije lijkt in de oorlog in Oekraïne voortdurend de kant van Rusland te kiezen.

Verkiezingen

In de opiniepeilingen staat de Tisza-partij van oppositieleider Péter Magyar er beter voor dan Fidesz van premier Orbán. Orbán is al zestien jaar onafgebroken aan de macht. Als Tisza wint, zal vanuit Hongarije waarschijnlijk een meer pro-Europese wind gaan waaien.

Bijna de hele wereld kijkt naar de verkiezingsstrijd in een land met amper tien miljoen inwoners. Waarom proberen twee grootmachten de Hongaarse premier Orbán in het zadel te houden?

Voorlopig staat het weer in het teken van nogal wisselende temperaturen. Vandaag was het erg zacht; in het zuiden werd het 24 graden. Dat is geen record, maar ten opzichte van de gebruikelijke 13 of 14 graden wel tamelijk extreem.

Morgen komt het kwik tot die gemiddelde waarde voor de tijd van het jaar, net als zondag. Maar zaterdag verloopt dan weer een stuk zachter.

In de tussentijd valt er maar weinig regen, wat best ongebruikelijk is als de temperatuur zo sterk fluctueert.

Vanavond kan er wel een bui vallen, mogelijk onweert het in het oosten en pakt een bui lokaal vrij stevig uit. Maar in de nacht is het alweer droog.

Morgen overdag schijnt de zon af en toe en blijft het vrijwel overal droog. De westelijke wind neemt af naar zwak of matig en het wordt 10 graden in het noorden tot 14 in het zuiden.

Zaterdag start de dag nog tamelijk fris, maar met de zon warmt het snel op. In de middag neemt de bewolking toe en van het westen uit ook de dreiging van regen. Voordat de regen begint, wordt het wel weer erg zacht; 16 tot lokaal 20 graden.

Zondag is de regen alweer voorbij en blijft het droog. Het oosten houdt daarbij lang bewolking, in het westen breekt de zon wat makkelijker door. Met een graad of 13 is het duidelijk minder zacht dan op zaterdag.

Het aantal wolven in Nederland blijft toenemen. Uit cijfers van BIJ12, de organisatie die voor provincies alle zaken rond wolven in Nederland monitort, blijkt dat vorig jaar 131 verschillende wolven zijn geïdentificeerd. Dat zijn er dertig meer dan in 2024.

Het merendeel van de groei (70 procent) komt door de geboorte van welpen in al bestaande wolvenroedels, zo meldt BIJ12. De overige groei komt doordat wolven vanuit buurlanden Nederland zijn binnengetrokken. De meeste nieuwkomers komen uit Duitsland.

Van alle in 2025 getelde wolven zijn er volgens BIJ12 79 'nieuw' in Nederland. Dat houdt in dat voor het eerst DNA van het dier is aangetroffen. Dat kan een haar of een drol zijn, maar DNA kan ook worden aangetroffen in een bijtwond bij een door een wolf aangevallen dier.

Hoeveel wolven er precies in Nederland zijn, is volgens BIJ12 echter niet te zeggen. Wolven trekken rond, verlaten het land en komen het land weer binnen. Dat bleek ook al uit zenderonderzoek van de Wageningen Universiteit.

Zo haalt BIJ12 in het onderzoek wolvenouder GW4607m aan, die met een jong gebieden doorkruiste ver buiten zijn eigenlijke territorium. Het dier verbleef in Drenthe, Flevoland, Overijssel en Gelderland, om vervolgens terug te keren naar Drenthe. Daarna dook de wolf ineens weer op in Overijssel. Ook kan het zijn dat er wolven in Nederland rondtrekken die helemaal geen sporen achterlaten.

De schatting is dat er momenteel veertien wolvenroedels in Nederland leven. Zeven daarvan zijn gespot op de Veluwe, vier in Drenthe, twee in de Gelderse Vallei en één op de Utrechtse Heuvelrug. Vastgesteld is dat tien roedels vorig jaar in totaal bijna vijftig welpen voortbrachten.

Incidenten en schade

In totaal werden er vorig jaar 29 dode wolven geregistreerd. Naast verkeersincidenten (20) is ook onderlinge agressie en concurrentie (4) een doodsoorzaak onder wolven.

In 2025 kwamen bij BIJ12 1114 meldingen van schade binnen waarvan met zekerheid vastgesteld kon worden dat die is veroorzaakt door de wolf. Het jaar daarvoor waren dat er 804.

Opvallend is dat het aantal incidenten tussen wolven en vee in het eerste kwartaal van dit jaar juist is afgenomen. Er kwamen 255 meldingen binnen van wolvenaanvallen. In dezelfde periode vorig jaar waren dat er nog 385. Deskundigen zeggen geen verklaring voor deze daling te hebben. Het zou te maken kunnen hebben met preventiemaatregelen van veehouders.

Ook kan het zijn dat de wolf zich vooral tegoed heeft gedaan aan zwijnen en herten. Die werden aangetrokken door een bovengemiddeld aantal eikels en beukennootjes en vormden zo een makkelijke prooi voor wolven.

De wolf keerde in 2015, na 150 jaar afwezig te zijn geweest, terug in Nederland.

Geen enkel dier roept in Nederland zoveel emotie op als de wolf. NOS op 3 legt uit waar dat vandaan komt:

De Veiligheidsregio Drenthe wil snel meer geld voor de brandweer, zeker nu het risico op natuurbranden toeneemt.

Mocht dat extra geld er niet komen, "dan kunnen we misschien niet meer overal uitrukken", zegt directeur Fred Heerink van de veiligheidsregio bij RTV Drenthe.

Heerinks oproep komt op een opvallend moment. Het KNMI maakte gisteren bekend dat het risico op natuurbranden door klimaatverandering in Nederland toeneemt, vooral in het voorjaar. Het meteorologisch instituut begint daarom deze maand met een natuurbrandverwachting.

Gisteren nog zette de Drentse brandweer tientallen mensen in om een natuurbrand in het Dwingelderveld te blussen. Dat lukte binnen een paar uur, mede omdat brandweermensen uit verschillende delen van Drenthe en het Friese Appelscha te hulp schoten. Even later stond een klein deel van een militair oefenterrein bij Assen in brand. Ook daar werd snel geblust.

Heerink is er niet gerust op. "Niet alleen is het natuurbrandrisico is groter, ook de kans dat er meerdere tegelijkertijd zijn neemt toe", zegt hij. "Gisteren waren er drie meldingen van natuurbranden, die waren niet tegelijk maar wel vlak achter elkaar."

Vrijwilligers

Hij wijst er op dat Drenthe met 35 volledig vrijwillige brandweerteams werkt. Vrijwilligers die opgeleid en ondersteund moeten worden. "Vrijwillig brandweermens-zijn doe je er even bij in je drukke leven en dat kost meer tijd en meer geld", aldus Heerink.

Als er geen geld bijkomt, kan het volgens Heerink betekenen dat er onvoldoende goed opgeleid personeel beschikbaar is. "Als het misgaat, duurt het daarom veel langer voordat het geblust is."

Heerink pleit voor de oprichting van zogenaamde handcrews, die bijvoorbeeld in Twente al worden ingezet. "Dat zijn teams gespecialiseerd in het bestrijden van natuurbranden met de hand, die het vuur uit kunnen maken nadat de eenheden getracht hebben te blussen."

De mensen in zo'n team hoeven niet volledig opgeleid te worden als brandweermensen en worden uitsluitend ingezet bij natuurbranden.

Bosbrandvoertuigen

Heerink wil ook meer materieel. "We hebben nog de wens om het aantal bosbrandweervoertuigen uit te breiden, daar hebben we niet veel van in het land", zegt hij.

Bosbrandweervoertuigen zijn in het zuiden van Europa al heel gewoon. Ze zijn kleiner dan gewone brandweerwagens, een stuk minder zwaar en met hun 4x4-aandrijving wendbaarder in bos-, duin- en veengebieden.

Voorkomen van branden

Heerink zegt dat de brandweer in Drenthe de komende vier jaar elk jaar een miljoen euro extra nodig heeft om in 2030 helemaal up-to-date te zijn. Een deel van het geld stopt hij in het voorkomen van natuurbranden. "Het gaat dan om de manier waarop wij met de natuur omgaan. Hiervoor werken we samen met de provincie en natuureigenaren."

Op de wachtlijst voor een psychiater of psycholoog, terwijl je die hard nodig hebt. In de ggz moeten patiënten wachten. Maanden, en soms zelfs jaren.

Een groep zorgmedewerkers, patiënten en oud-patiënten is het zat. Ze slepen de Nederlandse Staat voor de rechter. Zij zeggen dat 56.000 mensen met complexe problematiek onaanvaardbaar lang moeten wachten.

De Dag beluisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

In deze podcast vertellen twee mensen die betrokken zijn bij de zaak wat die lange wachttijden in de praktijk betekenen. Psychiater Manon Kleijweg hoort het van patiënten, maar loopt er ook als behandelaar tegenaan. Oud-patiënt Linda van der Galiën moest zelf zeven maanden wachten op zorg, en vertelt wat dat met haar en haar klachten deed.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Max Smedes

De Duitse acteur Mario Adorf is op 95-jarige leeftijd overleden. Hij stierf in zijn woonplaats Parijs na een kort ziekbed, meldt zijn manager.

Adorf werkte tijdens zijn lange loopbaan met beroemde regisseurs als Rainer Werner Fassbinder, Billy Wilder en Sam Peckinpah. Hij heeft in totaal ruim 200 film- en tv-titels op zijn naam staan, waarvan Die Blechtrommel in Nederland waarschijnlijk het bekendst is.

In die film uit 1979 naar een roman van Günter Grass speelde hij een van de twee mogelijke vaders van Oskar, de hoofdpersoon die in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog besluit niet meer groter te willen groeien. Adorf is in de film het kleinburgerlijke familiehoofd dat valt voor de verleidingen van het nationaalsocialisme.

Adorf was in 1957 doorgebroken met een andere film over de verwrongen Duitse moraliteit in de oorlogsjaren: Nachts, wenn der Teufel kam. Daarin speelde hij een fictieve versie van Bruno Lüdke, een verstandelijk beperkte man die door de nazi's van een reeks moorden werd beschuldigd. Hoewel het regime hem in eerste instantie als untermensch wil vervolgen, komt het toch niet tot een showproces, omdat daarbij ook het falen van de autoriteiten blootgelegd zou worden.

In Zürich geboren als zoon van een Italiaanse vader en een Duitse moeder lag een internationale carrière voor Adorf voor de hand. Behalve in Duitse films speelde hij ook geregeld bandieten in Italiaanse spaghettiwesterns. Zijn La polizia chiede aiuto was daarnaast een prominent voorbeeld van het poliziottesco-genre, de op Amerikaanse neonoir geënte misdaadfilms.

Met het in 1975 verfilmde Die Verlorene Ehre der Katharina Blum van Heinrich Böll stelde hij de invloed van de Duitse roddelpers aan de kaak. Adorf onderzoekt als politie-inspecteur een vrouw die onwetend het bed heeft gedeeld met een terreurverdachte, terwijl de sensatiepers haar al kruisigt. De film eindigt met de weinig subtiele mededeling "dat enige overeenkomst met de praktijken van Bild-Zeitung puur op toeval berust".

'Wereldklasse'

Adorf werd begin deze eeuw in de serie populariteitswedstrijden Unsere Besten nog door het televisiepubliek uitgeroepen tot de op een na beste Duitstalige acteur ooit, na nummer 1 Heinz Rühmann, maar nog voor actrice Romy Schneider.

Hij bleef tot op hoge leeftijd acteren. Zijn laatste filmrol dateert van slechts drie jaar geleden. In 2019 werd er nog een documentaire over hem gemaakt, getiteld: Es hätte schlimmer kommen können. In zijn overlijdensbericht dankt hij zijn fans voor hun decennialange trouw.

Persbureau DPA roemt Adorf als "een van de grootste naoorlogse film- en tv-sterren", met een enorme bandbreedte in zijn rollenkeuze. Volgens de Duitse cultuurminister Weimer verliest het vak een acteur van wereldklasse. "Je kunt je de Duitse film nauwelijks voorstellen zonder hem."

In de Tweede Kamer leven grote zorgen over de toename van het aantal mensen met verward of onbegrepen gedrag, en vooral ook over het uitblijven van oplossingen. Dat bleek tijdens een debat in de Kamer. Inspecties concludeerden een paar maanden geleden dat de zorg tekortschiet en dat dat tot gevaarlijke situaties leidt.

Vorig jaar kreeg de politie een recordaantal meldingen binnen van bijna 170.000, gemiddeld 465 meldingen per dag. De mensen over wie de meldingen gaan, kampen vaak met een drugsverslaving en psychische problemen, en veroorzaken overlast.

De politie komt hierdoor niet aan andere taken toe, zien ook Kamerleden. De zwaarste eenheid van de politie, die is opgericht om op te treden bij gijzelingen en terreur, is de afgelopen jaren ook vaker nodig geweest bij de meldingen.

Burgemeesters sloegen herhaaldelijk alarm vanwege de problemen. Bij het Leger des Heils, dat opvang biedt aan mensen met milde problemen, belanden steeds vaker mensen met zware problematiek. De organisatie waarschuwt dat het risico op geweld steeds verder toeneemt. Ook op de spoedeisende hulp komen vaker mensen terecht die daar niet geholpen kunnen worden.

Versnipperd

De aanpak is te veel versnipperd en moet centraler worden geregeld, benadrukten veel partijen in het debat. Bijna twee jaar geleden kwam een parlementair onderzoek al tot die conclusie.

Vorig jaar eiste een ruime Kamermeerderheid dat het kabinet met maatregelen zou komen, waaronder het afdwingen van betere informatie-uitwisseling tussen instanties, meer woon(zorg)plekken en uitbreiding van het aantal wijk-ggz's. Dat er vandaag vier bewindspersonen bij het debat aanwezig waren, laat volgens VVD-Kamerlid Wendel zien hoe versnipperd de aanpak ook is over de ministeries.

Politie ontlasten

Het kabinet werkt aan een wet waarmee mensen die verward gedrag vertonen en een strafbaar feit plegen verplicht psychische begeleiding zouden moeten krijgen. Maar de meeste partijen vinden dat de aanpak van de problemen daarnaast te langzaam gaat.

Onder meer GroenLinks-PvdA, Groep Markuszower en JA21 zien dat ook de coalitiepartijen hun zorgen uiten, maar begrijpen niets van de voorgenomen bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg. Veel meer mensen zouden daar beter en langduriger geholpen moeten worden, in plaats van korter of helemaal niet.

Volgens de minister van Langdurige Zorg Sterk (CDA) gaat het niet om bezuinigingen, maar wil het minderheidskabinet "minder meer gaan uitgeven" en "de groei in de zorg bijsturen" omdat het stelsel anders onhoudbaar wordt. Er zijn nu al wachtlijsten en die mogen niet oplopen, aldus Sterk.

Diverse partijen zijn er niet gerust op en willen het commissiedebat van vandaag binnenkort plenair voortzetten. Daarin willen sommige Kamerleden met voorstellen komen om de bezuinigingen terug te draaien.

Alle partijen benadrukken dat de politie snel ontlast moet worden. De politie is geen oppas, vatte BBB-Kamerlid Van der Plas samen.

Drie Russische onderzeeërs hebben langer dan een maand een "geheime operatie" uitgevoerd in het noordelijke deel van de Noordzee. Dat heeft de Britse minister van Defensie Healey gezegd op een persconferentie.

Volgens Healey zijn de Britse strijdkrachten ingezet om eventuele "kwaadwillige activiteiten" van deze schepen op te sporen en te voorkomen.

De Britten en de Noren hadden de activiteiten in de gaten en hebben de aanvalsonderzeeër en de twee spionageonderzeeërs met een fregat, vliegtuigen en honderden mensen aan personeel in de gaten gehouden en de Russen laten merken dat ze gezien werden. Uiteindelijk zijn de onderzeeërs vertrokken.

Ook andere landen waren betrokken bij het volgen van de Russische onderzeeërs, maar Healey noemde alleen Noorwegen, schrijft de BBC.

Pijpleidingen en kabels

Volgens Healey ging de interesse van de Russen uit naar pijpleidingen en kabels in het gebied. Voor zover bekend is daarbij geen schade aangericht. Langs de Britse kustlijn liggen zo'n zestig onderzeese kabels.

Volgens de Britse defensieminister wil de Russische president Poetin dat het Verenigd Koninkrijk en zijn bondgenoten zich laten afleiden door de gebeurtenissen in het Midden-Oosten. Maar Rusland blijft de belangrijkste dreiging, benadrukte Healey.

Onze boodschap aan de heer Poetin is helder, zei hij. "We zien je. We zien je activiteit boven onze pijpleidingen en kabels. We zullen niet toestaan dat je ze beschadigt, dat zal ernstige gevolgen hebben."

99 procent van al het internationale dataverkeer loopt via kabels, diep in de zee. Waar in de (Noord)zee liggen die kabels? Ontdek het hieronder:

De keizerspinguïn is op de lijst met bedreigde diersoorten gezet. Door klimaatverandering wordt verwacht dat de keizerspinguïnpopulatie in Antarctica flink zal krimpen de komende jaren. Het dier had voorheen de status 'bijna bedreigd', maar is nu toegevoegd aan de lijst met bedreigde soorten. Ook de Kerguelenzeebeer is vanaf nu officieel bedreigd.

De belangrijkste reden van de aanscherping van de status is het verdwijnen en afbreken van zee-ijs. Keizerspinguïns hebben zee-ijs nodig dat vastzit aan de kust, zodat hun kuikens daar kunnen leven voordat ze kunnen zwemmen. Ook is dat ijs belangrijk in hun ruiperiode, omdat hun vacht dan niet waterdicht is.

De International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN), die de rode lijst van bedreigde diersoorten samenstelt, maakt zich zorgen over de toekomst van de keizerspinguïn. Volgens de IUCN is de klimaatverandering die door mensen wordt veroorzaakt de grootste bedreiging voor de keizerspinguïn.

Naar schatting van het Wereld Natuur Fonds zijn er nog ruim een half miljoen keizerpinguïns op de wereld. Dat aantal is gebaseerd op satellietbeelden uit 2019. Het aantal broedparen was toen al met 10 procent afgenomen ten opzichte van tien jaar eerder. Als er niets verandert aan de uitstoot van broeikasgassen, zal de populatie naar verwachting in 2080 gehalveerd zijn.

Zeebeer

Ook de Kerguelenzeebeer is toegevoegd aan de lijst van de IUCN. De zeeberen behoren tot dezelfde familie als zeeleeuwen, maar hebben een dikkere vacht en zijn kleiner. Net als de keizerspinguïn komt het dier vooral voor in Antarctica.

Het tekort aan voedsel is het grootste probleem voor de zeebeer, zegt de IUCN. De kleine garnaalachtige zeedieren die ze eten, krill, leven in koud water. Vanwege de oplopende temperatuur van het oceaanwater trekken de visjes naar steeds diepere wateren, weg van het leefgebied van zeeberen.

"Het is een wake-upcall over de realiteit van de klimaatverandering", zegt de directeur van de IUCN over de toevoegingen aan de rode lijst. Ze noemt Antarctica de "bevroren beschermer" van de aarde.