NOS Nieuws - Algemeen

Sinds gisterochtend kunnen Russische kiezers naar de stembus om een nieuw Lagerhuis te kiezen, de Staatsdoema. Voor het eerst doen ook de door Rusland geannexeerde gebiedsdelen van Oekraïne mee aan deze verkiezingen. De stemming is uitgesmeerd over drie dagen. President Vladimir Poetin maande in zijn traditionele televisietoespraak aan de vooravond van de verkiezingen de burgers vooral te gaan stemmen. "Ik ben ervan overtuigd, dat met uw steun en vertrouwen de allerbeste kandidaten zullen winnen. Echte patriotten van Rusland," aldus Poetin.

Poetin rekent op een klinkende overwinning voor de Kremlinpartij Verenigd Rusland, die moet aantonen dat de Russische bevolking zijn 'speciale militaire operatie' in Oekraïne volmondig blijft steunen. De cijfers moeten uitstijgen boven het resultaat van vijf jaar geleden. Toen behaalde de partij volgens de officiële uitslag iets minder dan de helft van de stemmen. Maar net als in voorgaande decennia was bij die verkiezingen sprake van aantoonbaar grootschalige fraude. Onafhankelijk toezicht op de verkiezingen is vrijwel afwezig.

De Staatsdoema telt 450 zetels, waarvan er momenteel 324 in handen zijn van Verenigd Rusland. De overige zetels zijn verdeeld over vier andere partijen, waaronder de Communistische Partij. Formeel zijn die partijen in oppositie tegen de regeringspartij, maar in werkelijkheid staan zij schouder aan schouder in hun steun voor de Kremlinpolitiek. Veel wetsontwerpen worden unaniem aangenomen, zonder een enkele tegenstem.

Snakken naar vrede

In de aanloop naar de verkiezingen blijkt uit opiniepeilingen dat steeds meer Russen snakken naar vrede. Een kwart tot een derde van de ondervraagden vindt dat het land op de verkeerde weg is. De voortdurende Oekraïense droneaanvallen op doelen ver in Rusland, zoals olieraffinaderijen en magazijnen van Russische internetwinkels, hebben hun uitwerking niet gemist.

Vele tienduizenden Russische reizigers hebben last ondervonden van de aanvallen, doordat vliegvelden werden stilgelegd en vluchten afgelast of omgeleid. Ook is er groeiende onrust over een mogelijke op handen zijnde mobilisatie na de verkiezingen. Een 'gedeeltelijke mobilisatie' werd al eens afgekondigd in het najaar van 2022, wat toen leidde tot grote onrust in de samenleving en een exodus van honderdduizenden mannen.

De verkiezingen van 2026 zijn vanaf de eerste dag gekenmerkt door opmerkelijke incidenten. Meermalen kwamen kandidaten voor live uitgezonden televisiedebatten helemaal niet opdagen, wat bizarre beelden opleverde. Maar veruit het grootste schandaal was de uitsluiting van deelname van de links-liberale oppositiepartij Jabloko, die zich profileerde als de enige partij die zich verzette tegen het militaire optreden in Oekraïne.

Jabloko werd op 29 juli door de kiescommissie geregistreerd en kreeg op het stembiljet nummer twee. Maar nog geen twee weken later trok het Russische hooggerechtshof de registratie weer in, na een klacht van een nationalistische partij. Volgens Jabloko was dat een reactie op de snel groeiende populariteit van de partij. Het programma van Jabloko telt slechts 43 woorden, waarin wordt opgeroepen tot een staakt-het-vuren en een eind aan censuur, internetblokkades, angst en repressie.

Kandidaten gedwarsboomd

Individuele kandidaten van Jabloko doen nog wel mee aan de verkiezingen, maar zij worden op alle mogelijke manieren gedwarsboomd. Sommigen zijn aangehouden, of kregen een oproep voor het leger. Jabloko is een van Ruslands oudste partijen, maar al meer dan twintig jaar niet meer vertegenwoordigd in het parlement. Verschillende peilingen sinds de zomer laten zien dat het aantal Russen dat op Jabloko wil stemmen fors is toegenomen en dat de partij voor het eerst in decennia de kiesdrempel van 5 procent met gemak zou halen.

Volgens Jabloko-oprichter Grigori Javlinski zou de partij zelfs kunnen rekenen op 25 procent en daarmee de tweede partij zijn na Verenigd Rusland. Javlinski zag de doemaverkiezingen eerst en vooral als een referendum. "We wilden de burgers vragen wat ze denken over vrijheid, over leven zonder angst, over een staakt-het-vuren," zei Javlinski afgelopen week op een bijeenkomst met zijn achterban. Dat Jabloko al snel uit de race werd gehaald komt volgens hem omdat het Kremlin danig was geschrokken van de jongste peilingen. "Ze zagen plotseling dat we de steun hadden van tientallen miljoenen mensen."

Net als bij de presidentsverkiezingen van 2024 hebben vertegenwoordigers van de Russische oppositie hun aanhangers opgeroepen op om morgenmiddag precies om twaalf uur naar het stembureau te gaan, ongeacht van wat ze met hun stembiljet zullen doen. Dat zal leiden tot lange rijen, die aanschouwelijk moeten maken dat veel Russen ondanks propaganda en repressie het niet eens zijn met de koers van het Kremlin.

President Donald Trump zegt dat hij een akkoord heeft gesloten met Denemarken en Groenland over het versterken van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Groenland. Trump maakte het akkoord bekend in een bericht op zijn platform Truth Social.

Volgens Trump geeft de overeenkomst de Verenigde Staten "permanente controle over de veiligheid in Groenland". Hij spreekt van een overeenkomst met een oneindige looptijd. "Er komt geen einde aan!", schrijft de president.

Hij voegde eraan toe dat zijn regering dankzij het akkoord "onmiddellijk" zou beginnen met het proces om een grotere militaire aanwezigheid op het Deense grondgebied te ontwikkelen.

Goedkeuring

De Deense premier Mette Frederiksen heeft inmiddels bevestigd dat er een akkoord ligt. De overeenkomst moet tijdens de komende Algemene Vergadering van de Verenigde Naties worden ondertekend en vervolgens nog worden goedgekeurd door de parlementen van Denemarken en Groenland. Volgens Frederiksen respecteert het akkoord de soevereiniteit en territoriale integriteit van Denemarken en Groenland.

Maandenlang had Trump gedreigd het eiland met geweld in te nemen, ook al is Denemarken een NAVO-bondgenoot van de Verenigde Staten. De president wilde dit naar eigen zeggen doen om ervoor te zorgen dat het Deense eiland niet in handen valt van Rusland of China. Trump benadrukte daarbij steeds dat Groenland van cruciaal belang is voor de Amerikaanse veiligheid.

Grondstoffen

Deskundigen denken echter dat Trump andere drijfveren heeft. Groenland is namelijk rijk aan zeldzame grondstoffen en heeft een strategische ligging. Begin dit jaar gingen in Denemarken duizenden mensen de straat op uit solidariteit met Groenland. Ook in Groenland werd er gedemonstreerd.

Eerder maakte correspondent Rolien Créton een reportage over Trumps plannen met in Groenland:

De Opsporingsdienst van de Nederlandse Arbeidsinspectie heeft vandaag twee eigenaren van een aantal Indiase restaurants aangehouden op verdenking van mensensmokkel en uitbuiting. Europol, dat bij de actie betrokken was, spreekt van ruim zeventig slachtoffers.

De eigenaren hebben acht restaurants die onderdeel zijn van meerdere Indiase horecaketens, onder meer gevestigd in Utrecht, Amsterdam, Den Haag, Hoofddorp en Hilversum. Bij een eerdere controle van de Arbeidsinspectie waren ernstige misstanden ontdekt.

De ondernemers worden ervan verdacht op grote schaal misbruik te hebben gemaakt van de voormalige regeling Aziatische horeca. Die regeling maakte het makkelijk om specialistische Aziatische koks naar Nederland te halen.

De voorwaarden van die regeling zijn door de verdachten vermoedelijk in tientallen gevallen overtreden. Een deel van de naar Nederland gehaalde 'koks' werkte als afwasser, schoonmaker of in de bediening. Als dat met opzet was, verbleven de medewerkers hier illegaal en is er sprake van mensensmokkel.

'Dreiging met geweld'

In de restaurants lijken ook andere arbeidswetten te zijn overtreden. Volgens de inspectie werkte het voornamelijk uit India overgekomen personeel vermoedelijk 60 tot 80 uur per week in plaats van de toegestane 38 uur. Zij kregen niet het loon zoals ze volgens de aanvraag bij de IND hadden moeten krijgen.

Voor de gewerkte uren boven de maximale 38 uur kregen ze helemaal geen loon. Op die manier zouden de restauranteigenaren zo'n 4 miljoen euro hebben opgestreken.

De eigenaren hadden volgens het onderzoek van de inspectie veel macht over de buitenlandse werknemers. Zo regelden zij de huisvesting van het personeel en moesten medewerkers waarschijnlijk boetes betalen bij vroegtijdig vertrek.

"Ook zijn er aanwijzingen voor druk op familie in het thuisland en dreiging met geweld vanuit de verdachten om de slachtoffers harder te laten werken en om te voorkomen dat zij klachten zouden indienen tegen de managers van de restaurantketen", schrijft de inspectie.

Internationale actie

De arrestaties vonden plaats tijdens een internationale actie gericht tegen alle restaurants van de verschillende ketens in Europa. Die werd gecoördineerd vanuit Utrecht. De Arbeidsinspectie werkte daarbij samen met politie-eenheden en arbeidsinspecties in België, Duitsland, Luxemburg en Zwitserland.

Net als in Nederland staan de brandstofprijzen in Duitsland op recordhoogte. In Nederland grijpt de overheid nog niet in, maar over de grens gebeurt dat wel. De Duitse regering en deelstaten zijn het eens geworden over een plan om de prijzen aan de pomp te verlagen.

De accijns op diesel en benzine gaat bij de oosterburen met 17 cent per liter omlaag. Ook moet er een maximumprijs voor brandstof komen. Dat heeft het Duitse persbureau DPA vernomen uit regeringskringen.

De Duitse krant Bild meldde vrijdag al dat een dergelijk pakket in de maak was. De maatregelen volgen op de recente sterke stijgingen van de prijzen aan de pomp als gevolg van de situatie in het Midden-Oosten. Die heeft de prijzen net als in Nederland opgedreven tot recordhoogte.

Recordprijzen

De prijs van een liter diesel staat in Duitsland op een recordhoogte van 2,471 euro. De benzineprijs bereikte eerder deze week een record, maar staat nu iets lager op 2,308 euro per liter.

In Nederland zijn de prijzen intussen nog hoger: de adviesprijs voor een liter benzine is 2,712 euro per liter, bijna de hoogste stand ooit.

De dieselprijs staat op 2,814 euro per liter. Volgens UnitedConsumers komt daar morgen nog een cent bij en wordt het record uit april verbroken. In Nederland zijn er vooralsnog geen plannen om iets aan de prijzen aan de pomp te doen.

België en Luxemburg

Van begin mei tot eind juni dit jaar gold er ook al een tankkorting van 17 cent op benzine en diesel in Duitsland. Het is niet duidelijk wanneer de verlaging deze keer ingaat. Volgens Bild zou dat al op 1 oktober kunnen zijn.

Er is wel iets gezegd over hoelang de maatregel van kracht blijft: tot eind dit jaar. De Duitse deelstaten moeten financieel bijdragen om de korting mogelijk te maken.

Over de invoering van een prijsplafond is nog veel onduidelijk. De Duitse regering wil het voorbeeld volgen van België en Luxemburg, waar al zo'n maximumprijs bestaat.

Prijsplafond

Bij een prijsplafond voor brandstof mogen de benzine- en dieselprijzen niet verder stijgen dan een bepaald maximum. Bij de vaststelling van die maximumprijs wordt onder meer gekeken naar de hoogte van de olieprijzen en de kosten voor transport en distributie.

De SPD pleit al geruime tijd voor een prijsplafond. De Duitse minister van Economische Zaken, Katherina Reiche (CDU), was er tot nog toe geen voorstander van. Volgens informatie van de krant Bild komt de maximumprijs voor brandstof er nu wel en gaat die naar verwachting uiterlijk 1 januari in.

Chiem Balduk, correspondent Duitsland

"Bondskanselier Merz was eerder juist terughoudend met ingrijpen in de hoge prijzen aan de pomp. De financiële ruimte in de begroting was beperkt en hij was van mening dat tegen de stijgende prijzen door de internationale onzekerheid in de wereld niet valt op te subsidiëren. Maar onder druk van de recente prijsstijgingen, de dalende impopulariteit van Merz en de deelstaatverkiezingen van komende zondag ging de bondskanselier toch overstag.

Opvallend was dat hij deze week al overheidsingrijpen aankondigde, zonder dat er een plan lag. Zijn eigen partij wilde de btw op brandstof verlagen, maar coalitiegenoot SPD reageerde hier sceptisch op, omdat het dan maar de vraag is of pomphouders de besparing wel doorberekenen aan de consument. Zij pleitten daarom voor een extra winstbelasting voor oliebedrijven, waar CDU weer tegen was. Maar onder druk wordt alles vloeibaar en zo ligt er nu plots toch een deal."

De Amerikaanse president Trump heeft drie nieuwsmedia per direct de toegang tot het Witte Huis ontzegd. Het gaat om CNN, MSNOW en Politico. Trump is boos op de nieuwsmedia omdat ze volgens hem nepnieuws verspreiden over hem, schrijft hij op zijn socialemediaplatform Truth Social.

"Media zouden niet voortdurend fictie en leugens mogen schrijven en verspreiden over de president van de Verenigde Staten, de regering-Trump of de Verenigde Staten van Amerika", aldus Trump.

Hij heeft in zijn bericht niet genoemd om welke berichten het gaat. Trump doet geregeld kritische berichtgeving af als nepnieuws en de afgelopen maanden is hij geregeld aan de tand gevoeld over de slechte peilingen voor de tussentijdse verkiezingen van november, een impopulaire oorlog in Iran en de economische malaise wereldwijd.

'Meer zullen volgen'

Andere media zullen volgens de president volgen, welke dat zijn maakte hij nog niet bekend. CNN, MSNOW en Politico hebben nog niet gereageerd op het besluit. CNN meldt dat hun journalisten vandaag in het Witte Huis zijn om verslag te doen van het nieuws. Ook MSNOW meldt dat hun verslaggevers zich op het terrein van het Witte Huis bevonden toen Trump de aankondiging deed.

Vorig jaar werd persbureau Associated Press (AP) geweerd uit delen van het Witte Huis. Ook mogen journalisten van het persbureau niet meer meevliegen met het presidentiële vliegtuig Air Force One.

Aanleiding voor het besluit van Trump was de weigering van AP om zijn benaming voor de Golf van Mexico (Golf van Amerika) over te nemen.

Een gerechtshof oordeelde vorig jaar juni dat het persbureau geweerd mocht worden door Trump. AP had aangedragen dat de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting in het geding kwam, maar daar ging rechter niet in mee.

'Domme zet'

De Amerikaanse belangenorganisatie Freedom of the Press Foundation (FPF) heeft in een verklaring scherpe kritiek op Trumps besluit. "Je kunt je nauwelijks een grovere schending van de grondwet voorstellen dan Trump die zenders uit het 'Huis van het Volk' weert wegens kritiek op de overheid."

De organisatie die zich inzet voor de vrije pers in de VS noemt Trump een "historisch impopulaire president" die al jaren wraak neemt op de pers. "De pers blijft zijn corruptie en falen aan het licht brengen."

Terugvechten

De media moeten volgens FPF terugvechten om hun rechten te beschermen en om toegang te blijven krijgen tot openbare documenten en klokkenluiders die de regering-Trump "zo wanhopig voor hen verborgen wil houden".

De FPF sneert naar Trump dat de nieuwsorganisaties in de tussentijd wel een "pauze kunnen nemen van het aanhoren van leugens en beledigingen in het Witte Huis". Journalisten zullen volgens de belangenorganisatie toch wel aan hun nieuws blijven komen, "ongeacht hoeveel driftbuien Trump ook heeft op Truth Social".

Het laboratorium Clinical Diagnostics, dat vorig jaar werd gehackt, mag weer bevolkingsonderzoek uitvoeren naar baarmoederhalskanker. Volgens minister Hermans van Volksgezondheid is de beveiliging inmiddels op orde.

Clinical Diagnostics werd vorig jaar juli gehackt. Daarbij werden de gegevens van 850.000 mensen buitgemaakt. De slachtoffers waren voornamelijk vrouwen die mee hadden gedaan aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Onder hen waren ook de gegevens van vrouwen die in een blijf-van-mijn-lijf-huis woonden.

Doordat Clinical Diagnostics geen bevolkingsonderzoeken meer mocht doen, liepen de wachttijden voor vrouwen op. Hermans schrijft in een Kamerbrief dat het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker sinds eind vorig jaar "onder flinke druk staat" als gevolg van de hack.

Hermans verwacht dat het aantal "primaire uitnodigingen" voor het bevolkingsonderzoek vanaf begin volgende maand weer op het niveau van voor de hack is. Ook stelt ze dat de opgelopen achterstanden mogelijk pas in 2028 zijn ingelopen.

Inspectie

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd concludeerde in mei dat Clinical Diagnostics niet goed genoeg beveiligd was. Zo was er geen onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar de beveiliging. Volgens Hermans zijn de tekortkomingen nu opgelost.

118 mensen deden aangifte van de hack. Maar het Openbaar Ministerie zei eerder dit jaar dat het ingewikkeld is om een verdachte aan te wijzen. Wel is bekend dat hackersgroep Nova erachter zat.

Belangengroep Women's Right Collective heeft minister Hermans en Clinical Diagnostics aansprakelijk gesteld voor de gevolgen van het datalek. De groep wil schadevergoedingen voor de gedupeerden en wil ook weten wie er verantwoordelijk was voor de beveiliging van het lab. Advocaat Ina Brouwer van Women's Right Collective noemt het de eerste stap in een massaclaim-zaak die in juni al werd aangekondigd.

In Den Haag heeft vandaag de laatste themazitting rond de rellen op het Malieveld van september 2025 plaatsgevonden. Bij zo'n themazitting behandelt de rechtbank meerdere vergelijkbare zaken.

Inmiddels zijn 55 mensen voor de rechter gekomen, 51 van hen zijn veroordeeld. De meesten kregen gevangenis- of taakstraffen. Vandaag werd nog een man (25) uit Alphen aan den Rijn veroordeeld tot tien maanden celstraf, waarvan zes voorwaardelijk.

De 25-jarige pleegde samen met anderen ernstig geweld tegen onder meer de politie. Hij trapte tegen een bus van de mobiele eenheid en gooide een putdeksel richting politieauto's. De man ging na de rellen op het Malieveld met een grote groep mee de Haagse binnenstad in. Daar werden nog meer vernielingen aangericht. Ook zijn journalisten en terrasbezoekers belaagd.

Het afgelopen jaar zijn meer dan tien themazittingen geweest. Hierna volgen enkel nog wat losstaande zaken, die eerder tijdens een themazitting werden uitgesteld.

Jaar later weer demonstratie

De radicaal-rechtse bijeenkomst op 20 september in Den Haag begon als een vreedzaam protest tegen het immigratie- en asielbeleid. Later liep het volledig uit de hand. Morgen staat wederom een demonstratie gepland op het Malieveld. Verschillende groepen willen onder meer aandacht vragen voor thema's als boeren en remigratie.

Wie de organisatoren precies zijn, blijft volgens Omroep West onduidelijk. Diverse mensen die morgen zouden komen spreken, bijvoorbeeld van Forum voor Democratie, zijn afgehaakt na neonazistische uitingen door betrokkenen.

De website van de organisatie is inmiddels op zwart gezet en diverse Facebook-groepen zijn niet langer actief. Desondanks maken lokale politici zich zorgen, zeggen ze tegen Omroep West. "Ik hoop dat het niet, zoals vorig jaar, uit de hand loopt. Het kost ontzettend veel capaciteit en dat heeft maatschappelijke gevolgen", zegt CDA-fractievoorzitter Hinke de Groot.

'Geen herhaling'

Tijmen van Wijngaarden van SP zegt: "Bij de extreemrechtse demonstratie bestaat een groot risico dat er geweld zal worden gepleegd, zoals ook tijdens het oorspronkelijke Elsfest gebeurde. Het is vanzelfsprekend dat de politie stevig ingrijpt als wapens naar een demonstratie worden meegenomen."

"Wat de ChristenUnie-SGP betreft wordt zo snel mogelijk ingegrepen als ontsporing dreigt, zodat we geen herhaling krijgen van het spoor van vernieling in de binnenstad vorig jaar", aldus fractievoorzitter Judith Klokkenburg.

Russische troepen hebben in Oekraïne wijdverbreid seksueel geweld gebruikt tegen burgers en krijgsgevangenen. Dat schrijft het mensenrechtenbureau van de Verenigde Naties in een nieuw rapport.

Let op: dit artikel bevat beschrijvingen van ernstig seksueel geweld

De VN-onderzoekers baseren hun bevindingen op interviews met honderden slachtoffers van seksueel geweld door beide partijen, en op gerechtelijke documenten en andere officiële stukken.

Ook aan Oekraïense zijde hebben militairen zich schuldig gemaakt aan seksueel geweld, maar dat komt volgens het VN-bureau minder vaak voor. Van alle gedocumenteerde gevallen schrijven de onderzoekers 89 procent toe aan Russische daders. Daarbij gaat het niet alleen om militairen maar ook om gevangenbewaarders en leden van de veiligheidsdiensten. Bij de overige 11 procent ging het volgens het rapport om daders aan Oekraïense zijde.

Elektrische schokken

Het rapport beschrijft seksueel geweld in de periode vanaf de Russische invasie in Oekraïne in 2022 tot 31 juli dit jaar. Het gaat onder meer om groepsverkrachtingen en het toedienen van elektrische schokken aan de genitaliën door Russische militairen in het door Rusland bezette deel van Oekraïne.

In het rapport staan ook individuele gevallen beschreven. Sommige vrouwen zeggen meerdere keren per week te zijn verkracht. Een vrouw in de regio Kyiv werd verkracht door twee Russische militairen nadat ze haar man hadden doodgeschoten. Ze dreigden ook haar neer te schieten voor de ogen van haar 4-jarige zoon als ze zich zou verzetten.

Het jongste slachtoffer van verkrachting door Russische daders was meisje van 4 jaar, het oudste een 82-jarige vrouw.

Verkracht met voorwerpen

De grootste groep slachtoffers van Russisch seksueel geweld waren Oekraïense krijgsgevangenen. Ze werden bewerkt met tasers of verkracht met voorwerpen, schrijven de VN-onderzoekers in het rapport.

Bij de gevallen van seksueel geweld aan Oekraïense zijde ging het in de helft van de gevallen om dreigementen. De overige gevallen omvatten gedwongen naaktheid, elektrische schokken en slagen op de geslachtsdelen. Ook waren er twee gevallen van aanranding en twee gevallen van poging tot verkrachting.

Er zijn volgens de rapporteurs geen gevallen geconstateerd van verkrachting van Russische krijgsgevangenen.

Weerzinwekkend

De Hoge Commissaris van de VN voor de Mensenrechten, Volker Türk, reageert ontzet op het rapport. "Ik ben ernstig verontrust over de omvang van deze weerzinwekkende daden", liet hij weten, "en vrees dat ze vrijwel zeker voortduren te midden van het aanhoudende geweld waarvan we dagelijks getuige zijn in Oekraïne."

Persbureau Reuters heeft de permanente diplomatieke vertegenwoordiging van Rusland in Genève om een reactie op het rapport gevraagd, maar die ging daar niet op in.

Het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde wel. Het juicht de publicatie van het rapport toe. Volgens het ministerie toont het de omvang van de door Rusland gepleegde mensenrechtenschendingen, maar ook de maatregelen die Oekraïne neemt om seksueel geweld te voorkomen en slachtoffers schadeloos te stellen.

Drogisterijketen DA waarschuwt klanten van zijn webwinkel voor een datalek. Onbevoegden hebben begin deze maand toegang gekregen tot een database met klantgegevens.

In het bestand staan onder meer namen, e-mailadressen, telefoonnummers, geboortedata, huisadressen en bestelinformatie. Een woordvoerder van de drogisterijketen zegt tegen de NOS dat het gaat om gegevens van 236.000 klanten, en dat alle betrokken klanten vandaag gemaild zijn over het datalek. Daarin wordt aangeraden extra alert te zijn op phishing.

DA heeft niet kunnen achterhalen of de gegevens alleen zijn bekeken of daadwerkelijk zijn buitgemaakt. "Er zijn geen aanwijzingen dat het bestand gedownload is, maar we kunnen het ook niet uitsluiten", aldus de woordvoerder.

Fysieke winkels niet betrokken

De keten heeft het lek gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Volgens het bedrijf zijn er meteen maatregelen genomen toen het lek werd ontdekt om de ongeoorloofde toegang tot de gegevens te blokkeren.

Klanten van de fysieke winkels van DA zijn niet betrokken bij het datalek, stelt het bedrijf. Hun gegevens stonden niet in de getroffen database van de webshop.

Het Noorse koningshuis heeft meer details gedeeld over de sarcofaag waarin de overleden koning Harald zijn laatste rustplaats vond. Op foto's die zijn vrijgegeven is een olijfgroene doodskist te zien die qua vorm doet denken aan een scheepsromp.

De vorm verwijst naar Haralds liefde voor de zeilsport. Hij was vaak op het water te vinden en vertegenwoordigde zijn land zelfs drie keer bij de Olympische Spelen.

Daarnaast is het volgens het paleis een knipoog naar de vroegere Vikingbegrafenissen uit Noorwegen, waarbij "een schip de overledene meenam op zijn laatste reis naar het dodenrijk".

Plek voor Sonja

Ook het materiaal van de sarcofaag is symbolisch: olivijn, een mineraal dat miljoenen jaren geleden diep in de aardkorst is gevormd en door tektonische krachten en erosie naar het aardoppervlak is gekomen. "Dezelfde geologische krachten die de bergen, fjorden en het landschap om ons heen hebben gevormd", aldus het paleis.

De steen is gedolven in de regio Sunnmøre, een gebied waar koningin Sonja veel heeft gewandeld. Het is de bedoeling dat ook zij na haar dood wordt bijgezet in deze sarcofaag en zo verenigt het ontwerp eigenschappen van beide echtelieden.

Het paleis merkt op dat olivijn CO2 absorbeert en daarmee "een symbool is voor de liefde van koning Harald en koningin Sonja voor de natuur en hun zorg voor toekomstige generaties".

De sarcofaag is bijgezet in het koninklijk mausoleum in kasteel Akershus, buiten Oslo. Daar liggen ook Haralds ouders en grootouders, koning Olav V en kroonprinses Märtha, en koning Haakon en koningin Maud.

Op de sarcofaag zijn verder afbeeldingen van de Noorse regalia aangebracht, zoals de kroon, scepter en rijksappel. Daarvoor werd de edelsteen peridoot gebruikt, die ook in de echte kroon is terug te vinden.

Voor de sarcofaag was in het koninklijk budget van vorig jaar 1,85 miljoen euro vrijgemaakt. Harald grapte destijds in het parlement dat hij hoopte dat de kist goed gestoffeerd zou worden, "om het verblijf te veraangenamen - we zullen er tenslotte een tijdje liggen".

In Bree, in België, is eerder deze week een groot synthetisch drugslab opgerold. Van de vijf verdachten die zijn opgepakt, komen er vier uit Nederland.

Het parket in Belgisch Limburg spreekt van "een van de grootste actieve drugslabs van de afgelopen jaren". In een loods werden grote hoeveelheden MDMA en crystal meth geproduceerd, ook stonden er dertien flessen waterstofgas en 700 kilogram precursoren, stoffen die in een chemische reactie drugs worden. Ook was er allerlei professionele apparatuur aanwezig waarmee de drugs gemaakt werden.

In het lab werd 180 kilogram afgewerkte MDMA-kristallen gevonden. De VRT schrijft dat daarmee 800.000 pillen gemaakt kunnen worden, met een straatwaarde van 2,5 miljoen euro.

Dagenlange ontmanteling

Maandag werden bij de ontmanteling van het lab vier verdachten aangehouden. Het gaat om twee mannen van 30 en 35 uit Weert, een man van 61 uit Sittard en een 43-jarige man met de Belgische nationaliteit uit Venlo. Gisteren volgde er nog een arrestatie: een vrouw van 34 uit Bree. Bree ligt hemelsbreed op ongeveer 18 kilometer van Weert.

Dat het een enorm drugslab was, blijkt wel uit het feit dat specialisten twee dagen bezig waren met de ontmanteling. Er werden ook drie voertuigen, een kleine hoeveelheid cash geld en vijf mobiele telefoons in beslag genomen.

Gisteren was er verderop in Bree nog een huiszoeking. Daar werd ook een telefoon en 30.000 euro cash geld in beslag genomen.

We horen het al jaren: het gaat slecht met de Iraanse economie. Maar met de recente verhoging van de brandstofprijzen, de gevolgen van de oorlog met Amerika, internationale sancties en de blokkade van Iraanse havens vertellen Iraniërs dat het de afgelopen tijd nóg weer erger is dan ooit.

Mensen staan in overlevingsstand, salarissen worden niet uitbetaald, ze verliezen hun baan en hun spaargeld verdampt. De situatie resulteert in alsmaar hogere prijzen van basisproducten.

De nieuwste trend op sociale media onder Iraniërs is doen alsof ze erg enthousiast zijn over de prijzen. Want als ze klagen kunnen ze zwaar in de problemen raken. Op Instagram wemelt het de afgelopen weken van video's van mensen die zichzelf filmen met hun boodschappen.

Vrolijke muziek

Ze houden een plastic tasje omhoog met daarin bijvoorbeeld een paar eieren en een worstje. Ze noemen de prijs en meteen daarna doen ze een dansje op vrolijke muziek: "Ik ben zielsgelukkig want als ik dat niet zou zijn, dan kan ik geëxecuteerd worden", zegt een man nadat hij zijn boodschappen heeft laten zien.

Een man toont zijn banksaldo van twee miljoen rial, minder dan een dollar, en danst door de lijst van wat dat allemaal niet zal dekken: zijn onbetaalde rekeningen, de winkelhuur, de huur van zijn appartement, de kleding die zijn vrouw wil kopen. Hij danst en danst.

Een vrouw houdt een paar tomaten, uien en aardappelen omhoog. Ze legt uit dat ze dit niet langer per kilo kan kopen, maar slechts per stuk. "Maar ohhhh, ik ben zo gelukkig, want anders noemen ze me een relschopper of verrader." Vervolgens bedankt ze de autoriteiten.

Kijk hier naar een selectie van Iraanse video's over de hoge prijzen:

De angst om met buitenlandse journalisten te praten is groot. Mensen hebben veel te vertellen en willen dat ook graag, maar dan wél anoniem. "Weet je waar ik elke dag dankbaar voor ben? Dat ik geen kinderen heb. Dan zou ik me namelijk nog veel meer zorgen maken", vertelt een getrouwde vrouw uit Teheran.

Thuis heeft ze een grote voorraadkast aangelegd nu ze de situatie elke dag ziet verslechteren. "Zodat ik in ieder geval genoeg heb om een tijdje te overleven. Mijn grote zorg is kattenvoer."

'Luxeprobleem'

Een andere vrouw in Teheran vertelt dat veel producten inmiddels drie keer duurder zijn dan een tijdje geleden. "We kopen geen luxeproducten meer. De middenklasse verdwijnt in rap tempo. Ik heb vrienden die niet meer naar de tandarts gaan om geld te besparen. Geen shampoos of beautyproducten meer kopen."

Een luxeprobleem natuurlijk, zegt ze. "Elke avond voordat ik ga slapen denk ik aan de families die met honger naar bed gaan. Die niet genoeg te eten hebben. Hoe de overheid deze mensen niet kan helpen. We zijn een rijk land! Hoe kán dit?"

Saamhorigheid

Benzineprijzen zijn de afgelopen tijd flink gestegen. "Dat resulteert hier uiteindelijk meestal in chaos en protesten", zegt de vrouw uit Teheran die zelf meedeed aan de vorige protesten en daar regelmatig naar terugverlangt.

De saamhorigheid die ze, ondanks het gevaar, toen voelde zal ze nooit vergeten. "Geen mens kan dit volhouden; we hebben hoop maar zijn ook uitgeput. Wij beleven de ineenstorting van de economie en ik verwacht dat dat uiteindelijk de val van het regime zal betekenen. Het is een kwestie van tijd."

Amerikaanse aanname

En dat is precies wat de huidige strategie van de Verenigde Staten lijkt te zijn: door Iran economisch af te knijpen zouden ze interne onrust willen creëren, met de val van het regime als uiteindelijk resultaat. Veel Iran-experts noemen dit echter een simplistische miscalculatie.

"De Amerikaanse aanname is onjuist. Dat als je economische achteruitgang bevordert, dat de ineenstorting van de staat zou veroorzaken. Zolang het veiligheidssysteem verenigd is, zal de staat niet instorten. Alleen wanneer zij defecteren, begint de ineenstorting van de staat en dat zien we op dit moment niet," zegt Mehran Kamrava vanuit Doha, waar hij als professor aan de universiteit van Georgetown doceert.

"Met deze strategie ontneemt de VS de Iraanse middenklasse verder macht, en daarmee versterkt het onbedoeld de staat. Deze simplistische aanname dat als je economische druk op de staat uitoefent, de staat ineen zal storten, kan misschien van toepassing zijn op bijvoorbeeld de Amerikaanse economie, maar niet op een politiek systeem als Iran. Het is simplistisch en mist het punt."

In de tussentijd voelen Iraanse burgers dagelijks de effecten. De vrouw uit Teheran: "Medicatie is nu mijn grootste zorg. Er zijn veel medicijnen die ik niet kan vinden en áls ik het vind is het zoveel duurder dan het was. Lokale producten zijn lang niet even effectief en er lijkt totaal geen plan om een oplossing te vinden voor dit soort dingen. Misschien moet alles eerst nog veel slechter worden, voordat het eindelijk beter wordt. Veranderingen komen nooit zonder pijn. En wij voelen het."

In Ceuta heeft de politie honderden migranten overgebracht naar een nieuw opvangcentrum in de haven van de Spaanse exclave. Duizenden migranten brengen al anderhalve maand door in geïmproviseerde tentjes op het strand.

De regering wil de migranten in het kamp onderbrengen. Ook is het de bedoeling de migranten te identificeren en hun status vast te stellen. Het is het vijfde tijdelijke opvangcentrum in de exclave.

Volgens Spaanse media verliep de overplaatsing aanvankelijk gespannen. De migranten zouden in kleine groepjes naar de nieuwe grote tenten worden gebracht, maar er waren veel meer mensen naar de verzamelplek gekomen dan de bedoeling was.

Volgens de Spaanse omroep RTVE greep de politie in met wapenstokken. Ook zou er vuurwerk zijn gebruikt om de menigte uiteen te drijven. Volgens de krant El País loste de politie ook waarschuwingsschoten. Op sociale media zijn beelden te zien van de chaotische taferelen.

De operatie begon om 06.30 uur, met zo'n 170 agenten die hulp kregen van de guardia civil, samen met drones en ander personeel. Tijdens de politieactie braken migranten door een cordon langs de twee kilometer lange route naar de haven. Sommigen renden weg in het donker terwijl de politie de situatie onder controle probeerde te krijgen.

Ondanks de chaos stelde de regionale overheid na afloop dat de operatie "normaal" was verlopen. Een grote groep migranten is ondergebracht in het nieuwe opvangcentrum, dat 1700 bedden telt. Tegen het middaguur was de faciliteit al vol waardoor er voor veel mensen geen plek meer was.

Miral de Bruijne, correspondent Spanje

Volgens de politie verliep de actie zoals gepland. Maar op beelden zijn chaotische toestanden te zien. Agressieve menigtes, migranten die over elkaar heen vallen en politie die hard ingrijpt met de wapenstok. De waarschuwingsschoten die zijn gelost laten ook wel zien dat er meer nodig was om de situatie onder controle te houden.

Het is niet de eerste keer dat de politie stranden wil ontruimen en migranten die illegaal in Ceuta verblijven in kampen probeert samen te brengen. Eerder verliep dit een stuk rustiger. Hoe langer het duurt, hoe meer de spanningen lijken op te lopen.

Aan de ene kant zijn er veel migranten die graag een plek in de opvangcentra willen bemachtigen omdat het een beter verblijf is. Aan de andere kant zijn er ook veel mensen die niet opgevangen willen worden. Zij zijn bang dat ze vanuit de centra zullen worden teruggestuurd naar Marokko.

De regering schat dat er nog tussen de 9000 en 10.000 migranten in Ceuta verblijven. Hoeveel migranten momenteel op de stranden zijn, is onbekend, maar naar schatting zijn het er meer dan 3000. Nog veel meer zwerven rond in de stad, meldt RTVE.

De afgelopen weken waren er verschillende incidenten. Er waren gevechten tussen migranten onderling en aanvallen op de veiligheidstroepen. Ook waren er protesten van bewoners van de exclave tegen de manier waarop de nationale overheid de migratiecrisis aanpakt.

Er zijn nu 6000 plaatsen in de opvangcentra bezet. Een politiebond was tegen die tenten, omdat de veiligheid van agenten in de kampen niet gegarandeerd zou zijn. Na onderzoek heeft een rechter het gebruik van de tentenkampen toch goedgekeurd.

De Nobelstichting heeft de geldprijzen dit jaar met een miljoen Zweedse kronen verhoogd. Winnaars van de Nobelprijzen krijgen dit jaar 12 miljoen kronen, omgerekend meer dan 1 miljoen euro, heeft de stichting bekendgemaakt.

De stichting doet dit vanwege het 125-jarig bestaan van de Nobelprijs. Door het prijsbedrag te verhogen zorgt de Nobelstichting ervoor dat "het financiële deel van de prijs zijn waarde op termijn behoudt".

De Nobelprijzen werden voor het eerst in 1901 uitgereikt. Toen kregen winnaars 150.782 kronen per categorie, meldt de stichting. In de afgelopen 15 jaar is het prijzengeld meerdere keren aangepast.

De prijzen worden uitgekeerd uit de nalatenschap van uitvinder Alfred Nobel, die in 1896 overleed. Hij liet 31 miljoen kronen na, dat is omgerekend naar deze tijd 2,2 miljard kronen.

Financiële crisis

In 2012 werd het prijsbedrag vanwege de financiële crisis verlaagd van 10 naar 8 miljoen kronen. Om de prijsuitreikingen en alle zaken eromheen te bekostigen, investeert de Nobelstichting in aandelen. De winst daarop wordt aan de prijzen besteed.

Sindsdien stegen de geldprijzen drie keer, steeds met een miljoen kronen: in 2017, 2020 en in 2023.

De prijzen worden jaarlijks uitgereikt in de categorieën Geneeskunde, Scheikunde, Vrede, Literatuur, Economie en Fysiologie of Geneeskunde.

Dit jaar worden de Nobelprijzen tussen 5 en 12 oktober bekendgemaakt.

De provincie Noord-Brabant gaat rond 1 oktober nog geen voorlopig besluit nemen over het intrekken van de vergunning van vijf pluimveehouders. Dat heeft gedeputeerde Saskia Boelema (D66) vandaag laten weten aan Provinciale Staten.

Half juli maakte de provincie bekend dat de vergunning van de pluimveehouders wordt ingetrokken vanwege hun stikstofuitstoot. Dat was volgens het provinciebestuur nodig omdat milieuorganisatie Mobilisation for the Evironment (MOB) een rechtszaak won over schade aan omliggende natuur en er geen andere oplossing zou zijn.

Gesprekken

De Brabantse Provinciale Staten hebben in augustus de vakantie onderbroken voor een spoeddebat over het intrekken van de vergunningen. Veel boeren demonstreerden die dag bij het provinciehuis. Het leverde geen concreet alternatief op. De provincie is sinds die tijd wel in gesprek met de vijf boeren om tot een oplossing te komen.

Die gesprekken nemen meer tijd in beslag dan verwacht, schrijft Omroep Brabant. Daardoor is een besluit rond 1 oktober, zoals de provincie aanvankelijk wilde, niet haalbaar. Boelema: "Dit proces vraagt tijd, zorgvuldigheid en rust." Wanneer er wel een besluit wordt genomen, is nog niet bekend.

Een militaire parachutist is vanmiddag in een boom beland op de heide bij Renkum (Gelderland). De man zat een uur vast op ongeveer zeven meter hoogte en moest worden gered door de brandweer.

Volgens Omroep Gelderland is de parachutist een 58-jarige Engelsman. Op de heide vinden de hele week parachutesprongen plaats in aanloop naar de Airborne-herdenkingen van Operatie Market Garden. Morgen vindt de herdenking plaats op de Ginkelse Heide bij Ede.

Hoogwerker vast

Een hoogwerker van de brandweer kwam tijdens de reddingsactie vast te zitten in het zand. Die moest door een oud legervoertuig worden losgetrokken.

Operatie Market Garden

De militaire Operatie Market Garden in september 1944 was een gewaagd plan van de geallieerden met het doel om een einde te maken aan de Tweede Wereldoorlog. Het idee was om het oosten van Nederland te bevrijden, zodat ze van daaruit snel konden doorstoten naar het Ruhrgebied en uiteindelijk naar Berlijn.

Duizenden parachutisten landden ver achter de Duitse linies op onder meer de Ginkelse Heide. Zij moesten de bruggen over de Maas, Waal en Rijn veroveren op de Duitsers. Het plan mislukte, vooral doordat de Duitse tegenstand veel groter was dan aanvankelijk ingeschat.

Bij de jaarlijkse Airborne-luchtlandingen bij Ede springen militairen met parachute als eerbetoon uit historische vliegtuigen. Ook zijn er massadroppings waarbij honderden parachutisten vrijwel tegelijk springen. Morgen worden weer duizenden bezoekers verwacht op de Ginkelse Heide.

De hulpdiensten hebben een springkussen gebruikt om de man op te vangen. Hij bleef ongedeerd en hoefde niet naar het ziekenhuis.

Gewonden

Gisteren vielen er vijf gewonden bij een andere militaire oefening. Tijdens een door Nederland georganiseerde oefening met internationale partners belandden enkele parachutisten in de bomen in het Belgische Hechtel-Eksel. Een van hen, een Amerikaan, raakte zwaargewond.

Het grootste accountants- en adviesbureau van Nederland krimpt. Er werken nu 900 mensen minder bij Deloitte dan twee jaar geleden. Vooral het aantal werknemers onder de dertig nam rap af. Er werken nu zo'n 7400 mensen bij Deloitte.

Dat blijkt uit de jaarcijfers van Deloitte. De krimp heeft meerdere oorzaken, zegt Deloitte Nederland-topman Hans Honig in het FD. Hij noemt onder meer AI en offshoring. Met dat laatste bedoelt hij dat een deel van het werk van Nederland verplaatst is naar Deloittekantoren in andere landen, zoals India en Egypte.

Daarnaast valt het aantal klussen voor de adviestak wat tegen, aldus het FD.

Junior banen

Bij Deloitte vertrokken afgelopen jaar ruim 260 meer mensen jonger dan 30 jaar dan er werden aangenomen. Het aantal mensen boven de dertig daalde veel minder hard. Een jaar eerder was dat ook al zo.

"Voor corona was het voor onze organisatie normaal om gemiddeld 500 starters aan te nemen. De jaren in en direct na corona vormden een uitzondering met gemiddeld 950 starters", zegt een woordvoerder van Deloitte tegen de NOS. Afgelopen boekjaar nam Deloitte 544 starters aan.

"Omdat we tijdens en net na corona veel starters hebben aangenomen, en wij niet iedere medewerker één-op-één vervangen krimpt het personeelsbestand", zegt de woordvoerder. "Nieuwe technologieën, waaronder AI, helpen onze professionals efficiënter te werken, maar vormen niet de enige verklaring voor deze ontwikkeling."

Als andere verklaringen noemt Deloitte onder meer het verplaatsen van werk naar andere landen en de hoeveel werk die er is.

AI of niet?

Over de invloed van kunstmatige intelligentie op startersbanen zijn de meningen verdeeld. Amerikaans onderzoek wijst erop dat banen voor twintigers in sectoren met veel AI-gebruik achterblijven. Maar het is moeilijk om de link met zekerheid te leggen.

Nederlandse economen wijzen erop dat de naweeën van de coronapandemie nog een rol spelen. Vlak na de pandemie was er veel vraag naar arbeid. Na die piek stabiliseerde dat weer. Dat is vooral terug te zien in startersvacatures, zeiden economen eerder tegen Nieuwsuur.

Wel worden accountants genoemd als een beroepsgroep die bovenmatig is blootgesteld aan veranderingen door AI. Een onderzoek in economenvakblad ESB zag de accountancy als een van de weinige sectoren waar het AI-gebruik toenam en de baankansen voor net afgestudeerde studenten significant afnamen.

Het kabinet trekt 6 miljoen euro uit om 250 zieke en zwaargewonde kinderen uit Gaza te halen en te behandelen in Jordanië. Dat gebeurt via de Wereldgezondheidsorganisatie.

"Zij hebben bijvoorbeeld ziektes waarvoor de behandeling en medicijnen in Gaza niet meer aanwezig zijn, of ze hebben een complexe operatie nodig vanwege verminkingen", zegt minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking).

In totaal trekt het kabinet 12 miljoen euro uit om Gazanen te helpen. Zo gaat er bijvoorbeeld ook 2 miljoen euro naar hulporganisatie Save the Children, om de opvang en behandeling van gevluchte Gazanen in Egypte te betalen.

Save The Children zegt met het geld honderden kinderen, die nu nog op een wachtlijst staan, te kunnen helpen. Wel vindt de hulporganisatie dat ernstig zieke kinderen, die specialistische zorg nodig hebben, in Nederland zelf zouden moeten worden opgevangen.

'Veel meer kinderen geholpen'

In de Tweede Kamer was er vorig jaar grote verdeeldheid over de vraag of de zieke en zwaargewonde Gazaanse kinderen naar Nederland zouden moeten komen. Hoewel een nipte meerderheid tegen was, besloot het kabinet uiteindelijk toch vijf kinderen naar Nederland te halen.

Volgens Sjoerdsma was dat nu geen overweging, omdat de Wereldgezondheidsorganisatie de kinderen liever in landen om Gaza heen wilde opvangen. "Het advies is nadrukkelijk: help ze in een omgeving waar ze de taal en cultuur kennen en waar familie en vrienden nabij zijn."

Ook kunnen volgens hem op deze manier veel meer kinderen geholpen worden. "De keuze is simpel als je voor één Gazaans kind in Nederland er 40 of 50 kan behandelen in Jordanië", zegt Sjoerdsma.

Of het ook echt lukt om de Gazaanse kinderen te evacueren, is nog de vraag: daarvoor moet Israël ook toestemming geven. Sjoerdsma werkt daarom aan een "diplomatiek bondgenootschap" om met samen met andere Europese landen de druk op Israël op te voeren.

Sjoerdsma wil met die Europese partners uiteindelijk 1000 Gazaanse kinderen evacueren. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wachten in totaal 18.500 patiënten op medische evacuatie uit Gaza.

De bouwdoelen voor huurwoningen worden op basis van de Miljoenennota nu en in de toekomst niet gehaald, zeggen deskundigen en de woningbranche.

Ook de Nederlandsche Bank bracht afgelopen zomer een kritische analyse naar buiten en concludeerde dat er grote investeringen nodig zijn. De voorgestelde maatregelen van het kabinet lijken verre van toereikend.

Het vinden van een huurhuis is voor veel woningzoekers een bijna onmogelijke opgave. De afgelopen jaren verkochten particuliere huiseigenaren duizenden huurwoningen. Om het aantal huurwoningen op peil te houden moet er dus flink bijgebouwd worden.

Weinig interesse

Die nieuwe huurwoningen moeten niet alleen van woningcorporaties komen, maar ook voor een groot deel van andere investeerders uit binnen- en buitenland, zoals pensioenfondsen en verzekeraars. Maar vooral internationale investeerders hebben daar weinig interesse meer in.

Vanuit verschillende hoeken komt kritiek. De Nederlandsche Bank concludeerde dat het slecht gesteld is met het investeringsklimaat. Ook de Woonalliantie, bestaande uit brancheverenigingen Aedes, Bouwend Nederland, IPO, IVBN, NEPROM, Vastgoed Belang, VNG en WoningBouwersNL, trok in aanloop naar Prinsjesdag aan de bel.

In de Miljoenennota kondigt het kabinet verschillende maatregelen aan om dichterbij het doel van 100.000 nieuwe woningen per jaar te komen. Zo gaat er ieder jaar 1 miljard euro naar de woningbouw, gaat de overdrachtsbelasting omlaag naar 7 procent en krijgt elke nieuw gebouwde middenhuurwoning een subsidie van 10.000 euro.

De woningcorporaties zijn wel positief, onder meer omdat het kabinet een belastingmaatregel wil schrappen, waardoor de investeringscapaciteit van corporaties groter wordt. Volgens brancheorganisatie Aedes kunnen daardoor 22.000 extra woningen van de grond komen.

Naast woningcorporaties zijn bedrijfsmatige investeerders van groot belang. Het kabinet stelt dat er per jaar 16.000 woningen vanuit de private sector moeten komen.

Maar het lijkt private beleggers op basis van deze plannen erg lastig om tot dat aantal te komen.

"Vooral de middenhuur krijgt wel een beetje lucht, maar dit lijkt mij niet per se het verschil maken", zegt Claire van Staaij, sectorbankier vastgoed van ABN Amro. Volgens haar heeft het kabinet wel een handreiking gedaan, maar is het te weinig.

Daar is hoogleraar vastgoedfinanciering aan de Universiteit Maastricht Nils Kok het mee eens. "Platgeslagen over de jaren heen zijn de aangekondigde bedragen klein", zegt hij. Doordat de rentes zijn gestegen is per saldo de aantrekkelijkheid van woningbeleggingen volgens Kok eerder verslechterd dan verbeterd.

Dat verslechterde klimaat leidt tot minder activiteit bij buitenlandse beleggers. Tot en met 2023 waren zij verantwoordelijk voor bijna een derde van wat er aan private huurwoningen werd bijgebouwd. Maar inmiddels komt daar bijna niets meer bij, blijkt uit cijfers van Capital Value, een adviesbureau van vastgoedbeleggingen.

Hoewel het aantal Nederlandse beleggers dat huurwoningen financierde toenam, kunnen Nederlandse investeerders het volgens de DNB niet alleen doen.

Volgens DNB is er voor het bouwen van genoeg huurwoningen per jaar 6,4 miljard euro nodig van private investeerders. Vooral het geld van buitenlandse investeerders ontbreekt. Waar zij in 2022 nog 1,2 miljard investeerden in de huurmarkt, is dat naar bijna nul gezakt.

Dat veel beleggers zich terugtrekken heeft met een combinatie van factoren te maken. Zo is de overdrachtsbelasting voor vastgoed hoger geworden, steeg de rente waardoor lenen duurder werd en zijn ook bouwkosten flink opgelopen. Daarnaast betalen beleggers een winstbelasting over hun huurinkomsten en vastgoedwinst.

Om die kosten te kunnen dekken konden beleggers tot een paar jaar geleden hun huren verhogen. Maar door de Wet betaalbare huur werden huren aan banden gelegd. Bovendien moeten twee op de drie gebouwde woningen in het zogeheten betaalbare segment vallen.

Onzekerheid

Dat alles zorgde voor veel beleidsonzekerheid en leidde ertoe dat met name internationale beleggers zich terugtrekken. Beleggers kijken namelijk naar waar het geld het veiligst is en een lange adem heeft, zegt Mark Kuijpers, directeur van internationale vastgoedbelegger en -ontwikkelaar Greystar.

"Internationaal kapitaal heeft behoefte aan rust. Dat moet je echt herstellen om het terug te laten komen", zegt hij.

De minister komt maandag met het Actieplan Versnellen Woningbouw waarin vijftig concrete acties worden gepresenteerd.

Nederlanders zouden een grotere noodvoorraad eten moeten aanleggen dan nu geadviseerd wordt: voor acht dagen in plaats van drie. Dat stellen onderzoekers van het Clingendael Instituut en de Erasmus Universiteit die in opdracht van het ministerie van Landbouw hebben gekeken naar de voedselzekerheid in ons land.

Onze supermarkten en toeleveranciers werken nu zo efficiënt dat er nauwelijks voorraden zijn voor noodsituaties, luidt hun waarschuwing. Er kunnen binnen twee à drie dagen lege schappen ontstaan als er bijvoorbeeld een cyberaanval plaatsvindt in het logistieke systeem van supermarkten. Ook bij ernstig noodweer of zelfs oorlog kan de voedselvoorziening stokken.

De overheid adviseerde daarom eerder voor drie dagen eten in huis te hebben, maar acht dagen zou beter zijn. Het gaat dan vooral om lang houdbare, calorierijke en bij voorkeur direct te eten producten, zoals bijvoorbeeld blikken bonen, omdat bij grote stroomstoringen de bereiding van warme maaltijden lastig kan worden.

Buffer bij supermarkten

"Nu gaan we ervan uit dat na een paar dagen de supermarkten wel weer kunnen worden voorzien van voedsel", legt onderzoeker Pieter Zwaan uit, "maar bij hevige regenval kan een gebied langer afgesloten zijn, waardoor het langer kan duren".

Het rapport raadt het kabinet aan ook afspraken te maken met supermarkten en toeleveranciers om altijd een minimale noodhoeveelheid aan te houden in hun bestaande magazijnen. Supermarkten en leveranciers hebben vaak zo min mogelijk spullen in hun magazijnen liggen om kosten te besparen. Dat betekent dat er bij grote opstoppingen al snel lege schappen ontstaan.

De overheid zelf enorme bergen graan te laten opslaan is niet nodig, die zouden namelijk kunnen bederven. In plaats daarvan adviseren de onderzoekers om supermarkten een dynamische noodvoorraad aan te laten houden. Dan werkt het als een buffer die meegaat in de normale verkoop en dus niet bederft.

Afhankelijk

Nederland is een van de grootste landbouwexporteurs ter wereld. Toch zijn we voor veel basisproducten afhankelijk van het buitenland. Zo importeren we grote hoeveelheden veevoer zoals soja, maar ook kunstmest en brandstof.

Vooral de pluimveehouders en varkenshouders moeten waarschijnlijk snel afbouwen bij een langdurige crisis. Volgens de onderzoekers is er niet meteen sprake van hongersnood, "maar wel van acute schaarste aan specifieke producten, flinke prijsstijgingen en maatschappelijke onrust".

De overheid zou bedrijven voor zo'n noodbuffer een vergoeding moeten betalen, adviseren de onderzoekers. In ruil daarvoor krijgt de overheid het recht om in noodsituaties te bepalen waar het voedsel naartoe gaat.

Staatssecretaris Erkens van Voedselzekerheid wil komende maanden in gesprek gaan met supermarkten en leveranciers om te kijken wat er echt nodig is om op voorraad te hebben en wie het gaat betalen. Hij kan nog niet zeggen wat het de overheid zou gaan kosten.

Preppen

Bij een supermarkt in Nijmegen reageren klanten gelaten op de boodschap. "We kunnen nu wel even vooruit," vertelt een man die net met een volle boodschappenkar naar buiten komt rollen. "Ik denk wel anderhalve week. Ik weet niet of dit een noodvoorraad is hoor. Meestal heb ik verse groente, dus blikken bonen heb ik nog niet in huis."

Hij is niet de enige. Een andere vrouw schat in dat ze het wel een maand kan uithouden: "Dat is ooit begonnen omdat ik ziek werd en geen boodschappen kon doen. Toen moest ik mijn netwerk inschakelen en dat was superonhandig, dus toen ben ik het anders gaan doen."

Maar dat geldt niet voor iedereen. Een vrouw die nog boodschappen moet gaan doen geeft toe dat ze "helemaal niks" in huis heeft. "Het is eigenlijk wel heel verstandig om te doen. Je gaat er meestal van uit dat het niet nodig is, daarom heb ik het nog niet gedaan."