NOS Nieuws - Algemeen

Op het kerstgala van de jongerentak van Forum voor Democratie waren vorige maand gasten met racistische, identitaire en extreemrechtse opvattingen. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. De krant noemt onder anderen de Nederlander John A., de Duitser Severin Köhler en de Sloveen Zan Zalec.

John A. werd vorig jaar tot een halfjaar cel veroordeeld voor de projectie van racistische teksten op de Erasmusbrug tijdens de jaarwisseling van 2022 naar 2023. Hij is een van de gezichten van White Lives Matter, een extremistische groep die gelooft dat het witte ras wordt bedreigd en beschermd moet worden.

De NOS keek in 2023 mee in het Telegram-kanaal van de groep. In een manifest stond dat de groep een land nastreeft waar minimaal 99 procent van de inwoners "blank" is. De mensen voor wie dat niet geldt, mogen tijdelijk verblijven als dat "ten gunste van de Blanken" is.

AIVD waarschuwt voor vechtclubs

John A. is ook lid van Active Club Dietsland. Dat is een van de rechts-extremistische vechtclubs waar de AIVD sinds enkele jaren voor waarschuwt. Die groepen bereiden zich volgens de inlichtingendienst voor op de in hun ogen "onvermijdelijke rassenstrijd".

Voorzitter Iem Al Biyati van de jongerentak van FVD zegt in de Volkskrant hier niets van te weten. "Wat is een active club? Wat wordt daarmee bedoeld? (...) Zegt mij niets." Ze zegt toch dat het goed zou kunnen dat leden van die clubs op het gala waren. "Er waren 300 man."

Over de aanwezigheid van John A. zegt Biyati: "Zover ik weet, is die John niet veroordeeld wegens geweld, maar voor het uiten van een mening. Wij willen geen gedachtepolitie spelen en mensen uitsluiten vanwege het uiten van bepaalde meningen."

Identitaire Beweging aanwezig op gala

Op het kerstgala van de jongerentak van FvD waren ook prominente gezichten van de Identaire Beweging, zoals de Duitser Severin Köhler. Hij was lid van de AfD, de partij die door de inlichtingendienst is bestempeld als rechts-extremistisch, maar de AfD zelf zou hem te extreem hebben gevonden. Vorig jaar zou hij daarom uit zijn functie als gemeenteraadslid en voorzitter van de jongerentak zijn gezet.

Vorig jaar werd Köhler gezien bij een bijeenkomst van de bekende Duitse rechts-extremist Götz Kubitschek. Ook onderhield hij banden met Martin Sellner. Köhler was eregast op het kerstgala van JFVD, aldus de Volkskrant. Op het feest waren ook partijleider Lidewij de Vos en Kamerleden Freek Jansen en Tom Russcher aanwezig.

Een andere eregast was de Sloveen Zan Zalec, die al jaren zou optrekken met neonazi's. Hij postte in 2020 op Instagram een foto van zichzelf met leden van een neonazigroep. De laatste eregast was de Ier John McLoughlin, politicus van de uiterst rechtse National Party.

Remigratie en omvolking

Alledrie de eregasten van het JFVD-gala hebben banden met de Oostenrijker Sellner, die zelf niet op het feest was. Hij kwam in 2024 in het nieuws nadat undercoverjournalisten hadden onthuld dat hij aanwezig was bij een omstreden bijeenkomst van de AfD, waar werd gesproken over massadeportaties. Hij prees bij die bijeenkomst zijn boek over remigratie aan. Daarmee wordt bedoeld het deporteren van mensen op basis van ras, geloof, geaardheid of standpunten.

Sellner praat geregeld over omvolking, een complottheorie die beweert dat niet-witte migranten doelbewust naar Europa worden gehaald om de witte bevolking te vervangen. De Oostenrijker is daarom een Duits inreisverbod opgelegd.

In 2019 werd zijn huis doorzocht omdat hij een donatie had gekregen van de man die in Nieuw-Zeeland 51 moskeegangers had doodgeschoten. Sellner is leider van de Identitaire Beweging in Oostenrijk. De Nederlandse tak heet Identitair Verzet en is door de AIVD aangemerkt als extreemrechts.

In een reactie aan de NOS zegt De Vos dat haar partij bezig is "met onze plannen voor Nederland". "Wij vinden een reactie op journalistiek van het niveau van het stuk van de Volkskrant zonde van onze tijd."

Tegen de Volkskrant gaat Al Biyati van de jongerentak wel in op de gekozen eregasten. "We nodigen mensen uit van bevriende politieke partijen. Het is niet aan ons om te oordelen over galagasten."

Voormalig lijsttrekker Eddy van Hijum heeft op het partijcongres in Amersfoort afscheid genomen van Nieuw Sociaal Contract (NSC). Hij wil op zoek naar een nieuwe baan en vindt het "niet te doen om met één been, het is niet eens één been, in Den Haag te blijven".

NSC maakt de "bewuste keuze" om nu geen politiek leider te benoemen, meldt partijvoorzitter Reinout van Malenstein aan het ANP. "Een interim-leider zou juist het verkeerde signaal zijn en zou alle dilemma's onnodig blijven oproepen."

De partij is nog wel van plan om een nieuwe politiek leider te benoemen, maar wil zich eerst op de koers bezinnen. Bij de verkiezingen in november werd NSC weggevaagd uit de Tweede Kamer. De partij kreeg zelfs niet genoeg stemmen voor een zetel voor lijsttrekker Van Hijum.

In 2023 haalde de toen net door Pieter Omtzigt opgerichte partij 20 zetels. NSC nam deel aan het kabinet-Schoof, maar stapte daar in augustus uit. Dat was een paar maanden na het vertrek van de PVV, waardoor er nog maar twee coalitiepartners over zijn: VVD en BBB.

Vertrouweling van Omtzigt

Van Hijum was een vertrouweling van Omtzigt. Ze hadden allebei een lange geschiedenis in het CDA. In het kabinet-Schoof was hij minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en vicepremier.

De partij heeft de moed nog niet opgegeven en hoopt bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen twee tot drie zetels te halen. Voorlopig zal Europarlementariër Dirk Gotink het gezicht zijn. Hij is nog de enige overgebleven volksvertegenwoordiger van NSC.

De partij doet in vijf gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in maart: Amersfoort, Apeldoorn, Den Haag, Eindhoven en Zoetermeer. "We zijn een jonge partij, die pas twee jaar bestaat en nog volop in opbouw is", stellen ze.

Opnieuw is in de Amerikaanse stad Minneapolis iemand doodgeschoten door agenten van de immigratiedienst ICE. Het is een 37-jarige Amerikaanse staatsburger, meldt de politie.

Volgens de gemeente was de schietpartij in het zuiden van de stad. Lokale media melden dat de man meermalen in zijn borst is geschoten.

Beelden die online zijn verspreid, laten zien hoe ICE-agenten iemand tegen de grond werken. Daarna zijn meerdere schoten te horen.

Het moment waarop ICE-agenten de man tegen de grond werken en doodschieten:

Na de schietpartij keerde een boze menigte zich tegen de ICE-agenten, die werden uitgemaakt voor lafaards. Ook werd geroepen dat de agenten naar huis moesten. Demonstranten wierpen barricades op: met vuilnisbakken en containers sloten ze wegen af. Federale agenten gebruikten onder meer traangas om de menigte uiteen te drijven, meldt CNN.

Politiechef O'Hara heeft opgeroepen tot kalmte. "We begrijpen dat er veel woede en vragen zijn over wat er is gebeurd. Maar we vragen mensen op om vreedzaam te blijven."

'Klaar mee'

Gouverneur Walz van de staat Minnesota heeft contact opgenomen met het Witte Huis. Volgens Walz is Minnesota "er helemaal klaar mee".

"De president moet een einde maken aan deze operatie. Trek de duizenden gewelddadige, ongetrainde agenten onmiddellijk terug uit Minnesota", schrijft Walz op X.

Burgemeester Frey van Minneapolis vraagt zich af hoeveel mensen er nog moeten "sterven of worden neergeschoten voordat dit stopt". Hij riep Trump op om ICE uit de stad "weg te jagen".

Wapen

Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid zegt tegen persbureau AP dat het slachtoffer een vuurwapen bij zich had. Hij zou zich tegen de medewerkers van ICE hebben gekeerd toen ze een illegale immigrant wilden arresteren.

Of dat klopt is de vraag. Het federale ministerie probeert geregeld kritiek op ICE te bezweren met verhalen waarbij de schuld bij het slachtoffer wordt gelegd. Dat gebeurde bijvoorbeeld na het doodschieten van de demonstrant Renée Good, op 7 januari in Minneapolis.

Volgens politiechef O'Hara had de man die vandaag is doodgeschoten een wapenvergunning. Hij was een inwoner van Minneapolis en was niet bekend bij de politie, aldus O'Hara.

Trump heeft op zijn socialemediaplatform Truth Social gereageerd op de schietpartij. Volgens hem zetten Walz en Frey aan tot een opstand.

Demonstraties

Het incident valt samen met demonstraties die Minneapolis worden gehouden tegen het optreden van ICE na de dood van Renée Good.

De duizenden demonstranten willen dat de immigratiedienst vertrekt. President Trump heeft duizenden federale agenten naar de staat gestuurd om illegale migranten op te sporen en te arresteren.

Meer dan 180 miljoen Amerikanen maken zich op voor het extreme winterweer dat dit weekend een groot deel van de Verenigde Staten treft. Meer dan 10.000 vluchten zijn geannuleerd.

In achttien staten in het midden en het noordoosten van het land is de noodtoestand uitgeroepen. Volgens meteorologen is de schade die de zware winterse omstandigheden kunnen veroorzaken te vergelijken met die van een orkaan.

De weersdienst National Weather Service waarschuwt voor veel sneeuw en ijzel en extreme temperatuurdalingen. In sommige delen van het land kan door de koude wind de gevoelstemperatuur wel dalen tot -40 graden.

Gisteren was het in sommige delen van de VS ook al extreem koud. In Minneapolis daalde het kwik bijvoorbeeld tot -29 graden.

In het noordoosten van de VS wordt zo'n 30 centimeter sneeuw verwacht.

De autoriteiten waarschuwen ook voor stroomuitval. Bevroren stroomkabels worden zwaarder door ijsvorming, waardoor ze makkelijker kunnen breken, vooral wanneer het waait.

Vanochtend werden meer dan 95.000 stroomstoringen gemeld. De meeste meldingen kwamen uit de staten Texas (36.000) en Virginia (10.000).

President Trump zegt dat de federale overheid voorbereid is. Dertig zoek- en reddingsteams van de federale rampendienst FEMA staan paraat. Ook heeft de rampenbestrijding 7 miljoen maaltijden, 600.000 dekens en 300 generatoren beschikbaar gesteld.

In de podcast Het Beste uit het Oog zitten de beste gesprekken die afgelopen week voorbijkwamen in NOS Met het Oog op Morgen.

We beginnen met een kijk op de protesten in Iran tegen het regime. De Iraanse staatstelevisie maakte afgelopen week voor het eerst een dodental bekend. Bij het neerslaan van de protesten zijn al meer dan drieduizend mensen gedood. Journalist Thomas Erdbrink maakte de protesten van dichtbij mee. Bij Lucella Carasso vertelde hij over zijn ervaringen.

Een componist die bekendstaat om de stilte, dat is bijzonder. Arvo Pärt is al 90 jaar en wordt omschreven als eenvoudig en puur. Twan Geurts schreef zijn biografie en vertelde aan Pieter van der Wielen wanneer hij voor het eerst over de componist hoorde.

Pinguïns op Antarctica beginnen steeds eerder in het jaar met broeden. Daarover publiceerden biologen in een wetenschappelijk vakblad. NRC-verslaggever en pinguïnkenner Marcel Haenen legde aan Wilfried de Jong uit hoe het onderzoek in zijn werk ging.

Een feestje voor de Amerikaanse countryzangeres Dolly Parton. Maandag werd ze 80 jaar. In al die jaren heeft ze veel meegemaakt, maar hoe zou ze kijken naar de huidige turbulente tijd? Volgens zangeres en actrice Ricky Koole zal ze er zeker wat van vinden, maar ze zal zich er niet zo snel over uitspreken.

Het is niet het enige muzieknieuws deze week. In Davos klonk, tussen alle politieke uitspattingen, ineens pianomuziek. Pianist Cor Bakker moest even nadenken over wat hij hoorde, maar herkende het nummer wel, zei hij tegen Lucella Carasso.

Deze aflevering van Het Beste uit het Oog kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

Veteranen en nabestaanden van gesneuvelde militairen zijn "woedend" en "verdrietig" omdat president Trump de inzet van NAVO-troepen in Afghanistan bagatelliseert. "Hij gaat voorbij aan het feit dat we daar mannen en vrouwen zijn verloren", zegt voormalig landmacht majoor Henry Beukers geëmotioneerd.

Volgens Trump bleven de NAVO-troepen in Afghanistan "een beetje op de achtergrond en een beetje weg" van de frontlinies. Dat is niet waar, zeiden meerdere Europese leiders gisteren al. "We hebben met de Amerikanen schouder-aan-schouder gewerkt in de eerste linie", benadrukt ook Beukers.

De NAVO-missie in Afghanistan begon nadat de VS artikel 5 van het NAVO-verdrag had geactiveerd vanwege de aanslagen van 11 september 2001. Het is de enige keer in de geschiedenis van de NAVO dat dat artikel, volgens welk een aanval op één lidstaat een aanval op alle lidstaten is, werd ingeroepen.

Dat maakt Trumps uitspraken nog pijnlijker en maakt het ook des te merkwaardiger dat hij deze week zei dat de VS veel voor de NAVO betekent, maar dat hij zich afvroeg of de NAVO er wel voor de VS is.

De uitspraken van Trump:

51 landen landen deden mee aan de ISAF-missie in Afghanistan. Nederland stuurde tussen 2002 en 2021 ruim 30.000 militairen. 25 van hen kwamen om het leven, onder meer tijdens vuurgevechten.

Voormalig commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif wijst in een online reactie op de mannen en vrouwen uit verschillende landen die in Afghanistan zijn omgekomen. "Omdat ze in de frontlijn streden om een bondgenoot te helpen."

"Dit staat in schril, en voor de nabestaanden ongelofelijk pijnlijk, contrast met de uitspraken van een president", schrijft De Kruif op LinkedIn over de woorden van Trump. "Deze man is iedere waardigheid verloren."

"Het raakt niet alleen ons"

De Verenigde Staten leden veruit de grootste verliezen: ongeveer 2500 Amerikanen sneuvelden. Daarna volgt het Verenigd Koninkrijk met 457 gesneuvelde soldaten.

"Als er Engelssprekende soldaten sneuvelden, dan werd tijdens het eerbetoon met een doedelzak Amazing Grace gespeeld. Ik kan dat niet meer horen", vertelt oud-majoor Beukers geëmotioneerd. "Als ik met collega's praat over de uitspraken van Trump, dan komt dat verdriet weer naar boven."

De collega's die Beukers heeft gesproken, zijn ook boos en gefrustreerd, zo vertelt hij. "En het raakt niet alleen ons, maar ook onze familieleden. Onze echtgenoten en kinderen. Zij weten wat we daar hebben meegemaakt."

Op internetforum Reddit wordt op de uitspraken van Trump gereageerd met foto's van herdenkingsdiensten voor omgekomen NAVO-militairen. Onder de foto's staan cynische opmerkingen als "Nederlandse militair na 'niets doen' in Afghanistan".

"Als Trump zegt dat ze niets deden, waarom kwamen ze dan terug in een kist?", zegt de moeder van een omgekomen Britse soldaat tegen de BBC. "Ik vind dat ze Trump in de frontlinie moeten zetten om hem te laten ervaren hoe het is."

Ook in andere NAVO-landen zijn oud-militairen verbolgen over de uitspraken van Trump. "Het is ontmoedigend om te horen dat de president van de Verenigde Staten, die zelf nooit een uniform heeft gedragen, zich negatief uitspreekt over jongeren die hun leven hebben gegeven om een bondgenoot te helpen", aldus een Canadese veteraan tegen de BBC.

"Ik heb samen met Amerikaanse soldaten explosieven onschadelijk gemaakt. We stonden naast elkaar in de frontlinie", zegt de Britse Andy Reid. Hij noemt de opmerkingen van Trump "respectloos" en "zeer aanstootgevend". Reid was als soldaat net drie maanden in Afghanistan toen hij door een explosief zijn beide benen en een arm verloor.

Oud-NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer zei gisteren dat hij wil dat de Amerikaanse president zijn excuses aanbiedt. "Het zit mij zeer hoog, absoluut. Hier gaat het om mensen, om dierbaren van gesneuvelde militairen."

Ook de Britse premier Starmer suggereert dat Trump excuses moet aanbieden. Oud-majoor Beukers sluit zich daarbij aan. "Niet alleen de Amerikanen hebben offers gebracht. Dat hebben wij ook gedaan."

Er is ruim een jaar verstreken sinds huisartsen in Nederland de abortuspil mogen voorschrijven. Toch heeft slechts een klein deel van hen de daarvoor verplichte nascholing gevolgd.

Van de 16.000 huisartsen is nog maar 3,5 procent bevoegd om de abortuspil voor te schrijven, blijkt uit cijfers van Fiom, het expertisecentrum voor ongewenste zwangerschappen.

In totaal hebben 568 huisartsen de verplichte e-learning van Fiom afgerond. Fiom verwacht dat het aantal huisartsen met bevoegdheid gestaag zal toenemen.

Als zij de nascholing hebben gedaan, kunnen zij de abortuspil voorschrijven bij een zwangerschap tot 8 weken en 6 dagen. Elk recept moeten ze melden bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Huisarts Peter Leusink, een van de initiatiefnemers achter de wetswijziging, vindt het lage percentage teleurstellend. "We weten uit opiniepeilingen dat 35 procent van de huisartsen de intentie heeft die abortuspil voor te schrijven. Maar dat zien we nu niet terug in de cijfers. De abortuszorg in Nederland is goed, maar niet optimaal toegankelijk voor vrouwen."

Een abortus met een pil bestaat uit twee stappen. De pil met medicijn mifepriston wordt ingenomen en 12 uur later worden er 4 pillen met het medicijn misoprostol ingebracht. Volgens de laatste beschikbare jaarcijfers werden er in 2024 meer dan 16.000 zwangerschapsafbrekingen met een abortuspil gedaan, op een totaal van 39.000 abortussen.

Belangenorganisatie stichting Ava pleit voor de toegankelijkheid van abortuszorg en anticonceptie. "Uit onze focusgroepen blijkt dat vrouwen behoefte hebben aan keuzevrijheid. Sommige vrouwen geven de voorkeur aan een kliniek, andere willen het liever via de huisarts regelen en thuis kunnen doen," zegt woordvoerder Alina Chakh. "Zeker omdat abortusklinieken niet gelijkmatig over het land zijn verspreid en wachttijden kunnen oplopen."

Nederland telt 19 abortusklinieken. In de drie noordelijke provincies is er alleen een kliniek in Groningen. Volgens Chakh kan het voorschrijven via de huisarts zorgen voor snellere en toegankelijkere zorg, vooral bij vroege zwangerschappen. "Het is dezelfde medicatie die ook bij een miskraam wordt gebruikt. Toch is er nog veel onwetendheid over."

Overtijdbehandeling

Voordat huisartsen de mogelijkheid hadden om de abortuspil voor te schrijven, gebeurde dit alleen in klinieken en ziekenhuizen. Sinds 2019 mochten huisartsen de abortuspil al voorschrijven voor een overtijdbehandeling, tot 16 dagen na het uitblijven van de menstruatie.

Huisartsen schreven vorig jaar 602 recepten voor de abortuspil uit, tegenover 235 in 2024, toen zij de overtijdbehandeling mochten uitvoeren.

Bij de Gelderse huisarts Isabel van Hövell-Ullmann spelen praktische bezwaren een rol. Ze schrijft de abortuspil niet voor. "Ik heb tot nu toe goed kunnen samenwerken met abortusklinieken. Voor mij is het belangrijk dat de zorg veilig en goed georganiseerd is, samen met verloskundigen en gynaecologen."

"Er kan dan goed ingegrepen worden als de abortus niet goed gaat. In dat snelle schakelen en samenwerkingsverbanden blinken we in dit zorglandschap niet goed uit."

Dat abortus nog steeds in het Wetboek van Strafrecht staat, werkt volgens haar drempelverhogend. "Je moet meldingen doen bij de inspectie. Impliciet geef je de boodschap dat je tegen de wet ingaat. Dat geeft het gevoel dat het geen 'gewone zorg' is. Bovendien faciliteert het agressie en intimidatie richting zorgverleners en vrouwen."

"Toevoeging aan het vak"

Huisarts Sascha Kotterer uit de Utrechtse wijk Overvecht kiest er wel voor om de pil voor te schrijven. "Het is een mooie toevoeging aan het vak. Een huisarts is een vertrouwd aanspreekpunt en heeft voor veel vrouwen een lagere drempel dan een kliniek."

Ze zegt dat praktische bezwaren collega's kunnen afschrikken, zoals administratieve verplichtingen voor de declaratie en de verplichte scholing. Het is niet ingewikkeld, maar je moet er wel tijd voor maken."

Veel administratie

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) zegt weinig signalen te krijgen van leden over het voorschrijven van de abortuspil en neemt hierover geen standpunt in. Wel hoort de LHV dat de administratieve afhandeling omslachtig is, omdat huisartsen meldingen moeten doen bij de IGJ en declaraties lopen via de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie. "Het is altijd de vrije keuze van huisartsen zelf om dit wel of niet aan te bieden," aldus de vereniging.

Transavia heeft voor vandaag, morgen en maandag alle vluchten geschrapt van en naar Dubai. De luchtvaartmaatschappij noemt de geopolitieke situatie in Iran, Irak en Israël als reden.

Gisteren besloot moederbedrijf KLM al om dezelfde reden dat er voorlopig niet naar het Midden-Oosten gevlogen wordt. Het is nog onduidelijk wanneer het vliegverkeer wordt hervat.

"We begrijpen dat dit vervelend is en voor onzekerheid kan zorgen, zeker als je al onderweg bent, op reis zou gaan of juist terug naar huis zou gaan. Echter staat de veiligheid van onze passagiers en crew altijd voorop", laat Transavia in een verklaring weten.

Omboeken lastig

Het bedrijf adviseert reizigers die in Dubai zijn om zelf een alternatieve manier te zoeken om naar Nederland terug te keren, bijvoorbeeld via een andere luchtvaartmaatschappij die wel nog van en naar Dubai vliegt.

Ook andere luchtvaartmaatschappijen schrappen vluchten naar het gebied. KLM zegt dat het daarom reizigers die dit weekend zouden vertrekken geen vervangende reis meer kunnen aanbieden. Inmiddels zijn 1200 passagiers omgeboekt naar andere luchtvaartmaatschappijen, zegt KLM. De Franse zustermaatschappij Air France gaat wel weer vliegen naar Dubai.

Ook andere maatschappijen wijzen naar de onrust in de regio als reden om niet meer boven Irak en Iran te vliegen. In Iran zijn de afgelopen weken felle protesten tegen het regime in het land hard neergeslagen. President Trump heeft meermaals gezinspeeld op ingrijpen.

Italië tekent protest aan tegen de voorlopige vrijlating van de Franse uitbater van het café in skioord Crans-Montana, waar tijdens de nieuwjaarsnacht veertig mensen om het leven kwamen. Bij de brand kwamen zes Italianen om het leven en raakten tien andere Italianen gewond.

Italië heeft zijn ambassadeur uit Zwitserland teruggeroepen voor overleg. De Italiaanse premier Meloni en buitenlandminister Tajana schrijven in een verklaring "sterk verontwaardigd" te zijn over de vrijlating van bareigenaar Jacques Moretti. Ze willen onmiddellijk contact met de hoofdaanklager van het Zwitserse kanton Wallis.

De Italiaanse autoriteiten vinden dat de beslissing om Moretti vrij te laten onterecht, gezien de ernst van het misdrijf. Ook is er volgens hen een risico dat de bareigenaar op de vlucht slaat en bewijsmateriaal in gevaar komt.

Tragedie

"Heel Italië roept om waarheid en gerechtigheid en roept op tot het nemen van respectvolle maatregelen in de nasleep van deze ramp. Er moet rekening worden gehouden met het lijden en de verwachtingen van de families", aldus de verklaring.

Moretti werd op 9 januari gearresteerd, mede omdat er volgens de autoriteiten een groot risico was dat hij op de vlucht zou slaan. De rechter eiste een borg van 200.000 Zwitserse frank, ruim 215.000 euro.

Dat bedrag is inmiddels betaald, waarna de uitbater gisteren is vrijgelaten in afwachting van de verdere behandeling van zijn zaak. Zijn vrouw en mede-eigenaar Jessica Moretti is ook verdachte maar werd niet vastgezet.

Nabestaanden van de slachtoffers zeggen dat ze niet begrijpen waarom Moretti is vrijgelaten op borgsom. Ook zijn zij bang dat mogelijk bewijsmateriaal verdwijnt.

IJsfonteinen

Moretti en zijn vrouw hebben hun medeleven geuit over de tragedie. Ze hebben beloofd te voldoen aan alle verzoeken van de Zwitserse autoriteiten.

Tijdens de jaarwisseling brak er in hun bar brand uit, die zich razendsnel verspreidde. Op beelden van die avond is te zien dat ijsfonteinen, te dicht bij materiaal aan het plafond komen, dat vervolgens vlamvat. Veertig mensen kwamen om het leven en meer dan honderd mensen raakten ernstig gewond.

De brandveiligheid van het café Le Constellation was ruim zes jaar geleden voor het laatst gecontroleerd, zo maakte de burgemeester van Crans-Montana eerder bekend.

Oud-politicus Jan Nico Scholten is deze week op 93-jarige leeftijd overleden. Dat meldt zijn familie in een overlijdensbericht in NRC. Scholten was in de jaren 70 en 80 Tweede Kamerlid. Hij was ook burgemeester van verschillende gemeenten in Noord-Brabant.

De gereformeerde Scholten was lid van de ARP en - na de fusie met KVP en CHU - van het CDA. In de jaren 60 en 70 was hij burgemeester van de Noord-Brabantse gemeenten Andel, Giessen en Rijswijk.

Hij was tussen 1971 en 1986 Tweede Kamerlid. Daar deed hij zich kennen als een zeer eigenzinnig en rechtlijnig politicus, die sterk overtuigd was van zijn eigen gelijk.

Hij was vaak in het nieuws door zijn botsingen met de CDA-leiding. Bijvoorbeeld omdat hij zich verzette tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland of omdat hij de Nederlandse regering wilde bewegen tot een eenzijdige olieboycot van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.

Met een eenzijdige boycot werd bedoeld dat Nederland alleen zou optreden. Dat zou weliswaar niet effectief zijn, maar dat deerde Scholten niet. Het ging erom dat Nederland "een signaal" zou afgeven. De vraag was dan wel in hoeverre in Zuid-Afrika de bereidheid zou bestaan kennis te nemen van dat signaal, merkte zijn tegenstrever VVD-Kamerlid Bolkestein op.

Ook voor het bezuinigingsbeleid van de kabinetten-Van Agt en Lubbers had Scholten geen goed woord over. Hij stelde dat het bezuinigingsbeleid het sociale gezicht van de christendemocratie beschadigde.

Vluchtelingenwerk Nederland

Onder het kabinet-Van Agt maakte Scholten met acht andere antirevolutionairen deel uit van de groep 'loyalisten', die het regeerakkoord niet onderschreven, maar elk besluit 'loyaal' zouden beoordelen. Omdat het kabinet, dat slechts een kleine meerderheid in de Tweede Kamer had, van hun steun afhankelijk was, kwam er weinig tot stand. De dramatische achteruitgang van de economie maakte ingrijpen noodzakelijk, maar ondanks ferme bedoelingen bij de start van het kabinet, kwam er niets van terecht.

Dat gebeurde pas vanaf eind 1982 met het eerste kabinet-Lubbers. Scholten bleef zich verzetten, maar had in de CDA-fractie alleen nog de steun van zijn katholieke geestverwant Stef Dijkman.

In 1983 stapten ze uit de fractie. Tot woede van fractieleider Bert de Vries namen ze hun zetel mee. Ze gingen door als de Groep Scholten/Dijkman.

Een poging mislukte om een nieuwe partij te beginnen. Dijkman werd later lid van de PPR, een van de partijen die opgingen in GroenLinks.

Scholten ging nog even door als eenmansfractie, maar sloot zich in 1986 aan bij de PvdA. Voor die partij was hij van maart 1998 tot juni 1999 senator.

Markant en eigengereid

In de jaren 80 en 90 was hij de "markante voorzitter" van Vluchtelingenwerk Nederland, schrijft die organisatie in een eigen overlijdensbericht in NRC.

Oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas zegt op X dat hij in zijn beginjaren, als buitenlandwoordvoerder van de VVD, regelmatig de degens met Scholten kruiste. "Aan zijn persoon heb ik goede herinneringen. Zijn eigengereidheid waardeerde ik."

In het noorden van Myanmar zijn bij een luchtaanval van het regeringsleger minstens 22 mensen gedood, zegt het Kachin-onafhankelijkheidsleger (KIA), dat het gebied controleert.

Zeker 28 anderen raakten gewond, onder wie kinderen. De bom viel op een gebouw waar op dat moment een begrafenis bezig was. Een woordvoerder van de KIA zegt dat donderdag een straaljager een complex bombardeerde waar rouwenden zich hadden verzameld voor de begrafenis van een man die enkele dagen eerder was overleden.

Het getroffen dorp Kaung Jar in de provincie Kachin herbergt door de burgeroorlog ontheemde gezinnen. In het dorp waren zo'n 500 mensen aanwezig.

De uitspraken van het KIA zijn niet onafhankelijk te verifiëren door de beperkte internettoegang in het gebied. Ook heeft leger van Myanmar de luchtaanval nog niet bevestigd.

Lokale media berichten ook over een ander bombardement door de militaire junta op donderdag. In een dorp in de Magwe-regio had een menigte zich verzameld voor een bruiloft toen een vliegtuig een luchtaanval uitvoerde op het dorp. Daarbij kwamen minstens vijf mensen om het leven, onder wie een kind.

De KIA beschuldigt het regime ervan burgers doelbewust aan te vallen. "Ze maken geen onderscheid tussen burgerdoelen, inclusief scholen, en vijanden. Ze zullen elke menigte bombarderen."

33 jaar celstraf

Grote delen van Myanmar staan onder controle van vrijwilligersmilities. Die zijn na de staatsgreep op 1 februari 2021 opgericht om het militaire regime te bestrijden. Het bombarderen van burgerdoelen is een bekende tactiek van het Myanmarese leger, bedoeld om burgers af te schrikken om met verzetsgroepen samen te werken.

Sinds de coup van vijf jaar geleden is het land zo goed als afgesloten van de buitenwereld. Het leger drukt iedere vorm van protest de kop in. Tegelijkertijd voeren het regeringsleger en het gewapende verzet een zware strijd, waarbij het regime de controle over grote delen van het land heeft verloren.

Bij de staatsgreep werd ook de democratisch gekozen leider Aung San Suu Kyi opgepakt en uiteindelijk veroordeeld tot 33 jaar cel voor onder meer verkiezingsfraude, corruptie en het bezit van illegale walkietalkies. Volgens talloze critici gaat het om een politieke veroordeling om haar buitenspel te zetten. Sindsdien is ze zo goed als buiten beeld gebleven.

Correspondent Mustafa Marghadi sprak vorig jaar de gewapende oppositie in Myanmar en zag het effect van het conflict op de bevolking:

De Gouden Ganzeveer gaat dit jaar naar dichter, schrijver en theatermaker Gershwin Bonevacia. Dat is bekendgemaakt in het NPO Radio 1-programma De Taalstaat.

De prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoon of instituut vanwege zijn of haar grote betekenis voor het geschreven woord in de Nederlandse taal.

De jury prijst Bonevacia als iemand die met zijn veelzijdige werk taal en poëzie nadrukkelijk inzet om mensen met elkaar te verbinden. Bonevacia spreekt zachte taal met een woordenschat en verhalen die naar een nieuwe, inclusieve wereld wijzen, aldus de jury van de Gouden Ganzeveer.

'Ontroerend palet'

"Zijn verhalen gaan over thema's die vaak onderbelicht blijven", zegt voorzitter Kim Putters. "Hij put uit zijn eigen verleden en creëert met zijn ritmes, woorden, beelden een diepzinnig en ontroerend palet van ervaringen. Bonevacia is sterk verbonden met zijn Curaçaose achtergrond en met jongeren die net als hij dyslexie hebben. Hij is een rolmodel."

Gershwin Bonevacia bracht in 2017 in eigen beheer zijn eerste dichtbundel uit. Twee jaar later werd hij stadsdichter van Amsterdam. Daarnaast is Bonevacia ook theater- en podcastmaker. Sinds kort maakt hij ook muziek.

Bonevacia is met zijn 33 jaar de jongste winnaar van de prijs. Hij krijgt op 13 april de Gouden Ganzeveer overhandigd. Eerdere winnaars waren onder meer Adriaan van Dis, Geert Mak en Nelleke Noordervliet.

Op de A2 bij Breukelen in de richting van Utrecht zijn enkele rijstroken korte tijd afgesloten geweest omdat er kraanvogels op de weg zaten. De ANWB laat aan RTV Utrecht weten dat een kraanvogel was doodgereden en een andere vogel in de buurt bleef.

Kraanvogels leven in paren en de vogels waren ook vanochtend met z'n tweeën. Een getuige laat aan de regionale omroep weten dat de andere vogel rond de snelweg bleef cirkelen en er "heel zielig bij stond te kijken".

Een weginspecteur en de dierenambulance probeerden de levende vogel vanochtend te pakken te krijgen, maar dat lukte niet. Uit voorzorg ging de weg deels dicht.

Op camerabeelden die Rijkswaterstaat op X deelde is te zien dat de kraanvogel zich niet makkelijk liet vangen:

De dode vogel lag bij de middenberm en de levende vogel ging daar iedere keer naartoe, zegt een woordvoerder van de dierenambulance tegen RTV Utrecht. In overleg is het kadaver naar de zijkant verplaatst, zodat de andere vogel erbij kan komen en niet meer op of rond de snelweg gaat zitten.

De vogel raakte volgens de dierenambulance erg gestrest van de situatie. "Normaal gesproken nemen we zo'n kadaver mee", aldus de woordvoerder. "Maar hij bleef naar de plek waar het kadaver had gelegen trekken, en over de snelweg vliegen en terugkomen. Uiteindelijk liep hij tussen de auto's in."

De weg is inmiddels weer vrijgegeven. Omdat de vogel nog wel in de buurt is, moet het verkeer tussen Breukelen en Maarssen in de richting van Utrecht voorlopig langzamer rijden.

Geen wilde vogels

In het westen van Utrecht zitten sinds enige tijd twee grijze kroonkraanvogels. De vogelsoort komt normaal gesproken alleen voor in Afrika. Het is niet direct duidelijk of een van deze dieren dood is. De twee vogels op de snelweg zijn geringd en de herkomst van het paar wordt onderzocht, aldus Rijkswaterstaat.

Volgens de dierenambulance komt het dier in ieder geval bij iemand vandaan. "Want dit soort kraanvogels komt niet in de natuur voor", zegt de woordvoerder. Eigenlijk had 'ie twee ringen moeten hebben."

Het Belgische OM waarschuwt mensen voor neptelefoontjes of berichtjes van koning Filip of het hoofd van de Belgische inlichtingendienst, Stéphane Dutron. Onbekende oplichters doen zich als hen voor, met de bedoeling om geld van slachtoffers te stelen.

De dieven zouden het vooral gemunt hebben op mensen die de Belgische koning goed kennen, in de hoop dat zij in de neptelefoontjes trappen. Volgens het OM zijn er sinds vorig jaar al meerdere buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders en Belgische families benaderd via WhatsApp, e-mail of telefoon, waarbij de dieven doen alsof ze van de Belgische koninklijke familie zijn.

"De verdachten vroegen daarbij in een eerste fase financiële steun voor de zogenaamde bevrijding van Belgische journalisten die in Syrië zouden zijn gegijzeld", zegt het OM. De meeste slachtoffers hadden door dat ze werden bedrogen. Een slachtoffer maakte wel geld over.

AI-koning

Na meerdere meldingen over de oplichtingspraktijken was het vorig jaar even rustiger, maar sinds begin dit jaar neemt het aantal pogingen weer toe en zijn vooral Belgische bedrijfsleiders het slachtoffer.

"Een opvallend nieuw element is dat de slachtoffers worden uitgenodigd voor een videogesprek, in een poging om hen te overtuigen dat het effectief om de koning gaat. De beelden in dit videogesprek zijn mogelijk gegenereerd door artificiële intelligentie."

Neppe galadiners

Ook ontvangen sommige bedrijven uitnodigingen voor galadiners van de Koning Boudewijnstichting die helemaal niet bestaan. Er wordt dan gevraagd om het nepevenement zogenaamd te sponsoren.

Wie er achter de oplichtingspraktijken zit is niet bekend. De Belgische opsporingsdiensten onderzoeken de zaak.

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn gisteren duizenden mensen in de vrieskou de straat opgegaan uit onvrede over het omstreden optreden van immigratiedienst ICE. De demonstranten eisen dat ICE vertrekt.

Sam Nelson ging gisteren niet naar zijn werk om bij de demonstratie aanwezig te zijn. Hij is een oud-leerling van een middelbare school in Minneapolis, waar federale agenten eerder deze maand een leerling arresteerde. "Dit is mijn gemeenschap", zei Nelson tegen persbureau AP. "Net als iedereen wil ik geen ICE op straat hebben."

Dit is hoe mensen gisteren de straat op gingen:

Tweeënhalve week geleden werd in Minneapolis de 37-jarige Renée Good door een ICE-agent doodgeschoten. Dat leidt al wekenlang tot grootschalige protesten in verschillende steden in de VS. President Trump zei in een reactie op de dood dat Good moedwillig over de agent was gereden. Video-opnamen laten zien dat dat niet klopt.

Duidelijk is wel dat ICE-agenten na de schietpartij niet onmiddellijk hulp bieden, blijkt uit een analyse van The New York Times. Burgers die hulp willen bieden, onder wie een man die zegt arts te zijn, worden op afstand gehouden. Uit het eerste autopsierapport van Good blijkt dat ze is overleden aan drie schotwonden in haar borst, hoofd en arm.

De regering-Trump legt de schuld bij Good en probeerde ook onderzoek te doen naar haar nabestaanden. Al meerdere aanklagers in de staat namen liever ontslag dan zo'n onderzoek in te stellen. Ook een toezichthouder van de FBI diende haar ontslag in vanwege de wijze waarop het ministerie van Justitie het onderzoek heeft afgehandeld.

Honderd arrestaties

"Wat hier gebeurt, is duidelijk immoreel", zei predikant Elizabeth Barish Browne, die vanuit de westelijke staat Wyoming afreisde naar Minneapolis, waar het gisteren -29 graden was. "Het is zeker koud, maar het is niet het weer dat gevaarlijk is."

Medestander Mariah Furness Tollgaard zegt dat de politie de demonstranten had opgeroepen te vertrekken, maar dat zij en anderen daar geen gehoor aan gaven. Ze blijven steun betuigen aan degenen die zonder enige reden worden opgepakt door ICE, zoals migranten. "We kunnen niet leven onder deze federale bezetting van Minnesota."

Naast de demonstratie in het centrum van de stad was er ook een betoging op de grootste luchthaven van Minnesota, waar mensen die door ICE worden opgepakt op vluchten werden gezet. De demonstranten werden gearresteerd omdat ze de toegang tot de terminal blokkeerden of vertraging veroorzaakten. De politie heeft in totaal honderd demonstranten gearresteerd.

Daarnaast hielden zeker 600 winkels in de staat Minnesota, waar Minneapolis in ligt, gisteren hun deuren dicht uit protest tegen het harde optreden van ICE. Ook werknemers en studenten bleven thuis. Ze riepen op tot een "economische black out": niet werken, geen geld uitgeven en niet studeren.

De jacht van ICE op illegale migranten roept al maanden de woede op van tegenstanders van Trump. Dat is onder meer vanwege de bruuske manier waarop de agenten te werk gaan. Belangenorganisaties voor immigranten zeggen dat ICE mensen met een donkere huidskleur of mensen die Spaans spreken of Engels met een accent systematisch oppakt.

Wat nog voor verdere maatschappelijke verontwaardiging zorgt, is de arrestatie gisteren door ICE van de 5-jarige Liam Conejo Ramos. Een foto van hem met een blauwe muts en een Spider-Manrugzak gaat de wereld rond.

Volgens de autoriteiten werd hij gearresteerd omdat zijn vader aan de immigratiepolitie probeerde te ontsnappen. Zij zijn naar een detentiecentrum in Texas gebracht.

De kou lijkt even uit de lucht tussen de VS en Europa na een roerige week. De Amerikaanse president Trump beloofde Groenland toch niet militair in te nemen. Maar deskundigen spreken van een duidelijke breuk in de trans-Atlantische betrekkingen.

"Als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu", zei de Canadese premier Carney in een veel bejubelde toespraak. NAVO-secretaris-generaal Rutte sprak verzoenend over "discussies" onder bondgenoten. Sommige andere leiders namen afstand van Carney's woorden over een "breuk" of zwakten die af.

"De geloofwaardigheid van de NAVO heeft enorme schade opgelopen", meent Laurien Crump, buitenlandexpert aan de Radboud Universiteit. Het voortbestaan van de NAVO heeft volgens haar voor het eerst echt op het spel gestaan. "Trump zei: 'als we iets niet bezitten, gaan we het niet verdedigen'. Dat is het einde van artikel 5."

Achtbaanrit

Alleen al de dreiging brengt schade toe. In artikel 1 van de NAVO staat dat landen elkaar niet bedreigen. "En de soevereiniteit van Groenland heeft twee weken op tafel gelegen."

Deze week was tekenend voor de nu grillige betrekkingen, zegt Giles Scott-Smith, hoogleraar Transnationale Betrekkingen aan de Universiteit Leiden. "De relatieve zekerheden van de afgelopen 70 jaar worden binnen een dag volledig losgelaten en vervolgens gedeeltelijk herwonnen. Maar je weet niet precies waar je aan toe bent."

Dat zorgt voor veel onzekerheid. "Als elke kwestie zo'n achtbaanrit wordt, wordt het een hele uitdaging voor de NAVO."

Negeren of nieuw pad kiezen

Of dit een keerpunt was, zal later blijken, zegt Markha Valenta, universitair docent politieke wetenschappen in Universiteit Utrecht. Dat verklaart ook de gemengde reacties onder Europese landen. "We zijn er in de EU niet uit of we het herstel van de NAVO willen, of dat het doel is om een parallel veiligheidsapparaat te ontwikkelen."

Sommige lidstaten twijfelen tussen reageren of Trumps provocaties negeren, vanwege het grote belang van de Amerikaanse militaire macht en invloed op de wereldhandel, zegt Valenta. "Aan de andere kant klinkt ook: eigenlijk is de band al kapot."

De EU moet zich nu kunnen handhaven in een wereldorde waar het recht van de sterkste geldt, betogen zij.

Trump is nu effectiever

"Historisch gezien heeft Europa heel goede redenen om dat soort politiek niet te willen: dat heeft Europa vernietigd en verdeeld", zegt Valenta. "En je kunt om soevereiniteit roepen, maar de snelheid waarmee je om iets roept is anders dan die waarin je dat kunt waarmaken."

Toch zal het moeten, denkt ze. In tegenstelling tot zijn eerste termijn laat Trump zich veel meer gelden op het wereldtoneel en is hij effectiever. De weg die Trump is ingeslagen laat zich ook door een opvolger niet snel terugdraaien.

Het gaat namelijk niet alleen om Trump, waarschuwt Valenta. "Trump vervangt structuren door persoonlijke politiek. Op het moment dat hij overlijdt, ontstaat er chaos."

Inmiddels is er een groot netwerk van mensen die zijn ideeën ontwikkelen en nieuwe banden smeden. "De trans-Atlantische verhoudingen blijven, maar met een heel andere identiteit."

Dat beaamt Scott-Smith. "Een terugkeer naar de liberale wereldorde is lastiger geworden. Veel landen volgen die lijn niet meer en Trump versterkt autoritaire staten."

Een voorbeeld van zo'n parallelle samenwerking: Trumps 'vredesraad'. "Een keihard afscheid van de Verenigde Naties", zegt Crump. Veel landen reageerden (nog) niet en anderen weigerden de uitnodiging. Toch is het geen onbeduidend, ongevaarlijk orgaan, volgens Crump. "Dat is een misvatting, want de VS zit erin."

"Trump is echt met een sloopkogel door de wereld gegaan", zegt ze. "Dit zijn maffiapraktijken op wereldniveau. Met deze vredesraad wordt zijn machtsdenken geïnstitutionaliseerd."

De staat van de VN speelt daarin een rol. "De VN is vleugellam, onder andere vanwege de vijf permanente leden die alles kunnen blokkeren. De VN had geen antwoord op Oekraïne, Gaza en Venezuela."

Scott-Smith vult aan dat het voortbestaan van de VN überhaupt onzeker is, omdat de VS veel geldstromen heeft stopgezet. "Het is lastig om in te schatten wat de VN over twee jaar nog inhoudt."

Taal van de macht

Wat de EU kan doen? "Een economische vuist maken en de handelsbazooka op tafel laten liggen, en tóch doorgaan met Mercosur", zegt Crump. "De EU moet zich niet langer in bureaucratie verliezen."

De EU moet zijn economische macht niet onderschatten, zegt Crump. Ze denkt dat de "handelsbazooka" waarmee de EU dreigde zeker effect heeft gehad. "De les van deze week is dat deze breuk niet gelijmd, maar wel overleefd kan worden door de taal van de macht te spreken."

Ze ziet ook een lichtpuntje na de EU-top eergisteren: "Er werd gezegd dat we macht alleen met tegenmacht kunnen bejegenen. Dat vind ik een heel belangrijke stap."

Eigen veiligheidsraad

Daarin is het ook belangrijk om met andere landen op te trekken en zelf een veiligheidsraad op te richten, zegt Crump. Zoals de Canadezen, Noren, maar ook de Britten met hun nucleaire paraplu.

De EU wordt vaak bekritiseerd dat het een bureaucratisch orgaan is, waarin besluitvorming lang duurt. Maar in het geval van crisis, zoals bij Oekraïne, kan dat ineens sneller, zegt Valenta. "Alleen op een moment van crisis wordt er urgentie gevoeld."

"Het is gevaarlijk om nu achterover te leunen", zegt Crump. De Groenlandkwestie moet daarom niet worden beschouwd als een storm in een glas water, waarschuwt ze: "Ik denk dat we moeten erkennen dat Trump een grotere bedreiging is voor onze veiligheid dan Poetin."

Bijna 70 jaar nadat hij werd geëxecuteerd voor moord en verkrachting is de naam van de Amerikaan Tommy Lee Walker postuum gezuiverd. Het Openbaar Ministerie erkent nu dat hij helemaal niets met de zaak te maken had.

Zijn zoon Edward Lee Smith, geboren op de dag van de moord, is blij dat er na al die jaren rechtvaardigheid is. "Het brengt hem niet terug, maar nu weet de wereld wat wij altijd al wisten: dat hij een onschuldig man was. Dat brengt vrede." Smith had in 2022 gevraagd om herziening van de zaak.

De 19-jarige Lee was in januari 1954 opgepakt voor de dood van Venice Parker (31). Zij was van haar werk onderweg naar huis toen ze bij een busstation werd neergestoken en verkracht. Hoewel ze volgens omstanders te zwaar gewond was om nog te praten, getuigde een agent dat ze met haar laatste woorden een zwarte man als dader had genoemd.

Honderden arrestaties

Daarmee werd de zaak verbonden aan een reeks aanrandingen door een zwarte man die de stad Dallas al maanden in de greep hield. De politie stond onder grote druk om de zaak op te lossen en arresteerde honderden zwarte mannen in de zoektocht naar de dader. Vier maanden na de moord werd Lee opgepakt na een twijfelachtige tip.

De tiener had geen strafblad en tien getuigen boden hem een alibi voor de avond van de moord: hij was in het ziekenhuis voor de geboorte van zijn zoon. Agenten logen echter dat er wel bewijs was en zetten hem met harde verhoormethoden onder druk tot hij valselijk bekende. Het verslag van zijn eerste bekentenis moest hij onder druk nog aanpassen omdat er feitelijke onjuistheden in stonden.

Het hoofd van de politie bleek later betrokken te zijn geweest bij valse bekentenissen van andere zwarte mannen. Lee zei dat hij had gevreesd voor zijn leven vanwege de methodes van de commissaris, een oud-lid van de Ku Klux Klan. Als zwarte man in het Amerikaanse Zuiden zal hij hebben gevreesd te worden gelyncht voor de moord op een witte vrouw.

Zoons

Ondanks al deze misstanden veroordeelde een volledig witte jury Lee in enkele uren tot de dood. In mei 1956 ging hij naar de elektrische stoel. Zijn zoon Edward Lee Smith had hem toen één keer mogen zien, als 2-jarige.

"Het was moeilijk om op te groeien zonder vader. Als andere kinderen het op school over hun vaders hadden, had ik niks te vertellen", zegt Smith in reactie op de zuivering van zijn vaders naam. "Ik ben 72 jaar oud en mis mijn papa nog altijd."

Op de bijeenkomst waar het OM van Dallas officieel erkende dat Lee onterecht was gedood, ontmoette Smith ook Joseph Parker, zoon van de vermoorde Venice Parker. "Het spijt me wat er is gebeurd", zei hij tegen Lee na een omhelzing. Die condoleerde op zijn beurt Parker.

Het Innocence Project, dat heeft geholpen de zaak recht te zetten, zegt dat de Amerikaanse justitie nog altijd kampt met hetzelfde structurele racisme als toen. "Zwarte mannen worden nog altijd onevenredig veel onterecht veroordeeld bij halsmisdaden, zeker als er witte slachtoffers zijn. De kans is 7,5 keer groter dan bij witte verdachten."

Ook Parker vindt dat er een les te trekken is uit de zaak. "We moeten proberen niet dezelfde fout te herhalen. Dat er een onschuldig leven verloren is gegaan, is onrechtvaardig."

In de provincies Drenthe, Friesland en Groningen zijn vannacht en vandaag door de gladheid tientallen ongelukken gebeurd, zegt Rijkswaterstaat. Door temperaturen rond het vriespunt kan het in het noorden van het land nog het hele weekend verraderlijk glad zijn op de weg, vooral op binnenwegen waar niet gestrooid is.

Op de N31 bij Harlingen in Friesland schoot een vrachtwagen de berm in. Op de N33 in Groningen raakte een busje van de weg en botste tegen een boom. 's Middags waren er opnieuw meerdere ongevallen in Groningen en Drenthe, waaronder op de A7 en de N33, meldt RTV Drenthe.

"Het gaat vooral om eenzijdige ongelukken, van mensen die van de weg rijden of tegen de vangrail botsen", zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. Voor zover bekend zijn er door de auto-ongelukken geen gewonden. "Maar er is wel veel blikschade", zegt de woordvoerder.

Door de ijzel gaan veel voetgangers en fietsers onderuit. Daardoor is het momenteel druk bij het Martini Ziekenhuis in Groningen. Een woordvoerder van het ziekenhuis zegt tegen RTV Noord dat er vooral mensen binnenkomen met polsbreuken, gebroken ellenbogen en gebroken heupen. De woordvoerder verwacht dat de drukte zeker tot in de avonduren aanhoudt.

Het KNMI had vanmiddag code oranje voor de provincies Drenthe en Groningen opnieuw verlengd. In Groningen, Drenthe, Friesland en Overijssel is afgeschaald naar code geel. De waarschuwingscode geldt in de vier provincies nog in ieder geval tot morgenochtend 11.00 uur.

Gisternacht werd er ook al gewaarschuwd voor gladde wegen. Toen gebeurden er ook al enkele ongelukken. Een politieauto botste in het Drentse Valthermond bijvoorbeeld op een andere auto toen agenten te hulp wilden schieten.

Op het Indonesische eiland Java zijn zeker acht mensen omgekomen door een aardverschuiving. Ruim tachtig anderen worden nog vermist.

De aardverschuiving vond plaats in Pasir Langu, een dorp ten westen van de stad Bandung. Zeker 34 woningen zijn bedolven onder modder, rotsen en bomen.

"Het aantal vermisten is hoog, we zullen vandaag al onze zoek- en reddingsteams inzetten", zegt het Indonesische rampenbestrijdingsagentschap. Reddingswerkers zoeken tussen de modder naar overlevenden.

Grond instabiel

Het Indonesische weerbureau had eerder al gewaarschuwd voor hevige regenval in het gebied. Het extreme weer kan nog de hele week aanhouden. Daardoor, en doordat de grond instabiel is geworden, verloopt het reddingswerk moeizaam.

Vorige maand kwamen er bij zware overstromingen en aardverschuivingen zeker 1200 mensen om het leven op het westelijke eiland Sumatra. Meer dan 7000 mensen raakten gewond.

Belangrijke ecosystemen staan wereldwijd "op het punt om in te storten". Deze waarschuwing komt dit keer niet van klimaat- en natuuronderzoekers: het zijn de Britse inlichtingendiensten die de noodklok luiden. Zij waarschuwen dat dit de nationale veiligheid van het Verenigd Koninkrijk in gevaar brengt.

Het rapport is grotendeels opgesteld door de Joint Intelligence Committee, de overheidscommissie die de geheime diensten MI5 en MI6 overziet. De bevindingen zullen veel klimaatwetenschappers ongetwijfeld bekend in de oren klinken, want zij kwamen eerder tot vergelijkbare conclusies.

Waar dit rapport in afwijkt, zijn de bron en de methoden. Niet eerder schreven de Britse inlichtingendiensten een rapport over het instorten van ecosystemen vanuit een veiligheidsoogpunt. De auteurs benadrukken dat dit geen wetenschappelijk onderzoeksrapport is, maar een risicoanalyse waarbij ze methoden gebruiken die gangbaar zijn bij de inlichtingendiensten.

Zes cruciale ecosystemen

Zij wijzen op zes ecosystemen die van cruciaal belang zijn voor de Britse nationale veiligheid: de gletsjers in het Himalayagebergte, de regenwouden in het Amazonegebied, het rivierbekken van de rivier de Congo in Centraal-Afrika, de bossen in het hoge noorden van Canada en Rusland en de koraalriffen en mangrovegebieden van Zuidoost-Azië.

Al deze ecosystemen staan onder druk door een combinatie van klimaatverandering, ontbossing, intensieve landbouw en een groeiende wereldbevolking.

De opstellers van het rapport benadrukken dat het moeilijk is te voorspellen hoe snel dit proces van desintegratie verloopt. Toch waarschuwen ze dat de ineenstorting van ecosystemen op afzienbare termijn kan gebeuren. Zo denken ze bijvoorbeeld dat het kantelpunt voor de noordelijke bossen en de koraalriffen al in 2030 kan plaatsvinden. Daarna is herstel niet meer mogelijk.

Het rapport constateert dat nu al steeds meer oogsten mislukken, weerextremen toenemen en steeds vaker besmettelijke ziektes uitbreken. Dit proces zal zich alleen maar versnellen met grote gevolgen voor de Britse nationale veiligheid.

Meer conflicten, voedseltekorten en pandemieën

Zo leidt het smelten van de gletsjers tot het opdrogen van de rivieren in het Himalayagebied, waarvan naar schatting twee miljard mensen afhankelijk zijn voor de watervoorziening. Dit kan migratiestromen vanuit Zuid-Azië richting het Verenigd Koninkrijk op gang brengen, aangezien de Britten al een grote Zuid-Aziatische gemeenschap hebben.

De mensheid is in grote mate afhankelijk van deze ecosystemen. Een scherpe afname van natuurlijke hulpbronnen leidt tot meer internationale conflicten, waarbij ook de Britten betrokken kunnen raken. Ook wordt de kans op pandemieën groter.

De auteurs zijn het meest bezorgd over de voedselveiligheid van het Verenigd Koninkrijk. De Britten zijn verre van zelfvoorzienend als het gaat om voedsel. Op dit moment halen ze 40 procent van hun voedsel uit het buitenland en importeren ze het grootste deel van kunstmest voor hun landbouw. Zonder actie kan dit in de nabije toekomst tot voedseltekorten en stijgende prijzen leiden.

Opvallend genoeg probeerde de regering dit rapport onder het tapijt te vegen. Het rapport zou eigenlijk afgelopen herfst al moeten verschijnen. Maar Downing Street hield het tegen, omdat het de conclusies volgens dagblad The Times "te negatief" vond.

Afbrokkelende consensus

De denktank Green Alliance diende eerder deze week een Freedom of Information Request in, de Britse variant van een Woo-verzoek. Aanvankelijk weigerde de regering, maar na aandringen publiceerde ze een verkorte versie van het rapport.

"We hebben nog nooit eerder zo'n rapport gezien in het Verenigd Koninkrijk", zegt Ruth Chambers van de Green Alliance tegen de NOS. "Veel conclusies kennen we al. Maar het feit dat dit van de regering zelf komt, maakt het significant. De invalshoek is ook nieuw: inlichtingendiensten die dit probleem door de veiligheidslens bekijken."

In het VK bestond jarenlang brede politieke consensus over de aanpak van klimaatverandering en het beschermen van ecosystemen. Alle grote partijen committeerden zich aan de zogeheten net zero-doelstelling. De Britten streven ernaar CO2-neutraal te zijn in 2050.

Consensus brokkelt af

Het rapport komt uit op een moment dat de politieke consensus aan het afbrokkelen is. De Conservatieven hebben gezegd het aangekondigde verbod op diesel- en benzineauto's in 2030 te willen terugdraaien.

Ook de Labour-regering maakt voorzichtig een terugtrekkende beweging. Ondanks eerdere beloftes maakte Londen op de klimaattop in Brazilië geen geld vrij voor een speciaal klimaatfonds om regenwoud te beschermen.

Chambers vindt dat dit rapport daarom op een goed moment komt. "Juist omdat dit afkomstig is van de inlichtingendiensten zou dit tot gefronste wenkbrauwen moeten leiden bij alle partijen. Dit moet verplicht leesmateriaal zijn voor iedereen in de politiek."