NOS Nieuws - Algemeen

Bij het blussen van de brand in het Gelderse Dinxperlo maandagavond is PFAS in het rioolwater terechtgekomen. Dat meldt de gemeente Aalten, waar Dinxperlo onder valt. Bij een afvalverwerker stond een berg hout en snoeiafval in brand. Het bluswater kwam uit een verontreinigde recreatieplas en is grotendeels afgevoerd via het riool.

"Het bluswater dat aan het begin van de bluswerkzaamheden is gebruikt, was afkomstig uit het Blauwe Meer", meldt de gemeente in een bericht op sociale media. Sinds april 2024 geldt voor dat meer een negatief zwemadvies vanwege de PFAS-verontreiniging.

Omdat de waterzuivering het vervuilde water niet accepteert, moet het uit het riool worden gepompt. Dat gebeurt deze nacht. Het vervuilde water wordt tijdelijk ergens anders opgeslagen, de gemeente maakt in het bericht niet duidelijk waar dat zal zijn.

De gemeente zegt dat wordt onderzocht hoe ernstig de vervuiling is. De resultaten daarvan worden ergens begin volgende week verwacht. "Op dit moment zijn er geen gevolgen voor het gebruik van het riool door inwoners. Als dit verandert, informeren we inwoners daar zo snel mogelijk over", luidt uit het bericht.

Afvalverwerker was gesloten

De afvalverwerker waar brand woedde, was sinds november 2025 gesloten vanwege "ernstige overtredingen van de milieuregels". Dat blijkt uit documenten van de gemeente Aalten.

Bij het bedrijf werden toen grote hoeveelheden illegaal afval aangetroffen; afvalstoffen die het bedrijf innam en verwerkte waarvoor het niet de juiste vergunningen had. Ook werden volgens de gemeente "verschillende afvalstromen gemengd", waarop het bedrijf per direct zijn deuren moest sluiten.

De politie doet onderzoek naar de brand bij de afvalverwerker en is op zoek naar mensen die iets hebben gezien of camerabeelden hebben.

PFAS

PFAS is de verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend.

De stoffen zitten sinds de jaren 50 in onder meer de antiaanbaklaag van pannen en ook in waterdichte regenkleding, bestrijdingsmiddelen in de landbouw en blusschuim.

Het Canadese ingenieursbureau WSP Global staakt zijn pogingen om de Nederlandse branchegenoot Arcadis over te nemen. Het lukte niet om met Arcadis in gesprek te gaan over de voorwaarden voor een aandelenoverdracht, schrijft WSP Global in een persbericht. Het bedrijf blijft ervan overtuigd dat een overname voor beide partijen voordelig zou zijn.

WSP Global meldde zich deze zomer tot twee keer toe bij de leiding van Arcadis. Dat koos ervoor om zelfstandig te blijven. Topvrouw Heather Polinsky zei dat ze dit als de "meest effectieve weg" zag om waarde te creëren voor de aandeelhouders.

Het personeel, dat via een stichting 19 procent van de aandelen in handen heeft, was het daarmee eens, schreef het FD vorige maand.

De Canadezen zeiden in augustus dat ze uiterlijk 15 oktober een officieel bod bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) zouden indienen. Dat is nu van de baan.

Heidemij

Arcadis is de erfgenaam van de Nederlandsche Heidemaatschappij. Die werd in 1888 opgericht om heide, veen en zandverstuivingen geschikt te maken voor landbouw of de aanleg van bos. De Heidemij ging in 1995 naar de beurs. In 1997 veranderde de naam in Arcadis.

Het huidige Arcadis heeft ruim 34.000 mensen in dienst. Het bedrijf levert wereldwijd diensten op het gebied van infrastructuur, bouw, water en milieu.

De Oost-West-pijpleiding in Saudi-Arabië is weer in gebruik, meldt persbureau Reuters op basis van ingewijden. De pijpleiding werd bijna twee weken geleden door een drone-aanval geraakt en was buiten gebruik voor herstelwerkzaamheden.

De 1200 kilometer lange oliepijpleiding loopt vanaf de havens aan de Perzische Golf in het oosten dwars door het land naar raffinaderijen aan de Rode Zee in het westen. De leiding maakt het voor Saudi-Arabië mogelijk om de Straat van Hormuz te omzeilen.

In die zeestraat, die door Iran is afgesloten, is de scheepvaart bijna volledig stilgevallen door de oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran.

4 miljoen vaten

De pijpleiding heeft een capaciteit van maximaal 7 miljoen vaten per dag, maar voor de aanval gingen er dagelijks zo'n 4 miljoen door, goed voor zo'n 4 procent van de wereldwijde olievoorziening.

Het staatsoliebedrijf Aramco probeert het volume vanaf nu op het oude niveau te krijgen, maar het zal nog zo'n zeven weken duren voordat dat is gelukt, zegt een bron tegen Reuters.

Bij de drone-aanval raakten volgens Reuters drie pompstations van de pijpleiding beschadigd. De leiding wordt bediend door in totaal elf pompstations en twee aparte drukverlichtingsstations. Volgens Saudi-Arabië zitten Iran-gezinde milities in Irak achter de aanval.

Olieprijs gedaald

Het nieuws over de hervatting van de olieaanvoer via de pijpleiding heeft ertoe geleid dat de prijs van ruwe olie met zo'n twee dollar zakte naar 97 dollar per vat, het laagste prijsniveau sinds 8 september.

De olieprijzen zijn deze week ook iets gedaald nadat Iran had gezegd de Straat van Hormuz binnen zeven dagen te kunnen heropenen. Dat wil het land alleen doen als de VS de militaire aanwezigheid in de zeestraat vermindert en als de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens wordt opgeheven.

Tirade

De Amerikaanse gezanten Witkoff en Kushner spraken vandaag met Iraanse functionarissen, maakte president Trump bekend na zijn toespraak tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Volgens Trump duurde de ontmoeting zo'n drie uur en is die goed verlopen, schrijven Amerikaanse media.

In zijn toespraak bij de VN stak Trump een tirade af waarin hij dreigde Iran te "vernietigen" als er niet snel een akkoord werd bereikt. Ook verdedigde Trump in zijn toespraak de oorlog en beschuldigde hij Teheran ervan de onderhandelingen te vertragen tot na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen in november.

In Groenland en Denemarken is de opluchting groot dat het conflict met de Verenigde Staten over Groenland is opgelost. President Trump, de Deense premier Frederiksen en premier Nielsen van Groenland tekenden in New York een akkoord waarin uitbreiding is geregeld van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Groenland. Het dreigement van Trump om Groenland te annexeren, desnoods na gebruik van geweld, is van tafel.

De Deense premier Frederiksen zegt blij, trots en opgelucht te zijn over deze uitkomst. "Het is moeilijk geweest. Groenland heeft onder enorme druk gestaan. Mensen waren bang", zei ze tegen de Deense publieke omroep.

Politiek verslaggever Christine Cordsen wijst op nog een winstpunt. De samenwerking tussen de Denen en Groenlanders bij de onderhandelingen over het verdrag heeft Denemarken en Groenland dichter tot elkaar gebracht, zegt ze. ""Groenlanders ervaren nu een heel ander niveau van respect vanuit Deense hoek dan ze naar eigen zeggen enkele jaren geleden ondervonden."

Groenlanders

Groenland hoort bij Denemarken, maar koos vorig jaar voor een geleidelijke overgang naar zelfstandigheid. De Groenlanders zien het als een overwinning dat hun zelfbeschikkingsrecht formeel is vastgelegd en dat ze van begin tot eind aan de onderhandelingstafel hebben gezeten.

"Dit is geen verdrag over Groenland, maar met Groenland", aldus premier Nielsen. Volgens hem versterkt de overeenkomst de veiligheid van Groenland en worden de Groenlandse belangen erkend. Hij noemde het verdrag ook belangrijk voor de verdere ontwikkeling van Groenland.

De Groenlanders ervoeren de dreigementen van Trump in de afgelopen anderhalf jaar als een nachtmerrie. De situatie escaleerde in januari dit jaar. Nadat de VS de Venezolaanse president Maduro had ontvoerd, zei Trump in een adem door dat hij Groenland wilde hebben.

Soldaten naar Groenland

Denemarken en zeven andere Europese NAVO-landen stuurden militairen naar Groenland. Dat was formeel om te laten zien dat de veiligheid van Groenland de hele NAVO aangaat. Maar later bleek dat de Deense militairen in het geheim explosieven bij zich hadden om de startbaan op te blazen en zo een Amerikaanse invasie te voorkomen. Ook namen ze bloedzakken mee voor het geval er gewonden zouden vallen. Het is een enorme sprong van de gespannen situatie toen naar de ondertekening van een akkoord vandaag.

"Ik ben ontroerd", zei de Groenlandse schrijfster Nauja Lynge vanuit een Deense tv-studio. "Vooral toen ik de Groenlandse premier een traan zag wegpinken." Het Deense en het Groenlandse parlement moeten het akkoord nog goedkeuren en Lynge zal dat debat naar eigen zeggen kritisch volgen. "Maar ik merk nu vooral de enorme opluchting."

Gemengde gevoelens

Toch is er ook voorzichtigheid, onder anderen bij de Groenlandse parlementariër Aki-Mathilda Hogh Dam. Ze noemt het zenuwslopend dat het akkoord is ondertekend voordat de leden van het Groenlandse parlement erover hebben kunnen discussiëren.

Ook de Deense parlementariër Rasmus Jarlov staat niet te juichen: "Ik zou willen dat er expliciet in het verdrag had gestaan dat de VS de ambitie om Groenland te bezitten, opgeeft." De Groenlandse premier Nielsen erkent dat een betere relatie met de VS niet van de ene op de andere dag is opgebouwd. "Het vertrouwen moet stap voor stap worden hersteld. Dat is een proces."

Ook in het plaatsje Narsarsuaq in Zuid-Groenland, waar de VS opnieuw een militaire basis zal bouwen, hebben de bewoners gemengde gevoelens. De militaire bases betekenen aan de ene kant banen voor de Groenlanders. "Maar veel mensen hier vrezen dat ze hier niet in hun dorp mogen blijven wonen als de militaire basis wordt gebouwd", aldus een bewoner tegen de Groenlandse omroep.

Hackersgroep ShinyHunters zegt de gegevens van duizenden medewerkers en sollicitanten van de FBI te hebben bemachtigd. Dat melden diverse Amerikaanse media op basis van woordvoerders van de groep.

De hackers beweren gisteravond de systemen van de FBI te zijn binnengedrongen. ShinyHunters zei tegen persbureau Reuters dat de hack een reactie is op een mededeling van de FBI uit mei 2026. Daarin beschreef de FBI de werkwijze van ShinyHunters en werd slachtoffers geadviseerd om de hackers niet te betalen.

De FBI heeft nog geen reactie gegeven op het nieuws.

Deel gegevens geverifieerd

Nieuwswebsite 404 Media schrijft dat ShinyHunters een deel van de gestolen data aan de site heeft verstrekt. Het zou gaan om gegevens van 5000 FBI-medewerkers, zoals namen, huisadressen, telefoonnummers en informatie over hun partners. 404 Media kon vaststellen dat in elk geval een deel van de telefoonnummers klopte.

Ook Reuters heeft naar eigen zeggen een deel van de gestolen personeelsgegevens geverifieerd door de namen en postadressen te vergelijken met eerder gelekte data. Volgens Reuters is nog niet te zeggen waar de data uit de verstrekte steekproeven vandaan komen en of het inderdaad uit interne systemen gestolen is.

Website gewijzigd

De hackersgroep zou vandaag ook de inhoud van de vacaturewebsite van de FBI hebben veranderd. Op de aangepaste pagina stond de tekst "deze site is in beslag genomen door ShinyHunters".

Die tekst is ondertussen verwijderd. Inmiddels staat op de vacaturewebsite dat de site wordt geüpdatet en daarom niet beschikbaar is.

Arriva heeft per direct de perroncontroles in Emmen en Zwolle weer ingevoerd vanwege de toename van het aantal zwartrijders. Het gaat om zogenoemde veiligelanders die in het aanmeldcentrum in Ter Apel verblijven. Omdat ze uit landen komen die niet als gevaarlijk worden gezien, maken ze amper kans op asiel.

Op het traject Emmen - Zwolle is al jaren sprake van overlast door zwartrijders die weigeren een legitimatiebewijs te tonen en soms agressief of zelfs gewelddadig richting treinpersoneel worden.

Sinds 2021 heeft de vervoerder meerdere keren perroncontroles ingezet. Iedere reiziger wordt bij de toegangspoorten gecontroleerd. Wie geen kaartje heeft, wordt weggestuurd.

Geen 200 maar 600

Vanwege de toename van het aantal zwartrijders is dat nu weer nodig, zegt Arriva. Die toename is volgens Arriva-regiodirecteur Annemarie Hoogeveen te verklaren doordat er meer veiligelanders bij het COA in Ter Apel verblijven. "Normaal zo'n 200 maar nu 600. Die reizen met onze treinen."

Hoewel elke reiziger vanaf nu weer dus gecontroleerd wordt, zijn er altijd mensen die de controles ontduiken, zegt Arriva. "Ze steken vanaf andere perrons de sporen over om de controles te omzeilen en aan de voorkant van de trein naar binnen te gaan. Of ze rijden grijs", zeg Hoogeveen. Bij 'grijs reizen' hebben mensen alleen een kaartje voor een deel van de rit.

Perroncontroles zijn wel een dure oplossing, zegt Hoogeveen. "Dat betalen we nu zelf maar hiervoor gaan we om tafel met de provincies en misschien moet dat bonnetje wel naar Den Haag worden opgestuurd."

De directeur pleit ervoor dat het personeel zelf een uitgebreidere ID-check kan doen. Nu moet de politie daaraan te pas komen. Daarnaast steunt ze het idee van de Drentse gedeputeerde Bart van Dekken om veelplegers in de gevangenis te zetten, schrijft RTV Drenthe.

De Amerikaanse actrice Hayden Panettiere is vorige maand overleden aan een overdosis drugs. Uit het autopsierapport dat nu is afgerond blijkt dat ze onder andere fentanyl in haar lichaam had.

Ambulancemedewerkers troffen de 36-jarige Panettiere na een noodoproep bewusteloos aan in een appartement in Greenville, in de Amerikaanse staat South Carolina. Reanimatie mocht niet baten.

In het appartement waren op dat moment nog twee andere mensen aanwezig: Brian Hickerson, de man met wie Panettiere een onstuimige knipperlichtrelatie had, en diens broer Zach.

Drugscrisis

Behalve de verslavende pijnstiller fentanyl had Panettiere ook een kalmeringsmiddel en een spierverslapper in haar bloed. Volgens de patholoog gaat het om een noodlottig ongeluk.

Fentanyl is een drug waarvan de werking vergelijkbaar is met heroïne: het geeft een roes maar maakt gebruikers ook versuft. Doordat het zo sterk is, is het makkelijk om een overdosis te nemen.

De VS kampt al jaren met een drugscrisis door opiaten als fentanyl. In 2023 was er bij 80.000 van de 105.000 fatale drugsoverdoses sprake van een opiaat.

Pijn verdoofd

Panettiere maakte als kindactrice naam in reclames en soapseries voordat ze in 2006 als puber doorbrak in de superheldenserie Heroes. Later speelde ze een opkomend countryzangeres in de serie Nashville. Die rol leverde haar twee Golden Globe-nominaties op.

Zoals veel kindsterren worstelde Panettiere achter de schermen met de roem. Daar kwam nog eens bij dat het huwelijk van haar ouders stukliep en een jongere broer overleed aan een hartkwaal. Ook kampte ze met een postnatale depressie na de geboorte van haar dochter, die ze kreeg met de Oekraïense bokser Vladimir Klitsjko.

In haar dit jaar gepubliceerde memoires was ze open over het feit dat ze haar pijn probeerde te verdoven met alcohol en drugs. "Met alcohol kon ik zeggen 'fuck it, ik regel het later wel' en binnen dertig seconden ging het weer. Alsof je boven komt uit het water en weer kan ademen", schreef ze. "In de fuck-it-zone kon ik alles vergeten."

Huiselijk geweld

In het boek sprak ze ook over het huiselijk geweld dat Brian Hickerson pleegde in hun relatie. Hij kreeg wegens die mishandelingen in 2020 een korte gevangenisstraf en een proeftijd van vier jaar met verplichte psychologische hulp en AA-bijeenkomsten.

Ook nu de doodsoorzaak bekend is, doet de politie van Greenville nog verder onderzoek naar het overlijden. Duidelijk is wel dat Panettiere volgens de autopsie geen verwondingen had die kunnen hebben bijgedragen aan haar dood. Een woordvoerder van de familie spreekt van "een complexe zaak waarin het onderzoek nog voortgaat".

Vanaf november rekenen landen in de Europese Unie een extra heffing van 2 euro op spullen die buiten de EU worden besteld. Het bedrag komt boven op de heffing van 3 euro die eerder werd ingevoerd.

Het bedrag komt voor rekening van de bedrijven, dus je hoeft dit bedrag niet zelf te betalen als je een pakketje bestelt. De kans is wel groot dat bedrijven de kosten uiteindelijk weer zullen doorberekenen aan de consument en dat pakketjes van buiten de EU dus duurder worden.

1,7 miljoen pakketjes per dag

Om te stimuleren dat er vooral in grote hoeveelheden tegelijk (in bulk) wordt besteld, berekent de douane de heffingen al langer per productgroep in plaats van per product. Het is dus veel duurder om bijvoorbeeld een broek, een horloge en een lamp van buiten de Europese Unie te bestellen, dan duizend exemplaren van dezelfde broek in één keer.

Sinds de opkomst van Chinese bedrijven als AliExpress, Shein en Temu, is het aantal losse pakketjes van buiten de Europese Unie explosief gegroeid. Vorig jaar ging het om ruim 1,7 miljoen per dag. Dat kwam mede doordat bedrijven voor pakketjes met een waarde onder de 150 euro geen heffing hoefden te betalen.

Toezichthouders trokken vorig jaar aan de bel, omdat zo'n grote pakketjesstroom niet meer goed te controleren is. Uit steekproeven bleek intussen dat een groot deel van de producten van buitenlandse webshops niet aan de regels voldoet.

Om de pakketjesstroom terug te dringen, rekenen Europese lidstaten sinds deze zomer over alle pakketjes een invoerheffing. Sindsdien is de stroom aan pakketjes met zo'n 75 procent gedaald ten opzichte van vorig jaar. Toch is het aantal pakketjes dat binnenkomt volgens staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) nog steeds zo groot, dat meer maatregelen nodig zijn.

De Europese lidstaten hopen met de nieuwe heffing dat er nog meer in bulk wordt verstuurd, waardoor ze minder tijd kwijt zijn aan de controles. De 2 euro heffing is de 'afhandelingsvergoeding'. Die is bedoeld om de kosten van de controles te dekken en daarvoor extra mensen aan te nemen.

Aan de opmars van de Houthi's in Jemen lijkt voorlopig geen einde te komen. Volgens persbureau Reuters proberen de door Iran gesteunde strijders nu ook het strategisch gelegen Kahboub-gebergte in het zuidwesten van Jemen in handen te krijgen. Als dat lukt, wordt de greep van de Houthi's op de Straat van Bab al-Mandab nog steviger.

En dat terwijl de Houthi's een maand geleden alleen nog het noordwesten van Jemen onder controle hadden. Sinds juli is het geweld tussen de militante groepering en Saudi-Arabië opgelaaid, en onlangs begonnen de Houthi's een grondoffensief. Daarbij namen ze al de steden Mokka en Dhubab en het eiland Perim in, waarmee het de controle over de belangrijke zeestraat Bab al-Mandab in handen kreeg.

Die is belangrijk voor de internationale zeevaart, zeker nu de Straat van Hormuz sinds februari vrijwel afgesloten is vanwege de oorlog tussen de VS en Iran. Daarmee hebben de Houthi's een belangrijke troef in handen. Toch ondervonden ze weinig weerstand bij hun opmars naar de zeestraat. Hoe konden de Houthi's zo snel en ogenschijnlijk makkelijk oprukken?

In Jemen woedt al sinds 2014 een burgeroorlog tussen de Houthi's en het Jemenitische regeringsleger, dat gesteund wordt door Saudi-Arabië. Vier jaar geleden ondertekenden de Houthi's en Saudi-Arabië een wapenstilstand, maar die bleek wankel. Zo ontregelden de Houthi's de scheepvaart door de Straat van Bab al-Mandab met drones en raketten en aanvallen vanaf bootjes. In reactie daarop bestookten onder meer de VS en Saudi-Arabië de Houthi's maandenlang met raketten.

"Maar die luchtaanvallen hebben de Houthi's maar weinig verzwakt", zegt arabist Leo Kwarten. Hij wijst erop dat de militaire infrastructuur van de Houthi's is verspreid over het door hen gecontroleerde gebied en zich bovendien deels ondergronds bevindt.

Volgens Jemen-expert Marina de Regt, als antropoloog verbonden aan de Vrije Universiteit, hebben de Houthi's zich tijdens de wapenstilstand juist versterkt. "Ze hebben die periode gebruikt om hun leger uit te breiden door in arme wijken werkloze mannen te ronselen, maar soms ook kinderen vanaf ongeveer 15 jaar. Daarnaast is Iran ze blijven steunen met militaire apparatuur."

Regeringsleger onderling verdeeld

Tegelijkertijd ontwikkelde het Jemenitische regeringsleger zich tijdens de wapenstilstand nauwelijks, zegt De Regt. Dat leger, dat bestaat uit verschillende milities, worstelt al jaren met onderlinge verdeeldheid. "Die meningsverschillen, maar vooral ook het gebrek aan coördinatie tussen verschillende milities, stond de ontwikkeling van het regeringsleger in de weg. De Houthi's hebben hun opmars dus te danken aan hun eigen groei, maar vooral ook aan de zwakte van het Jemenitische regeringsleger."

Maar de belangrijkste verklaring voor de huidige opmars van de Houthi's is volgens Kwarten het machtsvacuüm dat rondom de Bab al-Mandab in Zuidwest-Jemen is ontstaan. De militie van het Jemenitische regeringsleger die de Houthi's de weg naar de zeestraat moest versperren, werd door Saudi-Arabië zelf ontbonden omdat die militie zich wilde afscheiden van de rest van Jemen.

"In de strijd tegen de Houthi's is Saudi-Arabië gebaat bij een verenigd Jemen. Saudi-Arabië hoopte dat de dreiging van een militie die zich wil afscheiden zou verdwijnen door die militie te ontbinden", zegt Kwarten. "Maar ze lijken zich niet goed te hebben gerealiseerd wat voor machtsvacuüm die ontbinding zou creëren in Zuidwest-Jemen. Dat is een behoorlijke inschattingsfout geweest."

Midden-Oosten-correspondent Daisy Mohr:

"Aan dit offensief is een lange voorbereiding voorafgegaan door de Houthi's, en nu hebben ze hun kans gegrepen. Dat ze zich hebben gericht op de Straat van Bab al-Mandab, is geen verrassing. Bij de Straat van Hormuz is al gebleken hoeveel macht je kan uitoefenen als je controle hebt over een belangrijke zeestraat.

Dit offensief van de Houthi's past in het bredere plaatje van de regionale spanningen. Iran heeft er veel baat bij dat de Houthi's nu de controle hebben over de Straat van Bab al-Mandab, omdat zij daarmee nog een middel in handen hebben om de wereldhandel te frustreren en de olieprijs te laten oplopen."

Toch zullen de Houthi's de Straat van Bab al-Mandab niet zomaar afsluiten nu ze de kaarten daarvoor in handen lijken te hebben, zegt Kwarten. "Als de Houthi's de zeestraat daadwerkelijk sluiten, zal de kans groter worden dat de VS, maar ook een aantal landen uit Europa en het Midden-Oosten zullen gaan ingrijpen. Dat willen de Houthi's niet. De dreiging van afsluiting is krachtiger dan het daadwerkelijk doen."

De Verenigde Staten hebben opnieuw gepleit voor een einde aan het Internationaal Strafhof (ICC). In zijn speech bij de VN-jaarvergadering in New York riep president Trump alle lidstaten van het ICC op om eruit te stappen.

"We zullen nooit toestaan dat Amerikaanse militairen of anderen worden onderzocht of moeten deelnemen aan schijnprocessen door een anti-Amerikaans tribunaal zonder jurisdictie", zei Trump.

Het in Den Haag gevestigde Strafhof kan individuen vervolgen die worden verdacht van genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven. De VS is, net als onder meer Rusland, China, India, Israël en Iran, geen lid van het ICC, en levert geen Amerikaanse burgers of militairen uit. Amerikanen kunnen wel vervolgd worden voor misdaden in een van de 125 landen die wel zijn aangesloten bij het hof.

De Amerikaanse president besteedde slechts 30 seconden van zijn bijna 40 minuten durende speech aan het hof, maar sprak daarbij wel harde woorden:

De uithaal naar het ICC kwam niet onverwacht: twee dagen geleden lieten bronnen aan The Wall Street Journal en persbureau Reuters weten dat er nieuwe Amerikaanse sancties tegen het Strafhof zouden komen. Trump had het daar niet over in zijn speech.

De eerder ingevoerde Amerikaanse sancties kwamen er omdat de regering-Trump boos is op het hof vanwege het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu en een onderzoek naar Amerikaanse militairen in Afghanistan. De sancties treffen het Strafhof maar ook individuele rechters en medewerkers.

De personen tegen wie sancties zijn ingesteld, kunnen nauwelijks nog basistaken uitvoeren, omdat ze bijvoorbeeld bepaalde Amerikaanse software niet meer kunnen gebruiken. Ook worden ze privé belemmerd doordat Amerikaanse bedrijven, of bedrijven die gelieerd zijn aan de VS, geen zaken meer met hen mogen doen.

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken liet eerder weten de huidige sancties af te keuren. Hij wees daarbij op de verantwoordelijkheid die Nederland heeft als "gastland" van het Strafhof.

Berendsen zei eerder ook al dat het kabinet inzet op stille diplomatie achter de schermen. Zowel Berendsen als premier Jetten zijn vandaag aanwezig in New York.

Correspondent Ryan Hermelijn:

"Zoals verwacht haalde de Amerikaanse president hard uit naar het Internationaal Strafhof. Het zijn "kwaadaardige mensen die showprocessen uitvoeren". Alleen al dit soort uitspraken komen hard aan voor het hof dat door de VS steeds meer in de hoek wordt gedrukt.

Maar waar iedereen rekening mee hield, was dat Trump zelf nieuwe sancties zou aankondigen. Die liggen volgens verschillende Amerikaanse media klaar om het Strafhof verder te isoleren. Het bleef bij een oproep aan alle leden van het hof om hun lidmaatschap op te zeggen.

Nederland als gastland, maar ook andere landen lobbyen achter de schermen tegen de sancties. Het feit dat Trump nieuwe sancties niet in zijn speech noemde is een voorlopige opluchting voor het Strafhof, maar bij Trump is in het verleden uitstel zeker geen afstel gebleken."

In zijn speech uitte Trump opnieuw kritiek op de VN en prees hij de bezuinigingen op het instituut. De VS financiert de instelling nog maar beperkt en heeft zich teruggetrokken uit meerdere VN-hulporganisaties.

Ook sprak de Amerikaanse president over het akkoord dat zaterdag tussen de VS, Denemarken en Groenland werd gesloten. Hij zei dat de Amerikanen "onmiddellijk zullen beginnen met het opzetten van een grote militaire aanwezigheid op de geschikte locaties".

Trump pakte de kans om de oorlog met Iran te verdedigen. Hij beweerde, niet voor het eerst, dat de Iraanse marine, het raketarsenaal (bijna) en de economie vernietigd zijn en herhaalde dat Iran "nooit een atoombom" zou mogen hebben. Hij riep alle VN-landen op om Iran economisch verder te isoleren.

Vijftien mannen zijn in Sri Lanka schuldig bevonden aan betrokkenheid bij de bomaanslagen op eerste paasdag in 2019. Daarbij kwamen meer dan 260 mensen om het leven, onder wie drie Nederlanders.

In het zwaarbewaakte hof in Colombo stonden 24 verdachten terecht. De rechters hebben veertien mannen schuldig bevonden aan alle 23.270 aanklachten, waaronder moord, samenzwering om terreur te plegen en het in het bezit hebben van vuurwapens en explosieven.

Een verdachte is deels schuldig bevonden aan de aanklachten. De negen anderen zijn vrijgesproken. Geen van de mensen die direct betrokken waren bij de aanslagen zijn nog in leven. De veroordeelde mannen krijgen op een later moment hun straf te horen.

Een van de dodelijkste aanslagen

De zelfmoordaanslagen werden op 21 april 2019 gepleegd op drie kerken en drie hotels verspreid over het land. Bij de terreuraanslagen kwamen ook 42 buitenlanders om het leven en raakten 500 mensen gewond.

De aanslagen werden toegeschreven aan twee Sri Lankaanse extremistische islamitische groepen met banden met terreurgroep IS. De aanslagen werden ook opgeëist door IS.

Samenzwering

Volgens een commissie die onderzoek deed naar de zaak werden de autoriteiten gewaarschuwd door buitenlandse inlichtingendiensten over mogelijke aanslagen maar die waarschuwingen werden genegeerd. De voormalige chef van de inlichtingendienst, Suresh Salley, wordt beschuldigd van het beramen van de terreuraanslagen, schrijft persbureau AFP.

Salley werd in februari opgepakt en de Sri Lankaanse autoriteiten denken dat hij heeft samengewerkt met de aanslagplegers om chaos te zaaien. Doel was volgens de autoriteiten om Gotabaya Rajapaksa naar voor te schuiven als leider.

Rajapaksa kwam enkele maanden na de aanslagen aan de macht maar trad drie jaar later af na grootschalige protesten tegen de regering. Hij komt uit de politieke familie Rajapaksa die al meerdere keren werd beschuldigd van corruptie en nepotisme.

Doodstraf

Een voormalig politiechef en een voormalige topambtenaar van het ministerie van Defensie werden in juli ter dood veroordeeld, omdat ze niet adequaat reageerden op de waarschuwingen van buitenlandse veiligheidsdiensten.

Sri Lanka heeft sinds 1976 geen doodsvonnissen meer uitgevoerd, veroordeelden krijgen een levenslange celstraf.

Er moet volgens de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) meer gebeuren om de crisis in het gevangeniswezen te bezweren. De topman wil dat de politiek zo snel mogelijk groen licht geeft voor lichtere regimes en de enkelband als alternatief voor een celstraf.

Op dit moment zitten de gevangenissen overvol: er is te weinig plek en een tekort aan personeel. Daarom zijn ruim 3100 gevangenen twee weken voor het einde van hun straf vrijgelaten. Ook zijn nog eens ruim 2600 veroordeelden nog niet opgeroepen om een celstraf uit te zitten.

Toch blijft het probleem van de overvolle gevangenissen en het tekort aan personeel bestaan. De situatie is volgens Wim Saris, de directeur-generaal van de DJI, dan ook niet meer langer houdbaar. "Ik zie dat we nu al twee jaar roofbouw op ons personeel aan het plegen zijn. Dat gaan we niet volhouden."

Iemand met een verslaving

De Tweede Kamer moet nog stemmen over het actieplan van staatssecretaris Van Bruggen (Justitie), waarvan een van de opties is om een lichter regime in te voeren. "Gedetineerden die geen risico vormen op vluchten of geweld, kan je in minder beveiligde gebouwen onderbrengen", zegt Saris. "Dan kan je hun vrijheid beperken, maar met minder mensen."

Maar volgens Saris is er nog meer nodig dan alleen de extra maatregelen uit het actieplan. Dat komt omdat de DJI maar 150 miljoen euro kreeg om het aantal cellen uit te breiden, terwijl er 900 miljoen euro werd gevraagd.

Hij pleit er daarom voor sommige veroordeelden een enkelband te geven, in plaats van een celstraf. Voor sommige groepen kan dat volgens hem zelfs uiteindelijk meer opleveren.

"Bijvoorbeeld iemand die een verslaving heeft", vindt Saris. "Je zou bij zo iemand ook kunnen zeggen: beneem de vrijheid thuis, controleer dat met een enkelband en intussen kan iemand aan de verslaving werken."

'Geen serieus te nemen straf'

De enkelband ligt binnen de coalitie gevoelig. D66 en CDA hebben een initiatiefnota ingediend om veroordeelden ook met alleen een enkelband te kunnen straffen. VVD is hier fervent tegenstander van, om principiële redenen.

"Het is geen serieus te nemen straf", zegt VVD-Kamerlid Ulysse Ellian. "Je zit in je eigen huis, je hebt de voordelen en luxe van je eigen huis. Dat is volstrekt anders dan binnen zitten waar je vrijheid letterlijk is ontnomen."

Kamerlid Joost Sneller (D66) is het daar niet mee eens. "Nu lopen mensen straffeloos rond in afwachting van een plek in de cel en dreigen sommige straffen te verjaren." Ook vindt hij dat een enkelband een veel zwaardere straf is dan mensen denken, vanwege de strenge voorwaarden.

600 vacatures

Er staan in de gevangenissen 600 vacatures open. Veel cipiers gaan komende jaren met pensioen en nieuwe zijn niet zomaar te vinden, mede doordat defensie en de politie op de arbeidsmarkt in dezelfde vijver vissen.

De Tweede Kamer debatteert donderdag over het gevangeniswezen. De initiatiefnota over de enkelband staat voor begin volgend jaar op de agenda.

De rechter heeft opnieuw een streep gezet door het terugsturen van asielzoekers naar Italië. Na een vergelijkbare uitspraak van de rechtbank in Den Haag begin deze maand, oordeelt nu ook de vreemdelingenkamer in Utrecht hetzelfde over drie afzonderlijke zaken.

Volgens de rechtbank riskeren asielzoekers in Italië nog altijd op straat te belanden zonder basisvoorzieningen zoals onderdak, eten en stromend water. Het terugsturen van asielzoekers naar Italië ligt al jaren stil omdat de opvang daar niet op orde is.

In juni dit jaar deed het land de toezegging aan Nederland dat de opvang op orde zou zijn en het land internationale verplichtingen zou nakomen binnen het onlangs ingevoerde Europese migratiepact. Maar de rechtbank vindt die toezegging nog onvoldoende overtuigend.

Problemen nog niet opgelost

"Hoewel de Italiaanse regering het voornemen heeft uitgesproken om te voldoen aan de afspraken uit het Asiel- en Migratiepact, betekent dat nog niet dat de problemen in de asielopvang ook daadwerkelijk zijn opgelost", is het oordeel in de drie zaken.

De risico's voor asielzoekers zijn daarom nog te groot. Hun grondrechten worden geschonden als zij worden teruggestuurd naar Italië, oordelen de rechters. Om die reden mag de minister van Asiel en Migratie drie asielzoekers niet uitzetten naar dat land.

Ondanks de intentieverklaring met zijn Italiaanse ambtgenoot om nauwer samen te werken, heeft minister Van den Brink nog steeds niet daadwerkelijk kunnen bewijzen dat de situatie in Italië is verbeterd. De minister moet de drie asielaanvragen opnieuw beoordelen.

Terwijl Vladimir Poetin steeds verder escaleert met hybride aanvallen op Europese landen, haalt de EU twee oligarchen uit de omgeving van de Russische president van de sanctielijst. Dat gebeurt op initiatief van Frankrijk en Luxemburg. In Brussel wordt schande gesproken van de opstelling van de twee landen.

Om sancties tegen Moskou te verlengen, is goedkeuring van alle 27 EU-landen nodig. Maar Frankrijk en Luxemburg wilden die alleen geven als de Oezbeeks-Russische zakenman Alisher Usmanov en de Russische oligarch Michail Friedman van de lijst verdwenen.

De deadline voor het verlengen van het sanctiepakket zou komende nacht verlopen. Op het laatste moment bereikten de EU-landen na moeizame onderhandelingen een akkoord.

Druk op Kremlin houden

Vooral de Baltische Staten zijn woedend op Frankrijk en Luxemburg. "Zolang Rusland doorgaat met de oorlog, moet de Europese druk op het Kremlin groter worden in plaats van kleiner", liet de Letse premier Kulbergs vooraf al weten. Ook de Oekraïense president Zelensky had de EU-landen met klem gevraagd beide oligarchen op de sanctielijst te houden "tot Moskou serieuze vredesonderhandelingen gaat voeren en stappen zet om de oorlog tegen Oekraïne te stoppen".

De protesten waren vergeefs, Usmanov en Friedman gaan van de lijst. In ruil daarvoor worden sancties tegen Russen voortaan niet meer met een half jaar verlengd, maar met drie jaar. Daarmee moet voorkomen worden dat EU-landen sancties blokkeren om eigen belangen veilig te stellen, zoals Frankrijk en Luxemburg nu deden volgens EU-diplomaten.

Poetins favoriete oligarch

Usmanov werd direct na de Russische grootschalige inval in Oekraïne in 2022 op de Europese sanctielijst gezet. Volgens de EU gebeurde dat omdat Usmanov een "pro-Kremlin-oligarch" is met bijzonder nauwe banden met president Poetin. Hij zou "Poetins favoriete oligarch" zijn.

Toch moest en zou Frankrijk hem van de sanctielijst halen. De reden, volgens de Financial Times: Parijs wil twee Fransen vrij krijgen die in Azerbeidzjan gevangen zitten. Frankrijk wil niets kwijt over de reden van het verzoek, behalve dat het gaat om "de nationale veiligheid".

Azerbeidzjan wil de Fransen echter alleen vrijlaten als Usmanov van de sanctielijst afgevoerd zou worden. Onduidelijk is waarom Azerbeidzjan zich inzet voor de Oezbeeks-Russische zakenman.

Na de Franse eis meldde Luxemburg zich met een soortgelijk verzoek rondom Michail Friedman. De oligarch wil al jaren 14 miljard euro van Luxemburg voor verliezen die hij lijdt door de sancties en voert daar een juridische strijd over. Luxemburg wil Friedman daarom van de sanctielijst. De steenrijke bankier staat daar sinds 2022 op omdat hij volgens de EU een van de belangrijkste financiers is van Poetins intimi.

Eigenbelang eerst

Het blijkt voor de EU steeds moeilijker het eens te worden over sancties tegen Rusland als die Europese landen zélf pijn doen. In juli lag met name Griekenland dwars bij een pakket nieuwe beperkingen voor Russische banken, crypto- en oliehandelaren. De Grieken vreesden dat hun scheepvaartsector te veel zou lijden onder een verbod op het doorvoeren van Russisch vloeibaar gas. De Grieken kregen hun zin, er kwam een uitzondering.

"De Europese sancties tegen Rusland mogen vooral de Europese landen zelf niet te veel pijn doen," zegt Rusland-kenner Hubert Smeets. "Daarom werken ze ook onvoldoende. Straks wil ieder EU-land een eigen oligarch van de lijst omdat het ze in eigen land goed uitkomt."

Puinhoop

Het Kremlin is niet ontgaan dat de EU-landen met elkaar overhoop liggen. Poetins woordvoerder heeft laten weten alle westerse sancties tegen Russische individuen als illegaal te beschouwen.

"Het is een puinhoop geworden," verzucht een EU-diplomaat. "Niemand is blij met dit lelijke compromis, maar het was nodig om te redden wat er nog te redden viel." In totaal staan een kleine 3000 individuen en entiteiten op de sanctielijst.

De Amerikaanse president Trump, de Deense premier Frederiksen en premier Nielsen van Groenland hebben in New York een akkoord getekend over uitbreiding van de Amerikaanse militaire aanwezigheid op Groenland. Daarmee is een crisis afgewend die de NAVO op zijn grondvesten deed schudden. De drie regeringsleiders gingen niet in op vragen van de pers.

Het akkoord kan als een overwinning voor Denemarken en Groenland worden uitgelegd. Die hebben zich steeds fel verzet tegen het dreigement van Trump om Groenland desnoods met geweld in te nemen. In het akkoord is de uitbreiding van de militaire aanwezigheid van de VS in Groenland geregeld. Denemarken en Groenland zijn daar nooit tegen geweest.

Dat er een akkoord was, werd zaterdag bekend. Trump zei toen dat de VS daarmee "permanente controle over de veiligheid en alle andere behoeften" van Groenland krijgt. Premier Frederiksen ging daar toen niet op in.

De VS krijgt er twee militaire bases bij: de voormalige basis Narsarsuaq uit de Koude Oorlog-tijd en die in Mestersvig, waar nu een Deense elite-eenheid is gestationeerd.

De VS heeft al een basis op Groenland: de Pituffik Space Base. Het mag die basis verder uitbouwen.

Andere punten uit het akkoord:

- De VS mag op Groenland installaties voor zijn Golden Dome-raketschild bouwen

- Amerikaanse vliegtuigen mogen over elk gebied en alle Groenlandse wateren vliegen

- De VS verplicht zich de rechten van de bevolking van Groenland te respecteren

- Alleen NAVO-lidstaten mogen militaire installaties op Groenland hebben

- Op Groenland zijn alleen investeerders uit EU- en NAVO-lidstaten welkom

De Groenlandse premier Nielsen zei voorafgaand aan de ceremonie dat het akkoord voortbouwt op het defensieakkoord dat de VS en Denemarken in 1951 al tekenden. Hij sprak van een win-win-winsituatie voor de veiligheid van de VS, van Groenland en de rest van het NAVO-gebied.

NAVO-secretaris-generaal Rutte sluit zich daarbij aan. Hij zei dat het akkoord de collectieve veiligheid van de NAVO versterkt.

Rusland en vaarroutes

Groenland is een semi-zelfstandig gebied in het Deense koninkrijk. De VS vond dat het zijn militaire aanwezigheid daar moest vergroten, om te voorkomen dat Rusland daar voet aan de grond krijgt. Groenland is van groot strategische belang voor de controle over scheepvaarroutes in het Noordpoolgebied. Ook is de Groenlandse bodem rijk aan belangrijke en zeldzame grondstoffen.

Koop afgewezen

Trump zei in zijn eerste ambtsperiode al dat hij Groenland bij de VS wil inlijven. Toen zou dat nog met een koop geregeld moeten worden, zoals de VS dat in 1946 ook al eens had geprobeerd. De Deense politiek wees dit voorstel resoluut af.

Na de verkiezingscampagne voor zijn tweede ambtstermijn, in december 2019, kwam Trump erop terug. "Groenland bezitten en beheersen is een absolute noodzaak", zei hij. Toenmalig premier Egede van Groenland liet weten dat Groenland niet te koop was. "Nu niet en nooit niet", zei hij.

De bom barstte in januari 2025, twee weken voor de inauguratie van Trump als 47e president van de VS. Op een persconferentie zei Trump opnieuw dat hij Groenland wilde inlijven en zelfs dat hij militair ingrijpen niet uitsloot.

In januari van dit jaar zei hij opnieuw dat hij Groenland wilde hebben. "Of ze het nu willen of niet." Door met militair geweld te dreigen tegen NAVO-lid Denemarken, stortte hij het bondgenootschap in een ongekende crisis.

Denemarken en Groenland bleven erbij dat ze niet aan Trumps eis zouden toegeven. Wel toonden ze zich bereid om over uitbreiding van de Amerikaanse militaire aanwezigheid te praten.

Een week na de grote spoorsabotage op Prinsjesdag is niet veel meer duidelijk over de daders. De politie en Openbaar Ministerie doen geen uitspraken over het lopende onderzoek en niemand heeft de actie opgeëist. Spoorbeheerder ProRail denkt dat drones in de toekomst zouden kunnen helpen om de pakkans te vergroten.

ProRail heeft zo'n 300 camera's bij overwegen en nog eens 6000 op stations. Die worden in Utrecht centraal gemonitord, in de Smart Monitoring Room van het Operations Control Center Rail. Via een muur vol videoschermen worden notoire probleempunten continu gevolgd, AI meldt het als zich elders verdachte situaties voordoen.

"Die camera's zijn slim en detecteren zelf een afwijking. Vervolgens interpreteren onze collega's of er daadwerkelijk iets aan de hand is of niet", legt Kristian Ruiter uit, projectleider incidentenbestrijding bij ProRail. "Dat kunnen spoorlopers zijn, stilgevallen voertuigen, of mensen die kwade zin hebben."

Buizen en startkabels

Vorige week was het hier aanpoten. In alle vroegte kwam de eerste melding binnen van een probleem op het spoor, de eerste van in totaal 35 meldingen uit met name het oosten en noorden van het land. Er bleken metalen buizen aan de rails te zijn bevestigd, soms was ook geprobeerd met startkabels kortsluiting te veroorzaken. Bij Steenwijk kwam een trein in aanraking met zo'n buis, maar doordat die al langzaam reed, was er geen schade.

In de loop van de dag waren de storingen verholpen en kon het treinverkeer weer worden opgestart. Hoewel niemand de verantwoordelijkheid heeft opgeëist, zijn er aanwijzingen dat boerenactivisten erachter zitten. Later op de dag ontregelden die ook het wegverkeer in grote delen van het land door hooibalen in brand te steken.

De duizenden camera's die ProRail langs het spoor heeft zouden de politie kunnen helpen bij de opsporing: de beelden kunnen live worden doorgezet naar de politiemeldkamer. Op Prinsjesdag bleven de daders echter grotendeels uit de buurt van de camera's.

"De camera's hangen daar vooral vanuit suïcidepreventie en om koperdiefstal, graffiti en spoorlopers tegen te gaan", zegt Ruiter. Daarmee blijft veel van de 7000 kilometer spoor in ons land buiten beeld. "Het is niet realistisch het hele Nederlandse spoor vol te hangen met camera's. Wat we wel kunnen doen is kijken naar andere technieken."

Wetswijziging en geld nodig

ProRail ziet er wel iets in om op strategische plekken boxen voor drones te plaatsen die geregeld zelfstandig het spoor surveilleren. Met slimme technologie zouden die dan afwijkingen kunnen detecteren: een openstaand hek of een persoon op een plek waar niemand hoort te zijn. Zodra daarvan een melding binnenkomt, kan iemand erop afgestuurd worden.

Ruiter: "Helaas worden we nu geconfronteerd met een nieuwe uitdaging. Daar hebben we gewoon extra toezicht voor nodig". Op kleinere schaal heeft ProRail al hiermee geëxperimenteerd.

Wel zou hiervoor de wet nog aangepast moeten worden: zulke lange dronevluchten zijn nu nog verboden. Ook zou ProRail er geld voor moeten krijgen van het kabinet. "We zijn er hard voor aan het werk om te kijken hoe we dat op termijn wel mogelijk kunnen maken", aldus Ruiter.

Geen 100% garantie

"De heftige gebeurtenissen van vorige week", schrijft het ministerie in een reactie, "zijn aanleiding om samen met ProRail te kijken wat we nog méér kunnen doen om de weerbaarheid van het spoor te vergroten." Of er geld voor drones zal worden vrijgemaakt, kon een woordvoerder niet zeggen.

ProRail erkent dat ook met drones "nooit 100 procent wordt voorkomen dat er sabotage wordt gepleegd". Maar het zou de kans erop wel verkleinen en de snelheid vergroten waarmee sporen vrijgegeven kunnen worden. En omdat ze meteen na een melding kunnen opstijgen, zouden drones kunnen helpen daders op te sporen.

Een 48-jarige Amsterdamse gemeenteambtenaar moet als het aan het Openbaar Ministerie ligt twaalf jaar de cel in. Hij wordt verdacht van corruptie, computervredebreuk en medeplichtigheid aan ernstige geweldsincidenten. Ook eist justitie tien jaar cel tegen twee 'informatiemakelaars' aan wie de verdachte informatie zou hebben doorgespeeld.

De ambtenaar zou in negen maanden tijd meer dan 600 keer onrechtmatig persoons- en adresgegevens hebben opgevraagd in de systemen van de gemeente Amsterdam, schrijft het OM. Het lekken van deze gegevens hebben in veel gevallen geleid tot ernstige geweldincidenten.

In onderzoek van het OM komen 95 geweldsincidenten naar voren, "onder meer 36 explosies, veertien dreig- of kogelbrieven, acht beschietingen van woningen, twee pogingen tot doodslag of moord, en één ontvoering".

Het geweld vond meestal binnen een week plaats nadat de ambtenaar de gegevens had opgezocht, in veertien gevallen zelfs binnen een dag. Ondanks de hoge aantallen noemen de officieren van justitie dit "het topje van de ijsberg". Volgens het OM kan er worden uitgegaan van duizenden bevragingen.

Slachtoffers

De officieren van justitie benadrukken dat de gevolgen voor slachtoffers enorm zijn. "Veel personen die dit betreft, zullen nu nog met regelmaat over hun schouder moeten kijken omdat zij vrezen dat hun persoonsgegevens ook in verkeerde handen terecht zijn gekomen."

In de strafzaak maakten slachtoffers gebruik van hun spreekrecht in de rechtbank Amsterdam. Een vrouw wier huis twee jaar geleden door een explosie werd verwoest, richtte zich tot de verdachte: "Wij waren geen daders, we hebben niks misdaan." Ze vertelde dat haar gezin sinds de explosie geen veilige thuisbasis meer heeft.

Een andere vrouw omschreef via haar advocaat hoe ze met drie van haar vijf kinderen als "ratten gevangen" zat op het balkon, terwijl haar huis vlam vatte na een explosie. Haar twee andere kinderen probeerden de brand te blussen. Ze overleefden maar hebben sindsdien angstklachten. "Elke dag denk ik dat ze weer terug kunnen komen en maak ik me zorgen over mijn veiligheid."

Zeventien benadeelden eisen een schadevergoeding.

Onderzoek

Anderhalf jaar geleden startte de rijksrecherche een onderzoek om mensen die aanslagen organiseren en faciliteren op te sporen. Via informatie uit een ander onderzoek kwamen ze de Amsterdamse gemeenteambtenaar op het spoor. Hij werkte op de afdeling Incasso en Invordering van de Dienst Belastingen van de gemeente.

Het viel op dat hij in 2020 ongeveer 26 keer per maand persoonsgegevens opvroeg en dat dit in 2025 opliep naar bijna 400 keer. Regelmatig deed hij dat buiten werktijd. De verdachte werd in mei vorig jaar aangehouden.

De Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies kwam de betrokken informatiemakelaars op het spoor in een ander onderzoek. Het gaat om een nu 35-jarige man en 42-jarige man uit Amsterdam. Zij werden in juli 2025 aangehouden.

Forse celstraf

Volgens het OM waren de verdachten zich ervan bewust dat de gegevens werden gebruikt om geweld te plegen. Zo zou een informatiemakelaar hebben geappt: "Deze man gaat schijten. Je gaat die film horen." Waarop de ambtenaar antwoordt: "Heeft-ie zelf gezocht. Dus ja."

Het OM vindt een forse celstraf op zijn plaats. Zonder de verstrekte informatie zou er "geen voordeur zijn om een explosief aan te hangen, geen voertuig om een baken onder te plakken, geen locatie om een concurrent of tegenstander te liquideren", aldus de officieren.

Morgen houden advocaten van de verdachten hun pleidooien.

Hiyabel en Nihal zijn ervaringsdeskundigen: ze wonen al jaren in noodopvanglocaties op verschillende plekken in het land. En soms is dat niet fijn. Egbert Ulijn van het Jeugdjournaal zocht ze op en vertelt in de podcast hoe deze twee meiden er het beste van maken en niet willen klagen, maar ook hoe zij - als hij wat doorvraagt - heftige dingen hebben meegemaakt.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Bij De Dag willen we graag weten wat jij van onze podcast vindt. Wanneer, en vooral waarom luister je, en wat kan er beter? Vul hier de vragenlijst in. Wordt gewaardeerd!

In Nederland wonen zevenduizend kinderen in een noodopvang. De Onderzoeksraad voor Veiligheid deed ruim twee jaar onderzoek naar de leefomstandigheden en concludeert dat kinderen "structureel worden verwaarloosd" en blootgesteld worden aan gevaarlijke situaties. Zo lopen ze een groot risico om te worden geconfronteerd met fysiek en seksueel geweld, inclusief grensoverschrijdend gedrag en misbruik. Ook laten de douche- en toiletvoorzieningen geregeld te wensen over, kunnen ze niet goed slapen door geluidsoverlast en moeten ze vaak verhuizen, waardoor hechtingsproblematiek kan ontstaan.

"Schaamteloos", reageert Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer in de podcast. Ze heeft een dringende oproep aan minister Van der Brink, die binnen een halfjaar de situatie moet verbeteren, maar nu al zegt dat dat moeilijk wordt.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Rosanne Sies

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

De ouders van de drie kinderen die omkwamen bij de aanrijding tijdens een schoolkamp in Zeeuws-Vlaanderen hebben voor het eerst verteld over de gebeurtenissen op 11 juni. De ouders houden sinds die tragische dag nauw contact met elkaar. "We kunnen elkaars pijn niet wegnemen, maar we begrijpen elkaar wel", zegt Evy, moeder van Sarah tegen Omroep Zeeland.

Sarah, Damian en Olivia waren samen met hun klasgenoten uit groep 8 en de directeur van hun school onderweg naar het kamp toen ze op de N290 werden aangereden door een automobilist. Sarah, Damian en Olivia en schooldirecteur Joyce kwamen om het leven. Drie andere kinderen raakten zwaargewond.

De kinderen zouden na de zomervakantie naar de brugklas gaan. Sarah was daar als "echte puber" al helemaal klaar voor, zegt moeder Evy. "Een zonnetje in het huis, overal dansen, een vrolijke meid met een hart van goud. Het is stil zonder haar. Al kon het op haar pubermanier ook wel eens botsen. Maar altijd zei ze dat het wel leek alsof we beste vriendinnen waren."

Naar voorgevoel

Op de dag van het ongeluk fietste Sarah voor het eerst op haar nieuwe fiets naar basisschool De Warande in Axel. Daar werd ze samen met de andere kinderen uitgezwaaid door alle ouders. Na lunchtijd las moeder Evy op haar werk een artikel bij Omroep Zeeland over een ernstig ongeluk in Terhole.

Hoewel toen nog geen details bekend waren, had ze een naar voorgevoel. Ze besloot de school te bellen. "Ze hadden nog weinig informatie. Maar het laatste wat werd gezegd was: 'blijf rustig en bereikbaar'. Toen had ik echt een gevoel dat het niet goed was."

Evy besloot daarom naar de plek van het ongeluk te gaan. Inmiddels begon de ouder-appgroep vol te stromen met paniekerige berichten. Ook de ouders van Olivia en Damian waren op dat moment onderweg naar de N270.

De ouders werden op een afstand van zo'n 700 meter gehouden. "We kregen niet echt informatie, maar je kon de naam van je kind doorgeven aan een agent met portofoon ter plaatse. Een ouder deed dat en die kreeg te horen dat dat kind in orde was."

Toen Evy de naam van dochter Sarah doorgaf, liep de agent weg. "Ik werd boos omdat ze niks zei. Toen ze terugkwam zei ze in één adem: 'Het spijt me maar uw dochter is overleden.' Ik zag politiemensen huilen, wij waren in shock en zaten samen met de ouders van Olivia, die we goed kennen, van ongeloof te huilen in de berm. Dit kon niet waar zijn."

Diezelfde avond mochten de ouders van Sarah en Olivia naar hun dochters toe. "De meisjes lagen in de kamers naast elkaar. Het is moeilijk, want je weet wat je gaat zien, maar je wil het niet zien. Je wil dat het niet waar is."

De ouders van Olivia omschrijven haar als een lieve, sociale en stoere meid met een hart van goud. "Olivia bracht zo veel warmte, gezelligheid en liefde in ons gezin. We missen haar enorm en haar afwezigheid is voelbaar in alles."

Damian was met ernstige verwondingen naar het ziekenhuis in Rotterdam gebracht. Hij overleed daar. Damian was volgens zijn ouders lief, zacht en zorgzaam. "Na school trok hij zich nog graag terug op zijn kamer met zijn Lego Star Wars of speelde met zijn lightsabers. Hij was helemaal klaar voor de middelbare school om daar aan zijn havo/vwo te beginnen. We missen hem enorm en het is vreselijk dat hij die toekomst niet meer mee kan maken."

Rechtszaak

De bestuurder, die 19 was ten tijde van de aanrijding, zit sinds 11 juni vast op verdenking van het veroorzaken van het ongeluk met de dood en zwaar lichamelijk letsel tot gevolg. Morgen is de eerste voorbereidende zitting in de rechtbank in Breda.

Evy vindt het belangrijk om de kinderen een naam en gezicht te geven. "Het zijn niet zomaar de slachtoffers, maar waren onze kinderen, waar we twaalf jaar lang zo veel van hebben gehouden. Zo zorgen we dat ze nooit vergeten worden."

Het kabinet wil mensen met lagere inkomens tegemoetkomen bij de aanschaf van een tweedehands elektrische auto. Wanneer mensen overstappen naar zo'n occasion kunnen ze tot 6000 euro aan subsidie krijgen, zo werd gisteren bekend.

"We weten dat particulieren minder vaak elektrisch rijden en dit is een manier om ze mee te krijgen", ziet Rico Luman, sectoreconoom Transport en Logistiek bij ING. Volgens hem verdwijnen veel zakelijke elektrische auto's na een aantal jaar naar het buitenland, omdat er te weinig particulieren zijn die ze aanschaffen. "Met die subsidie kun je dat tegengaan."

Zo'n auto is voor de lagere inkomensgroepen op dit moment namelijk vaak te duur. Met de regeling wil het kabinet die inkomens compenseren voor de hogere energie- en brandstofprijzen. "Het kabinet vindt het van groot belang dat ook mensen met een smalle beurs de overstap kunnen maken naar een elektrische auto en kunnen profiteren van de voordelen hiervan", liet staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat weten.

Voor de regeling is in totaal 52,4 miljoen euro gereserveerd. Iemand met een inkomen van 12.500 tot en met 27.533 euro kan 6000 euro subsidie krijgen, iemand met een inkomen tussen de 27.534 en 35.793 euro kan 4000 euro subsidie krijgen. In ruil voor de steun moeten aanvragers van de subsidie hun benzine- of dieselauto wel naar de sloop brengen.

Nieuw vs. tweedehands

Het aanbod van nieuwe zakelijke elektrische auto's steeg de afgelopen jaren flink. Dat komt doordat leasemaatschappijen ze in toenemende mate op de markt brengen.

Maar nieuwe elektrische auto's, met prijzen vanaf 20.000 euro, zijn voor veel mensen buiten bereik. Tweedehands auto's zijn dan een uitkomst. In principe zijn die in trek, constateerde branchevereniging Bovag eerder dit jaar. Er zijn meer mensen die elektrisch willen rijden nu de brandstofprijzen zo hoog liggen.

Toch hikken veel mensen ook tegen de prijs van tweedehands elektrische auto's aan. Je kunt er vanaf 5000 euro een kopen, terwijl een gemiddelde benzineauto rond de 2500 euro kost. Bovendien hebben deze elektrische modellen een korte actieradius: ze kunnen niet heel ver rijden op een volle accu.

Met name voor middeninkomens

Een subsidie kan dan helpen, maar volgens econoom Luman zijn het niet de lagere inkomens maar de middeninkomens die er baat bij hebben. "Middeninkomens kopen bijna alleen maar occasions. Je ziet dat lagere inkomens vaker met het ov reizen en hiermee nog niet over het geld beschikken om die auto te kopen."

Bovendien zijn er vaak nog andere belemmeringen die het kopen van een auto in de weg zitten, ziet Luman. "Mensen zullen nog steeds kijken naar de autobelastingen en ook thuisladen kan niet iedereen", zegt hij.

Om de subsidie te laten slagen hoopt Luman dat er meer goedkopere elektrische tweedehands modellen op de markt komen. Hoe meer nieuwe elektrische auto's er komen, hoe meer er op den duur ook op de tweedehandsmarkt belanden.

Staatssecretaris Bertram werkt de verdere voorwaarden op dit moment uit en adviseert mensen die gebruik willen maken van de subsidie de definitieve voorwaarden af te wachten.