NOS Nieuws - Algemeen

De Indiase autoriteiten hebben duizenden aanhangers van de Kakkerlakken-beweging opgepakt, zegt de beweging op sociale media. Ook prominente leden als woordvoerder Deepak Baliyan zouden daags voor een groot protest in de hoofdstad New Delhi zijn gearresteerd.

Al dagen worden in India demonstraties gehouden vanwege een omstreden herziening van de kieslijsten. Daardoor dreigen volgens de actievoerders miljoenen Indiërs niet te kunnen stemmen bij toekomstige verkiezingen. De actievoerders eisen het vertrek van het hoofd van de Indiase kiescommissie Gyanesh Kumar.

De kiescommissie zegt dat de herziening nodig is om onder meer ongeldige inschrijvingen te verwijderen, maar volgens tegenstanders raken vooral minderheden hun stemrecht kwijt, met name moslims. In de deelstaat West-Bengalen verloren miljoenen mensen al hun stemrecht.

Tegenstanders zien de herziening ook als een poging om toekomstige verkiezingswinsten veilig te stellen voor de Bharatiya Janata Party (BJP) van premier Modi. Ook oppositiepartijen en prominente politici zoals Rahul Gandhi hebben zich aangesloten bij de protesten.

Wat is de Kakkerlakken-beweging?

De Kakkerlakken-beweging is een prominente beweging in de aanhoudende golf van publieke onvrede over de regering van de Indiase premier Modi. De acties begonnen met de roep om onderwijshervormingen na een groot examenfraudeschandaal.

Indirect kostte dat schandaal de levens van meer dan twintig studenten die door psychische druk suïcide pleegden. Dagenlang gingen daarom duizenden studenten de straat op om het vertrek te eisen van de minister van Onderwijs. Die bewindspersoon is inmiddels afgetreden.

De protestbeweging omarmde de naam 'Kakkerlakken' nadat een rechter de aanhangers daarvoor had uitgemaakt. De rechter noemde jongeren zonder opleiding of baan die zich bezighouden met activisme of journalistiek kakkerlakken en parasieten.

Volgens de Kakkerlakken-beweging werd een groep studenten uit de westelijke stad Pune opgepakt en met een bus naar een onbekende locatie gebracht. De groep was op weg naar het protest tegen de herziening in New Delhi op zaterdag.

Ook Daliyan zou naar een onbekende locatie zijn gebracht. Hij en zijn broer werden volgens de beweging door de Indiase politie zwaar mishandeld. De beweging eist hun vrijlating.

Een goed bewaard fossiel van 165 miljoen jaar oud toont wetenschappers hoe zoogdieren ten tijde van de dino's een nieuwe manier van slikken ontwikkelden. De vondst is zo goed bewaard gebleven dat de omtrek van het dier duidelijk te zien is en zelfs afdrukken van zijn huid en vacht herkenbaar zijn.

Het fossiel werd enkele jaren geleden in China gevonden. Het gaat om een dier dat op een kruising tussen een bever en een vogelbekdier leek, met de platte, geschubde staart van een bever en de krachtige zwempoten van het vogelbekdier. Met zijn gewicht van 1 à 2 kilo en lengte van 50 centimeter was het een forse jongen in een tijd dat de meeste zoogdieren niet veel groter waren dan een muis.

Met een verwijzing naar zijn grote staart noemden wetenschappers het dier Megacauda sungei. Hoewel het dier lijkt op twee huidige soorten, zijn er tegenwoordig geen afstammelingen meer van over.

Doordat het fossiel zo goed bewaard is gebleven nadat het kadaver in de riviermodder was terechtgekomen, bleef ook het tongbeen van het dier bewaard. Dat wordt vaak niet teruggevonden doordat het klein en kwetsbaar is en in tegenstelling tot andere botten niet aansluit op andere botten.

Deze vondst werpt meer licht op hoe dit soort vroege zoogdieren er een andere manier van eten op nahielden dan de dominerende reptielen van destijds. Doordat hun bot complexer was dan bij dino's kunnen zoogdieren de mondspieren gebruiken om voedsel te kauwen en in kleine hoeveelheden door te slikken. Reptielen happen juist als krokodillen hun prooi in grote happen weg, of verorberen het als een slang in één stuk.

De wetenschappers leggen uit hoe deze ontwikkeling zoogdieren een voorsprong gaf. "Dankzij deze functie konden verschillende soorten specifieke tanden ontwikkelen en een verscheidenheid aan voedselbronnen aanboren. Het konden carnivoren, insectivoren, herbivoren, omnivoren en alles daartussen worden."

Evolutionaire innovatie

Het leidde er na het uitsterven van de dino's 66 miljoen jaar geleden toe dat de zoogdieren zich konden ontwikkelen tot de nieuwe dominante diersoort. "Het was evolutionair een enorme innovatie. Zoogdieren slikken allemaal even efficiënt en moeiteloos." Het tongbeen was daarnaast cruciaal voor het slikken bij het zogen van jonge dieren.

In het geval van megacauda ontdekten de onderzoekers dat zijn dieet bestond uit salamanders. Bewijs daarvoor waren halfverteerde ruggenwervels die ze in zijn maag vonden en skeletjes van deze prooidieren in dezelfde bodemlaag. Ze leiden eruit af dat deze megacauda deels in het water moet hebben geleefd, waar hij jaagde als een otter.

Om geen vleesetende dino's tegen te komen was het waarschijnlijk een nachtdier, die overdag in holen in de rivieroever doorbracht.

Vier astronauten zijn na acht maanden teruggekeerd naar aarde vanuit het internationale ruimtestation ISS. SpaceX bracht de bemanning met een ruimtecapsule veilig terug. De zogenoemde splashdown vond plaats voor de kust van Los Angeles.

Nadat de capsule aan boord van een bergingsschip was gehesen, kwam het viertal naar buiten. "Eindelijk weer douchen", reageerde een van de astronauten bij terugkomst.

De bemanning bestond uit twee Amerikanen, een Rus en een Française. Zij werden in februari met spoed naar het ruimtestation gebracht om vier andere bemanningsleden te vervangen. Die waren vroegtijdig naar huis gestuurd nadat een van hen ziek was geworden. Het was de eerste medische evacuatie van NASA in 65 jaar tijd.

De astronauten zouden eigenlijk eerder geleden al terugkeren. Dat ging niet door omdat de nieuwe lichting astronauten drie weken later dan gepland bij het ISS aankwam. Hun ruimtecapsule kampte met een lek in de brandstofvoorziening en moest eerst worden gerepareerd.

De ruimtereis duurde in totaal 237 dagen. Daarmee heeft de Franse astronaut Sophie Adenot een record gevestigd: nog nooit verbleef een Europese astronaut zo lang onafgebroken in de ruimte.

Onderhoud aan het ruimtestation

Tijdens haar verblijf voerde Adenot drie ruimtewandelingen uit om onderhoud te verrichten aan het inmiddels bijna 28 jaar oude ruimtestation. Daarmee is ze de tweede Europese vrouw die tijdens haar verblijf het ruimtestation verliet.

De nieuwe bemanning, die vorige week aankwam, vestigde ook een Amerikaans record. Ze kwamen in acht uur aan bij ISS, veel korter dan het oude Amerikaanse record van 12,5 uur.

Zij zullen ongeveer een halfjaar in de ruimte verblijven. Op dit moment zijn er zeven astronauten in het ruimtestation, afkomstig uit de Verenigde Staten, Canada en Rusland.

De Gouden Televizier-Ring 2026 is gewonnen door de SBS6-reality-spelserie De Bondgenoten.

De keuze van de Nederlandse kijker werd bekendgemaakt door oudgediende tv-presentator Henny Huisman.

De andere genomineerden waren consumentenprogramma Kassa van BNNVARA en de Twentse dramaserie Woeste Grond van AVROTROS.

Presentator Jan Versteegh van De Bondgenoten won ook de Televizier-Ring voor beste presentator. Andere genomineerden waren Thomas van Groningen en Tim Hofman.

Annet Malherbe won de Televizier-ring voor de beste acteur. Ze kreeg die voor haar rol als Emma in Rust en Vreugd.

Die dramaserie ging over een net weduwe geworden vrouw die een tuintje krijgt op een volkstuinencomplex. Ze raakt daar betrokken bij de onderlinge spannen en vetes.

PaardenpraatTV

De prijs voor Televizier-Ring Talent, de publieksprijs voor aanstormend tv-talent, ging naar interieurstylist en tv-persoonlijkheid Daan Alferink. Hij versloeg radiomaker Bram Krikke en WNL-presentator Frank van Leeuwen.

Even daarvoor won PaardenpraatTV, de Gouden Televizier-Ring Jeugd voor het populairste kinderprogramma. Het YouTube-kanaal over paarden wordt onder meer gepresenteerd door Britt Dekker.

Britt Dekker was in extase toen ze de award in ontvangst nam:

Het BNNVARA-programma Even Tot Hier won de Televizier Ring Impact, de prijs voor het tv-programma, tv-moment of de documentaire die de meeste maatschappelijke impact heeft gehad.

Het programma haalde ruim 3 miljoen euro op voor het door oorlog getroffen Oekraïne. Dat deed het door de stichting van de Oekraïense accordeonist Oleg veelvuldig onder de aandacht te brengen, Met het opgehaalde geld konden ambulances en medische apparatuur worden gekocht.

Bij Andy in de Auto werd winnaar van de Televizier-Ring Online-videoserie. In dat programma heeft oud-voetballer Andy van der Meijde gesprekken met uiteenlopende gasten in zijn auto. Van der Meijdes serie versloeg Opdracht van StukTV en Tobi's Eetclub, van Tobias Camman, die de prijs al eens won voor de FOMO Show.

Een klein succesje voor de Britse ex-prins Andrew. Een rechtbank in Londen is het met hem eens dat de politie in februari belangrijke fouten heeft gemaakt bij de doorzoekingen van zijn woningen in Sandringham en Windsor.

De doorzoekingsbevelen waren gebaseerd op een verkeerd wetsartikel. De rechtbank heeft de bevelen daarom onwettig verklaard. Dit betekent niet dat het onderzoek tegen hem nu moet worden gestopt, aldus de rechtbank.

De doorzoekingen hielden verband met het onderzoek naar de vraag of de ex-prins in de tijd dat hij Brits handelsgezant was (2001-2011), geheime informatie met de Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein heeft gedeeld.

Fouten erkend

Andrew (66) - die nu als burger Andrew Mountbatten-Windsor door het leven gaat - stapte naar de rechter om de huiszoekingsbevelen onwettig te laten verklaren. Vermoedelijk hoopte hij dat de eventuele bewijzen die bij de doorzoekingen waren gevonden, niet tegen hem gebruikt mochten worden.

Of die redenering opgaat is nog de vraag. De politie hoeft de in beslag genomen eigendommen van de prins nog niet terug te geven. De rechtbank bekijkt volgend jaar of bij de doorzoekingen meegenomen materiaal alsnog als bewijs mag worden gebruikt.

Andrew verscheen zelf niet in de rechtbank, mogelijk mede omdat hij wel wist hoe dit zou aflopen. De politie heeft namelijk in juli al toegeven dat er fouten waren gemaakt bij het opstellen van de huiszoekingsbevelen, maar had dit nog niet bekendgemaakt.

De gevangengenomen Venezolaanse president Nicolás Maduro en zijn vrouw Cilia Flores hebben in de Verenigde Staten allebei een nieuwe aanklacht tegen zich ingediend gekregen. Ze worden er nu ook van beschuldigd politieke tegenstanders en Amerikaanse burgers te hebben gemarteld om hun machtspositie in het Zuid-Amerikaanse land te behouden.

Eerder werden ze al vervolgd voor onder meer corruptie en het faciliteren van grootschalige, internationale cocaïnehandel. Flores (69) en Maduro (63) werden op 3 januari door het Amerikaanse leger uit Venezuela ontvoerd en naar New York gebracht.

Ze pleitten onschuldig aan de drugsaanklachten en zitten sinds hun arrestatie vast in het Metropolitan Detention Center in Brooklyn. Hun proces staat gepland voor 1 juni 2027.

Elektrische schokken

Persbureau Reuters meldt dat Maduro en Flores een verplichte minimumstraf van 50 jaar cel riskeren als ze schuldig worden bevonden.

De VS en mensenrechtengroepen beschuldigden Venezolaanse functionarissen van het Maduro-regime al langer van het martelen van gevangenen. De aanklacht van vandaag is de eerste keer dat Maduro voor die aantijgingen strafrechtelijk wordt vervolgd.

Volgens de aanklacht werd in 2022 een Amerikaanse burger in Venezuela aangehouden en beschuldigd van samenzwering om Maduro te vermoorden. De man zou door militaire contraspionageofficieren gemarteld zijn met slagen en elektrische schokken op zijn armen, benen en geslachtsdelen.

Hartoperatie

In een ander geval geven aanklagers aan dat Maduro in 2013 de arrestatie had bevolen van een Venezolaanse militair die hij ervan verdacht een staatsgreep te plannen. Bij ondervragingen zou de officier onder meer veelvuldig met een stroomdraad zijn mishandeld.

Vandaag werd door de rechter een verzoek afgewezen om Flores vanwege gezondheidsproblemen uit de gevangenis te laten. De advocaten van Flores betoogden dat ze een hartoperatie nodig heeft en stelden voor haar te verplaatsen naar een woning met 24-uursbeveiliging. Ze zeiden dat ze geen gevaar vormt voor de samenleving.

De officieren van justitie betoogden dat Flores adequate medische zorg krijgt in het detentiecentrum in New York en dat ze extreem vluchtgevaarlijk is. De rechter zei bij zijn afwijzing van het verzoek dat het bewijs tegen Flores aanzienlijk was. Aanklagers zeggen dat ze honderdduizenden dollars aan steekpenningen heeft aangenomen van een grote drugsbaron.

In de parkeergarage onder het Olympisch Stadion in Amsterdam is brand uitgebroken. Bij de brand komt veel rook vrij.

Volgens de brandweer woedt de brand in een kruipruimte van de garage. Het is niet bekend of er auto's in brand staan.

Een omstander liet rond 19.30 uur weten zeker tien brandweerauto's te zien. De omgeving van het stadion is afgezet, schrijft de regionale omroep NH.

De veiligheidsregio roept omwonenden op ramen en deuren te sluiten als ze last hebben van de rook.

De rechtbank in Den Haag heeft een man tot vier jaar cel veroordeeld voor het verkrachten van een internationale studente. De 33-jarige Hagenaar Ghalied A. deed zich voor als agent om bij het slachtoffer binnen te komen.

A. belde in de nacht van 12 september 2024 aan bij de studente, die destijds in een studentencomplex in Den Haag woonde. Hij zou zijn getipt dat er drugs op haar kamer zou liggen en kwam dat naar eigen zeggen controleren. De Zuid-Koreaanse studente, die pas een maand in Nederland was, kende de regels en procedures niet en liet de man binnen.

Eenmaal binnen moest de vrouw naakt met haar handen tegen de muur gaan staan en een paar keer door haar knieën buigen, waarna de man zich aan haar vergreep. Direct na het incident sloot het slachtoffer zich op in de badkamer en belde 112. De agenten die ter plaatse kwamen troffen haar naakt en huilend aan.

Teruggekeerd naar Zuid-Korea

Volgens de rechtbank had de vrouw haar hele leven gedroomd om in Europa te studeren. Na het incident zou ze zo'n hekel aan Nederland hebben gekregen dat ze direct is teruggekeerd naar Zuid-Korea.

De rechtbank oordeelde de verklaringen van het slachtoffer concreet, gedetailleerd en consistent. De verklaring van de verdachte werd opzij geschoven. De Hagenaar hielp vol dat de twee buiten de kamer aan de praat zijn geraakt en zij hem uitnodigde binnen te komen.

Schennispleging

Enkele maanden na het incident probeerde de man opnieuw toe te slaan op exact dezelfde wijze. Weer belde hij aan bij dezelfde studentencomplexen en deed zich voor als politieagent. Dit keer deed niemand open.

Ook is de verdachte schuldig aan schennispleging in een ander studentencomplex. Vorig jaar zou hij daar in het openbaar zijn geslachtsdeel hebben getoond en openlijk hebben staan masturberen.

Het OM had vijf jaar cel en tbs met dwangverpleging geëist. De rechter besloot geen tbs op te leggen, omdat de man weigerde mee te werken aan psychologisch onderzoek. Wel zal er extra toezicht op de man worden gehouden na zijn celstraf.

De terdoodveroordeelde Christa Pike kan weer een beetje lopen. Dat heeft een van haar advocaten gezegd tegen de Britse omroep BBC. De Amerikaanse vrouw ligt nog in het ziekenhuis in een wazige staat.

Pikes advocaat Stephen Ferrell zegt tegen de BBC dat hij haar niet direct heeft gesproken, maar had begrepen dat haar armen waren opgezwollen en dat ze nauwelijks functioneerden toen ze haar eerste stappen in de ziekenkamer nam.

De 50-jarige Pike zou vorige week in de Amerikaanse staat Tennessee geëxecuteerd worden met een dodelijke injectie maar die mislukte tot twee keer toe. Ze werd in 1996 veroordeeld voor de moord op de 19-jarige Colleen Slemmer.

Volgens de non-profitorganisatie Death Penalty Information Center is Pike de eerste persoon die haar doodstraf met een dodelijke injectie overleefde.

'Boos en verward'

Gisteren zei een andere advocaat van Pike dat ze "boos en verward" was toen ze bij bewustzijn kwam, maar dat ze zich er zeer bewust van is "dat de staat heeft geprobeerd haar te executeren". Het eerste wat ze vroeg nadat ze wakker was geworden was "waar ben ik en wie ben jij?", zegt haar andere advocaat Randy Spivey.

Volgens Spivey was er veel verwarring bij Pike en wil ze weten wat er is gebeurd. "Ze vroeg naar haar team, ze vroeg naar de familie van het slachtoffer."

De advocaat zei ook dat Pike haar armen niet kon bewegen en ook niet kon slikken. Ook heeft ze longontsteking en een bloedstolsel in een van haar armen.

Bewijsmateriaal

Wat er precies is misgegaan bij de executie is nog onduidelijk en wordt onderzocht. Een rechter in Nashville droeg gisteren de staat op om "alles wat zich in de ruimte zelf bevond" te bewaren als bewijsmateriaal van de mislukte executiepoging.

Pike is volgens haar advocaten aan een hand en haar voeten geboeid aan het bed. De advocaten hebben de rechter gevraagd of ze, gezien de verwondingen, mag worden losgemaakt. Dat zou het ziekenhuispersoneel hebben verzocht.

De rechter wil daar pas een beslissing over nemen als de verklaring onder ede wordt ingediend, schrijven Amerikaanse media. Haar advocaten stelden ook dat Pike genoeg heeft geleden en willen dat de gouverneur van Tennessee haar doodstraf omzet in levenslang zonder kans op vrijlating.

Executie uitgevoerd in Texas

Gisteren werd in de VS de eerste executie sinds die van Pike uitgevoerd. In de staat Texas werd de 46-jarige Jamaal Howard ter dood gebracht met een dodelijke injectie.

Howard was veroordeeld voor de moord op een winkelmedewerker tijdens een overval in 2000. Hij was destijds 20 jaar.

Kort voordat de dodelijke injectie met pentobarbital werd toegebracht bood Howard zijn excuses aan aan de familieleden van het slachtoffer die bij de executie aanwezig waren. "Het spijt me wat er is gebeurd. Ik hoop dat jullie me op een dag kunnen vergeven." Ook bedankte hij zijn familie en vrienden.

De man haalde een paar keer adem en hapte ook naar lucht toen het middel begon te werken. Vervolgens maakte hij snurkende geluiden en hoestte hij, waarbij het geluid telkens zachter werd. Howard werd negentien minuten na de injectie, om 20.03 uur doodverklaard.

De Amsterdamse burgemeester Halsema keek "met grote afschuw" toe hoe pro-Palestijnse actievoerders gisteravond leuzen riepen als "Long live the 7th of October", verwijzend naar de aanslagen van Hamas drie jaar geleden in Israël. Ook droegen ze spandoeken bij zich met teksten als "We Support Hamas". De demonstratie werd echter niet verboden, totdat actievoerders elders in de stad tegen een politiecordon aanliepen. Waarom toen pas?

Vier vragen over deze demonstratie:

Had de demonstratie vanwege de leuzen verboden kunnen worden?

Wat de demonstranten lieten zien was "shockerend en onsmakelijk" zei burgemeester Halsema mede namens het Openbaar Ministerie en de politie in een reactie, maar het was niet strafbaar. En dus kon ze niet ingrijpen.

Een woordvoerder van het Amsterdamse OM licht toe: "Er was naar het standpunt van het OM geen sprake van opruiing; door de uitingen wordt men niet aangemoedigd strafbare feiten te plegen."

Er is een wet in de maak die het verheerlijken van terrorisme strafbaar stelt, zo voegt hij toe. "Het zou goed kunnen dat sommige uitingen die gisteravond zijn gedaan strafbaar zullen zijn zodra dit wetsvoorstel wet is geworden. Maar om daar écht iets over te zeggen moeten we de tekst van de wet afwachten. Altijd zal per situatie en afhankelijk van de context moeten worden bepaald of iets strafbaar is of niet."

"Een burgemeester gaat niet over de inhoud van een demonstratie", zo vertelt hoogleraar staats- en bestuursrecht Jon Schilder aan de NOS. "Zij mag alleen maar kijken of er wanordelijkheden dreigen. En dan pas mag ze ingrijpen." Halsema heeft dus juist gehandeld door de demonstratie niet direct aan het begin te verbieden, vindt hij.

Waarom is de demonstratie dan toch op een gegeven moment verboden?

Dat komt door de vrees voor wanordelijkheden. De actievoerders liepen vanaf de Dam een andere kant op dan ze aanvankelijk hadden aangekondigd, richting een plek waar veel gebouwen met een Joodse betekenis staan, zoals het Joods Museum, het Holocaust Namenmonument en de Portugese Synagoge.

Agenten hielden de pakweg 75 actievoerders tegen bij het Waterlooplein en zeiden dat zij alleen naar het stadhuis mochten lopen, zo schrijft de lokale omroep AT5. Een deel van de betogers probeerde door de linie van politieagenten te breken, wat hen niet lukte. De hele demonstratie is daarna door burgemeester Halsema ontbonden. Daarbij werd het even onrustig tussen demonstranten en politie.

Wat zou een nieuwe wet veranderd hebben?

Afgelopen zomer ging er een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer waarin het verheerlijken van terroristische misdrijven strafbaar wordt gesteld, zowel persoonlijk als door het verspreiden van video of afbeeldingen met die strekking. Ook worden steunbetuigingen aan verboden terroristische organisaties verboden als de wet van kracht wordt.

Een spandoek met 'We Support Hamas' erop, zoals gister op de Dam te zien was, zou na invoering van de voorgestelde wet niet meer mogen, zegt Schilder. "Zulke spandoeken zullen net als Hamas-vlaggen binnen de reikwijdte van dit wetsvoorstel vallen. Dat is iets dat daadwerkelijk wordt veranderd als deze wet zou worden ingevoerd."

Als die wet al zou gelden, had dat nog steeds niet betekend dat burgemeester Halsema de demonstratie op 7 oktober op voorhand had kunnen verbieden, zegt hoogleraar Schilder. "Preventief optreden is niet mogelijk." Pas als bijvoorbeeld een vlag van Hamas ontvouwd wordt, kan de politie ingrijpen en mensen arresteren.

Wat zou dan de straf zijn geweest?

De straffen die daarbij horen zijn niet misselijk, vindt hij: maximaal twee jaar celstraf en een geldboete. Omdat het om een misdrijf gaat, zou overtreding ook een strafblad opleveren. Maar, zo waarschuwt hij, "het is maar de vraag of het OM er überhaupt aan toekomt: door ondercapaciteit moeten ze veel zaken laten liggen. Of ze zaken zoals deze gaan vervolgen, is dus voor een deel ook een politieke keuze."

Een ander potentieel probleem met de wet is dat volgens hem "de grens niet duidelijk is" waar verheerlijking van terrorisme begint. Zo zou het spandoek met 'Long live the seventh of October' dat gister in Amsterdam werd getoond een moeilijke zaak zijn voor de strafrechter. "Dat is grijs gebied, omdat niet duidelijk is wat er precies met die datum wordt bedoeld."

"Het is niet zwart-wit. In dat opzicht doet het een beetje denken aan de 'minder Marokkanen'-uitspraak van Geert Wilders. Daar is jaren over gediscussieerd, tot uiteindelijk de Hoge Raad zei: dat was wel strafbaar."

Op dezelfde manier, waarschuwt hij, kun je bij het verheerlijken van terrorisme niet bij voorbaat zeggen of iets wel of niet strafbaar is. "De strafrechter zal niet snel tot een veroordeling komen."

Een stijlvol geklede Franse jongeman die zichzelf Jean Phil noemt verschijnt op 18 september ineens op TikTok en Instagram. Met zijn blonde bob en gekrulde snor staat hij in de video's voornamelijk te schaduwboksen.

Veel mensen vinden het er grappig uitzien. Het account trekt binnen enkele dagen tientallen miljoenen views, likes en honderdduizenden volgers. Hij is de trendsetter en een nieuwe AI-influencer lijkt te zijn geboren. Die populariteit probeert Jean Phil te gelde te maken met de eigen cryptomunt $JEANPHIL.

Bijzondere, realistisch ogende AI-personages die hun "eigen" cryptomunt promoten schieten als paddenstoelen uit de grond. Ze hebben vaak hetzelfde doel: viral gaan en mensen hun zelfgemaakte cryptomunt laten kopen om daar vervolgens geld mee te verdienen. Sinds kort is het mogelijk om zo'n AI-personage binnen enkele minuten te maken.

"Voor jaren terug vereiste het maken van zulke content nog specifieke vaardigheden, zoals zeer goede kennis van videobewerking", legt crypto-expert Bart Mol uit. "Nu kan iedereen elkaar direct kopiëren en wordt de vraag welke waarde zo'n AI-influencer heeft steeds relevanter."

Via een website kan relatief eenvoudig een eigen cryptomunt gemaakt worden: het technische gedeelte van het maken van zo'n munt wordt door de website uit handen genomen. De onbekende achter $JEANPHIL promoot de cryptomunt vervolgens via sociale media.

Genjutsu

Om de haast niet van echt te onderscheiden video's op sociale media te creëren wordt gebruikgemaakt van de website Higgsfield, specifiek van de Genjutsu-tool. De website lanceerde eind augustus haar nieuwste speelgoed. Met de Genjutsu-tool kun je een bestaande video nemen en die vervolgens naar eigen wens aanpassen door personages of specifieke elementen uit de video te vervangen, terwijl de rest ongewijzigd blijft. Dat alles kan met enkele muisklikken.

Volgens socialemediadeskundige Kirsten Jassies komen er steeds meer van dit soort AI-personages bij. "De mogelijkheden met AI ontwikkelen zich zo verschrikkelijk snel. We kunnen het haast zelf niet eens bijhouden."

Dat mensen het niet kunnen bijhouden, is te zien in de reacties onder video's van Jean Phil. De een vindt het geweldig, de ander vindt het maar niks. Zo zeggen mensen dat ze dagenlang dachten dat Jean Phil echt was en dat ook hoopten. Anderen zeggen teleurgesteld te zijn in zichzelf omdat ze pas laat doorhadden dat het AI was, nadat vergelijkbare accounts waren verschenen en daarmee het kwartje viel.

Het is niet verboden om een AI-personage te lanceren op sociale media, maar sinds augustus is er wel nieuwe Europese wetgeving van kracht die mensen beter moet beschermen. In veel gevallen moet een digitaal watermerk worden toegevoegd aan online content als deze door AI is gegenereerd. De AI-verordening zal de komende jaren verder worden uitgerold.

Bij de video's op Jean Phils account is het digitale watermerk nog weinig te zien; slechts bij één video op zowel TikTok als Instagram.

Geld door handel

Na verloop van tijd gingen online geruchten rond dat er met de cryptomunt een pump-en-dump-scam gepleegd zou gaan worden, maar dat blijkt tot op heden niet het geval te zijn. Bij pump-en-dump wordt een cryptomunt kunstmatig populair gemaakt, waarna de maker zijn munten met grote winst verkoopt en de koers instort. Sinds 2024 zijn pump-en-dump-acties met cryptomunten verboden.

Uit openbare data van de $JEANPHIL-munt blijkt echter dat iedere keer als mensen hun gekochte munten met elkaar verhandelen, de maker van de munt daar een klein percentage aan overhoudt. Dat zou de persoon tot op heden ongeveer 250.000 dollar hebben opgeleverd.

"De maker van de munt zal dan ook als doel hebben om de handel in de munten in leven te houden, want daar verdient hij geld mee", voegt Mol toe. De munt had op zijn hoogtepunt een totale marktwaarde van bijna elf miljoen dollar, omgerekend net geen tien miljoen euro. Nadat vergelijkbare accounts online kwamen en mensen doorkregen dat het hier om AI gaat, verloor de $JEANPHIL-munt een groot deel van zijn waarde.

De Britse militaire politie heeft vannacht twee Letten (36 en 32) opgepakt die zich verdacht gedroegen bij een RAF-luchtmachtbasis in het graafschap Cambridgeshire. Ze werden in eerste instantie aangehouden voor het betreden van een verboden terrein, later kwam daar de verdenking bij dat ze het Verenigd Koninkrijk schade wilden toebrengen.

Bewakers van de basis bij de plaats Molesworth ontdekten rond 22.00 uur gisteravond een verlaten auto. Ook zat er een klein gat in het hek dat om de basis staat. De twee waren daardoor het terrein op gegaan.

De Letten werden rond 02.00 uur gevonden en aangehouden. Ze zijn naar een politiebureau gebracht waar de zaak is overgedragen aan de contraterrorisme-afdeling van de politie in Londen.

Fairford

In een verklaring verwijst het hoofd van die afdeling naar de aanhouding vorige week van vijf mannen bij de RAF-basis in Fairford, in het westen van Engeland.

Ze begrijpt dat daar meteen aan gedacht wordt maar vooralsnog ziet ze geen enkel verband met die zaak.

Amerikanen

Opvallend is wel dat op de basis bij Molesworth Amerikanen zijn gestationeerd, aldus de BBC. Dat was op de basis bij Fairford ook het geval. De Amerikaanse bommenwerpers die daar waren gestationeerd zijn inmiddels vertrokken, omdat ze daar gevaar zouden lopen.

Volgens de BBC zijn op de basis bij Moleworth Amerikaanse inlichtingendiensten actief voor operaties in Europa en Afrika.

Doorzoekingen

In verband met de aanhouding van deze Letten zijn twee adressen in Peterborough doorzocht.

De explosievenopruimingsdienst van het Britse leger heeft de auto onderzocht die werd aangetroffen, maar niets bijzonders gevonden.

De provincies Flevoland, Gelderland en Overijssel gaan het ov-contract met busvervoerder EBS vervoegd ontbinden. Het bedrijf zou tot eind 2035 het busvervoer in grote delen van de provincies verzorgen, maar draait hier forse financiële verliezen op. De provincies hebben daarom afgesproken om het contract medio 2029 te beëindigen.

Door de tekorten bij de busvervoerder springen de provincies de komende jaren financieel bij om te garanderen dat de stad- en streekbussen blijven rijden. Om hoeveel geld het gaat, willen de provincies niet zeggen.

De steun komt bovenop de tientallen miljoenen die het vervoersbedrijf jaarlijks van de provincies krijgt. Toch maakte EBS eerder dit jaar bekend dat het geld tekortkomt om de 12-jarige concessie uit te blijven voeren, schrijft Omroep Flevoland.

Aan de bel getrokken

Volgens de vervoerder komt dat door "bedrijfsmatige tegenvallers". Zo kampt EBS met personeelstekorten, zijn elektrische bussen te laat geleverd en is er door de tekorten op het stroomnet onvoldoende capaciteit om bussen op te laden. EBS moet dat op andere plekken doen, wat leidt tot extra kilometers waar het bedrijf geen vergoeding voor krijgt.

De vervoerder trok hierover in het voorjaar voor het eerst aan de bel bij de provincies. Die stelden daarop een onderzoek in naar de financiële situatie van het bedrijf.

De EBS-bussen rijden sinds eind 2022 in Flevoland en delen van Gelderland en Overijssel. De provincies gaven het bedrijf de voorkeur boven de vervoerders Keolis en Qbuzz.

Zoektocht naar nieuwe vervoerder

Overijssel en Gelderland gaan op zoek naar een ander bedrijf dat vanaf juli 2029 het ov kan verzorgen. Gelderland wil een eigen concessie opzetten voor het gebied Apeldoorn - Noord-Veluwe. Hoe het busvervoer er vanaf 2029 uit komt te zien, wordt de komende maanden uitgewerkt.

EBS voert meerdere ov-concessies verspreid over het land uit en gaat ook het busvervoer in Zeeland verzorgen. Volgens een woordvoerder van het bedrijf wordt in andere delen van het land geen verlies geleden. "Het is puur deze concessie die financieel uit de pas loopt, door een combinatie van factoren. De andere gaan gewoon goed."

Overvol stroomnet

Ook in de provincie Utrecht ondervinden busvervoerders Transdev en Keolis problemen door de overgang naar elektrische bussen. Keolis is in gesprek met de provincie Utrecht, omdat het bedrijf veel grotere verliezen draait dan vooraf verwacht. Over de uitkomst van de gesprekken is nog niets bekend, schrijft RTV Utrecht.

De voorbereidende klimaattop in Fiji en Tuvalu, mede georganiseerd door Australië, is grotendeels uitgelopen op een mislukking. Vanaf maandag waren delegaties uitgenodigd op deze eilandengroepen om getuige te zijn van de gevolgen van de klimaatcrisis. De opkomst viel flink tegen.

Uiteindelijk kwamen slechts twee leiders van landen buiten de regio op de top af. Dat waren Mauritius en Oost-Timor, die slechts zo'n 0,02 procent van de wereldwijde uitstoot veroorzaken. Daarnaast waren er enkele ministers en functionarissen aanwezig van andere landen.

Het idee was dat wereldleiders deze gevolgen met eigen ogen zouden zien, om zo de urgentie van het terugdringen van emissies en daarmee de besluitvorming tijdens de belangrijkste klimaattop van het jaar te beïnvloeden.

Langzaam onder water

De delegaties die wel waren gekomen, zagen hoe in Tuvalu een poging wordt gedaan om land te creëren, omdat wat er nog is langzaam onder water verdwijnt. Tuvalu is slechts 26 vierkante kilometer groot en bestaat uit donutvormige eilanden waarbij door erosie de top van het eiland is verdwenen en water achterblijft in het midden.

Op deze smalle stukken grond, omgeven door een eindeloze zee, wonen slechts zo'n 11.000 mensen. Er is geen berg of zelfs maar heuvel te bekennen, waardoor het stijgende water steeds meer land opslokt. De verwachting is dat het land aan het eind van deze eeuw al in zee kan verdwijnen. Het landwinningsproject is een laatste poging om te overleven, terwijl de zeespiegel almaar stijgt.

Op Fiji zagen delegaties hoe door toegenomen orkanen en een stijgende zeespiegel steeds meer gemeenschappen moeten verhuizen. Hier is - net als op veel plekken in de Stille Oceaan - een ware volksverhuizing bezig. In Fiji lopen zeker 700 gemeenschappen extreem gevaar door klimaatverandering. De regering is bezig de kwetsbaarste dorpen te verhuizen naar hoger gelegen gebied.

Landen in de Stille Oceaan staan aan de frontlinie van de klimaatcrisis. De temperatuur stijgt hier gemiddeld harder dan in de rest van de wereld. Ook de zeespiegel stijgt hard. Zo is de zeespiegel bij Suva, de hoofdstad van Fiji, met 29 centimeter gestegen tussen 1993 en 2024. Dat komt niet alleen door klimaatverandering, ook lokale bodemdaling versterkt het effect.

Het plan om een voorbereidende klimaattop te houden vóór de grote, jaarlijkse top van de Verenigde Naties, kwam vooral uit Australische koker. Die had jarenlang gelobbyd om dit jaar - samen met de landen in de Stille Oceaan - de grote klimaatconferentie COP31 te organiseren. Maar na lang diplomatiek gesteggel moest men het afleggen tegen Turkije.

De voorbereidende top in Fiji en Tuvalu was een compromis. Het idee was dat wereldleiders de precaire positie van de eilandstaten in de Stille Oceaan goed op het netvlies hadden staan, voordat ze afspraken gaan maken tijdens COP31 in Antalya. In Turkije mag Australië bovendien de onderhandelingen leiden.

Aandacht van de wereld

Maar een reis naar het geïsoleerde en moeilijk bereikbare Tuvalu bleek voor velen een brug te ver. Toch is het volgens de organisatoren niet een volledig fiasco. De leiders uit de Pacific stonden toch zij aan zij met ministers uit heel de wereld, waaronder India, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije. Ook functionarissen van de Verenigde Naties waren erbij, die iets te zeggen hebben over klimaatfinanciering.

"We hadden gezegd dat we de aandacht van de wereld wilden vestigen op de problemen in de Stille Oceaan, met name die van de kleine eilandstaten in ontwikkeling, en ik denk dat we daarin geslaagd zijn", zei de Australische klimaatminister Chris Bowen.

Tuvaluaanse klimaatvluchtelingen in Nieuw-Zeeland merken nu al dat door het gebrek aan toekomst de band met Tuvalu vervaagt:

In het Verenigd Koninkrijk is dinsdag een lid van de marine opgepakt, omdat hij geheime informatie aan de Russen zou hebben willen doorgeven. Hij is vandaag in staat van beschuldiging gesteld bij een rechtbank in Londen.

De zitting duurde maar vier minuten. "Zoals u weet zijn de zaken waar u van beschuldigd wordt te ernstig om voor deze rechtbank te behandelen", zei de rechter. Hij verwees de zaak door naar een hogere rechtbank, de Old Bailey eveneens in Londen, waar hij 16 oktober moet voorkomen.

Meteen al mis

De 24-jarige verdachte trad in april 2024 in dienst bij de Royal Navy, in november van dat jaar kreeg hij zijn eerste aanstelling op een schip. Het was zijn taak was om inlichtingen voor oorlogsvoering te verzamelen. Vanwege die functie had hij toegang tot zeer geheime informatie.

Het ging volgens de aanklacht vrijwel meteen al mis. De verdachte kopieerde geheime informatie waar hij toegang toe had naar zijn privé-e-mailaccount. Ook zou hij een poging tot contact in het Russisch hebben vertaald en op het darkweb op zoek zijn gegaan naar een adres waar hij informatie aan Rusland kon doorspelen.

Eerder opgepakt

De contraterrorisme-politie pakte hem vorig jaar voor het eerst op en dinsdag opnieuw. Sindsdien zit hij vast en dat blijft zo in ieder geval tot de zitting volgende week.

De Britse marine wil de zaak niet verder toelichten. "Zolang gerechtelijke procedures lopen, zou het ongepast zijn om te reageren", zei een woordvoerder tegen de Britse pers.

Vliegtuigmaatschappij KLM annuleert voor komende maanden verschillende vluchten. Veel toestellen kunnen tijdelijk niet worden gebruikt, omdat deze stuk zijn. Hierdoor staat de vloot onder druk.

Het gaat om vluchten in de periode 26 oktober tot begin maart. Het luchtvaartbedrijf weet nog niet om hoeveel vluchten en om welke bestemmingen het gaat. "We kijken naar vluchten met de minste impact. Waarbij we passagiers zoveel mogelijk kunnen overboeken", zegt een woordvoerder.

De vliegmaatschappij hoopt met het vroegtijdig inperken van de vluchten een betrouwbaardere en stabielere dienstregeling te kunnen waarborgen.

Vernieuwing

Het schrappen van de vluchten is volgens KLM noodzakelijk vanwege een samenloop van omstandigheden. Er is sprake van ongepland onderhoud en schadeherstel aan vliegtuigen, maar ook onderhoudswerkzaamheden die langer duren dan voorzien. Zo duurt het leveren van onderdelen soms lang.

In mei kwam de divisie van KLM die onderhoud verricht aan vliegtuigen onder verscherpt toezicht van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) te staan. Omdat de divisie niet aan nieuwe normen zou voldoen die voorschrijven dat klein onderhoud aan vliegtuigen sneller moet worden afgehandeld en geregistreerd.

De luchtvaartmaatschappij heeft recentelijk zeven miljard euro geïnvesteerd in het vernieuwen van de vloot. Tegelijkertijd worden oude modellen uitgefaseerd.

Onlangs kwam een nieuw type vliegtuig aan op Schiphol, de Airbus A350. "Maar het duurt even voor dat die operationeel is", besluit de woordvoerder.

Niet ver van het punt waar de Rijn Nederland binnenstroomt is normaal gesproken gemakkelijk te zien hoe hoog het water in de rivier staat. Bij het bekende meetpunt bij Lobith laat een groot bord met lichtgevende getallen daar het hele jaar door de actuele waterstanden zien. Dat bord werkt inmiddels niet meer door de extreem lage waterstanden.

De peilbuis die aan het gebouw bij het bord hangt, hoort onder de waterspiegel te liggen om metingen te kunnen doen. Dat is na maanden van lage waterstanden niet langer het geval, waardoor de data niet meer kloppen. Rijkswaterstaat heeft daarom besloten om het bord maar uit te zetten totdat de Rijn zich wat heeft hersteld.

Online zijn de actuele waterstanden nog wel te volgen. Daarvoor wordt onder meer gebruikgemaakt van een meting even verderop, bij Lobith Haven. Ook is er aan de overzijde van het bord een tijdelijke meetopstelling geplaatst die gegevens verzamelt.

Piept en kraakt

Het is niet voor het eerst dit jaar dat metingen van Rijkswaterstaat in de knoop komen op de rivieren in het oosten van het land. Een week geleden werd bekend dat rivieren daar zo laag staan dat de peilbootjes van Rijkswaterstaat er niet meer kunnen komen. Binnenvaartschippers moeten daarom nu zelf bepalen of het verantwoord is om er te varen.

Hoewel er niet direct grote problemen ontstaan door het uitschakelen van het peilbord bij Lobith, is het wel een symbool van een systeem dat piept en kraakt onder de extreme droogte van de afgelopen maanden. Waterdeskundigen en klimaatwetenschappers verwachten dat dit soort extreme laagwaters in Nederland vaker voorkomen in een veranderend klimaat.

Regen nodig

Inmiddels ligt de waterafvoer bij Lobith op ongeveer 580 kubieke meter per seconde, wat uitzonderlijk laag blijft. Wanneer de Rijn zich herstelt blijft nog even de vraag. Daarvoor is flink veel regen nodig, vooral ook dieper in het stroomgebied van de Rijn in Duitsland en Zwitserland.

Rijkswaterstaat heeft laten onderzoeken hoelang het kan duren voordat de Rijn weer de wat normalere afvoer van 1000 kuub per seconde aantikt, wat overigens nog steeds aan de lage kant zou zijn. Kennisinstituut Deltares stelde vast dat dat als het meezit in november of december gebeurt, maar dat het niet is uitgesloten dat dat pas in het nieuwe jaar zover is. Het zou zelfs kunnen dat de Rijn zich pas in het voorjaar herstelt.

I am Jane Doe. Haar naam is te zien op borden op de Cornell University in de staat New York, op campussen door de hele VS en op sociale media. De zaak over de studente die twee jaar geleden door een groep medestudenten zou zijn gedrogeerd en vervolgens verkracht maakt veel los.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Verslaggever Simone Tukker vertelt vanuit de VS wat er nu bekend is over de zaak. Het maakt een discussie los over de cultuur op Amerikaanse campussen en de macht van universiteiten en studentenverenigingen. En online openen duizenden vrouwen het gesprek over hun ervaringen.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Rosanne Sies

Het is bij problemen met de fundering van je huis makkelijker om je kop in het zand te steken dan de gebreken aan te pakken, herkent Remco Bruinsma uit Rotterdam die hier zelf ooit mee te maken kreeg. "Maar als je huis mogelijk op instorten staat, dan moet je wel onderzoek laten doen."

Bijna een half miljoen huizen in Nederland hebben problemen met de fundering of krijgen die op korte termijn. Preventie kan een boel huizen redden, maar mensen weten vaak niet hoe het met die onderste laag van hun huis is gesteld. "De fundering is eigenlijk een soort sluipmoordenaar", zegt Bruinsma. "Je merkt niet dat het niet goed zit, tot het te laat is."

De buurt waar Bruinsma woont, het Kleiwegkwartier, werd vlak voor Koningsdag in 2014 ruw wakker geschud, vertelt hij. "Een heel blok met huizen werd ontruimd in de Margrietstraat omdat ze onveilig waren geworden. Dat is zo dichtbij dat wij ons afvroegen: hoe zit dat dan bij ons?"

Grondwaterpeil

Een groep inwoners liet onderzoek doen en volgens Bruinsma kreeg twee derde slecht nieuws. Op veel plekken heeft paalrot de houten fundering aangetast. Dat kan gebeuren wanneer de houten palen te lang droog staan. Sommige huizen kregen nog vijf tot tien jaar, bij andere huizen zeiden de onderzoekers dat bewoners al binnen vijf jaar schade kunnen verwachten door de fundering.

Marianna Feenstra woont ook in het Kleiwegkwartier en schrok van het nieuws. Zij en haar man Jelle kregen te horen dat hun huis nog vijf tot tien jaar met de huidige fundering door kon. "Mijn man wilde zelf het grondwaterpeil meten. Dus hij ging met een peillint door de wijk en zag dat het overal te laag stond."

Samen met buurtbewoners bedacht Jelle Feenstra daarom een plan. Om regenwater beter af te voeren had de gemeente eerder een nieuw infiltratiesysteem aangelegd in de wijk.

"Bij de medewerkers die dat aanlegden liep Jelle vaak langs en bracht de mensen dan een kopje koffie", vertelt zijn vrouw. "Uiteindelijk vroeg hij of zij een pomp konden plaatsen om het grondwater beter op peil te houden, zodat niet al het regenwater direct wordt afgevoerd als het grondwater al laag is."

Pompen

Na veel gesprekken met de gemeente lukte het in 2018 om zo'n pomp bij wijze van proef te plaatsen. "Het verhoogt het grondwater dus niet en het afwateringssysteem werkt ook nog steeds goed", benadrukt Bruinsma, die bij het project was betrokken. De proef slaagde en uiteindelijk is de pomp toegevoegd aan de gemalen van Rotterdam.

De Autoriteit Financiële Markten heeft eerder berekend wat de totale kosten zijn als alle woningen met funderingsproblemen worden hersteld. Dat komt neer op ruim 11 miljard euro. Bruinsma denkt dat daarom meer mensen in Nederland een pomp zouden moeten gebruiken om het niveau van het grondwater op peil te houden.

Bodemdalingsexpert Otto Levelt van Deltares vindt het een slim systeem dat redelijk lang kan blijven werken. "Wel is het in sommige gebieden makkelijker dan in andere gebieden."

Goed nieuws

Begin dit jaar hebben de Feenstra's hun fundering opnieuw laten onderzoeken. Een paar maanden later ontving Marianna het goede nieuws: de fundering is voor de komende 25 jaar in orde verklaard. Dat is de langste termijn die zo'n onderzoek kan toekennen. "De grondwaterstand moet natuurlijk wel in orde blijven in de tussentijd", zegt Feenstra.

Haar man Jelle heeft het nieuws niet meer mee kunnen maken. Hij is in februari overleden. "Het is jammer dat hij het goede resultaat niet heeft kunnen zien", zegt Marianna. Ze verwacht dat binnenkort nog een extra pomp wordt geplaatst in de Statenlaanbuurt. "En de pompen gaan Jelle 1 en Jelle 2 heten."

De politie heeft gisteren 29 bestuurders beboet omdat zij beelden maakten van een ernstig ongeluk op de A58 bij Oirschot, terwijl ze achter het stuur zaten. De verkeerspolitie Oost-Brabant schrijft op Instagram dat het maken van foto's en filmpjes "iedere fatsoensnorm overschrijdt".

Bij het ongeluk gistermiddag kwamen veel hulpdiensten ter plaatse. Zij verleenden eerste hulp aan twee gewonden. Tevens werd er onderzoek gedaan. De weg was in de richting van Eindhoven enkele uren gesloten.

"Door tijdens een file bezig te zijn met filmen nemen deze bestuurders het risico op een nieuwe aanrijding kennelijk voor lief", schrijft de politie. "Het boetebedrag van 449 euro, inclusief administratiekosten, schrikt kennelijk onvoldoende af." De politie meldt dat er post onderweg is naar de bestuurders.

De politie vraagt weggebruikers ook om respect te hebben voor slachtoffers van een ongeluk. "Achter ieder incident schuilt een persoonlijk drama."