NOS Nieuws - Algemeen

Het dodental van het mijnongeluk in de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) is naar schatting opgelopen tot ruim honderd. Persbureaus Reuters en AFP melden dat op basis van een functionaris van een lokale mijnautoriteit.

Een deel van de goudmijn stortte gistermiddag in door onbekende oorzaak. Aanvankelijk werd gesproken over zeker dertig dodelijke slachtoffers, maar dat aantal lijkt in korte tijd fors gestegen. De landelijke autoriteiten zeggen dat het aantal slachtoffers nog onduidelijk is.

'Iemand levend vinden zou wonder zijn'

De zoektocht naar overlevenden is in volle gang. "Het zou een wonder zijn als we nog mensen levend vinden", zegt een lokale functionaris tegen persbureau AP.

Op video's van het ongeluk is te zien dat vele honderden mensen aan het werk waren bij de mijn. De beelden tonen ook hoe een schacht instort en tientallen mensen worden bedolven door stenen, rotsen en grond:

Het ongeluk gebeurde in het grensdorpje Zamboye, nabij buurland Kameroen. In deze regio zijn diverse mijnen waar illegaal wordt gedolven. Het is nog onduidelijk of hier ook sprake van was bij de mijn in Zamboye. De autoriteiten onderzoeken nog wie de eigenaar is van de getroffen mijn.

Vaker dodelijke mijnongelukken

Mijnwerkers in de CAR werken vaak onder slechte omstandigheden. Met regelmaat gebeuren er dodelijke ongelukken. In juni kwamen er tientallen mensen om het leven bij de instorting van goudmijn Be-Mbari, schrijft nieuwssite Africa News. In maart vielen er zeven doden en in februari zeker twintig bij andere mijnongelukken in het westen van de CAR.

De Franse veroordeelde kindermisbruiker Joël Le Scouarnec (75) wordt verdacht van nog eens veertig aanrandingen en tien verkrachtingen van minderjarigen. De oud-chirurg werd vorig jaar al veroordeeld tot 20 jaar cel voor bijna driehonderd verkrachtingen en aanrandingen.

Het Openbaar Ministerie in Lorient maakte vandaag bekend dat een nieuw gerechtelijk onderzoek is geopend tegen de man. Het gaat om vijftig mogelijke strafbare feiten tegen 48 slachtoffers. Deze zouden gepleegd zijn tussen 1987 en 2017.

De nieuwe verdenkingen gaan allemaal over het misbruik van kinderen jonger dan 15 jaar. Ze kwamen aan het licht tijdens zijn proces vorig jaar. Ook ontving het OM toen aanvullende aangiften. In mei vorig jaar werd daarom een vooronderzoek aangekondigd.

299 slachtoffers

Le Scouarnec werd vorig jaar veroordeeld voor het seksueel misbruiken van 299 mensen, van wie er 256 jonger dan 15 jaar waren. De gemiddelde leeftijd van zijn slachtoffers was 11 jaar. Hij bekende 111 verkrachtingen en 188 aanrandingen, gepleegd tussen 1989 en 2014.

Veel slachtoffers waren patiënt in een van de ziekenhuizen waar Le Scouarnec werkte. Het misbruik vond vaak plaats terwijl zij onder narcose waren of bijkwamen van een operatie.

Dagboeken

De zaak kwam aan het rollen nadat Le Scouarnec in 2017 was aangehouden na een aangifte van de ouders van een 6-jarig buurmeisje.

Bij de huiszoeking werden naast 300.000 foto's en video's met kinderporno en kinderpoppen en pruiken, ook dagboeken gevonden. Daarin hield de oud-chirurg het misbruik nauwgezet bij.

Zo omschreef hij in chronologische volgorde welke kinderen hij in welk ziekenhuis misbruikte. Ook stonden in die boeken meer namen dan die van de 299 slachtoffers voor wie hij vorig jaar terechtstond.

Onderzoeksjournalist Hugo Lemonier die een boek schreef over de zaak, toonde zich eerder kritisch over het handelen van justitie en de politie. Hij vroeg zich af waarom onderzoekers niet bij de ziekenhuizen de namen hadden opgevraagd van alle patiënten die Le Scouarnec had behandeld, in plaats van zich vooral te richten op de dagboeken.

In 2020 werd Le Scouarnec ook al veroordeeld tot vijftien jaar cel, onder meer voor misbruik van een nichtje.

De politie is op zoek naar een man die iets te maken heeft met de dood van een vrouw in Lelystad, meldt Omroep Flevoland. Haar lichaam werd zaterdagavond aangetroffen in woonzorglocatie 't Landleven.

't Landleven bestaat uit 54 studio's in een groene wijk waar mensen met dementie "beschermd" kunnen wonen.

Misdrijf

Bij de eerste berichten sprak de politie al over een misdrijf. Volgens getuigen werd zaterdagavond de omgeving uitgekamd. Ook vloog een politiehelikopter rond, op zoek naar een man.

Vanavond volgt een oproep, waarin de politie zegt dringend op zoek te zijn naar een man van middelbare leeftijd. Zijn identiteit is bekend, aldus de politie.

Herkenbare foto's

Bij het opsporingsbericht zijn twee, duidelijk herkenbare foto's van de man geplaatst. Ook zegt de politie dat hij op een witte, elektrische fiets van het merk Kalkhoff reed (of rijdt).

De politie waarschuwt om de man niet zelf te benaderen maar direct 112 te bellen.

Verder wil de politie niets zeggen over het incident.

Waar drones aan het begin van de oorlog in Sudan nog een marginale rol speelden, zijn ze inmiddels een belangrijk wapen voor beide strijdende partijen. Het aantal drone- en luchtaanvallen in Sudan is de afgelopen jaren sterk toegenomen: de Verenigde Naties telden in de eerste vier maanden van dit jaar 880 doden door droneaanvallen.

Maandenlang was het relatief rustig in de hoofdstad Khartoem. Sinds het leger de stad vorig jaar weer in handen kreeg, proberen inwoners er een nieuw leven op te bouwen. Veel Sudanezen zijn teruggekeerd na jaren op de vlucht te zijn geweest. Maar afgelopen week werden burgers opnieuw opgeschrikt door een droneaanval. In Khartoem-Noord werd een moskee geraakt.

"Ik lag te slapen op het dak van mijn huis", vertelt Noureddine Mohamed. "Het geluid was oorverdovend. Ik was bang dat de drone mijn huis zou raken. De drone kwam neer op onze moskee en raakte ook de transformator die onze wijk van stroom voorziet."

Woonwijken

Dat drones ook woonwijken ver van de frontlinie bereiken, is geen uitzondering. De afgelopen jaren zijn niet alleen militaire doelen geraakt, maar ook ziekenhuizen, scholen, elektriciteitscentrales en waterinstallaties. Door zulke infrastructuur onder vuur te nemen, proberen beide strijdende partijen gebieden die onder controle staan van de tegenstander te verzwakken. De gevolgen zijn vooral voor burgers groot.

Volgens Nohad Eltayeb, onderzoeker bij ACLED, dat gewapende conflicten onderzoekt, zijn in de afgelopen drie jaar zeker 15.000 mensen omgekomen bij drone- en luchtaanvallen in Sudan. ACLED registreerde zo'n 2500 lucht- en droneaanvallen. Het leger voert meer aanvallen uit, maar de paramilitairen van de RSF maken meer burgerslachtoffers.

"Hoewel het conflict in 2023 begon, is het de afgelopen twee jaar veranderd in een oorlog die steeds meer door drones wordt gedomineerd", zegt Eltayeb. "Droneaanvallen zijn inmiddels goed voor bijna de helft van alle gewelddadige incidenten. Daarmee verplaatst het conflict zich steeds meer van de grond naar de lucht."

Leger

Het zwaartepunt van de droneoorlog ligt momenteel in het midden van het land, rond de strategisch gelegen stad El Obeid. Die is in handen van het leger, maar de RSF probeert al maanden de controle over het gebied te krijgen, onder meer met drones.

In El Obeid wonen naar schatting een half miljoen mensen. Onder hen zijn minstens 100.000 mensen die voor het geweld uit andere delen van Sudan zijn gevlucht. Hulpverleners maken zich grote zorgen over het toenemende gebruik van drones.

"Drones raken de Sudanese bevolking", zegt Esperranza Santos van Artsen zonder Grenzen, die momenteel in El Obeid werkt, via de telefoon. "Ze worden niet alleen aan de frontlinies ingezet of om militaire operaties te ondersteunen. Ze worden in het hele conflict gebruikt om civiele infrastructuur te vernietigen. Waterinstallaties, elektriciteitscentrales en ziekenhuizen zijn geraakt. Daardoor is er bijvoorbeeld onvoldoende veilig drinkwater. De bevolking hier leeft in een zeer precaire situatie."

VN-woordvoerder Stéphane Dujarric zei afgelopen maand dat vrouwen en meisjes in El Obeid 's nachts water gaan halen, omdat ze overdag bang zijn voor droneaanvallen en steeds verder moeten lopen voor water. Maar ook dat brengt gevaar met zich mee. "Deze vrouwen en meisjes zijn lastiggevallen, verkracht en blootgesteld aan andere vormen van seksueel geweld."

Buitenlandse steun

De droneoorlog wordt mede mogelijk gemaakt door buitenlandse steun. De RSF maakt vooral gebruik van Chinese drones, die volgens internationale onderzoeken via de Verenigde Arabische Emiraten worden aangeleverd. Het regeringsleger, de SAF, kreeg aanvankelijk vooral drones uit Iran, maar maakt inmiddels vooral gebruik van Turkse Bayraktar-drones.

"Zolang buitenlandse geldschieters wapens, drones en luchtverdedigingssystemen blijven leveren en sancties en andere beperkingen worden omzeild, zal de oorlog niet alleen aan de frontlinies worden uitgevochten", zegt ACLED-onderzoeker Eltayeb, zelf Sudanees. "Zo blijven burgers overal in het land gevaar lopen."

De Noordzee is sinds de eerste metingen niet zo warm geweest als afgelopen weekend, meldt het KNMI. Bij het platform Goeree, 30 kilometer uit de kust bij Hoek van Holland, steeg de zeetemperatuur tot 21,5 graden.

Het vorige temperatuurrecord stamt van 8 augustus 2018. Toen werd de zee 21,4 graden. De eerste metingen dateren van 1984.

Hittegolven in zee

Dit jaar zijn er in het gebied rondom Goeree al drie mariene hittegolven geweest. Daarvan wordt gesproken als de zeewatertemperatuur minstens vijf dagen achter elkaar ver boven de waarde uitkomt die je normaal voor die tijd van het jaar mag verwachten, of warmer dan 90 procent van alle dagen.

De uitzonderlijk warme Noordzee is geen uitzondering in de wereld: nog nooit waren de wereldzeeën zo warm in deze periode van het jaar. Buiten het poolgebied was de gemiddelde temperatuur van de bovenste laag van het zeewater ongeveer 21 graden in juli, zag het Europese aardobservatieprogramma Copernicus.

Grote gevolgen

Het warme zeewater komt met grote gevolgen. "We gaan er de komende twaalf maanden heel veel van merken en dat is geen vrolijk verhaal", zei meteoroloog Rob Groenland van het KNMI eerder tegen de NOS.

In het najaar en in de winter heeft Nederland kans op extra veel regen en mogelijk ook heftigere winterstormen. Elders in de wereld kunnen gebieden bijvoorbeeld te maken krijgen met zwaardere tropische cyclonen.

Ook het zeeleven lijdt onder de hitte. "Vissen zwemmen naar andere gebieden waardoor ecosystemen veranderen en mensen die afhankelijk zijn van visvangst in problemen kunnen komen", zei oceanograaf Sjoerd Groeskamp van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) tegen de NOS. "En koraal gaat dood. Dat kan niet vluchten."

Meerdere records verbroken

Afgelopen weken werden er meerdere records verbroken door aanhoudende droogte en tropische hitte. Vorige week werd deze zomer bestempeld als de één na droogste sinds het begin van de metingen in 1901. Er stroomde nog nooit zo weinig water door de Rijn als nu en ook de afvoer door de Maas is laag.

Dat heeft te maken met de opwarming van de aarde. Klimaatverandering vergroot de kans op en de intensiteit van hittegolven. Hittegolven zijn tegenwoordig warmer en duren langer.

Door klimaatverandering vaker (extreme) hitte

De afgelopen twee eeuwen is de mens steeds meer broeikasgassen gaan uitstoten. Bij met name de productie van energie komen door het gebruik van fossiele brandstoffen veel broeikasgassen vrij. Daardoor is de gemiddelde temperatuur wereldwijd toegenomen: in een eeuw gemiddeld met ruim 1,3 graden Celsius. Door die hogere temperaturen komt hitte dus vaker voor. Onderzoek laat zien dat warme periodes warmer, en droge periodes droger worden.

De familie van de vorig jaar vermoorde Lisa (17) bedankt de dorpsgenoten in Abcoude voor "alle liefde, steun en medeleven die jullie gaven en zijn blijven geven".

De familie spreekt z'n dank uit in de programmagids voor de jaarlijkse feestweek, die dezer dagen huis-aan-huis wordt verspreid in het Utrechtse dorp.

Het is de eerste keer dat de familie zelf van zich laat horen, meldt RTV Utrecht.

Jaar geleden

Het is precies een jaar geleden dat Lisa werd vermoord toen ze na een avondje stappen van Amsterdam naar huis in Abcoude fietste.

De familie gaf meteen aan anoniem te willen blijven. En dat lukte. Hoewel journalisten het dorp met z'n ruim 8000 inwoners overspoelden, werd nauwelijks iets bekend over de familie.

"Wij zijn ontzettend dankbaar voor het respect voor onze privacy, met name richting de media", schrijft de familie nu. "Jullie zijn met warmte om ons heen gaan staan."

Minuut stilte

In de verklaring bedankt de familie ook de organisatie van de feestweek. Die paste het programma vorig jaar aan en schrapte een kermisattractie. Ook werd een minuut stilte gehouden.

Bij de feestweek van dit jaar, die komende dinsdag begint, is alles weer zoals dat de afgelopen meer dan honderd jaar was. Met een kermis, paalklimmen, tobbesteken, een paardenmarkt en tal van optredens van artiesten bij de twee grootste kroegen.

Warme schil

De familie is daar blij mee. "Jullie warme schil geeft ons de veiligheid en kracht om ons leven stap voor stap weer op te pakken", aldus de verklaring. "Laten we lachen, proosten en het leven vieren zoals Lisa dat deed: vol overgave, met een gulle lach en omringd door vrienden."

Een combinatie van geopolitieke spanningen en klimatologische ontwikkelingen zorgt ervoor dat de wachttijden voor het Panamakanaal enorm zijn opgelopen. Half augustus lagen volgens Panamese autoriteiten ruim honderd vrachtschepen voor anker voor de kust van het Midden-Amerikaanse land, met wachttijden die kunnen oplopen tot tien dagen. De komende maanden dreigen die nog verder op te lopen.

Meer vrachtschepen zijn de waterweg, die de Atlantische Oceaan verbindt met de Grote Oceaan, gaan gebruiken vanwege de onrust in het Midden-Oosten. Met name het aantal olietankers dat door de zeestraat vaart is toegenomen. Maar tegelijkertijd kampt het kanaal met ongebruikelijke droogte, waardoor het waterpeil is gezakt en minder schepen door het kanaal mogen varen. Een situatie die naar verwachting de komende maanden zal verergeren.

Het Panamakanaal haalt het water voor in de sluizen, waardoor schepen van de ene naar de andere kant varen, uit het nabijgelegen Gatun-meer. Sinds juli daalt het waterpeil in dit meer, terwijl dat normaal gesproken maanden zijn die vallen binnen het regenseizoen in Panama. Momenteel ligt het waterpeil in het kunstmatige meer al 30 centimeter lager dan vorige maand, de verwachting is dat dit verder gaat dalen.

Maatregelen

Sinds enkele weken neemt het Panamakanaal de eerste maatregelen: dagelijks mogen nog maximaal 34 schepen door het kanaal varen, dat waren eerst 36 schepen. De grotere containerschepen, de zogenoemde Neopanamax-schepen, moeten minder zwaar geladen zijn. Begin september gaat het Panamakanaal nieuwe maatregelen aankondigen.

Er wordt met grote zorgen naar de rest van dit jaar gekeken, als El Niño zijn intrede doet. Volgens meteorologen een weerfenomeen dat in dit deel van de wereld zware droogte met zich zal meebrengen, sterker nog dan in andere jaren. Het is droogte waar Panama, een van de landen met de meeste regenval ter wereld, nu al voorzichtig mee kampt. De optelsom voor het kanaal is simpel: minder regen betekent een lager waterpeil, een lager waterpeil betekent minder doorvaart en minder zwaar beladen schepen.

Het is een situatie die doet denken aan 2023, toen door droogte, eveneens in verband gebracht met een toenmalige El Niño, op het hoogtepunt dagelijks nog maar 22 schepen door het kanaal mochten varen. Schepen wachtten toen weken voor de kust van Panama en rederijen en andere bedrijven verloren miljoenen door vertragingen in hun toeleveringsketen.

Slecht moment

De situatie in Panama komt op een ongelegen moment: juist deze maanden zijn rederijen op zoek naar alternatieve zeeroutes om hun goederen te vervoeren. Sinds oktober nam het dagelijkse aantal doorvaarten door het Panamakanaal met 5 procent toe, een toename die wordt toegewezen aan de spanningen in het Midden-Oosten, specifiek rond de Straat van Hormuz. Hoewel slechts zo'n 6 procent van de wereldwijde maritieme handel door het Panamakanaal gaat, is het strategisch wel een belangrijke waterweg, zeker voor bedrijven aan de Amerikaanse oostkust.

Waar de droogte en de spanningen in het Midden-Oosten alleen maar slecht nieuws zijn voor rederijen, zit er voor het Panamakanaal wel een positieve kant aan het verhaal. Dagelijks organiseert de Panamakanaalautoriteit (ACP) veilingen waarbij rederijen een vast bedrag kunnen betalen om hun containerschip met voorrang door het kanaal te krijgen. Iedere dag worden drie tot vijf van deze 'voorrangsslots' verkocht.

Hoewel de startprijzen op die veilingen voor kleinere vrachtschepen op 15.000 dollar liggen, en voor de grootste schepen op 55.000 dollar, laten de uiteindelijke prijzen zien dat er wanhoop is bij rederijen.

Recordbedrag

In maart lag het gemiddelde bedrag dat werd betaald voor een slot voor een groot containerschip op bijna 400.000 dollar. Inmiddels is dat gemiddelde bedrag gestegen naar 2,5 miljoen dollar. Vorige maand betaalde een rederij zelfs een recordbedrag van 4,6 miljoen dollar om een lege olietanker met voorrang door het kanaal te laten varen.

Zo hebben de dagelijkse veilingen het Panamakanaal in augustus al zestien keer zoveel opgebracht als vorig jaar. Ook goed nieuws voor Panama zelf: ruim een vijfde van de staatsinkomsten van het land wordt uit het kanaal gehaald. En zo kan zelfs een weerfenomeen als El Niño en geopolitieke spanningen elders in de wereld voordelig uitvallen.

Het Israëlische leger heeft een van zijn eerste strafrechtelijke onderzoeken naar optredens van militairen in de oorlog in Gaza aangekondigd. Deze richten zich op het doden van de 5-jarige Hind Rajab en haar familie, en vijftien Palestijnse medische hulpverleners. Beide zaken kregen veel internationale aandacht.

Tegelijk liet het leger weten geen strafrechtelijke onderzoeken te openen naar drie andere aanvallen waarbij hulpverleners van World Central Kitchen en Artsen zonder Grenzen werden gedood. In een verklaring stelt het leger 150 incidenten te hebben onderzocht en in deze vijf zaken een besluit te hebben genomen.

Het Israëlische leger laat andere veelbesproken dodelijke aanvallen die het eerder zei te zullen onderzoeken in de verklaring buiten beschouwing. Zoals de luchtaanvallen op een ziekenhuis in Zuid-Gaza waarbij een jaar geleden vijf journalisten om het leven kwamen.

Internationaal recht

Het leger heeft vandaag een rapport uitgebracht over mogelijke oorlogsmisdaden door Israëlische militairen. Het onderzoek naar de twee dodelijke aanvallen die nu verder worden onderzocht volgt op de bevindingen uit dat rapport. Het leger zegt dat het verplicht is om "uitzonderlijke" oorlogsincidenten te evalueren, vanwege het internationaal en Israëlisch recht.

Correspondent Israël en de Palestijnse Gebieden Lennard Swolfs:

"Door strafrechtelijke onderzoeken in te stellen naar deze aanvallen gaat het Israëlische leger een stap verder. Het betekent dat er volgens het leger voldoende aanleiding is om te onderzoeken of er strafbare feiten zijn gepleegd. Mogelijk heeft deze stap ook te maken met de grote internationale druk rond deze aanvallen.

Zowel de dood van Hind Rajab als die van de vijftien Palestijnse hulpverleners heeft wereldwijd veel aandacht gekregen en tot hevige kritiek op Israël geleid.

Het is overigens niet voor het eerst dat het Israëlische leger een strafrechtelijk onderzoek instelt naar aanvallen in Gaza. Bovendien is het nog maar de vraag wat deze onderzoeken opleveren. In het verleden is gebleken dat dit soort onderzoeken slechts in een klein aantal gevallen leidt tot vervolging of een aanklacht."

De 5-jarige Rajab werd in januari 2024 gedood, evenals zes van haar familieleden en twee medische hulpverleners. De familie zat in Gaza-Stad in een auto die werd beschoten door een tank. Rajab overleefde een eerste beschieting en had urenlang telefonisch contact met hulpverleners. Die werden bij een reddingspoging ook gedood. Later werden al hun lichamen gevonden.

Onafhankelijke deskundigen van de Verenigde Naties hebben gezegd dat de aanval op Rajab mogelijk een oorlogsmisdaad vormt. Daarnaast hebben mensenrechtenorganisaties melding gemaakt van oorlogsmisdaden bij het Internationaal Strafhof in Den Haag en verzoeken ingediend om soldaten die volgens hen betrokken waren bij de aanval te vervolgen.

Het andere incident dat het Israëlische leger nu zegt strafrechtelijk te gaan onderzoeken dateert uit maart 2025. Vijftien Palestijnse reddingswerkers werden toen bij Rafah gedood door het Israëlische leger, terwijl zij in een konvooi reden van ambulances en andere hulpvoertuigen. Hun lichamen werden acht dagen later teruggevonden in een massagraf, samen met hun ambulances.

Niet strafrechtelijk onderzocht

Bij drie andere dodelijke aanvallen is volgens het leger "geen redelijke verdenking van strafbaar wangedrag gebleken", staat in de verklaring.

Het gaat daarbij om een aanval op een groep van zeven hulpverleners van de hulporganisatie World Central Kitchen (april 2024), een aanval op een gebouw van de hulporganisatie Artsen zonder Grenzen in Khan Younis (februari 2024) en de dood van twee andere Artsen zonder Grenzen-medewerkers, die in een konvooi in Gaza-Stad werden beschoten door Israëlische troepen (november 2023).

Noord-Korea zegt niet onder de indruk te zijn van de toenadering van de Amerikaanse president Donald Trump. Gisteren kondigde Trump aan dat de VS de gezamenlijke legeroefeningen met Zuid-Korea "aanzienlijk zal terugschroeven". De zus van Kim Jong-un zei vandaag dat deze aankondiging niets verandert aan de "vijandelijke" houding van de VS richting Noord-Korea.

"We vinden het niet de moeite waard om daar commentaar op te geven en we hebben er geen enkele interesse in", zei Kim Yo Jong in een verklaring volgens staatsmedia. "Het provocerende, agressieve karakter van de oefeningen zal niet veranderen, ook al zijn de duur en de omvang ervan verminderd."

Trump reageerde op de verklaring van Noord-Korea dat hij later dit jaar de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un zal ontmoeten en dat de twee leiders het goed kunnen vinden.

Ongepast signaal

De gezamenlijke oefeningen van bondgenoten Zuid-Korea en de VS gingen gisteren van start onder de naam Ulchi Freedom Shield. Toen Trump bekendmaakte dat hij de oefeningen beperkt zei hij dat ze vooral de VS veel geld kosten. Daarbij "geven ze ook een signaal af dat volstrekt ongepast en vijandig is", schreef hij op zijn platform Truth Social.

De Amerikaanse president zei ook dat Noord-Korea zich "niet-bedreigend en respectvol" opstelt sinds Trump aan de macht is. Noord-Korea voerde eerder deze maand nog proeven met ballistische raketten uit. Dat is in strijd met resoluties van de Verenigde Naties.

Instemmen verkorting

Het Zuid-Koreaanse leger zei vandaag dat het had ingestemd met het verzoek van de VS om de duur en de omvang van de oefeningen af te schalen. De oefeningen eindigen nu vrijdag, in plaats van op 27 augustus zoals aanvankelijk gepland was.

In de Amerikaanse staat Ohio zijn gisteren drie Nederlanders om het leven gekomen bij een verkeersongeluk. Dat bevestigt het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag. Vier anderen raakten gewond en zijn naar het ziekenhuis gebracht. Ook dat zijn Nederlanders, volgens Amerikaanse media is een van hen de bestuurder. Hoe ernstig zij gewond zijn, is niet duidelijk.

De dodelijke slachtoffers zijn twee mannen van 55 en een man van 44. Ze overleden ter plekke.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt van "een verschrikkelijk ongeluk" en meldt dat er bijstand wordt verleend aan de slachtoffers en nabestaanden. Het ministerie heeft medewerkers vanuit elders in de VS naar Ohio gestuurd.

Geen voorrang

De zeven Nederlanders zaten samen in een busje. Dat werd gisteren rond het middaguur lokale tijd op een kruispunt in Knox County aangereden door een vrachtwagen. Amerikaanse media schrijven dat het busje geen voorrang gaf bij een stopbord.

De Nederlanders maakten deel uit van een reisgezelschap van zestien mensen, verdeeld over twee busjes. Of het andere busje in de buurt was van het ongeluk, is niet bekend.

China draait de duimschroeven aan bij christenen door heel het land. Geestelijken en gelovigen worden gearresteerd, kerken gesloten en kinderen mogen op steeds minder religieuze plekken komen.

De katholieke gemeenschappen in de Noord-Chinese provincie Shanxi voelen de repressie aan alle kanten. Anoniem doen priesters hun verhaal. Een van hen zegt: "De situatie is niet meer zo erg geweest sinds de Culturele Revolutie." Dat was een van China's meest gewelddadige periodes.

Toch is het katholicisme in China springlevend met naar schatting zo'n tien tot twaalf miljoen gelovigen. In de openheid als het kan, of achter gesloten deuren of ondergronds als het moet, worden kerkdiensten gehouden en krijgt de nieuwe generatie haar eerste communie.

Geweld en onderdrukking

De provincie Shanxi staat vooral bekend om de steenkool- en azijnproductie. De winters zijn lang, het land is dor en het leven op het platteland is zwaar. Maar er is nog iets dat de provincie tekent: kerktorens.

Het katholicisme kent er een lange geschiedenis. Via missionarissen in de 18e eeuw bereikte het de regio. Het geloof, mede dankzij het onderwijs en de gezondheidszorg die de kerk meebracht, vond er een vruchtbare voedingsbodem. Ondanks perioden van geweld tegen de kerk is men er nog steeds bovengemiddeld gelovig.

In het dorp van priester Hong (niet zijn echte naam) is bijna iedereen katholiek. Maar de manier van leven staat onder druk. Hij vertelt dat de repressie de afgelopen vijftig jaar niet zo erg is geweest.

"Je hebt in de wereld democratieën en autocratieën. De ene soort draait om liefde en de andere draait om geweld en onderdrukking", zegt hij. Hij vergelijkt katholieken in China met Oost-Berlijners uit de DDR. "We wachten tot ons IJzeren Gordijn valt."

De lokale autoriteiten proberen vooral kinderen weg te houden bij religie. In zijn kerk, vertelt priester Zhang (niet zijn echte naam), doen ze snel het licht uit of verstoppen de kinderen zich in de zijkamer als de politie komt controleren. Daar nemen de autoriteiten in zijn dorp genoegen mee.

'Wortels doorsnijden'

Maar op andere plekken gaat het er harder aan toe. Een kerk in een nabijgelegen dorp werd gesloten, nadat agenten binnen kinderen hadden aangetroffen, vertelt Zhang. Door minderjarigen te weren uit kerken "willen ze onze wortels doorsnijden", zegt hij.

Ook de druk op geestelijken is enorm. We spreken Zhang in zijn woning, want voor de kerk hangen camera's. China wil niet dat de geestelijken contact hebben met buitenlanders, dus mogen priesters vaak geen paspoort hebben en niet naar het buitenland reizen. Ook worden hun digitale communicatie en post gecontroleerd.

Chinese bedevaartstocht

Ondanks dit alles zet de gemeenschap door. Ieder jaar lopen duizenden mensen de Bansishan bedevaartstocht. Zo ook Zhang Fang, een vrouw van in de dertig met een witte zonneklep op. Ze vindt het een zware tocht met de hoge temperatuur en luchtvochtigheid. "Ik ben een beetje dik geworden", zegt ze puffend.

Het kilometerslange bergpad te voet afleggen naar de kerk op de top symboliseert de lijdensweg van Jezus Christus. "Je neemt wat er in je hart is, en wat je wil zeggen, en bovenaan ga je bidden", legt ze uit. Ze slaat een kruisje bij een stenen altaartje en ploetert door.

Sinds dit jaar staat de overheid de deelname van kinderen niet meer toe. Behalve "omdat ze minderjarig zijn", krijgen de ouders geen uitleg. De een na de ander loopt teleurgesteld met z'n kind terug naar de auto.

Aan het begin van het bergpad controleert de politie ID-kaarten en moeten bedevaartgangers door metaaldetectoren. In het China van vandaag is weinig zo gevoelig als georganiseerde religie.

Surveillancesysteem

Die gevoeligheid ondervinden we ook als journalist. Halverwege de tocht trekken tientallen overheidsbeambten ons de berg af en ondervragen ons vijf uur lang op een onofficiële detentielocatie. In een van de kamers hangen schermen waarop te zien is dat elke centimeter van de bedevaartstocht wordt gefilmd, terwijl de politie live meekijkt.

Aldaar gebruikt de politie China's uitgebreide surveillancesysteem om te achterhalen wie we hebben gesproken. Een voor een komen ze onder politiebegeleiding ons vertellen dat ze hun toestemming voor het interview intrekken.

Het is tekenend voor de toenemende druk op religie de afgelopen jaren. Toch blijven velen hun geloof trouw. In Noord-China is het een eeuwenlange strijd: Peking probeert religie te controleren en gelovigen zoeken naar nieuwe manieren om het te behouden.

Bestuurders van landbouwvoertuigen die op de snelweg rijden kunnen rekenen op strafrechtelijke handhaving. Hetzelfde geldt voor bestuurders die met afgeplakt kenteken de weg op gaan.

Dat meldt het OM in een persbericht. Het gaat om een verduidelijking van al bestaande regels. Het OM zegt dat er gehandhaafd wordt wegens het gevaar dat rijden met trekkers op snelwegen met zich meebrengt. Dat kan bijvoorbeeld leiden tot een boete of een rechtszaak.

Demonstreren is een grondrecht, benadrukt het OM, maar dat sluit vervolging voor andere strafbare feiten tijdens een demonstratie niet uit. Landbouwvoertuigen zijn verboden op de snelweg.

Van handhaving kan alleen worden afgezien als een demonstratie met tractoren op de snelweg vooraf is aangemeld bij de burgemeester en die de actie niet heeft verboden, staat in de verklaring.

Ongeluk

De landelijke uitgangspunten volgen na onduidelijkheid en kritiek over het optreden rond een boerenprotest in Den Bosch. Bij een ongeluk op de A59 bij Heesch kwamen vrijdag twee mensen om het leven. Zes mensen raakten gewond.

Het ongeluk gebeurde aan het eind van een file die was ontstaan toen boeren met trekkers over de snelweg reden. De politie en het OM hebben aangekondigd het eigen functioneren te gaan evalueren.

Voorafgaand aan dat protest had de politie Oost-Brabant gezegd in principe niet op te treden tegen trekkers op de snelweg vanwege het demonstratierecht. Zij zei dat dit zo door het landelijke OM was bepaald.

Vanavond laat de politie weten in reactie op het bericht van het OM op te treden "wanneer strafbare feiten worden gepleegd, gemaakte afspraken rondom de demonstratie niet worden nagekomen, of de veiligheid van demonstranten of omstanders in het geding komt". De politie voegt eraan toe dat ze in eerste instantie gericht zijn op de-escaleren. "De aanpak die we kiezen om dat doel te bereiken, verschilt soms."

Het gaat slecht met de zeer zeldzame en bedreigde korenwolf. Sinds 2002 stak de provincie Limburg samen met de EU en het Rijk meer dan 30 miljoen euro in behoud van de hamster. Toch moeten er nu nog eens honderd korenwolven per jaar gefokt en uitgezet worden om het knaagdier te redden, laat gedeputeerde Léon Faassen (BBB) weten bij L1 Nieuws.

De korenwolf is een klein knaagdier dat in Nederland alleen in Midden- en Zuid-Limburg leeft. In 1999 was de hamster eigenlijk uitgestorven, maar in 2002 kwam een reddingsprogramma op gang. Er werd een fokprogramma opgezet, en er werden 'nieuwe' korenwolven uitgezet.

Boeren kregen én krijgen geld om 'hamstervriendelijke' maatregelen te nemen, zoals het inzaaien van akkerranden met bloemenmengsels en het aanleggen van houtwallen. De EU heeft daar zelfs een speciaal programma voor.

Wachtlijst

Aan enthousiasme geen gebrek. Volgens gedeputeerde Faassen was er vorig jaar zelfs een wachtlijst onder boeren die aan het korenwolfvriendelijke landschapsbeheer wilden meewerken.

Maar het gaat nog altijd niet goed met het beestje. Het aantal ondergrondse burchten is vorig jaar in vrijwel alle leefgebieden gedaald, meldt de provincie Limburg nu.

Vooral het regenachtige weer in 2024 heeft de korenwolf genekt. De ondergrondse burchten stroomden vol of verzakten door de regen. "Jonge hamsters zijn erg kwetsbaar en kunnen niet goed overleven in burchten die worden beschadigd door de regenval", aldus Léon Faassen.

Verdronken

Veel beestjes zijn verdronken. De gedeputeerde: "De populatie daalt hierdoor, omdat er vervolgens minder hamsters zijn die zich kunnen voortplanten."

In Limburg zijn er zes gebieden waar de hamster voorkomt. Alleen bij Puth/Doenrade en Koningsbosch telde de provincie vorig jaar meer burchten. In de leefgebieden van Bemelen, Etzenrade, Heer en Sibbe liep het aantal hamsterholen terug. In Etzenrade was de daling heel groot: in 2024 werden daar nog zo'n 130 burchten geteld, vorig jaar waren er dat minder dan 50.

In heel Limburg ligt het aantal burchten nu onder de 200. Over het aantal dieren dat daar leeft is geen cijfer bekend.

Gefokt en uitgezet

Om het kleine knaagdier voor Nederland te behouden, moeten er volgens Faassen per jaar ten minste honderd hamsters worden gefokt en uitgezet. Minder dan honderd is volgens de gedeputeerde geen optie omdat het opnieuw nat kan worden. Ook kunnen roofdieren opduiken.

De gedeputeerde wijst er ook op dat er geen kleine groepjes moeten worden uitgezet. Zijn de hamsters te nauw verwant, dan bestaat de kans op inteelt.

Dit jaar zijn er zo'n 140 korenwolven uitgezet.

Een Oekraïense man is in Kroatië aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij het opblazen van de Nord Stream-gaspijpleidingen in september 2022. Hij werd vorig jaar al in Polen aangehouden en weer vrijgelaten. De Duitse justitie heeft Kroatië om zijn overlevering gevraagd.

De verdachte, Volodymyr Z., werd door de Kroatische politie opgepakt in de kustplaats Pula. Dat gebeurde op basis van een Europees arrestatiebevel. De Duitse autoriteiten zoeken al sinds 2024 naar hem.

Z. zou deel hebben uitgemaakt van de groep die de explosieven op de Nord Stream-pijpleidingen in de Oostzee plaatste. Volgens Duitse media werkte hij eerder als instructeur bij een duikschool in Kyiv, waarmee meerdere verdachten in het onderzoek banden zouden hebben. Daarvoor zou hij in het Oekraïense leger hebben gediend.

Arrestatie en vrijlating

Hij werd in september vorig jaar al eens aangehouden in Polen, waar hij met zijn gezin in een stadje ten westen van Warschau woonde. Een Poolse rechter weigerde hem aan Duitsland over te leveren en beval zijn vrijlating.

Volgens de rechter moest het opblazen van de pijpleidingen worden gezien als een militaire actie in oorlogstijd. Ook twijfelde de rechter of Duitsland bevoegd was de zaak te behandelen, omdat de explosies in internationale wateren plaatsvonden. Z. heeft de beschuldigingen ontkend.

Z. is na Serhii K. de tweede verdachte die is opgepakt in verband met de zaak. K., een voormalige Oekraïense legerofficier, werd vorig jaar in Italië gearresteerd. Hij zou de operatie hebben gecoördineerd en werd in november overgeleverd aan Duitsland. Zijn proces begint over enkele weken in Hamburg. K. ontkent iedere betrokkenheid.

Zeven verdachten

Duitse onderzoekers kregen vorig jaar zeven Oekraïense verdachten in beeld. Een van hen, Vsevelod K., is aan het front in Oekraïne gesneuveld, bleek eerder uit onderzoek van de Volkskrant en Nieuwsuur.

Wie opdracht gaf voor de sabotage, een halfjaar na de grootschalige Russische invasie in Oekraïne, is nog altijd niet duidelijk. De Oekraïense regering en president Zelensky hebben betrokkenheid altijd ontkend.

Nord Stream

Nord Stream was een Duits-Russisch miljardenproject dat bestond uit twee gaspijpleidingen. Nord Stream 2 was nog niet in gebruik genomen toen in het najaar van 2022 de explosies plaatsvonden. Bij die ontploffingen raakten drie van de vier leidingen van Nord Stream 1 en 2 zwaar beschadigd.

Volgens de Duitse omroepverband ARD zou Z. samen met anderen minstens vier explosieven aan de pijpleidingen hebben bevestigd, op ongeveer 80 meter diepte. De explosieven zouden elk 20 tot 35 kilo explosief materiaal hebben bevat.

Op het door de groep gehuurde zeiljacht Andromeda werden later sporen gevonden van explosieven die ook voor militaire doeleinden worden gebruikt. Rusland had de gasleveringen via Nord Stream 1 kort voor de explosies stilgelegd, ruim een halfjaar na de Russische invasie van Oekraïne.

Bekijk hier een uitgebreide reconstructie die Nieuwsuur twee jaar geleden maakte over hoe het spoor van de sabotage naar Oekraïne leidt:

Woningcorporatie Ymere gaat in Amsterdam twintig time-outwoningen bouwen voor mensen met verward of onbegrepen gedrag. "We zijn blij dat er eindelijk een locatie komt waar goede zorg- en hulpverlening is", laat de corporatie weten bij stadsomroep AT5.

Volgens Ymere zijn de woningen "niet alleen voor deze mensen hard nodig, maar ook voor de buren die veel overlast ervaren". In Nederland wonen naar schatting 62.500 mensen met ernstige psychische aandoeningen.

Bang worden

"We zien dat mensen met mentale problemen vaak in sociale huur terechtkomen", zei de Amsterdamse burgemeester Halsema vorig jaar zomer. "Het gaat om steeds grotere aantallen en om steeds meer mensen die daar last van hebben en ook bang van kunnen worden."

Feit is dat verwarde mensen lang niet altijd de zorg krijgen die ze nodig hebben. Dat levert gevaarlijke situaties op. Soms halen die het nieuws, zoals de dood van een 11-jarig meisje vorig jaar in Nieuwegein of de schietpartij in het Erasmus MC in 2023. In de zomer van 2017 stak een verwarde man een willekeurige metropassagier in Amsterdam dood.

Contact met naasten

De zorg voor mensen met verward gedrag schiet tekort, concludeerde ook Toezicht Sociaal Domein, een samenwerking van verschillende inspecties. De samenwerking en uitwisseling van informatie binnen en tussen zorgorganisaties is niet goed genoeg.

Ook is contact met naasten en mensen uit de buurt gebrekkig, terwijl zij vaak al vroeg problemen zien opkomen. En er is een groot gebrek aan passende woonplekken voor verwarde personen, stelden de inspecties.

Naïef idee

Corporatie Ymere, met 80.000 sociale huurwoningen de grootste woningaanbieder in Amsterdam, realiseert zich dat al langer. "We moeten sneller ingrijpen voordat het echt uit de hand loopt", zei Ymere-directeur Erik Gerritsen twee jaar geleden in de Volkskrant. "We moeten af van het naïeve idee dat iedereen met mentale uitdagingen in een reguliere wijk kan wonen."

Nu "zit er schot in de zaak", aldus een woordvoerder van de woningcorporatie. Hij zegt dat de gemeente een bestaande locatie heeft aangewezen en dat de plannen nu verder worden uitgewerkt met zorginstellingen in Amsterdam.

De time-outwoningen worden nadrukkelijk gezien als tijdelijke oplossing. Mensen kunnen een paar maanden uit hun eigen woonsituatie worden gehaald en op een plek met intensieve begeleiding tot rust komen. Daarna kunnen ze, als dat weer mogelijk is, terug naar hun eigen woning of doorstromen naar een passende woon- of zorgplek.

Waar de twintig woningen precies komen, wordt niet bekendgemaakt.

Boeren die protesteren tegen het landelijke stikstofbeleid hebben vandaag met honderden tractoren in een zogenoemde stikstofmars door Drenthe gereden.

Ze eisten dat de Drentse burgemeesters hun protest steunen en politieke actie ondernemen tegen het kabinet, maar alle twaalf burgemeesters weigerden vandaag om daarvoor te tekenen.

Het protest van de boeren was vandaag in Drenthe overal zichtbaar, meldt RTV Drenthe. Alleen al in het zuiden van de provincie waren naar schatting 400 tot 500 tractoren onderweg. Ook vanuit Tynaarlo, ten noorden van Assen, vertrokken honderden voertuigen.

Onderweg naar Assen sloten zich overal protesterende boeren aan. De boeren bleven weg van de snelweg, maar veroorzaakten op provinciale wegen files van soms meer dan 15 kilometer. Ook in dorps- en stadscentra liep het verkeer op verschillende plekken vast.

Witte kruizen

Bijna allemaal waren de tractoren opgetuigd met omgekeerde vlaggen. Sommige boeren brachten witte kruizen mee, als symbool voor de koeien, varkens en kippen die ze naar eigen zeggen binnenkort niet meer kunnen houden.

"Het kabinetsbeleid biedt voor ons totaal geen toekomst", zei boer Erik Hofman uit de gemeente Westerveld. Hijzelf zit vlak bij Natura 2000-gebied en vreest voor het voortbestaan van zijn bedrijf.

Maar de boer is niet alleen voor zichzelf somber. "Ik denk dat het met het platteland niet meer goedkomt, je ziet al leegloop", aldus Hofman. "Boerderijen die leeg komen te staan. Het verpaupert helemaal. Ik denk dat het voor niemand goed is. Voor burgers niet. Voor alles niet."

In de loop van de middag kwamen alle protesterende boeren in Assen aan. Daar stonden ze met hun voertuigen opgesteld bij het provinciehuis. De meegebrachte witte kruizen zijn er in de grond geslagen.

Niet de manier

Maar geen enkele burgemeester in Drenthe bleek bereid om politieke actie te ondernemen tegen het kabinet. Ze ondertekenden een boze boerenbrief aan het kabinet niet.

Emmen, de grootste gemeente van Drenthe, liet dat al van tevoren weten. "Wij ondertekenen de brief niet", aldus een woordvoerder. "Wij gaan hier als gemeente niet over. Dit ligt bij de provincie en het Rijk."

Burgemeester Out van Assen sloot zich daar vanmiddag bij aan. "We zien de problemen en hebben gezegd dat het zetten van deze handtekening niet de manier is om het gesprek voort te zetten", zei hij. "Maar ze hebben de aandacht."

De meeste sympathie kregen de protesterende boeren van burgemeester Thijsen van Tynaarlo. "Beleid heeft niet voor niets dezelfde letters als debiel", hekelde Thijsen het kabinetsbeleid, toen hij de boeren in zijn dorp ontving.

Andere boeg

Maar ook Thijsen tekende de steunverklaring niet. Want, zo zei hij, "als de huidige plannen van tafel gaan komen er vanzelf weer nieuwe plannen met dezelfde strekking".

De burgemeester riep de boeren op om hun protesten "over een andere boeg te gooien". Thijsen is bereid om daarbij te helpen: "Ik wil samen met u kijken hoe we de problemen kunnen wegnemen."

Treinreizigers worden toch niet verplicht hun tas op schoot te nemen, ook als de stoel naast hen leeg is. NS ziet af van het plan op een verbod om stoelen met handbagage bezet te houden op te nemen de algemene voorwaarden van het vervoersbedrijf. In plaats daarvan gaat NS reizigers in de huisregels duidelijker vragen om plaats te maken als anderen niet kunnen zitten in de trein.

NS past de plannen aan na advies van het Landelijk Overleg Consumentenbelangen Openbaar Vervoer (Locov). In deze organisaties overleggen maatschappelijke organisaties met vervoerders over veranderingen in het ov. Voor belangrijke veranderingen moet NS advies vragen aan deze instantie.

Het Locov vond het verbod om handbagage op een zitplaats te zetten iets te ver gaan. Reizigers zouden het namelijk prettig vinden om hun tas naast zich te houden, in plaats van die uit het zicht in een bagagerek te leggen. Of om het uit comfort op de stoel naast of voor zich te leggen.

Huisregels

Volgens NS durven veel reizigers anderen niet meer te vragen de tas weg te halen, waardoor duidelijke regels nodig zouden zijn. Daar zet het Locov tegenover dat een reiziger zich geïntimideerd kan voelen als iemand in een zeer rustige trein precies naast hem of haar gaat zitten.

"In deze situaties gebruiken reizigers hun tas om zich meer af te schermen", aldus het Locov. "In de meeste gevallen halen reizigers hun tas weg als het drukker wordt in de trein."

In een reactie op het Lovoc-besluit zegt NS dat het nooit is gegaan om het verbod zelf. "Maar om duidelijkheid voor de reizigers." Daarom gaat NS de bagageregels duidelijker benoemen in de huisregels in de trein.

Hierin komt te staan dat zitplaatsen voor reizigers zijn, en dat handbagage niet onnodig een zitplaats bezet mag houden. "Daarmee wil NS reizigers helpen elkaar op een prettige manier ruimte te geven in de trein", concludeert NS.

Vervangend vervoer

NS vroeg het Locov ook om advies over een nieuwe regeling voor als treinen niet rijden door een staking. Bij NS konden reizigers bij een staking altijd het geld voor hun misgelopen rit terugkrijgen, samen met de kosten voor vervangend vervoer.

Volgens NS wordt er met name van die laatste regeling veel misbruik gemaakt. Het bedrijf zegt vorig jaar tijdens de stakingen in juni 180.000 aanvragen voor vergoeding voor alternatief vervoer te hebben gekregen, met een totale claimwaarde van ongeveer 4 miljoen euro.

"Daarvan is ongeveer 2,8 miljoen euro goedgekeurd, terwijl moeilijk te achterhalen is of dat terechte claims waren", aldus NS. "Iemand kan eenvoudig 25 euro claimen terwijl hij thuiswerkte en niet van plan was met de trein te reizen."

Omdat de regeling voor vervangend vervoer in andere Europese landen niet zou gelden, schrapt NS deze nu. Vanaf vandaag kan elke reiziger bij een staking alleen nog de volledige rit vanaf een uur vertraging claimen bij NS, of een deel van de abonnementskosten. Vervangend vervoer is nu volledig voor eigen rekening, bijvoorbeeld bij de landelijke ov-staking op 9 september.

Ondanks dat NS een compensatieregeling houdt die "ruimhartiger is dan de Europese wetgeving vereist en andere vervoerders in Europa bij stakingen", adviseerde het Locov negatief over het plan. Omdat het advies niet dwingend is, zet NS de versobering toch door.

De prijs van het keiharde metaal wolfraam gaat door het dak. Wolfraam wordt gebruikt om in andere metalen te boren, machines te bepantseren en het metaal zit in kogels en raketten. In tijden van wereldwijde onrust is er meer vraag naar het metaal, vooral vanuit defensie.

In anderhalf jaar tijd is de prijs in Europa vernegenvoudigd. Omdat China en de Verenigde Staten hun wolfraam in eigen land houden wordt het metaal schaarser. Daarvoor waarschuwt het Centre for Materials & Resilience (CMR), dat de beschikbaarheid van cruciale grondstoffen onderzoekt.

Die schaarste heeft ook gevolgen voor Zwaan Metaal in Dordrecht. "Onze grote zorg is niet de prijs, maar of we kunnen leveren", zegt directeur Wieneke van Hal. "We hebben besloten de voorraad te verdubbelen."

Slijtvast

Het Dordtse bedrijf levert beschermlagen voor schepen, machine of verpakkingsmaterialen. "Alles wat slijtvast moet zijn", zegt Van Hal. "Door middel van vlamspuiten brengen we bijvoorbeeld wolfraam aan op de naden van een schip. Dan hoeft het veel minder vaak het dok in."

Ook Henk van der Stouwe van metaalrecyclingsbedrijf Cirkulaer in Emmen ziet de prijs oplopen. "We zamelen frezen, boren, wisselplaten en messen in", zegt Van der Stouwe, die het wolfraam er weer van afhaalt en doorverkoopt. "We hebben veel afnemers in Duitsland. Dat kan zijn voor de productie van gereedschap, coatings of voor de wapenindustrie."

Eerder kocht hij wolfraam in voor 12 tot 20 euro per kilo. Inmiddels ligt de inkoopprijs op zo'n 100 euro per kilo. Dat leidt ook tot meer interesse in het recyclen van wolfraam. "Gelukszoekers", noemt Van der Stouwe deze nieuwe concurrenten.

China en VS

Dat de prijs van wolfraam zo oploopt, komt vooral door China. Dat land haalde in 2025 naar schatting 67.000 ton wolfraam uit mijnen, bijna 80 procent van de wereldwijde totale productie. Met een paar kleinere wolfraammijnen in Oostenrijk, Spanje en Portugal kan Europa daar niet tegenop.

Daarbij komt dat China de export van wolfraam heeft beperkt. "Nu de vraag naar wolfraam groeit, draait China de kraan dicht", zegt Benjamin Sprecher, directeur van het CMR en industrieel ecoloog bij de TU Delft.

Om niet te afhankelijk van China te worden, hebben de Verenigde Staten deze maand hun eigen uitvoer van het metaal aan banden gelegd. Gerecycled wolfraam moet voortaan binnen de VS blijven.

Europese bedrijven en landen kunnen nog wel aan wolfraam komen, maar betalen er dus de hoofdprijs voor. En dat terwijl ook hier, sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022, herbewapenen en investeren in defensie hoog op de politieke agenda staat.

Europese strategie

Ook als de geopolitieke spanning afneemt, kan China de markt bepalen, waarschuwt Sprecher. "Als Europa besluit om meer wolfraam te mijnen, dan kan China juist de kraan weer openzetten, waardoor de prijs daalt. Dan is het weer niet rendabel voor Europese ondernemers om jarenlang in een mijn te investeren."

Daarom moet Europa een duidelijk strategie aanhouden, staat in het rapport. "We moeten af van die typische Europese neoliberale gedachte dat er altijd een businesscase moet zijn", zegt Sprecher. "Die is er namelijk niet." Europa zou ondernemers die op zoek willen naar wolfraam op het eigen continent jarenlang garanties moeten geven.

Daarnaast wordt er in Europa al wolfraam gerecycled, maar dat zou nog meer kunnen gebeuren. Die voorraad moet dan vervolgens in Europa blijven. En als Europese bedrijven en landen wolfraam nodig hebben, zouden ze het hier moeten kopen. "Buy European", zegt Sprecher.

Het minderheidskabinet hoeft niet te kiezen of het meerderheden 'over links' of 'over rechts' zoekt. Dat zeggen ChristenUnie en 50Plus, die vanmiddag een gesprek hadden met premier Jetten en de vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA).

Volgens 50Plus-leider Struijs is er nog een derde optie: "gewoon doorgaan als minderheidskabinet" en voor elk los voorstel een meerderheid in Tweede en Eerste Kamer zoeken. Hijzelf zou dat "het gunstigst" vinden, want 50Plus is wat hem betreft partij "van het midden" en hij wil steeds kunnen kiezen: "Een goed plan is een goed plan, dat zullen we steunen".

Ook ChristenUnie-leider Bikker is de discussie over links of rechts zat, zegt ze. "Kom op jongens, laten we wat gaan doen. Ik voel me het meest thuis bij oplossingen en kijk gewoon of de plannen deugen. Hier staat iemand die bereid is de hand uit te steken."

Wél keuze maken

Maandag waren er gesprekken met Pro en met JA21. Die partijen willen allebei dat het kabinet wel een duidelijke keuze maakt: over links met Pro, of over rechts met JA21 en één andere partij.

Die andere partij zou de SGP kunnen zijn. Partijleider Stoffer, die vanmiddag ook op Algemene Zaken langskwam, wees op de samenwerking die hij al met JA21 heeft. De twee partijen hebben "best overeenkomsten", zei hij, en hebben samen al wat financiële verkenningen gedaan. Maar het blijven twee losse partijen en voor hetzelfde geld gaan ze volgende week weer hun eigen weg.

Stoffer herhaalde nog eens, wat hij maandag ook tegen de NOS zei, dat hij afhaakt als het kabinet zijn medisch-ethische rode lijn overschrijdt. Hij wil bijvoorbeeld niet meemaken dat een wet voor draagmoederschap verder in behandeling wordt genomen.

Nog anderhalve week

Vanmorgen was er begrotingsoverleg tussen de meest betrokken bewindspersonen. De concept-Miljoenennota, met daarin de begrotingen van de verschillende ministeries, is inmiddels klaar, zei minister Heinen van Financiën na afloop.

Maar er kunnen nog dingen gewijzigd worden. "Het politieke onderdeel" staat volgens Heinen nog niet vast, daar kunnen eventueel nog afspraken over worden gemaakt met oppositiepartijen.

Los van de gesprekken met de top van het kabinet van vandaag en maandag voert de minister van Financiën ook gesprekken met de oppositiepartijen. Volgens Heinen komen de verschillende overleggen, op verschillende niveaus, volgende week "weer bij elkaar".

Het is de bedoeling dat de ministerraad volgende week vrijdag 'een klap' geeft op de stukken, die op Prinsjesdag gepresenteerd worden. Die worden dan ter beoordeling naar de Raad van State gestuurd. Dat is krap dag, beaamde minister Heinen vanmorgen. Hij gaat ervan uit dat hem de komende week nog wel een paar slapeloze nachten te wachten staat.

'Nog veel werk'

SGP-leider Stoffer zei na afloop van zijn gesprek dat het kabinet volgende week vrijdag ook "overeenstemming wil hebben met een meerderheid in de Tweede Kamer". Hij denkt dat dit nog een ingewikkelde puzzel gaat worden. "Als ik het zo zie, moet er nog behoorlijk wat werk gebeuren", zei hij.

De coalitie heeft 66 zetels in de 150 zetels tellende Tweede Kamer. Met de steun van Pro (20 zetels) is er een ruime meerderheid. Met JA21 (9 zetels) telt het op tot 75 en dat is net geen meerderheid (76 zetels). De SGP en de ChristenUnie hebben allebei 3 zetels, 50Plus heeft er 2. Volt (1 zetel) komt maandag nog op gesprek.

BBB (3 zetels in de Tweede Kamer) was in eerste instantie niet uitgenodigd, maar partijleider Vermeer zal dinsdag toch ook nog langskomen. Deze partij kan belangrijk zijn in de Eerste Kamer, waar de coalitie op dit moment 22 van de 75 zetels telt. BBB is daar met 11 zetels de tweede partij (na Pro met 14 zetels).

De Spaanse autoriteiten gaan met spoed 500 minderjarige meisjes die vanuit Marokko de grens naar exclave Ceuta zijn overgestoken naar het Spaanse vasteland overbrengen. Dat meldt het Spaanse persbureau EFE. De minderjarigen maakten eind juli samen meer dan 70.000 anderen de oversteek.

Dagblad El País schrijft dat de autoriteiten in Ceuta het noodplan van de Spaanse regering hebben geaccepteerd als een "buitengewone maatregel". Volgens bronnen van het ministerie van Jeugdzaken behoren de meisjes tot de kwetsbaarste groepen onder de in Ceuta gebleven personen.

Van de mensen die eind juli de oversteek maakten, keerde de overgrote meerderheid niet veel later weer terug naar Marokko. Er zijn nog enkele duizenden mensen in Ceuta, van wie een groot deel minderjarig is.

Niet zomaar terugsturen

De opvangcapaciteit in Ceuta is ingericht op slechts negentig minderjarigen. Door het tekort aan opvangplaatsen slapen migranten noodgedwongen op het strand, op straat of op begraafplaatsen. Volgens de Spaanse minister van Volksgezondheid hebben hulpverleners de afgelopen dagen vijf slachtoffers, allen migranten, van verkrachtingen bijgestaan.

Daarnaast mogen alleenstaande minderjarige migranten volgens de Spaanse wet niet zomaar worden teruggestuurd. In overbelaste gebieden moeten alleenstaande minderjarigen binnen vijftien dagen na afronding van hun dossier worden herverdeeld over andere regio's.