NOS Nieuws - Algemeen

Goedemorgen! In Ter Apel opent een nieuwe dagopvang voor asielzoekers en op het WK voetbal spelen Engeland en Argentinië om een plek in de finale.

Eerst het weer:

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Nederlandse acteur Cees Geel is op 61-jarige leeftijd overleden aan een hartstilstand. Dat heeft zijn management bekendgemaakt. Geel laat twee kinderen na.

De acteur heeft een lange staat van dienst. Hij brak in 2004 door bij het grote publiek met zijn hoofdrol in de film Simon. Daarna was Geel te zien in talloze films en series, zoals Nieuw Zeer en Samen.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Spanje is de eerste finalist van het WK voetbal. Het land versloeg op overtuigende wijze het tot nu toe fantastisch aanvallende Frankrijk. Het was niet het spektakel waar vooraf op werd gerekend, dat was vooral te danken aan de goede verdediging van Spanje.

Bekijk hier de lange samenvatting:

Fijne dag!

In het zuiden van Suriname zijn veertien gewapende Chinese mannen gearresteerd bij een gezamenlijke operatie van de politie en het leger.

In het land ontstond grote onrust toen gisterochtend lokale tijd beelden opdoken van Chinese mannen in militaire uniformen met daarop de Chinese vlag, die met wapens marcheerden in het Surinaamse oerwoud.

De beelden zijn gemaakt in het zuiden van Suriname, nabij de Sarakreek, in het district Brokopondo. Deze regio wordt gedomineerd door duizenden illegale goudzoekers. Behalve Surinaamse goudzoekers zijn er ook Brazilianen en Chinezen werkzaam in illegale goudmijnen.

Weinig controle

Controle van de overheid is hier nauwelijks, zoals op veel plekken in het binnenland. Op andere beelden is te zien hoe spanningen en confrontaties ontstaan tussen de gewapende Chinezen en bewoners van het gebied. Nadat er vervolgens ook meldingen binnenkwamen bij justitie over de aanwezigheid van deze gewapende Chinezen, besloten de Surinaamse autoriteiten om een politie- en legereenheid met helikopters naar het gebied te sturen.

Bij deze gezamenlijke operatie werden de veertien gewapende Chinezen gearresteerd. Ook werd een grote hoeveelheid wapens en munitie in beslag genomen.

Onderzoek

Waarom de Chinezen bewapend waren en marcheerden in legerkleding, is nog onduidelijk. Mogelijk waren ze ingezet voor de beveiliging van een goudmijn.

In een persbericht van de regering over de aanhouding benadrukte justitieminister Harish Monorath dat er ook in het binnenland zal worden toegezien op de naleving van de Surinaamse wetten. Maar hij gaf ook toe dat er logistieke uitdagingen zijn in het immense Surinaamse oerwoud met zijn moeilijk begaanbare gebieden. "Dit mag echter niet leiden tot bandeloosheid en straffeloosheid", aldus Monorath.

Brunswijk

Op sociale media verschenen ook beelden van de vicevoorzitter van het parlement, Ronnie Brunswijk, die naar het gebied trok toen de beelden viral gingen. Brunswijk is niet alleen politicus, hij heeft ook persoonlijk grote belangen in de goudsector en is eigenaar van diverse goudmijnen.

Dat uitgerekend Brunswijk met de door hem opgerichte partij ABOP binnen de regeringscoalitie het beheer heeft over het ministeries van Natuurlijke Hulpbronnen (waar ook de goudsector onder valt) en het ministerie van Justitie en Politie, is veelzeggend. Volgens justitieminister Harish Monorath was Brunswijk echter op eigen titel naar het gebied gekomen toen de Chinezen werden aangehouden.

Milieu

De aanwezigheid van duizenden illegale goudzoekers en goudmijnen in Suriname vormt al langere tijd een grote bedreiging voor het milieu en het tropisch regenwoud. Behalve met het giftige kwik wordt er in de goudsector met het levensgevaarlijke cyanide gewerkt, vooral door Chinese goudzoekers.

Vorige maand was er massale vissterfte bij de Saramaccarivier, veroorzaakt door cyanide uit de goudmijnen. Diverse inheemse dorpen in het gebied werden hierbij getroffen. In 2023 sloeg in het Brokopondo-stuwmeer een boot om met zakken cyanide aan boord. Vissen gingen dood en bewoners werden ziek van drinkwater uit het stuwmeer. Milieuorganisaties trekken al jaren aan de bel over de vele milieudelicten in het Surinaamse oerwoud als gevolg van de illegale goudwinning.

Volgens justitieminister Monorath worden de aangehouden Chinezen nu snel voorgeleid en er is een strafrechtelijk onderzoek aangekondigd.

Ook vannacht hebben de VS en Iran weer aanvallen uitgevoerd. In Koeweit en in Bahrein voerde Iran luchtaanvallen uit. Volgens de Iraanse Revolutionaire Garde waren Amerikaanse wapenopslagplaatsen het doel.

De VS meldt aanvallen te hebben uitgevoerd op tientallen militaire doelen in de buurt van de straat van Hormuz en in gebieden bij de Iraanse kust. Daarbij waren volgens het Amerikaanse leger onder meer raketinstallaties, drones en marineschepen doelwit. Al Jazeera meldt dat luchtaanvallen werden uitgevoerd in het westen van Iran.

Blokkade

President Trump dreigde in een interview met Fox News dat hij aanvallen gaat uitvoeren op elektriciteitscentrales en bruggen als Iran niet aan de onderhandelingstafel gaat met de VS. Ook stelde Trump dat de VS de komende nachten zwaardere aanvallen op Iran gaat uitvoeren "totdat ik zeg dat het genoeg is".

Om 22.00 uur Nederlandse tijd heeft de VS de blokkade van Iraanse havens hervat. Iran viel volgens het Amerikaanse ministerie van Defensie de afgelopen week zeven schepen aan in de straat van Hormuz, waarbij meerdere dodelijke slachtoffers vielen.

De douane gaat extra maatregelen nemen tegen de smokkel van sigaretten. Dit jaar zijn al 106 miljoen illegale sigaretten in beslag genomen. De smokkel van tabak is volgens de douane inmiddels duidelijk een verdienmodel van criminelen geworden.

Dat heeft alles te maken met de hoge accijnstarieven in Nederland. In 2024 gingen die flink omhoog, waardoor Nederland voor rokers een van de duurste landen van Europa is geworden. Gemiddeld kost een pakje sigaretten nu tussen de 11,50 en 13,50 euro.

Het gevolg is dat rokers hun sigaretten steeds vaker zelf in het buitenland halen, maar ook dat criminelen zich op de markt hebben gestort. Zij smokkelen grote hoeveelheden sigaretten uit het buitenland. Ook wordt illegaal geproduceerde tabak hier onder de toonbank verkocht.

"Georganiseerde criminaliteit associëren we eigenlijk altijd met cocaïnehandel, maar kun je nu ook in verband brengen met sigarettensmokkel", zegt Nanette van Schelven, directeur-generaal van de douane. "We zien dat grote drugsbazen hiermee nog een centje extra verdienen."

Omdat steeds minder mensen de hier belaste sigaretten kopen, dalen de inkomsten voor de Nederlandse schatkist flink. Vorig jaar werd 400 miljoen euro (15 procent) minder aan tabaksaccijns geïncasseerd. Die trend lijkt zich dit jaar door te zetten, zegt de douane.

Daarom gaat de dienst tabaksfraude actiever bestrijden. Dat gebeurt onder meer samen met de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Het gezamenlijke team dat zich met illegale sigaretten bezighoudt, wordt uitgebreid. Ook komen er meer controles.

De focus ligt daarbij op professionele smokkelaars, die vooral de Rotterdamse haven gebruiken om sigaretten naar Nederland te halen. Recent werden daar meerdere grote partijen onderschept uit Azië.

Koffers vol sigaretten

Ook andere smokkelroutes probeert de douane tegen te gaan. Zo begint op Schiphol een proef met scanapparatuur die koffers met sigaretten moet gaan herkennen. Binnen de Europese Unie mogen passagiers maximaal vier sloffen sigaretten meenemen, maar soms worden hele koffers vol rookwaar aangetroffen.

Verder ligt er een wetsvoorstel om camera's en drones in te zetten tegen accijnsfraude. De douane zou dan bijvoorbeeld de ANPR-camera's die langs de snelweg staan mogen gebruiken om verdachte voertuigen te volgen. Drones kunnen worden gebruikt om te kijken wie verkeerscontroles langs de snelweg probeert te omzeilen of om warmtebeelden te maken van een vermoedelijke illegale sigarettenfabriek.

De afgelopen jaren werden tientallen van zulke fabriekjes gevonden in Nederland. Dat zijn er inmiddels wel veel minder: vorig jaar maar één werkende en twee in opbouw.

Tegenwoordig geldt namelijk een vergunningsplicht voor de machines die nodig zijn om sigaretten te maken. Daardoor is het voor criminelen lastiger om aan de juiste apparatuur te komen, denkt de douane.

Het gevolg is wel dat de productie zich lijkt te verplaatsen naar de andere kant van de grens. Vorig jaar werden in België elf illegale sigarettenfabrieken gevonden.

Drugs

De douane publiceerde vandaag niet alleen de laatste cijfers over sigarettensmokkel, maar ook over drugsvangsten. Daaruit blijkt dat er in de eerste helft van 2026 ruim 19.000 kilo cocaïne is onderschept. Dat is meer dan in dezelfde periode vorig jaar.

De douane is van plan om vaker te controleren in de kleinere havens vanwege het risico op zogeheten drop-offs. Daarbij worden pakketten drugs op zee overboord gegooid vanaf grote schepen. Kleine, snelle bootjes brengen de drugs vervolgens aan land. Tot nu toe is dit jaar één zo'n drop-off gezien bij Zeeland.

Opvallend is dat de hoeveelheid in beslag genomen cannabis juist weer sterk daalt, na een recordhoeveelheid vorig jaar. Toen vond de douane 60.000 kilo wiet, vooral uit landen waar nu legaal geteeld mag worden, zoals Canada.

Dit jaar is er tot nu toe 7900 kilo aangetroffen. Volgens de douane kijken hun collega's in Canada inmiddels beter naar wat er wordt uitgevoerd en komen er minder containers met wiet binnen in de Rotterdamse haven. Wel wordt er nog geregeld via Schiphol gesmokkeld.

De Amsterdamse politie heeft gisteravond in en rond de Amsterdamse Wallen een grote actie gehouden tegen mensenhandel.

Daarbij werden meerdere mensen aangehouden, meldt de politie, maar er wordt niet gemeld om hoeveel aanhoudingen het gaat. "We begrijpen dat veel mensen de politieactie hebben kunnen zien en dat dit mogelijk vragen heeft opgeroepen", meldt de politie. "In belang van het lopende onderzoek kan er op dit moment nog geen aanvullende informatie worden gedeeld."

Onder meer op het Oudekerksplein en op de Oudezijds Achterburgwal, beide gebieden waar prostituees achter de ramen staan, voerde de politie actie. Agenten met afgeschermde gezichten en stormrammen en speurhonden liepen over de Wallen en kwamen in actie. Ook werd een deel van het gebied afgezet met linten zodat agenten onderzoek konden doen.

Volgens Het Parool werd ook in een sportschool in de buurt van het wallengebied aan het Oosterdok een persoon aangehouden.

In de VS kampen meerdere staten met een uitbraak van de darmparasiet cyclospora die waterige diarree veroorzaakt. Meer dan dertig staten meldden dit jaar infecties.

Hoewel besmetting in de meeste gevallen niet levensbedreigend is, kunnen mensen er behoorlijk ziek van worden. De darminfectie wordt opgelopen door met de parasiet besmet water te drinken of door voedsel te eten waarin de parasiet aanwezig is.

Het aantal gevallen is vooral hoog tijdens de lente- en zomermaanden. In totaal zijn dit jaar al zo'n 7000 gevallen gemeld bij Amerikaans gezondheidsinstituut CDC waarbij de meeste besmettingen sinds 1 mei zijn.

Ziekenhuis

Het CDC vermoedt dat het daadwerkelijke aantal besmettingen een stuk hoger ligt omdat niet iedereen die ziek wordt, zich meldt bij een ziekenhuis of arts.

Vooral in de staat Michigan zijn veel gevallen: sinds mei zijn daar ruim drieduizend meldingen. Daar denken de autoriteiten dat besmette sla mogelijk de oorzaak is.

'Microscopisch deeltje in hooiberg'

Maar gezondheidsorganisaties benadrukken tegen BBC dat het nog te vroeg is om dat met zekerheid te zeggen, omdat gezien de omvang van de uitbraak er waarschijnlijk meerdere besmettingsbronnen zijn.

"Je bent niet op zoek naar een speld in een hooiberg", zegt directeur van voedselonderzoeksinstituut Association of Food and Drug Officials tegen BBC. "Dit is meer als het zoeken naar een microscopisch klein deeltje van een speld in een hooiberg."

Symptomen

Een van de aspecten die het achterhalen van de oorzaak bemoeilijkt is dat symptomen vaak pas na één tot twee weken beginnen. Ook heeft de overheid bezuinigd op gezondheidsdiensten, waardoor er minder personeel beschikbaar is om testen te doen.

Het CDC raadt mensen aan om hun handen goed te wassen met water en zeep voor- en nadat zij rauwe groente en fruit klaarmaken. Ook groente moet zorgvuldig worden gewassen. Mensen die besmet raken, wordt aangeraden om zeven tot tien dagen co-trimoxazol te slikken, een antibioticummix van twee middelen dat bacteriële infecties bestrijdt.

Na meer dan een eeuw is een eind gekomen aan de grenscontroles tussen Gibraltar en Spanje. Sinds middernacht worden bezoekers op de grens niet meer gecontroleerd.

Er staat nog wel een hek van ongeveer 1 kilometer lang. Deze week wordt naar verwachting een begin gemaakt met het verwijderen daarvan.

Schengenzone

Gibraltar is een Brits overzees gebiedsdeel. Sinds het Brexitreferendum in 2016 was er discussie over. Vorig jaar bereikten de Europese Unie, Spanje en het Verenigd Koninkrijk een akkoord over het gebiedsdeel. Afgesproken werd dat de rots bij de Schengenzone komt, waardoor er vrij verkeer van personen tussen Spanje en Gibraltar mogelijk wordt.

Door de verandering komt een einde aan de vaak lange wachttijden die forenzen moesten doorstaan. Meer dan 15.000 mensen die wonen in de economisch achtergestelde Spaanse stad La Linea de la Concepción en de regio eromheen reizen dagelijks tussen Spanje en Gibraltar.

Alleen op de luchthaven van Gibraltar en in de haven van het land blijven nog paspoortcontroles.

Afgestaan door Spanje

Gibraltar, een gebiedje van minder dan 7 vierkante kilometer groot, werd in 1704 door de Britten geannexeerd en in 1713 door Spanje afgestaan als onderdeel van het Verdrag van Utrecht. Ook het eiland Menorca werd daardoor een Brits overzees gebied, maar dat werd later weer teruggedraaid.

Hoewel Spanje Gibraltar nog altijd beschouwt als een illegaal bezet gebied, is er door de overeenkomst in ieder geval een oplossing voor het grensverkeer waar zowel Spanje als het Verenigd Koninkrijk mee kan leven.

De wereldwijde vaccinatiegraad onder kinderen is vorig jaar licht gestegen ten opzichte van de jaren daarvoor. Toch worden nog altijd niet zoveel kinderen gevaccineerd als voor de coronapandemie het geval was. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van Unicef en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Een belangrijke graadmeter voor de wereldwijde vaccinatiegraad is het aantal kinderen dat ingeënt wordt tegen de ziektes difterie, tetanus en polio (DTP). Het percentage kinderen dat de eerste dosis van dit vaccin kreeg steeg van 89 procent in 2024 naar 90 procent in 2025. Het gaat dan om bijna 116 miljoen jonge kinderen.

Daarmee blijft de vaccinatiegraad onder het niveau van 2019, voor de start van de pandemie, toen 91 procent van de kinderen wereldwijd een eerste DTP-vaccinatie kreeg toegediend. Ook onder Europese kinderen is de vaccinatiegraad lager dan voor corona.

"Het is positief dat we weer een stijging zien in het aantal kinderen dat wordt bereikt met levensreddende vaccins, maar we zijn nog lang niet waar we willen zijn", zegt directeur Suzanne Laszlo van Unicef Nederland.

Mazelenuitbraak

De wereldwijde vaccinatiegraad voor mazelen stagneert. Die was vorig jaar 84 procent, net als in 2024. In Nederland daalt de vaccinatiegraad voor mazelen al jaren en ligt die nu onder de 90 procent.

Voor groepsimmuniteit bij mazelen is volgens de WHO een vaccinatiegraad van minimaal 95 procent nodig. In 2025 meldden 57 landen een grote mazelenuitbraak bij de WHO.

Het percentage meisjes dat een HPV-vaccin heeft gehad, om te helpen beschermen tegen baarmoederhalskanker, steeg internationaal juist van 28 naar 31. Bij jongens groeide dat 1 procentpunt naar 9 procent.

Conflictgebieden

Het aantal kinderen dat helemaal geen vaccinaties kreeg daalde ten opzichte van 2024 met 745.000. Toch kregen vorig jaar naar schatting nog altijd zo'n 13,5 miljoen kinderen geen enkele vaccinatie in hun eerste levensjaar.

Meer dan de helft van alle niet-gevaccineerde kinderen woont in een klein aantal landen. Het gaat om Nigeria, de Democratische Republiek Congo, Jemen, India, Indonesië, Ethiopië, Afghanistan, Pakistan en Angola.

Unicef ziet dat de beschikbaarheid en toegankelijkheid van vaccins steeds minder wordt in conflictgebieden. In het algemeen ziet de organisatie dat het wantrouwen tegen vaccins toeneemt, net als desinformatie over vaccineren.

"Om elk kind te bereiken zijn blijvende investeringen nodig, juist nu budgetten voor ontwikkelingssamenwerking wereldwijd onder druk staan", aldus Laszlo.

De Amerikaanse columnist E. Jean Carroll heeft 4,9 miljoen euro schadevergoeding ontvangen van Donald Trump. De Amerikaanse president moest dat betalen vanwege een aanranding uit de jaren 90, maar hij stribbelde lang tegen.

Carroll (83), bekend van een adviescolumn in het modeblad Elle, schreef in 2019 in haar memoires dat Trump haar in de jaren 90 had aangerand in een pashokje van een luxe warenhuis in New York. De toenmalig vastgoedmagnaat was haar gevolgd bij het omkleden en had zich aan haar vergrepen.

Onder een wet die het mogelijk maakte oude zedendelicten alsnog voor de rechter te brengen klaagde Carroll de president aan. Ze had indertijd geen aangifte gedaan, maar had wel twee vrienden over het incident verteld. Dat was voldoende voor de jury om Trump te veroordelen tot het betalen van smartengeld.

'Niet mijn type'

Trump ontkende dat het vergrijp had plaatsgevonden. In een reactie zei hij Carroll niet te kennen en dat ze bovendien "mijn type niet was". Hij zei dat ze het hele verhaal had verzonnen om haar boek te kunnen verkopen.

Carroll stapte daarop opnieuw naar de rechter, dit keer wegens laster omdat hij ontkende wat een jury bewezen had geacht. Trump werd daarop veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 83 miljoen dollar. Tegen beide bedragen tekende de president meermaals bezwaar aan.

Recentelijk wees het Hooggerechtshof Trumps protest tegen het eerste bedrag af. Een nieuw bezwaar deed de rechter daarop in een vonnis van slechts één zin van de hand. Daarop was de weg vrij om het geld dat Trump in 2023 al op een derdenrekening van de rechtbank had moeten storten, uit te keren aan Carroll, inclusief rente.

Strijd gaat door

"We zijn blij te kunnen melden het geld te hebben ontvangen", laat haar advocaat vandaag weten. "The eagle has landed", reageert Carroll zelf, doel bereikt dus. Ze is van plan het geld te gebruiken als aanvulling op haar pensioen.

Het beroep van Trump tegen het hogere bedrag loopt nog steeds. Zijn advocaten zoeken ook nog steeds naar een manier om het nu uitgekeerde geld weer terug te krijgen. Op de betaling van vandaag heeft het kamp-Trump niet gereageerd.

Overigens zijn de bedragen voor Trump relatief klein: deze maand werd duidelijk dat hij het eerste jaar van zijn tweede termijn ruim een miljard had verdiend aan allerlei zakendeals terwijl hij al president was.

Acteur Cees Geel is op 61-jarige leeftijd overleden aan een hartstilstand. Dat heeft zijn management bekendgemaakt. Geel laat twee kinderen na.

De acteur heeft een lange staat van dienst. Hij brak in 2004 door bij het grote publiek met zijn hoofdrol in de film Simon. Hij speelde een stoere hasjdealer die nog maar een paar maanden te leven heeft, omdat bij hem kanker is vastgesteld. Zijn rol werd beloond met een Gouden Kalf voor Beste Acteur. De film was destijds de Nederlandse inzending voor de Oscars.

Flikken Rotterdam

Daarna was Geel te zien in talloze films en series, zoals Nieuw Zeer en Samen. Hij speelde negen seizoenen Stan Vroon in de serie Flikken Rotterdam. De opnames voor het laatste seizoen van deze serie zijn volgens het management nog maar net afgerond.

Hij had ook een toneel- en theatercarrière en was bekend als de vertelstem van verschillende programma's, zoals De Slechtste Chauffeur van Nederland. Voor zijn rol in de musical 3 Musketiers won de acteur in 2003 een Musical Award.

Een bijzonder compleet T. rex-skelet heeft op een veiling in New York een recordbedrag opgebracht. Een onbekende bieder betaalde er ruim 50 miljoen dollar voor, zo'n 44 miljoen euro. Dat is flink meer dan de geschatte waarde tussen de 20 en 30 miljoen dollar.

De tyrannosaurus van 67 miljoen jaar oud is 11,5 meter lang en bijna 4 meter hoog, met een schedel van bijna anderhalve meter vol vervaarlijke snijtanden. Het gaat met 183 gevonden botten om een relatief compleet skelet. Paleontologen zijn vaak al verrukt als ze meer dan de helft van de botten terugvinden, van Gus is 61 procent terecht.

Veilinghuis Sotheby's noemt het met name zeldzaam dat het dier zijn kwetsbare vorkbeen nog heeft. Ook werden beide benen teruggevonden, iets wat bij slechts één andere T. rex het geval was.

Het skelet is Gus genoemd, naar de eigenaar van het stuk grond in de Amerikaanse staat South Dakota waar hij gevonden werd. "Die overleed helaas in het eerste jaar dat men met de opgraving bezig was, dus is ervoor gekozen om hem te eren met de naam voor dit exemplaar", zegt woordvoerder Cassandra Hatton van Sotheby's.

Paleontologen hadden in totaal drie jaar nodig om Gus voorzichtig op te graven. Daarna was er nog eens drie jaar nodig om hem te prepareren en in een speciaal gemaakte stellage te plaatsen. Dat geduld was volgens Hatton cruciaal: "Ik heb prachtige fossielen vreselijke skeletten zien worden omdat mensen niet vaardig genoeg waren of onvoldoende tijd namen."

"Je moet begrijpen dat zo'n fossiel niet compleet uit de grond komt. Het is niet zo dat je een gat graaft en dan als in Jurassic Park een dino ziet", legt ze uit. "Specialisten moeten zorgvuldig bepalen wat ze zien - wat rots is en wat bot. Dat vergt tijd."

Copyright

Het vorige record voor duurste dino stond op naam van Apex, een stegosaurus die in 2024 door miljardair Ken Griffin werd gekocht voor 44,6 miljoen dollar. Hij leende dat exemplaar voor 4 jaar uit aan het Museum of Natural History in New York.

De nieuwe eigenaar van Gus, die vooralsnog anoniem is, kan proberen het aankoopbedrag deels terug te verdienen met het copyright van Gus. Omdat dino's vaak incompleet worden teruggevonden, bestaat er een handel in replica's van ontbrekende botten, tot nu toe vaak afkomstig van de vrij complete T. rex Stan.

Omdat Gus zelf geen Stan-delen bevat, heeft de nieuwe eigenaar het copyright op de hele dino. Die kan er daarmee voor kiezen ook in de namaakbottenhandel te stappen.

Hatton: "Dit is de eerste keer dat een T. rex met alle rechten geveild wordt, dus het is interessant om te zien wat dat met de verkoopprijs doet."

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt zorgen te hebben over "de verharde toon" van de VS over het Internationaal Strafhof ICC in Den Haag. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio schreef gisteren in een opiniestuk in The Wall Street Journal dat "als het nodig is we het ICC steen voor steen gaan afbreken".

Volgens persbureau Reuters worden opties overwogen zoals extra inreisverboden voor medewerkers van het ICC en het opschorten van visa. Daarnaast wil de VS landen verder onder druk zetten om het Strafhof vaarwel te zeggen. Het is volgens Rubio allemaal nodig omdat de VS wordt aangevallen, "niet met kogels, maar met zogenaamd internationaal recht".

Rubio sloeg dezelfde toon aan in een videoboodschap:

"Nederland staat als gastland en verdragspartij achter het hof en zijn medewerkers", reageert Buitenlandse Zaken in Den Haag vandaag in een verklaring. "Onafhankelijke internationale hoven en tribunalen moeten hun mandaat ongehinderd kunnen uitvoeren."

Ook de Europese Commissie vond het noodzakelijk de Amerikaanse aanvallen af te keuren: "We willen straffeloosheid bestrijden. Bedreigingen aan het adres van functionarissen van het hof zijn onaanvaardbaar." Het ICC is volgens de Commissie de "hoeksteen van het internationale strafrechtsysteem".

Vrijbrief

De VS heeft al jarenlang kritiek op het ICC, dat wereldwijd mensen kan vervolgen voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Zo sprak de regering-Trump er schande van dat er een arrestatiebevel is uitgevaardigd tegen premier Netanyahu om de oorlog in Gaza.

Ook wil het land niet dat het ICC onderzoek mag doen naar Amerikaanse burgers, met name Amerikaanse militairen. De VS is niet aangesloten bij het Strafhof, maar Amerikanen kunnen wel worden vervolgd voor misdaden die zijn begaan in de 125 landen die wel lid zijn.

"Amerika wil niet ter verantwoording worden geroepen", zegt Alette Smeulers, hoogleraar Internationale Misdrijven van de Rijksuniversiteit Groningen. "Het wil eigenlijk een vrijbrief om het internationaal recht te schenden in landen die wel zijn aangesloten."

Wat dat betreft is de Amerikaanse kritiek niets nieuws, zegt Smeulers, "maar het land gaat nu wel verder, met een zekere onbeschaamdheid".

Sancties

President Trump was nog maar kort terug in het Witte Huis toen hij vorig jaar "de ongegronde acties van het hof tegen Amerika en onze bondgenoot Israël" hekelde. Hij stelde verschillende sancties in tegen rechters van het ICC. Smeulers: "Dit soort sancties zijn normaal gericht op terroristen en worden nu op rechters toegepast, dat is de omgekeerde wereld."

Die sancties raken het hof ook echt, ziet ze: "Ze hebben een enorm effect op de levens van rechters. Ze worden afgesloten van het bankensysteem. De openbaar aanklager kan niet meer bij zijn e-mails. Dat is echt een aantasting van je persoonlijke leven en kan sommigen ervan weerhouden bij het Strafhof te gaan werken."

Dat de VS probeert andere landen los te weken kan het instituut ook aantasten, zegt strafrechtadvocaat Tamara Buruma, gespecialiseerd in het internationaal recht. "Amerika heeft een overwicht", redeneert ze. "Je kunt straks de situatie krijgen dat landen misschien nog achter het ICC staan, maar ondertussen geen lid meer zijn."

Invloedrijk

Daarmee verliest het internationaal recht aan zeggingskracht. "De grootste mensenrechtenschenders zijn al geen partij bij het Strafhof, maar dit is wel een excuus voor landen om ook weg te gaan en een andere norm te gaan volgen waarin het internationaal recht niet telt", zegt Smeulers. Dat bleek vorige week toen drie Afrikaanse landen aankondigden om zich officieel terug te trekken uit het hof.

En dat terwijl de invloed van het ICC verder reikt dan specifieke processen. "Het is veel breder dan alleen een arrestatiebevel dat het ICC tegen iemand uitvaardigt", legt Buruma uit. "De uitspraken van het ICC zijn belangrijk voor nationale rechters om hun uitspraak op te baseren en om in bijvoorbeeld Nederland, Duitsland en Zweden naar een zaak te kijken vanuit hetzelfde uitgangspunt."

Blokkeringswet

Buruma juicht het daarom toe dat Europa tegengas biedt, al mogen er van haar wel meer concrete acties volgen. Vooral Nederland kan volgens haar meer doen om het ICC te beschermen: "Als gastland heb je de verplichting om je in te zetten voor de bescherming van het ICC."

"Nederland kan zich binnen de EU hardmaken voor een zogeheten blokkeringswet. Daarmee zorg je ervoor dat sancties die de VS heeft ingesteld niet gelden in Europa. Nu moeten Amerikaanse bedrijven in Europa zich houden aan twee rechtssystemen. Met zo'n wet voorkom je dat een Amerikaans bedrijf als bijvoorbeeld Mastercard iemands bankrekening moet afsluiten, omdat Europese regels het bedrijf beschermen."

Buruma denkt dat felheid van de VS over het ICC veelzeggend is, want waarom maken de Amerikanen zich zorgen om het ICC als ze er niet verbonden aan zijn? "Kennelijk zijn ze bang voor een instituut dat ze nog wel respecteren."

Tata Steel moet de bodem bij de Mergelkade op het terrein in Velsen-Noord saneren. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) heeft het saneringsplan van het staalbedrijf goedgekeurd. De dienst houdt de komende jaren toezicht op de werkzaamheden.

De bodem en het grondwater raakten vervuild door de opslag van ongeveer 835.000 ton staalslakken op de locatie. De staalslakken lagen daar sinds 2018 opgeslagen. Uit onderzoek van de omgevingsdienst in 2024 bleek dat stoffen uit de staalslakken in de bodem en het grondwater waren terechtgekomen.

Staalslakken zijn restproducten van de staalproductie. Als ze langdurig in contact komen met water kunnen schadelijke stoffen zoals vanadium en chroom zich verspreiden in de omgeving.

Tata Steel kreeg opdracht om de opslag te beëindigen en de staalslakken voor november 2025 te verwijderen. Een deel is afgevoerd naar de Baltische Staten, een ander deel is tijdelijk opgeslagen bij het bedrijf Pelt & Hooykaas op het Tata-terrein. Ook de achtergebleven laag van verdichte staalslakken en slakkenzand is inmiddels verwijderd.

Voortgang rapporteren

In het goedgekeurde saneringsplan staat dat Tata Steel een groot deel van de verontreinigde grond gaat afgraven en afvoeren. Daarna wordt de locatie aangevuld met schone grond of schoon zand. Ook moet het bedrijf maatregelen nemen om te voorkomen dat vanadium zich verder via het grondwater verspreidt.

De Omgevingsdienst heeft aanvullende voorwaarden opgelegd voor de uitvoering van de sanering. Tata Steel moet de voortgang en resultaten van metingen blijven rapporteren. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de concentraties vanadium en chroom en naar de zuurgraad van het grondwater.

Een automobilist heeft afgelopen vrijdag twee slagbomen van de Ketelbrug tussen Lelystad en Emmeloord losgeschroefd. Rijkswaterstaat is niet te spreken over de actie en doet aangifte, bevestigt een woordvoerder aan Omroep Flevoland.

De slagbomen aan beide kanten van de Ketelbrug gingen vrijdag rond 15.00 uur niet meer omhoog. Dit zorgde ruim een uur voor oponthoud. Er ontstond een file van 8 kilometer tussen Lelystad en Noordoostpolder.

Mogelijk duurde die vertraging voor één of meerdere automobilisten te lang. Twee slagbomen, voor de brug en aan het einde van de brug, werden losgeschroefd. Daarna werden de versperringen op de vluchtstrook gelegd.

'Levensgevaarlijke actie'

Rijkswaterstaat liet eerder al weten niet blij te zijn met de actie. "Het is levensgevaarlijk, voor jezelf en voor anderen", zei een woordvoerder vorige week daarover.

De woordvoerder vergeleek het met een spoorwegovergang. "De slagbomen zitten er niet voor niks. Ik begrijp dat je geïrriteerd raakt, maar dan nog is het niet slim. Dit hebben we nog niet vaak meegemaakt."

Of de dader of daders na de actie ook zijn doorgereden, is nog niet bekend. Een monteur heeft de slagbomen uiteindelijk kunnen repareren.

De VS gaat toch geen tol heffen in de Straat van Hormuz, in tegenstelling tot wat president Trump gisteren zei. In plaats van passerende schepen te laten betalen kondigt Trump vanavond een reeks handelsovereenkomsten aan met landen die grenzen aan de Perzische Golf.

"Het concept van tolheffing bevalt me niet", zei Trump in het Witte Huis, waar de Iraakse premier Ali al-Zaidi te gast was. De Amerikaanse leider is overstag gegaan na "zeer productieve" gesprekken met leiders van het Midden-Oosten, legde Trump later uit in een post op sociale media.

De tolheffing zou vanavond ingaan, evenals de hervatting van de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens. Die laatste maatregel gaat wat Trump betreft wel door. De blokkade geldt volgens hem voor "schepen die van en naar Iraanse havens varen, of die ook maar iets van Iraanse vracht vervoeren". De blokkade geldt sinds 22.00 uur Nederlandse tijd.

Bombardementen door VS en Iran

Ook vanmiddag en vanavond bombardeerde de VS doelwitten in Iran. De Iraanse strijdkrachten hebben raketaanvallen uitgevoerd op enkele landen in de regio die Amerikaanse legerbases huisvesten. De nieuwste escalatie onderstreept nog eens dat het staakt-het-vuren en alle voorlopige afspraken tussen Teheran en Washington voorbij zijn.

Onder meer in de Iraanse havenstad Bandar Abbas werden explosies gehoord. Volgens het Amerikaanse leger zijn aanvallen uitgevoerd op Iraanse militaire installaties waarmee onlangs commerciële schepen in de belangrijke zeestraat onder vuur zijn genomen.

"In oorlogstijd hebben wij de volledige controle over de Straat van Hormuz", citeren Iraanse staatsmedia de onderminister van Buitenlandse Zaken. Hij herhaalt het standpunt van het Iraanse regime dat schepen zullen worden aangevallen als ze hun passage niet coördineren met Iran. Trump houdt ondertussen vol dat de zeestraat volledig open is voor de scheepvaart.

Marineschip van Koeweit getroffen

Onder meer in Koeweit en Bahrein klonk vanavond opnieuw het luchtalarm. Enkele tientallen drones en meerdere raketten zouden zijn neergehaald. De Iraanse strijdkrachten zeggen dat ze depots van het Amerikaanse leger in deze landen hebben getroffen.

Een schip van de Koeweitse marine is onder vuur genomen door Iran, aldus de strijdkrachten van Koeweit. Vier opvarenden raakten hierdoor gewond. Het Iraanse leger heeft volgens Koeweit ook burgerdoelen en civiele infrastructuur geprobeerd te raken. Er zou schade zijn door brokstukken van neergehaalde projectielen.

Opvarende van getroffen tanker overleden

Het Iraanse leger trof daarnaast afgelopen nacht twee tankers in de Straat van Hormuz. Een Indiase opvarende van een aangevallen tanker is overleden, meldt de Verenigde Arabische Emiraten. De opvarenden van deze twee schepen zijn inmiddels geëvacueerd, zeggen de Omaanse autoriteiten.

Iran heeft in iets meer dan een week tijd zeker zeven commerciële schepen in de Straat van Hormuz onder vuur genomen. Als gevolg hiervan is de scheepvaart door de Straat van Hormuz weer nagenoeg stil komen te liggen.

Afgelopen maand kwamen de meeste Oekraïense burgers om het leven sinds april 2022. Dat meldt de VN-mensenrechtencommissie in Oekraïne.

In juni vielen zeker 293 doden en raakten 1990 burgers gewond. Dat is nog meer dan in mei, toen er ook al een record aan burgerslachtoffers viel. Toen kwamen er zeker 274 mensen om het leven en raakten nog eens 1763 gewond.

"De cijfers tonen een alarmerende, escalerende trend met een toenemend aantal burgerslachtoffers, veroorzaakt door het intensievere gebruik van krachtige wapens die bijzonder dodelijk zijn in dichtbevolkte stedelijke gebieden", zegt Danielle Bell van de VN-commissie.

Tekort aan Patriot-raketten

In het eerste halfjaar kwamen 1396 burgers om het leven in Oekraïne. Ook raakten 7978 mensen gewond. Dat is 37 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar. De toename van slachtoffers heeft volgens de commissie vooral te maken met de Russische raketten waarmee steden ver van het front worden aangevallen.

Oekraïne kampt met een groot tekort aan Patriot-onderscheppingsraketten om de Russische ballistische raketten af te weren. Daardoor vallen er nu meer burgerdoden. Ballistische raketten zijn moeilijker te onderscheppen dan kruisraketten of drones.

Dit is een groot probleem voor Oekraïne:

De Patriot-raketten worden geproduceerd in de Verenigde Staten. Vorige week werd bekend dat de VS een licentie gaat verlenen aan Oekraïne om de raketten zelf te produceren. Wanneer dat gaat gebeuren, is onduidelijk.

Ook kwam gisteren naar buiten dat Nederland samen met Oekraïne en acht andere landen een coalitie gaat vormen die Europa moet beschermen tegen ballistische raketten. De landen wijzen in een gezamenlijke verklaring op de groeiende dreiging daarvan. "Ons doel is om een gezamenlijke ballistische raketverdedigingscapaciteit voor Europa op te bouwen", staat in de verklaring.

In de Duitse deelstaat Beieren is sprake van een verdwijning met een luchtje. De politie zoekt een vrachtwagen met 20 ton emmentalerkaas in het laadruim. De vracht is ingeladen in de Duitse stad Bayreuth, maar nooit aangekomen bij de klant in Frankrijk.

De vermiste lading gatenkaas is naar schatting 80.000 euro waard, schrijven Duitse media. Via een online portaal was een Bulgaars bedrijf ingeschakeld om de partij te vervoeren. De kaas werd vorige week maandag opgepikt. Het is onduidelijk waar de vrachtwagenchauffeur vervolgens naartoe is gereden.

De politie sluit diefstal niet uit en onderzoekt wat er precies is gebeurd.

Het komt geregeld voor dat een lading zuivelproducten wordt ontvreemd. De prijs van kaas- en melkproducten is de afgelopen jaren fors gestegen. Daarmee zijn ze aantrekkelijker geworden voor criminelen om te verkopen op de zwarte markt.

Boter en trappistenkaas

Eind november vorig jaar verdween bijvoorbeeld 21 ton boter in Polen. De maand ervoor is een lading van ruim 21 ton trappistenkaas opgehaald in Duitsland en vervolgens nooit op de bestemming aangekomen. Dat blijkt uit cijfers van het zogeheten Meldpunt Gestolen Zuivel, een initiatief van de Nederlandse zuivelbranche.

De meeste meldingen worden gedaan door Nederlandse bedrijven, legt een woordvoerder uit, maar soms ook door ondernemingen uit andere Europese landen. Vorig jaar werden op de website tien meldingen van vermiste ladingen gepubliceerd. Dit jaar zijn er nog geen meldingen gedaan.

Het is onduidelijk in hoeveel gevallen is vastgesteld of er sprake is geweest van diefstal. Het werkelijke aantal verdwenen ladingen kaas en melk is waarschijnlijk hoger dan het meldpunt vermeldt want er is geen meldplicht.

De brandweer heeft na de brand op een bouwplaats in Brussel de lichamen gevonden van zes vermisten, melden de autoriteiten aan verschillende media.

Het ging vanochtend mis bij de verbouwing van een kantoorpand aan het De Brouckèreplein, in het centrum van de stad. Er ontstond een kleine brand op de tweede verdieping van het gebouw, die snel kon worden geblust. Brandende deeltjes belandden echter in de twee liftschachten en veroorzaakten in de kelder een nieuwe brand.

Er waren op dat moment ongeveer 250 bouwlieden aan het werk. Twee van hen moesten met brandwonden naar het ziekenhuis worden gebracht.

Na de ontruiming van de bouwplaats bleek dat er zes personen vermist werden. Later werd duidelijk dat hun lichamen zich in een van de twee liften bevonden die door het vuur naar beneden gestort waren.

Berging verloopt moeilijk

Het bleef lang onduidelijk hoeveel slachtoffers zich in de liften bevonden, omdat het gevaarlijk en moeilijk was om de cabines te openen. De brand was rond 09.00 uur uit, maar pas aan het eind van de middag lukte het een kleine opening te maken voor inspectie. Daarna konden de lichamen worden geborgen.

In België wordt geschokt gereageerd op de fatale brand. Koning Filip is aan het eind van de middag langs geweest samen met premier De Wever. Zij bedankten onder meer de hulpverleners.

Het Oxy-gebouw, voorheen bekend als het Muntcentrum, stamt uit de jaren 70 en wordt momenteel verbouwd om er appartementen, hotelkamers en kantoorruimte te kunnen vestigen. Het is nog niet duidelijk waardoor de brand op de bouwplaats is ontstaan.

De Amerikaanse immigratiedienst ICE schort voorlopig de meeste verkeerscontroles op. De maatregel volgt op twee dodelijke schietpartijen in korte tijd waarbij ICE-agenten betrokken waren, melden bronnen binnen de Amerikaanse overheid aan CBS News.

ICE-agenten mogen voorlopig alleen nog voertuigen stoppen tijdens operaties tegen mensen die worden verdacht van ernstige misdrijven. De opschorting blijft van kracht totdat agenten extra training hebben gekregen voor het uitvoeren van verkeerscontroles.

De aanleiding is onder meer de dood van een 26-jarige Colombiaanse migrant in de Amerikaanse plaats Biddeford in de staat Maine. Hij werd gisteren doodgeschoten door een ICE-agent nadat hij volgens de autoriteiten had geprobeerd weg te rijden bij een controle. Het ministerie waaronder ICE valt zegt dat de man zijn auto als wapen gebruikte, maar daarvoor is geen bewijs openbaar gemaakt. De betrokken agent droeg geen bodycam en is tijdelijk op non-actief gesteld.

Vorige week kwam in Texas ook een Mexicaanse migrant om het leven bij een verkeerscontrole waarbij een ICE-agent betrokken was. In totaal zijn nu vier mensen doodgeschoten door federale immigratiediensten die het grootschalige deportatieprogramma moeten uitvoeren, meldt CNN.

Demonstraties tegen ICE

Verkeerscontroles zijn de afgelopen tijd een belangrijk onderdeel geweest van de immigratiehandhaving onder de regering-Trump. Via deze controles konden ICE-agenten mensen identificeren, volgen en arresteren buiten hun woning of werkplek. De nieuwe richtlijn kan de werkwijze van de immigratiedienst daarom aanzienlijk veranderen.

De zorgen over de opleiding van Amerikaanse ICE-agenten zijn groot, door verlaagde toelatingseisen en versnelde trainingstrajecten. Die leiden al langer tot maatschappelijke onrust en zorgen over de ervaring en het optreden van nieuwe ICE-agenten.

De schietpartijen hebben geleid tot protesten in verschillende plaatsen. In Biddeford gingen vandaag mensen de straat op om te demonstreren tegen de aanwezigheid en werkwijze van ICE. Demonstranten spraken hun zorgen en woede uit over het optreden van de immigratiedienst.

ICE heeft de nieuwe richtlijn voor verkeerscontroles zelf nog niet officieel toegelicht.

Correspondent Verenigde Staten Sjoerd den Daas:

In Trumps eerste volle jaar waren de headlines en vette krantenkoppen het belangrijkst: laten zien welke criminelen er van straat waren geveegd. Angst aanjagen bij de immigrantengemeenschap, en aan de eigen achterban laten zien dat de regering Trump - zoals beloofd - het strengste immigratiebeleid ooit voert.

Ondertussen ging de campagne door, zij het met minder bombarie. Na krantenkoppen en controverses wilde het Witte Huis dit jaar, nu er ook parlementsverkiezingen zijn, de deportatiecijfers daadwerkelijk opvoeren. Een massadeportatie, met 3000 ICE-arrestaties per dag bleef het nadrukkelijke doel. Vorig jaar werd dat niet gehaald. Daarmee is de druk op ICE, en de vele duizenden nieuw ingehuurde, vaak onervaren en beperkt getrainde ICE-agenten om zoveel mogelijk ongedocumenteerden van straat te vegen enorm.

De immigratie-agenda was, samen met Trumps economische beloftes, een van de belangrijkste redenen voor Trumps herverkiezing. Streng immigratiebeleid blijft populair op rechts, steun voor deportaties is er voornamelijk als het gaat om gewelddadige criminelen. Om 'the worst of the worst', zoals de campagne ook wel werd geschetst door het Witte Huis, ging het allang niet meer alleen.

Thuis bij ongedocumenteerde mensen binnenvallen mocht niet meer zonder huiszoekingsbevel van de rechter, ook de rechtbanken waar ICE-agenten veel arrestaties verrichtten zijn verboden terrein. Daarmee werden controles en stops in het verkeer, of bruutweg mensen van de weg plukken een belangrijker onderdeel van de ICE-methodes.

Of de tijdelijke opschorting van arrestaties betekent dat beleid echt wordt bijgestuurd is twijfelachtig. Zolang de doelstellingen niet veranderen is het onwaarschijnlijk dat de werkwijze echt op de schop gaat - en zal de druk op ICE-agenten om te leveren belangrijker blijven dan de manier waarop de doelen bereikt worden.

Het enorme datacenter van Microsoft in Noord-Holland gebruikt ongeveer 1 procent van alle stroom in Nederland. Dat blijkt uit gegevens die de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) openbaar heeft gemaakt. Het is voor het eerst dat duidelijk wordt hoeveel elektriciteit bepaalde grote datacenters in Nederland verbruiken, al ontbreken de cijfers van Google.

Een van de grootste datacenters van Nederland, bij het dorp Middenmeer, is van Microsoft. Het verbruikte vorig jaar 1,17 terawattuur (TWh) aan stroom. In totaal verbruikte Nederland vorig jaar in totaal ruim 112 TWh elektriciteit, blijkt uit voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Twee andere giga-datacenters zijn van Google. Een daarvan staat in de buurt van die van Microsoft, het andere in de Eemshaven in Groningen. Het verbruik daarvan wil het bedrijf echter niet bekendmaken.

Overvol stroomnet

Het stroomverbruik van datacenters is onderwerp van discussie, omdat het stroomnet in veel plekken in Nederland onder druk staat. Sinds een paar jaar geldt op veel plekken in Nederland een verbod op de bouw van grote datacenters. Wel worden er nog steeds datacenters gebouwd die kleiner zijn dan de bovengrens die de overheid heeft gesteld.

Het was al bekend dat datacenters veel elektriciteit gebruiken. De meest recente cijfers komen uit 2024: in dat jaar was een kleine groep van ongeveer 45 datacenters verantwoordelijk voor 4,2 procent van het Nederlandse stroomverbruik, berekende het CBS. Dat is net zo veel als 1,9 miljoen woningen. Maar het statistiekbureau zei er niet bij welke datacenters dat precies zijn.

De RVO-gegevens geven een concreter inzicht, hoewel niet alle bedrijven zijn opgenomen in de cijfers. Bedrijven kunnen aangeven dat hun verbruik geheim is.

Een Google-woordvoerder zegt dat de cijfers van de Google-datacenters niet openbaar worden gedeeld, omdat die iets zouden kunnen zeggen over hoe Google zijn datacenters inricht en gebruikt. "We beschouwen het stroomverbruik van individuele datacenters als concurrentiegevoelige informatie die we liever voor ons houden."