NOS Nieuws - Algemeen

Na bijna vijf weken van droogte wordt het weer eens tijd voor regen. De natuur, je tuin en ook de brandweer die de afgelopen tijd druk was met natuurbranden zullen de regen die eraan komt zeker verwelkomen. Toch regent het dit weekend zeker niet onafgebroken.

Vandaag was de eerste lokale zomerse dag van het jaar. 's Middags werd in het Limburgse Ell 25,1 graden gemeten. Veel mensen in het hele land genoten dan ook van het warme weer.

1 mei is de dag dat traditiegetrouw veel buitenzwembaden weer open gaan, zoals hier in Ootmarsum:

Morgen wordt een dag met twee verschillende gezichten: warm en plaatselijk flink nat. Aan de ene kant wordt het bijna overal nog behoorlijk zonnig met 20 tot 25 graden. Sterker nog, het zal een stuk warmer aanvoelen doordat de luchtvochtigheid vannacht sterk toeneemt. Dat maakt de lucht drukkend, zeker als je buiten gaat sporten. En aan de andere kant trekken er op verschillende momenten van de dag buien over.

's Ochtends zijn er heel plaatselijk wat buien, en ook 's middags kunnen er een paar losse buien overtrekken. Maar vooral morgenavond is er kans op stevige buien op grotere schaal, vooral in het zuiden en midden van het land. Daarbij moet je denken aan veel regen in korte tijd, hagel, en mogelijk ook flinke windstoten. De verschillen kunnen van plaats tot plaats wel heel groot zijn: op de ene plaats misschien wateroverlast, terwijl het een stukje verderop droog blijft.

Bewolking en buien

Zondag is een bewolkte dag, en wordt de warme lucht verdreven door wat minder zachte lucht. Er valt ook regen, op sommige plaatsen mogelijk 10 millimeter. Zoals het er nu naar uitziet blijft het in het oosten en zuidoosten grotendeels droog, maar dat is nog niet zeker. De temperatuur ligt in het noorden dan op een graad of 15, in het zuiden kan het nog 21 graden worden.

Vanaf maandag hebben we af en toe wat buien, tussendoor ook regelmatig wat zon, en de wind is dan weer naar het noorden gedraaid. Dat zorgt voor wat lagere temperaturen: vanaf dinsdag wordt het een paar dagen tussen de 11 en 16 graden, dat is minder warm dan je begin mei mag verwachten. Ook op Bevrijdingsdag dus, dan is het relatief fris, met af en toe zon. Een bui is ook dan niet helemaal uitgesloten.

Nog even nagenieten van het warme weer van vandaag:

In Istanbul zijn bij een 1 mei-protest zeker vijfhonderd mensen gearresteerd omdat ze naar het Taksimplein wilden optrekken. Dat is door de autoriteiten als verboden terrein bestempeld. De demonstranten probeerden meermaals door de politieblokkade te breken en werden toen aangehouden door agenten die daar stonden met waterkanonnen en pepperspray.

Volgens de burgemeester van de Turkse stad waren de demonstranten vooraf gewaarschuwd om niet naar het plein te gaan. De autoriteiten willen dit niet hebben omdat hier in het verleden vaak ongeregeldheden zijn geweest op 1 mei.

Bekijk de beelden van de rellen in Istanbul, Parijs en Zürich:

Jaarlijks gaan mensen in Turkije op 1 mei, de Dag van de Arbeid, de straat op. In Istanbul is het Taksimplein dan het doel, een symbolische plek voor vakbonden en arbeidersverenigingen. Op 1 mei 1977 kwamen op dit plein tientallen mensen om het leven nadat er paniek was ontstaan toen er schoten klonken.

Het komt sindsdien op 1 mei geregeld tot schermutselingen tussen de politie en de demonstranten. In 2016 werden groepen demonstranten uiteengedreven met traangas en waterkanonnen. Daarbij viel ook een dode.

Ook in 2024 werden demonstranten opgepakt. Gisteren bepaalde de rechter dat drie arrestanten die bijna twee maanden hebben vastgezeten, ten onrechte zijn opgepakt. Volgens het hof hadden deze demonstranten het recht om vreedzaam te protesteren.

Ook in 2013 was het plein het toneel van protesten. Demonstranten bezetten de plek ruim een week als protest tegen de regering-Erdogan.

Vuurwerk

In bijna alle Europese landen is de Dag van de Arbeid een vrije dag. In veel landen werd dan ook gedemonstreerd door vakbonden en andere belangenorganisaties. Zo waren in Parijs naar schatting 100.000 mensen op de been. In Frankrijk zijn vijftien mensen gearresteerd, van wie zeven in de hoofdstad.

In buurland Spanje was ook een betoging. In Málaga gingen 20.000 mensen de straat op voor "fatsoenlijke en betaalbare huisvesting, loonsverhoging, de democratie en de openbare dienstverlening", meldt de publieke omroep RTVE. Vakbondsleiders spraken zich tijdens de demonstratie ook uit tegen de oorlogen in Gaza, Libanon, Iran en Oekraïne.

In de Zwitserse stad Zürich waren er zo'n 15.000 aanwezigen bij een 1 mei-manifestatie. Bij een onofficiële demonstatie in diezelfde stad waren opstootjes, waarbij demonstranten vuurwerk gooiden naar de politie.

Vreedzame sfeer

In Duitsland bleef het rustig. Daar was sprake van "een vreedzame sfeer" en zijn geen ongeregeldheden gemeld, schrijven Duitse media.

In Italië wordt in Rome een concert gehouden onder het motto "Fatsoenlijk werk", meldt de krant Corriere della Sera. Er treden zo'n vijftig artiesten op.

Iran en de VS zijn verwikkeld in wat experts omschrijven als een game of chicken. Wie is de angsthaas en geeft het spel als eerste op? Vandaag stuurde Teheran weer een voorstel voor een akkoord, maar ook dat zal Washington waarschijnlijk niet zomaar accepteren.

Beide landen staan onder druk, maar tot nu toe was niemand bereid tot grote concessies. De details van het nieuwe Iraanse tegenvoorstel voor een einde aan de oorlog zijn nog onbekend. Maar het is al ruim drie weken een patroon dat de twee vijanden blijven botsen over met name afspraken over het Iraanse atoomprogramma.

Daar komt sinds kort bij dat Iran eist dat de VS eerst zijn zeeblokkade opheft voordat over de nucleaire kwestie kan worden overlegd. De Amerikaanse president Trump wil daar echter niets van weten. De woensdag tot recordhoogte gestegen olieprijs is een blijk dat de onderhandelingen lijken vastgelopen.

Trump legt de verantwoordelijkheid daarvoor bij Teheran. "We hebben net met Iran gesproken. We moeten zien wat er gebeurt, maar ik ben niet blij. Hun leiderschap is totaal verdeeld, ze maken aldoor ruzie met elkaar. De een zegt dit, de ander zegt dat. Ze zijn het spoor bijster", zei de president voordat hij vrijdagmiddag naar zijn buitenverblijf in Florida vertrok.

Impopulaire oorlog

Kenners onderschrijven dat er sprake is van een impasse. "Beide partijen lijden pijn", zegt Irankenner Peyman Jafari, verbonden aan het Amerikaanse Princeton University. Iraniërs kampen met gierende inflatie: een euro is inmiddels ruim anderhalf miljoen rial waard. De uitvoer van olie ligt stil door de Amerikaanse blokkade en de schade door bombardementen is groot.

Aan de andere kant is Trump volgens Peyman "naarstig op zoek naar een uitweg". De oorlog is impopulair onder Amerikanen, onder meer vanwege de fors gestegen benzineprijzen. Ruim zes op de tien burgers vindt het een fout besluit dat Iran is aangevallen, zo blijkt uit een peiling van The Washington Post en ABC News.

"Er komen verkiezingen in november en Republikeinen worden nerveus", legt Jafari uit. Hij verwacht dat er halverwege mei internationaal een kantelpunt komt. Europese landen hebben nu nog kunnen putten uit reserves, maar krijgen later deze maand volgens Jafari te maken met grote tekorten. "Zoals we nu al zien met kerosine."

Langste adem

Trump beweerde onlangs dat de blokkade van de Straat van Hormuz zo effectief is, dat de Iraanse economie deze situatie niet lang vol kan houden. Volgens Ali Vaez, Iranexpert bij denktank International Crisis Group, is dat zwaar overdreven.

Hij legt uit dat Iran vrij gemakkelijk de oliekraan iets kan sluiten zonder de productiecapaciteit te beschadigen. "Verreweg de meeste olie is ook niet voor export, maar voor binnenlands gebruik. En het regime deinst er niet voor terug om economische pijn af te wenden op de bevolking."

Beide kenners denken dat het Iraanse regime in huidige situatie de langste adem zal hebben. Mede omdat de machthebbers weinig motivatie hebben om mee te buigen met de Amerikaanse eisen. "Er is nauwelijks nog ruimte voor gematigde opvattingen in een land dat twee keer is aangevallen door de VS terwijl het aan het onderhandelen was met de VS. Er zijn geen gematigde leiders meer over."

Afgelopen nacht verliep de deadline dat de regering-Trump het Congres toestemming moest vragen voor de oorlog tegen Iran, die zestig dagen geleden begon. Die goedkeuring is echter niet nodig, zo redeneerde defensieminster Hegseth, omdat er een wapenstilstand geldt.

Maar er zijn signalen dat Iran mogelijk binnenkort weer wordt gebombardeerd door de VS. Anonieme bronnen zeggen tegen Amerikaanse media dat Trump is bijgepraat door generaals over nieuwe aanvalsplannen. Een nieuwe "korte en krachtige" aanvalsgolf kan hopelijk de impasse aan de onderhandelingstafel doorbreken, zo is de gedachte.

'Compromis nodig'

Ook het Israëlische leger zou zich voorbereiden op nieuwe militaire actie tegen Iran. Anonieme Israëlische functionarissen stellen dat de gesprekken tussen de VS en Iran mogelijk volgende week al volledig zullen imploderen.

Vaez: "Israël wil een wisseling van het regime in Iran en zal zo hard mogelijk druk uitoefenen op Trump om geen akkoord te sluiten. Het is zeker mogelijk dat de beide landen nog een keer een grote aanval zullen uitvoeren."

Maar het is de vraag hoe effectief dat zal zijn. Het geestelijke regime is hard getroffen in de oorlog, evenals het Iraanse raket- en atoomprogramma. Desondanks zitten de machthebbers nog ferm in het zadel, is de Straat van Hormuz een troef gebleken en is het hoogverrijkte uranium van Iran nog niet terecht.

Maximalistische eisen

"Ik denk dat de Iraniërs uiteindelijk wel bereid zijn tot een compromis", aldus Vaez. Daarvoor moeten volgens hem wel eerst de juiste omstandigheden ontstaan. "Trump moet zijn maximalistische eisen opzij zetten en de Iraniërs met wat respect behandelen." Als grootste obstakel ziet hij dat Trump "Iran wil vernederen en overwinnen".

Bemiddelaars Pakistan, Egypte, Saudi-Arabië en Turkije proberen achter de schermen een oplossing te vinden. "Maar uiteindelijk kan niemand van hen de fundamentele obstakels uit de weg halen", sluit Vaez af.

Rijkswaterstaat is vanavond weer begonnen met werkzaamheden aan de A2. De weg is opnieuw een weekend lang afgesloten. Tegelijkertijd gaat ook de A12 richting Den Haag tot en met maandag dicht voor onderhoud. Verkeer moet rekening houden met extra reistijd die kan oplopen tot een uur.

De wegbeheerder is sinds begin april elk weekend bezig met werkzaamheden op de A2 tussen de knooppunten Everdingen en Oudenrijn. Daar wordt 11 kilometer asfalt vervangen. De weg vanuit het zuiden richting Utrecht is daardoor in totaal zes weekenden dicht.

De werkzaamheden aan de A2 leidden tijdens eerdere afsluitingen tot heel veel verkeershinder, onder meer in de gemeente Vijfheerenlanden. Het verkeer liep in Vianen en omliggende plaatsen volledig vast door sluipverkeer.

Ook de A12 dicht

Verder is ook de A12 richting Den Haag twee weekenden lang dicht voor groot onderhoud. De weg wordt vanaf knooppunt Oudenrijn bij Utrecht tot de aansluiting met de N11 bij Bodegraven afgesloten. Tot aan Woerden is er wel een rijstrook beschikbaar, alleen voor bestemmingsverkeer, meldt RTV Utrecht.

Beide wegen gaan vanavond vanaf 22.00 uur tot en met maandag 05.00 uur dicht. Weggebruikers moeten rekening houden met omleidingen en extra reistijd.

Volgend weekend is het laatste weekend dat er aan deze delen van de wegen gewerkt wordt. Wel wordt begin juli de verbindingsweg van de A12 vanuit Den Haag naar de A2 richting Den Bosch nog twee weekenden lang afgesloten.

Opstoppingen in woonwijken

Rijkswaterstaat roept weggebruikers op de officiële omleidingsroutes te volgen, ook als bijvoorbeeld Google Maps aangeeft dat een andere route sneller is.

"Die route is niet sneller en leidt juist vaak tot opstoppingen in woonwijken en dorpen", waarschuwt de wegbeheerder. "Waardoor deze niet bereikbaar zijn voor inwoners en nood- en hulpdiensten." Dat gebeurde bij eerdere werkzaamheden aan de A2 in Vijfheerenlanden. De omleidingen lopen via andere snelwegen.

In de regio Utrecht wordt tot en met oktober op veel plekken aan de weg gewerkt. Volgens Rijkswaterstaat is dit het "asfaltseizoen". De buitentemperatuur is dan hoog genoeg om het asfalt goed te verwerken. Als het kouder is, koelt het asfalt te snel af en wordt het niet hard genoeg. "Dit gaat ten koste van de kwaliteit", waarschuwt de wegbeheerder.

Het Nederlandse marineschip Zr. Ms. Evertsen keert begin deze maand terug naar Nederland. De inzet wordt niet verlengd, schrijven defensieminister Yesilgöz en buitenlandminister Berendsen in een brief aan de Tweede Kamer.

Het schip ging in maart naar het oosten van de Middellandse Zee om landen in die regio te beschermen tegen Iraanse aanvallen. Frankrijk had daarbij om hulp gevraagd.

Vorige maand werd de missie van het fregat verlengd tot begin mei. Nu is in overleg met Frankrijk besloten om niet nog langer in het gebied te blijven. Waarom de missie niet is verlengd, staat niet in de Kamerbrief.

Mogelijke inzet Straat van Hormuz

De Evertsen kan met behulp van speciale apparatuur dreigingen vanuit de lucht detecteren, zoals raketten en drones. Ook is het schip in staat om zelf drones uit de lucht schieten.

De verlenging vorige maand kostte 5 miljoen euro. Daarmee komt het totale bedrag van de inzet op 7,5 miljoen euro. Voor de missie had het kabinet formeel geen toestemming nodig van de Tweede Kamer, maar er werd toch over gestemd op 11 maart. Er was toen ruime steun voor.

Ondertussen onderzoekt het kabinet of Nederland gaat bijdragen aan de beveiliging van de scheepvaart in de Straat van Hormuz, schrijven de ministers. Bij deze plannen zijn meer dan veertig landen betrokken.

Daarnaast hebben de Verenigde Staten aan bondgenoten gevraagd om bij te dragen aan een politieke en militaire actie bij de Straat van Hormuz. Yezilgöz en Berendsen kijken naar dat verzoek, laten ze aan de Kamer weten.

Een Europa dat militair en economisch meer op eigen benen moet staan, onafhankelijker van de Verenigde Staten, daar gaat het de laatste tijd veel over. Daarom kan het onlangs afgesloten vrijhandelsakkoord tussen de Europese Unie en de Mercosur-landen nieuwe perspectieven bieden. In Latijns-Amerika gaat het om Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia.

Het akkoord omvat een markt van meer dan zevenhonderd miljoen consumenten, waar ruim 25 jaar over is onderhandeld en waarbij de landen in de twee regio's nu handel kunnen drijven zonder dat er heffingen opgelegd worden. Alle Mercosur-landen hebben het verdrag al geratificeerd (deze week tekende Paraguay als laatste), maar in Europa is er vertraging opgetreden. Het Europees Parlement wil de stemming eerst voorleggen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Toch wordt het akkoord van kracht, zo heeft voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie bepaald, want een definitieve toetsing kan nog wel twee jaar duren. In Brazilië, het grootste land binnen de Mercosur, heerst enthousiasme onder bijvoorbeeld producenten van rundvlees en kip: die zien grote kansen.

Groeien

In de heuvels van São José do Vale do Rio Preto waar een grote pluimveeproductie is, bereiden kippenboeren zich al voor op het akkoord. Otavio Piccoli produceert er 60.000 kippen voor de slacht. Zijn afnemers zijn nationale opkopers, vooral in Rio de Janeiro, dat zo'n twee uren rijden hiervandaan ligt.

Maar meer export betekent ook groei voor hem. "Als het akkoord echt van start gaat zal de druk op de binnenlandse markt ook enorm toenemen, want er is meer kip nodig voor de export naar Europa. Mijn bedrijf zal hoe dan ook groeien, en dus zal ik gaan uitbreiden'', zegt hij.

Ook voor het Braziliaanse rundvlees zal er een grotere markt komen in Europa en juist daar zijn de Europese boeren, ook in Nederland, bang voor.

Meer ontbossing

Er bestaan grote zorgen in Europa over oneerlijke concurrentie met Zuid-Amerikaanse boeren die op grotere schaal en goedkoper vlees en kip kunnen produceren. In Brazilië is veel meer ruimte, de lonen zijn lager en regels zijn soepeler dan binnen de EU.

Daarover zijn ook zorgen bij milieuorganisaties. Die vrezen dat er door het vrijhandelsakkoord meer ontbossing komt in Zuid-Amerika, en de regels uit het akkoord niet worden nageleefd.

Boer Otavio Picolli begrijpt de zorgen van de Europese boeren, maar die hebben weer andere voordelen, denkt hij. "Zij maken veel minder transportkosten voor de export naar de eigen Europese markt, en hebben daardoor ook weer lagere kosten", zegt hij.

Wijn steeds populairder

Er zijn bovendien ook nogal wat voordelen straks voor Europa, want de export naar Zuid-Amerika van bijvoorbeeld auto's, auto-onderdelen, landbouwmachines, farmaceutische producten, maar ook van de betere wijnen en kazen wordt een stuk goedkoper. Nu nog zitten daar nog hoge accijnzen op en is wijn uit Europa echt een luxeartikel in Brazilië.

In wat beter gesorteerde wijnzaken kost een fles Rioja omgerekend al gauw zo'n dertig euro. Wijnhandelaar Carlos Henrique is blij met het vrijhandelsakkoord, want hij ziet dat wijn steeds populairder wordt in Brazilië.

"Vooral onder jonge Brazilianen is wijn steeds populairder geworden. Er komen ook steeds meer Braziliaanse wijnen op de markt, en we hebben natuurlijk goede wijnen in Chili en Argentinië. Maar Europese wijnen zijn nu nog heel duur, dus als ze straks goedkoper worden door dit akkoord worden ze ook toegankelijker voor een groter publiek en dat is goed."

Maar Braziliaanse wijnboeren maken zich juist weer zorgen over de concurrentie met hun Europese tegenhangers. Door de vraag naar wijn is de familie Tassinari een paar jaar geleden begonnen met de productie van wijn in de heuvels rondom Rio. Er wordt nog niet op grote schaal geproduceerd, daar is meer tijd en geld voor nodig.

Manager Jorge Tassinari is bang dat ze straks worden weggeconcurreerd als de Europese wijnen in de Braziliaanse supermarkt voor lagere prijzen te koop zijn. "De kwaliteit van de wijnen uit Europa is heel goed. Alleen wij zullen het niet overleven. Onze productie staat nog in de kinderschoenen en we maken hoge kosten. Pas over een jaar of tien zijn we in staat concurrentie met de Europese wijnen aan te gaan."

Ondanks de kritiek en zorgen die in Europa tijdens de vele protesten van boeren zichtbaar werden, is het vrijhandelsakkoord in januari officieel getekend door Europa en de Zuid-Amerikaanse landen. Hoewel het juridisch dus nog moet worden voorgelegd aan het Europese Hof kan er binnenkort wel al handel gedreven worden zonder heffingen.

Pluimveehouder Otavio Piccoli is optimistisch. "We hebben het over een van de grootste vrijhandelszones ter wereld. Er is genoeg voor iedereen, voor ons en voor de Europese boeren, we hoeven elkaar niet in de weg te zitten."

Vakbond FNV dreigt half juni te gaan staken in het openbaar vervoer. Wanneer die staking precies is en hoelang die zou duren is nog onduidelijk.

De grootste vakbond van Nederland is ontevreden over de kabinetsplannen rond sociale zekerheid en voert in de discussie daarover nu de druk op. "Het kabinet is van plan mensen langer te laten doorwerken en breekt afspraken over de AOW", zegt vakbondbestuurder Henri Janssen. "Op deze manier verdwijnen alle sociale vangnetten."

Volgens hem gaan de plannen om te staken alleen van tafel als het kabinet alle bezuinigingsplannen rondom sociale zekerheid schrapt. "Als dat niet gebeurt gaan wij in juni staken en vallen zowel landelijk als regionaal de treinen, bussen, trams en metro stil."

Spel tussen bonden en kabinet

De vakbond bereidt ook stakingen in andere sectoren voor. Zo kondigde de havensector eerder al aan na mei te gaan staken. "De actiebereidheid is zowel bij de havens als het ov groot", zegt Janssen, niet toevallig op de internationale Dag van de Arbeid.

"De plannen van het kabinet raken alle werkenden, niet alleen de mensen die in het ov of bij de havens werken", zegt Janssen. "Door te staken hopen we de sociale zekerheid voor al die mensen te behouden."

De aankondiging van een mogelijke ov-staking is onderdeel van het spel tussen bonden en kabinet. De vakbond is al langer kritisch op de kabinetsplannen om te besparen op de sociale zekerheid.

Vooral het voornemen van het kabinet om de AOW-leeftijd te verhogen en de WW te verkorten is slecht gevallen bij de vakbonden.

Op zoek naar alternatieven

Een deel van die plannen is inmiddels teruggedraaid. Vorige week trok het kabinet een bezuiniging op hulp bij de bijstandsuitkering in. In plaats daarvan stelde minister Aartsen (Werk en Participatie) voor om het kindgebonden budget vanaf volgend jaar voor meer gezinnen te versoberen.

Ook de verhoging van de AOW-leeftijd is nog niet definitief. Eind februari besloot het kabinet om die voorgenomen verhoging nog niet vast te leggen in de wet en eerst in overleg met onder meer de vakbonden op zoek te gaan naar alternatieven.

Maar het is nog maar de vraag of en wanneer dat overleg er komt. In maart liepen de vakbonden FNV, CNV en VCP weg uit het kennismakingsgesprek met het kabinet-Jetten. Toen klonk het al dat de bonden het "hele land platleggen" als het kabinet de bezuinigingsplannen doorzet. Het dreigement van vandaag past dus in dat patroon.

De brand die woensdag ontstond op het militaire oefenterrein 't Harde is nog altijd niet onder controle. De brandweer was vanmiddag nog volop bezig met controleren en nablussen en is daar voorlopig nog mee bezig. Op meerdere plekken op het terrein waren nieuwe brandhaarden ontstaan.

Eerder was er nog sprake van dat vorige nacht gemeld kon worden dat de brand onder controle was, maar vanwege de grootte van de brand kon het sein 'brand meester' niet worden gegeven.

Bluswerkzaamheden gaan door

De veiligheidsregio Noord-en Oost-Gelderland meldt dat vier brandweerwagens en twee bluswagens van de militaire brandweer in het gebied actief zijn. Ook het grootwatertransport is aanwezig om te ondersteunen bij het blussen.

De brandweer zelf heeft tussen de 100 en 150 mensen ingezet, van wie 100 mensen vannacht doorgaan met bluswerkzaamheden. Defensie heeft zestig medewerkers ingezet om de brandweer bij te staan. Zij blijven tot in ieder geval middernacht, zegt de veiligheidsregio.

De ingezette helikopters, die onder meer water uit plassen halen en boven het vuur laten vallen, waren tot 18.00 uur actief. Deze chinooks moeten voor zonsondergang terug op de kazerne zijn.

Oefeningen Defensie

Ook op andere militaire terreinen in het land waren deze week branden. Zo was op een terrein van Defensie tussen Weert en Budel een brand ontstaan tijdens een militaire oefening. Die brand heeft zo'n 70 hectare in de as gelegd voordat gisteren het sein 'brand meester' werd gegeven.

Wat de oorzaken van de branden op de verschillende militaire oefenterreinen waren, is nog niet bekend. Eerder deze week zei de marechaussee dat het ook zou kunnen dat de branden zijn ontstaan door een stuk glas of een sigarettenpeuk. Daar wordt onderzoek naar gedaan.

Wel is bekend dat Defensie deze week trainingen deed met onder meer explosieven en munitie. Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim zei gisteren dat hij het niet nodig achtte om te stoppen met deze oefeningen, "mits er goede maatregelen aan vooraf gaan".

Zo mochten er volgens hem geen pyrotechnische middelen worden gebruikt. Ook was er een aanscherping gedaan zodat er geen hitte kon ontstaan, om zo de veiligheid van de oefeningen te garanderen.

Wel wilde hij kijken of de protocollen in geval van droogte moeten worden aangepast. Eichelsheim wees erop dat de natuur door klimaatverandering anders is dan toen die protocollen werden opgesteld. Hij wilde niet stellen dat militairen schuld hebben aan de branden. Dat moet het onderzoek van de marechaussee uitwijzen, vindt hij.

Reactie staatssecretaris Boswijk

Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk zei vanmiddag dat er tussen nu en de uitslag van dat onderzoek geen oefeningen worden gedaan waarbij open vuur komt kijken. "Zodat wij niet nog meer branden veroorzaken", zei hij vandaag tegen de NOS. Direct daarna zei hij dat hij "niet wil vooruitlopen of de branden voorkomen hadden kunnen worden". Ook Boswijk zegt dat het onderzoek moet uitwijzen wat de oorzaak was.

Daarnaast waren op andere plekken in het land zoals Oirschot, Noordwijk, Overloon, Harderwijk en Kootwijk ook branden de afgelopen dagen. De brandweer heeft gisteren Europese hulp gevraagd voor het bestrijden van de natuurbranden. Dat is ook gebeurd omdat veel brandweermensen de afgelopen tijd lange dagen hebben gemaakt.

Omdat het deze week droog en zonnig was, en er bovendien een oostenwind met droge lucht was waarschuwden het KNMI en het Nederlands Instituut voor Publieke Veiligheid voor het risico op branden. Gras en andere vegetatie zijn nog droog en daardoor ontvlambaar.

Er zijn bijzondere beelden opgedoken van de aftocht van Duitse troepen uit Drachten na de capitulatie van nazi-Duitsland. Op de beelden is te zien hoe honderden soldaten eind mei 1945 door de plaats marcheren om het land te verlaten.

De Duitse militairen op de filmbeelden behoren tot de in totaal 120.000 militairen die na de capitulatie uit het land werden verdreven. Vanuit verzamelkampen in het westen van het land trokken de Duitsers naar Den Helder, over de Afsluitdijk en door Friesland en Groningen naar de grens bij het toenmalige Nieuweschans.

Stiekem gefilmd

De route liep ook door Drachten in Friesland. Toen de Duitsers door het centrum trokken, pakte de vader van de 93-jarige Riet Renkema-Hamer zijn 8mm-camera. Vanuit zijn slaapkamerraam filmde hij stiekem de troepen, herinnert ze zich.

"Ik moest muisstil zijn. De Duitsers mochten ons niet zien, dat was gevaarlijk", vertelt Renkema-Hamer aan Omrop Fryslân. "Ze hadden verloren en misschien wilden ze zich wel wreken."

Bovendien hadden de Canadezen de bevolking verboden om buiten te zijn wanneer de Duitsers langskwamen. Ze waren bang dat mensen voor eigen rechter zouden gaan spelen.

Bekijk hier de historische beelden:

De filmbeelden verdwenen na de opnames in 1945 in een kast. Bij het opruimen van het huis dook de filmrol onlangs, ruim tachtig jaar later, weer op.

Renkema-Hamer leverde de beelden vervolgens in bij Smelne's Erfskip, een stichting die zich inzet voor het cultuurhistorisch erfgoed van Drachten. "We wisten ook niet wat we ermee moesten natuurlijk", zegt ze. "We hadden geen idee hoe belangrijk het eigenlijk was."

Zeldzaam, maar niet uniek

De beelden zijn vervolgens onderzocht en gedigitaliseerd door het Fries Film & Audio Archief (FFAA). "Heel bijzonder, 81 jaar na de bevrijding", zegt coördinator Jurjen Enzing van het FFAA. Volgens het archief zijn filmbeelden van de aftocht van Duitse militairen zeldzaam, maar niet uniek.

Zo heeft het FFAA ook beelden van Duitse militairen die eind mei 1945 door Sneek trokken. "Maar de beelden uit Drachten zijn veel langer, van dichterbij gefilmd en van betere kwaliteit", stelt het archief.

Verkleed als Hitler

Op de filmrol zijn ook beelden te zien van de bevrijdingsfeesten op 9 mei 1945 en van de viering van Koninginnedag op 31 augustus 1945 in Drachten.

"Bij dit feest zien we praalwagens op de film. Op een van die karren is iemand verkleed als Hitler die de Hitlergroet brengt", zegt Enzing. "Dat zou in deze tijd niet kunnen, maar toen was het misschien een manier om met het traumatische verleden om te gaan."

Enzing is dankbaar dat de beelden zijn ingeleverd. "We blijven ons verbazen over alles wat na zoveel jaren nog opduikt. En gelukkig is de film goed bewaard, waardoor de beeldkwaliteit uitstekend is."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

De Amerikaanse president Trump zegt volgende week de invoertarieven op auto's en voertuigen uit de Europese Unie te verhogen naar 25 procent. In juli vorig jaar spraken de VS en de EU nog af dat een tarief van 15 procent zou gelden voor de import van Europese auto's.

Trump voert op zijn socialemediakanaal Truth Social als reden aan "dat de EU zich niet houdt aan onze volledig overeengekomen handelsovereenkomst". Hij licht dat argument verder niet toe.

De president zegt in zijn bericht ook dat er al veel nieuwe fabrieken in de VS gebouwd worden door buitenlandse autoproducenten. Hij benadrukt dat het tarief niet geldt voor Europese auto's die in de Verenigde Staten worden gemaakt.

Trump probeert al langer met importtarieven buitenlandse producenten ervan te overtuigen om fabrieken in de VS te bouwen.

De man die deze week ruiten ingooide bij het gemeentehuis in Loosdrecht, heeft een gevangenisstraf van zes weken gekregen. Twee weken daarvan zijn voorwaardelijk, bepaalde de rechter bij een snelrechtzitting in Utrecht.

De 34-jarige Brian A. uit Ermelo pleegde de vernielingen samen met anderen. Hij gooide met stoeptegels richting de ruiten van het gemeentehuis, waar binnenkort asielzoekers worden gehuisvest. Ook gooide hij met een voetstuk van hekken en ramde hij de deuren van het gemeentehuis met een verkeerspaal.

De politie beschouwt A. als de aanjager van de vernielingen. Agenten zagen dat hij jonge kinderen aanmoedigde om stenen te gooien.

'Superstom'

"Ik vind dat er een signaal moet uitgaan dat dit niet kan en dat dit geweld moet stoppen", zei de politierechter. Die besliste ook dat A. een schadevergoeding van 5000 euro moet betalen aan gemeente Wijdemeren, waar Loosdrecht onder valt.

Het Openbaar Ministerie had acht weken cel geëist, waarvan twee voorwaardelijk. De advocaat van A. had gevraagd om een werkstraf.

Zelf zei A. dat hij het achteraf "superstom" vindt wat hij heeft gedaan. Hij zei dat hij dronken was en impulsief handelde.

Meer vernielingen

Het gemeentehuis in Loosdrecht staat deels leeg. Het plan is om hier zeventig asielzoekers onder te brengen, vanaf begin deze maand.

In de afgelopen weken was het vaker onrustig bij het gebouw. Vorige week bekogelden mensen de politie met zwaar vuurwerk en stenen. De mobiele eenheid greep toen meerdere keren in.

De Europese Unie geeft een zeer vertekend beeld van het aantal migranten dat Europa binnenkomt via de zogenoemde Balkanroute, zegt Save the Children. De kinderrechtenorganisatie stelt dat veel meer migranten en vluchtelingen doorreizen naar EU-landen dan de cijfers van het Europese grenswachtagentschap Frontex laten zien.

Volgens Frontex staken in 2025 zo'n 12.500 mensen zonder identiteitsbewijs of geldige papieren vanuit aankomstland Griekenland de grens over via de Westelijke Balkanroute. Dat is een daling van ruim 40 procent ten opzichte van 2024.

Frontex voert zelf geen tellingen uit, maar baseert zich op cijfers die ze krijgen van landen. De Europese grensbewakingsdienst schrijft de forse daling toe aan strengere grenscontroles en maatregelen gericht op het tegengaan van mensensmokkel.

Save the Children trekt de daling echter in twijfel, schrijven ze in een door hen uitgevoerd onderzoek. De steeds strengere Europese grensbewaking zou juist leiden tot meer 'ondergrondse' routes. Het zijn vooral kinderen die daarbij groot gevaar lopen, aldus de kinderrechtenorganisatie.

Bijna vijf keer hoger

Save the Children bekeek hoeveel Syriërs en Afghanen Duitsland binnenkwamen het afgelopen jaar. Zij moeten wel via de Balkanroute zijn gereisd vanwege de visarestricties op vliegreizen, zegt de organisatie. Het aantal eerste asielaanvragen van Syrische en Afghaanse asielzoekers in Duitsland blijkt bijna vijf keer hoger te liggen dan de officiële Balkancijfers.

De Balkanroute in cijfers, die door de landen op verschillende manieren worden bijgehouden:

Het aantal asielzoekers uit Syrië en Afghanistan dat Griekenland in 2025 registreerde, ligt volgens officiële cijfers fors lager dan het uiteindelijke aantal asielaanvragen in Duitsland datzelfde jaar. Dit zou erop kunnen duiden dat er binnen de hele keten geleund wordt op foutieve cijfers, zegt Save the Children.

De kinderrechtenorganisatie trekt hieruit twee conclusies: het strenge grensbeleid van Frontex is minder succesvol dan de organisatie zelf beweert én mensen verdwijnen steeds vaker onder de radar door voor sluiproutes door de Balkan te kiezen waarbij ze aangewezen zijn op mensensmokkelaars.

Gevaar voor kinderen

Dit laatste is volgens Save the Children een groot risico voor de vele kinderen die deze route nemen richting aankomstlanden zoals Duitsland en Nederland. Eenmaal in de handen van mensensmokkelaars lopen ze een verhoogd risico op mishandelingen, uitbuiting en seksueel geweld. Kinderen die je niet kunt zien, kun je moeilijk beschermen, zegt Save the Children.

De dalende Frontex-cijfers hebben een directe impact op de veiligheidssituatie voor die kinderen, zegt Julia Verheul die het onderzoek leidde: "Doordat kinderen op de vlucht minder zichtbaar worden in officiële cijfers, verdwijnen ook de voorzieningen die bedoeld zijn om hen te beschermen. Daardoor komen kinderen steeds vaker in risicovolle situaties terecht."

Save the Children betwist niet dat het aantal Syriërs en Afghanen dat richting Europa vertrekt is afgenomen, maar zegt dat dat vooral komt omdat de situatie in de landen is verbeterd. Sinds de val van president Assad ontvluchten steeds minder mensen Syrië.

Niet eens met conclusies

Frontex zegt in een reactie dat de daling van ruim 40 procent van het aantal asielzoekers dat via de Westelijke Balkanroute de grens oversteekt wel degelijk klopt. Volgens een woordvoerder komt dat onder andere doordat mensen ook in Griekenland blijven om daar asiel aan te vragen. Ook nemen mensen andere routes richting bestemmingslanden dan via de Balkan, zegt Frontex.

De EU-grensorganisatie is het niet eens met de conclusies die Save the Children trekt. "Mensen dienen hun aanvraag vaak pas maanden of zelfs jaren na hun eerste aankomst in Europa in. Mensen die aankomen in Griekenland in het ene jaar hoeven niet dezelfde mensen te zijn die uiteindelijk in datzelfde jaar in Duitsland asiel aanvragen. Dit zijn verschillende metingen, verzameld door verschillende instanties en met uiteenlopende methodes. Door die cijfers te verbinden, wordt een ontwikkeling gesuggereerd die in werkelijkheid niet onderbouwd wordt door de gegevens."

De organisatie ontkent niet dat mensensmokkelaars een gevaar vormen voor kwetsbare mensen op de vlucht, maar betwist dat strengere grensbewaking ertoe leidt dat asielzoekers veel vaker in ondergrondse netwerken terechtkomen.

Save the Children brengt het rapport uit in aanloop naar een mogelijk verdere uitbreiding van Frontex op verzoek van de EU. In plaats van steeds meer te investeren in grensbewaking is het beter geld te geven voor de bescherming van kinderen op de vlucht, vindt Save the Children.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) adviseert mensen die voldoende spaargeld hebben om te gaan beleggen. Volgens de AFM heeft een op de drie Nederlandse huishoudens wel de financiële ruimte om te beleggen, maar blijft het geld op een spaarrekening staan.

De AFM baseert dit advies op een onderzoek uit 2024, dat vandaag is gepubliceerd. Veel van de mensen die de financiële ruimte hebben zijn gepensioneerd, maar ook veel mensen die nog niet met pensioen zijn zouden hun spaargeld beter kunnen gebruiken.

Zo'n 800.000 huishoudens (ongeveer een op tien) bouwen mogelijk te weinig pensioen op om hun huidige levensstijl voort te zetten nadat ze gestopt zijn met werken, blijkt uit het onderzoek. Voor deze mensen geldt dat ze het beleggen van hun 'extra' financiële middelen goed zouden kunnen gebruiken voor financiële zekerheid in de toekomst, meent de AFM.

Hoewel het eventuele tekorten niet automatisch oplost, kan het wel hun financiële positie versterken. De helft van deze groep heeft minstens 30.000 euro over om te beleggen, boven op de financiële buffer die huishoudens volgens voorlichtingsinstantie Nibud nodig hebben.

Wat is beleggen?

Beleggen is het investeren van geld in activa, zoals aandelen, obligaties of vastgoed. Het doel is om op langere termijn financieel voordeel te behalen. Beleggen kent risico's: het kan zijn dat je de inleg (deels) verliest. Het is dus belangrijk om alleen geld te beleggen dat je niet nodig hebt.

Voor dit onderzoek gebruikte de toezichthouder de Nibud-referentiebuffer, een berekening op basis waarvan bepaald wordt hoeveel geld een huishouden achter de hand moet houden voor onvoorziene kosten, zoals voor de reparatie van een kapotte auto. Deze informatie is vervolgens gekoppeld aan de vraag of het huishouden wel of niet belegt.

Te weinig kennis en een te hoog risico om geld kwijt te raken worden veel genoemd als redenen om niet te beleggen, blijkt uit een ander onderzoek van de AFM uit 2024. Ook is er een groep die denkt niet genoeg geld te hebben, terwijl dit in werkelijkheid wel zo is. Andere mensen zijn er simpelweg niet in geïnteresseerd.

De AFM wil beleggen stimuleren en de drempel hiervoor verlagen, maar waarschuwt ervoor dat mensen alleen moeten beleggen met geld dat ze op de lange termijn kunnen missen. "Het is belangrijk dat mensen hun geld spreiden over tijd en verschillende producten, en doe goed je huiswerk", zegt een woordvoerder.

Hoewel de AFM officieel toezichthouder is van de financiële markten, gebeurt het volgens een woordvoerder vaker dat ze mensen adviseren. "We kijken over het algemeen naar het financiële welzijn in Nederland."

De grote brand in een bosrijk gebied in de Gelderse plaats Kootwijk is onder controle. Dat meldt de veiligheidsregio Gelderland-Midden.

De brand ontstond rond 15.00 uur en bestreek aanvankelijk een gebied van zo'n 20 bij 20 meter, maar breidde zich snel uit tot een gebied van 100 bij 100 meter.

Het vuur trok richting het spoor en de A1. Die snelweg werd daarom ter hoogte van Stroe in beide richtingen afgesloten, maar is inmiddels weer open. Het treinverkeer kon gewoon volgens dienstregeling blijven rijden, zei de NS.

De brandweer was met zestien grote brandweerwagens uitgerukt, waarvan er een aantal ter plaatse zijn. De brandweer vroeg ook om hulp van omliggende plaatsen. Het doel was volgens de veiligheidsregio om de brand aan één kant van de weg te houden.

De Oscar die de Russische filmmaker Pavel Talankin voor zijn vlucht van New York naar Frankfurt moest inleveren en vervolgens zoekraakte, is weer boven water. "Het Oscarbeeld is teruggevonden en in veilige handen in Frankfurt", meldt luchtvaartmaatschappij Lufthansa.

Het beeldje kon volgens de beveiliging op het JFK International Airport in New York gebruikt worden als wapen, waardoor de filmmaker het niet mocht meenemen. Ook het personeel aan boord van de vlucht mocht het niet bij zich dragen. Talankin moest het laten inpakken in bubbeltjesplastic, waarop het in een kartonnen doos werd gestopt. Nadat het vliegtuig in Duitsland was geland, bleek de doos met daarin de prestigieuze prijs spoorloos.

Talankin kreeg de Oscar voor zijn film Mr. Nobody Against Putin, die hij samen met coregisseur David Borenstein maakte. Die laatste plaatste een oproep op sociale media waarin hij mensen opriep uit te kijken naar het beeld. Ook Lufthansa zei het geval "super serieus" te nemen. "We doen er alles aan om de Oscar zo snel mogelijk terug te vinden en hebben de zaak prioriteit gegeven."

Nu het beeld is teruggevonden, wordt het "zo snel mogelijk teruggegeven aan de eigenaar", zegt de luchtvaartmaatschappij.

Oscar vaker mee aan boord

Talankin zei dat hij meermaals met het Oscarbeeldje heeft gevlogen zonder dat hij het hoefde in te checken. Lufthansa zegt het incident te betreuren en heeft zijn excuses aangeboden aan de Russische filmer. Hoe het beeld verloren kon raken, wordt nog onderzocht.

Mr. Nobody Against Putin werd dit jaar bekroond met een Oscar in de categorie Beste Documentaire. In de film legt Talankin vast hoe oorlogspropaganda op de Russische school waar hij werkte sinds het begin van de invasie van Oekraïne een verplicht onderdeel van het onderwijs is geworden.

De beelden die de filmmaker maakte, heeft hij na zijn vlucht uit Rusland verwerkt tot de prijswinnende documentaire. Inmiddels woont hij in de Tsjechische hoofdstad Praag.

Bijna alle door Israël opgepakte activisten van een vloot schepen die onderweg was naar Gaza, zijn vrijgelaten op Kreta door het Israëlische leger. Dat meldt de organisatie Global Sumud Flotilla op sociale media. Twee mannelijke activisten zijn overgebracht naar Israël voor verhoor. De organisatie roept op om hen vrij te laten.

Het gaat om de Palestijns-Spaanse burger Saif Abukeshek en de Braziliaan Thiago Ávila, die het doel hadden om de Israëlische zeeblokkade te doorbreken en humanitaire hulp naar Gaza te brengen.

In de nacht van 29 op 30 april enterde het Israëlische leger de schepen, die voor de kust van Griekenland voeren, zo'n 1000 kilometer van Israël vandaan. Daarbij werden zeker 179 mensen op een Israëlisch schip gezet.

Op de website van de organisatie is te zien dat er nog 48 schepen ten zuiden van Kreta varen. Volgens een bron die met persbureau Reuters sprak, zullen die schepen nu eerst enige tijd voor anker gaan voordat ze doorvaren naar Gaza.

Vorige maand vertrokken bijna zeventig schepen vanuit Frankrijk, Italië en Spanje met onder meer hulpgoederen en voedsel om in Gaza af te leveren. Israël handhaaft sinds Hamas aan de macht kwam in Gaza in 2007 een blokkade van de Gazastrook.

Italië, Spanje en Turkije veroordelen ingrijpen

Italië, Spanje, en Turkije veroordeelden het ingrijpen van Israël in internationale wateren. In een verklaring riep de Italiaanse regering op tot "volledige naleving van het internationaal recht en garanties voor de fysieke veiligheid van de mensen aan boord".

De Spaanse premier Sánchez schreef op X dat Israël "opnieuw het internationaal recht schendt door een civiele vloot aan te vallen in wateren die niet van Israël zijn". Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de inbeslagname van de vloot door Israël "een daad van piraterij".

Er waren ook drie Nederlanders aan boord van de schepen die werden geënterd. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat het ministerie ervan op de hoogte is en in contact staat met zowel de Israëlische en Griekse autoriteiten als familieleden van de betrokkenen.

"Aan de Israëlische autoriteiten is gisteren de oproep gedaan de veiligheid van eventueel betrokken Nederlanders te waarborgen, hen direct vrij te laten en we hebben de autoriteiten opgeroepen zich aan het internationaal recht te houden", zegt de woordvoerder.

Geen jurisdictie

Afgelopen oktober hield het Israëlische leger al een eerdere vloot van de Global Sumud Flotilla tegen. Daarbij werden meer dan 450 deelnemers gearresteerd, onder wie de Zweedse activiste Greta Thunberg. In juni 2025 enterde het Israëlische leger een schip dat 200 kilometer verwijderd was van de kust van Gaza, in internationale wateren.

Toen zei Ben Bekkering, oud-viceadmiraal bij de Nederlandse marine, tegen de NOS dat volgens het zeerecht staten op internationale wateren geen jurisdictie hebben en dus geen schepen mogen betreden. Er zijn wel uitzonderingen. "Landen mogen besluiten om schepen op volle zee aan te houden als er verdenking is van zeeroof of slavenhandel. Dat lijkt me hier niet het geval", zei Bekkering over het geval in juni 2025.

Roy Meijer is 33 jaar, melkveehouder en de afgelopen 5,5 jaar was hij de voorman van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) - een belangenclub voor jonge boeren in Nederland. Een opvallende verschijning, onder andere vanwege zijn verbindende en genuanceerde stem in een zwaar gepolariseerd debat.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Meijer is de laatste gast in onze interviewreeks met mensen die ons zijn opgevallen in het nieuws. Afgelopen maand nam hij afscheid als voorzitter van het NAJK. In de podcast blikt hij terug op een hectische periode en vooruit op zijn toekomst als boer, of toch liever als politicus?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Rosanne Sies en Lisa Konings

Een van de oprichters van het modemerk Superdry is door een Britse jury schuldig bevonden aan verkrachting. Dat gebeurde na een proces van vijf dagen tegen de 54-jarige James Holder in het Britse Cirencester .

Het gaat om een incident na een avondje stappen in Cheltenham, in 2022. Holder erkende dat hij toen het bed had gedeeld met een vrouw, maar hield vol dat dat met wederzijdse instemming was gebeurd. De vrouw deed echter aangifte.

Holder was die avond beschonken in de taxi van de vrouw gestapt omdat "ik het feestje nog niet wilde laten eindigen". Hij noemde het een spontane beslissing. Hij gaf toe dat hij de vrouw niet om haar mening had gevraagd.

In het huis van de vrouw was hij vervolgens op haar bed in slaap gevallen. Toen hij diep in de nacht opstond en de vrouw nog wakker bleek, trok hij haar het bed in. De vrouw stuurde de politie later foto's van blauwe plekken op haar polsen die ze daarbij had opgelopen.

Straf later bekend

Holder richtte in 2003 met Julian Dunkerton de Britse winkelketen Superdry op. Het bedrijf heeft ook enkele filialen in Nederland. Holder verliet Superdry in 2016.

De rechter zal later bekendmaken welke straf Holder krijgt. Tot die tijd blijft hij vastzitten, omdat de kans volgens justitie te groot is dat hij anders de benen neemt.

Het jongste land ter wereld, Zuid-Sudan, heeft te maken met nieuwe gevechten. Honderdduizenden mensen zijn op de vlucht geslagen voor het geweld dat zich op burgers richt. In moeilijk bereikbare gebieden, zoals het moerasdorp Chuil, is de humanitaire situatie ernstig verslechterd.

Chuil ligt zeer afgelegen. Er zijn geen wegen, waardoor het grotendeels is afgesneden van de buitenwereld. Toch zijn er de afgelopen maanden tienduizenden ontheemden naartoe gevlucht. Onder hen de twintiger Deng die uit Lankien moest vluchten, een stad zo'n 50 kilometer verderop. "De regeringstroepen kwamen", vertelt ze. "Ze vermoordden mensen en staken huizen in brand."

Van optimisme naar bittere realiteit

Vijftien jaar geleden was er nog veel hoop voor Zuid-Sudan. Het land werd in 2011 onafhankelijk van Sudan. Vol optimisme keek de wereld naar wat er van het olierijke land zou worden. Maar het is vandaag de dag een zeer instabiel land, waar de politieke elite de olie-inkomsten voor zichzelf houdt, terwijl het merendeel van de bevolking in armoede leeft.

Daarbovenop heeft Zuid-Sudan ook nog te maken met de gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte en overstromingen. Het land verkeert daardoor bijna continu in een humanitaire crisis. En daar komt nu een opleving bij van gevechten tussen troepen die gelieerd zijn aan de twee machtigste mannen van het land.

De Zuid-Sudanese president Salva Kiir staat wederom tegenover vicepresident en oppositieleider Riek Machar. De twee mannen hadden in 2020 een eenheidsregering gevormd nadat een burgeroorlog tussen hun troepen meer dan 400.000 levens had gekost.

Even ging het goed. Maar afgelopen jaar werd Machar opgepakt vanwege zijn vermeende rol bij het organiseren van een aanval op een militaire kazerne. Hij staat nu terecht voor hoogverraad. Het leidde ook tot nieuwe gevechten tussen gewapende troepen aan beide zijden met de staat Jonglei als epicentrum.

Strijd deels etnisch

Wat het extra gewelddadig maakt, is dat de strijd deels ook etnisch is. Kiir maakt deel uit van de Dinka-bevolkingsgroep en Machar is Nuer, een andere etnische groep. Geweld tegen burgers wordt aan beide kanten niet geschuwd. Zo zag de ontheemde Deng dat er op burgers werd geschoten. "Een hoogzwangere vrouw werd geraakt en viel neer. Ik kon de baby nog zien bewegen in haar buik, maar ze stierf. Ik kon niets doen."

Nu zit ze samen met tienduizenden anderen op deze geïsoleerde plek. "We slapen in de buitenlucht, op het erf van een vrouw die hier al woonde. Het is onze cultuur om geen mensen weg te sturen. Maar er is hier niet genoeg. Niet genoeg beschutting, eten of schoon water."

Beperkte medische middelen

In een noodziekenhuis, opgezet door Artsen zonder Grenzen, probeert verpleger Yay bij het licht van een telefoon een infuus te plaatsen bij een kind dat ondervoed is en malaria heeft. Het zweet gutst van zijn hoofd.

Yay werkte in een groter, geavanceerder ziekenhuis, maar dat werd aangevallen. "We werden gebombardeerd, we moesten wegrennen van het geweld." Nu doet hij hier wat hij kan. Maar de middelen van het medisch personeel op deze locatie zijn beperkt. Er is niet genoeg medicatie en de stroom valt voortdurend uit, onder meer bij kinderen die aan zuurstofapparaten zitten.

Hier hulp verlenen is zeer moeilijk, zegt regionaal manager van Artsen zonder Grenzen Abubakar Bakri. "We moeten alles aanvoeren met kleine vliegtuigen. De bedden bijvoorbeeld, dat was een hele klus. We hopen dat Chuil veilig blijft en we hier ongestoord kunnen blijven werken."

De zorgen zijn groot, omdat humanitaire hulp ook onderdeel is van de strijd. Hulporganisaties en gezondheidsfaciliteiten zijn geplunderd of vernietigd. Ook heeft de regering herhaaldelijk humanitaire toegang ontzegd tot gebieden die ze niet controleren.

"Vijf of tien jaar geleden zouden er bij een crisis van deze schaal meer organisaties komen helpen", zegt Bakri. "Helaas zien we dat er minder komen, hoewel er grote noden zijn. Zo is bijna de helft van de kinderen hier zwaar ondervoed."

Het Wereldvoedselprogramma van de VN (WFP) dropt wel eten in Chuil, maar heeft onvoldoende budget voor heel Zuid-Sudan. "Bezuinigingen van de VS en Europa hebben impact op ons werk", zegt de Nederlandse Barbara van Logchem, logistiek coördinator bij het Wereldvoedselprogramma in Zuid-Sudan.

"We hebben een tekort van ongeveer 300 miljoen dollar, 40 procent van wat we nodig hebben", zegt ze in het pakhuis van WFP in hoofdstad Juba. "Daardoor kunnen we minder mensen bereiken. Wij moeten echt heel duidelijke prioriteiten stellen zodat we naar de moeilijk bereikbare plekken gaan waar de allerarmsten en meest hongerigen zitten. Het zijn moeilijke keuzes die we moeten maken."

Duizenden mensen hebben de overleden Jade Kops de laatste eer bewezen. De 19-jarige vertelde op sociale media over haar leven met kanker en overleed vorige week aan de gevolgen van die ziekte.

Vandaag was de uitvaart in besloten kring in Westlandtheater de Naald in Naaldwijk, waarna de rouwstoet langs een erehaag reed.

Op de stoep langs de route waren op verschillende plekken hartjes en de tekst 'Voor altijd' getekend met stoepkrijt, zag Omroep West.

Muziek en applaus bij de erehaag:

Op 14-jarige leeftijd werd bij Kops een zeldzame tumor in de keel- en halsstreek ontdekt. Op Instagram hield ze haar volgers op de hoogte van de zware en lange behandelingen. In augustus 2024 bleek dat ze niet meer te genezen was.

Ondanks haar kanker probeerde Jade van elk moment en de kleine dingen te genieten, zei ze meermaals.

Stichting Villa Jade

Ook haalde ze geld op voor goede doelen. Toen ze hoorde dat ze ongeneeslijk ziek was, begon ze een actie om geld in te zamelen voor het Prinses Máxima Centrum. Ze haalde ruim 2 miljoen euro op.

Kops zette daarnaast samen met haar ouders stichting Villa Jade op, een vakantiehuis in haar geboorteplaats 's-Gravenzande, waar kankerpatiënten met hun familie kunnen uitwaaien. Ze ontving als jongste Nederlander een koninklijke onderscheiding. Ook kwam koningin Máxima bij haar op bezoek, die een van haar ruim 300.000 volgers op Instagram was.