NOS Nieuws - Algemeen

Goedemorgen! Het is uitslagenochtend in Nederland. In de meeste gemeenten worden de stemmen geteld druppelen de verkiezingsuitslagen voor de gemeenteraadsverkiezingen binnen. En het is de laatste dag van de ramadan voor Eid al-Fitr.

Eerst het weer: het is vandaag zonnig en droog. Bij een zwakke oost- tot noordoostenwind wordt het 13 tot 17 graden. Morgen zijn er eerst verspreid wolkenvelden en lokaal een spatje motregen. Later steeds meer zon en droog bij maxima tussen 11 tot 16 graden. De dagen erna blijft het rustig lenteweer met flink wat zon en 11 tot 15 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

Lokale partijen zijn opnieuw de grote winnaars van de gemeenteraadsverkiezingen. In bijna alle gemeenten is een voorlopige uitslag bekend en tot nu toe hebben lokale partijen de meeste stemmen gekregen. Uit een vragenlijst van Ipsos I&O blijkt dat kiezers vooral lokaal stemmen omdat ze vinden dat die partijen beter weten wat er in de gemeente gebeurt.

In meerdere gemeenten zijn nieuwe lokale partijen de grootste geworden. In onder meer Westervoort en Oldebroek kreeg een nieuwe partij meteen een derde van de stemmen.

Zo zag de avond van de gemeenteraadsverkiezingen eruit:

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Het Franse stadje Arcis-sur-Aube gaat viraal door de opvallende namen in de lokale verkiezingsstrijd om het burgemeesterschap. Charles Hittler staat in de tweede ronde tegenover onder anderen Antoine Renault-Zielinski. Op sociale media wordt de strijd vaak vergeleken met een fictieve confrontatie tussen Adolf Hitler en Volodymyr Zelensky, met een stroom aan grappen en reacties tot gevolg.

De twee verkiesbare mannen:

Fijne dag!

Verreweg de meeste zetels bij de gemeenteraadsverkiezingen gaan naar lokale partijen. Daarmee zitten de lokale partijen opnieuw in de lift, is op te maken uit de prognose van de ANP-verkiezingsdesk. De opkomst was ruim 54 procent.

Later vandaag worden in alle gemeenten de stemmen nog een keer geteld en volgt de uitslag. Opvallend is dat in meerdere gemeenten partijen die vier jaar geleden nog niet meededen, meteen de grootste zijn geworden. In de Gelderse gemeente Westervoort gebeurde dat met Wij Westervoort, dat meer dan 33 procent van de stemmen kreeg.

In Oldebroek, in dezelfde provincie, stemde ruim 32 procent op het Christelijk Verbond Oldebroek. Die partij splitste zich af van de plaatselijke SGP. In de Noord-Hollandse gemeente Uitgeest stemde bijna een op de vijf kiezers op debutant Onafhankelijk Uitgeest.

Ook in Goeree-Overflakkee, Hardenberg, Best, Stede Broec en op Texel werd een nieuwe partij de grootste.

Bekijk hier de voorlopige uitslagen:

De grootste stijger deze verkiezingen lijkt Forum voor Democratie. Die partij doet ook in twee keer zo veel gemeenten mee als vorige keer en ziet het aantal stemmers verviervoudigen naar 300.000. In alle gemeenten waar FVD meedoet, lijkt de partij een of meer zetels te halen.

"We hebben overal een voet tussen de deur. Het is een fantastische avond", zei fractievoorzitter in de Tweede Kamer, De Vos, gisteravond. Veel partijen hebben gezegd dat ze niet met FVD willen samenwerken, omdat er kandidaten op de lijsten staan met een extreemrechtse achtergrond.

De Vos noemt dat argument "een excuus" van die partijen, een smoes om Forum uit te kunnen sluiten:

Van de vier grootste steden is alleen de voorlopige uitslag in Amsterdam nog niet bekend. Amsterdam hoopt dat vanochtend alle stemmen geteld zijn, maar het kan ook middagwerk worden, zei een woordvoerder tegen persbureau ANP.

In Rotterdam wordt GroenLinks-PvdA de grootste fractie in de gemeenteraad. Het lost daarmee Leefbaar Rotterdam af, dat weliswaar net als GroenLinks-PvdA 11 zetels krijgt, maar met een kleiner aantal stemmen. GroenLinks-PvdA haalde ruim 3000 meer stemmen dan Leefbaar Rotterdam.

De Hart voor Den Haag-partij van Richard de Mos werd de grootste in Den Haag. Volgens de verkiezingsdienst van het ANP komt de partij uit op 16 zetels. Dat is er eentje minder dan bij de exitpoll van woensdagavond.

In Utrecht werd GroenLinks-PvdA de grootste, met 14 zetels. Sinds 2022 bezetten de partijen samen 13 zetels. Daar komt er nu dus 1 bij.

GroenLinks-PvdA lijkt ook de grootste landelijke partij te worden met ruim 13 procent van de stemmen. Gisteravond durfde partijleider Jesse Klaver te voorspellen dat zijn partij na de teleurstellend verlopen Tweede Kamerverkiezingen bij deze gemeenteraadsverkiezingen de grootste zou worden. "Er is nog heel veel onzeker, maar tijdens de Tweede Kamerverkiezingen waren we in acht steden de grootste partij", zei Klaver. "Het lijkt erop alsof we daar vanavond overheen gaan en we wel eens de grootste van Nederland kunnen worden."

Desondanks lijkt de partij wel flink minder stemmen te hebben gekregen dan bij de vorige verkiezingen in 2022. De partij eindigde toen met 16 procent van de stemmen.

VVD en CDA volgen op allebei ruim 11 procent. D66 lijkt een lichte stijging door te maken naar zo'n 9 procent van de stemmen. Gisteravond zei partijleider Jetten dat de winst van zijn partij als grootste in de Tweede Kamerverkiezingen nu ook lokaal doorgetrokken moest worden.

Daarin zag hij de lokale partijen als voorbeeld voor landelijke partijen:

Bij de andere landelijke partijen stevenen ChristenUnie, SP, Partij voor de Dieren en Bij1 af op (licht) verlies. De SP verloor in Oss, de bakermat van de partij, de helft van de zetels. Het aantal ging van 8 naar 4 zetels.

JA21, BBB, Volt, 50Plus, Denk, SGP en PVV lijken juist een lichte winst te boeken. PVV is de grootste in Zoetermeer, Papendrecht, Terneuzen, Pekela en Stadskanaal.

Wat verder opvalt is dat NSC in geen van de vijf gemeenten waar die partij meedeed een raadszetel heeft gekregen. In Amersfoort, Apeldoorn, Den Haag, Eindhoven en Zoetermeer stond NSC op het stembiljet. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 kwam NSC onder leiding van oprichter Pieter Omtzigt met 20 zetels in de Tweede Kamer. Twee jaar later verdween de partij weer volledig.

In elk van de vijf gemeenten haalde NSC hooguit enkele honderden stemmen. Het aantal NSC-stemmers was het hoogste in Den Haag. Daar kreeg de partij 649 stemmen.

Verkiezingen in 340 gemeenten

In 340 gemeenten waren er gisteren verkiezingen. Slechts twee gemeenten deden niet mee: Hilversum en Wijdemeren. Omdat laatstgenoemde 1 januari 2027 opgaat in Hilversum, stemmen de inwoners van deze gemeenten in november voor een nieuwe gezamenlijke gemeenteraad.

Dan de opkomst: in totaal waren er ruim 14,3 miljoen kiesgerechtigden, van wie zeker 54,1 procent van de mensen hun stem heeft uitgebracht. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 was de opkomst 51 procent.

Ook in Rotterdam was de opkomst hoger dan vier jaar geleden. En dan betekent dat burgemeester Schouten 'met liefde' gaat abseilen van de Euromast. Dat had ze namelijk beloofd:

Ook het definitieve opkomstcijfer moet nog volgen. Naast die van Amsterdam ontbreekt ook de verkiezingsuitslag van Hoorn nog. Hoorn verwacht de uitslag "in de loop van" vandaag te brengen, meldt de gemeente op de site.

Daarnaast heeft de gemeente Westerwolde niet aan de ANP Verkiezingsdienst doorgegeven hoe er in de Groningse gemeente gestemd is. Wel deelde Westerwolde de uitkomst in een video.

De FBI is een onderzoek gestart naar een mogelijk lek binnen de Amerikaanse inlichtingendiensten, gericht op voormalig topfunctionaris Joe Kent. Dat meldt nieuwssite Semafor.

Kent, tot voor kort directeur van het National Counterterrorism Center (NCTC), diende dinsdag zijn ontslag in uit protest tegen de oorlog met Iran.

Volgens vier bronnen waar Semafor mee sprak met directe kennis van de zaak, onderzoekt de FBI of Kent ongeoorloofd geheime informatie heeft gedeeld. Het onderzoek zou al maanden lopen en begon dus vóór zijn vertrek bij het NCTC. Kort na zijn ontslag beschuldigden bondgenoten van president Donald Trump Kent openlijk van lekken.

In zijn ontslagbrief stelde Kent dat Iran "geen onmiddellijke bedreiging vormt voor de VS". Ook uitte hij stevige kritiek op Trump, die volgens hem de oorlog zou zijn begonnen "onder druk van Israël en diens invloedrijke lobby in de Verenigde Staten".

Zowel de FBI als het Witte Huis wilden geen commentaar geven op de zaak. Kent zelf heeft vooralsnog niet gereageerd op verzoeken om een toelichting.

Wonen was deze gemeenteraadsverkiezingen met afstand het belangrijkste thema waarvoor mensen naar het stembureau zijn gegaan. Iets meer dan de helft van de mensen die meededen aan online kiezersonderzoek van Ipsos I&O, in opdracht van de NOS, geeft aan dat een doorslaggevend onderwerp te vinden.

De opmars van het thema wonen bij de gemeenteraadsverkiezingen is al langer aan de gang. In 2018 zei nog zo'n 25 procent van de mensen dat belangrijk te vinden, vier jaar geleden ging het om 36 procent van de kiezers. Nu gaat het om 51 procent van de ondervraagden. Wonen blijkt overal in Nederland, zowel in de steden als in de minder bebouwde gebieden, ongeveer even belangrijk.

'Gemeente doet niet genoeg aan woningproblematiek'

Jongeren tot 34 jaar hechten relatief het vaakst belang aan het thema wonen. Vrouwen (54 procent) vinden het iets vaker belangrijker dan mannen (48 procent). De mensen die wonen heel belangrijk vonden, kozen het vaakst voor Volt, een lokale partij, D66 of GroenLinks-PvdA. BBB- en PVV-stemmers vinden de woningmarkt dan weer relatief minder belangrijk.

Zo'n vier op de tien mensen vinden dat hun gemeente niet voldoende doet om betaalbare woningen te bouwen voor starters. Ongeveer twee derde is van mening dat de gemeente meer moet doen om woningen voor senioren te realiseren.

En ruim de helft vindt dat er een woonplicht voor eigenaars moet komen, om te voorkomen dat woningen worden gekocht door beleggers die zelf niet van plan zijn daar in te trekken. Dat is overigens wel een stuk minder dan vier jaar geleden, toen driekwart van de kiezers dat vond.

Veiligheid belangrijkst voor rechtse stemmers

Bij het onderzoek van Ipsos I&O konden mensen uit een lijst drie thema's kiezen die voor hen het meest doorslaggevend waren voor hun partijkeuze. Na wonen kiest 38 procent van de mensen voor veiligheid. Die twee thema's springen erboven uit.

Ook veiligheid wordt belangrijker gevonden dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen, toen 25 procent daarvoor koos. Vooral mensen ouder dan 50 jaar in de grote steden bekommeren zich om de veiligheid. Met name mensen die op JA21, BBB en PVV stemden, vonden dat een belangrijk thema.

Andere belangrijke onderwerpen zijn verkeer en openbaar vervoer (27 procent), natuur in de buurt, zorg voor ouderen en de Wmo, en de opvang van asielzoekers (alle drie 26 procent). Opvallend is dat de zorg voor ouderen in het noorden en het zuiden van het land iets belangrijker wordt gevonden dan elders.

Meer betrokkenheid gevoeld bij lokale partijen

Bijna de helft van de ondervraagden vindt dat ze op het gebied van lokale belangen beter worden vertegenwoordigd door lokale partijen. Ook weten ze beter wat er speelt dan landelijke partijen, vinden die kiezers. Het zijn met name 65-plussers die dat vinden. Daarnaast kiezen inwoners van de grote steden eerder voor een lokale partij dan mensen uit de rest van het land.

Dit jaar waren er net als vier jaar geleden zorgen over de opkomst, die de laatste edities tussen de 50 en 60 procent zat. Van de ondervraagden die besloten om niet te stemmen, zei het merendeel (43 procent) simpelweg geen interesse in de verkiezingen te hebben. 30 procent heeft geen vertrouwen in de gemeentelijke politiek. Dat is iets meer dan vier jaar geleden, toen het om een kwart van de ondervraagden ging.

De mensen die wel hun stem uitbrachten, kwamen vaak tot hun keuze met hulp van een online stemwijzer (40 procent). Sinds de vorige verkiezingen zijn AI-chatbots opgekomen. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde vorige week voor het gebruik van onder meer ChatGPT bij het maken van een keuze voor een partij, maar slechts 2 procent van de ondervraagden heeft dat daadwerkelijk gedaan.

Israël heeft voor het eerst in de oorlog luchtaanvallen uitgevoerd op gasinfrastructuur in Iran. Doelwit was het South Pars-gasveld aan de Perzische Golf, het grootste gasveld ter wereld. Ter vergelding heeft Iran een industrieel gascomplex in Qatar getroffen met een raket.

In reactie op de bombardementen zijn de wereldwijde olie- en gasprijzen verder gestegen. Golfstaten hebben de aanval door Israël sterk veroordeeld als roekeloos en een gevaar voor de wereldwijde energieveiligheid. Tegelijkertijd is er ook woest gereageerd op Irans wraakactie.

Persona non grata

Qatar spreekt van een "flagrante schending van onze soevereiniteit en een directe bedreiging van onze nationale veiligheid". Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de militair attaché van de Iraanse ambassade tot persona non grata verklaard. Hij en zijn personeel moeten het land binnen 24 uur verlaten.

De Iraanse ballistische raket veroorzaakte een brand op industrieterrein Ras Laffan. Het vuur is volgens de autoriteiten onder controle, maar er is wel aanzienlijke schade. De gasinstallatie op het industrieterrein was al ontruimd nadat Iran de aanval had aangekondigd; personeel bleef ongedeerd.

Midden-Oosten-correspondent David Poort:

"De Iraanse vergeldingsaanvallen richten zich nu direct op energie-installaties in de Golf. Ras Laffan is het centrum van de Qatarese gasindustrie en de grootste lng-exportterminal ter wereld. Vanuit deze haven wordt een aanzienlijk deel van het vloeibaar aardgas verscheept dat naar Europa en Azië gaat. Het complex lag al stil na een eerdere aanval, maar wanneer de installaties daar worden geraakt, kan dat meteen gevolgen hebben voor de wereldenergiemarkt.

De aanval komt nadat Israël eerder op de dag doelen rond South Pars had geraakt, het grootste aardgasveld ter wereld en de belangrijkste bron van gas voor Iran. Dat veld ligt in dezelfde ondergrondse gasreserves als het Qatarese North Field. Teheran had kort na de Israëlische aanval gewaarschuwd dat energie-installaties in Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar als doelwitten werden gezien voor vergelding.

Hierdoor verschuift de militaire confrontatie steeds meer op naar een energie-oorlog. Door energie-infrastructuur te raken kan Iran druk uitoefenen op landen in de regio en tegelijk de wereldeconomie raken."

Het is onduidelijk hoeveel schade het Iraanse gasveld heeft opgelopen. De Iraanse autoriteiten beweren dat de nationale gasvoorzieningen stabiel zijn. Een aantal raffinaderijen heeft "gedeeltelijke schade" opgelopen, maar details ontbreken.

'Aanval gecoördineerd met VS'

Israël heeft de verantwoordelijkheid voor de luchtaanval niet publiekelijk opgeëist, maar functionarissen hebben het nieuws wel bevestigd tegenover Israëlische media. Volgens nieuwssite Axios was de aanval gecoördineerd met de VS, maar hebben Amerikaanse bommenwerpers er niet aan meegedaan.

Toen Israël eerder in de oorlog Iraanse olieraffinaderijen had gebombardeerd, spraken anonieme bronnen van onenigheid tussen de twee militaire bondgenoten. Dit soort acties zou Iraanse burgers tegen Israël en de VS in het harnas jagen, zei een Amerikaanse functionaris toen tegen Axios.

Bij graafwerkzaamheden in Wijk bij Duurstede is een groot deel van een eeuwenoud schip aangetroffen. Het gaat om een spant van een schip. Onderzoek moet uitwijzen hoe oud die balk is, maar de gemeente sluit niet uit dat hij uit een meer dan 1200 jaar oud vikingschip komt.

De balk werd vandaag aangetroffen bij de herinrichting van de Promenade, een straat in een buitenwijk van Wijk bij Duurstede, meldt RTV Utrecht.

De straat ligt nu open voor de vervanging van de riolering. Een bewerkte houten balk die daarbij uit de grond stak, trok de aandacht van amateurarcheoloog Danny van Basten. Hij schakelde een aantal kenners in, zowel van Museum Dorestad als van de stichting Beheer Vikingschip. Vooral bij de stichting zit veel kennis: eerder bouwde die een replica van een vikingschip in Wijk bij Duurstede.

Ribbenkast

Toch zijn de kenners er nog niet helemaal uit. Ze weten vrijwel zeker dat het gaat om een spant, dus de ribbenkast, van een schip. Maar de precieze datering kan alleen door onderzoek.

Scheepsbouwer en kenner Kees Sterreburg stelt dat het op basis van de ligging en aardewerkfragmenten rondom de vondst, kan gaan om een schip uit de Karolingische periode (tussen 750-900 na Christus). Dat zou de vondst heel bijzonder maken, omdat het de tijd was dat de Vikingen langskwamen bij Wijk bij Duurstede, toen nog Dorestad.

Koggeschip

Tegelijkertijd wordt onderzocht of het om een zogenoemd koggeschip gaat, wat zou wijzen op een datering rond 1300 na Christus. Is het inderdaad een koggeschip, dan is de vondst wat minder bijzonder. In 2011 werd in de IJssel bij Kampen een kogge gevonden die in perfecte staat bleek te verkeren.

Gemeentelijk archeoloog Anne de Hoop in Wijk coördineert het vervolgonderzoek. "De balk wordt straks zorgvuldig schoongemaakt", zegt ze. "Daarna worden onder andere de jaarringen van het hout geanalyseerd om een nauwkeuriger beeld te krijgen van de ouderdom."

Ingepakt

Om schade door uitdroging te voorkomen, is de balk direct ingepakt en afgevoerd. Museum Dorestad heeft de wens uitgesproken om het object in de toekomst tentoon te stellen.

Waarnemend burgemeester Petra Doornenbal, sinds begin deze maand in functie, en wethouder Bert Lubbinge vielen vandaag met hun neus in de boter. Zij waren in de buurt omdat ze een ronde liepen langs verschillende stembureaus en onderbraken die om een kijkje te nemen bij de vindplaats.

In het Franse stadje Arcis-sur-Aube draait de lokale verkiezingsstrijd om een nieuwe burgemeester om meer dan beleid: de namen van de kandidaten. Zittend burgemeester Charles Hittler neemt het zondag in de tweede ronde op tegen onder anderen Antoine Renault-Zielinski.

Op Franse sociale media wordt de strijd veelal vergeleken met een fictieve confrontatie tussen de Duitse dictator Adolf Hitler en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, wat tot veel reacties en grappen leidt.

De aandacht voor de namen is volgens Hittler uit de hand gelopen. Online gaan berichten rond waar zijn aanhangers voor de grap worden neergezet als Hitler-aanhangers. "Mijn vrouw is in tranen", aldus de zittende burgemeester tegen de BBC.

Renault-Zielinski zegt de humor te begrijpen, maar er zelf niet om te kunnen lachen. Het zou nauwelijks nog om de inhoud van de verkiezingen gaan.

Renault-Zielinski, een 28-jarige douanebeambte, behoort tot de extreemrechtse Patriot-beweging. Hittler voert een centrumrechtse lijst aan. De derde kandidaat is Annie Soucat.

Herkomst namen

Hittler krijgt sinds de aandacht de vraag waarom zijn familie de naam nooit heeft veranderd. Zijn familie is afkomstig uit de Elzas, aan de grens met Duitsland. Zijn vader werkte als schaapherder en werd tijdens de oorlog naar Duitsland gestuurd voor dwangarbeid.

Toen hij na de oorlog in 1949 zijn toekomstige vrouw ontmoette, kregen ze meermaals de tip om hun naam te veranderen. Door de administratieve rompslomp en de hoge kosten zagen ze daar destijds van af.

Hittler zegt dat hij de opmerkingen over zijn naam wel gewend is. "Bij vorige verkiezingen tekenden mensen snorretjes op mijn verkiezingsposter."

Renault-Zielinski heeft het tweede deel van zijn naam te danken aan zijn Poolse moeder. "Mensen vragen me vaak of ik familie ben van Zelensky, maar dat is niet zo."

Het heeft een jaar of dertig geduurd om de financiering rond te krijgen, maar nu is het zeker. Het vervallen Badpaviljoen Hindeloopen wordt opgeknapt. Zo komt er toch een toekomst voor het karakteristieke pand dat ooit badgasten uit heel Nederland trok.

"Dit is fantastisch nieuws", reageert wethouder Petra van den Akker bij Omrop Fryslân. "Ik ben er heel blij mee."

Het pand is nu nog eigendom van Europarcs, een keten van vakantieparken. De laatste jaren heeft Europarcs weinig met het paviljoen gedaan. Wel kreeg de keten in 2019 twee dwangsommen opgelegd door de gemeente omdat het rijksmonument zonder vergunning zou zijn verbouwd. Daarbij ging een aantal originele details verloren, zoals een blikken plafond.

Volgens Van den Akker is Europarcs nu bereid om het paviljoen over te doen aan BOEi. Dat is een non-profitorganisatie die zich specialiseert in het herbestemmen van industrieel, agrarisch en religieus erfgoed en al meer dan 600 oude gebouwen in Nederland heeft opgeknapt.

Niet alleen de gemeente, maar ook de provincie en het waterschap gaan financieel bijdragen aan de restauratie.

Huisarts in Sneek

Met Badpaviljoen Hindeloopen heeft BOEi er een gebouw bij dat jarenlang bekendstond als de 'Parel van de Zuiderzee'.

Het originele badpaviljoen bij het Friese stadje werd in 1912 gebouwd, toen nog van hout. Het idee kwam van een huisarts in Sneek die een plek zocht om te recreëren, dicht bij huis.

Trein of koets

Mensen kwamen van heinde en ver met de trein of koets naar het strand aan de Zuiderzee. Al na een jaar kon het houten gebouw de toeloop van badgasten niet meer aan. In de jaren 1913 en 1914 werd het paviljoen uitgebreid en van beton gemaakt. Het werd daarmee heel bijzonder, want badpaviljoens van beton zijn er maar een paar. Kenners roemen ook de art-nouveaustijl en de betonnen torentjes met 'tentdak'.

Hoe succesvol ook, het verval van het badpaviljoen zette al vroeg in. Begin jaren 30 werd Nederland hard getroffen door de economische neergang tijdens de Grote Depressie. Bovendien werd in 1932 de Afsluitdijk geopend, waardoor Hindeloopen niet meer aan de wilde, zoute Zuiderzee lag, maar aan het rustige, zoete IJsselmeer. Het zeestrand werd ook een stuk kleiner.

Uiteindelijk ging het paviljoen over naar een andere eigenaar, waarbij het wel een 'openbaar gebouw' bleef met horecafunctie.

Drive-in shows

In de jaren 60 kwam het Badpaviljoen Hindeloopen in handen van de broers Dirk en Bull Verweij, de oprichters van radiozender Veronica. Ze maakten van het paviljoen een populaire uitgaansgelegenheid. Bekende bands zoals de Golden Earrings (toen nog met een s) en Q65 speelden voor de jeugd van Hindeloopen en omstreken. Beroemde diskjockeys zoals Tineke de Nooij en Jan van Veen draaiden muziek in de drive-inshows.

Halverwege de zeventiger jaren kwam er een einde aan deze evenementen en gebeurde er steeds minder in het pand. Totdat er de laatste jaren een zwart hek met grote spijlen omheen werd gezet.

Logische optie

De totale kosten van het herstel en exploitabel maken worden geschat op zo'n 2,8 miljoen euro. Nog niet helemaal duidelijk is wat de herbestemming wordt, al noemt wethouder Van den Akker horeca een logische optie.

"Dat zou mooi passen op die plek. Die functie heeft het eerder ook gehad, dus het zou prachtig zijn als dat nu weer gebeurt."

Met de liquidatie van Ali Larijani verliest Iran een van de meest invloedrijke figuren binnen het politieke en veiligheidsapparaat. De 67-jarige politicus en veiligheidsstrateeg werd in de nacht van maandag op dinsdag bij een Israëlische luchtaanval in een buitenwijk van Teheran gedood, samen met zijn zoon Morteza en enkele beveiligers.

Larijani was geen militair commandant, maar wel een centrale speler in het strategische besluitvormingsproces van de Islamitische Republiek. Als voormalig secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad zat hij jarenlang aan de tafel waar besluiten werden genomen over oorlog, diplomatie en nationale veiligheid.

Vanuit die rol zou hij ook toezicht hebben gehouden op de protesten die in december en januari door het land trokken, waarbij de Basij-militie en andere veiligheidstroepen duizenden demonstranten doodschoten.

Na de Israëlische liquidatie van ayatollah Ali Khamenei aan het begin van de oorlog, werd Larijani door velen gezien als de facto leider van Iran. Zijn dood past in de reeks gerichte aanvallen waarbij Israël in korte tijd meerdere Iraanse leiders en commandanten heeft uitgeschakeld.

Van militaire naar politieke doelwitten

Volgens Andreas Krieg, hoofddocent veiligheidsstudies aan King's College London, wijst de aanval op een bredere strategie. "In het begin van de oorlog lag de nadruk op het uitschakelen van militaire commandostructuren", zegt Krieg tegen de NOS. "Maar met de liquidatie van iemand als Larijani, lijkt Israël ook de politieke kern van het regime te willen raken."

Larijani speelde volgens Krieg een bijzondere rol binnen het Iraanse systeem. Hij verbond verschillende machtscentra: de veiligheidsdiensten, de politieke elite en diplomatieke kanalen naar het buitenland.

"Dat maakt zijn dood symbolisch belangrijk", zegt Krieg. "Dit gaat niet alleen meer over het verzwakken van militaire capaciteit, maar ook over het vermogen van het regime om zichzelf politiek te organiseren en te onderhandelen."

'Hydra-effect' dreigt

Toch betekent het uitschakelen van leiders niet automatisch dat het systeem instort. Iran functioneert minder als een strak hiërarchische staat en meer als een netwerk van instellingen en machtscentra. De Revolutionaire Garde, de machtige militaire organisatie die ook grote delen van de economie controleert, is daarin een spil.

"Je kunt zo'n netwerk verstoren, maar niet eenvoudig onthoofden", zegt Krieg. "De Revolutionaire Garde is niet alleen een leger, maar een systeem dat diep in de staat en de samenleving verankerd is."

In veiligheidsstudies wordt dat soms het 'Hydra-effect' genoemd. Net als in de Griekse mythe van de Hydra kunnen organisaties na het uitschakelen van leiders nieuwe kopstukken naar voren schuiven. Netwerken passen zich aan, nieuwe figuren nemen taken over en het systeem kan zich opnieuw organiseren, vaak zelfs radicaler dan voorheen.

Op korte termijn kunnen zulke aanvallen wel degelijk effect hebben. Ze veroorzaken wantrouwen binnen de elite en dwingen leiders zich meer te richten op hun eigen veiligheid.

Risico op chaos

Toch is het volgens Ross Harrison, Iran-analist bij het Middle East Institute in Washington, onduidelijk wat het uiteindelijke doel is van de Israëlische strategie.

"Zelfs als het regime zou instorten, wat ik niet waarschijnlijk acht, ontstaat er een enorm machtsvacuüm", zegt Harrison. "Er is geen georganiseerde oppositie die klaarstaat om het land over te nemen."

Volgens Harrison, schrijver van Decoding Iran's Foreign Policy, zou dat eerder chaos opleveren dan stabiliteit. "Het is niet duidelijk hoe dat Israël, de regio of de Verenigde Staten veiliger zou maken."

Hij wijst erop dat het Iraanse systeem juist zo is opgebouwd dat het kan overleven wanneer individuele leiders verdwijnen. "Het is geen puur persoonsgebonden systeem", zegt Harrison. "De staat is ontworpen om zichzelf te regenereren."

Hardere generatie leiders

De liquidaties kunnen op langere termijn zelfs leiden tot een radicalere koers in Teheran. Veel van de oudere leiders van Iran werden gevormd door de oorlog tussen Iran en Irak in de jaren 80. De nieuwe generatie leiders groeit nu op in de context van de huidige oorlog.

"Die leiders worden gevormd door dit conflict", zegt Harrison. "Dat kan een veel harder en minder voorspelbaar leiderschap opleveren."

De dood van Larijani lost daarmee geen van de grote crises van Iran op. Integendeel, zeggen analisten. Terwijl Israël zijn campagne tegen Iraanse leiders opvoert, dreigt de oorlog juist moeilijker te beheersen te worden.

"Hoe meer deze oorlog wordt gezien als een strijd om regimeverandering", zegt Krieg, "hoe meer Iran zich gaat gedragen als een belegerd systeem dat verder radicaliseert."

In de Afghaanse hoofdstad Kabul zijn de slachtoffers van de luchtaanval op een kliniek begraven. Een VN-organisatie heeft vastgesteld dat er 143 mensen zijn omgekomen bij het bombardement.

De uitvaart komt op de dag dat Pakistan en Afghanistan een gevechtspauze van een aantal dagen hebben afgekondigd. Dat is vanwege het eind van de ramadan, later deze week.

Nabestaanden namen afscheid van de slachtoffers op een begraafplaats in het noorden van Kabul. Ook leden van het Afghaanse Talibanregime waren aanwezig. Op foto's is te zien dat graafmachines werden gebruikt om kuilen te graven voor de vele lichamen.

In de getroffen kliniek in Kabul zaten zo'n 2000 mensen met een drugsverslaving. Afghanistan was lang verantwoordelijk voor een groot deel van de wereldwijde heroïneproductie, waardoor er veel verslaafden zijn in het land.

Pakistan houdt vol dat de aanval niet gericht was op de verslavingskliniek, maar op militaire faciliteiten. De aanval van maandag was de meest dodelijke tot nu toe in het opgelaaide conflict tussen Afghanistan en Pakistan. Hoewel de Afghaanse autoriteiten aanvankelijk spraken van vele honderden doden, stelde de VN het vast op 143.

Eind vorige maand verklaarde Pakistan de oorlog aan Afghanistan. Het land beschuldigt de Taliban-regering in Afghanistan ervan dat ze de Pakistaanse Taliban (TTP) steunen, mede door TTP-terroristen onderdak te bieden. De terreurgroep voert regelmatig aanvallen uit op Pakistaanse burgers en voorzieningen.

Gevechtspauze om ramadan

Pakistan kondigde vandaag aan dat het tijdelijk geen aanvallen uitvoert, in verband met het naderende einde van de ramadan. De minister van Informatie, Attaullah Tarar, meldde op X dat er van woensdagnacht tot maandagnacht een wapenstilstand geldt. Pakistan doet dit "in overeenstemming met de Islamitische normen" en als een "gebaar van goede wil". Zodra Afghanistan wel aanvalt, vervalt de gevechtspauze, schrijft Tarar. De Talibanregering van Afghanistan liet vandaag weten ook tijdelijk niet aan te vallen.

Turkije, Saudi-Arabië en Qatar hadden Pakistan eerder al verzocht om tijdens het islamitische feest tijdelijk te stoppen met het geweld.

Jumbo is weer begonnen met het verkopen van vers vlees met korting. Dat bevestigt een woordvoerder van de supermarktketen aan de NOS. Twee jaar geleden stopte Jumbo juist met zulke aanbiedingen, om bij te dragen aan de transitie naar plantaardig voedsel.

De supermarktketen nam de maatregel destijds naar eigen zeggen om "marktbreed een beweging op gang te brengen". Dat is niet gelukt, zegt de woordvoerder. "Helaas zijn andere supermarkten vooralsnog niet gevolgd, waardoor de verkoop van vlees enkel verschuift tussen supermarkten."

Jumbo is zelf wel minder vlees gaan verkopen, waardoor het volgens de woordvoerder miljoenen euro's is misgelopen. Daardoor voelt de supermarktketen zich gedwongen om vlees weer in de aanbieding te doen.

Wakker Dier

Twee jaar geleden sprak dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier nog over de "moed" die Jumbo toonde. "De supermarkt laat zien dat plantaardige, gezonde voeding echt een topprioriteit is", zei een woordvoerder toen.

Wakker Dier is nu niet meteen bereikbaar voor een reactie. Jumbo laat wel weten dat het al contact heeft gehad met de organisatie.

Wie is het gezicht achter Banksy? Het is al jarenlang een van de grootste mysteries in de kunstwereld. Na drie jaar onderzoek zeggen journalisten van persbureau Reuters dat ze de beroemde straatkunstenaar hebben ontmaskerd. Alleen zijn niet alle kunstliefhebbers blij met het nieuws.

De identiteit van de Britse artiest is al decennialang onderwerp van discussie. Zijn werken met een maatschappelijke of satirische lading duiken vaak onverwacht op in het straatbeeld en trekken wereldwijd veel aandacht. Ook worden ze soms voor miljoenen verkocht.

Journalisten van Reuters zeggen dat Robin Gunningham Banksy is, een 53-jarige man uit Bristol die tegenwoordig door het leven gaat als David Jones. Hij is een van de drie mensen van wie al langer wordt gedacht dat zij Banksy kunnen zijn.

Banksy's anonimiteit wordt strikt bewaakt door zijn vertegenwoordigers en is een belangrijk onderdeel van zijn activistische "hit-and-runacties". Gunningham heeft nog niet op de ontmaskering gereageerd.

Podcast de Dag sprak David Roos, street art-curator, over de ontmaskering:

Persbureau Reuters bestudeerde het werk van Banksy, interviews met deskundigen, boeken, documentaires en documenten over hem. De belangrijkste aanwijzing kwam uit het tweedelige boek Banksy Captured (2019) van zijn voormalige manager Steve Lazarides.

In het boek valt te lezen dat de toen nog onbekende straatartiest werd opgepakt voor het bekladden van een reclamebord. Hoewel Lazarides niet prijsgaf waar en wanneer dit gebeurde, wist Reuters op basis van foto's van het werk de locatie in New York te bepalen. Daardoor konden de journalisten de bijbehorende politierapporten en rechtbankdocumenten uit 2000 boven water halen.

Gekke tanden

Tussen die documenten zat een handgeschreven bekentenis waarin Gunningham toegaf dat hij na een avond drinken een misdrijf had begaan en een billboard op Hudson Street had beklad. Ook in het politierapport en in de rechtszaal werd de naam Gunningham meermaals genoemd.

De kunstenaar zou een model op een billboard van modemerk Marc Jacobs gekke tanden hebben gegeven en een spreekballon hebben getekend waar niets in stond, staat in het boek. Voordat hij er iets in kon zetten, werd hij opgepakt door de politie.

Het briefje met de bekentenis en het gebouw in New York nu:

Het is niet de eerste keer dat de naam Gunningham wordt genoemd. In 2008 onthulde The Mail on Sunday al dat Gunningham de man achter Banksy was. De krant publiceerde ook een foto van hem. Zijn vertegenwoordigers ontkenden toen dat hij het was. Daarna was de naam Gunningham niet meer te vinden in publieke registers, mogelijk doordat hij daarna zijn naam veranderd had.

Volgens Reuters is Gunningham in 1973 geboren in de Britse kunstenaarsstad Bristol. Aan het begin van zijn carrière gebruikte hij verschillende namen, zoals "Robin Banks" of "Mr. Banks".

Zijn eerdere werken lijken weinig op het werk van Banksy vandaag de dag. Ze bevatten veel kleuren en zijn met losse pols geschilderd, heel anders dan het zwart-witte graffitiwerk van nu.

In het Carlton Arms Hotel in New York kon je gratis slapen als kunstenaar in ruil voor een kunstwerk. Gunningham deed dat eind jaren 90. Het hotel schreef de werken toe aan "Robin Banks", een variatie op "robbing banks" (banken beroven), volgens Reuters later afgekort tot Banksy.

Anonimiteit

Met het onderzoek komt er mogelijk een einde aan de jarenlange mystiek rond Banksy, maar niet alle Banksy-liefhebbers zijn blij dat de onthulling is gedaan. De afgelopen dagen zijn er online meerdere discussies ontstaan. "Ik vond het juist leuk dat het een mysterie was, dat hoorde bij zijn kunst", is een van de reacties.

Sommige critici zijn van mening dat Banksy's vermogen om razendsnel in het openbaar te schilderen en onopgemerkt te blijven "misschien wel zijn belangrijkste werk" was. "Zijn anonimiteit is al een statement op zich", zegt Banksy-expert en historicus Ulrich Blanche tegen Reuters.

Jaren gingen geruchten dat muzikant Robert Del Naja van de triphopgroep Massive Attack de man achter Banksy was. Del Naja was graffitikunstenaar in onder meer Bristol voordat hij Massive Attack oprichtte. De kunstwerken van Banksy zouden vaak verschijnen op plekken waar Massive Attack op dat moment ook concerten gaf.

Del Naja heeft de speculaties altijd afgedaan. Wel heeft hij eerder gezegd dat hij bevriend is met Banksy, die ook het voorwoord schreef van een boek over Massive Attack en de kunst rond de groep.

Samen naar Oekraïne

Volgens persbureau Reuters klopt het dat Del Naja een vriend en mentor van Banksy is. Op één gelegenheid zou Del Naja hebben meegeholpen met het voltooien van een Banksy-kunstwerk. Dat zou in Oekraïne zijn geweest.

Hij zou samen met Gunningham en een fotograaf met een prothese via Polen het land zijn binnengekomen. Ooggetuigen aan wie foto's van het trio werden getoond, herkenden de fotograaf als Giles Duley en zeiden dat Gunningham de kunstenaar was die het werk had gemaakt.

Zonder de identiteit van Banksy te bevestigen of te ontkennen, drong de advocaat van de kunstenaar er bij Reuters op aan het onderzoek niet te publiceren.

Drie Nederlandse twintigers zijn veroordeeld tot gevangenisstraffen van drie tot zeven jaar voor online en telefonische oplichting. Ze wisten hun slachtoffers vele tonnen afhandig te maken, bijvoorbeeld door zich voor te doen als bankmedewerkers.

Eind 2024 pakte de politie een groep Nederlandse en Belgische verdachten op. Sommige van hen pronkten op sociale media met hun luxueuze levensstijl, die ze konden betalen door op grote schaal mensen op te lichten.

Drie Nederlanders organiseerden de phishing- en bankhelpdeskfraude. Zij stonden terecht bij de rechtbank in Rotterdam, de rest in België.

Oplichtingsbedrijf

Het Nederlandse groepje runde een professioneel oplichtingsbedrijf. De verdachten gebruikten lijsten met gegevens van potentiële slachtoffers, die ze phishing-mails stuurden.

De mails leidden de slachtoffers naar nepsites, bijvoorbeeld van banken. Wanneer slachtoffers daar inlogden, werden ze door de oplichters gebeld en overgehaald om bepaalde handelingen te verrichten.

Daarna konden de oplichters de rekeningen plunderen. Zodra de verdachten het geld hadden weggesluisd, stonden er mensen klaar bij pinautomaten om het geld contant op te nemen.

Bellers

De hoofdverdachte kreeg zeven jaar cel. Hij werd al eerder veroordeeld voor fraude en lijkt volgens de rechtbank gevangenisstraf op de koop toe te nemen. "Wij leren niet van detentie", zei hij in een afgeluisterd telefoongesprek.

De 23-jarige man zei in een getapt gesprek ook dat hij honderd 'bellers' voor hem had werken en een 'ophaalteam' dat betaalpassen oppikte bij slachtoffers. Ook regelde hij katvangers die tijdelijke bankrekeningen beschikbaar stelden en werkplekken voor de oplichters.

De groep pleegde de fraude onder meer vanuit luxe woontorens in Rotterdam. De oplichting ging de hele dag door: in onderschepte berichten wordt gesproken van werkdagen van 08.00 tot 23.00 uur.

Twee miljoen

De verdachten spraken met grote minachting over hun slachtoffers. "Hoeveel heeft die domme hoer op haar rekening?" vroeg een van de verdachten aan een beller, terwijl die nog aan de lijn hing met het slachtoffer.

Ze zouden het geld dat ze aftroggelden van hun slachtoffers voor een groot deel hebben omgezet in cryptovaluta. In totaal hebben ze zo'n twee miljoen euro witgewassen. Volgens de rechtbank moeten de verdachten veel slachtoffers gemaakt hebben, maar hoeveel precies is onbekend.

De rechterhand van de hoofdverdachte vertelde in afgeluisterde gesprekken dat de groep zo'n vier jaar actief was. Hij kreeg zes jaar cel. De derde verdachte had een wat kleinere rol binnen de criminele organisatie en kreeg drie jaar cel, waarvan een jaar voorwaardelijk.

De gemeente Groningen moet een boete van 100.000 euro betalen omdat er geen veilige vliegroute is voor vleermuizen bij station Groningen Europapark. Dat heeft de Raad van State vandaag bepaald in een zaak die was aangespannen door de Stichting Vleermuiswerkgroep Groningen en al sinds 2020 loopt, meldt RTV Noord.

Groningen kreeg eind 2009 een ontheffing van de Flora- en Faunawet van de toenmalig minister van Landbouw om een nieuw station aan te leggen tussen Groningen en Assen. Aan die ontheffing waren duidelijke voorwaarden gebonden: zo moest de gemeente zorgen voor een 'functionele' (veilige) vliegroute voor de vleermuiskolonie op de plek van het station.

Wandelpad

Maar toen de werkzaamheden tien jaar later begonnen en er een wandelpad en rolstoelhellingbaan werden aangelegd, bleek volgens de vleermuiswerkgroep al snel dat de gemeente niet aan die voorwaarde voldeed. In 2020 schakelde de vleermuiswerkgroep voor het eerst de rechter in, om vrijwel direct gelijk te krijgen: de gemeente moest actie ondernemen voor de vleermuizen.

Maar de gemeente deed niets. Dus zocht de vleermuiswerkgroep het samen met de provincie (die handhavend optreedt) hogerop en kwamen ze uiteindelijk bij de hoogste bestuursrechter - de Raad van State - terecht.

Vleermuisonvriendelijk

De Raad van State roept de gemeente nu tot de orde. Zo ontbreekt bij station Groningen Europapark een aaneengesloten rij boomkronen, die de vleermuizen een veilige vliegroute moeten bieden. De bomen die er wel staan, zijn verkeerd gesnoeid zodat ze niet op elkaar aansluiten. Ook staan er dode exemplaren tussen. Bovendien is de verlichting in de omgeving niet vleermuisvriendelijk en ontbreekt een duidelijk gebied waar vleermuizen voedsel kunnen verzamelen.

De gemeente betoogde nog dat de vleermuizen inmiddels een andere vliegroute hebben gevonden en dat de "gunstige staat van instandhouding" niet is aangetast. Met andere woorden: de vleermuiskolonie is niet gekrompen, ook al moeten de zoogdiertjes tegenwoordig omvliegen.

Dat mag zijn, maar dat doet niets af aan het feit dat de gemeente zich niet aan de voorwaarde van de ontheffing heeft gehouden, redeneert de Raad van State nu. De gemeente moet een boete van 100.000 euro aan de provincie betalen. Ook krijgt de vleermuiswerkgroep een schadevergoeding van ruim 1900 euro, omdat de zaak al zes jaar loopt.

De griepepidemie is voorbij, meldt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het aantal mensen dat afgelopen week met acute luchtwegklachten naar de huisarts ging is opnieuw gedaald. Ook het aantal afgenomen monsters waarin het griepvirus is aangetroffen, lag een stuk lager dan een week eerder.

Huisartsen namen afgelopen week bij negentien mensen met griepachtige klachten monsters af en in één van die monsters (5 procent) werd het griepvirus aangetroffen. De week ervoor was dat nog in 30 procent van de monsters het geval. Ook in de keel- en neusmonsters van deelnemers aan Infectieradar en in andere monsters zat minder vaak griepvirus dan vorige week.

Ander type influenza

De griepepidemie begon dit jaar medio februari, een paar weken later dan het jaar ervoor. Toen begon de epidemie eind januari en was die eind maart voorbij. De griepepidemie duurde dit jaar dus ook wat korter dan vorig jaar.

Er ging dit jaar ook een ander type influenza rond dan vorig jaar, vooral type A. Vorig jaar hadden de meeste mensen met griepklachten te maken met influenzavirus type B.

Hoewel de griepvarianten dit jaar iets verschillen van de virussen waar het griepvaccin van dit seizoen op is gemaakt, werkte het vaccin toch ongeveer even goed als in andere jaren, aldus het RIVM.

Het Belgische Openbaar Ministerie heeft in hoger beroep vijf jaar cel geëist tegen de eigenaren van de website Funcaps, vanwege de handel in illegale medicijnen. De twee verdachten kregen eerder een werkstraf van 120 uur en een boete van 80.000 euro opgelegd, maar zowel het OM als de verdachten gingen daartegen in beroep.

Volgens justitie maakten de Nederlanders Jord van W. (31) en Stefan P. (30) zich schuldig aan grootschalige invoer van designerdrugs, met een "desastreuze invloed" op de gebruikers. Het OM wil dat het gerechtshof in de overweging rekening houdt met de dood van een 44-jarige man, die in 2021 overleed na een overdosis van een designerdrug die hij via Funcaps kocht.

De verdachten zeggen dat ze geen "criminele intenties" hadden. "Als we dit allemaal hadden geweten, hadden we het nooit gedaan", aldus Van W.

Ook in Nederland een strafzaak

De twee begonnen tijdens de coronaperiode met de verkoop van neppillen in België. Volgens justitie waren ze niet goed op de hoogte van de wetgeving in België en wisten ze ook niet precies wat ze verkochten. De gezondheidsrisico's rond het gebruik legden ze vervolgens bij de klanten neer. Hun activiteiten waren "een gok", aldus de aanklager.

Ook in Nederland loopt er een zaak tegen Funcaps, waarbij de verdachten ook illegale handel in medicijnen en designerdrugs wordt verweten. In die zaak gaat het om 58 sterfgevallen die mogelijk in verband gebracht kunnen worden met middelen van de website Funcaps.

In de eerste inleidende zitting werd volgens het OM duidelijk dat de sterfgevallen weinig indruk maakten op de twee verdachten. "Weer een dooje", stond in een bericht dat ze naar elkaar stuurden, gevolgd door een verdrietige emoji en een lachende emoji.

Op 20 april is de tweede inleidende zitting in de rechtbank van Zwolle.

Er gaan nog altijd mondjesmaat schepen door de 'afgesloten' Straat van Hormuz, de enige zeeverbinding tussen de Perzische Golf en de rest van de wereld. Iran dreigt schepen in die smalle zeestraat aan te vallen als ze erdoorheen varen.

Voordat de oorlog tussen Iran en de VS en Israël begon, gingen er dagelijks gemiddeld zo'n 20 miljoen vaten olie door dat stuk zee. Dat is zo'n 20 procent van wat we wereldwijd dagelijks verbruiken. Nu gaan er dagelijks nog rond de 2 miljoen vaten door de Straat van Hormuz, schat databedrijf Kpler. Dat volgt met dochterbedrijf MarineTraffic wereldwijd de bewegingen van schepen.

Voor de oorlog kostte olie zo'n 70 dollar per vat. Sindsdien is de prijs hard gestegen; vandaag kost een vat zo'n 110 dollar. Dat is een stijging van zo'n 57 procent.

'Dramatisch minder'

"Normaliter zagen we dagelijks zo'n 110 tot 130 schepen de Straat van Hormuz in- of uitvaren", zegt Naveen Das van Kpler tegen de NOS. "De afgelopen dagen zijn dat er maximaal zo'n vier of vijf. Dat is dramatisch veel minder."

De schepen die er doorheen gaan, vervoeren volgens Das vooral Iraanse olie. Soms lijkt Iran ook toestemming te geven voor de vaart van schepen met olie of gas uit andere Golfstaten. "We zien dat er overleg is met landen als Turkije, Irak, Pakistan en India om de doorvaart van sommige schepen te regelen."

Onconventionele routes

Das schat dat er dagelijks zo'n 1 miljoen tot 1,5 miljoen vaten Iraanse olie door de straat gaan en zo'n 500.000 vaten niet-Iraanse olie. "We zien dat deze schepen ook onconventionele routes nemen. Ze gaan dicht langs de Iraanse kust. Wellicht zodat de Iraniërs ze in de gaten kunnen houden, maar wellicht ook omdat er verderop in de straat mogelijk mijnen zijn neergelegd. Het is een verraderlijke zee."

Een voorbeeld is de Pakistaanse olietanker Karachi. Die had olie opgehaald in de Verenigde Arabische Emiraten, voer een paar dagen geleden dicht langs Iran en komt vandaag aan in Pakistan.

Das denkt dat Iran niet veel meer buitenlandse oliedoorvoer zal toestaan dan nu. "Het zal blijven bij dit beperkte aantal dagelijkse passages. Want een grote groei past niet bij de strategie van Iran. Hoe meer schepen er zullen varen, hoe lager de energieprijzen. Met de hoge prijzen wil Iran juist druk uitoefenen op de VS."

De uitvoer van Iraanse olie ligt volgens Das op ongeveer hetzelfde niveau als voor de oorlog. Amerika heeft al jaren geleden sancties ingesteld tegen Iran; landen mogen van de VS geen Iraanse olie kopen. Alleen trekt China zich daar weinig van aan, bijna alle Iraanse olie gaat dan ook naar China.

Schaduwvloot

"De schepen die deze olie vervoeren noemen we de schaduwvloot", zegt Das. "Zij kunnen de Iraanse vlag voeren, maar ook die van andere landen en ze opereren buiten de conventionele markt." Het wordt wel steeds moeilijker om nog zicht te houden op deze schepen, zegt hij. "Ze blokkeren steeds vaker hun transponder of vervalsen hun signalen."

Niemand weet hoelang Iran de doorvoer van olie nog blijft bemoeilijken. "Maar als deze situatie nog maanden zo blijft, dan zullen de olieprijzen nog veel verder oplopen en er zal wereldwijd een olietekort ontstaan", zegt Das.

"Europa en Nederland hebben daarbij wel een betere uitgangspositie dan sommige landen in Azië. Hier hebben we grotere voorraden van olieproducten als benzine, diesel en kerosine. Daarnaast zijn we ook minder afhankelijk van olie uit het Midden-Oosten."

Podcast De Dag: varen door een onveilige Straat van Hormuz

Wat is ervoor nodig om veilig door de zee-engte tussen Iran en Oman te varen? Bart Gonnissen was jarenlang stuurman van olietankers in de straat van Hormuz, ook in gevaarlijke periodes, en vertelt daarover in podcast De Dag. Ook John Wayne, kapitein ter zee buiten dienst, komt aan het woord. Hij heeft tanks helpen beschermen in de Straat van Hormuz.

De Europese Commissie wil dat Europese bedrijven sneller en makkelijker kunnen groeien binnen de EU. Volgens de commissie gaat dat nu nog stroef doordat start-ups tegen tal van verschillende regels aanlopen in verschillende EU-landen.

"Het kan in Europa vandaag de dag nog weken tot maanden duren om een bedrijf op te richten. Of om met je bedrijf in een ander EU-land aan de slag te gaan", zegt voorzitter Von der Leyen. "De tijd en het geld die in papierwerk zitten, kunnen niet worden besteed aan innovatie of creatie."

De commissie stelt nu voor dat een bedrijf zich straks kan registreren als een Europese onderneming (EU inc.). Daarmee hoeft het straks niet in elk EU-land opnieuw het registratieproces te doorlopen. Zo kunnen Europese bedrijven sneller doorgroeien tot concurrenten van Chinese en Amerikaanse bedrijven op de wereldmarkt, is de hoop.

In de praktijk zou dit moeten betekenen dat bedrijven voor maximaal 100 euro online en binnen 48 uur een bedrijf kunnen oprichten dat direct in de hele EU kan werken. Het moet de administratieve lasten drastisch verlagen.

27 verschillende systemen

"Europese ondernemingen hadden te maken met de complexiteit van 27 verschillende systemen en besturen. Ze hebben te lang tijd en geld verloren aan advocaten, notarissen en het vertalen van teksten" zegt Eurocommissaris Séjourné voor Welvaart en Industrie. "EU Inc. gaat dat stoppen."

Het is aan ondernemers zelf of ze voor zo'n Europese bedrijfsvorm kiezen. Het wordt een optie naast nationale bedrijfsvormen. Qua arbeidsrecht en fiscaal recht blijven de regels gelden van het EU-land waar een bedrijf gevestigd is en een werknemer werkt.

Minder notarissen

De afgelopen maanden pleitten veel EU-leiders voor het wegnemen van nationale obstakels om bedrijven te helpen. Toch ligt het vooral aan de individuele lidstaten zelf dat die nationale barrières nog altijd bestaan.

Dat komt doordat lidstaten ook baat hebben bij de verschillende regels. Zo kunnen ze daarmee hun nationale markten beschermen. Dat geldt bijvoorbeeld voor landen die hun notarissen willen beschermen, zegt Daniel Gros, directeur van het Instituut voor Europese Beleidsvorming aan de Bocconi Universiteit in Milaan.

Een ondernemer die over de grens aan de slag wil, krijgt te maken met lokale notarissen die volgens nationale regels werken. Daar wil de commissie nu voor een deel van af.

"Het klinkt heel logisch om daar iets aan te doen", zegt Gros. Maar dan reken je volgens hem buiten de krachtige lobby van de notarissen die er bij de nationale politiek op zullen aandringen om hun rol niet te verkleinen. En dus is het de vraag of lidstaten overstag gaan.

Vaak is het voor EU-landen ook politiek moeilijk te verkopen om nationale regels op te geven in het Europees belang, ziet Gros. "Veel politici zitten er niet om Europa een gunst te bewijzen. Die politici zijn nationaal gekozen. Ze moeten naar hun achterban luisteren."

Ten slotte werken niet alle lidstaten hetzelfde en is het dus ook niet vanzelfsprekend overal dezelfde regels te hanteren. "Italië zou bijvoorbeeld het Nederlandse belastingsysteem kunnen overnemen", zegt Gros. "Maar het is Italië. Zij hebben andere politieke prioriteiten en andere sociale voorzieningen."

Te hoge energieprijzen

Morgen komen alle EU-regeringsleiders naar Brussel voor een top, waar de concurrentiekracht van de EU hoog op de agenda staat. Naast de barrières op de interne markt komen dan ook de hoge energieprijzen aan bod. De oorlog in het Midden-Oosten heeft dat probleem nog urgenter gemaakt: de energieprijzen stijgen fors en snel.

Op kortere termijn dringt de Europese Commissie aan op het verlagen van belastingen op elektriciteit door de lidstaten zelf. Daarnaast zullen de EU-leiders spreken over ETS, het systeem dat industrie laat betalen voor de hoeveelheid CO2 die ze uitstoten. Dat systeem zorgt ervoor dat de CO2-uitstoot van bedrijven langzaamaan afneemt, maar verschillende lidstaten vinden dat het op dit moment te veel bijdraagt aan de hoge energiekosten. De commissie wil daarom kijken of er extra schokdempers kunnen komen voor als de prijs te ver oploopt.

Op lange termijn wil de Europese Commissie vooral inzetten op groene energie en op kernenergie om minder afhankelijk te worden van de import van gas en olie.

Nederland gaat met onmiddellijke ingang weer asielzoekers uitzetten naar België. Door een uitspraak van de Raad van State over de gebrekkige opvang daar mocht dat sinds vorig jaar niet meer. Maar Nederland heeft van België de verzekering gekregen dat de opvang is verbeterd, schrijft het kabinet aan de Tweede Kamer.

Het gaat om "niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke asielzoekers" die na hun aankomst in België naar Nederland zijn doorgereisd. In het zogenoemde Dublin-verdrag hebben Europese landen afgesproken dat het eerste land waar iemand aankomt verantwoordelijk is voor de opvang en procedures.

De zaak was aangespannen door een man met de Afghaanse nationaliteit. Hij kwam in België aan, maar vroeg daarna in Nederland een verblijfsvergunning aan. Sinds de rechterlijke uitspraak heeft Nederland nauw contact gehad met België om tot een verbetering van de situatie te komen.

Die situatie is inmiddels zo dat "de asielzoeker na terugkeer in België kan worden voorzien in zijn meest elementaire behoeften", schrijven de ministers.

Tekort aan opvangplekken

In België is al jaren een tekort aan opvangplekken voor asielzoekers. Vrouwen, kinderen en kwetsbare personen krijgen voorrang in de reguliere opvang. Niet als kwetsbaar beoordeelde, alleenstaande mannen krijgen zelden een plek. De Raad van State sprak in de uitspraak van vorig jaar van "onverschilligheid van de Belgische autoriteiten om de tekortkomingen in de opvang en rechtsbescherming op te lossen".

Hoeveel personen vanuit Nederland worden uitgezet naar België kunnen de betrokken ministeries niet zeggen. Volgens cijfers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van vorig jaar gaat het om bijna 500 asielzoekers in een soortgelijke situatie als de Afghaanse man.

De politie heeft vier verdachten opgepakt na de ongeregeldheden in de Utrechtse wijk Overvecht, vorige week in de nacht van dinsdag op woensdag. Daarbij werd de politie bekogeld met zwaar vuurwerk, stenen en glas. Twee agenten raakten gewond. Een stadsbus die door de politie werd ingezet als buffer, raakte zwaar beschadigd.

De rellen ontstonden vorige week dinsdagavond laat, nadat de politie een jongen op een motorscooter hadden klemgereden. Een groep van ongeveer vijftig jongeren viel vrijwel direct de agenten aan.

Na het incident riep de politie getuigen op om zich te melden en beeldmateriaal te delen. Maandagochtend is een verdachte aangehouden op verdenking van openlijke geweldpleging, laat de politie nu weten bij RTV Utrecht. Vanochtend hield de politie nog eens drie verdachten aan.

"We willen vanwege het nog lopende onderzoek nog niets delen over leeftijden en of woonplaatsen van de verdachten", zegt een woordvoerder. "Of zij deel uitmaken van een (vaste) groep valt nog niet te zeggen. Ze waren in ieder geval aanwezig op deze bewuste avond."

Digitale wijkagenten

De politie wijst erop dat sociale media een rol spelen bij dit soort incidenten. "Niet voor niets hebben we al eerder enkele digitale wijkagenten aangesteld, die online de verbinding aangaan met (wijk)bewoners", aldus de woordvoerder. "Dat is een kwetsbaar proces. Socialemediagroepen poppen net zo snel op als ze weer verdwijnen."

De politie zegt ook zichtbaar aanwezig te zijn in de wijk Overvecht. "Wijkagenten proberen met jongeren in gesprek te gaan."

Bizar

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid kwam deze week naar Utrecht om met burgemeester Dijksma en de politie te praten over de geweldsexplosie. "Ik heb bodycambeelden bekeken", zei Van Weel. "Bizar om te zien hoe snel een groep ontstaat die de politie belaagt. Agenten vertelden hoe zij werden uitgescholden, gefilmd en bedreigd. Eén van hen zei: 'We voelden ons echt in de minderheid, ik dacht zelfs, kom ik wel thuis vannacht?'"

Een dag na de ongeregeldheden werd in Overvecht ook een PowNed-journalist mishandeld terwijl hij verslag deed van de situatie. De politie doet onderzoek naar de verdachte die vol in beeld was.

Beelden van de groep die politie en een bus bekogelt na de aanhouding van een verdachte: