NOS Nieuws - Algemeen

Albert Heijn kampt met een hackaanval of een serieuze poging daartoe. Officieel wil de supermarktketen niet zeggen wat zijn "cybersecurity-incident" precies inhoudt, maar bronnen in de beveiligingswereld melden dat Albert Heijn verdacht aanvalsverkeer op zijn systemen heeft geïdentificeerd.

Het lijkt erop dat ICT-beveiligers van Albert Heijn verdacht verkeer zagen binnenkomen en besloten om de ICT-systemen uit te schakelen. Daarmee wisten ze te voorkomen dat de hackers dieper de systemen binnendrongen.

Albert Heijn spreekt tot nu toe over een "cybersecurity-incident" waarbij "uit voorzorg" delen van het systeem zijn platgelegd.

Meerdere computerservers

Het bedrijf weet van meerdere computerservers die zijn gebruikt bij de aanval, melden de bronnen die anoniem willen blijven. Het gaat om computerservers in de Verenigde Staten, Polen, Moldavië en Turkije.

Dat betekent dat de aanvallers meerdere computerservers in meerdere landen hebben gebruikt om aan te vallen. Welke server ze gebruiken, zegt niets over hun fysieke locatie: het is makkelijk om internetverkeer via een server in een ander land te laten lopen.

"Albert Heijn heeft blijkbaar infrastructuur van de hackers in beeld, die ze gebruikten voor het verkennen van de systemen of waarmee ze data wilden stelen van de Albert Heijn-systemen", zegt computerbeveiliger Pim Takkenberg, die geregeld gehackte bedrijven bijstaat.

Uit het onderzoek van Albert Heijn blijkt dat mogelijk ook servers van de Amerikaanse tak van Ahold zijn betrokken. "Dat kan betekenen dat de hackers hebben ingebroken op die servers en ze hebben gebruikt om Nederlandse systemen aan te vallen", zegt Takkenberg. Dat is nog niet zeker.

Contact met de redactie

De NOS doet onderzoek naar de hackaanval bij Albert Heijn. Werk je bij Albert Heijn of heb je anderszins meer informatie, en wil je contact met ons? Dat kan via e-mail of via Signal: @schellevis.86

"We nemen het cybersecurity-incident zeer serieus", laat Albert Heijn weten in een schriftelijke reactie. "In het belang van het onderzoek en beveiliging kunnen we op dit moment niet nader ingaan op technische details of specifieke beveiligingsmaatregelen." Wel zegt het bedrijf dat er geen data van klanten lijkt te zijn buitgemaakt.

Dat Albert Heijn specifieke servers op het spoor is, zegt nog weinig over het slagen van de aanval, zegt cybersecurity-expert Joey Fennis. "Er is in ieder geval sprake van hackers, maar hoe succesvol die waren is op basis hiervan nog niet te zeggen. Het kan ook nog zijn dat Albert Heijn ze op tijd detecteerde."

Flinke gevolgen

Albert Heijn kampt sinds zondagmiddag met het "cyberincident", dat zowel online als offline flinke gevolgen heeft. De website, apps en klantenservice van de winkels zijn door technische problemen niet bereikbaar en bestelde boodschappen werden niet bezorgd. Verschillende distributiecentra liggen nog plat.

Aan het einde van de ochtend werd duidelijk dat Albert Heijn weer supermarkten is gaan bevoorraden. Ahold meldde vanmiddag dat het bezig is met een "gecontroleerde herstart van bepaalde systemen".

Een meisje van 16 in Duitsland is waarschijnlijk bij haar billen gegrepen door een mensachtige robot die op afstand werd bestuurd door een tienerjongen. De robot maakte daarna stootbewegingen tegen het meisje, meldt de politie van Keulen.

Het meisje stond volgens de Duitse politie rond middernacht met vriendinnen op de hoek van een straat, toen de 1,20 meter lange robot op haar afliep. De politie ontving kort daarna een melding over een aanranding.

De politie vond de vermoedelijke dader bij een auto, tientallen meters verderop. De robot lag in de kofferbak.

Aanranding gelivestreamd

De 16-jarige jongen zou samen met een19-jarige vriend dit weekend alles live via sociale media hebben uitgezonden. Daarbij zouden ze de robot-aanranding van commentaar hebben voorzien.

De robot en de telefoons van de tienerjongens, waarop de aanranding mogelijk is gelivestreamd, zijn in beslag genomen. De politie zegt niet of de twee zijn aangehouden. Wel loopt er een onderzoek.

Juridisch grijs gebied

Volgens een Duitse jurist met wie de Duitse omroep WDR sprak, kan het nog wel eens lastig worden om het tweetal verantwoordelijk te houden voor de aanranding met een robot.

"Als de gevolgen van een actie onvoorspelbaar zijn, vanwege een zekere mate van autonomie van een robot, dan kampt de huidige wetgeving met een probleem", zegt jurist Martin Ebers. "Dan wordt de aansprakelijkheid ingewikkeld."

Aftrekbewegingen naar de politie

Voorafgaand aan de aanranding 's avonds gedroeg de robot zich al baldadig. Op beelden van eerder op de dag is te zien hoe de op afstand bestuurbare robot aftrekbewegingen maakt naar een agente in een politiewagen. De politie greep toen niet in.

Het komt niet vaak voor dat de oppergeneraal van de NAVO in de spotlight staat. Dus toen werd aangekondigd dat Alexus Grynkewich een toespraak ging houden over de kwestie-Rusland, richtten alle ogen zich op hem. Hij wilde met de speech NAVO-burgers in een tijd van hybride aanvallen geruststellen en tegelijk een stevige waarschuwing geven aan Rusland.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Defensie-expert Michelle Haas was erbij op de veiligheidsconferentie in Warschau en zij vertelt in de podcast wat haar opviel in de toespraak en hoe die onder de aanwezigen viel. "Er is in zo'n zaal achteraf wel twijfel over de geloofwaardigheid. Want de grote olifant is niet benoemd", zegt ze, verwijzend naar de toenadering die de Amerikaanse president Trump dit weekend naar Poetin maakte. Hij sloot een deal om grote hoeveelheden Russische diesel in te kopen, wat de Russische oorlogskas spekt.

Rusland-deskundige Helga Salemon keek voor De Dag naar de Russische tv en andere media om te zien hoe de toespraak daar is geland. "Ook voor Poetin is de toespraak van de militaire commandant een oppepper."

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith Kutschenreuter

Eindredactie: Rosanne Sies

Ahold laat weten dat het bezig is met een "gecontroleerde herstart van bepaalde systemen". Ook zegt het moederbedrijf van Albert Heijn dat er op dit moment geen aanwijzingen zijn dat er klantgegevens zijn gestolen bij het cyberincident waar Ahold sinds zondagmiddag mee te kampen heeft.

Op vragen van de NOS welke systemen worden herstart, geeft Ahold nog geen antwoord.

Aan het einde van de ochtend werd al duidelijk dat Albert Heijn weer supermarkten is gaan bevoorraden. Sinds gisteren ligt het werk in een deel van de distributiecentra stil. Daardoor begonnen in supermarkten de schappen leeg te raken.

"Er zijn op dit moment meerdere distributiecentra operationeel om onze winkels te bevoorraden", schrijft Albert Heijn in een verklaring. "Daarnaast zetten we vandaag op verschillende manieren extra leveringen in." Albert Heijn wil verder niet zeggen wat dit precies inhoudt, vanuit welke distributiecentra wordt geleverd en om welke producten het gaat.

Vakbond CNV bevestigt de leveringen. "Er wordt vanuit verschillende distributiecentra geleverd", zegt bestuurder Jacqueline Twerda. Het is onduidelijk welke dat precies zijn.

'Houtje-touwtje'

De leveringen gaan niet heel gecoördineerd, meldt een bron aan de NOS die bekend is met het logistieke proces. "Het is echt houtje-touwtje. Alle bederfelijke spullen worden uitgereden, maar waar die naartoe gaan is willekeurig. Ze gaan gewoon rijden en dan zien ze wel waar ze het kwijt kunnen."

Volgens Albert Heijn kunnen er ondanks de bevoorrading wel lege schappen blijven. "Naar verwachting blijven bijvoorbeeld langer houdbare producten, non-food, diepvriesproducten en brood beter beschikbaar dan bepaalde versproducten, zoals groente en fruit. We werken hard aan het volledig herstellen van onze leveringscapaciteit."

Cyberincident

Albert Heijn, Etos en Gall & Gall maakten gisteren bekend sinds zondagmiddag last te hebben van een cyberincident.

De website, apps en klantenservice van de winkels zijn door technische problemen niet bereikbaar. Online bestelde boodschappen konden niet worden bezorgd en de elektronische schapkaarten gaven gisteren verkeerde prijzen aan.

Inmiddels zijn de prijzen volgens Albert Heijn weer correct. "De actuele Bonusprijzen zijn hier nog niet zichtbaar, maar de kortingen worden wel gewoon bij de kassa verrekend." De spaarsystemen werken niet.

Albert Heijn wil nog niks zeggen over wat er precies aan de hand is. "We hebben preventief onze systemen uitgezet om onze systemen te beschermen", zei CEO Margaret Versteden-van Duijn gisteren tegen de NOS. Bronnen in de beveiligingswereld melden dat Albert Heijn verdacht aanvalsverkeer op zijn systemen heeft geïdentificeerd.

Ook vandaag is het nog niet mogelijk om online boodschappen te bestellen of te laten leveren. De systemen die dat regelen werken nog altijd niet. De klantenservice blijft onbereikbaar.

De essentaksterfte vormt een steeds groter probleem in Groningen. De Groningse gemeenten houden de zieke essen nauwlettend in de gaten, maar komen soms voor lastige keuzes te staan. Bij een drukke weg kan een zieke es bijvoorbeeld leiden tot gevaarlijke situaties, en dan kan hij worden gekapt. Aan de andere kant willen de gemeenten genoeg groen in de omgeving.

De essentaksterfte wordt veroorzaakt door een schimmel die zich via de lucht verspreidt. De boom sterft dan tak voor tak af. Er is op dit moment geen remedie tegen de ziekte. In 2010 werd de essentakziekte voor het eerst aangetroffen in Groningen. In de jaren daarna greep de ziekte snel om zich heen, ook doordat in Nederland veel bossen alleen uit essen bestaan.

Staatsbosbeheer schat dat 80 procent van alle essen in Nederland is aangetast. Van al die bomen staat 43 procent in Flevoland. Groningen staat met 12 procent qua essendichtheid op de tweede plaats.

'Slechts 10 procent zal ziekte overleven'

"Dat komt door de vochtige Groningse grond", zegt bomenexpert Bert Plaat van de Bomenstichting tegen RTV Noord. "Daar houdt de es van, van die vochtige, voedselrijke grond."

Plaat zag de essentaksterfte voor het eerst in 2015. "In de Kuzemerkooi, een klein natuurgebied van zo'n 10 hectare bij Niekerk. Dat staat vol met essen, waarvan inmiddels zo'n 90 procent is geïnfecteerd."

De Stichting Groninger Bomenwacht, die bomen in de provincie controleert op ziekten, deed in 2017 een onderzoek naar de essentaksterfte bij de Groninger gemeenten. Toen schatten de meeste gemeenten in dat het ziektepercentage boven de 50 ligt. In enkele gevallen lag het percentage zelfs tussen de 75 en 100. Plaat: "Ga er maar van uit dat uiteindelijk niet meer dan 10 procent van de essen de ziekte zal overleven."

Geen directe kap

Wanneer de schimmel bij essen wordt vastgesteld, betekent dit niet dat ze direct gekapt worden. In eerste instantie stellen de gemeenten de bomen onder extra toezicht. De essen worden dan vaker gecontroleerd. Zolang ze geen direct gevaar vormen, blijven ze staan.

In het algemeen wordt sneller ingegrepen wanneer de bomen langs een drukke weg staan. Het risico van een zieke es hangt niet alleen af van de conditie van de boom, maar ook van de locatie, zegt de gemeente Groningen, die 16000 essen heeft. "Bomen op drukbezochte locaties, zoals langs wegen, fietspaden of wandelroutes, vormen een groter risico voor de omgeving dan bomen in een bosplantsoen."

De gemeente Westerkwartier, waar bijna 8000 essen staan, heeft zelfs besloten in bossen helemaal niet in te grijpen. "Dit doen we omdat dode bomen belangrijk zijn in een gezond bos. Door het verteren van dode bomen komen voedingsstoffen weer terug in de bodem."

Hele bossen ruimen en herplanten

Wanneer bomen toch gekapt moeten worden, planten de gemeenten er in de meeste gevallen nieuwe voor in de plaats. De gemeente Midden-Groningen, waar ruim 3700 essen staan, is bezig met grootschalig bosonderhoud in verschillende parken en natuurgebieden.

Daar zijn de essen zo aangetast, dat de gemeente heeft besloten hele delen te ruimen en opnieuw te planten, dit keer met verschillende bomensoorten. "Op die manier willen we de nieuwe beplanting minder kwetsbaar maken voor ziekten, plagen en veranderende klimaatomstandigheden", aldus de gemeente.

Tolerante boom

De gemeenten kunnen niet aangeven hoeveel geld ze precies kwijt zijn aan het bestrijden van de essentaksterfte, omdat de kosten vallen onder het algemeen groenbeheer.

Bomenexpert Plaat heeft hoe dan ook met de essen te doen. "Het is een heel tolerante boom", zegt hij. "Vergelijk het met een beuk, die is heel egoïstisch, daar mag niks onder groeien. Maar onder een es mag alles en wemelt het van de vegetatie."

Paus Leo XIV is aangekomen in het ziekenhuis in Rome waar hij vanmiddag zal worden geopereerd aan zijn long. De 71-jarige kerkvorst stapte aan het begin van de middag uit de auto die hem naar het ziekenhuis had gebracht en zwaaide naar de honderden belangstellenden die hem verwelkomden.

De paus maakte zondag bekend dat bij een medische controle een knobbeltje was ontdekt op een van zijn longen. In het ziekenhuis zal het worden verwijderd.

Ook als het knobbeltje kwaadaardig is, is de prognose volgens Leo's artsen hoopvol omdat het in een vroeg stadium is ontdekt.

Week uit de running

Leo is opgenomen in het Gemelli-ziekenhuis, waar pausen vaker worden behandeld. Het Vaticaan schat dat hij er een week moet blijven.

De agenda van de paus is leeggehaald tot en met volgende week dinsdag. De hoop is dat een geplande reis naar Zuid-Amerika volgende maand gewoon kan doorgaan.

Van dinsdag 20 tot en met zaterdag 31 oktober rijden er geen treinen op delen van het traject tussen Arnhem en Utrecht. ProRail werkt in die periode aan het spoor en de aanleg van een nieuwe spooronderdoorgang bij station Wolfheze.

De werkzaamheden vinden plaats in twee fasen. Van 20 tot en met vrijdag 23 oktober rijden er geen treinen tussen Driebergen-Zeist en Arnhem Centraal en tussen Driebergen-Zeist en Rhenen. Vervolgens ligt het treinverkeer tussen Arnhem Centraal en Ede-Wageningen stil van zaterdag 24 tot en met 31 oktober.

De NS zet op de trajecten vervangende bussen in. Reizigers wordt geadviseerd om waar mogelijk met de trein om te reizen, omdat het naar verwachting erg druk wordt bij het vervangende busvervoer.

Wie naar Utrecht reist, kan het best omreizen via 's-Hertogenbosch. Reizigers met Amsterdam of verder als bestemming krijgen het advies om via Deventer te reizen. De NS raadt aan om de reis kort voor vertrek te plannen in de app.

Kirow-spoorkraan

Voor de plaatsing van de onderdoorgang bij station Wolfheze zet ProRail bijzonder materieel in, waaronder de Kirow-spoorkraan. Dat is de grootste spoorkraan van Nederland. Belangstellenden kunnen de operatie komen bekijken, ProRail heeft daarvoor "spoor-kijklocaties" ingericht.

Als de werkzaamheden volgens planning verlopen, plaatst ProRail de spoorwegonderdoorgang in de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober.

Ook wordt het stationsplein in Wolfheze verbouwd om het beter toegankelijk te maken voor mensen die minder goed ter been zijn.

Van messen en boksbeugels tot luchtbuksen en zwaarden: bij een inzamelingsactie in de Zaanstreek zijn afgelopen week flink wat wapens ingeleverd. Inwoners konden vorige week hun wapens anoniem kwijt bij het politiebureau in Zaandijk, zonder gestraft te worden voor het bezit van verboden wapens. Vooral de messen die ertussen zitten, baren de politie zorgen.

De wapens zijn ingeleverd tijdens een inleveractie van de gemeenten Zaanstad, Oostzaan en Wormerland, in samenwerking met de politie. Vuurwapens waren uitgesloten van de actie, omdat die voor gevaarlijke situaties konden zorgen in de inleverbak. Het is het zesde jaar op rij dat mensen in de Zaanstreek hun wapens konden inleveren.

Zorgen over steekwapens

De wapenbak in de hal van het politiebureau zit zo vol dat het deksel nog maar net dicht kan. "Ongeveer honderd wapens", schat een politieagent als hij de bak omkiept. Na het tellen blijken het er 86 te zijn. Dat is iets meer dan vorig jaar, toen werden er in totaal 78 wapens ingeleverd.

Onder de ingeleverde spullen zijn luchtbuksen, wapenstokken, airsoftwapens en samoeraizwaarden. De politie maakt zich vooral zorgen over de kleinere messen, boksbeugels en andere steekwapens. Die zijn makkelijk te verbergen en kunnen ernstig letsel veroorzaken.

Volgens de politie is zo'n inleveractie hard nodig, zeker in de Zaanstreek. "Omdat er heel veel geweld plaatsvindt, vooral met messen onder de jeugd", zegt de politieagent tegen de regionale omroep NH. "Wij willen dat dat allemaal van straat wordt gehaald."

Hij pakt een machete van ongeveer een halve meter lang. Op het scherpe lemmet zitten neppe bloedvlekken. "Dit zien we ook veel bij de jeugd", zegt hij. "Je kun je voorstellen dat als je hier een klap mee krijgt, dat het niet goed afloopt."

Kleinkinderen aanspreken

De actie draait niet alleen om het aantal ingeleverde wapens. De politie wil mensen ook bewust maken van de gevaren van wapenbezit en erover in gesprek gaan. Dat bleek bijvoorbeeld toen een oudere vrouw met een zak vol messen naar het politiebureau kwam.

Ze had haar kleinkinderen aangesproken op hun wapenbezit. De messen die dat opleverde, bracht ze vervolgens naar de politie. "Dat zijn gewoon goeie acties", concludeert de politieagent. Alle ingeleverde wapens worden later vernietigd.

Staatssecretaris Erkens van Landbouw moet alsnog beoordelen of drie varkensboeren zich houden aan de regels over het couperen van de staarten van hun dieren. Dat heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven geoordeeld in een zaak die was aangespannen door Varkens in Nood.

Varkenshouders zeggen dat het afknippen of inkorten van de krulstaarten nodig is om te voorkomen dat de varkens elkaar in hun staart bijten. Volgens Varkens in Nood kan het staartbijten beter voorkomen worden door de leefomstandigheden van varkens te verbeteren. De meeste varkens worden gehouden in krappe, kale hokken en uit verveling bijten ze elkaar in de staart, zegt de stichting.

Varkens in Nood had de staatssecretaris gevraagd handhavend op te treden tegen drie varkenshouders die staarten couperen terwijl dat bij wet is verboden. Het is alleen toegestaan bij wijze van uitzondering bij biggen die niet ouder zijn dan vier dagen, nadat verwondingen door staartbijten zijn geconstateerd. Ook moet eerst geprobeerd zijn om met maatregelen het staartbijten te voorkomen. Varkens in Nood wees erop dat couperen een pijnlijke ingreep is, die onverdoofd gebeurt.

Zes maanden de tijd

Erkens wees de handhavingsverzoeken van Varkens in Nood af, omdat de normen voor het handhaven van het couperen van de staarten niet duidelijk zouden zijn. Zo zou het onduidelijk zijn hoe erg de verwondingen moeten zijn en welke maatregelen er eerst genomen zijn om het staartbijten tegen te gaan.

Het College van Beroep gaat hier niet in mee en oordeelt dat de regeling over het verbod op het couperen van biggenstaarten voldoende handvatten biedt om toezicht te kunnen uitoefenen op de naleving ervan. De staatssecretaris moet nu binnen zes maanden beoordelen of de drie varkenshouders aan de voorwaarden voor het couperen hebben voldaan en of er gehandhaafd moet worden.

Communiceren en kwispelen

Varkens in Nood stelt dat varkens niet voor niets een staart hebben en dat ze die nodig hebben om te communiceren en hun emoties te uiten. Zo heeft een bang varken de staart tussen de benen en een tevreden varken heeft een gekruld exemplaar en kan er ook mee kwispelen.

Volgens Varkens in Nood is het couperen van biggenstaarten al dertig jaar verboden, maar wordt het nog altijd bij 99 procent van de Nederlandse biggen gedaan. De stichting hoopt dat de uitspraak van de rechter hier verandering in gaat brengen en dat varkenshouders daardoor hun stallen moeten aanpassen.

Acteurs uit de serie Breaking Bad hebben verslagen gereageerd op het overlijden van hun vroegere collega RJ Mitte. Hoofdrolspeler Bryan Cranston laat weten "diep bedroefd" te zijn over de dood van zijn tv-zoon.

De 34-jarige Mitte werd gisteren dood gevonden in zijn woonplaats Brownsville in Texas. Volgens zijn zaakwaarnemer had hij een einde aan zijn leven gemaakt.

In het veelvuldig bekroonde Breaking Bad, dat liep tussen 2008 en 2013, speelde Mitte de tienerzoon van Walter White, een scheikundedocent die zich stort op het produceren van crystal meth.

Net als zijn personage in de serie had Mitte cerebrale parese, een bewegingsstoornis als gevolg van een hersenbeschadiging op jonge leeftijd. Gedurende zijn carrière zette hij zich in voor andere acteurs met een beperking.

Bryan Cranston wijst erop dat Mitte zijn aandoening nooit als excuus gebruikte. "Hij ging het veeleisende opnameschema met grote vastberadenheid te lijf", schrijft Cranston op Instagram. "Hij luisterde altijd naar het advies van zijn tv-ouders (Anna Gunn en ikzelf), maar als tiener negeerde hij dat ook wel eens ondeugend, om zo door schade en schande wijs te worden... Hij was een ster in een hitserie, maar tegelijkertijd nog gewoon een kind."

App-contact

De 70-jarige Cranston had naar eigen zeggen een paar weken geleden nog app-contact met Mitte. Ze wilden binnenkort gaan lunchen. "Ik weet niet of die lunch zijn toekomst zou hebben veranderd", schrijft hij. "Maar ik weet wel dat ik van hem hield en dat ik enorm heb genoten van de tijd die we samen hebben doorgebracht."

Cranston roept mensen die met donkere gedachten worstelen op om hulp te zoeken. "Er is hoop."

Ook Aaron Paul, die in Breaking Bad Walter Whites compagnon Jesse Pinkman speelde, is aangeslagen. "Ik ben sprakeloos. Dit breekt mijn hart", zegt hij in een bericht op sociale media. "RJ, ik hou van je. Je zal worden gemist."

Dean Norris, die in de serie de rol van Mittes oom Hank Schrader vertolkte, reageert vol ongeloof op zijn dood. "Hoewel RJ niet mijn zoon speelde in de serie, ontfermde ik me altijd over hem toen hij als kind op de set stond. Hij was een ontzettend lieve jongen en zal enorm gemist worden."

Mitte speelde na Breaking Bad nog in onder meer de films The Recall (2017) en The Oak Room (2020). De afgelopen dagen schoof hij aan in enkele podcasts om zijn nieuwe film Talking to Strangers te promoten.

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De medische hulp aan de Amerikaanse Christa Pike is na haar mislukte executie vertraagd op gang gekomen door verwarring tussen de alarmcentrale en medewerkers van de gevangenis. De meldkamer betwijfelde of de noodoproep van het gevangenispersoneel wel echt was. Dat blijkt uit geluidsopnames die het Amerikaanse persbureau AP in handen heeft.

Om 20.40 uur, een uur nadat de eerste dodelijke injectie was gezet bij de 50-jarige Pike, kwam de eerste noodoproep binnen bij het alarmnummer 911. Pike zou bewusteloos zijn geraakt en abnormaal ademen. De beller, van wie de naam en functie niet bekend zijn gemaakt, moest een code doorgeven om te bevestigen dat het om een echte noodsituatie ging. Die code had de beller niet paraat.

De alarmcentrale twijfelde daarom aan de echtheid van de melding. Om 21.03 uur zei een centralist tegen collega's: "Er is geen medische hulp nodig in de Riverbend-gevangenis."

Pas om 21.11 uur, een halfuur na het eerste telefoontje, bevestigde gevangenispersoneel telefonisch dat het om een echt noodgeval ging en dat medische hulp noodzakelijk was. Volgens een verslaggever van AP ter plaatse kwamen enkele minuten later een ambulance en brandweerwagens aan bij het gevangenisterrein.

Ook advocaat deed noodoproep

In de tussentijd, om 21.08 uur, deed een van Pikes advocaten, Kelly Gleason, zelf een noodoproep. In de vrijgegeven geluidsopnames is te horen hoe Gleason tegen de alarmcentrale zegt:

"Mijn cliënt, Christa Gail Pike, ondergaat een staatsexecutie. Ze heeft alle stappen van het protocol doorlopen en voor zover wij weten, volgens de aanwezige advocaat, leeft ze nog en ademt ze, maar heeft ze dringend levensreddende zorg nodig."

Het ministerie van Justitie van de staat Tennessee, waar Pike geëxecuteerd zou worden, heeft niet bekendgemaakt waardoor de executiepoging niet is gelukt. Dat wordt nog onderzocht. Alle verdere executies zijn voorlopig opgeschort in afwachting van de uitkomsten van dat onderzoek.

Terug in gevangenis

Eind vorige week werd Pike ontslagen uit het ziekenhuis waar ze verbleef na de mislukte executiepoging. Ze is teruggebracht naar de gevangenis waar ze al dertig jaar vastzat. Wel krijgt ze nog medische ondersteuning.

Het is onduidelijk of Pike alsnog wordt geëxecuteerd. Haar advocaten stelden vorige week dat ze genoeg heeft geleden. Ze vroegen de gouverneur van Tennessee om haar doodstraf om te zetten in levenslang zonder kans op vrijlating. Pike werd in 1996 veroordeeld voor de moord op de 19-jarige Colleen Slemmer.

In Mexico zijn zeker vijf mensen om het leven gekomen door noodweer. Het land wordt sinds dit weekend geteisterd door hevige regenval en overstromingen. Die zijn ontstaan door de tropische storm Rachel en naderende orkaan Simon. Die laatste komt naar verwachting donderdag aan land.

In de Mexicaanse deelstaat Baja California, ten zuiden van de Amerikaanse staat Californië, kwam een gezin met twee kinderen om het leven door de overstromingen.

Dode en vermisten

In het zuiden van het land zijn door het noodweer bomen en elektriciteitsmasten omgevallen. Wegen worden daardoor geblokkeerd. Een 71-jarige man in de deelstaat Guerrero kwam om toen een muur instortte.

Ook worden nog mensen vermist. Een vader en zoon die dit weekend waren gaan vissen, kwamen niet meer terug, meldt de lokale burgerbescherming.

Orkanen: niet vaker, wel heviger door klimaatverandering

Door klimaatverandering komen orkanen wereldwijd waarschijnlijk niet vaker voor, maar de zwaarste orkanen worden zeer waarschijnlijk wel heviger. In de afgelopen decennia is het aantal orkanen uit de zwaardere categorieën waarschijnlijk al toegenomen. Dit komt doordat orkanen hun energie halen uit het zeewater: dus hoe warmer het water door klimaatverandering wordt, hoe meer kracht een orkaan krijgt.

Ook valt er gemiddeld meer regen en hevige regenval leidt in de praktijk tot de meeste schade. Ook de stijgende zeespiegel heeft invloed: de stormvloed bij een orkaan wordt hoger bij een hogere zeespiegel, waardoor laaggelegen gebieden sneller zullen overstromen.

Volgens de gouverneur van de Mexicaanse deelstaat Baja California hebben reddingswerkers 32 mensen gered op een boerderij, onder wie 22 buitenlanders. Zij zijn met helikopters in veiligheid gebracht. In totaal zijn er 14.000 hulpverleners beschikbaar, zeggen de lokale autoriteiten.

De kuststad Ensenada is doorzocht op mogelijke slachtoffers. Het is onbekend of er mensen zijn geëvacueerd.

Bij de overstromingen zijn auto's meegesleurd en huizen beschadigd. "Alles werd meegenomen", zegt een inwoner van Ensenada tegen het persbureau AP. Ze zegt dat de overstromingen 's nachts begonnen, nadat de elektriciteit was uitgevallen.

Noodweer in de VS

Ook de westkust van de Verenigde Staten heeft last van het noodweer. Afgelopen weekend overstroomden delen van Las Vegas door storm Rachel.

Op sociale media is te zien hoe water door de straten raast. In bijna 80 jaar viel er niet zoveel regen in de Amerikaanse woestijnstad. De waarschuwingen voor overstromingen zijn inmiddels grotendeels ingetrokken.

Zaterdag kwam in het zuidoosten van de VS orkaan Isaias aan land. Er ontstonden overstromingen, maar de kracht van de orkaan nam snel af. Daar kwamen zeker vier mensen om het leven.

De grens voor de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) gaat volgend jaar omhoog van 470.000 naar 500.000 euro. Verder wordt verduurzaming voortaan standaard onderdeel van de NHG-voorwaarden bij huizen met een slecht energielabel.

De NHG is een regeling die huizenkopers beschermt tegen financiële risico's, onder meer door een korting op de hypotheekrente. De regeling geldt alleen bij woningen met een waarde onder een bepaalde grens. Die grens wordt jaarlijks bepaald. In 2022 lag die op 355.000 euro en dit jaar op 470.000 euro.

Volgens NHG-directeur Roald van der Linde is het hard nodig om die grens voor een gunstige lening opnieuw te verhogen. Hij wijst op de almaar stijgende huizenprijzen. De NHG is daarom de afgelopen vijf jaar ook hard gestegen.

Hogere energiekosten

Vooral kopers van huizen met een slecht energielabel (E, F of G) moeten volgens Van der Linde worden geholpen. Zij hebben hogere energiekosten.

De NHG wil met nieuwe verduurzamingsvoorwaarden voorkomen dat die huizenbezitters in geldproblemen komen. Mogelijkheden om verduurzaming mee te financieren bestaan al, maar in de praktijk blijkt dat veel mensen er geen gebruik van maken.

Met ingang van komend jaar wordt daarom bij iedereen die een NHG-hypotheek afsluit voor een E-, F- of G-woning standaard 20.000 euro gereserveerd voor energiebesparende maatregelen.

'Maandlasten vallen mee'

Volgens Van der Linde vallen de gevolgen voor de totale maandlasten mee. "Dan praat je over een paar tientjes extra", licht hij toe in het AD. "Maar als je dat geld ook echt gebruikt om te verduurzamen, dan verdien je dat geld terug."

Het extra verduurzamingsbedrag wordt overigens geen verplichting. Als mensen echt niet willen, mogen ze ervan afzien, benadrukt Van der Linde.

De NHG spreekt van "een eerste stap" om de Nederlandse woningvoorraad te verduurzamen. De organisatie roept banken en andere hypotheekverstrekkers op om te kijken of ze de maatregel ook mogelijk kunnen maken voor duurdere huizen.

In Capelle aan den IJssel is vorige week iemand opgepakt die vermoedelijk een aanslag wilde plegen, heeft het Openbaar Ministerie bekendgemaakt. De 20-jarige man wordt verdacht van het dreigen met een terroristisch misdrijf en het voorbereiden van een terroristisch misdrijf.

Vorige week maandag kwam een melding over de man binnen bij de politie. Hij zou verteld hebben dat hij een aanslag wilde plegen en zo veel mogelijk slachtoffers wilde maken. Ook zou hij een mogelijk concreet doelwit hebben genoemd, aldus het OM. Justitie zegt niet om welk doelwit het gaat.

Zwaard in huis

De man is nog dezelfde dag aangehouden. Bij een huiszoeking zijn onder andere een zwaard, twee messen en een luchtdrukwapen gevonden. Ook zijn laptops en mobiele telefoons in beslag genomen.

De Capellenaar is vrijdag voorgeleid voor de rechter-commissaris. Die heeft besloten dat hij nog twee weken langer in voorarrest blijft. Ondertussen doen rechercheurs onderzoek naar de zaak.

Op de Zwarte Zee voor de kust van Bulgarije zijn opnieuw twee schepen aangevallen met drones. Eén van de schepen is volgens de Bulgaarse premier Radev gezonken.

Vijf bemanningsleden van dat schip zijn gered, naar elf opvarenden wordt nog gezocht. Het schip, de Dignity, werd geëxploiteerd door een Libanese rederij en voer onder de vlag van Guinee-Bissau.

Het schip dat niet zonk, het Oekraïense schip Chelsea 3, voer onder Maltese vlag. Het schip werd volgens premier Radev rond 01.30 uur lokale tijd aangevallen door drie drones. Het voer toen 33 kilometer uit de kust van Bjala.

De premier noemt de aanval onacceptabel en een grove schending van het internationaal recht. De bemanning van de Chelsea 3, zeven Oekraïners en acht Azerbeidzjanen, is gered. Vijf van hen kregen medische hulp, niemand raakte ernstig gewond.

Russische ambassadeur ontboden

Het is nog niet duidelijk wie achter de aanval zit, al bestaat er wel een vermoeden. Premier Radev heeft de Russische ambassadeur in Bulgarije op het matje geroepen. Ook heeft hij contact opgenomen met de NAVO en de EU.

"Dit is absoluut onaanvaardbaar: opnieuw een aanval in de buurt van de Bulgaarse territoriale wateren", zei Radev in een televisietoespraak. "Ik zal hierover spreken met NAVO-chef Mark Rutte."

Afschrikking

Rutte zei na afloop van het gesprek met Radev dat de NAVO haar militaire aanwezigheid aan de oostflank "waar nodig" blijft aanpassen.

"We hebben onze positie langs de oostflank reeds versterkt en zullen de veiligheidssituatie blijven volgen, waarbij we onze afschrikking en verdediging aanpassen waar dat nodig is", zei hij.

Precies een week geleden zonk ook een schip voor de kust van Bulgarije na een droneaanval. Op een ander schip brak brand uit. Daarbij werden achttien bemanningsleden gered. Ook toen stelde de Bulgaarse premier dat Rusland verantwoordelijk was. Rusland heeft nog niet op beide incidenten gereageerd.

Correspondent Zuidoost-Europa Thijs Kettenis:

Dat Bulgarije doelwit is van vier droneaanvallen in twee weken tijd, is opmerkelijk. Premier Radev is er namelijk voorstander van dat de EU en de NAVO de banden met Rusland aanhalen. Het gesprek aangaan met Moskou is nodig om de oorlog zo snel mogelijk te beëindigen, vindt hij. Dat is een van de redenen waarom de Bulgaren in april massaal op hem stemden, waarna hij premier kon worden.

Maar die welwillende houding lijkt geen garantie dat Bulgarije gespaard blijft, als inderdaad blijkt dat Rusland achter deze droneaanvallen zit.

Hybride-aanvallen

Volgens de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, is de Zwarte Zee een nieuw front geworden in de escalatie van de Russische oorlog tegen Oekraïne. Ook zij noemt de aanvallen onaanvaardbaar.

Bulgarije grenst niet aan Oekraïne of Rusland, maar ligt als NAVO-lid wel op een strategische plek aan de Zwarte Zee, waar zowel Oekraïne als Rusland belangrijke havens hebben. Onder NAVO-bondgenoten groeit de bezorgdheid over hybride-aanvallen met drones. Rusland wordt daarvoor verantwoordelijk gehouden, terwijl dat land zijn ruim 4,5 jaar durende oorlog tegen Oekraïne voortzet.

In België is een politieagent om het leven gekomen na een achtervolging van een gestolen auto. Dat schrijven Belgische media. De man is doodgeschoten.

De politie zou in actie zijn gekomen nadat een auto met geweld van de eigenaar was afgepakt in Tubeke. De gestolen auto werd volgens De Standaard gesignaleerd door verkeerscamera's bij het binnenrijden van Brussel. De politie zette vervolgens de achtervolging in.

De auto's zouden tot stilstand zijn gekomen in Jette, ten noorden van Brussel. Daar zouden de verdachten zijn uitgestapt en het vuur hebben geopend op de politiewagen, schrijft VRT Nieuws. De agent zou met een schotwond naar het ziekenhuis zijn gebracht, waar hij overleed.

Wapens gevonden

Op de plek van het schietincident zijn inmiddels twee auto's weggetakeld. Eén daarvan heeft volgens de Vlaamse omroep VRT een Poolse nummerplaat. Ook zijn in een van de voertuigen drie wapens aangetroffen, meldt De Morgen.

Of er mensen zijn aangehouden, is onduidelijk. Het Brusselse parket geeft vanmiddag een persconferentie.

In Elsene, ten zuiden van Brussel, was vannacht ook een schietincident waarbij iemand overleed. Op de persconferentie zal ook daarop worden ingegaan, meldt VRT Nieuws. Of de twee zaken verband met elkaar houden, is nu nog onduidelijk.

Korps in rouw

De overleden agent is een 41-jarige man die hoorde bij de Anti-Overvalbrigade van de Brusselse politie. Het korps zegt op X in rouw te zijn.

De burgemeester van Brussel, Philippe Close, is naar de plek van het incident gegaan. "We weten dat het beroep van politieman moeilijk is, maar sommigen beseffen niet altijd welke risico's deze mannen en vrouwen dagelijks nemen om ons te beschermen", zegt hij tegen VRT Nieuws.

De Belgische minister van Justitie Annelies Verlinden spreekt haar medeleven uit op sociale media. "De ontreddering en het verdriet zijn groot. Ik wens iedereen veel warmte bij elkaar. Wij blijven aan jullie zijde staan."

Ook premier Bart De Wever heeft zijn medeleven betuigd: "We kunnen niet dankbaar genoeg zijn voor de mannen en vrouwen van onze politiediensten die elke dag hun opdracht met de grootste moed en soms met gevaar voor eigen leven uitoefenen, voor de veiligheid van ons allemaal."

Nog altijd kunnen klanten van Albert Heijn, Etos en Gall&Gall niet terecht bij de apps, website en de klantenservice. Albert Heijn kan vanochtend nog geen update geven over wanneer de systemen weer gaan draaien.

Gistermiddag maakte de CEO van AholdDelhaize Europa bekend dat het gaat om een online veiligheidsincident. Uit voorzorg zijn daarom de digitale systemen stilgelegd.

Of het om een hack gaat en of er bijvoorbeeld klantgegevens zijn buitgemaakt is niet duidelijk. In de winkels is wel een duidelijk effect te zien. De schappen in de winkels raken leeg, omdat vanwege het incident bij meerdere distributiecentra het werk is stilgelegd.

Minder voorraad, geen bezorging

Met name groente, fruit en zuivel kunnen op dit moment niet worden aangevuld. Een NOS-verslaggever ziet bij een filiaal in Lelystad Voorhof dat daar maar drie van de dagelijkse 20 pallets binnen zijn gekomen.

Omdat de digitale systemen platliggen, kunnen klanten online geen boodschappen bestellen. Thuisbezorgen gaat daarom niet. Ook bestellingen die eerder werden gedaan, worden door de winkels geannuleerd.

Ook bij de Ahold-ketens in België en Amerika zijn problemen. Zo zijn de websites van Stop&Shop, Giant Food, Hannaford en Food Lion tijdelijk niet beschikbaar.

Prijsstickers bij producten

Gisteravond zouden medewerkers bezig zijn met het plakken van prijsstickers bij producten. Dat is nodig omdat de prijzen op de elektronische prijsbordjes soms niet meer kloppen.

Zo staan de actieprijzen van vorige week nog aangegeven en de kortingen van deze week juist niet. Ook persoonlijke kortingen die klanten via de app krijgen, kunnen op dit moment niet worden verzilverd.

Nagedacht over alternatieven

Albert Heijn is veruit de grootste supermarktketen van Nederland met vorig jaar volgens onderzoeksbureau NielsenIQ een marktaandeel van zo'n 38 procent. Dat het bedrijf met deze storing kampt, is zorgelijk liet het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur al weten.

Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel, de brancheorganisatie van supermarkten, zegt dat er wordt nagedacht over wat als de bevoorrading lange tijd niet kan plaatsvinden.

In een eerdere versie van dit bericht stond dat CNV meldt dat de systemen vanmiddag weer de lucht in gaan. Later meldt het CNV dat ze dat helemaal niet weten en dat het dus niet correct is.

In Duitsland zijn twee mensen opgepakt die worden verdacht van het saboteren van een Starlink-installatie in Polen. Dat laat de Poolse premier Tusk weten. Die zegt er ook van uit te gaan dat Rusland achter het incident zit.

Drie weken geleden werd brand gesticht bij de installatie in Wola Krobowska, in de centraal-Poolse regio Mazovië. De vicepremier van Polen sprak toen al meteen van sabotage. Nu zijn er op verzoek van de Poolse autoriteiten in Duitsland twee Turkse staatsburgers opgepakt. Volgens Duitse media zijn ze gearresteerd in het zuidwesten van het land, op het treinstation van Nürtingen, in de buurt van Stuttgart.

Premier Tusk noemt de brandstichting "weer een daad van hybride oorlogsvoering". Volgens de Poolse politiechef zijn er vingerafdrukken en DNA-sporen van de verdachten gevonden op de plek van de misdaad.

Behalve deze twee mannen zijn er volgens Duitse media ook nog twee andere mensen opgepakt. In Karlsruhe is volgens de Schwäbische Zeitung een Turkse vrouw gearresteerd. Zij zou de saboteurs met haar auto naar Polen hebben gebracht, waarna ze alleen zou zijn teruggereden. En volgens Bild is er in Berlijn ook nog een verdachte opgepakt. Hij zou de twee hebben opgehaald in Warschau.

Argwaan bij taxichauffeur

De Schwäbische Zeitung schrijft in een reconstructie dat de twee mannen slechts drie minuten op het Starlink-terrein zijn geweest. Op camerabeelden zou te zien zijn dat ze een brandbare stof over het gebouw gieten. De volgende ochtend werden ze volgens de krant staande gehouden door een politiepatrouille, op zo'n tien kilometer van het verdeelstation. Na een controle lieten de agenten hen gaan.

Daarna stapten ze in een taxi, die ze naar Warschau bracht. De chauffeur vertrouwde het niet, mogelijk omdat hun kleren vuil en nat waren, en besloot hun gesprek op zijn telefoon op te nemen. Die opname waarin ze het volgens de krant hebben over een "opname" en een "satelliet" gaf hij aan de politie, die de twee mannen zo op het spoor kwam.

De Starlink-installatie is eigendom van staatsbedrijf Exatel. Het Starlink-netwerk, beheerd door Elon Musks ruimtevaartbedrijf SpaceX, is onder meer voor Oekraïne van groot belang. De tienduizenden terminals voorzien het land van satellietinternet dat door het leger wordt gebruikt voor de communicatie op het slagveld en om bijvoorbeeld drones aan te sturen.

Russische sabotage

De brand is een van de voorbeelden van vermoedelijke Russische sabotage in Polen. Vorige maand werd ook een Oekraïense trein tussen Kyiv en Warschau door een Russische drone aangevallen en vorig jaar november werd een spoorlijn ernstig beschadigd door een explosief. Polen zette naar aanleiding daarvan 10.000 militairen in om de infrastructuur in het land te beschermen.

Zulke sabotageacties zijn de afgelopen maanden voorgekomen in meer Europese landen. Zo werd er brand gesticht bij een defensiebedrijf in Estland en werd in de Duitse stad Leipzig een drone met explosieven gevonden bij een Oekraïens vliegtuig.

Die acties zijn een test voor de NAVO. Het bondgenootschap wordt voor het dilemma gesteld om wel of niet terug te slaan en zo mogelijk een groter conflict in de hand te werken. Gisteren hield de opperbevelhebber van de NAVO een toespraak in Warschau om uit te stralen dat het bondgenootschap klaarstaat in het geval van een Russische aanval.

De Nederlandse economie blijft relatief goed draaien, ondanks de economische en politieke onrust in de wereld. Ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft de verwachtingen bijgesteld. Voor Nederland wordt voor dit jaar een economische groei van 1,5 procent verwacht. Eerder had het fonds een groei van 1 procent voorspeld.

Het Centraal Planbureau (CPB) had de verwachtingen ook al bijgesteld. Het CPB rekent dit jaar op een economische groei van 1,4 procent en voor volgend jaar op 1,2 procent. Het IMF denkt dat de Nederlandse economie volgend jaar met 1,3 procent groeit.

Nederland lijkt ervan te profiteren dat het weer beter gaat met de Duitse economie. Het IMF verwacht in Duitsland dit jaar een groei van 1,3 procent, waar eerder 0,7 procent werd verwacht.

Ondanks Iran-oorlog

Het IMF denkt dat de wereldeconomie dit jaar groeit met 3,1 procent en volgend jaar met 3,4 procent. Volgens IMF-hoofdeconoom Silvana Tenreyro is het gelukt om de effecten van de Iran-oorlog voor de olie- en gasleveringen beperkt te houden. Daarnaast wordt de groei aangejaagd door de grote hoeveelheid investeringen van grote techbedrijven, stelt zij.

Goedemorgen! In de VS hoort een voormalig bendelid welke straf hij krijgt voor de moord op rapper 2Pac en in Rome ondergaat paus Leo een operatie vanwege een knobbeltje op zijn longen.

Eerst het weer: vandaag is het bewolkt met af en toe wat lichte regen of motregen. Bij een soms stevige zuiden- tot zuidwestenwind wordt zachte lucht aangevoerd. Het wordt 17 tot 20 graden, dat is warm voor de tijd van het jaar.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Een melding van huiselijk geweld of kindermishandeling belandt vaak op een grote stapel. Al jaren duurt het te lang voordat er actie wordt ondernomen. Kritiek van buitenaf was er al, maar nu trekt Veilig Thuis zelf aan de bel.

Het komt doordat het aantal adviezen en meldingen maar blijft stijgen, de situaties complexer worden en er overal in de zorg tekorten zijn. Per jaar worden tienduizenden situaties waarin mensen mogelijk worden mishandeld te laat opgepakt. De enige oplossing is volgens de organisatie dat er meer geld komt vanuit de overheid.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Bij Albert Heijn wordt bij meerdere distributiecentra niet gewerkt vanwege een "cybersecurity incident", zoals de supermarktketen dat zelf noemt. Deskundigen denken dat er meer aan de hand is. Het heeft in ieder geval gevolgen voor de bevoorrading van de winkels.

Klanten grijpen soms mis, vooral bij de versafdeling:

Fijne dag!