NOS Nieuws - Algemeen

Het Openbaar Ministerie gaat een 66-jarige man uit Rotterdam vervolgen voor het veroorzaken van een dodelijk busongeluk vorig jaar in Zwartewaal (Zuid-Holland). De man zou de bestuurder van de auto zijn geweest die vorig jaar januari in botsing kwam met een bus. Bij het ongeluk kwam een 15-jarig meisje om het leven.

Het ongeluk gebeurde op de provinciale weg N218. De bus belandde na het ongeluk in een greppel. De brandweer haalde aanvankelijk acht mensen uit de bus, van wie er vier lichtgewond waren. Een van de inzittenden zei daarna dat een meisje dat voor haar zat nog niet was gevonden.

Zij werd uiteindelijk aangetroffen onder een flinke laag modder vlak achter de bestuurdersplek. De tiener werd zwaargewond naar het ziekenhuis gebracht, waar ze een paar dagen later overleed. Over de toedracht van de botsing tussen de bus en de auto is nog altijd geen duidelijkheid.

Verdachte

De man wordt verdacht van het overtreden van artikel 5 en 6 van de wegenverkeerswet, aldus het OM. In deze wetsartikelen staat onder meer dat het verboden is voor iedere verkeersdeelnemer zich zodanig te gedragen "dat gevaar op de weg wordt veroorzaakt" en "dat een aan zijn schuld te wijten verkeersongeval plaatsvindt".

Na een onderzoek van anderhalf jaar kwam het OM tot deze conclusie, schrijft de regionale omroep Rijnmond.

Cabaretier Daniël Arends is voorlopig niet te zien op het podium als gevolg van een hartinfarct eind juli. Dat meldt zijn impresariaat op de website van de cabaretier.

"Hij maakt het naar omstandigheden goed maar zal zich nog geruime tijd op zijn herstel, gezondheid en gezin richten." De show die hij op 9 december zou spelen met stand-upcomedian Mark Waumans vervalt.

De 46-jarige Arends speelde afgelopen seizoen twee voorstellingen: High Class Bitch en Had ik maar nooit zo aardig gedaan.

Vanaf februari 2027 staat er een grote tour met deze voorstellingen gepland. Het impresariaat schrijft dat deze tour vooralsnog gewoon doorgaat.

Het Braziliaanse hooggerechtshof en de federale politie zijn een grootschalig onderzoek begonnen naar presidentskandidaat Flávio Bolsonaro vanwege mogelijke corruptie en witwassen. Een maand voor de presidentsverkiezingen in Brazilië brengen de autoriteiten de uitdager van de huidige president Lula in verband met miljoenenfraude.

Uit documenten die het hooggerechtshof gisteren naar buiten bracht, wordt duidelijk dat de oudste zoon van de voormalige president Jair Bolsonaro wordt verdacht van het aannemen van meer dan 10 miljoen euro van een omstreden bankier. Het geld van deze Daniel Vorcaro gebruikte Bolsonaro voor het maken van een controversiële film over het leven van zijn vader.

Grootste bankfraude ooit

Het hooggerechtshof wil weten waar dit geld precies vandaan komt. Vorcaro is namelijk de centrale figuur in de grootste bankfraudezaak van Brazilië. De voormalig topman van de inmiddels failliete bank Banco Master wordt ervan beschuldigd zo'n 800.000 klanten van de bank voor honderden miljoenen dollars te hebben opgelicht. Daarmee zou hij een luxueuze levensstijl voor zichzelf hebben gefinancierd. Hij zit sinds eind vorig jaar vast.

Onder die klanten bevonden zich ook pensioenfondsen van de overheid en de staatsbank, zo is de verdenking. Door de gift van Vorcaro aan Bolsonaro zou publiek geld dat eigenlijk bedoeld was voor sociale projecten in het land naar de biopic over Jair Bolsonaro zijn gegaan. Volgens de planning zou de film, die The Dark Horse is genoemd, vandaag uitkomen in Brazilië, maar hij lijkt om onbekende redenen te zijn uitgesteld.

Vuurwapens bij parlementslid

In een poging meer inzicht te krijgen in de financiële huishouding rondom de film vonden er gisteren grote politieoperaties plaats. De federale politie deed onder meer huiszoekingen bij het rechtse parlementslid Mário Frias, die nauw verboden is aan de Bolsonaro's en als producer betrokken is bij de film over Bolsonaro senior. De politie vond zeven vuurwapens bij hem thuis.

Eerder gaf Flávio Bolsonaro al toe dat hij een belletje had gepleegd naar Vorcaro waarin hij om geld vroeg voor de film. Tijdens een campagnebijeenkomst in Manaus ontkende hij vandaag dat hij daarmee een ethische grens passeerde. Volgens hem heeft hij "particulier geld" ontvangen. Hij noemde het strafrechtelijke onderzoek "een poging tot inmenging in de verkiezingen".

Nek-aan-nekrace

Volgende maand zijn er presidentsverkiezingen in Brazilië. Volgens recente peilingen zal dit uitmonden in een nek-aan-nekrace tussen de rechtse Flávio Bolsonaro en de huidige linkse president Luiz Inacio Lula da Silva.

Jair Bolsonaro, die van 2019 tot 2022 president was, werd vorig jaar veroordeeld tot een gevangenisstraf van 27 jaar omdat hij had geprobeerd een staatsgreep te plegen na de verkiezingen van 2022. Die werden gewonnen door Lula.

Een jongen uit Beuningen is overleden nadat hij moest worden gereanimeerd in een zwembad in het Gelderse Afferden. Het ongeluk is gebeurd tijdens een gereserveerd zwemmoment van een school voor speciaal onderwijs, laat de school weten.

Het incident gebeurde woensdag in zwembad De Gelenberg. Meerdere hulpdiensten werden opgeroepen en het kind werd ter plaatse gereanimeerd. De precieze toedracht is niet duidelijk, daar doet de politie onderzoek naar.

De politie laat vandaag weten dat de jongen is overleden. Zijn identiteit en leeftijd zijn niet bekendgemaakt.

School reageert verslagen

De Kom, een school voor speciaal onderwijs in Druten, laat bij Omroep Gelderland weten dat het slachtoffer een jongen uit Beuningen is.

De school reageert verslagen op het overlijden van de leerling. "Onze gedachten zijn allereerst bij zijn ouders, familie en andere naasten", aldus de school. "Zij verliezen hun geliefde zoon. We wensen hen alle kracht toe in deze verschrikkelijk moeilijke tijd."

Ook het zwembad spreekt van een "ingrijpende gebeurtenis" die veel impact heeft en hield vandaag de deuren gesloten.

In een recreatiegebied bij Delft zijn afgelopen weken meerdere vrouwen aangerand en mishandeld. De incidenten vonden 's nachts plaats in Delftse Hout.

In de nacht van 9 juli op 10 juli werd een vrouw rond 01.00 uur van haar fiets getrokken en aangerand. Zes dagen later overkwam een andere vrouw hetzelfde, meldt de politie.

In de nacht van 1 september op 2 september werd een vrouw van haar fiets geslagen en mishandeld. Dat gebeurde rond 02.00 uur. Drie kwartier later belde een andere vrouw de politie met de melding dat ze bijna van haar fiets was geduwd, schrijft Omroep West.

De politie is een onderzoek begonnen en houdt toezicht in het gebied. Het is nog onduidelijk of de vier incidenten iets met elkaar te maken hebben. "Omdat ze in relatief korte periode in hetzelfde gebied plaatsvonden, wordt gekeken of er samenhang is", zegt de politie.

Signalement verdachte

Voor de mishandeling van begin deze maand wordt gezocht naar een man tussen de 20 en 25 jaar die op een fiets reed. Hij was 1,75 tot 1,80 meter lang en had een donkere huidskleur. Verder had hij kort zwart haar en een slank postuur.

Dit signalement komt volgens de politie gedeeltelijk overeen met de signalementen van de daders van de aanrandingen in juli. De politie is op zoek naar getuigen of mensen die meer informatie hebben.

Na 25 jaar zijn de wonden van nabestaanden, overlevenden en hulpverleners nog altijd vers. De Amerikanen die de aanslagen op 11 september 2001 van dichtbij meemaakten, leven nog iedere dag met de gevolgen ervan.

Vandaag was voor hen een dag van leven en dood, van leven en overleven, en van leven met de gevolgen. Een dag van verdriet en herinneren. En van opkrabbelen na die allesverwoestende terroristische aanslagen.

Voor velen begon ook deze dag als elke andere. "Iedereen vecht voor die ene vrije parkeerplek, en dan de trein in", vertelt Stanley Praimnath. Net als 25 jaar geleden haasten forenzen zich voor de trein naar Manhattan, bij het station op Long Island waar we hem ontmoeten.

'Ga terug naar je kantoor'

Hij was altijd vroeg op zijn werk, ook die dag. "Ik stuurde een team aan, probeerde het goede voorbeeld te geven", zegt hij. Toen hij de lift uitkwam, ging de telefoon. "Eerst mijn moeder, toen mijn broer. Stan, ben je oké?, vroegen ze. Ze hadden tv gekeken." Stanley had toen nog niet door wat zich in de andere toren van het World Trade Center had afgespeeld, hij zat in de lift toen het gebeurde.

Al snel werd duidelijk dat een vliegtuig de noordelijke toren had geraakt. "Ik zei: ik ga nu naar huis." Het gebouw is veilig, klonk het uit de mond van een beveiliger. Sirenes loeiden, vergezeld door een boodschap via de intercom: "Ga terug naar je kantoor", hoorde Stanley.

Kort daarna vloog een tweede vliegtuig de zuidelijke toren in, waar Stanley voor de Japanse Fuji Bank werkte, op de 81e verdieping. "De hele verdieping was aan stukken gereten, alsof er een gigantische sloopkogel doorheen was geraasd."

Gordon Felt hoorde het van een collega, zette de televisie aan. Hij zag het tweede vliegtuig de zuidelijke toren invliegen. "Toen wisten we dat het geen ongeluk was en dat we werden aangevallen." Even later belde zijn schoonzus. Zijn broer Edward was onderweg van New York naar San Francisco met vlucht 93. "Ze vertelde dat ze niets van hem had gehoord. Zodra ze meer hoorde, zou ze het ons laten weten."

Kleine keukenbrand

Bij brandweerman Bill Hayes ging die ochtend ook een alarm af. Een kleine keukenbrand: iemand had het fornuis aan laten staan. Terwijl Bill aan het blussen was, viel zijn oog op de televisie, die nog aanstond. Hij zag dat na de torens ook het Pentagon was geraakt. "Ik gaf het door via mijn portofoon. De bevelvoerend officier zei: 'Wie zei dat? Herhaal die melding!'"

Alle brandweerlieden werden gemobiliseerd, ook Bill. "Ik sprak een bericht in voor mijn vrouw. Terwijl ik dat deed, ging het alarm opnieuw af. Het laatste wat ik nog kon zeggen was: 'We gaan die kant op'." Later vertelde zijn dochter dat een ouder tegen haar had gezegd: 'Je vader is misschien wel dood'." Ze was toen 9 jaar oud.

Stanley stond toen net weer buiten, zwaargewond. Op miraculeuze wijze was hij als een van de weinigen in de nok van zijn toren ontsnapt aan de dood. Zijn eerdere schreeuw om hulp was gehoord door Brian Clark, die drie verdiepingen hoger werkte. Samen zijn ze aan de vuurzee ontsnapt. Ze hadden de lange weg van 1.620 traptreden naar beneden afgelegd voordat de zuidtoren, een klein uur na de inslag, ineenstortte.

Voor Bill moest het werk toen nog beginnen. Drie dagen lang was hij bezig. Overlevenden vond hij niet meer in het puin op Ground Zero, de plek waar de Twin Towers stonden. Al noemt hij die zelf liever anders: the pit (de kuil).

'Kunt u me nog horen, meneer?'

Gordon kreeg opnieuw een telefoontje. Vlucht 93 is neergestort in Pennsylvania, overlevenden zijn er niet. Het belletje van zijn broer Edward naar de meldkamer van 911, vanuit het toilet, bleek een van de laatste tekenen van leven uit het vliegtuig. "Er is een kaping gaande", klonk het. "Kunt u me nog horen, meneer? Hallo?" Toen werd het stil op de lijn.

"Ik heb er één keer naar geluisterd", zegt Gordon daarover. "Dat is niet iets wat ik nog een keer zou willen doen." Voor de familie van zijn broer, ook voor Gordon, begon het toen pas. "Wonden helen niet", zegt hij. "En misschien willen we ook helemaal niet dat ze helen. We willen niet vergeten wat we zijn kwijtgeraakt. Maar vlucht 93 is ook een verhaal van enorme moed, hoop en inspiratie."

Gordon, Stanley en Bill, alle drie leven ze nog elke dag met de gevolgen van de aanslagen. Wonden werden littekens, Stanley worstelde lange tijd met een schuldgevoel. Waarom overleefde hij het en veel van zijn vrienden en collega's niet? In zijn geloof vond hij een antwoord: genade van God, concludeerde hij. Hij ging studeren en werd predikant.

Leukemie

Ook werd hij meermaals ernstig ziek. 11 september 2020 kreeg hij de diagnose leukemie. "Die dag moet mij niet", lacht Stanley. Of de ziekte gerelateerd is aan 9/11? "Sommigen zeiden van wel, anderen niet." Ook kreeg hij een vierdubbele bypass. "Mijn zus zei ooit: 'Stan, je hebt meer levens dan een kat'. Ik zei: 'Katten krijgen negen levens en gaan uiteindelijk gewoon dood'."

Ook Bill kampte met gezondheidsklachten, de reden waarom hij na decennia bij de brandweer en in het leger vroegtijdig met pensioen ging. "Kanker, twee keer, gerelateerd aan het WTC", zegt hij. Zijn belangrijkste les? "Niets is vanzelfsprekend", zegt hij. "Probeer goed te leven want je weet nooit wat er de volgende dag gebeurt."

"Ik denk niet dat ik een held ben, maar ik heb wel met helden gewerkt", zegt Bill. "Ik wou dat we meer mensen hadden kunnen redden. Maar we hebben alles gedaan wat menselijkerwijs mogelijk was."

Voor Gordon staat voorop dat het verhaal van 11 september niet mag worden vergeten. "Het is geschiedenis waar we tot op de dag van vandaag nog middenin zitten", zegt hij. "We dragen dit verhaal in ons hart en op onze schouders. Dat blijven we doen zolang we kunnen, maar er komt een dag dat wij er niet meer zijn. Dan moeten anderen het verhaal oppakken en verder dragen."

In verschillende ziekenhuizen liggen na het zware busongeluk in Zwitserland nog tien middel- tot zwaargewonden. Dat heeft de directeur van de reisorganisatie laten weten. Volgens alarmcentrale Eurocross hebben zeker acht mensen het ziekenhuis inmiddels verlaten.

Bij het ongeluk tijdens een Oad-busreis kwamen gisteren vijf mensen om het leven. Veertig inzittenden raakten gewond. Eurocross, dat de hulpverlening coördineert, verwacht dat op korte termijn meer patiënten ontslagen worden uit het ziekenhuis.

De verwachting is dat dit weekend de eerste mensen naar Nederland kunnen terugreizen, zegt een woordvoerder van de alarmcentrale. "We laten ambulances afreizen naar Zwitserland met verpleegkundigen om de mensen die medische ondersteuning op de terugweg nodig hebben te repatriëren."

Anderen krijgen de optie geboden met een bus terug te reizen. "Met de mensen die niet met de bus willen reizen of die niet met het vliegtuig kunnen gaan omdat zij geen paspoort meer bij zich hebben, bespreken we alternatieve mogelijkheden."

'Ergste nachtmerrie'

Bij reisorganisatie Oad heeft het busongeluk in Zwitserland een enorme schok teweeggebracht. "Dit is je ergste nachtmerrie", zegt directeur Arjan Koster tegen de NOS. Hij is zelf afgereisd naar Zwitserland. "Het is je grootste angst dat je tijdens het seizoen een keer gebeld wordt met zo'n bericht."

Ook de Nederlandse ambassadeur in Zwitserland, Karin Mössenlechner, is naar Zernez in het oosten van het land gekomen om steun te verlenen. "Dit was een dag waarvan dat je zou hopen dat hij er nooit zou zijn, een onwerkelijke dag met heel grote emoties", zegt ze bij het politiebureau van Zernez. "We hebben de plek waar het gebeurd is en de bus gezien, dat was heel aangrijpend."

De ambassadeur heeft vandaag met passagiers gesproken. Veel van hen zijn nog in shock, vertelt ze: "Sommigen hebben niet bewust meegemaakt wat er is gebeurd. Ze zijn wel heel blij met de hulp die ze hebben gekregen van de Zwitserse hulpdiensten."

Beelden van het reddingswerk na het ongeluk:

"Soms zijn we de eerste Nederlanders die ze spreken. Sommigen hebben hun telefoon verloren", vervolgt de ambassadeur. "Ze liggen in een vreemd land in een vreemd bed, dus het is belangrijk om hen bij te staan en te laten weten dat we ze op een goede manier terug naar Nederland gaan brengen."

Chauffeur is aangedaan

Directeur Koster heeft ook contact gehad met de chauffeur van de bus. Hij is lichamelijk in orde, maar mentaal is het een ander verhaal, zegt de Oad-directeur. "De man is enorm aangedaan en het is niet het moment om hem te gaan ondervragen over wat er is gebeurd, dat komt later. De politie doet er onderzoek naar. Het is nu te vroeg er iets zinnigs over te zeggen."

Koster bevestigt dat de chauffeur bekend is met de route, die hij ettelijke keren per jaar rijdt. "Hij kent het daar, dus het is voor ons ook gissen wat er is gebeurd."

De Zwitserse politie heeft tegen lokale media gezegd uit te gaan van een eenzijdig ongeval. Het gebeurde op een plek waar wegwerkzaamheden waren. De rijstroken zouden zijn versmald. De bus is door de vangrail geschoten en op zijn zij beland.

Aan boord van de bus waren gistermiddag 44 passagiers en de chauffeur. Er namen in totaal 48 passagiers deel aan de groepsreis naar Oostenrijk, maar vier deelnemers waren gisteren niet mee op de dagtrip naar Zwitserland.

Consulair ondersteuningsteam

De gewonden werden naar negen verschillende ziekenhuizen gebracht. Het ministerie van Buitenlandse Zaken stuurt extra mensen naar Zwitserland om te helpen. Het gaat om twee medewerkers van een consulair ondersteuningsteam die zijn gespecialiseerd in dit soort situaties, aldus minister Berendsen. De twee gaan mensen bijstaan, informatie vergaren en houden contact met de families.

Pfas in pesticiden vormen een groeiend gevaar voor drinkwater in Nederland. Daarvoor waarschuwt de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport (ILT) in een rapport dat naar de Tweede Kamer is gestuurd. De stoffen breken niet of nauwelijks af en kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid.

De inspectie berekende dat er jaarlijks zo'n 21.000 kilo van de pfas trifluorazijnzuur, of TFA, via pesticiden in het water terechtkomt. Daarmee is het een van de belangrijkste bronnen van pfas-vervuiling in Nederland. Ter vergelijking: de industrie stoot volgens de ILT jaarlijks zo'n 2.000 kilo uit.

Pfas-houdende pesticiden worden onder andere gebruikt in de aardappelteelt, waar boeren veel last hebben van de aardappelziekte. Via water en lucht verspreiden ze zich naar de omgeving.

Enorme hoeveelheid

"Het gebruik van deze pesticiden is bijna verdubbeld sinds 2022", zegt Edwin van Houten, directeur Toezicht en Handhaving bij de ILT. In 2022 ging het om 250.000 kilo, in 2024 was dat 465.000 kilo. Een deel daarvan breekt af tot het schadelijke TFA. "Wij vinden 21.000 kilo TFA echt een enorme hoeveelheid."

Een deel van die TFA komt terecht in bronnen waar ook drinkwater uit gewonnen wordt. "Dit vormt een groot risico voor de toekomst van ons drinkwater", stelt Van Houten.

Volgens de inspectie is vanuit het oogpunt van drinkwaterbescherming en gezondheid een hardere aanpak van pfas-houdende pesticiden daarom nodig. Van Houten: "Het is heel belangrijk dat het toelatingssysteem voor pesticiden wordt aangescherpt. Minimaliseren van de hoeveelheid pfas is echt essentieel."

Wat is PFAS?

Pfas is de verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting pfas staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, pfoa en pfos zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend.

Uit recent onderzoek van het RIVM bleek dat bijna iedereen in Nederland te veel pfas in het bloed heeft. De stoffen zitten sinds de jaren 50 in onder meer de antiaanbaklaag van pannen en ook in waterdichte regenkleding, bestrijdingsmiddelen in de landbouw en blusschuim.

De ILT is niet de eerste instantie die aan de bel trekt over pfas in pesticiden. In april van dit jaar kondigde het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen (Ctgb) al aan een verbod op pfas-houdende bestrijdingsmiddelen te onderzoeken. Naar verwachting komt het college in april volgend jaar met een oordeel.

Gevaarlijker dan gedacht

Ook waarschuwde het Europees Agentschap ECHA dit jaar dat TFA gevaarlijker is dan werd gedacht. Zo zou het mogelijk schadelijk zijn voor het ongeboren kind en een negatief effect hebben op de voortplanting.

Van Houten vindt het belangrijk om ook als inspectie een signaal af te geven. "Het zit al in oppervlaktewater en ondiepe grondwaterlagen en we zien dat het ook in diepere grondwaterlagen terechtkomt, waar drinkwater uit gewonnen wordt."

Als er niets gebeurt, verwacht de inspectie dat binnen 20 jaar TFA-waardes in het diepe grondwater boven de RIVM-advieswaarden uitkomen. "Het kost enorme bedragen om dat er weer uit te filteren. Dan draait de belastingbetaler op voor de schade", zegt Van Houten.

Mogelijke alternatieven

Mede vanwege de zorgen over pfas-houdende bestrijdingsmiddelen deed de Wageningen Universiteit in opdracht van het ministerie van Landbouw deze zomer onderzoek naar mogelijke alternatieven. De onderzoekers stellen dat meer onderzoek nodig is, maar waarschuwen wel dat voor niet alle middelen al betrouwbare alternatieven zijn.

"Je moet echt per actieve stof en gewas bekijken of er alternatieven zijn", zegt Bert Evenhuis van de Universiteit Wageningen. Volgens Evenhuis is het op dit moment vooral lastig om middelen te vervangen die schimmels bestrijden, met name in de teelt van aardappels en suikerbieten. "Dit verbieden zal dus wel consequenties hebben."

Voor middelen die onkruid en plagen bestrijden, is hij optimistischer. "Daar zou het waarschijnlijk wel kunnen."

De politie wil dat zo'n honderd verkeersboetes die zijn uitgeschreven door een sjoemelende politieagent worden ingetrokken. In 4,5 jaar tijd schreef de agent van de eenheid Oost-Nederland bekeuringen uit zonder dat hij daadwerkelijk een verkeersovertreding constateerde.

De politie wil niet zeggen hoe de agent te werk ging en ook niet hoe hij uiteindelijk tegen de lamp liep. Hij werd in augustus 2024 op non-actief gesteld en vervolgens op staande voet ontslagen. Volgende week dinsdag moet hij zich verantwoorden voor de rechter.

Het uitschrijven van boetes is niet het enige vergrijp waar de ex-agent voor terechtstaat. Uit onderzoek bleek dat hij ook duizenden keren een kijkje nam in de computersystemen van de politie, zonder dat hij daar een professionele reden voor had.

Wel fout, niet corrupt

Gebeurtenissen in het nieuws en situaties in zijn privéleven waren redenen voor hem om informatie uit de politiesystemen te halen. De informatie deelde hij vervolgens met vrienden en familie.

Het Openbaar Ministerie verdenkt de man van computervredebreuk, het schenden van het ambtsgeheim en het plegen van meineed. Het OM laat weten dat hij niet wordt verdacht van corruptie: de door hem opgezochte informatie verkocht hij niet door aan derden. Ook werd hij niet onder druk gezet of omgekocht, aldus het OM na onderzoek.

De politie heeft het Centraal Justitieel Incassobureau verzocht de uitgeschreven boetes van de agent nietig te verklaren. De gedupeerden krijgen hierover bericht van het CJIB.

Het dodental na de brand op een veerboot in de Filipijnen is gestegen naar 35. Er worden nog 54 mensen vermist. Gisterochtend werd nog gesproken over vijf doden, maar de verwachting was toen al dat het dodental zou oplopen.

De brand brak woensdag aan het begin van de avond (lokale tijd) uit op de veerboot. De MV June was onderweg van de hoofdstad Manila naar Coron, in het westen van de Filipijnen. Het schip had ruim 130 mensen aan boord. Er zijn 43 overlevenden.

De reddingsoperatie werd gisteren bemoeilijkt door de sterke stroming en het slechte weer. Ook konden reddingswerkers moeilijk het schip binnenkomen vanwege de hitte en de rook. Hoe de brand kon uitbreken, is niet duidelijk.

'Iedereen in paniek'

"Het vuur verspreidde zich snel. Toen viel ik op de grond en verbrandde mijn rug", vertelt een van de overlevenden, Arnulfo Nokki Villanueva in een video van het Filipijnse nieuwsmedium News5. Hij zegt dat hij uit een raam is gesprongen. "Ik wilde een reddingsvest pakken, maar dat lukte niet omdat mensen op me trapten. Iedereen was in paniek."

In een opvangcentrum in de kustplaats Turda wacht Lira Daco op nieuws over haar vermiste dochter Cyriel (20). "Het is pijnlijk om te bedenken dat je kind om hulp smeekte terwijl ze levend verbrandde", zegt zij.

Ook vraagt de moeder zich af of haar dochter vanwege de brand wel geïdentificeerd kan worden. "Het zou oké zijn als ze gewoon verdronken was en we haar lichaam konden bergen en haar een waardige begrafenis konden geven, maar nu kunnen we haar niet herkennen of omhelzen."

Het gaat er al een tijd over en nu zijn ze af: de plannen van het kabinet om de publieke omroep te hervormen. De grootste aanpassing was al bekend: in plaats van de elf ledenomroepen komen er vier zogenoemde omroephuizen. De zogenoemde taakomroepen NOS en NTR, die geen leden hebben, gaan samen verder onder de naam NOS.

In de nieuwe organisaties moeten de omroepen nauw gaan samenwerken. "Met minder bestuurlijke drukte en meer gezamenlijke verantwoordelijkheid kan de publieke omroep zich focussen op het maken van goede programma's, sterke journalistiek en digitale vernieuwing", zegt minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Nieuwe merknamen

De nieuwe samenwerkingsverbanden staan nog niet vast, maar wat de omroepen willen, is wel bekend. KRO-NCRV, Omroep Max en WNL willen samen, net als EO, VPRO en Human.

AVROTROS en Powned willen ook een omroephuis vormen en BNNVARA en Omroep Zwart hebben ook die intentie uitgesproken, mocht aspirant-omroep Omroep Zwart toegang krijgen tot het bestel.

Hoe de omroephuizen gaan heten, is nog niet bekend. Ze mogen de oude omroepnamen houden, een nieuwe gezamenlijke naam verzinnen of bijvoorbeeld per omroephuis meerdere nieuwe merknamen bedenken.

Bestel op slot

De plannen betekenen ook dat er geen ruimte meer komt voor nieuwe omroepen. "Het bestel gaat op slot", aldus Letschert. Toetreden kon tot nu toe door een vereniging op te richten, handtekeningen te verzamelen en genoeg leden te werven, maar dat gaat niet meer.

Tegelijk kunnen er ook geen omroepen meer uit het bestel worden gegooid, zoals bij Ongehoord Nederland dreigt te gebeuren. Wel kan het Commissariaat voor de Media maatregelen nemen in het geval van misstanden. Het is voortaan aan de vier omroephuizen en de NOS, met een vaste plek in het bestel, om "de publieke mediaopdracht" te vervullen, schrijft Letschert aan de Tweede Kamer.

Nieuwe perspectieven en geluiden uit de maatschappij moeten door deze vijf organisaties worden getoond, aldus de minister. Volgens de plannen moeten de vijf onderling afstemmen wie wat maakt, "zodat ze elkaar aanvullen in plaats van overlappen". Een evaluatiecommissie van de Raad voor Cultuur houdt er toezicht op of er geen geluiden "buiten de boot vallen" .

Maatschappelijke worteling

In de plannen staat verder dat het ledencriterium voor omroepen wordt losgelaten. In het nieuwe bestel hoeven omroephuizen hun bestaansrecht niet meer aan te tonen door te laten zien hoeveel mensen lid zijn, schrijft de minister.

Volgens Letschert komen er andere manieren bij om "maatschappelijke worteling" te bewijzen. Omroephuizen moeten daartoe zelf ideeën inbrengen. Ook hier heeft een commissie van de Raad voor Cultuur een controlerende taak.

In de plannen staat ook dat de rol van de koepelorganisatie NPO wat kleiner wordt. De omroephuizen en de NOS krijgen meer autonomie om zelf over hun programmering te beslissen.

Het kabinet mikt erop dat het nieuwe publieke bestel ingaat per 2029. Voor die tijd mogen belanghebbenden nog hun mening geven, moet de Raad van State een oordeel geven en kunnen de Tweede en Eerste Kamer er nog over debatteren.

'Te weinig heldere regels'

Het Commissariaat voor de Media reageert kritisch op de plannen van het kabinet. De toezichthouder vindt dat het voorstel van mediaminister Letschert te weinig heldere regels biedt voor omroepen om hun taak uit te kunnen voeren.

Ook bekritiseert het commissariaat het feit dat er in de plannen geen sprake is van een sterke, onafhankelijke toezichthouder. Het inzetten op zelfregulering noemt de mediawaakhond ongewenst.

Voorzitter Amma Asante van het commissariaat wijst op problemen in de afgelopen jaren zoals met de omroep Ongehoord Nederland en de bevindingen van de commissie-Van Rijn, die onderzoek deed naar gedrag en cultuur bij de omroepen. "Deze voorbeelden tonen aan waarom Hilversum gebaat is bij heldere regels en een sterke toezichthouder, die kan optreden wanneer het publieke belang daarom vraagt."

Het is 25 jaar na 11 september 2001, de dag waarop de Verenigde Staten getroffen werden door de grootste terroristische aanval uit de geschiedenis. Het antwoord van toenmalig president George W. Bush was de war on terror, een jarenlange strijd tegen de terroristische organisatie Al Qaida.

Amerika zette zijn verdachten niet vast in reguliere gevangenissen, maar op geheime plekken en in Guantanamo Bay, een detentiefaciliteit op de Amerikaanse marinebasis op Cuba. Jarenlang was er kritiek op deze aanpak, vanwege de martelingen, de inhumane omstandigheden daar en omdat het onrechtmatig was.

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

In de podcast vertelt Nieuwsuur-redacteur Roos Verbrugh over 25 jaar Guantanamo Bay. Nieuwsuur sprak met een ex-gevangene die nu in Nederland woont en met de advocaat van een van de vijftien mannen die er nog steeds vastzitten, sommigen waarschijnlijk voor het leven.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Max Smedes

De koopkracht van Nederlanders gaat er volgend jaar iets op achteruit. Voor alle huishoudens gemiddeld komt er een koopkrachtvermindering van 0,1 procent. Dat blijkt uit Prinsjesdagstukken die de NOS heeft ingezien.

Lage inkomens gaan er iets op vooruit (0,2 procent) en ook gepensioneerden staan in de plus (0,3 procent). Minder koopkracht is er te verwachten voor middeninkomens (-0,1 procent) en hogere inkomens (-0,2 procent).

Het kabinet schrapt voor komend jaar de zogenoemde vrijheidsbijdrage, de voorgenomen verzwaring van de belasting om te voldoen aan de NAVO-norm. Dat levert 1,5 miljard euro op voor burgers ten opzichte van eerdere plannen.

Dat geld komt vooral terecht bij werkenden die een hogere arbeidskorting krijgen, maar het is niet genoeg om de koopkracht voor deze groep in de plus te krijgen. In de koopkrachtplaatjes staan 'werkenden' op -0,2 procent.

Zorgpremie

De maandelijkse zorgpremie gaat ongeveer 10 euro omhoog, naar 197 euro, al is het aan de verzekeraars zelf om te bepalen of ze dit ook daadwerkelijk doen. Het jaarlijkse eigen risico in de zorg gaat wel zeker omhoog, van 385 naar 400 euro.

Ook duurder wordt alcohol, per glas mogelijk een aantal cent. Het kabinet gaat de accijns namelijk weer laten stijgen met de inflatie en dat is een aantal jaar niet gebeurd. Een bosje bloemen en planten worden ook duurder, doordat het btw-tarief weer van 9 naar 21 procent gaat.

Toekomstige generaties

In de Prinsjesdagstukken staat ook dat het kabinet nog geen oplossing heeft voor het Box 3-probleem. Binnen een half jaar moet die gevonden zijn. De economische groei wordt geschat op 1,2 procent, staat in de stukken. De overheidsschuld zal wel oplopen van 45,6 procent in 2026, naar 48,9 procent in 2030.

In het voorwoord van de Miljoenennota schrijft minister Heinen van Financiën dat er "scherpe keuzes" moeten worden gemaakt. "Wie wil voorkomen dat toekomstige generaties te maken krijgen met steeds hogere belastingen of pijnlijke bezuinigingen, moet nu kiezen voor economische groei", aldus Heinen.

Dinsdag is het Prinsjesdag. Dan biedt minister Heinen de Miljoennota aan in de Kamer. Het is traditie dat de stukken van te voren uitlekken.

Eerste details waren al bekend

Vorige week kwamen de eerste details al naar buiten. Het ging deels om handreikingen richting de oppositie. Zo werd duidelijk dat de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid grotendeels zijn teruggedraaid.

Omdat de coalitie van D66, VVD en CDA in de Tweede en Eerste Kamer geen meerderheid heeft, is het kabinet afhankelijk van de steun van andere partijen. De oppositie toont zich tot nu toe ontevreden over wat er op tafel ligt.

Lees hier wat er vorige week al bekend werd.

Wat kwam eerder naar buiten?

Het werd vorige week dus al duidelijk dat het kabinet bereid is om de oppositie tegemoet te komen. Bij de nu uitgelekte stukken zit ook een aanbiedingsbrief waarin minister Heinen zijn hoop uitspreekt dat er "brede akkoorden" kunnen worden gesloten binnen en buiten het parlement.

"Samenwerking met het parlement, medeoverheden, het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven is cruciaal om de vraagstukken waar Nederland voor staat aan te pakken", aldus Heinen. "Alle constructieve krachten, zowel in de politiek als in de polder, hebben een gedeelde verantwoordelijkheid om het land vooruit te helpen. Met deze Miljoenennota zet het kabinet daarom een eerste stap naar brede akkoorden, in de Kamer en daarbuiten."

Bij de Algemene Politieke Beschouwingen, volgende week woensdag en donderdag, zal duidelijk worden of het sluiten van die brede akkoorden ook daadwerkelijk lukt.

De Noorse prinses Astrid is op 94-jarige leeftijd overleden. Dat maakt het Noorse koningshuis bekend. Astrid is de de zus van koning Harald, die eind augustus overleed. De prinses overleed twee dagen na de uitvaart van haar broer, afgelopen woensdag.

"Tante Astrid was een belangrijke steun voor koning Harald en de rest van ons gezin", zegt de nieuwe Noorse koning Haakon over zijn tante. "We hebben veel van haar geleerd en ze was niet bang om haar mening te uiten.

De nieuwe koning noemt haar overlijden een groot verlies. "We zullen haar missen. Mijn familie en ik betuigen ons medeleven aan de naaste vrienden van tante Astrid." De vlaggen zullen vandaag en op de dag van de begrafenis halfstok hangen.

Rechterhand vader

Astrid was de tweede dochter van koning Olaf V en kroonprinses Märtha. Toen Astrid 22 was, overleed haar moeder. De prinses nam de rol van haar moeder over. Veertien jaar lang vergezelde ze haar vader naar officiële gelegenheden.

Astrid trouwde in 1961 met de burger Johan Martin Ferner, die in 1952 op de Olympische Zomerspelen van Helsinki als zeiler zilver won. Ze kregen samen vijf kinderen: Cathrine, Benedikte, Alexander, Elisabeth en Carl-Christian.

"Lieve moeder, lieve prinses Astrid, dank u wel dat u de beste moeder was die we ons konden wensen", schrijven zij. "Uw hele leven stond u voor ons klaar met liefde en wijsheid, warmte en een goed humeur. Dank u wel voor alle mooie herinneringen. U zult altijd een speciale plek in ons hart hebben."

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA hebben voorafgaand aan Prinsjesdag geen akkoord weten te bereiken over de toekomst van Box 3, de vermogensbelasting. De drie partijen hebben er ook deze week veel over gesproken, maar er is geen overeenstemming.

Dat heeft te maken met de verschillen van mening bij de oppositiepartijen, schrijft het kabinet via minister Heinen van Financiën aan de Kamer. "Hierdoor lukt het op dit moment nog niet om tot een voorstel tot aanpassing te komen dat kan rekenen op een breed draagvlak in het parlement."

Het kabinet mikt er nu op om over een half jaar met een oplossing te komen. Die staat dan in de Voorjaarsnota, de bijstelling van de begroting.

Het kabinet wil over box 3 weer in gesprek met de Tweede en Eerste Kamer "en staat daarbij open voor nieuwe inzichten." Een oplossing is niet eenvoudig, zegt het kabinet. "Alle scenario's kennen grote budgettaire en uitvoeringstechnische gevolgen, en verschillen in impact voor de burger en het investeringsklimaat. Dit maakt het een complex vraagstuk."

Al jaren op zoek naar oplossing

De politiek is al meer dan tien jaar op zoek naar een vervanger van de huidige box 3. De manier waarop de Belastingdienst de hoogte van de belasting berekent, mag niet. De Belastingdienst moet uitgaan van wat iemand echt aan bezit of winst heeft, niet van een bedacht percentage.

Op dit moment is er een tijdelijk systeem gebaseerd op een theoretische winst. Dat is vooral voor mensen met hoge rendementen voordelig omdat zij over een lagere theoretische winst belasting betalen. De schatkist krijgt daardoor nu al jaarlijks zeker 2,4 miljard euro minder binnen.

Al die jaren discussieerden politieke partijen over de praktische uitvoering en over vermogensongelijkheid. Dat is vandaag nog steeds zo.

De VVD wil zo snel mogelijk naar een volledige vermogenswinstbelasting. De belastingbetaler rekent dan pas af over de winst op vermogen bij de verkoop van aandelen. Daardoor komt er in totaal de komende jaren tussen de 11 en 25 miljard euro minder binnen voor de schatkist dan nu.

Dat geld moet ergens vandaan komen. Als de partijen vasthouden aan de begrotingsregels moet het grotendeels worden geïnd via belastingen voor burgers, maar de drie partijen komen er niet uit hoe dat op een voor ieder acceptabele manier kan.

Het kan bijvoorbeeld via de erfbelasting of tweede huizen in box 3. Of het kan via extra belasting in box 2 op inkomen uit aandelen van directeuren van bv's, maar dat ligt bij de VVD gevoelig.

Voor D66 en CDA is het onbespreekbaar dat de belastingdruk bij de lagere inkomens terechtkomt. Zij zien geen politiek draagvlak om miljarden voor vermogenden vrij te maken terwijl er ook al wordt bezuinigd op de sociale zekerheid.

Verschillende ideeën oppositie

De twee partijen willen de steun van oppositiepartij Pro niet verliezen. Die heeft in de onderhandelingen als eis gestels dat de belasting op vermogens juist moet worden verhoogd. En er zijn ook nog verschillende ideeën bij andere oppositiepartijen die bepalend kunnen zijn voor een meerderheid in de Tweede Kamer en vervolgens de Eerste Kamer.

Het kabinet roept alle partijen op mee te werken aan een snelle oplossing, want geen besluit nemen, betekent dat de boekhouding van het kabinet de komende jaren niet meer klopt. En kabinetsplannen komen in de ijskast te staan, waarschuwt de coalitie, zoals "de bredere investeringsagenda voor veiligheid en welvaart" en "afspraken in een sociaal akkoord" met werkgevers en werknemers.

Een Australische app voor vrouwen had een transgender vrouw niet mogen weren van het platform. Dat is gebleken tijdens een rechtszaak daarover. Een verzoek om de zaak opnieuw te behandelen is gisteren door het Australische Hooggerechtshof afgewezen, waarmee die definitief ten einde is gekomen, meldt het Australische nieuwsmedium ABC News.

De zaak draait om de Australische trans vrouw Roxanne Tickle (57). Zij meldde zich in 2021 aan bij de app Giggle for Girls. Dat was een Australische app waarin vrouwen online met elkaar konden praten zonder dat mannen er toegang hadden.

De app werkt onder meer met automatische gezichtsherkenning om foto's van gebruikers te verifiëren. Aanvankelijk werd Tickle in de app toegelaten via de automatische fotoscan, maar ruim zeven maanden later, toen oprichter Sall Grover haar foto had bekeken, werd haar account verwijderd. Een nieuw verzoek om toegang werd afgewezen.

Discriminatieklacht

De transgender vrouw liet het daar niet bij zitten en diende in 2021 een discriminatieklacht in bij de Australische mensenrechtencommissie. Toen de klacht niet via bemiddeling kon worden opgelost, spande ze een rechtszaak aan en die won Tickle.

De zaak werd de afgelopen jaren in Australië ook wel omschreven als "Tickle vs. Giggle". In de rechtszaak betoogde Grover dat voor toelating in de app het geboortegeslacht van iemand leidend is en dat Tickle daarom niet meer werd toegelaten. De rechter ging niet mee in die redenering. Tickle kreeg een schadevergoeding van 10.000 Australische dollar (omgerekend ruim 8500 euro).

Ook in hoger beroep in mei van dit jaar oordeelde de rechtbank dat het besluit om Tickle te weren "daden zijn van directe discriminatie". De schadevergoeding werd in het hoger beroep verhoogd tot 20.000 Australische dollar. Ook moest Grover de proceskosten van 100.000 dollar vergoeden.

App gestopt

Nadat de zaak in 2022 in de belangstelling was gekomen, stopte oprichter Grover met de app. Ze werd naar eigen zeggen bedreigd omdat ze haar eigen bedrijf verdedigde. Nu is er dus een laatste oordeel geveld: eigenaresse Grover mag haar zaak niet verdedigen voor het Hooggerechtshof.

Het was volgens ABC News de eerste rechtszaak die werd gevoerd aan de hand van de wet tegen seksediscriminatie die in 2013 werd aangepast. In die wet worden expliciet transgender personen genoemd als groep die beschermd moet worden.

Een verdachte die op het politiebureau de politietelefoon gebruikte om zijn advocaat te bellen, gaf de telefoon niet terug, maar stopte het apparaat in zijn anus. Het toestel moest operatief verwijderd worden.

Dat gebeurde woensdag. De verdachte werd woensdag gearresteerd. Wat hij misdaan had, is niet bekend. In het cellencomplex van het politiebureau in Venlo mocht hij zijn advocaat bellen met de politietelefoon.

Na afloop van het gesprek kwamen medewerkers van het cellencomplex de telefoon weer ophalen. Toen zij de verdachte vroegen om het toestel terug te geven, kwam hij met een opmerkelijke mededeling: hij zou de ongeveer 15 centimeter lange telefoon in zijn achterwerk hebben gestopt.

De medewerkers dachten in eerste instantie dat de man een grap maakte. Dat bleek allesbehalve het geval te zijn.

Bizarre situatie

De verdachte had de telefoon zo diep weggestopt, dat het hem zelf niet lukte het toestel weer naar buiten te halen. Daarop besloot de politie dat de man naar het ziekenhuis moest om de telefoon operatief te verwijderen.

Volgens de politie behoort het incident tot een van de bizarste situaties die agenten hebben meegemaakt. Met een knipoog benadrukt de politie dan ook: "Geen enkele dag is hetzelfde in ons werk."

Op verschillende plekken in de Verenigde Staten zijn vandaag de terroristische aanslagen van 9/11 herdacht, vandaag 25 jaar geleden. Bij de aanslagen kwamen bijna 3000 mensen om het leven. Een nationale herdenkingsdienst begon om 14.30 uur Nederlandse tijd in New York.

Ook elders in het land waren herdenkingen en ceremonies, onder meer bij het Pentagon, bij de Amerikaanse hoofdstad Washington D.C.

De nationale herdenking vond plaats op Ground Zero in New York, op de plek waar de Twin Towers stonden. Daar is nu het 9/11 Memorial Plaza, een permanente plek ter herinnering aan de aanslagen.

Tijdens de dienst zijn onder meer de namen van de slachtoffers voorgelezen door nabestaanden. Ook waren politici en de oud-presidenten Obama, Biden, Clinton en Bush jr. aanwezig. President Trump was er niet bij, omdat hij op Ground Zero van de organisatie niet mocht speechen. Al sinds 2012 mogen politici geen toespraken meer houden tijdens de officiële herdenking. Vicepresident Vance nam Trumps plaats in.

Ook minister van Handel Howard Lutnick was aanwezig, hij was zichtbaar geëmotioneerd. Op het moment van de aanslagen was hij ceo van een investeringsmaatschappij in het World Trade Center. Van de 960 medewerkers kwamen er 658 om het leven, onder wie Lutnicks broer Gary. Howard bracht op het moment van de aanslagen zijn zoon naar school.

Op 11 september 2001 vlogen in de ochtend twee passagiersvliegtuigen in op de enorme wolkenkrabbers in het centrum van New York. Kort daarna, even na 09.30 uur, kwam een derde vliegtuig neer op het Pentagon, het Amerikaanse ministerie van Defensie, vlak bij Washington D.C.

Na het derde vliegtuig stortten de Twin Towers in. Een vierde vliegtuig stortte neer in Pennsylvania. De passagiers voorkwamen dat de kapers hun doel bereikten, mogelijk het Capitool, het centrum van de Amerikaanse democratie in Washington.

Momenten van stilte

In totaal zijn er bij de nationale herdenking elk jaar zes momenten van stilte; een moment voor de zes opeenvolgende gebeurtenissen bij de aanslagen.

Een zevende moment is dit jaar voor het eerst toegevoegd door de organisatie van de herdenking, 9/11 Memorial & Museum. Dat moment is bedoeld om de duizenden mensen te herdenken die in de jaren na de aanslagen omkwamen door ziekten gerelateerd aan de aanslagen.

Mensen overleden aan kanker of ademhalingsziekten, onder meer door blootstelling aan giftige stoffen die bij het instorten van de Twin Towers vrijkwamen. Zo kwamen meer dan 600 brandweermannen om door ziekten gerelateerd aan 9/11.

Ook werden bij de herdenkingsdienst de namen voorgelezen van slachtoffers die omkwamen bij een eerdere aanslag op het World Trade Center, in februari 1993. In de parkeergarage onder de Twin Towers werd toen een bom tot ontploffing gebracht, waardoor zes mensen overleden. Meer dan duizend mensen raakten gewond. Ook deze mensen worden gezien als slachtoffers van terrorisme bij het World Trade Center en daarom worden hun namen bij de jaarlijkse herdenking voorgelezen.

Trump bij het Pentagon

Ook bij het Pentagon was vandaag een herdenkingsdienst. De Amerikaanse president Trump was daar aanwezig en hield een toespraak. Er werden onder meer kransen en vlaggen gelegd.

"We zullen ons land verdedigen als nooit tevoren", zei Trump aan het begin van zijn speech. Hij riep ook op om de slachtoffers van de aanslagen nooit te vergeten en vertelde verschillende verhalen van nabestaanden. Ook roemde hij de hulpverleners die op die dag in actie kwamen.

Vanochtend werd er al een grote Amerikaanse vlag uitgerold tegen de zijkant van het Pentagon, als verwijzing naar de vlag die er op de dag van de aanslagen op dezelfde manier hing. Bij het gebouw kwamen 184 mensen om het leven: 59 van hen zaten in het gekaapte vliegtuig en 125 waren in het gebouw.

Trump, geboren in New York, herdacht de aanslagen vorig jaar ook bij het Pentagon. Hij was voor het laatst bij Ground Zero in 2024.

Stoelen

In het Bryant Park in New York is een tijdelijk monument opgetuigd. Op het gras zijn 2753 stoelen neergezet, ter nagedachtenis aan alle slachtoffers die in of rond de Twin Towers omkwamen. Mensen die het monument bezoeken, kunnen tussen de stoelen doorlopen, die staan gericht naar Ground Zero.

De Amerikaanse krant The New York Times meldt dat het park voor de derde keer is omgevormd tot tijdelijk monument voor de aanslagen. De eerste keer was in 2002, een jaar later, en in 2011 bij de tiende herdenking.

Het kabinet wil zo snel mogelijk ruimte maken op het stroomnet. Dat is onder meer nodig om nieuwe woningen van stroom te voorzien. Het komt met een pakket met wetswijzigingen waarmee de tijd om nieuwe stroomverbindingen te maken, gehalveerd zou kunnen worden.

Zo is het vanaf 1 oktober niet meer mogelijk om met een jarenlange gang langs verschillende rechters de bouw van bijvoorbeeld een transformatorhuis tegen te houden.

Bezwaarmakers moeten vanaf volgende maand rechtstreeks naar de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, die dan binnen maximaal zes maanden uitspraak doet. "Iedereen die dat wil, kan naar de rechter", benadrukt staatssecretaris De Bat. "Maar het proces is korter en de omgeving en netbeheerder weten eerder waar ze aan toe zijn."

Vergunningen schrappen

De staatssecretaris wil door middel van zijn "crisiswetgeving" ook een deel van de verplichte vergunningen voor de bouw of uitbreiding van hoogspanningsstations schrappen. "Hiermee kunnen tientallen projecten enkele maanden tot anderhalf jaar sneller worden gebouwd."

Daarnaast heeft hij er in Brussel voor gepleit om de uitbreiding van het stroomnet vrij te stellen van stikstofvergunningen, want op de langere termijn "helpt die uitbreiding juist om de stikstofuitstoot te verlagen".

"De aanpak van het volle stroomnet is een absolute topprioriteit", zegt De Bat. Niet alleen de huizenbouw heeft er last van, er zijn ook duizenden bedrijven die op een wachtlijst staan voor een nieuwe aansluiting. De staatssecretaris vindt dat de uitbreiding nu te veel tijd kost. "Dat kunnen we ons simpelweg niet veroorloven."

Italiaanse 'historische radicaal' Emma Bonino is op 78-jarige leeftijd overleden. De politica en activiste was een van de meest invloedrijke voorvechters van vrouwenrechten in Italië. Ze speelde een centrale rol in de legalisering van abortus in de jaren 70.

Haar huidige politieke partij Più Europa maakte haar overlijden bekend op sociale media. "Vandaag verliezen we niet alleen onze leidster, maar ook een van de meest scherpzinnige, moedige en vrije figuren uit de politieke geschiedenis van ons land en de vrije wereld."

In haar politieke carrière was ze onder meer Europees Commissaris voor Humanitaire Hulp, Visserij en Consumentenbescherming eind jaren 90, Italiaans minister van Internationale Handel en Europese Zaken van 2006 tot 2008 en Italiaans minister van Buitenlandse Zaken van 2013 tot 2014.

Italië-correspondent Angelo van Schaik

"Reacties op het overlijden van politica Emma Bonino stromen binnen. Bonino wordt alom geroemd als een sociaal en principieel politica. 'Emma Bonino was decennialang een sterke en herkenbare stem in de Italiaanse politiek', schrijft premier Meloni op X. 'Iemand die haar ideeën vastberaden nastreefde.' Hoewel hun ideeën ver uit elkaar lagen, heeft het de premier er niet van weerhouden Bonino's politieke gewicht te erkennen.

Voormalig premier Enrico Letta schrijft dat Bonino uniek en onvergetelijk is. "Italië en Europa zijn je veel verschuldigd, Emma." Ook de minister van Buitenlandse Zaken en voormalig voorzitter van het Europese Parlement, Antonio Tajani, roemt de Europa gezindheid van Bonino. 'Het Europese gevoel was wat ons bond.'

'Haar strijd heeft Italië vrijer en beschaafder gemaakt', zegt Angelo Bonelli van de Groene Partij tegen La Repubblica. 'Met Emma Bonino sterft een pilaar van onze politieke en maatschappelijke geschiedenis.'

Bonino begon haar politieke carrière in de jaren 70 en voerde actie tegen illegale abortus. In 1975 maakte ze bekend dat ze op 26-jarige leeftijd een abortus had ondergaan, in die tijd illegaal in het rooms-katholieke en conservatieve Italië.

Ze had zichzelf aangegeven bij de politie als een openlijke daad van verzet. Haar arrestatie was groot nieuws en het begin van een campagne die uiteindelijk leidde tot de legalisering van abortus in 1978.

"Emma was 'uitverkoren door de radicale politiek' toen een wettelijk verbod haar leven veranderde", schrijft Più Europa. "Vanaf dat moment nam ze zich voor te strijden, zodat zoiets nooit meer iemand anders zou overkomen."

De activiste werd hierna gekozen in de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden om de Radicale Partij te vertegenwoordigen, een kleine partij die zich altijd onvermoeibaar inzette voor mensenrechten.

Prominent mensenrechtenactivist

Bonino was 50 jaar lang een sleutelfiguur in de Italiaanse en Europese politiek en prominent mensenrechtenactivist. Ze zette zich niet enkel in voor vrouwenrechten en gendergelijkheid, maar ook onder meer voor de rechten van migranten en vluchtelingen.

Ze was een van de oprichters van de mensenrechtenorganisatie No Peace Without Justice. Ook speelde ze een belangrijke rol in de totstandkoming van het Statuut van Rome, het oprichtingsverdrag voor het Internationaal Strafhof.

"Haar leven was een lange strijd tegen alles wat vrijheid ontkent", schrijft Più Europa. "Tegen illegale abortus, honger in de wereld, de wurggreep van politieke partijen, genocide en elke vorm van autoritarisme."

In 2017 richtte ze de centrum-linkse, liberale en pro-Europese Italiaanse partij Più Europa op. Ook voor de jonge generatie was Bonino een bekend figuur en populaire politiek commentator die vaak op de Italiaanse televisie te zien was.

Staatsbegrafenis

In 2015 maakte Bonino bekend dat ze longkanker had en chemotherapie onderging, maar niet zou stoppen met haar politieke inzet. Ze verscheen daarna vaak met gekleurde hoofdbedekkingen. Vier maanden later vertelde Bonino dat ze in remissie was.

Een officiële doodsoorzaak is niet gegeven, maar afgelopen maandag werd Bonino opgenomen in het ziekenhuis met ademhalingsproblemen. Ze lag enkele dagen op de Intensive care, schrijven Italiaanse media. De afgelopen jaren is Bonino vaker opgenomen in het ziekenhuis met ademhalingsproblemen.

"Er zijn geen woorden voor de pijn en de leegte die we vandaag voelen", sluit de partij het bericht op Facebook af. "Dank je wel, Emma vanuit het diepst van ons hart."

Italiaanse premier Meloni maakt bekend dat een staatsbegrafenis voor Bonino wordt voorbereid. Deze zal begin volgende week plaatsvinden.