NOS Nieuws - Algemeen

In Kenia zijn zeker vier mensen omgekomen en meer dan dertig gewond geraakt bij protesten tegen de hoge brandstofprijzen. Dat meldt de Keniaanse minister van Binnenlandse Zaken Murkomen.

Volgens de minister zijn 348 mensen opgepakt. Hij zegt dat de protesten zijn "gekaapt door politieke actoren" en "gewelddadig en illegaal" waren. Hoe de vier mensen om het leven zijn gekomen, zegt de minister niet.

Brandende autobanden

Persbureau AP meldt op basis van getuigenissen dat in Nairobi de politie het vuur op betogers opende. Een groep demonstranten had autobanden in brand gestoken en viel automobilisten aan aan de rand van de stad. Volgens de krant Daily Nation waren er ook demonstranten die tol vroegen aan automobilisten. Zij werden met traangas uiteengedreven.

De politiecommandant van de stad Meru, zo'n 200 kilometer ten noorden van hoofdstad Nairobi, meldt dat één persoon is neergeschoten door de politie toen een menigte probeerde het politiebureau in brand te steken.

Ook op andere plekken wordt gedemonstreerd. Chauffeurs van matatus, de busjes die Kenianen gebruiken als openbaar vervoer, staakten en ook vrachtwagenchauffeurs waren door hun vakbond opgeroepen niet te rijden. Volgens de bond doet de overheid te weinig om Kenianen te compenseren voor de hoge brandstofprijzen. De bond eist een verlaging van de brandstofprijzen met 35 procent.

Recordhoogte

De brandstofprijzen bereikten vrijdag in Kenia een recordhoogte. Het treft volgens de Keniaanse Kamer van Koophandel alle goederen en diensten. Ook merkt het instituut op dat de prijsstijging veel hoger is dan de stijging van de wereldwijde olieprijzen.

Voormalig vicepresident Gachagua, die in 2024 werd afgezet vanwege corruptie en zich daarna aansloot bij de oppositie, geeft de schuld van de verhogingen aan zakenlieden die meer winst willen maken.

Hij noemt het opvallend dat de brandstofprijzen in Kenia hoger zijn dan die van buurlanden zonder kustlijn, die hun brandstof via Keniaanse havens krijgen.

Minister Murkomen erkent "dat de prijzen enorm zijn gerezen vanwege de aanhoudende politieke crisis". Hij stelt dat de regering "stappen neemt om met de transportsector manieren te verkennen om de prijsverhoging aan te pakken."

In de stad San Diego in de Amerikaanse staat Californië zijn bij een moskee drie mensen doodgeschoten, meldt de politie. De twee daders hebben waarschijnlijk een einde aan hun leven gemaakt. De politie gaat uit van een 'hate crime', wat zo veel betekent als een misdaad gericht tegen afkomst, ras of etniciteit.

Volgens de imam van de moskee zijn de dodelijke slachtoffers medewerkers van een school bij de moskee. De politiecommandant van San Diego zegt dat een van de slachtoffers een bewaker is van de moskee die een "cruciale rol" heeft gespeeld bij het voorkomen van verdere slachtoffers.

De daders werden dood gevonden in een auto in de buurt van de moskee, meldt de FBI. Ze waren 17 en 19 jaar oud.

Dertig schoten

De schietpartij was bij het Islamitische Centrum in de wijk Clairemont, zo'n 14 kilometer ten noorden van het centrum van San Diego. Daar werden zo'n dertig schoten gelost, zegt een getuige tegen CBS News. Volgens hem klonk het alsof er met een semiautomatisch wapen werd geschoten.

De politie riep mensen in de omgeving van het gebouw op uit de buurt te blijven. De burgemeester en de politie zeggen dat er inmiddels "geen dreiging" meer is.

Volgens de imam zijn leraren, scholieren en andere medewerkers van de school in veiligheid gebracht. Andere scholen in de buurt zijn gesloten. Bij alle moskeeën in Los Angeles, de stad die ook in het zuiden van Californië ligt, wordt extra gepatrouilleerd, meldt de politie van Los Angeles. De politie zegt wel dat er geen verdere dreiging is op dit moment.

Bij de moskee heeft zich een grote politiemacht verzameld:

Door de lange wachtrijen op Schiphol hebben vandaag enkele honderden mensen hun vlucht gemist. De gestrande reizigers kunnen via hun luchtvaartmaatschappij een andere vlucht regelen, zegt een woordvoerder van de luchthaven.

Schiphol sluit niet uit dat er morgen weer drukte ontstaat bij de beveiliging. Vandaag stonden reizigers in meerdere vertrekhallen tot ver achter de incheckbalies te wachten. Schiphol zegt "met man en macht" te hebben gewerkt om de rijen weg te werken. In de loop van de avond nam de drukte af.

De woordvoerder van de luchthaven zegt dat er morgen voldoende bezetting is bij de veiligheidscontrole, maar houdt wel rekening met nieuwe "onvoorziene omstandigheden met personeel".

Schiphol werkt sinds vandaag niet meer met vijf maar met drie beveiligingsbedrijven, waar de luchthaven zelf een aandeel in heeft. Hiervoor is gekozen omdat de luchthaven meer controle op de beveiliging wilde hebben om zo juist lange wachtrijen te voorkomen. Door deze wijziging kregen 5000 beveiligers een nieuwe werkgever.

Te laat en ziek

Veel securitymedewerkers hadden vandaag echter nog geen toegangspas en kwamen hierdoor te laat op het werk. Ook hadden veel beveiligers zich ziekgemeld vanwege de impact die de nieuwe werkwijze op hun persoonlijk leven heeft, zegt vakbond FNV.

Schiphol zelf spreekt van "een lastige opstart" en "een samenloop van omstandigheden, met name door onverwachte onderbezetting van beveiligers en ICT-problemen in de ochtend".

De politie heeft 22 demonstranten gearresteerd die twee gebouwen van de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam hadden bezet. De VU heeft aangifte gedaan van lokaalvredebreuk.

De bezetting begon vanmiddag met een pro-Palestinaprotest waarbij enkele tientallen demonstranten de VU opriepen om samenwerking en banden met Israëlische instellingen te verbreken.

Een deel van de demonstranten ging twee gebouwen binnen. In het raam van de bestuurskamer in het hoofdgebouw werden Palestijnse vlaggen en spandoeken opgehangen.

Ontruimd

De politie verzocht de mensen naar buiten te komen, maar zij gaven daar geen gehoor aan. Rond 20.00 uur begon de ontruiming van het eerste pand. Er ontstond een korte confrontatie waarbij agenten wapenstokken gebruikten tegen demonstranten die voor een ME-busje stonden. Een uur later werd ook het tweede pand ontruimd.

De mensen die binnen zaten, zijn met een stadsbus naar een cellencomplex gebracht. Die bus werd nog een tijdje tegengehouden door de andere demonstranten. Zij gingen voor de bus liggen, schrijft stadsomroep AT5. De bus vertrok rond 21.45 uur.

Er komt vanuit het kabinet een speciale organisatie om gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van asielopvang. Dat 'vliegend team' gaat gemeenten die bereid zijn om asielzoekers op te vangen, helpen met "meer maatwerk". Dat heeft premier Jetten gezegd na spoedoverleg tussen het kabinet en de gemeenten in het Catshuis.

Aanleiding voor het overleg was de recente onrust rond de komst van azc's in verschillende gemeenten, zoals in Loosdrecht. Namens de VNG was de Utrechtse burgemeester Dijksma naar Den Haag gekomen.

"Vooral kleinere gemeenten staan vol in de wind", zei Dijksma na afloop. Daarom is afgesproken dat ze hulp van experts krijgen en ook financiële steun om de komst van asielopvang "goed te laten landen". "Zodat er ook draagvlak blijft", zei ze. Kleinere gemeenten hebben vaak helemaal geen ervaring met dit soort protesten.

'Alle perken te buiten'

"Ik heb eerder gezegd dat ik steun wilde van het kabinet en dat ministers naar voren moesten stappen. Dat hebben ze vanavond gedaan", concludeerde de voorzitter van de VNG tevreden. "We moeten voorkomen dat burgemeesters zeggen: we staan er moederziel alleen voor", zei Jetten daarover.

Volgens Jetten gaan de gewelddadige protesten van de laatste tijd "alle perken te buiten". Hij wil dat de relschoppers "keihard" aangepakt worden en heeft daarover ook contact gehad met het Openbaar Ministerie (OM). Dat is "zeer gemotiveerd" om achter de relschoppers aan te gaan, zei de premier.

Ook deed hij een oproep aan de Nederlanders: "Laten we minder tegen elkaar schreeuwen en meer luisteren naar elkaar."

Markuszower

Hij ging ook nog in op de uitspraken van fractievoorzitter Markuszower van de gelijknamige groep in de Tweede Kamer, die stelde dat Palestijnse asielzoekers met geweld moeten worden tegengehouden aan de Nederlandse grens. Vandaag noemde hij die uitlatingen zelf "onhandig".

Jetten vindt dat Markuszower daarmee niet genoeg afstand neemt. Hij wil deze week nog in gesprek met hem. Als Markuszower niet steviger terugkomt van zijn woorden, dan maakt dat samenwerking "echt moeilijker", waarschuwde de premier.

Het minderheidskabinet kan in bepaalde gevallen de steun van de zeven Kamerleden van de Groep Markuszower goed gebruiken om tot meerderheden te komen.

De Cubaanse regering beschuldigt de VS ervan een 'frauduleuze zaak' op te bouwen om het eiland aan te vallen. Dat zegt de Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken Bruno Rodríguez op X.

Volgens hem is het onzin dat de Cubanen driehonderd drones hebben aangeschaft om de Amerikaanse basis Guantanamo Bay aan te vallen. Hij noemt deze bewering 'leugenachtig en belachelijk'.

Het statement van Rodríguez volgt op berichtgeving van de Amerikaanse nieuwswebsite Axios dat Cuba bij Rusland en Iran honderden drones heeft aangeschaft en deze op strategische locaties op het eiland heeft opgeslagen.

Volgens anonieme inlichtingenbronnen van Axios wil de communistische regering naast de militaire basis op Cuba ook Amerikaanse marineschepen en zelfs Key West aanvallen, een eiland voor de kust van Florida.

Een inlichtingenfunctionaris zegt tegen de nieuwssite: "Het is zorgwekkend dat dit soort technologieën zo dichtbij zijn en dat allerlei kwaadwillende actoren hierbij betrokken zijn, van terreurgroepen en drugskartels tot Iraniërs en Russen."

Daarnaast stelt de bron dat Cuba bij Iran heeft geïnformeerd hoe het zich kan verzetten tegen Amerikaanse aanvallen. Iraanse functionarissen zouden al in Havana zijn.

'Een bloedbad met onberekenbare gevolgen'

De Cubaanse regering doet deze beweringen af als onzin. Volgens Cuba dient het artikel voor de Verenigde Staten als rechtvaardiging voor een aanval op Cuba. Rodríguez schreef gisteren op X: "Zonder enige legitieme reden bouwt de Amerikaanse regering dag na dag een frauduleuze zaak op om de meedogenloze economische oorlog tegen het Cubaanse volk en de uiteindelijke militaire agressie te rechtvaardigen."

Daar voegde hij vandaag aan toe: "Degenen die Cuba onrechtmatig willen aanvallen, grijpen naar elk mogelijk voorwendsel, hoe leugenachtig en belachelijk ook." En: "Bepaalde media werken mee, verspreiden laster en lekken insinuaties vanuit de Amerikaanse overheid."

Ook de president van Cuba, Miguel Díaz-Canel, weerspreekt de beweringen over een mogelijk Cubaans offensief. Hij meldt op X: "Cuba vormt geen bedreiging en heeft geen agressieve plannen of intenties tegen welk land dan ook. Het heeft geen plannen tegen de VS en heeft die ook nooit gehad."

Mocht de VS Cuba echter aanvallen, dan zal dit volgens de Cubaanse president "een bloedbad met onberekenbare gevolgen teweegbrengen".

Vorige week bracht John Ratcliffe, het hoofd van de CIA, een zeldzaam bezoek aan het eiland. Hij waarschuwde de communistische regering om snel met de Amerikaanse president Trump in gesprek te gaan. Ook wees Ratcliffe volgens de Britse krant The Telegraph zijn Cubaanse collega's op het lot van de Venezolaanse ex-president Maduro, die begin dit jaar gevangen werd genomen door de Amerikanen.

De VS wil al decennialang dat Cuba vrije en eerlijke verkiezingen houdt en dat de staatseconomie wordt opengesteld. Trump heeft er meermalen op gehint dat hij de leiding van het land omver wil werpen. In maart verklaarde hij dat hij het "een eer zou vinden om Cuba in te nemen". Ook zei hij dat hij met het eiland kan doen wat hij wil.

Cuba kampt door de Amerikaanse blokkade en doordat het ook geen olie meer uit Venezuela krijgt met grote brandstoftekorten die het dagelijks leven flink ontregelen. Zonder olie kan het verouderde energienetwerk nauwelijks draaiende worden gehouden: scholen en universiteiten zijn gesloten en ziekenhuizen hebben moeite om patiënten te behandelen.

Vorige week gingen honderden mensen in Havana de straat op om te protesteren tegen het communistische regime. Er werden branden gesticht en leuzen gescandeerd als: "Doe het licht aan!"

De kledingindustrie in Azië wordt keihard geraakt door de hoge brandstofprijzen als gevolg van de oorlog in Iran. Vooral in Cambodja lijden de fabrikanten doordat ze door het grensconflict met Thailand ook geen handel kunnen drijven met hun buurland.

Onder hen is Piet Holten, eigenaar van textielfabrikant Pactics in de toeristenstad Siem Reap. Hij begon 16 jaar geleden met een order van zonnebrilzakjes en 15 man personeel. Inmiddels werken er 800 mensen aan schoonmaakdoekjes, rugtassen en zelfs verzwaarde jassen om extra calorieën te verbranden tijdens het wandelen. Met een miljoenenomzet liepen de zaken lang prima.

Maar ook Piet voelt de pijn van de hoge grondstofprijzen. Klanten beginnen af te haken. "Een van onze klanten voorspelde aan het begin van het jaar dat hij 60.000 producten van ons zou afnemen. Ze hebben de helft gekocht, en verwachten niks meer te bestellen dit jaar. Dat scheelt ons een half miljoen omzet," zegt Holten.

Verliezen

De verliezen neemt hij voorlopig zelf. Het personeel krijgt nog altijd hoger dan gemiddeld betaald. Ze werken hetzelfde aantal uren. En tijdens hun door de fabriek gesubsidieerde lunch zeggen ze met een grote glimlach: "Ik ben heel blij dat ik hier werk."

Want ook zij hebben gehoord dat de meeste fabrikanten in Cambodja hun verliezen wel afschuiven op het personeel. Op textielwerksters zoals Hiem en Rya in de hoofdstad Phnom Penh.

Tussen de middag zijn ze van hun fabriek in het hart van de hoofdstad naar hun 'appartement' gewandeld. Beter gezegd, een verlepte kamer van 5 bij 5 meter. Daar maken ze snel wat rijst en een stukje kip voor de lunch. De gratis lunch is door hun fabrieksbaas afgeschaft om kosten te besparen. "Normaal aten we er wat groenten bij," zegt Hiem. "En wat fruit als toetje. Maar dat kan ik niet meer betalen," treurt ze.

Onderbetaald

Veruit het zwaarste is dat er in hun overuren gesneden wordt. Ze mogen minder werken, en moeten hetzelfde werk leveren. Harder werken voor minder geld dus. Rya kan dat maar moeilijk aan. "Ik verminder mijn elektriciteitsverbruik, ik gebruik mijn scooter alleen voor lange afstanden. Maar de prijzen van brandstof, water en boodschappen zijn omhoog gegaan en mijn loon is nu niet voldoende."

Het is de reden dat ze nu met zijn tweeën in dat kleine kamertje op de grond zitten met dat bordje rijst en kip. Volgens Hiem woonden ze eerst in een groter huis met vier anderen. Maar de 50 dollar huur per maand werd te veel. Nu betalen ze 30 dollar. "Als ik me niet goed voel durf ik niet meer naar de dokter. Ik koop wat pillen bij de apotheek en hoop dat het werkt. Want ziek zijn kan ik me niet veroorloven," zegt Rya.

De 850.000 Cambodjaanse kledingwerkers waren vaak al onderbetaald. Gemiddeld verdienen ze 210 dollar per maand. "Ze hebben overuren keihard nodig," zegt vakbondsleider Yang Sophorn. "Zonder dat werk kunnen veel Cambodjanen niet in hun levensonderhoud voorzien."

Eem ramp

Volgens Sophorn krijgen de problemen in de kledingindustrie grote gevolgen voor de Cambodjaanse economie. Veel bedrijven zijn al failliet, met massaontslagen tot gevolg.

"Ik betaal niet alleen het schoolgeld van mijn kinderen," zegt Rya. "Ik help mijn neefjes en nichtjes, ik betaal alle kosten voor mijn ouders. Die kunnen namelijk niet werken. Als ik mijn baan zou verliezen zou dat een ramp zijn."

Een terugslag in de kledingindustrie heeft dus niet alleen gevolgen voor de 850.000 mensen die erin werken. Ook voor de miljoenen die van die arbeiders afhankelijk zijn. "Als de oorlog in Iran aanhoudt, kan de Cambodjaanse economie instorten," zegt Sophorn.

Harde maatregelen

Na een half uurtje praten en schrokken, wandelen Rya en Hiem gauw weer naar de fabriek. Elk uur werk is meegenomen.

In Siem Reap begint het zorgelijk te worden voor Piet. "Kijk, we zijn geen ngo. We zijn hier om geld te verdienen. Als je geen geld verdient heeft je bedrijf geen toekomst." Kortom, ook hij kan niet uitsluiten dat hij uiteindelijk harde maatregelen moet nemen.

"We hebben nog orders tot eind juni. Daarna begint het te knijpen." Tot dat moment blijft hij zijn personeel beschermen. "Je moet gewoon geen winst maken over de ruggen van je werknemers. Er zijn wat dat betreft gewoon grenzen."

Elon Musk heeft de rechtszaak die hij tegen OpenAI aanspande verloren. De miljardair had het bedrijf van topman Sam Altman voor de rechter gesleept omdat hij er geld aan doneerde en het er niet mee eens is dat het een bedrijf is geworden dat winst maakt in plaats van een non-profit onderzoeksbedrijf.

Een negenkoppige jury oordeelde dat Musk te lang heeft gewacht met het beginnen van een rechtszaak. De jury had slechts een adviserende rol, maar de rechter nam hun oordeel over.

Musk is samen met Altman oprichter van OpenAI, een bedrijf dat zich bezig ging houden met kunstmatige intelligentie (AI) en later bekend werd met de ontwikkeling van het tekstprogramma ChatGPT. Musk stak er zo'n 38 miljoen dollar in. Het plan was dat het bedrijf een onderzoeksbedrijf zou worden zonder winstoogmerk en aan technologie zou werken die "goed voor ons allemaal is".

'Geld verdienen'

Volgens de miljardair is het bedrijf te ver afgedreven van dat oorspronkelijke doel en vooral uit op geld verdienen, terwijl Altman juist van Musk vindt dat die meer in geld is geïnteresseerd dan in het belang van de mensheid.

OpenAI werd in 2015 opgericht, en kwam in 2018 met een commercieel bedrijfsonderdeel waar andere bedrijven geld in kunnen investeren in de hoop om dat terug te verdienen. Onder meer Microsoft investeerde fors in het bedrijf (zo'n 13 miljard dollar). Volgens Musk wist ook Microsoft al die tijd dat het OpenAI meer om geld gaat dan om altruïsme.

Het kabinet heeft geen geld gevonden voor een nieuw innovatief sirenenetwerk dat kan waarschuwen bij crises en rampen. Minister Van Weel van Justitie schrijft aan de Tweede Kamer dat er daarmee in 2028 een eind komt aan het maandelijkse testen van het luchtalarm op de eerste maandag van de maand.

In 2024, toen er ook al gesproken werd over het stoppen van de testen, riep een meerderheid van de Kamer het kabinet nog op om de toekomst van het sirenenetwerk veilig te stellen. Het onderhoudscontract met de leveranciers werd daarop verlengd tot 1 januari 2028.

NL-Alert effectiever

Van Weel schrijft nu dat "uitfasering conform eerder besluit vanaf dan uitgevoerd moeten gaan worden". Al eerder constateerde het kabinet dat het systeem met 4200 alarmpalen verspreid over Nederland sterk verouderd is en lang niet iedereen bereikt.

NL-Alert, waarbij burgers gewaarschuwd worden via hun mobiele telefoon, is veel effectiever, vindt Van Weel. Het kent al jaren een stabiel bereik van zo'n 92 procent van de inwoners. Ook wordt het steeds verder doorontwikkeld.

Dennis Locorriere, zanger en medeoprichter van Dr Hook, is zaterdag overleden op 76-jarige leeftijd. De Amerikaanse band had in de jaren 70 en 80 ook in Nederland enkele hits, zoals Baby Makes Her Blue Jeans Talk (1982), Sharing the Night Together (1978) en The Cover of the Rolling Stone (1972).

Locorriere is overleden aan de gevolgen van een nierziekte. Hij had vorig jaar al aangekondigd dat hij zou stoppen met optreden.

De zanger werd geboren in New Jersey en was betrokken bij de oprichting van Dr Hook in 1969, toen nog Dr Hook and the Medicine Show geheten. Locorriere speelde veelal tot diep in de nacht met de groep oudere, meer ervaren muzikanten, naar eigen zeggen vooral "omdat ik in die tijd een hippie was en geen zin had in een kantoorbaan".

Frontman

In 1971 tekende de groep een platencontract en ging een samenwerking aan met kinderboekenschrijver Shel Silverstein, die vrijwel alle nummers schreef voor de eerste twee albums, Doctor Hook (1972) en Sloppy Seconds (1973).

Hoewel Locorriere op papier de frontman was en op de meeste nummers de leadvocalen voor zijn rekening nam, was het Ray Sawyer die met zijn ooglapje het meest opviel en een soort boegbeeld van de band werd. De meerstemmigheid van Locorriere en Sawyer droeg bij aan het geluid van de band, die door de jaren heen laveerde tussen country, soft rock en disco.

Hits in Nederland

Locorriere zong onder meer de eerste hit van Dr Hook, Sylvia's Mother, en Carry Me, Carrie. Op hun grootste hit The Cover of Rolling Stone was Sawyer de leadvocalist.

In Nederland stond de groep tussen 1972 en 1982 acht keer in de top 40, met als hoogste noteringen een tweede plek met When You're In Love With A Beautiful Woman uit 1972 en Baby Makes Her Blue Jeans Talk in 1982.

Sawyer verliet de groep in 1983 waarna het contact tussen hem en Locorriere verwaterde. De groep ging nog twee jaar door zonder Sawyer, maar kon het succes van daarvoor niet meer evenaren.

Na Dr Hook ging Locorriere touren onder zijn eigen naam en bracht hij drie studioalbums uit en een aantal livealbums. Die waren een stuk minder succesvol dan het werk van Dr Hook.

Wel zong hij nog mee op albums van andere grote artiesten als Randy Travis. Ook zongen onder anderen Bob Dylan, Willy Nelson, Jerry Lee Lewis en Olivia Newton-John covers van door Locorriere mede geschreven liedjes.

De laatste jaren van zijn leven woonde hij in het Verenigd Koninkrijk. Hij trad weer op onder de naam Dr Hook starring Dennis Locorriere ter ere van de 50ste verjaardag van de band. Over zijn rol in de groep bleef hij altijd bescheiden. "De liedjes zijn de sterren, Ik ben alleen maar de man die ze zingt."

In twee Brabantse supermarkten zijn drugs in een partij met fruit gevonden. Het gaat om winkels in Sint-Oedenrode en Den Bosch.

Het is niet bekendgemaakt om wat voor drugs het gaat of om welke hoeveelheden. De politie wil vanwege het onderzoek geen verdere informatie delen.

De supermarkten liggen op ongeveer een half uurtje rijden van elkaar. Het zouden filialen van supermarktketen Lidl zijn.

Gewapende agenten

Voor de ingang van de winkel in Sint-Oedenrode stonden vanmiddag gewapende agenten, schrijft Omroep Brabant. De politie meldde rond 18.45 uur dat dat de verdovende middelen zijn afgevoerd en dat het onderzoek ter plekke is afgerond.

De omgeving rond de supermarkt in Den Bosch werd ook afgezet. De winkel ging enkele uren dicht.

Tientallen miljoenen zonnepanelen liggen er inmiddels op Nederlandse daken. De meeste zijn nog zo nieuw dat ze bij de milieustraat maar mondjesmaat binnenkomen. Maar op een dag gaan ze kapot of zijn ze verouderd. Komende jaren zal de golf afgedankte panelen daarom steeds verder aanzwellen.

In die panelen zitten waardevolle materialen waarvan Europa zelf niet genoeg produceert. Organisaties en bedrijven werken hard aan manieren om die terug te winnen, het liefst zo zuiver dat ze weer zijn te gebruiken in zonnepanelen, batterijen of andere technologie.

Het kostbaarst zijn de zonnecellen, het onderdeel dat de stroom opwekt. Die bestaan onder meer uit silicium en, zeker bij oudere zonnepanelen, behoorlijk wat zilver. "Als je naar de oude zonnepanelen kijkt, gaat het over 20 gram zilver per paneel", zegt Mirjam Theelen van onderzoeksorganisatie TNO.

Het is lastig het zilver en silicium te scheiden omdat de cellen zijn 'vastgelijmd' tussen platen van glas en kunststof. Deze 'lijm', eigenlijk een soort plastic (polymeer), sluit de zonnecellen tientallen jaren af voor weer en wind. "Dat werkt fantastisch", zegt Theelen, "en dat werkt aan het einde van de levensduur ook nog fantastisch." Door die lijm is het lastig de grondstoffen er zonder glas en plastic uit te krijgen. En dat maakt het lastig ze nogmaals te gebruiken.

Scheiden met lasers

Onderzoekers werken aan innovaties om zonnepanelen slimmer te hergebruiken. Zo kijkt TNO naar lasers. "Wij schijnen met de laser op de bovenkant van het zonnepaneel", zegt onderzoeker Mirjam Theelen. "Het licht wordt dan opgenomen in de toplaag van de zonnecel, omgezet in warmte en blaast de hechting van de zonnecel en de polymeer op."

Deze aanpak maakt volgens Theelen niet alleen de lijmlaag los, maar verwijdert meteen het blauwe laagje van de zonnecellen. Dat scheelt weer een zuiveringsstap. Uiteindelijk blijft volgens Theelen 'schone' silicium en zilver over. Met nog wat stappen is dit geschikt om weer te gebruiken.

TNO heeft laten zien dat lasers op kleine schaal werken. De volgende stap wordt om dit proces op te schalen, met bedrijven, zodat ze het kunnen gebruiken in een fabriek en daar ook geld mee verdienen. "We geloven echt dat dit rendabel wordt", zegt Theelen. Ze wijst onder meer op de groeiende aantallen panelen en het dalen van de kosten van lasers. "Vijf jaar geleden kon dit nog niet, nu is echt het goede moment."

Ook in de praktijk is de recycling verbeterd. Nederlandse panelen werden aanvankelijk versnipperd. Het aluminium werd nog hergebruikt en de rest, inclusief zilver, werd onder meer als bouwmateriaal in nieuwe wegen gebruikt. "Wij waren daar ook niet blij mee, laat dat duidelijk zijn", zegt René Eijsbouts van Stichting Open, de organisatie die verantwoordelijk is voor de inzameling van zonnepanelen en ander elektronisch afval.

Hergebruik al verbeterd

Tegelijkertijd was het ook lastig om te investeren in recycling omdat er nog zo weinig zonnepanelen werden afgedankt. Zonnepanelen gaan wel 25 jaar mee, en destijds kochten veel minder mensen zonnepanelen. Maar inmiddels begint het aantal afgedankte zonnepanelen toe te nemen en dat zal de komende jaren doorgaan.

Stichting Open heeft een contract met het Eindhovense bedrijf Mirec, dat in zijn fabriek een systeem bouwde om materialen beter te scheiden. Dat levert nu al glas en aluminium op. De zonnecellen eindigen als een mengsel van silicium, zilver en andere metalen. "Voorlopig wordt dat opgeslagen", zegt Eijsbouts. "Totdat er voldoende materiaal is om te gaan scheiden en een Nederlands bedrijf dit kan gaan doen."

Ruim viervijfde van het materiaal in zonnepanelen wordt nu als grondstof hergebruikt, denkt Eijsbouts: "Wat we verliezen is de achterwand, dat is een vervelende plastic laag. En we verliezen de lijmlaag, die ook gewoon niet te redden is." Eijsbouts hoopt dat de silicium op termijn gebruikt gaat worden door Europese bedrijven.

Verloren aan China

Dit past in de plannen van de Europese Unie om meer in kritieke materialen te voorzien. Nu is de EU sterk afhankelijk van China voor het winnen en zuiveren van grondstoffen zoals silicium.

"Afhankelijk van hoe zuiver het silicium is, kan het voor diverse doelen worden gebruikt", zegt TNO-onderzoeker Theelen. Ze denkt aan onderdelen van batterijen. Ook is het silicium te hergebruiken in nieuwe zonnepanelen.

Daar stuit de Europese wens zelfstandiger te worden op nog een uitdaging. Europa heeft zijn industrie voor zonnepanelen grotendeels verloren aan China.

Wel zijn er Europese bedrijven die innovatieve zonnepanelen maken, die bijvoorbeeld makkelijker kunnen worden hergebruikt of zo licht zijn dat ze op meer daken kunnen liggen. Maar de bulk van de zonnepanelen komt uit Azië.

Vanaf vanochtend 11.00 uur tot vanavond 18.00 uur was het spoor voor goederentreinen op de Betuweroute niet in gebruik. Leden van de actiegroep Geef Tegengas hadden zich vastgeketend aan de spoorlijn tussen de Rotterdamse haven en de Duitse grens.

De demonstranten zaten ter hoogte van Elst, tussen Nijmegen en Arnhem. Uiteindelijk werden ze verwijderd door de politie.

Door de blokkade was er op het spoor tussen 11.00 uur en 14.00 uur geen treinverkeer mogelijk. Na 14.00 uur konden goederentreinen gebruik maken van het spoor naast de geblokkeerde sporen. Sinds 18.00 uur vanavond is het treinverkeer volledig hervat, laat een woordvoerder van ProRail weten.

Jaarlijks gaan er zo'n 20.000 goederentreinen over de Betuweroute, dat is ruim 50 per dag.

De politie was druk met het afvoeren van de demonstranten:

Deze maand blokkeerde Geef Tegengas al meerdere keren het spoor in de haven van Rotterdam. Bij eerdere acties werd ook geprobeerd het spoor te beschadigen en werden er keien onder het spoor uitgegraven.

De actiegroep stelt dat Nederland zich schuldig maakt aan "het rondpompen van fossiele brandstoffen, wapens en andere troep die de wereld naar de knoppen helpt".

De Rotterdamse haven en de Betuwelijn spelen volgens Geef Tegengas daarbij een belangrijke rol. Ook eist de groep dat de handel met Israël wordt gestopt.

Verbod

Zodra de actievoerders zich vastketenen, bellen ze het noodnummer van ProRail. De spoorbeheerder legt het treinverkeer stil als mensen bij een spoor worden gemeld of gezien.

ProRail maakt zich zorgen over de veiligheid: "Het spoor is echt geen plek voor demonstraties. Het is echt onveilig." De spoorbeheerder zegt dat het niet de bedoeling is dat goederentreinen met gevaarlijke stoffen moeten stilstaan op plekken waar ze normaal niet stilstaan.

Eerder verbood burgemeester Schouten van Rotterdam de acties. Zij heeft het over aanrijdgevaar, elektrocutiegevaar en stilstand van goederentreinen met gevaarlijke stoffen.

Schade

De branchevereniging van bedrijven in de Rotterdamse havens, Deltalinqs, zegt de acties "spuugzat" te zijn. Volgens Deltalinqs leveren ze 100.000 tot 250.000 euro schade per uur op

De verstoringen raken naast de spoorvervoerders ook de industrie in de haventerminals en de bedrijven waar de producten naartoe gaan.

Tot nu toe duurden de acties zo'n twee tot drie uur, maar deze keer slaagden de actievoerders erin om het treinverkeer meer dan dubbel zo lang plat te leggen.

Op Schiphol staan al de hele dag lange rijen voor de beveilingscontrole. De luchthaven waarschuwt voor langere wachttijden en raadt aan op tijd naar Schiphol te komen. Er is extra personeel ingezet om mensen te woord te staan.

Oorzaak van de lange wachttijden is dat Schiphol is overgestapt op andere beveiligingsbedrijven. Sinds vandaag werkt de luchthaven met drie beveiligingsbedrijven in plaats van vijf. De nieuwe beveiligingsbedrijven zijn vennootschappen waarin Schiphol een belang heeft, zodat de luchthaven meer grip heeft op de beveiliging. Hierdoor hebben veel van de bijna 5000 beveiligers een nieuwe werkgever.

Medewerkers moesten daardoor vanmorgen een nieuwe pas aanvragen, zegt Serda Karabulut, bestuurder bij vakbond FNV. Daardoor konden ze niet meteen door naar hun werkplek en kwamen ze te laat. Daarnaast meldden veel medewerkers zich ziek, vanwege de impact die deze overstap op hen gaat hebben, aldus Karabulut.

De medewerkers vrezen volgens Karabulut dat hun vakantiedagen worden afgewezen, ziekmeldingen niet worden geaccepteerd, en andere negatieve gevolgen van een nieuwe roostersystematiek voor hun persoonlijk leven.

Schiphol zegt zelf in een statement dat het "een lastige opstart van de nieuwe beveiligingsorganisatie" had door "een samenloop van omstandigheden, met name door onverwachte onderbezetting van beveiligers en ICT-problemen in de ochtend".

Ook het bedrijf zag meer ziekmeldingen dan verwacht. "Dat nemen we serieus en bespreken we continu met de beveiligingsbedrijven en vakbonden."

Lange wachttijden

Een woordvoerder van Schiphol bevestigt dat het druk is en de wachttijd bij de beveiligingscontrole langer is dan de 'normale' wachttijd van ongeveer tien minuten. Hoe lang die wachttijd is, verschilt per moment en locatie.

Reizigers zeiden eerder vandaag tegen De Telegraaf dat de wachttijd langer dan een uur was. Op sociale media is te zien hoe lange rijen zich hebben gevormd en spreken mensen zelfs van urenlange wachttijden.

De wachttijd is inmiddels wel afgenomen. Om 19.00 uur was de verwachte tijd om langs beveiliging te gaan tussen de 30 en 35 minuten. Schiphol verwacht dat reizigers de rest van de dag rekening moeten houden met langere rijen. Het is nog niet duidelijk hoe de situatie zich de komende dagen gaat ontwikkelen. Karabulut van het FNV zegt dat het niet in een keer opgelost zal zijn.

De twee vrouwen (31 en 33) uit Stadskanaal die worden verdacht van kindermishandeling blijven vastzitten, heeft het Openbaar Ministerie bepaald.

Het gaat in eerste instantie om drie dagen. De officier van justitie beslist in deze periode of de vrouwen worden voorgeleid. De verdachten zitten voorlopig nog in beperkingen, wat betekent dat ze alleen contact mogen hebben met hun advocaat.

Noodverordening

Nadat bekend was geworden dat de twee moeders worden verdacht van ernstige mishandelingen van twee jonge kinderen, werden de ruiten van hun woningen en die van een familielid van een van hen ingegooid. Sindsdien gold een noodverordening in Stadskanaal, die inmiddels is opgeheven.

Volgens burgemeester Sloots keerde de rust zaterdag terug in de buurt na een oproep van een 16-jarig meisje om knuffels en bloemen bij de dichtgetimmerde woningen te leggen. "Het sloeg toen om van boosheid naar verdriet en medeleven met de kinderen", aldus Sloots tegen RTV Noord.

Een meisje en haar moeder vertellen waarom ze een knuffel brengen:

Een 30-jarige vrouw uit Rotterdam die werkte in de ouderenzorg heeft jarenlang patiënten bestolen van hun sieraden en die vervolgens verkocht aan meerdere goudinkopers. De politie heeft bekendgemaakt dat de vrouw op 8 april is aangehouden op verdenking van diefstal en witwassen.

De verdachte zou voor 67.000 euro aan trouwringen, zegelringen en kettingen met initialen en datums hebben verkocht. Zeker een deel daarvan betreft gestolen waar. Volgens de politie heeft de vrouw vanaf september 2023 tot april dit jaar bij verschillende zorginstellingen in Rotterdam en omgeving gewerkt als uitzendkracht, en daar de sieraden gestolen.

De politie kwam haar op het spoor bij een controle bij een inkoper van goud in Rotterdam-Zuid. Daaruit bleek dat de 30-jarige tienduizenden euro's had verdiend met de verkoop van gouden sieraden.

Na verder onderzoek kwam naar voren dat er aangiftes bij de politie lagen van gestolen sieraden, die overeenkwamen met de spullen die de vrouw aan de goudinkoper had verkocht.

Zoektocht naar eigenaren

Van honderden andere gouden sieraden die de vrouw heeft verkocht is nog niet duidelijk van wie ze waren. Mogelijk zijn die ook gestolen.

De politie is op zoek naar de eigenaren en heeft beschrijvingen gedeeld op de website. De rechtmatige eigenaren kunnen de sieraden niet meer terugkrijgen omdat ze al zijn omgesmolten. Toch is het belangrijk dat diegenen zich melden, zegt de politie, omdat de verdachte dan berecht kan worden.

De Iraanse Nobelprijswinnaar voor de Vrede, Narges Mohammadi (54), is ontslagen uit het ziekenhuis en naar huis gestuurd, meldt haar stichting. De mensenrechtenactivist lag bijna drie weken in het ziekenhuis, omdat ze in de gevangenis maandenlang is verwaarloosd, schrijft haar familie.

Mohammadi werd deze maand vanuit de gevangenis naar een ziekenhuis in Teheran overgebracht. Ze heeft ernstige hart-, long- en bloeddrukproblemen, nadat ze in maart een hartaanval had gekregen. Maar een bezoek aan een cardioloog werd haar geweigerd.

Haar gevangenisstraf is opgeschort na het betalen van een borgsom. Om welk bedrag het gaat, is niet bekendgemaakt. "Voor haar herstel is strikt medisch toezicht buiten de gevangenismuren nodig", zegt haar dochter Kiana. "Haar terugsturen naar de gevangenis is een doodvonnis. We moeten ervoor zorgen dat ze vrij blijft."

Zwaar mishandeld

Eind vorig jaar werd de activist, journalist en Nobelprijswinnaar opnieuw opgepakt door de Iraanse veiligheidsdiensten nadat ze kritiek had geuit op het Iraanse regime. Volgens haar familie ging haar gezondheid in de gevangenis achteruit doordat ze tijdens de arrestatie zwaar werd mishandeld.

Ze was toen met medisch verlof van een eerdere gevangenisstraf, van ruim 13 jaar. Die had het regime haar opgelegd voor onder meer propaganda tegen de Iraanse regering. Tijdens haar verlof ging ze door met openbare protesten en media-optredens. Na haar arrestatie werd ze veroordeeld tot nog eens zeven jaar cel.

Mohammadi kreeg in 2023 de Nobelprijs voor de Vrede voor haar strijd voor vrouwenrechten en tegen de doodstraf. Omdat ze ook toen gevangen zat kon ze de prijs niet ophalen in Noorwegen. Haar kinderen namen de prijs in ontvangst. In dat jaar vreesde haar familie al voor haar leven, omdat ze niet genoeg zorg kreeg in de gevangenis.

De 30-jarige man die vorig jaar april met een paintball-geweer Roddelpraat-presentator Dennis Schouten onder vuur nam, is veroordeeld tot een taakstraf van 180 uur en een gevangenisstraf van 33 dagen, waarvan 30 dagen voorwaardelijk. Daarnaast moet hij een schadevergoeding betalen.

Schouten werd voor zijn opnamestudio opgewacht door youtuber Joep van R., beter bekend als Malle Joepoe. Op het moment dat die Schouten in zijn vizier kreeg, begon hij te schieten, waarna Schouten een gebouw invluchtte. Op zijn Instagram-account verklaarde Schouten later dat hij niet doorhad dat het om een paintball-geweer ging en dat hij doodsangsten had uitgestaan. Hij was meerdere malen geraakt.

De veroordeelde youtuber had voordat hij Schouten onder vuur nam al een GPS-tracker geplaatst onder de auto van Jan Roos, de andere presentator van het online roddelkanaal. Die ontdekte de tracker terwijl zijn auto voor zijn huis stond. De verdachte verklaarde dat hij dit volgsysteem had geplaatst om de locatie van de studio van de presentatoren te kunnen achterhalen.

Racist en pedo

De aanval op de Roddelpraat-presentator werd gefilmd en de youtuber plaatste de video vervolgens online. De schutter noemde Schouten hierin een racist en een pedo.

Tegenover de rechtbank verklaarde hij dat de actie was bedoeld om aandacht te genereren voor zijn YouTube-kanaal. Van R. betuigde spijt en zei hij dat hij niet voldoende had nagedacht over de gevolgen van zijn 'prank'. Volgens hem was het niet de bedoeling dat de presentatoren doodsangsten zouden uitstaan.

De rechter oordeelde echter dat de verdachte nauwelijks verantwoordelijkheid heeft genomen voor zijn daden en dat hij het filmpje pas van YouTube verwijderde toen dit nadelige gevolgen voor hemzelf had.

De man moet Schouten een schadevergoeding van 3000 euro betalen. Jan Roos krijgt 1500 euro van de youtuber. Omdat hij al drie dagen in voorarrest heeft gezeten, hoeft hij niet naar de gevangenis.

Het vakantiegeld voor gepensioneerden zal dit jaar fors hoger zijn dan vorig jaar. Over een aantal dagen wordt het vakantiegeld uitbetaald. Seniorenplatform AOW.nu berekende dat AOW-gerechtigden dit jaar netto tot 20 procent meer ontvangen.

Alleenstaande AOW'ers krijgen 21 mei ongeveer 1174 euro aan vakantiegeld op hun rekening gestort van de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Vorig jaar was dat nog 978 euro.

Partners die allebei het basispensioen van de overheid ontvangen krijgen dit jaar ook meer. Gezamenlijk bedraagt het vakantiegeld netto 1677 euro, ten opzichtevan de 1398 euro vorig jaar.

De hoogte van het vakantiegeld verschilt wel per situatie. Zo krijg je geen volledige AOW-uitkering als je een jaar of langer in het buitenland hebt gewoond. Op de site van de SVB kunnen mensen kijken wat de bedragen voor hen specifiek zijn.

Minimumloon

De stijging komt voor het grootste deel door de relatief sterke stijging van het minimumloon afgelopen jaren. Vakantiegeld voor gepensioneerden die recht hebben op AOW is namelijk een vast bedrag per maand, dat gebaseerd is op het minimumloon. Als dat stijgt, dan stijgt het vakantiegeld dus mee.

Vakantiegeld voor AOW'ers is anders geregeld dan voor mensen met een baan. Werknemers krijgen minimaal 8 procent van het brutoloon, maar voor de AOW geldt dit niet.

Vakantiegeld werkenden

Uit een berekening van ADP vorige maand bleek al dat de hoogte van het vakantiegeld voor werkenden dit jaar flink kan verschillen tussen deeltijd- en voltijdsbanen. Over het algemeen krijgen parttimers en mensen met een minimumloon dit jaar meer vakantiegeld dan het jaar daarvoor.

Een groep van ruim dertig wadlopers kwam dit weekend vast te zitten voor de kust van Ameland. Er werden reddingsboten en een helikopter van de kustwacht ingezet om ze terug aan wal te krijgen.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Willard Molenaar, schipper bij de KNRM Ameland, werd opgepiept en kwam direct in actie. Hij kent het gebied goed en vertelt wat de gevaren zijn. Met name slibvorming kan het wadlopen moeilijk maken.

De afgelopen jaren is er met name in het eerste stuk van de route veel slib bijgekomen, vertelt waddengids Peter Laagland van Avontuurlijk Wadlopen. En daardoor zijn de tochten ook zwaarder geworden.

Niet iedereen kan dat aan en voor gidsen is volgens hem vaak het grootste risico de afweging of deelnemers fit genoeg zijn. Die wordt deels ter plekke gemaakt op basis van hoe iemand gekleed is of op basis van leeftijd en postuur. "Maar je kunt het niet altijd goed inschatten."

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Max Smedes en Marco Geijtenbeek