NOS Nieuws - Algemeen

De partij die gelieerd is aan president Poetin lijkt zoals verwacht de Russische parlementsverkiezingen ruim te gaan winnen. Dat blijkt uit de eerste, voorlopige uitslagen die de autoriteiten hebben verspreid.

Verenigd Rusland ligt op koers voor een ruime overwinning met 57,5 procent van de stemmen. Dat meldt de Centrale Kiescommissie met bijna 14 procent van de stemmen geteld. Op de tweede plek staat voorlopig de Communistische Partij van de Russische Federatie met ruim 13 procent, gevolgd door de Liberaal-Democratische Partij met 9 procent van de stemmen.

Een klinkende overwinning van Verenigd Rusland lag op voorhand vrijwel vast. Vijf jaar geleden behaalde de partij iets minder dan de helft van de stemmen. Nu lijkt dat percentage te stijgen. De partij steunt Poetin en heeft ministers, gouverneurs en andere overheidsprominenten als lid.

Net als in voorgaande decennia was bij de vorige verkiezingen sprake van aantoonbaar grootschalige fraude. Onafhankelijk toezicht op de verkiezingen is vrijwel afwezig.

Geschrokken van opmars Jabloko

De verkiezingen van dit jaar zaten vol met opmerkelijke incidenten. Het grootste schandaal was de uitsluiting van deelname van de links-liberale oppositiepartij Jabloko. Een partij die zich profileerde als de enige partij die zich verzette tegen het militaire optreden in Oekraïne.

Uit verschillende peilingen sinds de zomer bleek dat de partij voor het eerst in decennia de kiesdrempel van 5 procent met gemak zou halen.

Dat Jabloko al snel uit de race werd gehaald kwam volgens Jabloko-oprichter Grigori Javlinski omdat het Kremlin danig was geschrokken van de jongste peilingen. "Ze zagen plotseling dat we de steun hadden van tientallen miljoenen mensen."

Graadmeter voor steun oorlog

Het Russische lagerhuis telt 450 zetels. Naast Verenigd Rusland zitten nog vier andere partijen in de Doema. Formeel zijn dit oppositiepartijen, maar in werkelijkheid steunen ze de Kremlinpolitiek. Veel wetsontwerpen worden unaniem aangenomen, zonder een enkele tegenstem.

Voorafgaand aan de verkiezingen rekende Poetin op een grote overwinning voor Verenigd Rusland, die de brede steun van de Russische bevolking voor de oorlog in Oekraïne moet aantonen. Een ruimere overwinning dan vijf jaar geleden moest die boodschap nog meer kracht bijzetten.

Deze keer deden voor het eerst ook de door Rusland geannexeerde gebiedsdelen van Oekraïne mee aan de verkiezingen.

Onder Nederlandse jongeren is de acceptatie van homoseksualiteit de afgelopen vier jaar enorm afgenomen. Dat concluderen onderzoekers van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut op basis van een vierjaarlijks, grootschalig en representatief onderzoek.

Dit HBSC-onderzoek (Health Behaviour in School-aged Children) wordt in vrijwel alle Europese landen uitgevoerd onder kinderen tussen de 12 en 16 jaar om de trends rondom de gezondheid en het welzijn van jongeren in kaart te brengen.

"We zien nu een trendbreuk die toch wel zorgwekkend is als het gaat om hoe jongeren tegen homoseksualiteit aankijken", zegt Gonneke Stevens, hoofdonderzoeker en hoogleraar jongerenwelzijn aan de Universiteit Utrecht.

Jongens en meisjes negatiever

Jarenlang nam de acceptatie ten aanzien van jongeren die homoseksueel zijn juist toe, maar die tolerantie onder jongeren is gekelderd. Waar 78 procent van de meisjes op de middelbare school in 2021 nog positief keek naar homoseksualiteit, was dat in 2025 nog maar 51 procent.

Jongens waren altijd al negatiever. In 2021 had 40 procent van hen geen probleem met deze seksuele geaardheid. In 2025 was dat cijfer bijna gehalveerd naar 22 procent.

Ook is het aantal jongeren dat denkt dat hun homoseksuele of lesbische klasgenoten op school open kunnen praten over hun seksuele geaardheid sterk gedaald van 60 naar 45 procent.

Desinformatie over Lentekriebels

Volgens hoogleraar Stevens komt het "niet uit de lucht vallen" dat jongeren minder welwillend zijn jegens homoseksualiteit. "De afgelopen jaren werd seksuele diversiteit door vooraanstaande figuren, waaronder politici, vaker ter discussie gesteld."

Een voorbeeld is hoe Lentekriebels, het voorlichtingsprogramma over seksualiteit op basisscholen, via desinformatie van een conservatieve christelijke stichting in verband werd gebracht met pedofilie. Daarop ontstond in de Tweede Kamer discussie over het programma.

Uiteindelijk volgde rectificatie door een vonnis van de rechter, maar inmiddels had de helft van de basisscholen in Nederland al te maken met weerstand van ouders tegen het voorlichtingsprogramma. Ook het ophangen van een regenboogvlag op school of het vieren van Paarse Vrijdag is problematischer geworden, zo constateren de onderzoekers.

"Een schrikbarende ontwikkeling", reageert Marie Ricardo, directeur van COC, de belangenvereniging voor lhbti+-personen. "We hebben de jonge generatie hard nodig voor een vrij land waarin iedereen zichzelf kan zijn."

Ricardo roept socialemediaplatforms op om verantwoordelijkheid te nemen. "De manosphere waar nepmannelijkheidsbeelden verspreid worden door influencers als Andrew Tate krijgen van de socialemediabedrijven ruim baan." De opkomst van de manosphere heeft de verspreiding van negatieve denkbeelden waarschijnlijk verder vergroot, denkt ook Stevens.

TikTok en schoolstress

De onderzoekers benadrukken dat er meer onderzoek moet plaatsvinden om een causaal verband aan te kunnen tonen tussen de grootschalige verspreiding van conservatieve denkbeelden en de verminderde acceptatie van homoseksualiteit.

"Feit is wel dat jongeren de laatste jaren vaker zijn blootgesteld aan deze opvattingen en dat in diezelfde periode jongeren negatiever naar homoseksualiteit zijn gaan kijken", zegt Stevens.

Binnen deze context is de sfeer in de klas er niet beter op geworden, een andere opvallende bevinding uit het rapport. Jongeren ervaren school als steeds minder leuk en zeggen vaker te worden gepest.

Maar er is ook stress vanwege het moeten presteren bij toetsen en examens. Daarbij komt dat het gebruik van TikTok onder scholieren hoog is. 45 procent van de meiden en 33 procent van de jongens in het voortgezet onderwijs gebruikt TikTok gedurende de gehele dag. Jongeren besteden hierdoor minder tijd aan schoolwerk, wat de stress over schoolwerk waarschijnlijk weer verhoogt.

Sociale media en schooldruk spelen allebei een rol in de mentale gezondheid van de Nederlandse jeugd. Maar er lijkt meer aan de hand. De onderzoekers zien dat de maatschappij onvoorspelbaarder en misschien beangstigender is geworden. Klimaatverandering en oorlogen leiden tot zorgen onder jongeren. Ook maakt 38 procent van de 16-jarigen zich nu al zorgen over of ze later wel een huis kunnen krijgen.

Emotionele problemen

Vooral de meisjes worstelen met hun mentale gezondheid. Al in 2022 luidden de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut de noodklok omdat ruim 43 procent van de meiden op de middelbare school te maken had met emotionele problemen, terwijl dat in 2017 met 28 procent nog beduidend minder was.

De coronapandemie was een belangrijke oorzaak. "Maar we zien nu, vier jaar later, dat er geen sprake is van herstel en dat veel meisjes het dus moeilijk blijven hebben", zegt Stevens.

Een simpele oplossing bestaat volgens de onderzoekers niet omdat er niet één oorzaak is voor de problemen waar de jongeren mee kampen, maar het om een stapeling van factoren gaat.

Haar handen trillen. Als ze geen kush rookt, wordt ze misselijk, krijgt ze het ijskoud en voelt ze zich doodziek, vertelt ze. Haar drie kinderen wonen bij haar vader, die voor hen zorgt. Deze jonge moeder is een van de slachtoffers van kush, de levensgevaarlijke designerdrug waarvan West-Afrika in de greep is. Vrouwen als zij dreigen bij deze drugscrisis buiten beeld te blijven.

Bekend is dat kush in buurland Sierra Leone al jaren een groot probleem is, maar ook in Liberia maakt kush veel slachtoffers. Naar schatting gebruikt een op de vijf jongeren illegale drugs, waaronder steeds vaker kush. Een dosis is al voor zo'n 50 eurocent bij een straatdealer te krijgen. De president van Liberia spreekt van een drugsepidemie en riep in 2024 een nationale gezondheidscrisis uit.

Per post uit Nederland

Kush, een synthetische drug, staat ook bekend als zombiedrug. Na het roken kunnen gebruikers gedesoriënteerd en verdoofd over straat lopen. Anderen raken paranoïde en verwonden zichzelf ernstig, soms door met hun hoofd tegen een muur te bonken. De drug heeft inmiddels aan duizenden jongeren in West-Afrika het leven gekost.

Uit onderzoek van Clingendael en Global Initiative bleek dat kush onder meer nitazenen bevat, zeer sterke opioïden. Het zijn krachtige pijnstillers, tientallen malen sterker dan heroïne, die de ademhaling kunnen onderdrukken en bij een overdosis dodelijk kunnen zijn.

Uit datzelfde onderzoek bleek ook dat de grondstoffen voor de drug van ver komen. Nederland en het Verenigd Koninkrijk zijn de belangrijkste leveranciers van de bestanddelen. Handelaren sturen de grondstoffen via zee en per luchtpost naar West-Afrika. Eenmaal daar wordt het spul als vloeistof op plantaardig materiaal gespoten en vervolgens op straat verkocht.

De Liberiaanse autoriteiten verbrandden deze zomer meermaals publiekelijk in beslag genomen drugs, bedoeld als signaal naar drugskartels:

Vrouwen in Liberia dreigen in de drugscrisis buiten beeld te raken. Schaamte voor hun verslaving, angst voor veroordeling en de vrees hun kinderen kwijt te raken maken dat zij minder zichtbaar zijn en moeilijker hulp zoeken. Terwijl zelfstandig afkicken van kush door hevige ontwenningsverschijnselen moeilijk is. De drang naar een dosis is zo sterk dat gebruikers gaan bedelen of stelen.

Voor de jonge moeder op straat komt daarbij dat haar verslaving haar extreem kwetsbaar maakt voor seksuele uitbuiting. "Mannen hebben seks met me zonder me geld te geven, omdat ik high ben en duizelig." Ze zegt niets liever te willen dan stoppen en voor haar kinderen te zorgen. Daarom hoopt ze vurig op een plek in een afkickkliniek. Maar die zijn schaars en duur.

Heft in eigen handen

Sommige vrouwen weigeren toe te kijken. Gertrude Harris zag het groeiende aantal jonge vrouwen op straat en besloot vijf jaar geleden met andere vrouwen in actie te komen. Ze begonnen een eigen kliniek, in het land waar vrouwen nog altijd te maken hebben met diepgewortelde ongelijkheid en beperkte toegang tot zorg en economische kansen.

De kliniek van de stichting Women Rescue Daughters staat net buiten de hoofdstad Monrovia, waar het tropische bos begint. Zonder buitenlandse steun vangen hulpverleners vrouwen daar negen maanden lang op. Alleen vrouwen die op eigen initiatief willen afkicken worden toegelaten. Eenmaal binnen worden ze medisch behandeld en begint het afkickproces.

Volgens Harris kan dat er heftig aan toegaan. "Soms draaien ze helemaal door. Het duurt een paar dagen voordat de troep uit hun systeem is. Daarna zijn ze meteen rustig."

De vrouwen leren vervolgens nieuwe vaardigheden. Ze koken, bakken brood, maken kleding en andere producten. "We hebben hier al honderden vrouwen geholpen en het blijft erg speciaal voor me om te zien dat ze zich hier nu mee bezig houden", zegt Harris, terwijl ze tassen, bloemstukken en kleden laat zien. "We willen hier weer een nieuwe betekenis aan hun leven geven."

Waardigheid

In de kliniek vinden vrouwen ook steun bij elkaar. Door hun kushverslaving wil hun omgeving vaak niets meer met hen te maken hebben. Sommige vrouwen hebben geen contact meer met hun familie, partner of kinderen en staan er alleen voor.

De 27-jarige Jacqueline kwam zwanger binnen en beviel kort daarna. "Ze brachten me naar het ziekenhuis, waar ik ben bevallen. Ze betaalden alle rekeningen en zorgen nu voor mij en mijn kindje."

Bedoeling is dat vrouwen na hun behandeling een nieuw bestaan kunnen opbouwen en hopelijk niet terugvallen in hun oude leven. "Sinds ik hier ben, zie ik er zoveel beter uit dan tijdens mijn verslaving", zegt Jacqueline. "Ik voel me weer een mens."

Er verschijnt een brede glimlach op haar gezicht. "Ik ben echt trots op mezelf."

Voor Tielenaren met een hang naar traditie moet het even wennen zijn: dit jaar reden er geen praalwagens vol fruit door Tiel voor het jaarlijkse fruitcorso. De kunstwerken van fruit staan voor het eerst stil. Bezoekers mogen er zelf langs wandelen om ze te bekijken.

Het jaarlijkse fruitcorso in de Gelderse plaats heeft na zo'n 70 jaar plaats gemaakt voor een fruitfestival. "Dat we geen rijdend corso hebben, missen de Tielenaren heel erg", zegt een bezoekster van het festival. "Rijdend is toch mooier dan stilstaand", zegt een ander.

Op de kaart

Die reacties zijn niet gek. Het fruitcorso reed immers al sinds 1961 in september door Tiel. Het corso diende in de beginjaren als een lokale oogstviering. De praalwagens die waren versierd met groente en fruit uit de regio dienden een doel: Tiel op de kaart zetten.

Maar deze opzet werd te duur en te ingewikkeld, voornamelijk door sterk gestegen kosten voor veiligheid. De organisatie zou hekken moeten plaatsen en verkeersregelaars inzetten. Ook waren er niet genoeg vrijwilligers te vinden. Uiteindelijk betekent niet rijden maar stilstaan een kostenbesparing van 200.000 euro.

"De kosten liepen heel snel op, waardoor het uiteindelijk niet meer financieel verantwoord was", zegt bestuurslid Dennis Voorendt. Toch is hij tevreden met de nieuwe opzet. "We hebben gisteren een hele drukbezochte dag gehad. Vanaf het begin is het hier gewoon een gezellige drukte geweest."

Meer theater

Gisteravond was ook de zogenoemde By Night-versie van het festival. "Dat is weer een hele andere beleving met allemaal lichtjes", zegt Voorendt. "Dat geeft het iets heel feeërieks."

Beelden van gisteravond:

Ook zijn er nog andere voordelen, ziet corsobouwer Jochem Schoots. "Nu kun je echt een voorstelling laten zien bij een fruitkunstwerk, veel meer theater. Je kunt mensen meenemen in het verhaal."

Morgen is de laatste dag van het festival in de nieuwe opzet.

Bij de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren lijkt Alternative für Deutschland (AfD) met 37,9 procent de grootste partij geworden, blijkt uit een om 19.57 uur gedeelde exitpoll van omroep ARD. De radicaal-rechtse partij blijft de sociaaldemocraten (35,7 procent) net voor.

De CDU van bondskanselier Merz heeft in de deelstaat het slechtste resultaat ooit behaald en het is de vraag of de partij de kiesdrempel heeft gehaald. Zowel ARD als omroep ZDF peilt de CDU op 5 procent, precies op de kiesdrempel.

In de Duitse deelstaat Berlijn is Die Linke met 25,3 procent van de stemmen voor het eerst het grootst geworden, afgaand op de exitpolls. De partij leek daar in een nek-aan-nekrace verwikkeld met de CDU (19,1 procent), de partij van Merz die nu nog de burgemeester van Berlijn levert.

De exitpoll van de Duitse publieke omroep is gebaseerd op een peiling onder stemmers. De voorlopige uitslagen volgen vannacht.

Linkse meerderheid

Ondanks de AfD-zege in Mecklenburg-Voor-Pommeren ligt het niet meteen voor de hand dat de partij de deelstaat ook daadwerkelijk gaat besturen. Zowel in Berlijn als in Mecklenburg-Voor-Pommeren is er een meerderheid voor de SPD, Die Linke en de Groenen.

Correspondent Duitsland Chiem Balduk:

"Deze exitpolls zijn een zeer bittere pil voor Merz. Door de discussie over zijn positie van de afgelopen dagen was een stem op de CDU nadrukkelijk ook een stem vóór Merz. Dat heeft de partij uiteindelijk juist stemmen gekost. Zelfs onder de eigen aanhangers is de onvrede over de bondskanselier groot.

De winst van de AfD in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Die Linke in Berlijn laat zien dat de traditionele volkspartijen hun machtsbasis verliezen. Tot voor kort leverden de CDU/CSU en SPD standaard iedere deelstaatpremier, maar die tijd is voorbij. Dat heeft ook invloed op de regeerbaarheid in landelijke politiek, omdat de deelstaten via de Bondsraad over wetgeving meebeslissen."

Door de voorlopige uitslagen in beide deelstaten is de positie van Merz als bondskanselier nog hachelijker geworden. Er is in het land veel onvrede over de economie en de hoge prijzen. In een toespraak meteen na de exitpolls gaf Merz desondanks te kennen aan te willen blijven.

Hij noemde de verkiezingsuitslag van vandaag "ein Desaster" (een ramp) voor zijn partij. Merz zegt dat Duitsland voor enorme uitdagingen staat en dat hij die op zich wil nemen. "Ik neem deze verantwoordelijkheid op me, want ik wil ons land vooruit helpen."

Merz ging meteen na de exitpolls in op de verkiezingsuitslag en de situatie in het land:

Volgens Merz moeten de hervormingen vanwege de economische en politieke problemen in het land doorgevoerd worden, ook als "middel tegen het autoritaire gif dat (...) steeds dieper in onze samenleving doordringt".

Nieuwe klap

De nederlaag is voor CDU een nieuwe klap na het grote verlies bij de deelstaatverkiezing in Saksen-Anhalt. Twee weken geleden werd Alternative für Deutschland daar de grootste. Het was de beste uitslag ooit voor de AfD, die in de Oost-Duitse deelstaat door de veiligheidsdienst als extreemrechts is bestempeld.

Merz zei ook na die verkiezingsuitslag, begin deze maand, niet aan aftreden te denken. "Opgeven is voor mij geen optie", zei hij in antwoord op vragen over zijn toekomst als bondskanselier.

Correspondent Duitsland Chiem Balduk:

"Merz wil niet wijken, dat werd vanavond wel duidelijk uit zijn toespraak. Nu is het de vraag of de partij hem dat ook gunt. Merz wacht daarom nog een pittige week, waarbij hij het vertrouwen van zowel de partijtop als de fractie in de Bondsdag moet herwinnen. De neerwaartse trend van de CDU brengt ook hun toekomst in gevaar en dat leidt ongetwijfeld tot onrust.

CDU lijkt geen antwoord te hebben op de opkomst van de AfD. Het volledig blokkeren van samenwerking werkte niet, maar het overnemen van partijstandpunten ook niet. In ieder geval lijkt de persoon van Merz niet het antwoord te zijn. Verkiezing na verkiezing lopen uit op een nederlaag en verdere groei van de AfD. Mede daarom zal deze uitslag de druk op hem verhogen om plaats te maken voor een meer populaire bondskanselier."

Vandaag waren de laatste Duitse deelstaatverkiezingen van het jaar. In de deelstaat Berlijn konden ongeveer 2,5 miljoen stemgerechtigden naar het stemlokaal en in Mecklenburg-Voor-Pommeren zo'n 1,3 miljoen mensen.

In beide deelstaten mochten mensen van 16 jaar en ouder stemmen. De stembureaus sloten om 18.00 uur waarna de Duitse publieke omroep meteen met een exitpoll kwam.

Wat doet een deelstaat?

De zestien deelstaten (Bundesländer) van Duitsland hebben veel bevoegdheden. Anders dan een Nederlandse provincie gaat een Duitse deelstaat onder meer over het onderwijs, de politiewetgeving en een deel van de belastingen. Een deelstaat heeft een eigen grondwet, regering en veiligheidsdienst.

Ook over zaken die federaal worden besloten, zoals asiel en buitenlands beleid, praten de deelstaatregeringen mee. Zij nemen plaats in de Bondsraad, dat enigszins vergelijkbaar is met de Eerste Kamer in Nederland. De Bondsraad beoordeelt wetgeving van de Bondsdag (vergelijkbaar met de Tweede Kamer) en kan wetsvoorstellen indienen.

Een man in België heeft een jaar celstraf opgelegd gekregen omdat hij zijn levenslange rijverbod heeft genegeerd. De man liep tegen de lamp nadat hij naar een onherkenbare politiewagen had getoeterd, schrijven Belgische media.

De man uit Sint-Niklaas, ten zuidwesten van Antwerpen, stond bij een stoplicht achter de politieauto. Hij toeterde en gebaarde wild naar de wagen omdat die volgens hem niet snel genoeg optrok.

Agenten in de onherkenbare politieauto waren volgens Belgische media op dat moment bezig met een controle en hebben de auto aan de kant gezet.

Hardleers

De agenten kwamen erachter dat de man niet alleen een levenslang rijverbod had, hij was ook een straat van een verboden kant ingereden.

De man had volgens Belgische media al een behoorlijk strafblad, met onder meer verschillende verkeersovertredingen. Zo negeerde hij eerder ook al zijn rijverbod.

'Bijzonder idioot'

De advocaat van de man erkende dat het "bijzonder idioot" was wat hij deed. De raadsman vroeg volgens Belgische media om een voorwaardelijke straf gekoppeld aan het volgen van een verkeerscursus.

De man zou niet hebben geweten dat hij een rijverbod had. Hij zou zijn auto gebruikt hebben om boodschappen te doen en voor zijn kinderen. De rechter ging daar niet in mee omdat de "feiten veel te ernstig" daarvoor zijn.

Behalve een celstraf kreeg de man ook een geldboete van 6400 euro en een nieuw rijverbod opgelegd. De rechter heeft hem opnieuw lichamelijk ongeschikt verklaard om een auto te besturen.

Normaal zijn het vooral bootjes die de doorgang naar de jachthaven van het Canadese Halifax weten te vinden, maar deze week lukte het ook een reuzenhaai om de baai van de Atlantische kuststad binnen te komen. Dat schrijft de Canadese nieuwszender CBC.

"Ik heb nog nooit zoiets gezien", zegt omwonende John Calder tegen CBC. Op zijn weg terug van werk zag hij een grote groep mensen langs de wal van het Bedford Basin staan. "Ik stapte uit mijn auto", vertelt hij, "en warempel: ik zie gewoon twee enorme haaienvinnen uit het water komen".

In de jachthaven kijken aanwezigen vol ongeloof toe:

Zijn vrouw en dochter kwamen ook kijken. "We zagen een enorme haai uit het water komen", zegt Calders partner Lisa McCloskey. "Hij kwam dicht bij ons en draaide bijna op zijn zij, waardoor we zijn hele lichaam konden zien. Het was magisch."

Ongevaarlijk

Haaienonderzoeker Neil Hammerschlag weet zeker dat het een reuzenhaai was die in de haven zwom, zegt hij tegen nieuwszender CBC. Na de walvishaai is de reuzenhaai de grootste vis ter wereld. Deze haai haai kan tot 10 meter lang worden en heeft amper tanden.

"Reuzenhaaien vormen geen gevaar voor mensen", legt Hammerschlag uit. "Ze eten klein plankton." In het Engels heten ze basking sharks, zonnebadende haaien vrij vertaald. "Omdat ze vaak tijd doorbrengen vlak bij het wateroppervlak, waardoor het lijkt alsof ze genieten van de zon."

Het is niet duidelijk waarom de haai naar de haven kwam, zegt onderzoeker Hammerschlag. "We zullen het nooit zeker weten." Het zou kunnen dat de haai onwel of gedesoriënteerd was, stelt hij. Doorgaans zwemmen reuzenhaaien in open water met veel plankton.

Komende week zullen er nog geen gesprekken plaatsvinden tussen het minderheidskabinet en de oppositie over steun voor de Prinsjesdagplannen. Dat meldt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) desgevraagd.

Premier Jetten is van dinsdag tot en met donderdag in New York, bij de jaarvergadering van de Verenigde Naties. Volgens de RVD is het mede daarom niet gelukt om de agenda's op elkaar af te stemmen. Op z'n vroegst kan er vrijdagmiddag, na de wekelijkse ministerraad, een eerste gesprek worden ingepland. Maar dat is nog niet gebeurd, zegt de woordvoerder.

Afgelopen week, bij de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer, kwam het kabinet opnieuw onder vuur van de oppositie te liggen, omdat het geen keus wilde maken over met welke partijen het tot een meerderheid wil komen: of over links met Pro, of over rechts met JA21 en de SGP.

Jetten zei toen dat hij na afloop van het debat zo snel mogelijk met een aantal oppositiepartijen wil gaan overleggen. "De uitnodigingen kunnen vanavond of morgen de deur uit", zei hij erbij.

Vooral intern contact

Enige haast is ook geboden, want de komende tijd moet het parlement de begrotingen van de verschillende ministeries behandelen, net als het Belastingplan dat gaat over de inkomsten van de Rijksoverheid.

Volgens de RVD is er dit weekend al wel veel contact geweest, maar vooral binnen de coalitie van D66, VVD en CDA. Zij hebben naar aanleiding van de Algemene Beschouwingen overlegd om tot een planning voor de komende tijd te komen, aldus de woordvoerder.

Oppositiepartij Pro bevestigt dat het kabinet wil kijken naar een afspraak in de week van 28 september. "Het is niet onze agenda die een probleem vormt om komende week verder te praten. Wij staan klaar om het gesprek aan te gaan", aldus een woordvoerder.

De politie heeft de identiteit achterhaald van de twee verdachten van de moord op de beveiliger van drugscrimineel Jan G. uit Overasselt. Dat schrijft De Telegraaf op basis van bronnen rond de politie.

De twee waren onderdeel van een groep van ruim dertig gemaskerde en gewapende mannen. Zij waren begin september naar de boerderij van G. gekomen met de opdracht hem te vermoorden. Toen de groep bij de poort van het erf aankwam, openden de twee het vuur op de 51-jarige beveiliger, die ter plekke overleed.

Belgische loods

Drie Franse verdachten zouden tegen de politie hebben gezegd dat ze zich in de nacht voor de aanval moesten verzamelen in een loods in België. De verdachten kregen daar wapens en munitie, aldus De Telegraaf, en de opdracht om iedereen op de boerderij te vermoorden, ook als er kinderen aanwezig waren.

Een deel van de groep kreeg automatische wapens. Volgens De Telegraaf ging het om de leiders van de groep. De anderen kregen lichtere wapens, zoals pistolen.

Met de verklaringen van de drie Franse verdachten zou het Openbaar Ministerie de groep als groep kunnen aanklagen voor moord of poging tot moord.

Jos L.

Onlangs werd in Duitsland Jan G. aangehouden. Hij is een bewoner van het huis, waar de groep gewapende mannen op afstevende begin september.

Jan G. wordt ervan verdacht betrokken te zijn bij een poging om bijna 4000 kilo cocaïne te importeren, schreef de politie. Die vermoedt een conflict tussen Jan G. en drugscrimineel Jos L., ook bekend als Bolle Jos. Volgens Nederlandse autoriteiten zit die laatste ondergedoken in Sierra Leone.

Acteur Paul Haenen stopt na ruim vijftig jaar als de stem van Bert uit Sesamstraat. Dat heeft hij bekendgemaakt in zijn eigen tv-programma Margreet Dolman Begrijpt 'T op RTL 4.

De aanleiding voor zijn besluit is het overlijden van Wim T. Schippers eerder dit jaar. Schippers vertolkte altijd de stem van Ernie. "Dan komt er een nieuwe Ernie, en dan denk ik: 'Dat is niet mijn Ernie'", legde Haenen uit. De 80-jarige acteur stopt ook met het inspreken van de stem van Grover, een ander personage uit Sesamstraat.

In deze video maakte Haenen zijn afscheid als Bert bekend:

Op tv worden al een aantal jaar geen nieuwe afleveringen van Sesamstraat meer uitgezonden. Wel zijn er nieuwe afleveringen op Netflix te zien. Daarvoor sprak Haenen nog steeds de stem van Bert in.

'Kans voor nieuwe generatie'

Haenen zegt een nieuwe generatie een kans te willen geven. Hij heeft naar eigen zeggen met de studio die de Nederlandse nasynchronisatie van Sesamstraat verzorgt afgesproken dat hij wordt betrokken bij de zoektocht naar een nieuwe stem.

De acteur maakte het nieuws ook bekend als zijn personage Bert. "Waar ben je nou Ernie?", sprak hij via de handpop. "Ik mis je."

Schippers overleed in juni op 83-jarige leeftijd. De kunstenaar werkte al sinds de jaren 60 ook in de televisie- en radiowereld. Hij vertolkte niet alleen de stem van Ernie, maar ook die van Kermit de Kikker en Graaf Tel.

Haenen liet na het overlijden van Schippers al in een rouwadvertentie weten dat hij Ernie miste. "Lieve Ernie, je blijft bestaan maar je zult nooit meer dezelfde zijn", schreef hij als Bert. "We hadden het fijn."

De Belgische autoriteiten hebben in de haven van Antwerpen 450 dozen gevonden met cocaïne. De drugs waren vloeibaar gemaakt en zaten verstopt in zeepflessen, meldt het Belgische Openbaar Ministerie.

De partij cocaïne werd op 24 augustus gevonden, maar de Belgische autoriteiten hebben de vondst nu pas bekendgemaakt.

De politie en douane ontdekten de lading na een tip over een verdachte container. De zeecontainer kwam uit Colombia en was op weg naar Kroatië. Bij het controleren van zeepflesjes roken douaniers volgens het OM een "zeer sterke chemische geur".

De vloeibare cocaïne was volgens de autoriteiten nauwelijks te onderscheiden van echte vloeibare zeep. "Bij lagere temperatuur treedt kristallisering op", zegt het OM. Hoe groot de uiteindelijke vondst was, moet nog worden vastgesteld.

De 24 mensen die gisteren zijn aangehouden bij de extreemrechtse demonstratie op het Malieveld in Den Haag, zijn inmiddels allemaal vrij. Het grootste deel van de verdachten mocht nog dezelfde dag gaan, laat een politiewoordvoerder weten.

De woordvoerder wil niets zeggen over de identiteit van de verdachten of het tijdstip van de vrijlatingen. Ook wil de politie niets kwijt over of de verdachten met een dagvaarding of een bekeuring naar huis zijn gestuurd, schrijft Omroep West. Wel zegt de woordvoerder dat de verdachten zich op een later moment moeten verantwoorden.

'Walgelijke beelden'

Gisteren demonstreerde de extreemrechtse organisatie Wij Zijn Het Volk. De bijeenkomst liep uit de hand toen deelnemers door de stad wilden gaan lopen, maar door de politie werden tegengehouden. Ze gooiden met vuurwerk, stokken en rookbommen.

Nadat eerst alleen de mars door de stad werd verboden vanwege het geweld, ontbond locoburgemeester De Mos korte tijd later de hele demonstratie. De mobiele eenheid (ME) van de politie zette onder meer het waterkanon in om de menigte uiteen te drijven.

Wat is rechts-extremistisch gedachtegoed?

Centraal in het gedachtegoed van rechts-extremisten staat het verlangen naar een witte etnostaat. Daarvoor willen ze miljoenen mensen op basis van hun ras, geloof, geaardheid of standpunten deporteren, schrijft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Dit noemen rechts-extremisten ook wel "remigratie".

Ook is de omvolkingstheorie veelgehoord, een racistische complottheorie die stelt dat de elite het witte ras wil verzwakken via massa-immigratie. Toegang tot abortus, euthanasie, lhbtiq+-rechten en zelfs feminisme worden weggezet als bedreiging en zouden de geboortecijfers en bevolkingsomvang verder reduceren.

Minister van Weel van Justitie sprak van "walgelijke beelden vanaf het Malieveld". "Hitlergroeten, antisemitische leuzen, geweld tegen de politie en vuurwerk gooien naar de ME. Belangrijk dat hier snoeihard tegen opgetreden wordt", zei hij. Ook sprak hij zijn dank uit aan alle agenten "die weer voor onze rechtsstaat staan".

Drie journalisten

Zaterdag liet de politie weten dat de verdachten onder meer vastzaten op verdenking van verboden wapenbezit en het negeren van het noodbevel. Het ging volgens de politie om steekwapens of boksbeugels. Verslaggevers van persbureau ANP zagen dat er ook minderjarigen werden aangehouden.

Vandaag werd bekend dat drie journalisten hebben aangegeven te zijn bedreigd tijdens de demonstratie. Zij hebben hiervan melding gedaan bij PersVeilig, een organisatie die zich inzet voor de veiligheid van journalisten.

Het gaat om twee journalisten die aangeven tijdens de demonstratie fysiek en verbaal te zijn bedreigd. Een van hen is van een bankje afgeduwd, de ander hebben actievoerders bewust laten struikelen. Daarnaast belandde een Spaanse fotograaf na een duw van de ME in het water.

Het Openbaar Ministerie gaat een 74-jarige man uit Noord-Holland vervolgen voor het maken van deepfakeporno van tientallen bekende Nederlandse vrouwen. Dat bevestigt een woordvoerder van het OM na berichtgeving in het AD.

De man kwam vorig jaar in beeld bij het OM. Na ruim een jaar onderzoek heeft justitie besloten hem voor de rechter te brengen. Hij is op de hoogte van het besluit, zegt het OM tegen de krant.

Het maken en verspreiden van seksuele deepfakes is strafbaar. De man riskeert een celstraf van maximaal twee jaar.

Meerdere aangiftes

De zaak kwam in maart 2024 aan het licht. Vrouwelijke politici, olympische sporters, presentatrices en leden van het Koninklijk Huis doken op in gemanipuleerde pornovideo's. De video's stonden op een online platform met maandelijks 13 miljoen bezoekers. Inmiddels is de website niet meer online.

Tientallen vrouwen deden aangifte. Een aantal van hen trad zelf naar buiten. Zo zei presentatrice en oud-hockeyster Hélène Hendriks in de talkshow VI dat ze bezig was met een aangifte. BBB-leider Caroline van der Plas vertelde bij Humberto dat de video voelde als "digitale verkrachting".

SBS-presentatrice Sylvana IJsselmuiden ging aangifte doen "omdat het morgen ook bij jonge meisjes van 16 kan gebeuren", zei ze in het AD. Ook Olcay Gulsen deed aangifte "om nieuwe, jonge slachtoffers te voorkomen".

Oprichter website niet vervolgd

De website waar de video's op stonden, werd opgericht en gerund door een Canadees uit Toronto. Hij verwijderde eerder al beelden op verzoek van het OM en blokkeerde de website voor Nederlandse IP-adressen. Na de aangiftes ging de website helemaal uit de lucht.

De Canadees wordt niet vervolgd. Wat hij deed, was in Canada niet strafbaar. En het Nederlandse Openbaar Ministerie gaat niet proberen om hem naar Nederland te halen. Dat zou te veel politiecapaciteit vergen, laat het OM weten aan het AD.

Duizenden werknemers en omwonenden van staalfabriek Tata in IJmuiden moeten waarschijnlijk langer wachten op duidelijkheid over de toekomst van het bedrijf. Tata onderhandelt met het kabinet over 2 miljard euro overheidssteun voor de verduurzaming van de staalfabriek.

De afspraken hierover moeten uiterlijk 30 september definitief gemaakt worden. Een rondgang langs mensen die bekend zijn met de onderhandelingen leert dat de kans dat dit binnen tien dagen lukt uiterst klein is. Strafrechtelijk onderzoek naar Tata en de dreiging van het intrekken van vergunningen voor fabrieksonderdelen bemoeilijken de onderhandelingen.

Formeel wordt de intentieverklaring, waarin eerder afspraken zijn gemaakt over de verduurzaming, na 30 september beëindigd. Dat betekent dat zowel Tata als het kabinet niet meer gebonden is aan de gemaakte afspraken. Maar als beide partijen besluiten dat de onderhandelingen voortgezet moeten worden, kunnen ze daar een regeling voor treffen.

De hoogovens in IJmuiden zijn de grootste uitstoter van broeikasgassen van Nederland, met jaarlijks 11,2 megaton CO2. Het verduurzamingsplan moet de uitstoot met zo'n 40 procent verlagen. Tata wil de helft van de hoogovens sluiten en vervangen door een proces dat op gas en waterstof kan draaien.

Daarnaast wil het staalbedrijf meer schroot recyclen in een elektrische oven. Het gebruik van gas en gedeeltelijke voortzetting van het gebruik van kolen betekent dat de fabriek nog jarenlang CO2 blijft uitstoten. Daarom wil het bedrijf ook CO2 afvangen en opslaan.

Er werken zo'n 9000 mensen bij Tata in IJmuiden, naar schatting zijn er nog eens zo'n 20.000 arbeidsplaatsen bij toeleveringsbedrijven afhankelijk van de staalfabriek. Daarmee is Tata de grootste werkgever in de regio IJmond. De overheid wil met de 2 miljard subsidie niet alleen de CO2-uitstoot verminderen maar ook een belangrijke basisindustrie voor Nederland behouden.

Omdat de rechten om CO2 te mogen uitstoten in de komende jaren steeds duurder worden, is staalproductie met kolen naar verwachting op termijn niet meer rendabel.

Tata Steel IJmuiden bevindt zich op dit moment op alle fronten in zwaar weer. Het Openbaar Ministerie verdenkt het bedrijf van het opzettelijk uitstoten van schadelijke stoffen, met gevaar voor de gezondheid van omwonenden. Het OM doet daarom strafrechtelijk onderzoek naar Tata en bekijkt de rol van leidinggevenden.

Daarnaast wil de omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland de vergunning intrekken van belangrijke onderdelen. Het gaat om de cokesgasfabrieken die structureel meer gevaarlijke stoffen uitstoten dan is toegestaan.

Ook heeft de overheid vanwege milieurisico's het gebruik van staalslakken, een restproduct van de staalproductie, aan banden gelegd. Omdat het hierdoor lastig wordt om deze staalslakken te verkopen voor bijvoorbeeld wegenbouw, dreigt Tata met een grote berg onverkoopbaar afval te blijven zitten.

De verantwoordelijkheden van het kabinet, de omgevingsdienst en het Openbaar Ministerie zijn in Nederland strikt gescheiden. Toch leidt de gang van zaken tot gefronste wenkbrauwen bij de hoogste bazen op het hoofdkantoor van Tata in India.

De verduurzamingsplannen van Tata zijn de afgelopen jaren regelmatig aangepast maar de dilemma's blijven hetzelfde, zoals NOS op 3 die eerder schetste in deze video.

Voor de overheid is het lastig om miljardensteun te verlenen aan een bedrijf dat onderwerp is van strafrechtelijk onderzoek. Zowel het kabinet als een meerderheid in de Tweede Kamer is in principe voorstander van financiële steun voor de productie van 'groen staal' in Nederland. Voorwaarde is wel dat overtreding van de milieuregels in IJmuiden stopt.

Daarnaast moet het bedrijf financieel gezond zijn. Dit om te voorkomen dat over een aantal jaren de miljarden euro's overheidssubsidie in een bodemloze put verdwijnen. Het afgelopen jaar leed Tata ruim 200 miljoen euro verlies.

Critici zijn van mening dat groen staal in Europa beter in Scandinavië of Spanje gemaakt kan worden. Daar is goedkope duurzame elektriciteit uit waterkracht of zonne-energie beschikbaar om groene waterstof mee te maken.

Tata en het kabinet zouden het liefst een akkoord sluiten over verduurzaming en daarmee de staalindustrie voor de toekomst in Nederland behouden. Maar de problemen zijn niet zomaar opgelost. De hoop op een schone staalfabriek in IJmuiden is nog niet verdwenen, maar zekerheid dat zo'n fabriek er ook komt is er nog niet.

Pierre Rieu, de zoon van André Rieu, mag zijn hotel in Maastricht rond Kerstmis niet net als vorig jaar versieren. De gemeente geeft hem de keuze: of een verlichte strik, of lichtbanen.

De welstands- en monumentencommissie vindt dat de architectuur van panden in de binnenstad herkenbaar moet blijven. Dat was volgens de commissie vorig jaar niet het geval, schrijft regionale omroep L1. Toen had Rieu zijn hotel gedecoreerd als een enorm kerstcadeau met lichtbanen én een verlichte strik.

"Overdaad schaadt", stelde de commissie. Die adviseerde de hoteleigenaar om de volgende keer een duidelijke keuze te maken.

'Ik voel irritatie'

In het decoratievoorstel voor dit jaar ziet de welstandscommissie het eerder uitgebrachte advies niet terug en spreekt nog steeds van overdaad. Rieu is daarom uitgenodigd voor een gesprek, maar hij ziet dat niet zitten.

"Ik voelde irritatie en een beetje boosheid opkomen", zegt Rieu tegen streekomroep 1Zuid. Hij ziet niets in een gesprek als hij alleen maar mag luisteren "en er verder niks gedaan kan worden".

"We hebben het over kerstverlichting. Volgens mij heeft niemand daar last van", zegt hij. "Ik snap dat er beleid is en ik ben blijkbaar de eerste die het zo uitbundig heeft gedaan. Maar om er nu zo lang mee bezig te zijn..."

Aanvechten of toch ophangen

Wat Rieu nu gaat doen, weet hij nog niet. "Ik ga het aanvechten of gewoon ophangen en dan maar zien wat er gebeurt. Ik weet het nog niet." Na korte stilte vervolgt hij: "Misschien doe ik wel gewoon het laatste."

CDA-gemeenteraadslid Gabrielle Heine laat aan de streekomroep weten dat ze voor verruiming van het beleid is en daarvoor een voorstel wil indienen.

In Tanzania zijn tien leeuwen dood aangetroffen die mogelijk waren vergiftigd. Dat meldt de instantie NCAA, die het Ngorongoro-natuurreservaat beheert.

NCAA gaat verder onderzoek doen naar de doodsoorzaak. Ook wil de instantie uitzoeken wie er achter de mogelijke vergiftiging zit.

In het Tanzaniaanse natuurreservaat zijn hoogvlakten, savannes en bossen, maar het gebied staat vooral bekend om de grootste caldera ter wereld. Deze ingestorte vulkaankegel heeft een diameter van 17 tot 21 kilometer. Ook leven in het gebied volgens VN-organisatie Unesco veel bedreigde diersoorten.

Uitgezet om natuurbeheer

In Ngorongoro zijn al langer spanningen tussen de bevolking en de overheid. De Tanzaniaanse overheid stelt dat inwoners de leefgebieden van wilde dieren aantasten. Vanwege natuurbeheer en toerisme wordt de oorspronkelijke bevolking op verschillende plekken van hun land verdreven.

Een VN-commissie waarschuwde Tanzania vorige maand dat het onmiddellijk moet stoppen met het uitzetten van de Masai-bevolking in de gebieden Ngorongoro en Loliondo.

Eerder dit jaar stierven vijftien olifanten in Kenia, op de grens met Tanzania. Ook daar was vermoedelijk sprake van vergiftiging.

Bij aanvallen over en weer tussen Rusland en Oekraïne zijn vannacht mensen om het leven gekomen. In de regio rond de Oekraïense hoofdstad Kyiv werden een vrouw en haar tweeling van drie jaar gedood in hun woning, zeggen de hulpdiensten.

Oekraïne viel op zijn beurt ook Moskou aan. De Oekraïense president Zelensky zegt dat zijn land een olieraffinaderij in de Russische hoofdstad heeft geraakt. Volgens Zelensky hebben de aanvallen "significante impact" op de brandstofvoorzieningen in Rusland. "De Russen gebruiken deze industrie om hun oorlogsmachine in stand te houden."

Aanvalsstop

In de regio Moskou werden volgens de plaatselijke gouverneur drie mensen gedood. Het gaat om een man van 74 en een vrouw van 44. Een derde persoon wiens leeftijd onbekend is, zou later in het ziekenhuis aan zijn verwondingen zijn overleden. Ook zouden twintig mensen gewond zijn geraakt.

De burgemeester van Moskou bevestigt de aanval op de olieraffinaderij en zegt dat er ook een appartementsgebouw werd geraakt. Volgens hem werden 450 drones onderschept door de luchtafweer, die onderweg waren naar de Russische hoofdstad. Volgens hem heeft Rusland sinds gisteren in totaal zo'n 1600 drones neergehaald.

De burgemeester noemt het de grootste aanval op de hoofdstad ooit, hoewel er in augustus nog honderden drones meer op Moskou werden afgevuurd. Ook in de rest van het land werden drones uit de lucht gehaald.

De Amerikaanse president Trump kondigde bijna een week geleden een aanvalsstop aan tussen Oekraïne en Rusland. De landen zouden elkaars energievoorzieningen niet meer aanvallen. Een dag later viel Rusland een Oekraïens tankstation aan, waarmee Rusland de afspraken volgens Oekraïne had geschonden.

Verkiezingen in Rusland

Het is vandaag de laatste dag van de parlementsverkiezingen in Rusland. Sinds vrijdag kunnen Russen stemmen op een nieuwe regering, ook in de door Rusland geannexeerde gebieden van Oekraïne.

Toch staat de uitkomst, net als bij voorgaande verkiezingen, in feite al vast. Met de stembusgang wil president Poetin vooral laten zien dat de Russische bevolking nog steeds zijn 'speciale militaire operatie' steunt, de term die het Kremlin gebruikt voor de oorlog in Oekraïne.

In Oostenrijk is een 57-jarige Nederlander bij een duikongeval omgekomen. De man raakte op tientallen meters onder water in paniek en maakte een zogenoemde noodopstijging, meldt de Oostenrijkse politie.

Het ongeval vond vrijdag plaats in Steinbach am Attersee, ten oosten van Salzburg. De Nederlander wilde met twee anderen tot 100 meter diepte duiken in de Attersee, maar kreeg op zo'n 80 meter diepte problemen.

Een van de duikers met wie hij in het water was, probeerde hem nog te helpen, maar de man zwom in paniek snel naar het wateroppervlak. Daar merkten twee andere duikers hem op en brachten hem aan wal.

Volgens het regionale reddingsteam was de man bewusteloos toen hulpverleners aankwamen. Ze hebben nog geprobeerd hem te reanimeren, maar dat was tevergeefs.

Decompressieziekte

De duikcomputer van de Nederlander, die data over de duik bijhield, kon ter plaatse niet worden uitgelezen vanwege schade. Mogelijk kreeg de Nederlander last van zogenoemde decompressieziekte. Dat gebeurt wanneer duikers te snel naar boven komen. Gassen die in het lichaam zijn opgelost, vormen dan door het drukverschil belletjes.

Mensen kunnen dan last krijgen van onder meer hoofdpijn en duizeligheid. In het ergste geval kan een slachtoffer het bewustzijn verliezen en overlijden.

De lijst met aanslagen en sabotageacties bij Europese defensiebedrijven groeit. Zo waren er brandstichtingen in Polen, Slowakije en Italië. Ook verijdelden autoriteiten een aanslag op een vrachtvliegtuig in Leipzig, een knooppunt van wapentransporten voor Oekraïne.

Aangenomen wordt dat Rusland achter veel van de aanvallen zit. Volgens deskundigen verandert het dreigingsbeeld voor Nederlandse defensiebedrijven ook, maar zijn zeker nieuwkomers op de markt zich daarvan nog niet voldoende bewust.

"Rusland is het conflict aan het uitbreiden, dat komt met risico's. De vraag is in hoeverre organisaties daar echt op zijn voorbereid", zegt Bart van den Berg. Hij is defensie- en veiligheidsdeskundige bij kennisinstituut Clingendael. "Onze regelgeving is gebaseerd op een ander dreigingsbeeld, dat redeneert in termen van oorlog of vrede en geen rekening houdt met de grijze zone waarin we nu zitten."

Dat dreigingen toenemen ziet ook Christa Hooijer, wetenschapsdirecteur bij onderzoeksorganisatie TNO Defensie. Daar worden nieuwe technieken ontwikkeld voor de Nederlandse krijgsmacht.

"Aan de aanslagen in het buitenland zie je dat het spannender wordt in de wereld. We moeten daarom ons onderzoek beter beveiligen, op verzoek van het ministerie van Defensie", zegt ze. "Gezien de kennis die we ontwikkelen, zijn we doelwit van spionage en pogingen tot diefstal van bedrijfsgeheimen. Daarom nemen we maatregelen om te voorkomen dat dat kan gebeuren."

Die maatregelen zijn volgens Hooijer gevarieerd. "Het gaat om fysieke beveiliging, zoals hekken, poortjes en portiers. Maar ook om digitale beveiliging en bewustwordingstraining voor onze mensen."

Niet naïef zijn

TNO is een grote organisatie en werkt al decennia samen met Defensie, maar in Nederland komen ook steeds meer kleine defensiestart-ups op. Een aantal daarvan levert, via onze eigen krijgsmacht, materieel of software aan Oekraïne.

"Van start-ups wordt wat betreft beveiliging echt veel gevraagd", zegt onderzoeker Van den Berg. "Ze moeten kijken naar het personeel dat ze aannemen en fysieke beveiliging van de locatie, naast hun zware gebruikelijke werk. En je moet gewoon permanente beveiliging hebben en erkennen dat als je aan Oekraïne levert, je daarvoor betaalt. Daar moeten we niet naïef over zijn."

Dat beaamt Eric Schouten, die vroeger namens inlichtingendienst AIVD contact hield met het bedrijfsleven over dreigingen uit Rusland en China. Inmiddels werkt hij in de private veiligheidssector. "Bedrijven die totaal niets van spionage weten, worden ineens lekker gemaakt om te leveren aan Defensie."

"Als ze dan op handelsmissie gaan in bijvoorbeeld Polen, staan ze vrolijk op de foto zonder te beseffen dat ze dan al in de gaten gehouden worden door Russische inlichtingendiensten", zegt hij. "Ik zie te veel dollartekens in de ogen van managers, zonder dat er nagedacht wordt over wat er qua veiligheidsmaatregelen bij hoort."

Hulp van overheid

Schouten geeft toe dat start-ups nog niet altijd kunnen voldoen aan hoge veiligheidsstandaarden. "Die hebben daar de middelen niet voor. Maar je kunt wel al investeren in risicoanalyse en bewustwording. Ik zie ook veel bedrijven die dat wel goed doen." Volgens Van den Berg kunnen kleine bedrijven inderdaad dure beveiliging niet altijd betalen. "De overheid moet je daar ook financieel bij helpen."

Het beste scenario is dat bedrijven hun inlichtingenpositie goed op orde hebben, zegt Schouten. "Dan kun je passende maatregelen nemen, zoals beveiligd communiceren of het controleren van afwijkend gedrag. Het hoeven niet direct dikke hekwerken te zijn."

Samenwerking

Bedrijven kunnen daarbij hulp inroepen van organisaties die ervaring hebben met het opsporen van kwetsbaarheden en het versterken van weerbaarheid. DNV Nederland is zo'n bedrijf. "We zien dat organisaties steeds vaker de vraag stellen hoe zij bezorgdheid kunnen omzetten in concrete maatregelen", zegt Derek Riezebos van DNV Nederland.

"De focus verschuift van bescherming tegen één specifiek risico naar voorbereiding op meerdere, onderling verbonden, dreigingen die gelijktijdig kunnen optreden. Denk bijvoorbeeld aan gecombineerde fysieke en cyberaanvallen." Volgens Riezebos is nauwe samenwerking tussen onder meer de overheid en de industrie belangrijk om de steeds complexere dreigingen het hoofd te bieden.

"Er bestaat geen maatregel waarmee alle risico's volledig kunnen worden uitgesloten. De vraag is daarom niet alleen hoe organisaties incidenten kunnen voorkomen, maar vooral hoe zij hun weerbaarheid vergroten. Zodat ze verstoringen waar mogelijk voorkomen, de impact beperken en snel kunnen herstellen als er toch iets gebeurt."

Goedemorgen! In de Duitse deelstaten Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn zijn verkiezingen en de Dam tot Damloop tussen Amsterdam en Zaandam viert zijn veertigste verjaardag.

Eerst het weer: in het zuiden begint de dag grijs en met regen. Overdag blijft het op de meeste plekken droog met temperaturen tussen de 17 en 19 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Zanger Ed Sheeran heeft excuses aangeboden voor "de fouten" die hij heeft gemaakt, toen hij de Amerikaanse rapper Macklemore uit zijn tour schrapte. Ook noemde hij de situatie in Gaza "catastrofaal en onverdedigbaar".

Begin deze week werd de Amerikaanse rapper Macklemore uit de tour van Sheeran gezet, nadat hij tijdens een optreden "Free Palestine" had geroepen. Israël bombardeert en beschiet Gaza vrijwel dagelijks; daarbij komen bijna elke dag Palestijnen om het leven.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De aardappel is tegenwoordig een vast onderdeel van onze warme maaltijd, maar eeuwenlang aten we hem nauwelijks. Ondanks de komst van nieuwe producten en exotische invloeden bleef het dagelijkse menu eeuwenlang vrijwel onveranderd, blijkt uit het promotieonderzoek van archeoloog Merit Hondelink van de Rijksuniversiteit Groningen. RTV Noord schreef erover.

Hondelink reconstrueerde onze eetgewoontes sinds het jaar 1500, door oude poep te bestuderen. "Mensen denken ook vaak dat aardappelen en het standaard avg'tje van aardappelen, vlees en groente al eeuwenlang de norm zijn, maar de werkelijkheid blijkt anders."

Fijne dag!