NOS Nieuws - Algemeen

De Amerikaans-Canadese actrice Catherine O'Hara is op 71-jarige leeftijd overleden, heeft haar agent bekendgemaakt. O'Hara is bekend voor haar rollen in onder meer Home Alone, Schitt's Creek en Beetlejuice.

Volgens haar agent is ze na een kort ziekbed in haar huis in Los Angeles overleden. Het is niet bekend waaraan.

De geboren Canadese begon vijftig jaar geleden haar carrière in de Canadese comedyserie Second City Television (SCTV). O'Hara speelde niet alleen in de serie, ze schreef er ook voor. Het scenario leverde haar haar eerste Emmy Award op.

Kerstklassieker

Na SCTV vertolkte O'Hara rollen in meerdere Hollywoodproducties, waaronder After Hours (1985) en Heartburn (1988). Ze werd bekend bij het grote publiek toen ze in 1990 als de moeder van Macaulay Culkin werd gecast in de eerste twee Home Alone-films.

De kerstklassieker gaat over de familie McCallister die voor de kerst naar Parijs vliegt en er onderweg pas achterkomt dat ze hun zoon Kevin (Culkin) zijn vergeten. De slimme Kevin verdedigt vervolgens het gezinshuis tegen twee klunzige inbrekers.

Er zijn inmiddels zes delen en de films worden ieder jaar tijdens kerst op tv uitgezonden; veel mensen kijken er traditiegetrouw rond die periode naar.

'Geweldige kinderen'

In een interview met het tijdschrift People in 2024 zei de actrice dat ze ervan had genoten om in de film te spelen. "Al die kinderen die onze kinderen speelden, waren gewoon geweldig. Het is een perfecte film, nietwaar?"

Macaulay Culkin heeft op Instagram gereageerd op de dood van O'Hara. "Mama. Ik dacht dat we tijd hadden. Ik wilde naast je op een stoel zitten. Ik heb je gehoord, maar ik had zoveel meer te zeggen. Ik hou van je. Ik zie je later."

Doordat ze als jonge actrice verschillende rollen afwees, had O'Hara destijds de reputatie dat ze niet wilde werken. Dat sprak ze tegen in een interview met People. "Ik lees scripts en een onderbuikgevoel bepaalt of ik er deel van wil uitmaken. Wil ik dat mijn ouders dit zien? Ik blijf liever thuis dan iets te doen waarvan ik weet dat het slecht is en ik het later moet verdedigen."

Voor de sitcom Schitt's Creek werkte O'Hara samen met de Canadese acteur Eugene Levy, met wie ze ook in SCTV had samengewerkt. De serie gaat over een welvarend gezin dat zijn fortuin is kwijtgeraakt en noodgedwongen naar plattelandsdorp Schitt's Creek (Strontgat in het Nederlands) verhuist, waar de gezinsleden zich moeten zien te redden.

O'Hara speelt Levys excentrieke vrouw Moira Rose die, afhankelijk van haar stemming, elke dag een andere pruik draagt. Ook draagt ze extravagante outfits en doet ze bijzondere uitspraken als "Ik zou een moord doen voor een goede coma".

Emmy voor hoofdrol

De serie werd een hit toen die op Netflix te zien was. Hij won vele prijzen, waaronder negen Emmy Awards. O'Hara kreeg de Emmy in 2020 voor beste vrouwelijke hoofdrol.

Ze werd daardoor niet meer alleen herkend als de moeder van Kevin in Home Alone. "Voorheen kwamen mensen die Kevin heten naar me toe en vroegen me om hun naam naar ze te roepen. Nu draait het vooral om Moira en Schitt's Creek. Ik heb nog nooit zoveel aandacht gekregen. Het is waanzinnig."

O'Hara was getrouwd met de Amerikaanse regisseur Bo Welch. Samen kregen ze twee kinderen.

Zo hard als de prijs van goud en zilver de afgelopen weken steeg, zo hard zakte die vandaag opeens. Aan de daling van de waarde van de dollar kwam juist een einde. Heel voorzichtig krabbelde de Amerikaanse munt weer wat op na een wekenlange daling.

Goud verloor vandaag zo'n 500 dollar in waarde, waarmee de prijs zo'n 10 procent daalde. Zilver kelderde met een daling van 30 procent nog harder.

De reden voor de trendbreuk lijkt Kevin Warsh. De Amerikaanse president Trump schoof hem vanmorgen naar voren als nieuwe baas van de Federal Reserve (Fed), het stelsel van Amerikaanse centrale banken. Wekenlang werd op de financiële markten gevreesd dat Trump Fed-voorzitter Jerome Powell, die in mei afzwaait, ging vervangen door een marionet.

Wantrouwen

Trump ligt al maanden in de clinch met de Fed, omdat hij wil dat de beleidsrente flink wordt verlaagd. Hij probeerde in augustus bestuurder Lisa Cook te ontslaan vanwege vermeende hypotheekfraude en twee weken geleden kreeg Powell opeens een dagvaarding over uit de hand gelopen verbouwingskosten bij de Fed.

Met name dat laatste deed de vrees toenemen dat het binnenkort uit kon zijn met de politieke onafhankelijkheid van de Fed. Daarmee nam het vertrouwen in de dollar als veilige haven verder af. Ook werd gevreesd voor een Amerikaanse oorlog met Iran, maar daarover zei Trump vandaag dat er mogelijk een deal met Iran wordt gesloten.

Lagere rente

Door de nominatie van Warsh lijkt het vertrouwen in de Fed en de dollar terug te keren. Weliswaar is hij voorstander van een verdere renteverlaging, maar niet met de helft zoals Trump wil. In het verleden gold Warsh juist als iemand die fel tegenstander was van lage rentes.

Dat Powell in mei niet direct zou vertrekken, lijkt voor de financiële markten ook een geruststelling. Zijn voorzitterschap loopt in mei af, maar zijn lidmaatschap van het bestuur van de Fed loopt nog ruim een jaar door.

VN-secretaris-generaal Guterres heeft de 193 lidstaten in een brief gewaarschuwd dat de VN op een "financiële ineenstorting" afstevent, mogelijk al in juli. Oorzaak daarvan zijn onder meer achterblijvende contributies van lidstaten. Eind vorig jaar bedroeg het tekort 1,57 miljard dollar.

Daar komt nog bij dat de VS, de grootste financier, zich vorig jaar uit tientallen VN-organisaties terugtrok, omdat de betalingen volgens het Witte Huis "een verspilling van door burgers betaalde belasting" zijn.

Guterrres schrijft niet welke lidstaten in gebreke blijven. Volgens de BBC was de VS er vorig jaar één van. Ook zou het land dat jaar maar 30 procent hebben overgemaakt van het geld dat was beloofd aan VN-operaties. Vorige week trok de VS zich ook terug uit de wereldgezondheidsorganisatie WHO, ook een onderdeel van de VN.

Terugbetalingen

Guterres beklaagt zich ook over de afspraak dat de VN geld van programma's die niet zijn uitgevoerd, moet terugbetalen aan de lidstaten, zelfs als de VN het toegezegde geld voor die projecten nooit heeft ontvangen. Alleen al deze maand is daar zo'n 190 miljoen euro mee gemoeid, aldus de BBC.

"De crisis wordt dieper, dat bedreigt VN-projecten en kan uitlopen op een financiële instorting", schrijft de Guterres in de brief. Hij heeft de financiële problemen vaker aangekaart, maar niet zo alarmerend als nu. Hij zegt ook dat er ingrijpende bezuinigingsmaatregelen zijn genomen.

Lift uitgezet

De BBC schrijft dat in de VN-gebouwen in Genève overal briefjes hangen waarop staat hoe ernstig de situatie is. Om geld te besparen worden de liften geregeld uitgeschakeld en is de verwarming lager afgesteld.

De VN is direct na de Tweede Wereldoorlog opgericht om conflicten tussen landen vreedzaam op te lossen. Daarnaast komt de organisatie op voor de naleving van mensen- en kinderrechten, stimuleert die sociale en economische ontwikkeling en coördineert die de humanitaire hulp in crisisgebieden.

De boodschap van de drie aankomende regeringspartijen D66, VVD en CDA was bij de presentatie van het coalitieakkoord glashelder: om miljarden euro's naar defensie, het oplossen van het stikstofprobleem en het betaalbaar houden van de woningmarkt te laten gaan, moet er flink worden gesneden in de zorg en sociale zekerheid.

De drie partijleiders spreken daarbij in koor over "grote doorbraken" en "noodzakelijke hervormingen", die nodig zijn om te voorkomen dat toekomstige generaties in de problemen komen. Lastig punt is volgens de partijen dat "de hervormingen die nodig zijn niet altijd voor iedereen direct een voelbare verbetering" zullen zijn.

De zorg en de sociale zekerheid zijn de twee grootste kostenposten van de overheid, die elk jaar hard doorstijgen. D66-leider Jetten spreekt zelf dan ook liever niet over bezuinigingen, maar van het minderen van die stijging om zo "een explosie van de begroting te voorkomen".

Coalitieakkoord per onderwerp

In dit stuk staat een overzicht van de coalitieplannen per thema. Het gaat om plannen op het gebied van economie, wonen, veiligheid, zorg, asiel en migratie, klimaat en energie en onderwijs.

In de plannen valt vooral het eigen risico op: dat gaat niet omlaag, zoals het kabinet-Schoof wilde, maar juist omhoog met 75 euro per jaar. Dat levert de schatkist ruim 5,7 miljard euro per jaar op. Ook willen D66, VVD en CDA onder meer de eigen bijdrage voor de wijkverpleging verhogen, de belastingaftrek van zorgkosten verminderen en de huishoudelijke hulp uit de wmo halen.

Zonder ingrijpen stevent de zorg volgens de partijen af op een "zorginfarct", met lange wachtlijsten voor noodzakelijke zorg. "We geven er minder aan uit vanuit de volle overtuiging dat als we niet ingrijpen, het echt mis gaat", licht Jetten op zijn persconferentie toe.

Zo maakten de partijen hun plannen bekend:

Toch zal het minderheidskabinet er een flinke kluif aan krijgen om deze plannen door de beide Kamers te loodsen. GroenLinks-PvdA en de PVV, de twee grootste oppositiepartijen in de Tweede Kamer, hebben vooraf al laten weten grote moeite te hebben met bezuinigingen op de zorg.

En zo zijn er meer hobbels voor de partijen bij het uitvoeren van hun plannen. Doordat het kabinet geen meerderheid heeft in de Tweede Kamer, zullen ook belangenorganisaties en lobbyclubs er alles aan doen om maatregelen die hen niet bevallen van tafel te krijgen.

Vakbond CNV heeft bijvoorbeeld al gezegd dat het plan voor een hogere AOW-leeftijd, die ruim 2,7 miljard moet opleveren, "een bom onder het pensioenakkoord" legt. CDA-leider Bontenbal wijst erop dat erger juist is voorkomen. "De AOW-uitkering zelf laten we ongemoeid."

De drie partijen hopen dit keer vier jaar te kunnen blijven zitten:

Op de belastingverhogingen klinkt tot nu toe minder kritiek, ook al komen die vooral op het bordje van huishoudens terecht. De 'vrijheidsbijdrage', een term die uit de koker van het CDA komt, wordt voor het grootste deel betaald door burgers (3,4 miljard euro), het kleinere deel door bedrijven (1,7 miljard).

Volgens de nieuwe coalitie is het verantwoord om dit te vragen. "Het gaat goed met de economische groei en de koopkracht", zegt Jetten. "Iedereen gaat erop vooruit en we verdelen het netjes tussen bedrijven en burgers."

Staatsschuld: net aan buiten de lijntjes

Met de bezuinigingen en de belastingenverhogingen kiest het kabinet er voor om de begrotingsregels niet te versoepelen, daarmee tegemoetkomend aan een grote wens van de VVD. De overheidsschuld blijft aan het eind van de kabinetsperiode dan ook met 2,1 procent net boven het eigen streven van 2 procent.

In de kleine lettertjes van het coalitieakkoord is wel te lezen dat de drie partijen buiten de begroting nog twee investeringsfondsen willen oprichten. Daarvoor loopt de staatsschuld met 5,5 miljard euro op. Ze hopen dat op te lossen door staatsdeelnemingen te verkopen.

De plannen van D66, VVD en CDA kunnen gezien worden als een openingsbod. Omdat de drie een minderheidskabinet vormen, moeten ze steun bij andere politieke partijen zoeken. De vraag is dan ook hoeveel 'wisselgeld' zij in hun plannen hebben gestopt om de bezuinigen iets te dempen.

Vanuit partijen als de PVV en de SP klinkt nu al harde kritiek, maar veel andere oppositiepartijen houden tot nu toe nog de kaarten tegen de borst. Duidelijk is dat er komende tijd flink onderhandeld zal moeten worden om de coalitieplannen werkelijkheid te laten worden.

"Ik raad de bewindslieden in het nieuwe kabinet aan een goed koffieapparaat te kopen", grapte informateur Letschert vandaag. Zij neemt na het debat van volgende week afscheid als informateur. De Tweede Kamer zal dan naar verwachting Jetten, de beoogd premier, aanwijzen als formateur.

Een prominente nieuwszender in Venezuela heeft deze week het land verrast, toen die voor het eerst in ruim tien jaar beelden van de oppositie uitzond.

Tijdens een livestream deelde de zender Venevisión beelden van oppositieleider en Nobelprijswinnaar María Corina Machado, die na een gesprek met de Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken journalisten te woord stond. Daarmee brak Venevisión met jarenlange zelfcensuur. De beelden staan nog steeds online.

Op de beelden zegt Machado heel binnenkort terug te keren. "Ook al ben ik fysiek niet in Venezuela, mijn hart ligt bij jullie" zei Machado. Ze verblijft in de VS.

Woedende minister

De uitzending leidde tot grote woede van de Venezolaanse minister Cabello van Binnenlandse Zaken, een trouwe vriend van de ontvoerde president Maduro. "Luister naar me Venevisión, zonder mediasensatie vervaagt ze. Zonder krantenkoppen verdwijnt ze," zei hij op de staatstelevisie.

Tijdens het avondprogramma, dat Cabello elke woensdagavond presenteert, omschreef hij Machado als een figuur in verval. De minister wordt gezien als het hoofd van de propagandamachine van het Maduro-regime. In zijn programma is hij vaak urenlang aan het woord, waarin hij het communistisch gedachtegoed verkondigt.

Op de staatstelevisie worden vooral leiders van het regime uitgezonden, in eigen talkshows of de tekenfilmserie Superbigote (Supersnor), waarin oud-leider Maduro wordt geportretteerd als superheld.

Machado wordt door het regime vrijwel nooit bij haar naam genoemd. Ze wordt 'La Sayona' genoemd, naar een mythisch Venezolaans verhaal over een spookverschijning die ontrouwe mannen straft.

Strikte censuur

Venevisión is een van de laatst overgebleven private zenders in het land. Om overeind te blijven, volgde de zender al jaren een lijn van zelfcensuur. Volgens de Venezolaanse journalistenbond zijn de afgelopen decennia honderden nieuwsorganisaties in het land verdwenen.

Ook staat Venezuela in Latijns-Amerika bovenaan het lijstje met gevangengenomen journalisten, meldt het onafhankelijke Committee to Protect Journalists. Vorig jaar kende het gehele continent het dodelijkste jaar voor journalisten tot nu toe.

Venevisión bracht gisteren ook nieuws over de Amerikaanse president Trump. Tot voor kort was dat ondenkbaar in Venezuela. Nieuws over 'vijanden', zoals de oppositie wordt genoemd, of over het 'imperialistische Amerika' is praktisch verboden.

Latijns-Amerika correspondent Nina Jurna:

Het is veelzeggend dat deze zender het aandurft om beelden van Machado uit te zenden. Kritische media met aandacht voor de oppositie werden de afgelopen jaren in Venezuela allemaal aan banden gelegd.

Waarschijnlijk voelt Venevisión zich gesterkt door de bemoeienis van de VS en de druk die de regering-Trump op het nog zittende Venezolaanse regime uitoefent, sinds de invasie en ontvoering van Maduro begin deze maand.

De uitzending met Machado zal ook grote impact hebben op de Venezolanen. Velen voelen zich door haar vertegenwoordigd, maar zien haar praktisch nooit in reguliere media.

De Syrische regering en de Koerdische SDF-militie hebben een nieuw akkoord gesloten, hebben beide partijen bevestigd. Daarmee zou een einde moeten komen aan de wekenlange gevechten tussen de twee partijen. Het akkoord gaat onmiddellijk in, meldt een Syrische regeringsfunctionaris aan persbureau Reuters.

De Syrische regering en de SDF kondigden deze week al aan dat een vierdaags staakt-het-vuren met twee weken wordt verlengd.

In het noordoosten van Syrië vochten de twee partijen wekenlang hard om de macht. Beide kanten worden beschuldigd van mensenrechtenschendingen en executies in het gebied.

De Syrische interim-president al-Sharaa, aan de macht sinds de val van het Assad-regime eind 2024, wil het land herenigen. In ruil daarvoor krijgt de grote Koerdische minderheid in het land meer rechten. De Syrische regering en SDF probeerden vorig jaar maart al een overeenkomst te sluiten, maar dat mislukte.

Integratie Koerdische milities

Regeringstroepen zullen volgens de overeenkomst van vandaag de steden Hasakah en Qamishli binnengaan. Die steden in het noordoosten van Syrië zijn nog in handen van de SDF. De Koerdische milities zullen worden opgenomen in het Syrische leger.

Ook wordt een nieuwe militaire brigade gevormd die bestaat uit milities van de SDF. Koerdische lokale overheden en andere bestuursorganen in het gebied worden bij de Syrische overheid geïntegreerd.

In de overeenkomst zijn verder ook de burgerrechten en het recht op onderwijs van het Koerdische volk opgenomen, evenals het recht op terugkeer van ontheemde Koerden naar hun woongebieden.

Correspondent Midden-Oosten David Poort:

"De doorbraak past in een bredere machtsverschuiving in Syrië sinds de val van Assad. De regering in Damascus heeft de afgelopen maanden flink terrein gewonnen in het noorden en oosten, waardoor de militaire en politieke positie van de Koerdisch geleide SDF erg verzwakte.

Voor Washington markeert de overeenkomst ook een strategische koerswijziging. De VS steunde jarenlang de SDF in de strijd tegen IS, maar ziet nu vooral de regering in Damascus als belangrijkste partner in Syrië. Tegelijk probeert president al-Sharaa internationaal vertrouwen op te bouwen, onder meer via overleg met Rusland en westerse landen.

Toch is stabiliteit niet vanzelfsprekend. In delen van Noord-Syrië zijn burgers recent opnieuw op de vlucht geslagen en zijn tekorten aan voedsel gemeld. Velen in de regio zijn sceptisch over de overeenkomst en waarschuwen dat uitvoering van de afspraken, vooral de integratie van strijders en bestuur, bepalend wordt voor de vraag of dit daadwerkelijk tot duurzame rust zal leiden."

In een verklaring laat de SDF weten dat de overeenkomst "tot doel heeft om het Syrische grondgebied te verenigen en de volledige integratie in de regio te bewerkstelligen".

De Amerikaanse gezant voor Syrië, Tom Barrack, noemde de overeenkomst een historische mijlpaal op weg naar "nationale verzoening, eenheid en duurzame stabiliteit" in Syrië. Hij prees het Koerdische volk dat volgens hem een cruciale rol heeft gespeeld bij het verdedigen van Syrië en in de strijd tegen extremisme.

Buitenlandse reacties

De Franse president Macron zegt dat hij de uitvoering van de overeenkomst steunt. Frankrijk en de VS hebben bemiddeld bij de onderhandelingsgesprekken tussen de Syrische regering en de Koerden.

Buurland Turkije meldt de overeenkomst te zullen bestuderen. Volgens minister Fidan van Buitenlandse Zaken is de integratie van de Koerdische milities in het belang van Syrië. Ook de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Araghchi heeft gereageerd en zegt dat zijn land eenheid en vrede in Syrië wil.

Om de natuur in Nederland te verbeteren, komt in de plannen van de nieuwe coalitie veel terug wat door het vorige kabinet nog werd afgezwakt, vertraagd of geschrapt.

Zo willen D66, VVD en CDA weer een groot stikstoffonds optuigen, zones rond natuurgebieden waar alleen minder intensief mag worden geboerd en kunnen boeren als uiterste redmiddel worden verplicht om hun boerenbedrijf te laten krimpen of helemaal te stoppen.

Waar sommige boerenorganisaties die maatregelen veel te ver vinden gaan, stelt Vereniging Leefmilieu juist dat de plannen vooral nieuw uitstel zijn om echt in te grijpen.

Voor de zomer willen de nieuwe coalitiepartijen zones rond natuurgebieden aanwijzen waar boeren minder intensief mogen boeren dan elders in het land. Door op een andere manier te gaan werken, met bijvoorbeeld minder dieren of door te verplaatsen, moet daar alsnog toekomst zijn voor boeren. Zien ze dat niet zitten, dan kunnen ze worden opgekocht.

Komen de protesten terug?

Voor alle andere boeren in Nederland moeten er uitstootdoelen komen, zodat boeren weten aan welke regels ze zich moeten houden. Dat was het vorige kabinet ook van plan.

Dat soort maatregelen zou ertoe moeten leiden dat er in 2030 zo'n beetje de helft minder stikstof wordt uitgestoten in Nederland. Lukt dat niet, dan dreigt een harde maatregel en worden dierrechten geschrapt. Boeren zullen dan gedwongen moeten krimpen.

Bij zo'n aankondiging dringt de vraag zich op of naast het stikstoffonds ook het stikstofprotest terugkomt onder het aankomende kabinet-Jetten.

Wat boerenorganisatie LTO betreft, gebeurt dat in ieder geval niet. LTO is vooral blij dat boeren in de toekomst niet meer worden afgerekend op hoeveel stikstof er in de natuur terechtkomt, maar op wat zij daadwerkelijk zelf uitstoten.

"Daar kunnen boeren veel beter op sturen", zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Om die wijziging door te voeren, zijn harde afspraken nodig, zegt hij, met harde doelen om stikstofuitstoot te verminderen. "Wij gaan ervoor zorgen dat we die doelen halen. Ik sta voor de meest innovatieve boeren ter wereld, die zijn daartoe in staat."

Bij Agractie, een van de drijvende krachten achter de boerenprotesten van een paar jaar geleden, zijn ze daar minder zeker van. De dreiging dat het recht om een bepaald aantal dieren te houden kan worden ingetrokken, moet wat hen betreft direct weer van tafel.

"Je kunt niet zomaar tien koeien inleveren", zegt voorzitter Alien van Zijtveld. "Je hele bedrijf is ingericht op een bepaald aantal koeien. Die zijn nodig om je leningen en alle investeringen ook weer terug te kunnen betalen. Gedwongen krimpen staat dan gelijk aan stoppen."

'Niet genoeg om doelen te halen'

Net zo ontevreden, maar om totaal andere redenen, is jurist Valentijn Wösten die namens milieuorganisaties veel rechtszaken over stikstof voerde en er ook veel won. "Dit is foute boel", zegt hij over de plannen van het aanstaande kabinet.

"Het is bij lange na niet genoeg om de wettelijk afgesproken doelen te halen", stelt Wösten namens de Vereniging Leefmilieu.

"Het is straal in strijd met de uitspraak van de rechter in de Greenpeace-zaak. Die rechter stelde dat de wettelijke doelen in 2030 echt moeten zijn gehaald. Dat wordt door de coalitiepartijen met vijf jaar uitgesteld."

Wat hem betreft, moeten boeren al veel eerder gedwongen worden om hun aantal dieren te beperken, zodat ze minder stikstof uitstoten.

Daarnaast stoort het Wösten dat er opnieuw wordt ingezet op innovatie. Er zijn bedrijven die beloven de stikstofuitstoot van stallen te kunnen verminderen door bijvoorbeeld een nieuwe vloer te leggen die koeienpoep scheidt van koeienplas. In de praktijk werken die systemen veel minder goed dan op papier. "Het is weer een luchtkasteel, terwijl er nu eens echt moet worden ingegrepen", zegt Wösten.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft opnieuw Epstein-documenten vrijgegeven. Het gaat om ruim drie miljoen pagina's, meer dan 2000 video's en zeker 180.000 afbeeldingen, meldt het ministerie.

De documenten zijn onderdeel van het vele verzamelde materiaal in het dossier van de inmiddels overleden Amerikaanse zakenman en veroordeeld zedendelinquent Jeffrey Epstein.

Het gaat onder meer om pagina's die in december nog werden achtergehouden toen de eerste documenten werden gedeeld.

Het ministerie miste voor die resterende stukken de deadline van 19 december die was gesteld door het Congres. Volgens het ministerie waren honderden advocaten bezig met het doorlichten van de dossiers om te bepalen wat er moest worden geredigeerd of zwart gemaakt om de identiteit van slachtoffers van seksueel misbruik te beschermen.

Vrouwen onherkenbaar gemaakt

In totaal zijn er ongeveer 200.000 pagina's zwartgelakt of achtergehouden om verschillende redenen, schrijft justitieminister en openbaar aanklager Bondi. Zo werden documenten die (deels) dubbelen met eerder vrijgegeven documenten niet gepubliceerd. Ook is er veel informatie over slachtoffers weggelakt, zoals hun medische informatie.

Alle vrouwen in de afbeeldingen en video's zijn volgens het ministerie van Justitie onherkenbaar gemaakt, met uitzondering van Ghislaine Maxwell. Zij is Epsteins ex en vertrouweling en werd in 2022 veroordeeld tot 20 jaar cel.

Er zijn geen mannen onherkenbaar gemaakt, tenzij dit moest om de vrouwen onherkenbaar te maken, zei onderminister van Justitie Blanche. Ook de Amerikaanse president Trump is niet in bescherming genomen, zei hij.

Het vandaag gepresenteerde coalitieakkoord leidt tot uiteenlopende reacties. Zo noemen vakbonden en beroepsorganisaties de bezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid onacceptabel. Aan de andere kant is er opluchting in bijvoorbeeld de onderwijssector over het terugdraaien van bezuinigingen.

Vanuit ondernemingen en werkgeversverenigingen klonken overwegend positieve reacties. Schiphol is bijvoorbeeld blij dat Lelystad Airport, als het aan D66, VVD en CDA ligt, wordt geopend als vliegbasis voor Defensie en vakantievluchten. Maar bij Greenpeace en Milieudefensie valt het beoogde beleid niet in de smaak.

Coalitieakkoord per onderwerp

In dit stuk vind je een overzicht van de coalitieplannen per thema. Het gaat plannen op het gebied van economie, wonen, veiligheid, zorg, asiel en migratie, klimaat en energie en onderwijs.

Hier lees je een aantal reacties op hoofdthema's in het coalitieakkoord:

'Oneerlijke' bezuinigingen op sociale zekerheden

Het socialezekerheidsstelsel gaat op de schop. Het plan om de maximale werkloosheidsuitkering (WW) te halveren van twee naar één jaar is slecht gevallen bij de vakbonden. "En dat in een tijd waarin de werkloosheid oploopt", zegt CNV-voorzitter Piet Fortuin.

Ook vakbond FNV is zeer kritisch over de plannen van D66, VVD en CDA. De drie partijen willen WIA-uitkeringen voor arbeidsongeschikten verlagen en de AOW-leeftijd sneller laten meestijgen met de levensverwachting. FNV noemt dat "onacceptabel, onnodig en oneerlijk". "Hierdoor komt een grote hoeveelheid huishoudens in de problemen", zegt interim-voorzitter Koerselman.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW is vooral positief. Voorzitter Ingrid Thijssen spreekt van "echte keuzes voor onze veiligheid, onafhankelijkheid en toekomstige welvaart". Het kabinet trekt de komende jaren 19 miljard uit voor defensie.

Van de geplande verkorting van de WW verwacht Thijssen dat die goed kan uitpakken voor bedrijven. "Dan zou je verwachten dat mensen sneller weer een baan accepteren. In principe is dat op een krappe arbeidsmarkt natuurlijk goed voor werkgevers."

Opleidingen en studenten blij

Voor onderwijsinstellingen bevatten de coalitieplannen voornamelijk goed nieuws. De nieuwe coalitie wil eerdere bezuinigingen op het onderwijs terugdraaien. Voor aankomend jaar is het voornemen er 1 miljard euro meer voor vrij te maken en dat loopt na een aantal jaar op tot 1,5 miljard euro. Universiteiten reageren blij.

"Het is een belangrijk signaal dat de formerende partijen het belang van investeren in kennis omarmen en er fors werk van maken", reageert voorzitter Caspar Van den Berg van Universiteiten van Nederland. "Die stap is cruciaal voor Nederland om een innovatieve kenniseconomie te blijven en voor onze strategische autonomie."

Ook studenten zijn verheugd. De Landelijke Studentenvakbond zegt dat het akkoord "hoop geeft" en het Interstedelijk Studenten Overleg spreekt van "goed nieuws waar we aan toe waren na alle bezuinigingen". De MBO Raad is eveneens positief en prijst de erkenning voor de sleutelrol van het mbo in het onderwijs en de aansluiting op de arbeidsmarkt.

Scepsis in de zorg

De aangekondigde zorgplannen leiden tot minder eenduidige reacties. Er wordt op verschillende onderdelen fors bezuinigd. Volgens NU'91, een beroepsorganisatie voor zorgpersoneel, komt de kwaliteit en toegankelijkheid van medische hulp hierdoor verder onder druk te staan.

NU'91-voorzitter Femke Merel van Kooten ziet naar eigen zeggen nergens informatie over "structurele middelen om de positie van zorgprofessionals daadwerkelijk te verbeteren. Geen geld voor salarissen, geen visie op veiligheid op de werkvloer en geen samenhangende aanpak van mentale belasting. Dit kabinet presenteert hervormingen, maar in de praktijk is het vooral afbraak."

Patiëntenfederatie Nederland heeft grote zorgen over de geplande verhoging van het eigen risico. De coalitiepartijen willen dat met 60 euro verhogen én indexeren. Daardoor zou het eigen risico vanaf 2027 uitkomen op 460 euro.

'Noodzakelijke zorg mijden'

Waarnemend directeur Linda Daniëls van de Patiëntenfederatie zegt dat veel patiënten met een laag inkomen of een chronische ziekte het nu al financieel moeilijk hebben. "Door de stapeling van zorgkosten mijden zij steeds vaker noodzakelijke zorg. Natuurlijk verzachten enkele maatregelen de pijn enigszins, maar onder aan de streep neemt het risico op zorgmijding alleen maar toe."

Brancheorganisatie Zorgverzekeraars Nederland is "overwegend positief" over het voornemen om meer in te zetten op preventie, en de verhoging van het eigen risico. Voorzitter Dirk Jan van den Berg kan zich voorstellen "dat mensen hiervan schrikken". Toch is het volgens hem een goede maatregel, die bovendien door andere maatregelen wordt verzacht. Een lager of geen eigen risico leidt tot een grotere zorgvraag en dat zou je terugzien in de premie, zegt hij.

Ook voorzitter Ahmed Aboutaleb van Jeugdzorg Nederland reageert tevreden. "We zijn blij dat het kabinet wil investeren in sterke en passende specialistische jeugdzorg voor de jeugdigen en gezinnen die de hulp en ondersteuning echt nodig hebben.

Een man die wordt verdacht van betrokkenheid bij een moord op een terras in Rijswijk is door Duitsland overgeleverd aan Nederland. In mei vorig jaar werd de 41-jarige Cemil Önal op een vol terras van een hotel van dichtbij met drie schoten om het leven gebracht.

Als verdachte kwam een 47-jarige man uit de Duitse plaats Bergheim, ten westen van Keulen, in beeld. Hij werd op 13 november op verzoek van de Nederlandse autoriteiten aangehouden in Duitsland en is afgelopen woensdag aan Nederland overgeleverd, zo laat justitie weten.

De man wordt er niet van verdacht de dodelijke schoten te hebben gelost. Het is nog onduidelijk op welke manier hij wel bij de zaak is betrokken.

Nog twee verdachten voortvluchtig

De politie publiceerde kort na de schietpartij foto's van de vermoedelijke schutter en een tweede verdachte. Zij zijn nog steeds voortvluchtig en daarom is het Openbaar Ministerie terughoudend met het vrijgeven van meer informatie.

Het slachtoffer van de liquidatie in Rijswijk had kort daarvoor aangegeven te vrezen voor zijn leven. De advocaat van Önal zei dat hij gevaar liep, omdat hij banden zou hebben met de Gülenbeweging. De Turkse regering beschouwt die beweging als een terroristische organisatie.

Önal werd door het Turkse OM verdacht van betrokkenheid bij een liquidatie in het Turkse deel van Cyprus in 2022. Önal heeft die aantijgingen ontkend. Volgens onderzoeksplatform Follow the Money had hij jarenlang de financiën gedaan voor de zakenman die in 2022 was gedood in Cyprus.

Voor carnavalsartiesten is het de belangrijkste dag van het jaar: tijdens de finale van het LVK, het Limburgs Vastelaovesleedjes Konkoer, wordt vanavond beslist wie de grootste hit van het seizoen te pakken heeft. Een overwinning staat al 50 jaar garant voor succes.

Elk jaar sturen 200 artiesten en groepen een liedje in, in de hoop dat carnaval vierend Limburg hun nummer binnenkort uit volle borst meezingt in elke kroeg en feesttent. Uiteindelijk bepalen zowel een vakjury als het publiek wie er met de winst vandoor gaat. Kijkers brengen jaarlijks tienduizenden stemmen uit.

Carnavalsliefhebber en radio- en tv-maker Ruud Kleinen presenteert sinds 2019 zowel de halve finales als de finale van het LVK op de regionale zender L1. De finale is al jaren een van de best bekeken uitzendingen van de omroep. "Als je het landelijk zou doorberekenen dan kijken er net zoveel Limburgers naar de finale als Nederlanders naar een WK-wedstrijd van het Nederlands elftal", zegt Kleinen.

Tegen Hollandse liederen

De essentie van de liedjeswedstrijd is al vijf decennia lang hetzelfde. "Het LVK is in de jaren 70 begonnen als tegenbeweging tegen Hollandse liederen als Er staat een paard in de gang. Toen dachten ze in Limburg: we willen niet dat dat soort liederen de hele boel overneemt."

Deze deelnemers staan vanavond in de finale:

Bestuurslid Maurice Gorissen: "De initiatiefnemers in 1976 concludeerden dat het Zuid-Nederlandse feest werd overschaduwd door mensen van boven de rivieren. Dat was een bedreiging voor het carnavalsgevoel van het zuiden. Toen is besloten om op basis van een kleine wedstrijd het Limburgse lied te promoten. Dat is uitgegroeid tot wat het nu is."

Meer pop en dance

De nummers worden altijd gezongen in de streektaal, hebben een makkelijk mee te zingen refrein en je kunt er goed op hossen, oftewel springen en dansen. Toch gaat de muziek steeds meer met de tijd mee, zegt Kleinen.

"Voor 2010 hoorde je vooral marsen en walsen. Nu is het meer pop geworden. Je merkt ook dat er veel jeugd in het publiek bij komt, het leeft echt onder jongeren. Er wordt meer gespeeld met dancemuziek en een beat. Dat gaat wel langzaam, want het LVK moet wel blijven wat het is, het blijft tradities opzoeken", zegt hij.

Al vijftig jaar is het LVK nu een onmisbaar onderdeel van vastelaovend in Limburg. "Carnaval heeft natuurlijk zoveel verschillende onderdelen en evenementen, maar uiteindelijk heb je één ding nodig met carnaval en dat is muziek."

Bekende Limburger

Wie het LVK wint, kan rekenen op langdurig succes. "Winnen betekent dat je de komende drie tot vier jaar volgeboekt bent. Dat iedereen in Limburg je liedje kent, je krijgt felicitaties, wordt uitgenodigd op het provinciehuis of krijgt gemeentelijke awards. Het is een beetje als een voetballer die kampioen is geworden."

"Je wordt een Bekende Limburger", zegt Gorissen. "De platte kar wordt na de winst nog net niet van stal gehaald, maar meestal is er de volgende dag een receptie voor je georganiseerd en waarschijnlijk komen de pastoor, de burgemeester en de wethouders langs om je te feliciteren."

De meeste artiesten doen meerdere keren mee voordat het raak is. "Vaak moet het publiek een beetje aan je wennen", zegt Kleinen. Het meest succesvolle duo ooit, Spik en Span, deed vijftien keer mee en won vijf keer. Vanavond maakt het muzikale duo uit Susteren kans op zijn zesde titel.

In de VS is voormalig CNN-presentator Don Lemon opgepakt in verband met de verstoring van een kerkdienst deze maand in Saint Paul, in de staat Minnesota. De dienst werd geleid door een predikant die een functie heeft bij ICE. De activisten riepen leuzen als "weg met ICE" en "gerechtigheid voor Renee Good".

Good is de vrouw die op 7 januari in Minneapolis werd doodgeschoten door een ICE-agent. Saint Paul, de hoofdstad van Minnesota, ligt tegenover Minneapolis op de andere oever van de Mississippi-rivier.

Afkeer Trump

Lemon staat bekend om zijn afkeer van Trump en de Trump-regering en heeft miljoenen volgers op sociale media. Op 18 januari deed hij live verslag van de actie in St. Paul. Hij beschreef wat er gebeurde en interviewde kerkgangers en activisten.

"Ik ben hier niet als activist, maar als journalist", zei hij meerdere malen. Hij zou van tevoren niet hebben geweten dat de actievoerders de dienst gingen verstoren.

Een verzoek van justitie om Lemon te mogen oppakken werd in eerste instantie door een rechter afgewezen. Lemon voorspelde toen al dat de regering het opnieuw zou proberen.

Dat is ook precies wat er gebeurde. Minister van Justitie Bondi, tevens de hoogste aanklager, maakte vandaag bekend dat Lemon vanmorgen op haar bevel is opgepakt "in verband met de georganiseerde aanval op de kerk in St. Paul".

Lemon is aangehouden in Los Angeles. Daar zou hij verslag doen van de uitreiking van de Grammy Awards, aanstaande zondag.

Aanklacht

De aanklacht luidt dat hij anderen hun burgerrechten heeft ontnomen en hun recht op vrijheid van godsdienst heeft aangetast door de toegang tot een kerkgebouw te blokkeren.

Lemons advocaat zegt dat zijn cliënt zich zal beroepen op de Amerikaanse grondwet die het werk van journalisten beschermt. "Don zal de aanklachten in de rechtszaal krachtig bestrijden."

In verband met de actie in Saint Paul zijn ook een burgerrechtenadvocaat en twee andere personen opgepakt.

In een veilinghuis in Duiven is vanmiddag een granaat gevonden, meldt de politie. De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) heeft de granaat veilig weggehaald.

Het gebouw wordt gebruikt voor het taxeren van oude en antieke spullen. De granaat stamt waarschijnlijk nog van voor de Tweede Wereldoorlog en was door iemand opgestuurd.

"We vermoeden dat iemand de historische waarde ervan inzag en het explosief daarom heeft opgestuurd", zegt een politiewoordvoerder tegen Omroep Gelderland. De politie gaat er niet vanuit dat diegene kwade bedoelingen had.

Pand ontruimd

Na de vondst werd het pand uit voorzorg ontruimd. Er waren op dat moment ongeveer vijftig medewerkers aanwezig. De EOD heeft de granaat afgevoerd en op een veilige plek tot ontploffing gebracht.

In de Pakistaanse provincie Beloetsjistan, in het zuidwesten van het land, zijn grote aanvallen door het leger gemeld. Volgens het leger zijn er twee schuilplaatsen bestormd waar militanten verbleven, 41 van hen zouden zijn gedood. Onder de militairen vielen geen slachtoffers.

Het Pakistaanse leger zegt dat de bestorming van de schuilplaatsen onderdeel uitmaakt van een 'zuiveringsoperatie' met als doel om opstandelingen uit te schakelen. Volgens het leger werden zij gesteund door buurland India, maar bewijs voor deze beschuldiging is er niet.

Toename geweld

Het geweld in het zuidwesten van Pakistan neemt de afgelopen maanden toe. Dat heeft onder meer te maken met aanslagen van het Beloetsjistan Bevrijdingsleger (BLA). Dat strijdt al tientallen jaren voor onafhankelijkheid. Het BLA zou het vooral hebben gemunt op het Pakistaanse leger en op infrastructuur, zoals wegen en bruggen.

In maart vorig jaar viel een groep separatisten van BLA een passagierstrein aan. Die was onderweg van Quetta, de hoofdstad van Beloetsjistan, naar Peshawar in het noorden van Pakistan en werd tot stilstand gebracht in een tunnel. Bij de aanval werden honderden mensen gegijzeld en volgens het leger overleefden 21 gijzelaars dat niet. Bij de bevrijdingsactie zouden alle 33 kapers zijn gedood.

In een verklaring hebben de Pakistaanse president Zardari en premier Sharif de veiligheidstroepen bedankt voor de operatie bij de schuilplaatsen van de militanten. Zij zeggen al tijden dat de operaties in de provincie net zolang doorgaan totdat alle opstandelingen zijn uitgeschakeld.

Mensenrechtenschendingen

Mensenrechtenorganisaties hebben al lange tijd kritiek op het optreden van het Pakistaanse leger in Beloetsjistan. Zo zegt de VN dat er regelmatig mensen worden opgepakt door het leger die vervolgens verdwijnen. Ook zouden veiligheidstroepen zich volgens deskundigen schuldig maken aan onder meer marteling van en het doden van vreedzame demonstranten en mensenrechtenactivisten uit Beloetsjistan.

Als het aan D66, VVD en CDA ligt gaat de leeftijd waarop je een AOW-uitkering krijgt sneller oplopen. Dat staat in het coalitieakkoord dat de drie partijen vandaag hebben gepresenteerd.

Per 2033 zou de AOW-leeftijd, anders dan nu, direct moeten meestijgen met de levensverwachting. Volgens de partijen is dat nodig om de AOW ook in de toekomst betaalbaar te houden.

Volgens eerdere berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) zou de AOW-leeftijd in 2060 daardoor uitkomen op 70 jaar en negen maanden. Iemand die nu in de dertig is, zou dan bijna vier jaar langer door moeten werken dan mensen die nu met pensioen gaan.

AOW duurder

Door de vergrijzing lopen de kosten voor de AOW op. In 2025 telde Nederland ruim 18 miljoen inwoners. Daarvan is ruim 20 procent 65 jaar of ouder, bijna 3,8 miljoen mensen, blijkt uit CBS-cijfers.

Aan het begin van de eeuw kostte de AOW nog zo'n 20 miljard euro en dat werd volledig betaald uit premies van werkenden. Inmiddels is het aantal ouderen ten opzichte van werkenden hard gegroeid. In 2024 kostte de AOW 52 miljard euro.

Oorspronkelijk werd de AOW uit premies van werkenden betaald, maar er is steeds meer belastinggeld nodig om de AOW-uitkeringen op te hoesten. Zo moest in 2024 de helft worden betaald uit algemene middelen.

VVD-plan

Daarom willen de coalitiepartijen ingrijpen. Dat doen ze met een plan uit het VVD-verkiezingsprogramma: de zogeheten een-op-eenkoppeling. Dat moet per 2033 jaarlijks 2,7 miljard euro besparen.

Nu komt het erop neer dat als de levensverwachting met een jaar stijgt, de AOW-gerechtigde leeftijd met twee derde jaar stijgt, acht maanden dus. Dat is in 2019 zo afgesproken in het pensioenakkoord omdat men er vanuit gaat dat mensen tot zo'n beetje twee derde van hun leven werken.

Maar de levensverwachting schommelt al jaren rond de 85 jaar en daalde zelfs tijdens en na corona licht. Daardoor loopt de AOW-leeftijd al een aantal jaar niet zo hard op. Die ligt nu op 67 jaar en wie in 2028 met pensioen gaat moet drie maanden langer doorwerken.

D66, VVD en CDA hebben nu afgesproken dat er een een-op-eenkoppeling wordt ingevoerd, die eerder ook al bestond. Kortweg gaat de AOW dan één jaar omhoog als de levensverwachting ook een jaar stijgt.

70 jaar

De vakbonden reageren afwijzend. "Onacceptabel, onnodig en oneerlijk", aldus vakbond FNV. "Op deze wijze kunnen we het Malieveld vast reserveren", reageert vakbond CNV.

Piet Fortuin, voorzitter van vakbond CNV, zegt dat de coalitie met deze maatregelen "een bom onder het pensioenakkoord" legt. "Zorgvuldig gemaakte afspraken met de polder worden met één pennenstreek teniet gedaan", stelt Fortuin.

De vakbonden vrezen dat mensen met een zwaar beroep hierdoor langer moeten werken. De coalitiepartijen zeggen dat ze nog in gesprek willen met werkgevers en werknemers, met name over de zware beroepen.

"Aan de slag" is het motto waarmee D66, CDA en VVD aan een nieuw kabinet beginnen. Vanmiddag presenteerden Jetten, Bontenbal en Yeşilgöz hun coalitieakkoord. Politiek duider van Nieuwsuur Arjan Noorlander ziet veel zin bij de politiek leiders om te beginnen.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Vanuit Den Haag lezen we in deze aflevering het coalitieakkoord. Er worden vele miljarden uitgetrokken voor de veiligheid, voor woningbouw, voor stikstof. De coalitie wil dossiers die al lang vastzitten, losmaken. En dat wordt betaald door te korten op de zorg en uitkeringen. Hoeveel van deze plannen kunnen de drie partijen verwezenlijken, in deze minderheidsregering?

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Ulrike Nagel

De Nederlandse tak van hulporganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG) weigert akkoord te gaan met nieuwe Israëlische regels voor internationale hulporganisaties. De kans is groot dat AzG daarom eind februari zal moeten vertrekken uit het Palestijnse gebied, zo meldt directeur Karel Hendriks aan de NOS. Dan verloopt een deadline voor hulporganisaties om akkoord te gaan met de nieuwe Israëlische eisen.

De Israëlische regering meldde eind vorig jaar al dat het tientallen hulporganisaties de toegang tot Gaza zou gaan ontzeggen als zij niet akkoord gaan met de nieuwe eisen, die vooral gaan over informatie over lokale hulpverleners.

"Israël geeft eisen af over hoe we ons moeten uitspreken als AzG, maar ook over informatie die we moeten aanleveren over onze medewerkers", zegt directeur Hendriks. "En dat is privacygevoelige informatie: namen, adresgegevens en de nummers van identiteitskaarten."

Doelwit

Israël heeft eerder gezegd dat zulke informatie nodig is om te zorgen dat er geen kwaadwillende mensen actief zullen zijn in Gaza, maar Hendriks gaat daar niet in mee.

"We willen ontzettend graag in Gaza blijven", zegt Hendriks, "maar we hebben geen zekerheid dat het overdragen van deze persoonsgegevens niet gaat leiden tot de situatie waarin onze hulpverleners een doelwit worden."

"Honderden hulpverleners zijn al gedood in Gaza, onder wie vijftien medewerkers van AzG", vervolgt Hendriks. "We willen bovendien niet in de situatie komen dat strijdende partijen elders op de wereld dan ook zulke privacygevoelige informatie gaan opvragen. Onze onafhankelijkheid komt dan in gevaar."

Hendriks zegt dat AzG al maanden in gesprek is met de Israëlische overheid, maar dat dat tot nu toe nog niet tot een oplossing heeft geleid. "We willen best met Israël overleggen over onze veiligheids- en backgroundchecks en hoe we die kunnen uitvoeren zodat Israël ermee akkoord gaat. Maar tot nu toe zien we geen bereidheid om daarover met ons in gesprek te gaan."

'Dramatisch'

Naar eigen zeggen is AzG in Gaza betrokken bij pakweg een derde van de bevallingen, en levert de organisatie schoon drinkwater aan ongeveer een derde van de bevolking. De organisatie biedt ondersteuning bij ongeveer een vijfde van de ziekenhuisbedden in Gaza.

Volgens spoedarts Emily Vandamme, werkzaam als spoedarts voor AzG in Gaza, zullen de gevolgen "dramatisch" zijn als haar organisatie daadwerkelijk moet vertrekken uit het gebied. "We zien hier dagelijks gewonden als gevolg van Israëlisch geweld. Ik krijg elke twee of drie dagen een kind binnen met kogelwonden."

Naast dat geweld is het dagelijkse leven voor de Gazanen heel zwaar, benadrukt zij. "Het is hier nu echt heel koud, er is veel wind en regen. Het is nu ook griepseizoen, en ik heb de afgelopen tijd al meerdere mensen zien overlijden aan een longontsteking. Als wij onze steun moeten stoppen, waar gaan alle patiënten dan heen? De ziekenhuizen liggen nu al overvol."

Artsen zonder Grenzen is een van de tientallen hulporganisaties die nu mogelijk moet vertrekken uit Gaza, als gevolg van de nieuwe regels. Ook het Nederlandse Oxfam-Novib gaat niet akkoord en zal geen gegevens delen.

Grens bij Rafah

Vandaag kondigde Israël ook aan dat de grensovergang met Egypte, bij Rafah, vanaf zondag weer open zal gaan. Het zou voor het eerst zijn sinds mei 2024 dat mensen daar weer legaal in en uit Gaza kunnen gaan. Hoeveel mensen van de grensovergang gebruik mogen maken is onbekend. Daarover onderhandelt de Israëlische regering nog met de Egyptische.

Een Russisch vrachtschip is deze week weggestuurd nadat het urenlang op een opvallende plek voor anker lag voor de Britse kust. Pas nadat een aanvalshelikopter van de Britse marine onderweg was naar het schip, werd het anker gelicht en voer het weg.

Het schip in kwestie is de Sinegorsk, een vrachtschip dat onder Russische vlag vaart. Het was afgelopen dinsdag van koers veranderd en het Kanaal van Bristol ingevaren. Voor de kust van het plaatsje Minehead ging het anker uit, waarna bij de Britse autoriteiten de alarmbellen afgingen.

Het Russische anker raakte de zeebodem op minder dan 2 kilometer van een plek waar belangrijke onderzeese datakabels samenkomen. Deze kabels verbinden het Verenigd Koninkrijk met de Verenigde Staten, Canada, Spanje en Portugal.

De Britse krant The Telegraph beschrijft hoe in de vroege uren van woensdagochtend een vliegtuig van de kustwacht het verdachte schip vanuit de lucht observeerde. De Russen kregen van de Britse autoriteiten een formeel bevel om de Britse wateren te verlaten, maar gaven daar geen gehoor aan. Volgens de bemanning waren zij bezig met een reparatie.

Russische schepen zorgen al langer voor verhoogde alertheid bij de overheden van Europese landen. Russische marineschepen worden ervan verdacht belangrijke onderzeese infrastructuur van Europa in kaart te brengen. Eerder waren ook Russische civiele schepen betrokken bij de vernieling van zulke infrastructuur.

Incidenten met Russische schepen

In de Oostzee voer in december 2024 een Russisch schip over een stroomkabel die Finland en Estland met elkaar verbond. Met het anker trok het schip de kabel kapot, waarna de bemanning werd aangehouden. Bij Schotland werd de datakabel naar de Shetlandeilanden in 2022 kapotgetrokken, net toen een Russisch vissersschip passeerde.

Hoewel schepen als de Sinegorsk formeel geen onderdeel zijn van de Russische marine, worden ze al langer gevolgd vanwege verdacht gedrag op zee. Ze varen soms op onlogische plekken of blijven stilliggen bij kwetsbare infrastructuur, zoals datakabels.

Eerder maakten we deze video over de strijd tegen deze schaduwvloot:

Deze week spraken landen rondom de Noordzee, waaronder Nederland, af dit soort infrastructuur gezamenlijk beter te beschermen. De landen willen met de NAVO gaan oefenen op zee tegen de Russische dreiging.

Aanvalshelikopter onderweg

Ook van de aanwezigheid van de Sinegorsk ging een zekere dreiging uit. Omdat het schip weigerde te vertrekken, werd besloten om een aanvalshelikopter van de Britse marine op te laten stijgen, die koers zette richting het vrachtschip. Dat lag inmiddels veertien uur voor anker.

Of het toestel bewapend was, kon The Telegraph niet bevestigen. Kort na het opstijgen haalden de Russen hun anker op en voeren ze weg van de kust.

Het Britse ministerie van Defensie sprak zich daarna ook uit. "Wij zijn ons terdege bewust van de dreiging die uitgaat van Rusland, waaronder pogingen om onderzeese kabels, netwerken en pijpleidingen van zowel het Verenigd Koninkrijk als onze bondgenoten in kaart te brengen, en wij pakken deze dreigingen vastberaden aan."

Waar de Sinegorsk nu is, is lastig te zeggen. Het schip heeft zijn AIS-baken uitgezet en is daardoor onzichtbaar en niet meer te volgen. Daarmee overtreedt de bemanning de internationale scheepvaartregels, aangezien AIS voor dit soort vaartuigen verplicht is.

President Trump wil Kevin Warsh benoemen tot nieuwe baas van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve (Fed). Die bekendmaking volgt na aanhoudende aanvallen door Trump op het bestuur van de bank om de rente te verlagen. De huidige voorzitter Jerome Powell wilde daar lange tijd niet aan.

Warsh (55) is een voormalig Fed-bestuurder. Hij was van 2006 tot 2011 lid van de raad van gouverneurs van de Amerikaanse centrale bank en adviseerde Trump de afgelopen jaren over economisch beleid.

Warsh was in 2017 ook al in beeld als nieuwe Fed-voorzitter. Toen koos Trump, in zijn eerste termijn als president, uiteindelijk voor Powell, met wie hij kort na zijn benoeming in conflict raakte over het rentebeleid.

De benoeming van Warsh moet nog worden goedgekeurd door de Senaat. Als die goedkeuring er komt, volgt Warsh Powell in mei op. Powells termijn loopt dan af.

Trump heeft hoge verwachtingen van Warsh, postte hij op zijn Truth Social-platform. "Ik ken Kevin al lange tijd en twijfel er niet aan dat hij zal uitgroeien tot een van de grootste Fed-voorzitters, misschien wel de beste."

Afstand tot politiek

Sinds zijn aantreden een jaar geleden oefende Trump openlijk druk uit op de centrale bank om de rentes te verlagen. Zo'n verlaging kan op korte termijn leiden tot economische groei - wat Trump graag wil - maar op langere termijn de inflatie aanjagen. In september kondigde de Fed de eerste renteverlaging aan tijdens Trumps tweede termijn.

De Fed moet onafhankelijk van de politiek kunnen opereren, om ook een onpopulaire beslissing als een renteverhoging te nemen als dat nodig is. Die onafhankelijkheid wordt door economen gezien als cruciaal om inflatie onder controle te houden.

Opvallend is dat Warsh lange tijd bekendstond als een voorstander van hogere rentes om inflatie te beteugelen, terwijl dat juist niet is wat Trump wil. De afgelopen maanden schaarde hij zich echter achter Trumps oproep om de rente te verlagen, ondanks de aanhoudend hoge inflatie in de Verenigde Staten.

Dagvaarding Powell

Warsh lijkt op steun te kunnen rekenen van een deel van de Republikeinse senatoren, maar er is ook weerstand. Senator Thom Tillis, een belangrijke Republikeinse senator en lid van de Bankcommissie van de Senaat, heeft laten weten dat hij elke Fed-kandidaat van Trump zal tegenhouden zolang het Amerikaanse ministerie van Justitie nog onderzoek doet naar de renovatie van het hoofdkantoor van de centrale bank.

Dat onderzoek richt zich op de kosten van de verbouwing en op Powells verklaringen daarover tegenover het Congres. De huidige Fed-voorzitter werd daarvoor gedagvaard. Volgens Powell is het onderzoek niet alleen bedoeld om duidelijkheid te krijgen over de kosten, maar ook een manier van de regering-Trump om druk uit te oefenen op de centrale bank om de rente sneller te verlagen.

De coalitie van D66, VVD en CDA wil "bouwen aan een beter Nederland". "Wij geloven dat de samenleving weer een politiek wil die laat zien dat mét elkaar meer oplevert dan tegen elkaar", staat in het voorwoord van Jetten (D66), Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA).

De drie partijen willen met stikstofbeleid en op de woningmarkt doorbraken bereiken. Tegelijkertijd waarschuwen zij dat dat "hard werken" wordt en dat elke euro maar een keer uitgegeven kan worden. Nederland moet daarom af en toe een "pas op de plaats maken", zodat er geld overblijft voor investeringen in de toekomst.

Voor defensie bijvoorbeeld wordt de komende jaren 19 miljard euro uitgetrokken. En er wordt ook flink bezuinigd, bijvoorbeeld op de zorg en de sociale zekerheid.

Voor alle plannen geldt: een Kamermeerderheid ontbreekt nog. Dus het hangt van de gesprekken met oppositiepartijen af of de plannen doorgaan of niet, of dat die nog worden aangepast.

Hieronder vind je een overzicht van de coalitieplannen per deelterrein:

"De overheid moet dingen makkelijker maken in plaats van moeilijker. En bovenal willen we eraan bijdragen dat de onderwijzer, de politieman, de verpleegkundige, de winkelier en al die andere mensen die ons land elke dag draaiende houden hun eigen toekomst met een gevoel van zekerheid tegemoet kunnen zien."

Daarbij geldt dat het verdienvermogen van Nederland moet verbeteren, zeggen de partijen. Nederland moet "koploper in digitale innovatie" worden.

Belangrijke nieuwe technologieën zoals AI moeten sneller worden ingezet en in Noord-Nederland moet een "AI-fabriek" worden gebouwd, waarvoor het demissionaire kabinet al geld reserveerde.

Economie

De hypotheekrenteaftrek blijft zoals hij is. In de woorden van de partijen: "Om het eigen huis betaalbaar te houden en rust op de woningmarkt te bewaren, blijft de fiscale behandeling van de eigen woning ongewijzigd."

Drie partijen willen de doorstroom in huurwoningen bevorderen. Ze willen daarom jaarlijks controleren wat het inkomen van een huurder is en op basis daarvan eventueel de huur verhogen. Voor nieuwe huurders in sociale huurwoningen wordt ook de vermogenstoets ingevoerd.

Wonen en vervoer

Veiligheid begint dichtbij, in je eigen huis en in je eigen straat, zeggen de drie partijen. "Wij willen een land waarin criminelen niet vrijuit gaan en waar gezag wordt gerespecteerd." De politie krijgt meer mogelijkheden voor lik-op-stukbeleid, er gaat meer geld naar gevangenissen.

Het gaat nu om 100 miljoen euro extra, volgens eerdere berekeningen is er eigenlijk meer geld nodig.

Sommige gevangenen moeten nu eerder vrijgelaten worden omdat de cellen vol zitten. De drie partijen willen het regime versoberen zodat aan deze praktijk een einde komt.

De nationale veiligheid is een belangrijk hoofdstuk. "Door groeiende geopolitieke onzekerheid en zien we een toename aan hybride, militaire en terroristische dreigingen."

Escalatie tussen Rusland en het Westen, sabotage, spionage en digitale aanvallen, vormen een toenemend risico. De partijen investeren daarom miljarden in defensie en de inlichtingendiensten. Burgers en bedrijven gaan via de belasting een "vrijheidsbijdrage" betalen, die op termijn meer dan 5 miljard euro per jaar oplevert.

Defensie en veiligheid

Op de zorg en sociale zekerheid wordt fors bezuinigd. Voor de zorg betekent dat dat er wel meer geld naartoe gaat, maar dat zou nog meer zijn als er niet wordt ingegrepen.

Het eigen risico gaat omhoog van 385 naar 460 euro. Dat is gunstiger voor jongeren omdat daardoor de ziektekostenpremies minder stijgen en zij door een lagere zorgbehoefte minder kans hebben dat zij dat eigen risico moeten betalen.

De mensen met lagere inkomens krijgen een hogere zorgtoeslag. Mensen met hogere inkomens en een grotere zorgbehoefte gaan de verhoging wel betalen. Het ligt dus voor een groot deel aan je persoonlijke omstandigheden wat je hiervan gaat merken.

De huishoudelijke hulp wordt nu nog vergoed voor iedereen ongeacht inkomen. Door die hulp inkomensafhankelijk te maken wil de coalitie 435 miljoen per jaar besparen. Het schrappen van belastingaftrek voor zorgkosten moet 618 miljoen euro per jaar opleveren. Het gaat bijvoorbeeld om steunzolen, gehoorapparaten, reiskosten naar de specialist en bepaalde medicijnen.

De AOW-leeftijd blijft stijgen en dan vanaf 2033 met de levensverwachting. Dat moet bijna 3 miljard per jaar opleveren. De WW-uitkering wordt verkort van twee naar een jaar. De uitkering gaat wel omhoog.

Zorg en sociale zekerheid

De drie partijen beloven dat zij "nu wél" grote stappen gaan zetten op asielbeleid. Nederland zal aansluiting zoeken bij andere EU-landen.

Er komt meer controle en een verminderde instroom van asielmigranten. Als de toestroom plotseling toeneemt en de opvang volloopt komt er een tijdelijke asielstop. Aan de andere kant wordt er geïnvesteerd in meer en betere opvang en moeten statushouders sneller mee kunnen doen in de samenleving.

Asiel en migratie

De coalitie noemt het aanpakken van de "netcongestieproblemen", het overvolle stroomnet, de hoogste prioriteit. Het elektriciteitsnet wordt sneller uitgebreid en er komt een Crisiswet Netcongestie.

Ons verdienvermogen staat door de "file op het elektriciteitsnet" onder druk, zeggen de partijen, en dat raakt ons allemaal. De overheid neemt daarbij meer dan nu de regie in handen.

Energie, klimaat

De coalitiepartijen willen dat het onderwijs beter wordt ingezet op wat de economie in de toekomst nodig heeft. Daarbij hoort dat de basisvaardigheden van kinderen moeten verbeteren, zeggen zij.

"Er moet iets veranderen. We zien dat kinderen steeds minder goed kunnen lezen, schrijven en rekenen. Op internationale lijsten blijft Nederland achter. Dit gaat ten koste van de talenten en kansen van onze kinderen, en heeft daarmee ook effect op onze toekomstige economie en op de krappe arbeidsmarkt, die juist talent nodig heeft", staat er in het coalitieakkoord.

Het vmbo vraagt extra aandacht omdat daar de kinderen worden opgeleid die gaan werken in de sectoren waar nu tekorten zijn. De coalitie wil ook meer aandacht besteden aan de leerkrachten, docenten, onderwijsassistenten en schoolleiders, zodat zij voor het onderwijs behouden blijven en niet afhaken.

De bezuinigingen in het onderwijs gaan van tafel. Komend jaar willen ze juist 1 miljard euro meer vrijmaken en dat loopt na een aantal jaar op tot 1,5 miljard.

Onderwijs en wetenschap

En nogmaals, voor alle plannen geldt dat het minderheidskabinet er steun voor moet verwerven van oppositiepartijen in de Tweede en vervolgens Eerste Kamer. Het is dus niet zeker of de plannen doorgaan of niet, of dat zij worden aangepast.