NOS Nieuws - Algemeen

Minh V., de verdachte van de fatale schietpartij in Zwijndrecht, is in hoger beroep veroordeeld tot 26 jaar en acht maanden cel. De rechtbank legde hem eerder een celstraf van dertig jaar op. Het gerechtshof kon om juridisch-technische redenen geen dertig jaar opleggen. Volgens het hof is de opgelegde straf wettelijk gezien het maximale.

De 52-jarige V., die de bijnaam "Lucky" heeft, werd in 2024 door de rechtbank veroordeeld en ging in hoger beroep tegen de uitspraak. Het OM eiste in hoger beroep opnieuw levenslang tegen de man.

V. schoot in januari 2023 op een parkeerplaats van een winkelcentrum zijn ex-vriendin en haar moeder neer. Hij kon het niet verkroppen dat zij de relatie had beëindigd. Veel mensen zagen de schietpartij gebeuren. De vrouw (38) raakte blijvend invalide en haar 66-jarige moeder overleed.

Volgens het Openbaar Ministerie had V. met vooropgezet plan toegeslagen en toont de zaak alle kenmerken van femicide. Het doodschieten van de ex-schoonmoeder is volgens zowel de rechtbank als het hof geen moord maar doodslag, omdat er geen sprake was van voorbedachte raad.

Hongerstaking

Eerder spande V. een kort geding aan omdat hij overgeplaatst wilde worden van de afdeling voor intensief toezicht van de gevangenis in Sittard. Hij vond het gevangenisregime te zwaar en ging in hongerstaking. De rechter weigerde hem over te plaatsen.

Begin maart verscheen hij niet op de zitting in zijn zaak bij het gerechtshof in Den Haag. Volgens het OM had V. een scheermes ingeslikt. Hij moest naar het ziekenhuis. De zaak werd zonder hem behandeld omdat alle betrokken partijen wilden dat het proces geen vertraging zou oplopen.

President Trump stelt een deadline over het openen van de Straat van Hormuz met vijf dagen uit, omdat er volgens hem resultaten zijn geboekt in de toenadering tot Iran. Dat land ontkent echter dat er direct of indirect is gesproken en zegt dat Trump zo de olieprijs probeert te manipuleren.

Trump dreigde met aanvallen op de energie-infrastructuur van Iran als het land een blokkade van de belangrijke zeestraat in stand zou houden. Die dreigende escalatie stuwde de olieprijs verder omhoog. Direct na de hoopgevende woorden van Trump zakte de prijs weer wat.

"Verheugd kan ik melden dat de VS en Iran de afgelopen dagen goede en productieve gesprekken hebben gehad over een volledig einde aan de vijandelijkheden in het Midden-Oosten", schrijft Trump volledig in hoofdletters op Truth Social. "Gezien de teneur en toon van deze diepgaande, gedetailleerde en constructieve gesprekken, die komende week doorgaan, heb ik het ministerie van Oorlog opdracht gegeven vijf dagen af te zien van militaire aanvallen op Iraanse energiecentrales en - infrastructuur."

Tegen journalisten vertelde Trump later hoe de deal tot stand zou zijn gekomen:

Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt tegen dat er gesprekken waren, direct of indirect. Een woordvoerder stelt dat Trumps opmerkingen bedoeld zijn om de energieprijzen te laten zakken "om tijd te rekken voor zijn oorlogsplannen".

In de eerste dagen van de oorlog zei Trump ook dat Iran toenadering had gezocht. Dat werd toen ook resoluut ontkend door het regime in Teheran. Er zijn volgens de buitenlandwoordvoerder wel "initiatieven om de spanningen te laten afnemen", maar daar zal de VS als aanstichter van de oorlog volgens hem meer werk van moeten maken.

Brandstofhandelaren volgen dit soort opmerkingen van alle strijdende partijen op de voet om te voorspellen of de prijsstijgingen verder doorzetten. Hoopgevende woorden leiden tot een verlaging van prijzen, terwijl een dreigende escalatie de prijs verder opdrijft. Door alle onzekerheid fluctueert de prijs hevig. Afgelopen weekend bereikte de dieselprijs nog een recordhoogte.

Olieprijs zakt iets

Trump had Iran dit weekend een ultimatum gesteld om scheepvaartverkeer weer door de Straat van Hormuz te laten, anders zou de VS "energiecentrales aanvallen, te beginnen met hun grootste". Hij gaf het land tot het begin van dinsdag om aan die eis te voldoen.

De Iraanse Revolutionaire Garde dreigde daarna in een reactie ook de aanvallen op omliggende landen op te voeren: energiecentrales die Amerikaanse bases van stroom voorzien zouden doelwit worden, als ook "economische, industriële en energie-infrastructuur waar de Amerikanen een belang in hebben".

De verzoenende toon van Trump leidt dan ook tot opluchting op de oliemarkt. Onmiddellijk nadat hij zijn bericht had geplaatst, daalden de olieprijzen met zo'n 10 procent. De gasprijzen volgden. Sinds de start van de oorlog is de prijs van een vat olie met ongeveer de helft omhooggegaan.

Op een geluidsopname van de luchtverkeersleiding op LaGuardia Airport is te horen hoe een verkeersleider verantwoordelijkheid neemt voor het ongeluk op de landingsbaan vannacht. "Ik heb het verprutst", zegt hij.

Op het vliegveld botste een vliegtuig van Air Canada Express na de landing op een brandweervoertuig. De gezagvoerder en copiloot zijn daarbij om het leven gekomen. De inzittenden van de brandweerwagen raakten gewond. Door het incident is de luchthaven gesloten.

Beluister de opname hier:

In het audiofragment is te horen dat de luchtverkeersleiding bezig is met een vlucht van United Airlines. Die had een noodsituatie gemeld vanwege een vreemde geur aan boord. Om die reden krijgt een brandweerwagen van de verkeersleiding toestemming om landingsbaan 4, waar de botsing later plaatsvindt, over te steken.

Even later is de verkeersleider te horen die zegt: "Stop, stop, stop, brandweerwagen 1, stop, brandweerwagen 1, stop." Dan is te horen dat de verkeersleider zich richt tot Jazz 646, het vliegtuig van Air Canada Express dat tegen de brandweerwagen is gereden. "Ik zie dat u tegen het voertuig bent aangereden. Blijf op uw positie. Ik weet dat u niet kunt bewegen."

'Ik heb het verprutst'

Daarna zegt de verkeersleider tegen de bemanning van een klaarstaand vliegtuig van Frontier Airlines dat de luchthaven voorlopig dicht blijft. Hij vraagt of zij willen terugkeren naar de gate. "We zijn daar nog mee bezig, man. Dat zag er niet goed uit", zegt de bemanning daarop over de botsing.

"Ja, ik probeerde ze te bereiken. We waren met een noodsituatie bezig. Ik heb het verprutst," antwoordt de verkeersleider. "Nee, je deed wat je kon," zegt de bemanning dan nog.

Eerder meldden Amerikaanse media al dat uit geluidsopnames bleek dat de luchtverkeersleiders nog hebben geprobeerd het brandweervoertuig te waarschuwen of tegen te houden.

Het vliegtuig dat botste is een Bombardier CRJ-900-toestel dat vanuit Montreal was aangekomen. Over de snelheid bestaat onduidelijkheid. Persbureau Reuters meldde aanvankelijk op basis van gegevens van luchtvaarttracker Flightradar24 dat het toestel op het moment van de botsing ongeveer 39 kilometer per uur ging, maar onder meer CNN concludeert dat het vliegtuig nog veel harder ging, meer dan 160 kilometer per uur.

LaGuardia is gesloten voor onderzoek naar het incident. Luchtvaartautoriteit FAA meldt dat de luchthaven naar verwachting gesloten blijft tot halverwege de middag.

In het vliegtuig zaten 72 passagiers en vier bemanningsleden. 39 passagiers en twee bemanningsleden zijn naar ziekenhuizen in de omgeving gebracht, sommigen met ernstige verwondingen. De meesten zijn inmiddels weer naar huis gestuurd, meldden de autoriteiten. Negen gewonden liggen nog in het ziekenhuis.

De politie gaat de snelheid van treinen van Qbuzz controleren bij station Baanhoek in Sliedrecht. Vanwege een verzakking aan het talud mogen treinen daar niet harder dan 40 kilometer per uur rijden.

Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport houden machinisten zich niet aan de aangepaste snelheid. "De inspectie heeft indicatieve snelheidsmetingen gehouden bij het station, waarbij overtredingen zijn geconstateerd", zegt een woordvoerder tegen RTV Dordrecht.

Het was voor de inspectie aanleiding om de politie in te schakelen. Vorige week zijn in samenwerking met de Landelijke Eenheid van de politie al officiële snelheidscontroles uitgevoerd. De politie constateerde toen geen snelheidsovertredingen. Bij een te hoge snelheid krijgt de machinist een boete van 500 euro.

Verzakking van talud

De snelheidsbegrenzing is nodig om metingen aan het spoor mogelijk te maken. Speciale sensoren helpen om de stabiliteit van het spoor in de gaten te houden.

Ergens dit jaar moet de verzakking bij Baanhoek worden aangepakt. ProRail heeft vorige maand borden geplaatst om machinisten te wijzen op de snelheidsbeperking.

Een woordvoerder van treinvervoerder Qbuzz, die op het traject rijdt, zegt dat het onderwerp hoog op de agenda staat bij de machinisten die het station dagelijks passeren. "We nemen signalen over de naleving van snelheidsbeperkingen zeer serieus. Veiligheid staat voorop in onze operatie. We zijn hierover in gesprek met de betreffende machinisten en blijven dit actief onder de aandacht brengen binnen onze organisatie."

De Nederlandse regering moet zich meer inzetten om duidelijkheid te krijgen over de aanval op de vijftien hulpverleners in de Gazastrook, vindt het Nederlandse Rode Kruis. De hulporganisatie roept politieke partijen op om zich te houden aan de toezeggingen die ze vorig jaar in aanloop naar de verkiezingen deden over het beschermen van hulpverleners.

Precies een jaar geleden werd een ambulancekonvooi in Rafah in het zuiden van Gaza onder vuur genomen door het Israëlische leger. De lichamen van de hulpverleners werden na het bloedbad samen met de voertuigen door het leger in een massagraf begraven. De meeste slachtoffers waren van dichtbij in het hoofd en de borst geschoten.

Volgens recent onderzoek van het Britse onderzoeksbureaus Forensic Architecture en Earshot vuurden Israëlische militairen vanaf 40 meter afstand meer dan 900 kogels af.

Intern onderzoek

Israël kreeg internationaal zware kritiek. Zo bleek het leger te hebben gelogen dat de ambulances geen zwaailichten gebruikten, terwijl uit beelden later bleek dat het konvooi wel herkenbaar was. Het leger beweerde dat militairen zich bedreigd hadden gevoeld.

Het Israëlisch leger zei vorig jaar na een intern onderzoek dat er fouten zijn gemaakt en ontsloeg een commandant. In dat niet-onafhankelijke onderzoek stelde het leger onder meer dat zes van de gedode Palestijnen Hamas-leden waren, maar bewijs daarvoor werd niet geleverd. Ook was er volgens het leger geen bewijs gevonden dat wijst op het vastbinden en executeren van de hulpverleners.

Het Rode Kruis vindt dat er een onafhankelijk en transparant onderzoek moet komen naar het incident, omdat het Israëlisch onderzoek nooit openbaar is gemaakt.

De beelden van de aanval op het konvooi kunnen als schokkend worden ervaren:

Rode Kruis-directeur Harm Goossens noemt die dag een "inktzwarte bladzijde in de historie van de hulpverlening". "Het is uiterst belangrijk dat er meer onderzoek komt naar de toedracht van dit verschrikkelijke incident." De partijen die vorig jaar het stembusakkoord hebben ondertekend, zouden daar meer werk van kunnen maken, vindt hij.

In het akkoord staat dat de ondertekenaars, waaronder coalitiepartijen D66, CDA en VVD, zich zullen inzetten voor het "consequent onderzoeken van en ter verantwoording roepen van partijen die toegang tot medische zorg en humanitaire hulp belemmeren en zorgverleners en hulpverleners aanvallen".

Sinds de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023, zijn zeker 32 hulpverleners van de Palestijnse zusterorganisatie de Rode Halve Maan omgekomen terwijl ze aan het werk waren, zegt het Rode Kruis. Ook in andere conflictgebieden zoals Libanon, Iran en Sudan zijn dit jaar hulpverleners gedood door geweld.

"Dit doet ontzettend veel pijn. Zij kunnen en mogen nooit een doelwit worden van aanvallen, hoe vaak moeten we dat nog herhalen?", aldus Goossens.

In Laren en Amsterdam zijn afgelopen nacht plofkraken geweest. Het is onbekend of er een verband is. De getroffen geldautomaten zijn aanzienlijk beschadigd. Over een eventuele buit is niets bekendgemaakt.

In Laren (Noord-Holland) was een geldmaat bij een supermarkt het doelwit. Om 05.50 uur was er een harde knal te horen. De politie meldt dat twee verdachten op een scooter zijn gevlucht. Bij de explosie zijn geen woningen beschadigd geraakt.

Derde keer

De explosie in Amsterdam-Zuid vond rond 03.45 uur plaats bij een automaat waar je geld kunt storten. Veel bewoners werden wakker van de harde knal. Uit de automaat hangt een zwart koord, dat waarschijnlijk is gebruikt om de explosieven te laten ontploffen. De politie vermoedt dat ook hier twee verdachten op een scooter zijn gevlucht.

Het is de derde plofkraak in Amsterdam dit jaar. Op 13 maart vond een plofkraak plaats bij een nabijgelegen geldautomaat en half januari werd een automaat naast een reisbureau getroffen.

Plofkraken komen de laatste jaren in Nederland nog maar weinig voor, met name doordat er maatregelen zijn getroffen om geldautomaten beter te beveiligen. Sinds de beveiliging is aangescherpt, wijken Nederlandse plofkrakers uit naar Duitsland.

De voormalige Franse premier Lionel Jospin is op 88-jarige leeftijd overleden. Dat hebben zijn familie en meerdere leden van de Parti Socialiste vandaag bevestigd.

Jospin, die premier was onder president Jacques Chirac, had in januari nog gemeld dat hij een "zware operatie" had ondergaan, zonder verdere details te geven.

De socialist bekleedde het premierschap van 1997 tot 2002 en speelde een belangrijke rol in een periode van zogenoemde cohabitation, waarbij de president en de premier uit verschillende politieke kampen kwamen. Hij stond bekend als een sobere en integere bestuurder en wist tijdens zijn ambtsperiode meerdere sociale hervormingen door te voeren.

Jospin had een lange politieke carrière bij de Franse socialisten. Hij was tweemaal eerste secretaris van de Parti Socialiste en was minister van Onderwijs. Ondanks zijn invloed wist hij nooit het presidentschap te bereiken.

Vertrek uit politiek

In 1995 verloor hij de presidentsverkiezingen in de tweede ronde van Chirac. In 2002 werd hij bij de eerste ronde verrassend uitgeschakeld, onder meer achter de extreemrechtse kandidaat Jean-Marie Le Pen. Na dat verlies vertrok hij onmiddellijk uit de actieve politiek.

Wel bleef Jospin nog politiek betrokken. Zo leidde hij in 2012 een commissie over de hervorming van het Franse politieke leven, benoemd door president François Hollande, en was hij van 2014 tot 2019 lid van de Constitutionele Raad. Die raad toetst wetgeving aan de Grondwet.

Jospin laat zijn echtgenote Sylviane Agacinski en zijn kinderen Hugo en Eva achter.

Marleen de Rooy en Jorn Jonker vertellen in deze speciale live opname van podcast De Dag tijdens het podcastfestival in TivoliVredenburg hoe zij aan hun Haagse scoops komen. Het begint met veel koffiedrinken. Of in het geval van Jorn: thee. Of zit er ook weleens iets sterkers in de kopjes?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Marleen vertelt hoe haar contacten met Pieter Omtzigt ertoe leidden dat zij tijdens een collectieve zoektocht naar de oud-NSC-leider, toen hij tijdens de formatie plots van tafel was weggelopen, opeens een mysterieus appje kreeg met zijn locatiegegevens. En Jorn legt uit hoe het soms juist door politici en ministeries op prijs wordt gesteld als je als journalist informatie boven water krijgt waar ze eigenlijk niet op zitten te wachten.

We sluiten af met een heuse koffie-quiz en vragen uit het publiek.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie: Elisabeth Steinz en Marco Geijtenbeek

Redactie: Rosanne Sies

Op de A67 van de Belgische grens naar Eindhoven is vannacht een vrachtwagen gekanteld. Het ging rond 04.00 uur mis ter hoogte van Hapert. De weg is tot het middaguur dicht, meldt de ANWB.

De vrachtwagen vervoerde 28 ton varkensmeel, dat is krachtvoer voor varkens. Het veevoer kan bestaan uit korrels maar het kan ook een meelachtig mengsel zijn, schrijft Omroep Brabant.

Het leegpompen van de vrachtwagen met varkensmeel is volgens Rijkswaterstaat een intensieve klus. Ook lekt er diesel uit de truck.

Vangrail beschadigd

Het verkeer bij Hapert wordt omgeleid via de af- en oprit. Zodra de bergingswerkzaamheden beginnen, gaat ook de toerit naar Hapert dicht.

Verkeer dat vanuit België richting Eindhoven moet, krijgt het advies via Breda en Tilburg te rijden over de E19 en de A58.

Door het ongeluk is de vangrail beschadigd geraakt. Die wordt vanavond gerepareerd, naar verwachting na de avondspits.

Een middelbare school met meerdere locaties in Deventer heeft opnieuw dreigende berichten ontvangen. Dat schrijft de centrale directie van het Etty Hillesum Lyceum (EHL) in een e-mail aan ouders en verzorgers van leerlingen.

De school heeft de politie op de hoogte gebracht van de ontvangen berichten. In overleg met de politie is besloten dat de schoollocaties vandaag de deuren gewoon openen. "Het gaat om een algemene bedreiging bestaande uit screenshots die zijn gedeeld op sociale media", zegt een woordvoerder van de school tegen RTV Oost.

Volgens de woordvoerder is de bedreiging gericht tegen alle zeven vestigingen van de school. Het account waarmee de berichten zijn gepost, is inmiddels verwijderd. Over de aard van de bedreiging doet de school verder geen uitspraken.

Eerdere bedreigingen

Het EHL werd eerder geconfronteerd met dreigberichten. In februari vorig jaar waren die gericht aan leerlingen en medewerkers van de vestigingen De Marke Noord, De Marke Zuid, Het Vlier en Het Stormink.

Er werd gedreigd met een gewelddadige actie, maar ook toen gingen de lessen gewoon door. Bij de vestigingen werden destijds veiligheidsmaatregelen genomen. Diezelfde maand hield de politie twee minderjarigen aan op verdenking van het versturen van dreigmails.

In het najaar van 2024 had de school ook met bedreigingen te maken. Toen bleven enkele schoollocaties een dag dicht.

De politie heeft herkenbare beelden online gezet van 79 personen die worden gezocht vanwege babbeltrucs. Het gaat om mensen die zich voordeden als agent of bankmedewerker om slachtoffers, vaak ouderen, geld, juwelen en andere kostbaarheden afhandig te maken.

Onder het motto Game over?! publiceerde de politie twee weken geleden honderd geanonimiseerde foto's met de waarschuwing de verdachten herkenbaar in beeld te zullen brengen als die zich niet meldden. In 21 gevallen gebeurde dat, of kwam er een tip van iemand anders binnen. Hun gegevens zijn offline gehaald.

De foto's worden gedeeld via een speciale website, op sociale media, billboards en in bushokjes. Het gaat bijvoorbeeld om beelden die werden opgenomen door een videodeurbel als de verdachte langskwam, beelden van bewakingscamera's of opnames van de pinautomaat waar met gestolen passen geld werd opgenomen.

"De campagne is zo effectief dat sommige rechercheurs afgelopen weken overuren moesten draaien", zegt Daan Annegarn van het Landelijk Team Opsporingscommunicatie van de politie. Volgens hem is de actie goed gevallen bij het publiek. "We zien dat niet alleen door de tipgevers die massaal meedenken, maar bijvoorbeeld ook in bedrijven die belangeloos digitale schermen aanbieden voor de campagne."

Trouwring en onderscheiding

De 79 zaken zijn afkomstig uit heel Nederland, van Den Helder tot Valkenburg en van Rotterdam tot Joure. In veel gevallen ging het om personen die hun slachtoffer bang maakten met een nepwaarschuwing, zoals dat er inbrekers actief waren in de buurt. Een agent zou daarom wel even langskomen om hun kostbaarheden veilig te stellen.

Vaak werden daarbij pinpassen of sommen contant geld meegenomen, maar ook dierbare eigendommen verdwenen: zo werd in Beek en Donk de trouwring van een overleden echtgenoot gestolen en verloor een vrouw in Ede een koninklijke onderscheiding.

De politie wil met de campagne aandacht vragen voor het groeiende probleem. Vorig jaar steeg het aantal meldingen over nepagenten naar ruim 13.000. In totaal werden meer dan 100.000 fraudemeldingen geregistreerd, met een geschatte schade van ruim 68 miljoen euro. Veel slachtoffers doen uit schaamte geen aangifte.

Gerechtvaardigd

De politie erkent dat het een paardenmiddel is om op deze wijze verdachten in de publiciteit te brengen. "Maar onder bepaalde voorwaarden mag dat", stelt de woordvoerder. "Het is ingrijpend, maar aan de andere kant is ook de impact van de misdrijven heel groot. Het is dan aan een officier van justitie om te bepalen of het in verhouding is. Voor elk van deze honderd zaken is bepaald dat het gerechtvaardigd is, zodat we het kunnen stoppen."

Tips kunnen worden doorgegeven via het contactformulier bij elke zaak. Daarnaast is ook bellen naar opsporingslijn 0800-6070 mogelijk, of anoniem via 0800-7000. Bovendien kunnen verdacht zich ook zelf melden via een online formulier. Zodra een persoon is geïdentificeerd, haalt de politie de beelden offline.

Even een ommetje maken wanneer je wilt, moet ook kunnen voor mensen met dementie, zo staat in de Wet zorg en dwang. Toch worstelen veel zorginstellingen nog altijd met dit zogenoemde opendeurenbeleid, blijkt uit een rapport van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

De inspectie deed het afgelopen jaar een steekproef onder 35 verpleeghuizen. In totaal zijn 113 zorginstellingen bezocht, waaronder ook afdelingen in de ggz, jeugdzorg en gehandicaptenzorg. Veel deuren zijn nog altijd dicht.

Instellingen zijn bang dat bewoners in gevaarlijke situaties terechtkomen of niet meer terugkeren. Afgelopen winter overleden onder meer in Soest, Harderwijk en Zevenaar bewoners met dementie in de vrieskou. Volgens de inspectie gebeurt dit zelden en zou die angst geen doorslaggevende rol moeten spelen. "Vrijheid en kwaliteit van leven wegen zwaarder dan absolute veiligheid, ook voor kwetsbare groepen."

Onveilige situaties

IGJ hoort vaak andere redenen zoals bouwkundige bezwaren of onveilige verkeerssituaties voor de deur. Aanpassingen kosten geld en wegens bezuinigingen niet altijd mogelijk. Toch heeft de IGJ daar geen begrip voor. "Beperkingen of verplichtingen opleggen moet per persoon worden bekeken. Het is een kwestie van goede, persoonsgerichte zorg."

Toch vinden familieleden van bewoners vaak veiligheid belangrijker dan de vrijheid en de kwaliteit van leven.

Wet zorg en dwang

De Wet zorg en dwang is zes jaar geleden ingevoerd en regelt hoe zorginstellingen omgaan met zorg waar de cliënt niet mee instemt. De wet legt verplichtingen op aan zorgaanbieders en beschermt de rechten van cliënten. Beperkingen zijn alleen toegestaan als iemand een gevaar vormt voor zichzelf of anderen. Familie kan als vertegenwoordiger optreden, maar heeft niet het laatste woord.

Hoewel het beleid in 2020 al ingevoerd moest zijn, kregen instellingen uitstel door de coronapandemie. In 2024 riep de inspectie al op tot uitvoering, maar twee jaar later gebeurt er nog weinig.

Toch blijkt handhaving een grijs gebied. "Verscherpt toezicht of een berisping leggen we alleen op als we er geen vertrouwen in hebben dat een zorgaanbieder zichzelf verbetert. We dwingen liever verbetering af."

Ook worden nog geen boetes uitgedeeld als het toch misgaat. De inspectie beoordeelt of de instelling lessen leert voor de toekomst. "Maar zo'n les kan niet zijn dat alle deuren weer op slot gaan."

Maatwerk

Sommige instellingen experimenteren met technologie, zoals camera's met gezichtsherkenning of persoonlijke polsbandjes waarbij de deuren wel voor de een opengaan, maar niet voor de ander.

Volgens Brenda Frederiks, gezondheidsjurist van Amsterdam UMC, zit het probleem vooral in de manier van denken: "Bewoners mogen niet naar buiten, tenzij het veilig wordt geacht. Dat moet juist andersom zijn. Iedereen mag naar buiten, tenzij er een duidelijke reden is om dat te beperken. Het gaat hier om mensenrechten."

Vaak bestaan er te veel aannames over wat mensen met dementie doen, zegt Frederiks. "Slechts een enkeling rent weg, de meesten gaan bij de voordeur staan of op een bankje dichtbij zitten."

Verzorgenden zeggen tegen de NOS dat het makkelijker gezegd is dan gedaan: het personeelstekort beperkt de tijd voor maatwerk. Ook voelen zij zich sterk verantwoordelijk voor bewoners en moeten ze verantwoording afleggen aan familie.

Beroepsvereniging V&VN voor verpleegkundigen en verzorgenden vindt vrijheid als uitgangspunt van de wet goed, maar zegt ook dat de wet verbeterd moet worden: "De wet is moeilijk uitvoerbaar voor professionals en de emotionele impact voor iedereen is gigantisch als er iets met een bewoner gebeurt."

Volgens gezondheidsjurist Frederiks is een cultuuromslag nodig, maar die gaat meestal langzaam.

Vitale tuinen

Psycholoog en onderzoeker Melanie van der Velde promoveerde op zogenoemde vitale tuinen bij zorginstellingen. Van der Velde benadrukt de positieve effecten van het naar buiten kunnen: "Het gaat over de kwaliteit van bestaan, waar wil je nog voor wakker worden? Voor sommige mensen is dat naar buiten gaan. Er wordt vaak vooral ingezet op veiligheid en minder op vrijheid. Maar hoe veilig is het als iemand altijd binnen is, daardoor boos of gespannen raakt en misschien anderen en zichzelf in gevaar brengt?"

Van der Velde benadrukt dat er wel degelijk plekken zijn waar een grote welwillendheid is, maar er blijven uitdagingen: "Je moet niet alleen de tuin geschikt maken, ook de toegang tot de tuin en de route ernaartoe. En het allerbelangrijkste is toch wel het zorgteam erop trainen."

Een vliegtuig van Air Canada Express heeft bij een landing op het LaGuardia-vliegveld in New York een brandweervoertuig geraakt. De gezagvoerder en copiloot zijn daarbij om het leven gekomen. De inzittenden van de brandweerwagen raakten gewond. Door het incident is de luchthaven gesloten.

In deze video is de schade aan de neus van het Air Canada-vliegtuig goed te zien:

Volgens Amerikaanse media werd het brandweervoertuig bemand door politieagenten. Twee politiemensen hebben gebroken ledematen.

In het vliegtuig zaten 72 passagiers en vier bemanningsleden. 41 passagiers en bemanningsleden zijn naar ziekenhuizen in de omgeving gebracht, sommigen met ernstige verwondingen. De meesten zijn inmiddels uit het ziekenhuis ontslagen, aldus de autoriteiten. Negen van hen liggen nog in het ziekenhuis.

Ander incident

Het betrof een Bombardier CRJ-900-toestel dat vanuit Montreal was aangekomen. Er is onduidelijkheid over de snelheid waarbij de botsing plaatsvond. Volgens persbureau Reuters, dat zich baseert op data van Flightradar24, was dat ongeveer 39 kilometer per uur. Maar CNN concludeert dat het toestel veel harder ging op het moment van het ongeluk: meer dan 160 kilometer per uur. Ook op trackingwebsite ADS-B Exchange staat een hogere snelheid vlak voor de botsing.

Het brandweervoertuig was volgens de autoriteiten op de landingsbaan vanwege een ander incident. Een vlucht van United Airlines had zijn take-off afgebroken nadat er een waarschuwingslampje was gaan branden in de cockpit en inzittenden een vreemde lucht meldden. Bemanningsleden zouden door de geur onwel zijn geraakt en daarom was om assistentie gevraagd.

Volgens CBS News blijkt uit geluidsopnames dat de luchtverkeersleiders nog hebben geprobeerd het brandweervoertuig te waarschuwen of tegen te houden. Desondanks bevond het voertuig zich op de landingsbaan op het moment dat het vliegtuig landde. Onduidelijk is waar het in de communicatie precies is misgegaan.

Waarschuwing weersomstandigheden

LaGuardia is gesloten voor onderzoek naar het incident. Luchtvaartautoriteit FAA meldt dat de luchthaven naar verwachting gesloten blijft tot halverwege de middag. Op de site van LaGuardia staat dat aankomende vluchten zijn omgeleid naar andere luchthavens of zijn teruggekeerd naar hun vertrekpunt.

De luchthaven gaf zondagavond een waarschuwing af dat regenachtig en bewolkt weer de afhandeling van vluchten kon belemmeren. Of de weersomstandigheden iets te maken hebben met de toedracht van het incident is niet duidelijk.

Goedemorgen! De Tweede Kamer discussieert vandaag over het nieuwe Europese migratiepact en de verdachte van het neerschieten van een vrouw en haar moeder in Zwijndrecht hoort de uitspraak in het hoger beroep in zijn zaak.

Het weer: vandaag schijnt de zon flink. Er is echter ook sluierbewolking en in het binnenland ontstaan vanmiddag stapelwolken. De noord- tot noordoostenwind waait zwak tot matig en het wordt 11 graden in het noorden tot 15 graden dieper landinwaarts.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het klimaat is meer uit balans dan ooit eerder is waargenomen, zegt de Wereld Meteorologische Organisatie. In hun jaarlijkse rapport stellen de onderzoekers dat de aarde nog nooit zo veel warmte vasthield als in 2025. De negatieve gevolgen voor bijvoorbeeld oceanen, zullen nog honderden jaren merkbaar zijn.

De balans is ver te zoeken, zeggen de experts van de WMO. De concentratie broeikasgassen ligt nu op het hoogste niveau in zeker 800.000 jaar.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Sinds de spanningen over de toekomst van Groenland heeft de NAVO de aanwezigheid in het Noordpoolgebied flink opgeschroefd. Tienduizenden NAVO-militairen gingen erheen. Onder meer naar IJsland, dat een unieke strategische positie heeft bij de poolcirkel.

Correspondent Rolien Créton ging er kijken:

Fijne dag!

In Londen zijn vannacht vier ambulances van een Joodse hulporganisatie in brand gestoken en uitgebrand. De politie spreekt van een antisemitische haatmisdaad, premier Starmer noemt het een "zeer schokkende antisemitische brandstichting".

De ambulances werden gebruikt door de organisatie Hatzola, een non-profitorganisatie die medische noodhulp verleent in de wijk Golders Green, waar veel Joodse Britten wonen.

Om 01.45 uur kwamen er berichten binnen dat er brand was gesticht. Doordat verschillende gasflessen in de ambulance explodeerden, sneuvelden ook ruiten in de omgeving. Daarbij vielen geen gewonden omdat omliggende gebouwen uit voorzorg waren ontruimd. Rond 03.00 uur was het vuur geblust.

Amsterdam en Rotterdam

Op X staan beelden van de aanval. De politie neemt de zaak hoog op en is op zoek naar de daders. Er zou worden gezocht naar drie verdachten.

"Antisemitisme hoort niet thuis in onze samenleving", zegt premier Starmer. "Mijn gedachten gaan uit naar de Joodse gemeenschap die met dit vreselijke nieuws wakker wordt."

Minister Streeting van Volksgezondheid retweette op X een bericht van een Joodse belangenorganisatie die de brandstichting verbindt aan eerdere aanslagen in België en Nederland. Zo werd er brand gesticht bij een Rotterdamse synagoge en sprak burgemeester Halsema van een aanslag na een ontploffing bij een joodse school in Amsterdam.

Op de beelden die rondgaan van de aanslag is het logo te zien van dezelfde organisatie die op het Europese vasteland de verantwoordelijkheid opeiste: Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah. De groepering was bij experts "volslagen onbekend" en kwam over als "weinig coherent", met fouten in Arabische teksten en amateuristisch camerawerk.

'Zieke aanslag'

Sinds terreuraanslagen van Hamas in oktober 2023 leidden tot de oorlog in Gaza is het aantal antisemitische incidenten in het Verenigd Koninkrijk flink opgelopen. Waren er in 2022 nog 1662 meldingen bij belangenorganisatie CST, vorig jaar was dat meer dan verdubbeld tot 3700. Heftigst was de aanslag op een synagoge in Manchester, waar een man twee mensen vermoordde. Hij werd doodgeschoten door agenten.

Opperrabbijn Ephraim Mirvis noemt de brandstichting van vannacht "een zieke aanslag, niet alleen op de Joodse gemeenschap, maar ook op de waarden die we delen als samenleving". Hij wijst erop dat Joden wereldwijd steeds vaker te maken krijgen met geweld. "We zullen dit beantwoorden met een gedeelde standvastigheid en ons samen hardmaken tegen haat en intimidatie."

Het klimaat op aarde is meer uit balans dan ooit is waargenomen, stelt de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) in een jaarlijks rapport. Wetenschappers meten hoeveel warmte de aarde opneemt én weer afgeeft. Nog niet eerder zagen zij dat de aarde zoveel warmte vasthield als in 2025. Sommige van de negatieve gevolgen daarvan, bijvoorbeeld op oceanen, zullen nog honderden jaren - potentieel zelfs duizenden - merkbaar zijn.

"De staat van het wereldwijde klimaat beleeft een noodtoestand", zegt secretaris-generaal Guterres van de Verenigde Naties. "Alle belangrijke klimaatmaatstaven knipperen rood."

Het wereldwijde VN-netwerk van meteorologen waarschuwt al jaren voor de steeds heftigere gevolgen van de opwarming van de aarde, maar neemt voor het eerst de metingen van de zogeheten energie-onbalans van de planeet mee. Dat is het groeiende verschil tussen de hoeveelheid energie die vanaf de zon naar de aarde komt, en de hoeveelheid energie die de aarde daar vervolgens weer van uitstraalt.

In een stabiel klimaat zijn die in- en uitstroom van energie ongeveer gelijk. De mens stoot echter zoveel broeikasgassen uit, met name door fossiele brandstoffen te verbranden, dat die balans nu ernstig verstoord is. Inmiddels ziet de WMO dat de concentratie broeikasgassen op het hoogste niveau ligt in zeker 800.000 jaar. Door die gassen houdt de aarde steeds meer energie vast, wat dus betekent dat de planeet steeds meer opwarmt.

Dat vasthouden van die energie werkt zo:

De energie-onbalans wordt sinds 1960 gevolgd door de WMO en zeker in de afgelopen 20 jaar is het verschil hard toegenomen. 2025 was tot dusver het hoogtepunt, aldus de WMO.

Vorig jaar was niet het warmste jaar, maar komt wel in de buurt:

"Menselijk handelen verstoort de natuurlijke balans steeds meer, en we zullen de komende honderden en duizenden jaren moeten leven met de consequenties daarvan", zegt WMO-secretaris-generaal Celeste Saulo. "Op dagelijkse basis is ons weer al extremer geworden. In 2025 leidden hittegolven, bosbranden, droogte, tropische cyclonen, stormen en overstromingen tot duizenden doden." Miljoenen mensen werden getroffen.

De oceanen absorberen 91 procent van de overtollige warmte, wat de gevolgen op land tempert. 5 procent van de energie wordt op land geabsorbeerd en slechts 1 procent van de opwarming komt in de atmosfeer. De mens voelt dus maar een klein deel van de daadwerkelijke opwarming.

Dat de oceanen flinke klappen opvangen, blijkt ook wel uit de metingen van de WMO. In de afgelopen 9 jaar werd ieder jaar een nieuw warmterecord gevestigd. De gevolgen voor de oceanen zijn dan ook groot: ecosystemen staan ernstig onder druk en er gaat veel biodiversiteit verloren. Ook vormt de opwarming van het water een motor voor tropische stormen.

Veel van de energie wordt geabsorbeerd door de oceanen:

Los van warmte, absorbeert de oceaan ook veel van de CO2 die mensen uitstoten, al wordt dat wel minder door klimaatverandering. Tegelijk reageert CO2 met het water, wat ertoe leidt dat de zee steeds verder verzuurt en schade toebrengt aan het leven in de oceaan.

Ook de andere conclusies lijken veel op waarschuwingen die de WMO en andere klimaatexperts al vaker hebben geuit. Zo heeft de WMO samen met andere VN-organisaties informatie toegevoegd over de impact van extreem weer op bijvoorbeeld de wereldwijde voedselvoorziening en vluchtelingenstromen. Weersextremen treffen volgens de WMO miljoenen mensen, en kosten vele miljarden.

Daarnaast wordt hittestress beschreven als een groeiend probleem. Meer dan een derde van de wereldwijde beroepsbevolking, zo'n 1,3 miljard mensen, loopt ieder jaar het risico op het werk te worden blootgesteld aan dit soort hitterisico's. Tegelijk ziet de WMO dat slechts de helft van de landen een waarschuwingssysteem heeft voor hitte, en nog minder landen nemen informatie over hitte standaard mee in het gezondheidsbeleid.

Gletsjersmelt

Ook over de effecten van de opwarming op zee-ijs en gletsjers rapporteert de WMO. De trend waarbij steeds meer gletsjerijs afsmelt, zette afgelopen jaar door. Zeker in IJsland en Noord-Amerika smolt afgelopen jaar uitzonderlijk veel gletsjerijs.

Zee-ijs komt ook aan bod in het 'Staat van het wereldwijde klimaat'-rapport van de WMO. Zo lag de gemiddelde hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied op het laagste of op één na laagste niveau, afhankelijk van welke gegevens je bekijkt. Voor Antarctisch zee-ijs was dat het op twee na laagst, met alleen 2023 en 2024 als jaren met minder ijs.

In het noorden van Myanmar zijn afgelopen vrijdag bij een luchtaanval van het regeringsleger zeker zeventien mensen gedood, zo is nu naar buiten gekomen. Doelwit van de aanval was een kloostercomplex in Katha, in de regio Sagaing, meldt de onafhankelijke mediaorganisatie Democratic Voice of Burma (DVB).

In het klooster werden volgens DVB gezinnen opgevangen die zijn gevlucht voor de burgeroorlog tussen het regeringsleger en verschillende verzetsbewegingen. Ooggetuigen zeggen tegen DVB dat er op het moment van de luchtaanval niet in de buurt van het klooster werd gevochten.

Geen medicijnen

Bij het bombardement raakten zeker twintig mensen gewond. Er zou een groot gebrek aan medicijnen zijn om de gewonden te behandelen.

In het gebied vecht het Kachin-onafhankelijkheidsleger tegen regeringstroepen. Onder meer vanwege de beperkte internettoegang komt er nauwelijks nieuws over die gevechten en de gevolgen daarvan voor de burgerbevolking naar buiten.

Het gaat slecht met de mensenrechten in Myanmar. De junta gebruikt na de coup in 2021 veel geweld en treedt hard op tegen verzet. Volgens de VN heeft bijna een derde van de Myanmarese bevolking humanitaire hulp nodig en hebben meer dan 12 miljoen mensen te maken met honger. Al ruim 3,5 miljoen mensen zijn ontheemd, omdat ze door aanvallen van het leger verdreven zijn uit hun huis.

In Slovenië heeft de partij van de pro-Europese premier Robert Golob de parlementsverkiezingen nipt gewonnen. Zijn voornaamste tegenstander, de rechts-populistische oud-premier Janez Janša , heeft zijn nederlaag nog niet toegegeven en eist een hertelling van de stemmen.

"Nu we het vertrouwen van het volk hebben gekregen, kunnen we vooruitkijken onder een vrije zon", zei de links-liberale Golob in een toespraak in zijn partijkantoor, nadat de kiescommissie de voorlopige uitslag had bekendgemaakt.

Geen makkelijke meerderheid

De Vrijheidsbeweging van premier Golob wordt met 29 zetels de grootste partij in het parlement. De Sloveense Democratische Partij van Janez Janša krijgt er 28.

De vorming van een nieuwe regering in EU- en NAVO-lid Slovenië wordt een lastige opgave. Voor een meerderheid in het parlement dat 90 zetels telt, zijn 46 zetels nodig. Daar komen zowel het linkse als het rechtse blok volgens de voorlopige uitslag niet aan.

Janša beschuldigde gisteravond laat de kiescommissie van het maken van fouten bij het tellen van de stemmen. Hij wil een hertelling, maar het is nog niet duidelijk of dat ook gaat gebeuren.

De 67-jarige Janša is een oude bekende, lees hier het profiel dat onze correspondent over hem schreef:

Bij deze verkiezingen stond Slovenië op een kruispunt: verdergaan op de liberale en pro-Europese weg of kiezen voor de populistisch-nationalistische koers van Janša.

Van de bijna 1,7 miljoen kiesgerechtigden kwam 69 procent opdagen om te stemmen.

Joodse extremistische kolonisten hebben aanvallen uitgevoerd op Palestijnse dorpen in de bezette Westelijke Jordaanoever. Ze staken zaterdag en zondag huizen en auto's in brand als wraak voor de dood van een 18-jarige Israëlische jongen.

De tiener kwam zaterdag om het leven na een aanrijding met een door een Palestijn bestuurd voertuig. De politie onderzoekt nog of de bestuurder de kolonist opzettelijk heeft aangereden.

Het dorp Jalud werd aangevallen door tientallen gemaskerde kolonisten:

Extremistische kolonisten riepen op sociale media op tot een "wraakcampagne" en bij het daaropvolgende geweld zijn afgelopen weekend volgens de Palestijnse Rode Halve Maan zeker tien Palestijnen gewond geraakt.

De Israëlische strijdkrachten lieten in een verklaring weten dat troepen en eenheden van de grenspolitie zaterdagavond naar verschillende Palestijnse dorpen zijn gestuurd. Dat gebeurde na meldingen over Israëlische burgers die "brandstichtingen pleegden tegen gebouwen en eigendommen, en die zich schuldig maakten aan onrust in het gebied".

Zondag raakte zeker één Israëlische agent gewond na een confrontatie met kolonisten in de buurt van de nederzetting Itamar, bij Nablus. In de buurt van het Palestijnse dorp Deir al-Hatab zijn gisteren vijf kolonisten opgepakt.

Israël veroverde de Westelijke Jordaanoever in 1967, tegelijk met de Gazastrook en Oost-Jeruzalem. Sindsdien houdt Israël het gebied bezet. Op de Westoever wonen zo'n drie miljoen Palestijnen en ongeveer 700.000 kolonisten in nederzettingen. Volgens het internationaal recht zijn de nederzettingen illegaal.

Wat houdt de bezetting van de Westelijke Jordaanoever in, en wat betekent die voor Palestijnen die er wonen? Onze correspondent laat het zien in deze eerder gepubliceerde video:

In Oostenrijk is een Nederlandse skiër om het leven gekomen. De man van 25 uit Rotterdam overleed na een botsing op de piste in Fiss, in de deelstaat Tirol.

Media in Oostenrijk melden op basis van de politie dat de skiër na een inhaalmanoeuvre op een rode piste tegen een sneeuwkanon is gebotst. Wintersporters die dat zagen gebeuren, hebben de hulpdiensten gebeld en eerste hulp verleend. De man is op de plek van het ongeluk overleden.

Er zijn dit skiseizoen in Europa al meer dan 125 mensen omgekomen door lawines, voor het overgrote deel mensen die buiten de piste kwamen. Er zijn deze winter meer lawines dan anders en dat komt weer door een zwakke onderlaag onder de sneeuw dit jaar en zware sneeuwval.