NOS Nieuws - Algemeen

"Het Verenigd Koninkrijk heeft behoefte aan een nieuwe manier van besturen. We moeten de politiek veranderen." Dat zei Labour-parlementariër Andy Burnham in een toespraak in Manchester, waarin hij zijn toekomstplannen uiteenzette. Burnham wordt naar verwachting de nieuwe premier, als opvolger van Keir Starmer, die vorige week zijn vertrek aankondigde.

Burnham wil het vertrouwen in de politiek terugbrengen door een nieuwe standaard te zetten. Hij is voorstander van een grotere rol voor de overheid en wil lokale overheden meer zeggenschap geven. Meer macht voor lokale overheden is de sleutel tot economische groei en een betere verdeling van rijkdom, is zijn overtuiging.

De economie moet groeien in alle uithoeken van het land, niet alleen in Londen en Zuid-Engeland, waar de macht en rijkdom geconcentreerd zijn. Burnham spreekt van een tienjarenplan om de levenstandaard te verhogen.

Extra regeringskantoor

Om die reden wil hij zich een deel van zijn premierschap in Manchester, in het noordwesten van het land, vestigen. Number 10 North, noemt hij het tweede premierskantoor. "Het zal het zenuwcentrum worden van een herijkt Groot-Brittannië".

Hij wil dat lokale leiders meer te zeggen krijgen over bijvoorbeeld huisvesting, transport, water en energie. In Manchester, waar Burnham jarenlang burgemeester was, heeft hij dergelijke veranderingen doorgevoerd en hij stelde dat als voorbeeld voor het hele land. Hij wil ook dat politici beter gaan samenwerken in plaats van elkaar tegen te werken. "Het land praat te veel en doet te weinig."

Burnham noemt de financiële situatie van lokale overheden niet in balans met de landelijke overheid. "Gemeenten kunnen niet eens aan hun wettelijke verplichtingen voldoen. Dat is slecht voor iedereen. Het is ook slecht voor de landelijke regering."

"Ik weet hoe het werkt, ik heb het hier in Manchester gedaan", zei hij, gevolgd door luid applaus.

Verantwoorde uitgaven

Huisvesting staat boven aan zijn prioriteitenlijst, evenals goed onderwijs. "Wat voor kansen hebben mensen zonder goede woning of goede opleiding?", zei Burnham.

Zijn plannen sluiten aan bij het Labour-manifest van 2024, zei hij. Als nieuwe premier is het van belang niet te veel af te wijken van het oorspronkelijke regeerakkoord, anders moeten er nieuwe verkiezingen worden gehouden. Hij wil zijn plannen uitvoeren binnen de speelruimte die de overheidsfinanciën hem bieden.

Ook wil Burnham ruimte geven aan innovatie, nieuwe technologieën en ondernemers. Hij wil ervoor zorgen dat Britse bedrijven meer opdrachten krijgen.

"Het leven moet beter worden", besloot hij zijn toespraak, "en ik denk dat we dat kunnen."

Correspondent Arjen van der Horst:

"We hoorden vandaag een premier-in-spe die een nieuwe, linksere koers wil varen dan Keir Starmer, met meer macht en geld voor de regio's. Tegelijk kan hij niet al te radicale plannen lanceren, want zijn financiële speelruimte is beperkt. Het schrikbeeld van een andere voorganger, Liz Truss, hangt nog altijd als een donkere wolk boven de Britse politiek: haar premierschap was al binnen enkele weken voorbij nadat ze met haar casinobeleid een schok had veroorzaakt op de financiële markten. Burnham wil zo'n scenario voorkomen. Hij wil verandering uitstralen, maar ook het bedrijfsleven te vriend houden met wat hij "zakenvriendelijk socialisme" noemt. Al met al wordt het een complexe balanceeract."

Burnham maakt een snelle opmars binnen Labour. Hij had groot succes als burgemeester van Manchester voor hij eerder deze maand in het Lagerhuis werd gekozen. Hij is van mening dat de politiek momenteel niet functioneert zoals zou moeten en dat het land niet staat waar het zou moeten staan. Daarvoor moet niet alleen veranderen wie Groot-Brittannië bestuurt, maar ook hoe het wordt bestuurd, is zijn visie.

Als zich geen tegenkandidaat aandient, wordt Burnham op 20 juli de nieuwe premier.

President Poetin erkent openlijk dat Rusland het zwaar heeft als gevolg van Oekraïense aanvallen. Dit weekend werd op de illegaal geannexeerde Krim de noodtoestand uitgeroepen.

Luisteren?

Deze aflevering kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Eerder deze maand bestookte Oekraïne infrastructuur op de Krim. Het leger blies een belangrijke spoorbrug over het Noord-Krimkanaal op, viel meerdere elektriciteitscentrales en onderstations aan en schakelde verschillende luchtverdedigingssystemen uit.

Maar de operatie om het schiereiland te isoleren is al veel langer bezig, vertelt Peter Schrijver in deze podcast. Hij is officier bij de Koninklijke Landmacht en onderzoeker aan de Nederlandse Defensie Academie. Aan de hand van een aantal bepalende momenten vertelt hij hoe Oekraïne er gestaag in slaagt om Rusland op de Krim in de problemen te brengen.

Wat zegt dat over de positie van Oekraïne in de oorlog?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: IJsbrand Terpstra

Eindredactie: Rosanne Sies

Districtchef Tim de Kraker van de politie Zeeland is op non-actief gesteld. Dat bevestigt de politie na vragen van Omroep Zeeland. Er loopt een onderzoek en tot die tijd mag De Kraker niet aan het werk zijn.

Waarom De Kraker op non-actief is gesteld, heeft de politie niet bekendgemaakt. "Er loopt een intern onderzoek, verder gaan we niet op vragen in", aldus een woordvoerder.

De politie wil ook niet zeggen sinds wanneer De Kraker thuiszit en waar het onderzoek zich opricht. "Het is in ieders belang dat het onderzoek zorgvuldig plaatsvindt. We lopen niet op de uitkomsten vooruit."

De Kraker (43) werkt al twintig jaar bij de politie en werd eind 2024 de hoogste leidinggevende binnen de politie van Zeeland. Hij volgde Joost Manusama op, die burgemeester werd in Capelle aan den IJssel. Daarvoor was hij drie jaar lang teamchef Oosterscheldebekken.

In het Duitse stadje Stade zijn vijf doden gevallen bij een schietincident. Dat meldt de politiewoordvoerder aan Duitse media.

Het schietincident vond plaats bij een jeugdinstelling. Daar zou een opvang voor moeders met kinderen zijn ondergebracht.

De dodelijke slachtoffers zijn allemaal volwassenen. Er zijn ook gewonden gevallen, het is nog onduidelijk om hoeveel slachtoffers het gaat. Het dodenaantal kan nog oplopen, zegt de politie, sommige gewonden zijn er slecht aan toe.

De hulpdiensten waren snel op de plek van het incident:

Het onderzoek naar de aanleiding van het incident loopt. Er zijn twee personen aangehouden, onder wie de verdachte schutter. De rol van de tweede verdachte is nog onduidelijk. De politie is niet op zoek naar andere verdachten.

De hulpdiensten zijn massaal uitgerukt in de stad, op ongeveer 30 kilometer ten westen van Hamburg. De politie adviseert om afstand te houden en instructies van de hulpdiensten op te volgen. Er is momenteel geen verder gevaar voor de bevolking, benadrukt de politiewoordvoerder.

In de omgeving van de instelling bevindt zich een kinderopvang en een basisschool, dat zegt een stadswoordvoerder tegen DPA. De gemeente had direct na de eerste meldingen contact met hen opgenomen. Er is geen gevaar voor beide instellingen, ouders hebben hun kinderen inmiddels kunnen ophalen.

Donderdag brak een grote vechtpartij uit bij een andere jeugdinstelling in de stad, dat meldt NDR Niedersachsen. Een ruzie over schulden zou uit de hand zijn gelopen. Het is nog onbekend of de twee incidenten met elkaar te maken hebben.

Afgelopen week hebben veel Nederlanders de gordijnen dichtgehouden, de zonneschermen omlaag gedaan en de parasols uitgeklapt, alles om de warmte buitenshuis te houden. Voor de verkoeling werd gegrepen naar airco's of stonden de ventilatoren dag en nacht te blazen. Dat is begrijpelijk maar weinig duurzaam. Nieuwe slimme ramen van onderzoeksorganisatie TNO zouden daarvoor een oplossing kunnen bieden.

De Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) doet al jaren onderzoek naar een klimaatvriendelijke manier om warmte in de zomer buiten de deur te houden. De ramen hebben een heel dun laagje coating dat de temperatuur van het raam kan herkennen. Daardoor kunnen de ramen schakelen bij verschillende temperaturen en houden ze, net als solar control glas, in de zomer de hitte van de zon buiten, zonder dat de kleur van het glas verandert. "Je kunt gewoon naar buiten blijven kijken", zegt Pascal Buskens, hoofdonderzoeker bij TNO, tegen de NOS. "Het ziet eruit als elk ander raam."

Uit de test die TNO tot nu toe heeft uitgevoerd, blijkt dat de binnentemperatuur wel 5 graden lager kan uitvallen met de nieuwe ramen. "En dat is veel, denk maar aan het verschil tussen een binnentemperatuur van 30 graden of 25 graden", aldus Buskens.

"Hierdoor bespaar je op airco-energie, verlaag je de hittestress en zorg je voor een hoger comfort door zowel lagere temperaturen als genoeg daglicht", schrijft TNO in een persbericht.

Warmte vasthouden in de winter

Ook in de winter zal de verwarming minder snel aan hoeven. Als de temperatuur buiten kouder dan 21 graden is, dan laten de ramen juist meer warmte binnen. Een gemiddeld huishouden zou met de ramen jaarlijks 5 tot 9 procent op de energierekening kunnen besparen.

De ramen zijn ontwikkeld met betaalbaarheid van de grondstoffen en het productieproces in het achterhoofd. De ramen hebben volgens TNO een terugverdientijd van 5 tot 7 jaar en een gegarandeerde levensduur van 20 jaar.

Vandaag worden de ramen voor het eerst in een woning in Almere geplaatst. "We verwachten dat deze ramen volgend jaar ook commercieel beschikbaar zullen zijn", zegt Buskens. "Hopelijk kunnen we ze voor de volgende zomer ook als oplossing meenemen."

Een directeur van een middelbare school in Roermond heeft vannacht in het schoolgebouw geslapen zodat het de hele nacht door kon luchten. Afgelopen week was het te warm voor de leerlingen om hun toetsen te kunnen maken, daarom besloot de directeur samen met twee collega's om in actie te komen.

De afgelopen week hanteerden veel scholen vanwege de hitte een tropenrooster. Ook het Broekhin College in Roermond was vrijdag vanwege code rood gesloten waardoor de proefwerkweek die dag niet kon starten. Toen directeur Elianne Engelen vrijdag samen met een aantal collega's toch op school aanwezig was, merkte ze dat het bloedheet was in het gebouw.

"Ik dacht bij mezelf, als maandag die leerlingen op school komen en alles heeft een heel weekend potdicht gezeten, dan is het nog altijd veel te warm om toetsen te maken", vertelt ze aan de regionale omroep L1. "Dus toen heb ik voorgesteld om hier te slapen en kreeg ik bijval van een aantal collega's."

Alle ramen en deuren open

Samen met de officemanager en hoofd facilitaire zaken besloot Engelen om de nacht van zondag op maandag in het schoolgebouw te slapen. Het drietal arriveerde zondagavond rond 21.30 uur in het hete schoolgebouw. Op de vierde etage bleek de temperatuur zelfs opgelopen naar 37 graden.

"We zijn onze ronde gaan maken en hebben toen alles opengezet. Op de begane grond de ramen op kiepstand in verband met de veiligheid en op alle andere etages alle ramen en deuren wagenwijd open", legt Engelen uit.

Na wat uurtjes te hebben geslapen, ging de wekker vervolgens om 04.30 uur weer. Dat was om op tijd ook alle deuren op de begane grond open te zetten. Daardoor kon op de meeste plekken in het gebouw de temperatuur zakken naar 27 graden.

"Nog altijd warm natuurlijk, maar wel koeler. De warmte zit natuurlijk nog altijd in de muren, dus dat heeft nog een paar dagen nodig", denkt Engelen. "We zijn blij dat het in elk geval iets heeft geholpen."

'Kort nachtje'

Van slapen zelf kwam het eigenlijk niet, dat bleek een behoorlijke uitdaging, aldus Engelen. "Het was een kort nachtje en een paar muggen hebben me wakker gehouden", vertelt ze met een glimlach.

Engelen sliep samen met een van de collega's afzonderlijk in de personeelskamer op aan elkaar geschoven bankjes met een van huis meegenomen laken en kussen. De officemanager had een eigen veldbedje meegenomen en sliep alleen op de gang. "Nou ja, slapen is niet echt gelukt. Ik heb helaas geen oog dichtgedaan", stelt de vrouw.

Toetsen

Omdat het schoolgebouw door de actie van Engelen en haar collega's kon afkoelen, begon vanochtend voor alle leerlingen de proefwerkweek. De toetsen gaan tot volgende week maandag door.

Of de scholieren hun proefwerken goed maken, zal de komende week moeten blijken. Maar met dank aan Engelen en haar collega's kan de extreme hitte in de school in elk geval niet als excuus gebruikt worden.

Zuid-Korea is van plan honderden miljarden te investeren in de productie van computerchips. President Lee Jae-myung presenteerde plannen samen met de twee grootste chipmakers van het land, Samsung en SK Hynix.

Samen met de overheid zeggen de tech-bedrijven ruim 500 miljard euro te investeren om wereldwijde chiptekorten tegen te gaan. Samsung en SK Hynix zijn wereldwijd goed voor de productie van bijna 80 procent van het totaal aantal specifieke geheugenchips.

De computerchips van de Zuid-Koreaanse makers zijn nodig in datacenters om chatbots en andere AI-tools te laten werken. Die kunnen grote hoeveelheden data verwerken die nodig zijn bij het gebruik van kunstmatige intelligentie.

Three mega projects

Door de sterk gestegen vraag naar deze specifieke geheugenchips zijn ook de prijzen verder gestegen, meldt Financial Times. Dat heeft ook gevolgen voor de prijs van elektronische apparaten. Vorige week maakte Apple bekend de prijzen voor MacBooks en Ipads te verhogen door de duurder geworden geheugenchips.

De mega-investering is onderdeel van het zogenoemde 'Three Mega Projects' om onder andere nieuwe chipfabrieken en datacenters buiten de hoofdstad Seoul neer te zetten en te investeren in technologie voor robots.

De investeringen moeten ook de landelijke gebieden buiten de hoofdstad helpen, maakte president Lee bekend in een conferentie die ook op tv werd uitgezonden.

De eerste schademeldingen komen binnen bij verzekeraars na het noodweer van dit weekend. In het hele land gold zaterdagavond code oranje. Verzekeraars zien vooral in de regio's rond Utrecht en Amsterdam een piek aan meldingen.

Bij Centraal Beheer en Interpolis, beide merken van Achmea, is het aantal meldingen nu bijna 5000. De verzekeraars zien een opvallende concentratie van meldingen uit Hilversum. Het gaat vooral om schade door hagel en blikseminslag, zoals beschadigde dakramen en schade aan auto's.

Het aantal meldingen bij de twee verzekeraars is bijna het dubbele ten opzichte van het noodweer in het weekend van 20 juni. Bij beide bedrijven worden volgens een woordvoerder extra collega's ingezet om meldingen snel op te pakken.

Ook NN Group, waar onder andere het merk OHRA onder valt, ziet meer schademeldingen dan vorig noodweerweekend binnenwaaien. Veel meldingen komen uit Hilversum. Daarnaast komen er veel schademeldingen uit de provincie Flevoland.

Het gaat om ongeveer 950 schademeldingen, met name over hagelschade bij auto's en huizen. NN Group heeft ook nog een verzekering in een samenwerking met ABN Amro. Daar zijn rond de 400 schademeldingen binnengekomen.

In de laatste tussenstand vanmorgen stond de teller op 130 schademeldingen bij verzekeraar ASR.

Het tweede stormweekend op rij valt voor verzekeraar Univé juist mee. In een laatste telling vanmorgen waren er 330 schademeldingen binnen, met een waarde van ongeveer 350.000 euro. Het voorgaande weekend waren dat er ruim 500.

Ook bij deze verzekeraar zijn vooral auto- en woonverzekeringen aangesproken, onder andere voor lekkages. Een klein aantal meldingen kwam binnen over schade door rioolwater dat omhoog is gekomen.

Dat het totaal aantal meldingen lager ligt zou kunnen komen doordat bij de vorige storm vooral schade was in het noorden van ons land. Van oudsher zijn er veel verzekerden in die regio, zegt een woordvoerder van Univé.

Een stuk bot dat meer dan veertig jaar in een lade lag te verstoffen, blijkt nu het eerste dinosaurusbot te zijn dat ooit in Antarctica is gevonden. Onderzoekers ontdekten dat het niet zoals gedacht van een zeereptiel was, maar dat het fossiel onderdeel was van de enorme staart van een titanosaurus, een dinosoort die tot de grootste op aarde behoorde.

Volgens de BBC werd het bot al in 1985 opgegraven, maar kon er destijds niet de vinger op worden gelegd wat het nou precies was. Het team dat het bot vond noteerde op een briefje: "Wervelkolom van een groot reptiel", met daarbij de opmerking dat het zo'n tien centimeter breed was en dat het waarschijnlijk van een zeereptiel was.

Vervolgens werd het bot en het schrijven in een la gelegd in een museum in Cambridge.

Professor kende geen twijfel

Daar lag het totdat Mark Evans door de archieven ging, als de collectiebeheerder van het British Antarctic Survey, een organisatie die zich bezighoudt met wetenschappelijk onderzoek op Antarctica. Hij vond het stuk bot na bestudering wel erg veel op de wervel van een dino lijken en dus belde hij professor Paul Barrett van het Natural History Museum, gespecialiseerd in dino-opgravingen.

Barrett kende geen twijfel toen hij het bot zag. Hij zag kenmerkende kogelgewrichten, een holte aan het uiteinde van het bot en een bult aan de andere kant. "Het was overduidelijk van een titanosaurus. Wat ik zag is een combinatie van kenmerken die volkomen uniek is voor dit soort dinosauriërs. Ik wist meteen waar we mee te maken hadden."

Toen de titanosaurus op Antarctica leefde, zo'n 82 miljoen jaar geleden tijdens de Laat-Krijt-periode, zag het gebied er heel anders uit dan nu. Het was bedekt met bossen die volop voedsel boden aan plantenetende dino's met lange nekken zoals de titanosaurus. Aangenomen wordt dat een titanosaurus wel 35 meter lang kon worden en 60 ton kon wegen.

De onderzoekers denken dat de dino van het gevonden bot overigens slechts 7 meter lang was. Barrett: "Misschien was het een jonge dinosaurus of het was echt een kleintje. Eentje die als kleiner volwassen exemplaar afweek van de rest van de groep."

Hoewel er vroeger veel dinosaurussen rondliepen op Antarctica, worden er door paleontologen nauwelijks fossielen aangetroffen: deze liggen verborgen in gesteente onder het ijs.

Het ontslag van de directeur van het Nederlands Fotomuseum Birgit Donker was onterecht. Dat heeft de rechtbank van Rotterdam vandaag geoordeeld. De rechtbank zegt dat de raad van toezicht van het museum "ernstig verwijtbaar heeft gehandeld" door Donker zonder geldige reden te ontslaan.

Het museum moet van de rechtbank een schadevergoeding van 400.000 euro betalen aan Donker. Ook moet er een rectificatie worden gepubliceerd en verspreid via media.

Het Nederlandse Fotomuseum noemt de beschikking "teleurstellend", maar zegt dat het museum "in het belang van de toekomst van het museum en het afsluiten van een dossier dat zwaar heeft gewogen op de organisatie en alle betrokkenen" zich bij de uitspraak neerlegt.

Sociale onveiligheid en angstcultuur

Donker was sinds 2018 directeur-bestuurder van het Rotterdamse museum. In juni vorig jaar werd zij op non-actief gesteld door de raad van toezicht, en een maand later ontslagen. De raad stelde dat er sprake was van sociale onveiligheid en een angstcultuur, veroorzaakt door haar leiderschapsstijl.

Ook zou Donker de raad onvoldoende hebben geïnformeerd over signalen van sociale onveiligheid en het personeelsverloop.

Kort voor haar ontslag publiceerde de Volkskrant een kritisch artikel over de sfeer onder Donker. "In de conceptversie van het artikel werd de bestuurder beschuldigd van narcisme, toxisch management en schrikbewind", schrijft de Rotterdamse rechtbank. Die woorden staan overigens ook in het gepubliceerde artikel; de Raad voor de Journalistiek noemde die termen later onvoldoende onderbouwd.

Donker zelf zei dat ze ingrijpende maatregelen moest nemen vanwege de slechte financiële en organisatorische positie van het museum. Ook stelde ze dat de raad van toezicht op de hoogte was en dat die lovend over de ontwikkelingen sprak.

Ontslag onterecht

Volgens de rechter heeft Donker geen sociale onveiligheid of een angstcultuur veroorzaakt. Ook is niet gebleken dat zij de raad van toezicht onvoldoende op de hoogte hield.

Volgens de rechter is het museum onder Donkers leiderschap geprofessionaliseerd en verbeterd op financieel gebied, en is er een nieuwe huisvesting mogelijk gemaakt. "De RvT is gedurende dat proces altijd lovend geweest en heeft de bestuurder niet eerder aangesproken op haar functioneren", schrijft de rechtbank.

Sommige medewerkers en voormalige medewerkers voelden weerstand tegenover de bestuurder vanwege de voortvarende maatregelen die Donker invoerde, stelt de rechtbank. Er was sprake van een hoge werkdruk, directief leiderschap en ingrijpende maatregelen zoals het gedwongen vertrek van twee medewerkers, die lang in dienst waren.

Door de ingrijpende maatregelen zijn goede resultaten behaald, stelt de rechtbank. "Het museum is nationaal en internationaal weer op de kaart gezet." Daarom had de raad van toezicht "andere maatregelen moeten treffen". De rechter vindt het ook "erg kwalijk" dat Donker na haar schorsing geen toegang kreeg tot haar e-mail, zodat zij zich niet behoorlijk kon verdedigen tegen de beschuldigingen van de RvT.

Vergoeding en rectificatie

De rechter vindt een vergoeding van twee jaarsalarissen passend, dat is 400.000 euro bruto. Ook moet het Nederlands Fotomuseum een deel van de rectificatie plaatsen op de website en sturen naar de hoofdredacties van diverse media.

In de door de rechtbank gekozen passage staat onder meer dat de raad "te overhaast over is gegaan tot de schorsing van Donker". De rechter zegt niet uit te sluiten dat het artikel in de Volkskrant een rol heeft gespeeld bij het ontslag.

Donker laat weten dat de uitspraak voelt als een enorme opluchting. "Alles wat mij werd verweten is nu van tafel geveegd", zegt ze. Ook zegt ze dat de rectificatie "ontzettend belangrijk" is voor haar. "Ik houd van de kunst en cultuur en ik ben heel blij dat ik me ook weer voor die sector kan gaan inzetten."

Door oververhitting in een kabelgoot rijden er geen treinen van het station Rotterdam Stadion richting het zuiden van het land. De kabels zijn gaan smeulen en daardoor werken wissels en seinen niet, zegt spoorbeheerder ProRail. Op het traject Rotterdam - Den Haag rijden minder treinen.

NS laat weten dat er een beperkt aantal bussen worden ingezet tussen Rotterdam en Dordrecht en Rotterdam en Zwijndrecht. Daarnaast kunnen reizigers tussen Rotterdam en Breda omreizen via Utrecht of met de bus naar Dordrecht en daar de trein pakken naar Breda.

NS adviseert reizigers kort voor vertrek de NS Reisplanner te checken.

Rest van de dag ontregeld

ProRail verwacht dat de vervanging van de 299 kabels in de goot tot na het einde van de dienstregeling zal duren. Dat betekent dat er pas morgenochtend weer treinen vanuit Rotterdam naar steden als Dordrecht en Breda kunnen rijden. Dat geldt ook voor de Eurostar naar Brussel.

Door de storing kwamen vijf treinen stil te staan. Omdat er wel spanning op bovenleiding staat, konden deze treinen op eigen kracht verder.

De oorzaak van de oververhitting is nog niet bekend. ProRail en een aannemer doen daar onderzoek naar.

Het is het kabinet niet gelukt om voor de zomer de beloofde 500 regels te schrappen of aan te passen. Het aantal is blijven steken op bijna 100, schrijft minister Heleen Herbert (Economische Zaken, CDA) in een Kamerbrief. Wel is bij nog eens 300 regels een begin gemaakt om ze te veranderen.

Afgelopen jaren is er bij opeenvolgende kabinetten een grote wens om regels te schrappen of te vereenvoudigen. Herberts voorganger Vincent Karremans (VVD) goot die wens tijdens zijn ministerschap in een concrete belofte om nog voor de zomer van 2026 500 regels te schrappen of aan te passen.

Herbert somt in haar brief een aantal voorbeelden op waarbij het wel gelukt is. Zo hoeven organisaties tot 250 werknemers niet meer het woon-werkverkeer van werknemers bij te houden en worden minder bedrijven verplicht om hun handelsgegevens door te geven aan het Centraal Bureau Statistiek.

'Toch ben ik positief'

Het is nog onduidelijk hoelang het gaat duren voordat de andere 300 regels waar ministeries naar kijken aangepast worden. Partijen zijn er bijvoorbeeld in overleg over, er loopt nog een onderzoek of er is nog wetgeving in voorbereiding, blijkt uit de lijst die het ministerie online heeft gezet.

"Natuurlijk hadden we liever de 500 aangetikt", zegt minister Herbert. "Toch ben ik positief. De uitdaging om 500 regels aan te pakken heeft ministeries in beweging gebracht en het bewustzijn vergroot over de gevolgen van nieuwe en bestaande wet- en regelgeving."

Hoewel de ambitie nu niet is gehaald, stelt het kabinet zichzelf ten doel elk jaar nog eens 500 nieuwe regels te vinden om te schrappen of te vereenvoudigen. Hiervoor is zelfs speciaal een bewindspersoon aangesteld: staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid Eric van der Burg.

Tientallen mensen met oranje shirtjes hebben zich verzameld aan de grens tussen Mexico en de Verenigde Staten. Met vlaggen met daarop een oranje leeuw trotseren ze de schroeiende hitte. Als vanaf de Amerikaanse kant een oranje stipje opdoemt uit de verte beginnen ze te juichen. Het stipje is de Oranjebus, die helemaal uit Kansas City naar Mexico is gereden voor de wedstrijd tussen Marokko en Nederland in Monterrey.

Vlak voordat de grens wordt overgestoken stopt de bus. Een politiehelikopter is in de buurt geland, met aan boord de gouverneur van Nuevo León. In deze Mexicaanse staat, die aan de VS grenst, ligt speelstad Monterrey. De gouverneur, Samuel García rijdt de laatste meters tot de grens mee. Op het eerste gezicht als blijk van steun voor de Nederlanders aan boord van de bus.

"Ik was als kind al fan van het Nederlands elftal. Heel veel mensen in Nuevo León steunen Oranje. We gaan er een ongelofelijk feest van maken", zegt García, zijn haar strak in de gel, een Nederland-shirt om zijn borstkas. Al ver voor de WK-loting eind 2025 hoopte García dat Nederland naar zijn staat zou komen. Want tussen Nuevo León (afkorting NL) en Nederland zijn veel overeenkomsten, benadrukt de gouverneur.

'Het oranje jongetje'

"We hebben allebei dezelfde leeuw in ons wapen. We delen ook de oranje kleur." En dan met een knipoog: "We houden allebei van bier! Het zijn overeenkomsten die ons verbinden." Wat de gouverneur er niet bij zegt, is dat de kleur oranje overal in Nuevo León gebruikt wordt vanwege politieke doeleinden: oranje is namelijk de kleur van Movimiento Ciudadano, de partij van García, de grootste in de deelstaat.

Hij lacht. "Ik word al heel lang het oranje jongetje, de oranje Mexicaan, genoemd, vanwege mijn politieke partij. Dus ja, natuurlijk profiteer ik natuurlijk ervan dat Nederland komt. We maken de stad oranje!"

Om er een extra groot feest van te maken, heeft García de komende dagen gratis bier beloofd aan Mexicaanse en Nederlandse voetbalfans. Ook zijn scholen vrij en mogen bedrijven dicht blijven op de wedstrijddag. Aankondigingen die, geheel in stijl van de jonge politicus, werden gedaan op sociale media.

PR-machine draait overuren

Op Instagram deelt García vrijwel ieder uur video's en foto's aan zijn drie miljoen volgers, de laatste weken vooral over het WK. En sinds bekend is dat Nederland naar Monterrey komt, draait de PR-machine van de gouverneur overuren.

Video's van ontmoetingen met afgevaardigden van de KNVB en de Nederlandse ambassadeur in Mexico, waar García een oranje hoed draagt. Voorbereidingen op de komst van Nederlandse fans, iedere keer in Nederlands voetbalshirt. Een AI-video waarin Nederlanders worden geportretteerd als piraten. Volgers van García konden zijn ontmoeting met de Oranjebus aan de grens haast in realtime volgen.

De laatste WK-wedstrijd in Monterrey, met het zo geliefde Nederlands elftal, moet voor de gouverneur de afsluiter worden van een succesvol toernooi. Op de dag voor de wedstrijd heeft hij zelfs de Spaanse superster Enrique Iglesias, die García zelf steevast "mijn goede vriend" noemt, geboekt om te komen optreden, nog voor FeestDJRuud het podium betreedt.

De verwachtingen zijn ook hoog als de Oranjemars zal plaatsvinden in het hete Monterrey - een mars waarin de Mexicaanse gouverneur uiteraard zelf zal meelopen. "Ik denk dat we records gaan breken. Meer dan 15.000 Nederlanders komen over. Bier, taco's, eten - we geven het allemaal gratis weg".

Door de obsessie van Samuel García met het Nederlands elftal, de leeuw en de kleur oranje vergeet men bijna dat er nóg een team met aanhang aanwezig is in Monterrey voor de knock-outwedstrijd. Als de gouverneur gevraagd wordt naar welke festiviteiten er zijn gepland voor de Marokkaanse fans, schiet hij in de verdediging. "We hebben een park toegewezen aan Marokko. Dus ook daar zorgen we voor."

Maar wie een blik werpt op de sociale media van Samuel García weet genoeg: het is vooral het Nederlands elftal dat de klok slaat bij de excentrieke politicus. Hij hoopt stiekem dat Nederland wint van Marokko. "En dat Mexico dan Nederland tegenkomt, later op het WK. Dat zou deze droom helemaal compleet maken".

Het aantal vergiftigingsmeldingen van injecteerbare afslankmiddelen is in een jaar tijd bijna verdubbeld. In 2024 trokken 76 hulpverleners aan de bel bij speciaal kenniscentrum om patiënten die injecteerbare afslankmiddelen hadden gebruikt. Vorig jaar werden er 149 meldingen gedaan.

Dat blijkt uit een jaaroverzicht van het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC), van UMC Utrecht. Bij een groot deel van de meldingen ging het om niet-voorgeschreven medicatie.

Volgens het NVIC ligt het werkelijke aantal van vergiftigingen door afslankmedicijnen hoger, want het gaat niet altijd dusdanig mis dat gebruikers het melden bij hun arts. En een arts raadpleegt niet altijd het kenniscentrum.

Over het NVIC

Het NVIC is een kenniscentrum voor de klinische toxicologie. Het informeert zorgprofessionals zoals huisartsen over de gezondheidseffecten en behandeling bij acute vergiftigingen van hun patiënten.

Steeds meer mensen gebruiken afslankmedicatie. Naar schatting gebruiken nu ruim 80.000 mensen middelen om af te vallen. Veel middelen zijn goedgekeurd en werken effectief, zoals Ozempic. Naast gereguleerd gebruik via een arts, kopen en gebruiken mensen ook zelf afslankmiddelen.

Van de hulpverleners die melding maakten bij het NVIC van vergiftiging, ging het bij 40 procent om een patiënt die een niet-voorgeschreven middel had gebruikt. "Een zorgelijke trend", zegt verouderingsbioloog Peter de Keizer van het UMC Utrecht. Hij legt uit dat afslankmiddelen als Ozempic er in eerste instantie waren voor mensen met diabetes of obesitas. "Maar toen wilde Hollywood het ook. Daar hebben ze geld en gebeurt het onder begeleiding van artsen. Wij zien het vervolgens bij de mensen in Hollywood, maar hier gebeurt het niet onder begeleiding."

"Mensen hebben meer vertrouwen in influencers en mensen uit hun vertrouwelijke cirkel, in plaats van in de medische wetenschap", meent De Keizer. "Je staat op een gegeven moment buitenspel als beroepsgroep."

Triple G

In 2025 kreeg het NVIC ook zes meldingen van vergiftiging door het middel retatrutide, in de volksmond 'Triple G' genoemd. Het middel is in Nederland nog niet geregistreerd als geneesmiddel en kan niet worden voorgeschreven door een arts. In de eerste vijf maanden van dit jaar werd al twaalf keer melding gemaakt van vergiftiging.

"Triple G is een krachtige variant, daar maken we ons zorgen over. Als je dat niet onder begeleiding gebruikt, kun je gemakkelijk overdoseren", zegt De Keizer.

Overdoseren kan vergiftiging betekenen, op de korte of lange termijn. Bij acute vergiftiging komen mensen vaak op de spoedeisende hulp terecht. Ook op lange termijn kan schade optreden, bijvoorbeeld aan je lever, nieren of zenuwbaan.

Volgens intensivist-toxicoloog en hoofd van het NVIC Dylan de Lange is de lijst met acute en chronische risico's voor de gezondheid van online bestelde middelen eindeloos. "Mensen moeten zich daar echt meer van bewust worden."

Afslankmedicatie

Veel injecteerbare afslankmiddelen stimuleren de insulineproductie en remmen de eetlust. Ook gaat voeding minder snel van de maag naar de dunne darm. Door de medicatie dalen de bloedsuikerspiegel en het lichaamsgewicht. De Keizer legt het gevaar uit. "Iemand met obesitas heeft veel vet, en dus veel cellen in het lichaam die aangepakt kunnen worden. Iemand die al dun is, en nog dunner wil worden, heeft minder van die doelwitcellen. Dan kom je eerder richting overdosering."

Voordat afslankmedicatie goedgekeurd wordt, en legaal op de markt verschijnt, is veel onderzoek nodig. De effectiviteit en veiligheid moeten worden onderzocht. "Om een zuivere stof te ontwikkelen is veel geld nodig", zegt De Keizer, betrokken bij zulk onderzoek. "Andere mensen kunnen de stoffen, onzuivere varianten ervan, makkelijk maken en goedkoop verkopen op het internet. Dat doet gewoon iemand vanuit zijn huiskamer."

"Er zijn ook legale sites die middelen verkopen voor onderzoeksdoeleinden. Dat is een grijs gebied, het doet denken aan de zaak Funcaps." Als je eigenhandig middelen koopt op dat soort sites zijn ze niet zuiver en niet getest op giftige afbraak producten, aldus de bioloog.

'Ik snap dat mensen het interessant vinden'

"Ik ben niet naïef, ik snap dat mensen het interessant vinden", zegt De Keizer. "Daarom moeten we in gesprek met influencers. We kunnen niet alleen met de vinger wijzen."

De bioloog wil voorkomen dat het ooit echt misgaat. "Misschien moeten we nadenken over ander beleid. Het is een lastige discussie."

En als je dan toch aan de afslankmediactie wil, doe het dan onder begeleiding, stelt De Keizer. "En doe het niet als het je wordt afgeraden. Ga gewoon sporten en zorg dat je niet te veel eet. Want dit soort middelen zijn echt zware medicijnen."

Drie jaar na de excuses voor het slavernijverleden is er nog niet genoeg gebeurd. Met die boodschap klopten zo'n veertig vertegenwoordigers van de zwarte gemeenschap aan bij premier Jetten. Ze roepen het kabinet op om samen met de zwarte gemeenschap een duidelijke koers uit te zetten. Toenmalig premier Rutte beloofde dat de excuses "geen punt, maar een komma" zouden zijn.

Gisteren was Jetten in cultureel centrum en archief The Black Archives, in het Surinamemuseum. Hij sprak daar met de zwarte gemeenschap op initiatief van de organisatie Zwart Manifest. Die stuurde vorige week samen met andere organisaties een brandbrief naar het kabinet. Mitchell Esajas van Black Archives spreekt tegenover de NOS van "een constructief gesprek".

"Jetten heeft de concrete toezegging gedaan dat hij zich wil inzetten om te komen tot beleid over heling en herstel. Dat is voor ons een positief signaal", zegt Esajas. "Er is afgesproken dat dit gesprek voortgezet wordt en hopelijk leidt het op korte termijn tot beleid en acties." In dat kader is hij ook blij dat Jetten naar Amsterdam is gekomen. Eerdere gesprekken waren steeds op het Catshuis in Den Haag.

Premier Jetten schrijft op X dat er de komende jaren een stevige aanpak van racisme en discriminatie nodig is:

Na de excuses zou er een vervolg komen in de vorm van beleid en concrete acties om de doorwerking van de slavernij aan te pakken, stelt Esajas. "We zien dat er drie jaar later geen urgentie meer lijkt te zijn." Die is volgens hem onder het vorige kabinet verdwenen. "Er is veel onduidelijkheid over wat er nou daadwerkelijk wel en niet is gebeurd. Er zou 200 miljoen euro worden uitgetrokken voor beleidsintensivering en een bewustwordingsfonds. Dat fonds is er maar er zijn vragen over hoe dat functioneert."

De organisaties pleiten voor een "nationale route naar herstel", zoals ze het noemen, om "op een structurele en effectieve manier te kunnen werken aan heling en herstel". Dat zou moeten gebeuren via een integrale aanpak waarin overheid en samenleving gezamenlijk optrekken.

Keti Koti

Daarin moet ruimte zijn voor de doorwerking van het slavernijverleden, de aanpak van racisme, gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk, de relatie met Suriname en de positie en rechten van inheemse en marrongemeenschappen, stellen de organisaties.

Woensdag houdt de premier een toespraak op de nationale herdenking slavernijverleden Keti Koti. "We hopen dat er dan in het bijzijn van een bredere vertegenwoordiging van de samenleving en ook live op tv meer concrete toezeggingen worden gedaan. Het belangrijkste is dat er advies en beleid volgen na 1 juli."

Vijf dagen na de twee verwoestende aardbevingen in Venezuela is de hoop op de redding van mensen die vastzitten onder het puin nog altijd niet opgegeven. "We spreken altijd van een 'gouden uur' van 72 uur", zegt Jorg van Waardhuizen van het Nederlandse Urban Search and Rescue-team (USAR) vanuit de Venezolaanse hoofdstad Caracas.

"Dat heeft te maken met hoelang je kan overleven zonder toegang tot water." Maar het kan ook dat mensen vastzitten in een holle ruimte, met toegang tot water en eten. "Misschien kun je het dan wel heel lang uithouden. Dus, niks is uitgesloten, voorlopig zitten we nog midden in de reddingsfase."

Het Nederlandse USAR-team kwam zaterdagochtend in het rampgebied aan. Het bestaat uit 64 mensen en 8 honden. Vanmorgen waren twee Nederlandse reddingsgroepen aan het werk op een plek waar nog vijf mensen zitten waar recent contact mee is geweest. Of zij nog leven, is niet duidelijk.

Het team opereert vanuit de havenstad Macuto, dicht bij het epicentrum van de bevingen. "De eerste reddingsgroepen van ons team zijn meteen op pad gegaan", zegt Van Waardhuizen. "We hebben tot nu toe vooral heel veel plekken verkend en afgevinkt waar we niets konden vinden, waar onze honden bijvoorbeeld niet aansloegen. Ook hebben we collega-USAR-teams ondersteund met materieel of kennis en expertise."

De samenwerking met die USAR-teams uit andere landen is intensief. "We coördineren elkaar. Een van de teams coördineert de andere. Dus wij doen dat echt zelf. Er is wel contact met de lokale overheid in welk gebied we moeten zoeken. Maar daarna doen we ons eigen ding en eigenlijk gaat dat best goed. In ieder geval voldoende om het werk te kunnen doen."

De Venezolaanse regering zegt dat meer dan 2600 reddingswerkers uit het buitenland in het rampgebied zijn aangekomen.

Aanwijzingen bevolking

De USAR-teams worden aangeklampt door mensen van wie familie of vrienden onder gebouwen liggen, aldus Van Waardhuizen. "Die zeggen: hier ligt iemand van mij, daar hebben we iemand gehoord, kom alsjeblief kijken."

"Dat zijn signalen waar wij op afgaan en dan doen wij snel een check van: hebben jullie mensen nog gehoord, ja of nee? Hoelang was dat geleden? Hebben jullie anders contact gehad?"

Het Nederlandse USAR-team checkt dan zelf of er vanonder het puin nog een reactie komt. Dan moet iedereen stil zijn. " En anders kunnen we ook nog onze honden over de puinhoop laten gaan. Die zijn getraind om levende mensen te ruiken. Als daar bevestigende signalen op komen, gaan we aan de slag. En zo niet, dan moeten we die mensen vertellen: sorry we vinden hier niets, wij gaan door."

Caracas

Macuto ligt even ten noorden van de hoofdstad Caracas. Ook daar is veel schade, maar zijn de contrasten groot. Zo zijn er straten die nog vrijwel intact zijn, maar waar wel een groot flatgebouw is ingestort. Op pleinen en in parken verblijven mensen die dakloos zijn geworden.

In de hoofdstad wordt ook met groot materieel naar overlevenden gezocht, maar er zijn te weinig middelen om overal tegelijk te zoeken. Internationale reddingswerkers worden dan ook met applaus door de Venezolanen ontvangen.

Volgens de regering zijn meer dan 770 gebouwen geheel of gedeeltelijk ingestort. Het officiële dodental staat nu op 1450, het aantal gewonden dat hulp nodig had op 3100.

Honderden mensen zouden worden vermist. Waarschijnlijk zijn dat er veel meer. Op niet-officiële websites waar mensen vermissingen kunnen melden, staan tienduizenden namen. Maar daar zitten vermoedelijk ook namen tussen van mensen die niet bereikt konden worden door schade aan telefoonverbindingen of met wie het contact inmiddels is hersteld.

In 2025 hebben koeien, varkens en kippen in Nederland twee procent minder stikstof uitgescheiden dan een jaar eerder. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Met een totale uitscheiding van 440 miljoen kilo komt dit precies uit op het onlangs aangescherpte plafond.

In 2024 was de uitscheiding nog 449 miljoen kilo. Het gaat dan om stikstof die vrijkomt uit urine en ontlasting van dieren in de landbouw.

Nieuwe plannen, nieuw plafond

Afgelopen vrijdag presenteerde het kabinet plannen die ervoor moeten zorgen dat de stikstofuitstoot in 2035 drastisch is verlaagd ten opzichte van 2019. Het nieuwe streven is dat in de landbouw 42 tot 46 procent minder wordt uitgestoten, in de mobiliteit en de industrie moet dit 50 procent zijn. In 2030 is er een tussendoel gesteld: dan moet de uitstoot zijn verlaagd tussen de 23 en 25 procent.

Om dit te bereiken wil het kabinet onder andere dat boeren in 2035 niet meer dan 2,6 koeien per hectare houden. De vee- en landbouwsector reageerden kritisch op deze plannen: zij vrezen verdere inkrimping van de veestapel voor vooral veeteelthouders in het oosten en zuiden van het land en rondom natuurgebieden.

Uit de berekeningen van het CBS blijkt dat uit mest van rundvee nog altijd het meeste stikstof vrijkomt: koeien en andere soorten van rundvee scheidden in 2025 in totaal 292,3 miljoen kilo uit, twee derde van het totaal. Varkens komen uit op 77,7 miljoen kilo, pluimvee op 48,1 miljoen kilo. Een jaar eerder was dit respectievelijk nog 298,4 miljoen kilo, 80,1 miljoen kilo en 48,7 miljoen kilo.

Volgens het CBS is de daling vooral te danken aan de verkleining van de veestapel vanaf 2017 en een lager stikstofgehalte in het voer voor de dieren.

Nog teveel fosfaat

Bij fosfaat was er sprake van een nog sterkere daling: hier daalde de totale uitscheiding met 4 procent naar 142 miljoen kilo, al is dit alsnog 7 miljoen kilo boven het nieuwe plafond van 135 miljoen kilo. Ook bij fosfaat zijn een minder grote veestapel en minder fosfaat in het dierenvoer de belangrijkste redenen voor de daling, aldus het CBS.

Fosfaat is een belangrijk mineraal voor dieren, het zorgt voor sterke botten en groei. Een teveel aan fosfaat in de mest kan echter leiden tot ernstige bodem- en watervervuiling. Koeien zijn ook bij de uitscheiding van fosfaat de voornaamste bron: zij zijn verantwoordelijk voor bijna 53 procent van het totaal.

De krijgsmacht zal de komende jaren fors worden uitgebreid met onbemenste wapensystemen. Dat is het belangrijkste nieuws uit de nieuwe nog vertrouwelijke Defensienota 'Samen Voorwaarts' die minister Yesilgöz en staatssecretaris Boswijk van Defensie vanmiddag presenteren, en waar de NOS al inzage in heeft gehad.

"Defensie investeert fors in onbemenste systemen en in de verdediging daartegen. Over vijf jaar streven we ernaar dat meer dan de helft van onze operationele effecten bereikt wordt met behulp van onbemenste systemen", schrijven de bewindslieden.

Yesilgöz (VVD) en Boswijk (CDA) spreken in de defensieplannen dan ook van een ander "krijgsmachtprofiel". De krijgsmacht moet sneller, slimmer en wendbaarder worden om aan moderne dreigingen het hoofd te kunnen bieden. Het profiel moet passen bij eisen van afschrikking, verdediging en langdurig conflict. Het kabinet wil dus op alles voorbereid zijn.

Goedkope wapensystemen

De koerswijziging is voor een belangrijk deel een gevolg van de oorlog die Rusland tegen Oekraïne is begonnen. Op het slagveld in Oekraïne heeft het gebruik van drones en andere onbemenste systemen een hoge vlucht genomen.

Razendsnelle technologische veranderingen en innovaties zetten de militaire machtsverhoudingen op zijn kop. Een van de lessen die daar volgens de nota wordt geleerd, is dat het behoorlijke inefficiënt en peperduur is om bijvoorbeeld dure Patriot-luchtafweerrakketen in te zetten om goedkope drones uit te schakelen. Daar moeten dus andere goedkope wapensystemen tegenover worden gezet.

Om diezelfde reden wordt er niet alleen ingezet op onbemenste wapensystemen maar ook op vergaande digitalisering van de krijgsmacht. Die twee moeten hand in hand gaan.

Ontwikkel-lab

Om dit allemaal te bereiken wil Defensie samen met de Nederlandse defensie-industrie een speciaal 'ontwikkel-lab' voor counterdrone-capaciteit gaan ontwikkelen: drones om drones mee te bestrijden. Ook wordt geld opzijgezet voor wat genoemd wordt kort-cyclische innovaties. Dat wil zeggen dat er heel snel ingespeeld moet kunnen worden op nieuwe ontwikkelingen op het slagveld, dus bijvoorbeeld om dronesystemen aan te passen aan veranderingen in de praktijk.

Alle krijgsmachtdelen krijgen met de onbemenste systemen te maken. De marine bijvoorbeeld zal worden versterkt met onder andere relatief eenvoudige schepen met minimale of geen bemanning. De landmacht wordt uitgebreid met een zogenoemd gelaagd systeem van drones, counterdrones en elektronische oorlogsvoering. De luchtmacht krijgt ook onbemenste systemen, maar die worden niet nader toegelicht.

Dit betekent niet dat er geen investeringen meer komen om klassieke wapensystemen. Zo krijgen de schepen van de marine meer zelfverdedigingscapaciteit en wordt de vloot van NH-90 helikopters uitgebreid.

Meer F-35's

Ook de landmacht wordt stevig uitgebreid. Volgens de nota komen er aanzienlijke investeringen in gevechtskracht, onder andere van de zware gemechaniseerde brigade, de brigade met zware pantservoertuigen, en daarnaast ook in onder andere de luchtmobiele brigade. Verder komt er een vierde gevechtsbataljon en wordt de genie versterkt.

Ook de Koninklijke Marchaussee wordt uitgebreid met tien eskadrons, dat zijn tactische eenheden van circa 100 marechaussees ten behoeve van militaire politietaken zoals grensbewaking. En ook de luchtmacht krijgt er materieel bij. Zo wordt er een extra tankvliegtuig gekocht en nog een aantal F-35-straaljagers.

Heel opmerkelijke is dat van veel nieuw materieel niet wordt benoemd om welke aantallen het gaat. Dat was in het verleden altijd wel zo, maar nu niet meer om de vijand niet wijzer te maken dan die is. Dit is een nieuwe ontwikkeling bij Defensie die schuurt met het budgetrecht van de Tweede Kamer die het laatste woord heeft over uitgaven van de verschillende ministeries. Linkse oppositiepartijen reageerden hier onlangs al kritisch op.

Opkomstplicht

Defensie werkt verder, in elk geval op papier, een model uit voor een selectieve opkomstplicht, voor het geval er niet genoeg vrijwillige aanmeldingen komen om als militair te gaan werken. Selectief betekent dat dat niet iedereen opgeroepen wordt, maar dat een bepaalde groep uitgekozen wordt.

Uitgangspunt blijft vrijwilligheid, maar voor het geval dat dat onvoldoende soelaas biedt, werkt Defensie aan een systeem van oplopende verplichtende treden. In het uiterste geval kan dat betekenen dat mensen verplicht 'op moeten komen' voor selectie en keuring. Staatssecretaris Boswijk had dit al eerder aangekondigd en in deze Defensienota wordt het verder uitgewerkt.

Wispelturigheid VS

De aanval van Rusland op Oekraïne is overigens niet de enige reden dat bij Defensie het roer omgaat. Naast de Russische agressie wordt gewezen op China dat een steeds grotere rol opeist in de wereld, verder ook op de escalatie van geweld in het Midden-Oosten, op terrorisme en op klimaatverandering als mogelijke bron van nieuwe conflicten, voedselonzekerheid, en migratie. "De geopolitieke spelregels en internationale verhoudingen veranderen en het recht van de sterkste is terug."

Geen aandacht is er voor de wispelturigheid van de Verenigde Staten sinds president Trump daar aan de macht is. Hij heeft al meermalen het bestaansrecht van de NAVO in twijfel getrokken en is uiterst kritisch over de loyaliteit van Europese lidstaten. Samenwerking binnen de NAVO blijft volgens de nota essentieel voor de veiligheid van Nederland.

Goedemorgen! Nederland speelt aankomende nacht tegen Marokko voor een plek in de achtste finale op het WK en de Amsterdamse burgemeester Halsema wordt verhoord door de parlementaire enquêtecommissie Corona.

Eerst het weer: de zon krijgt volop ruimte, maar er trekken ook enkele wolkenvelden over. De noordwestenwind waait matig en het wordt van west naar oost 22 tot 27 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De VS en Iran hebben afgesproken om de aanvallen op elkaar voorlopig te staken. Dat melden nieuwssite Axios en persbureau Reuters op basis van Amerikaanse functionarissen. Ook moeten schepen vrij door de Straat van Hormuz kunnen varen.

Iran heeft het nieuws nog niet bevestigd. Het staken van de aanvallen betekent volgens de functionarissen dat de gesprekken tussen beide landen verdergaan. Morgen ontmoeten de VS en Iran elkaar waarschijnlijk in de Qatarese hoofdstad Doha.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Voor veel Mexicanen is het nog altijd een nationaal voetbaltrauma: de strafschop waarmee Nederland Mexico uitschakelde bij het WK van 2014. Twaalf jaar later doet dat nog steeds pijn, merkt verslaggever Simone Tukker in Monterrey. Was het nou een schwalbe van Arjen Robben, of niet?

Fijne dag!

Gemeenten leggen steeds vaker dwangsommen van duizenden euro's op aan minderjarigen die een misdrijf hebben gepleegd. Met deze 'als-dan-boetes' willen gemeenten voorkomen dat jongeren opnieuw in de fout gaan. Toch is voor veel gemeenten het effect van de maatregel onduidelijk.

Omroep Gelderland vroeg aan alle Nederlandse gemeenten met meer dan 100.000 inwoners hoe vaak ze een dwangsom aan minderjarigen opleggen. Driekwart van de gemeenten leverde deze cijfers aan.

Daaruit blijkt dat het aantal opgelegde dwangsommen de afgelopen jaren fors is toegenomen. In 2021 legden de grote gemeenten samen zeven dwangsommen op. Vorig jaar was dat aantal opgelopen tot 53. De bedragen variëren van 1000 tot 7500 euro per overtreding.

Ede is een van de gemeenten die gebruikmaken van het middel. Vorig jaar gebeurde dat vier keer in de Gelderse gemeente. "Het doel van een dwangsom is het voorkomen van herhaling en het herstellen van de openbare orde", zegt een woordvoerder. "We zetten het in wanneer eerdere interventies of hulpverlening onvoldoende effect hebben gehad." Ook andere gemeenten zeggen voor de als-dan-boete te kiezen als andere hulpverlening heeft gefaald.

Maatregel vaakst opgelegd bij drugsdelicten

Officieel heet de voorwaardelijke boete een 'last onder dwangsom'. Gemeenten leggen de maatregel op voor verschillende soorten misdrijven, zoals het dragen van een mes, het afsteken van verboden vuurwerk of het veroorzaken van geluidsoverlast. Het vaakst gebruiken gemeenten de dwangsom om voormalige drugsdealers op het rechte pad te houden.

"Jongeren worden vaak verleid door het snelle, makkelijke geld van de drugshandel", laat een van de gemeenten weten. "Een dwangsom hangt als een zwaard van Damocles boven hun hoofd. Het risico van duizenden euro's schuld bij een volgende overtreding, weegt dan opeens een stuk zwaarder dan de winst van een paar deals."

Geen rechter nodig

De maatregel wordt ook wel de 'Veluwse methode' genoemd. De gemeente Putten was de eerste gemeente die niet wilde wachten op strafrechtelijke vervolging van minderjarigen, maar zelf dwangsommen ging opleggen om ongewenst gedrag te voorkomen.

Waar een veroordeling via het strafrecht maanden kan duren, komt er bij een dwangsom geen rechter aan te pas. Gemeenten kunnen jongeren binnen een paar weken aansprakelijk stellen.

"En dat is problematisch", zegt Michiel van Emmerik, docent staats- en bestuursrecht aan de Radboud Universiteit. "Het strafrecht biedt specifieke waarborgen aan verdachten. Bijvoorbeeld het zwijgrecht en specifieke eisen aan de manier waarop bewijs veiliggesteld moet worden."

Van Emmerik wijst erop dat die bescherming er niet is bij het opleggen van een last onder dwangsom. "Terwijl het wel grote gevolgen kan hebben."

Onduidelijk of maatregel werkt

Hoewel het doel van de dwangsom is om te voorkomen dat minderjarige jongeren nogmaals in de fout gaan, geven meerdere gemeenten in het onderzoek van Omroep Gelderland aan niet duidelijk te hebben of het middel het gewenste resultaat oplevert.

De gemeente Den Haag heeft een pilot geëvalueerd, maar daaruit konden geen conclusies getrokken worden over de effectiviteit. De gemeente Utrecht laat weten dat het te vroeg is om te zeggen of de maatregel werkt, "maar op termijn wel te gaan evalueren". Andere gemeenten laten weten de effectiviteit niet onderzocht te hebben.

De gemeente Venlo zegt als enige gemeente ook de risico's te zien van het opleggen van een dwangsom. "Als een minderjarige opnieuw in de fout gaat en de dwangsom daadwerkelijk moet betalen, ontstaat er een schuld. Omdat de jongere dit vaak niet zelf kan betalen, kan dit een katalysator zijn om juist meer te gaan dealen om de schuld af te betalen", zegt een woordvoerder.

"Of het drijft ze in de handen van grotere criminelen die de schuld 'voorschieten' in ruil voor zwaardere hand- en spandiensten", aldus de gemeente. Toch legde Venlo vorig jaar vier dwangsommen op.

Blij met maatregel

VVD-Kamerlid Ruud Verkuijlen noemt de toename van opgelegde dwangsommen een "positief signaal". In 2022 diende hij een initiatiefnota in met de titel 'opvoeden die handel'. Daarin riep hij het kabinet op om gemeenten te stimuleren vaker een last onder dwangsom op te leggen, om ouders zo verantwoordelijk te maken voor het wangedrag van hun kinderen.

"Het is belangrijk dat bestuurders hun instrumenten ook daadwerkelijk toepassen, juist om in dit geval beginnende criminele carrières te doorbreken. Ouders moeten hun verantwoordelijkheid nemen; als zij niet meewerken, moeten ze op de blaren zitten", zegt het Kamerlid.