NOS Nieuws - Algemeen

Vanaf volgende week begint de eerste winactie bij het inleveren van blikjes en flesjes via statiegeldautomaten die via Tikkie uitbetalen, meldt producentenorganisatie Verpact. Die hoopt dat op die manier meer statiegeldverpakkingen worden ingeleverd.

Het is onderdeel van een pakket aan maatregelen om de wettelijke inzameldoelstelling van 90 procent te halen. Dat is de producenten sinds de invoering in 2021 nog geen enkel jaar gelukt.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) had aanvankelijk andere maatregelen in gedachten om het inleveren van plastic flesjes en blikjes aantrekkelijker te maken. In september vorig jaar eiste de toezichthouder dat de producentenorganisatie ofwel het statiegeld fors zou verhogen, of een bonus zou uitkeren bij het inleveren. Anders dreigden miljoenen aan dwangsommen.

Geldprijs

Na juridisch getouwtrek nam de inspectie uiteindelijk genoegen met een pakket aan maatregelen, waaronder meer inleverpunten, snellere reparatie van kapotte statiegeldautomaten, het accepteren van meer beschadigde verpakkingen en dus ook het introduceren van winacties. Ook geeft Verpact meer inzicht in de financiën en de besteding van het niet geïnde statiegeld, na veel kritiek op het gebrek aan transparantie daarover.

De komende tijd start Verpact verschillende winacties. Bij de eerste, die op 11 mei begint, krijgen deelnemers per 15 cent één ticket waarmee ze kans maken op een geldprijs. De actie duurt 10 weken en er is volgens Verpact geen vergunning nodig bij de kansspelautoriteit, onder meer omdat deelname geen geld kost.

Uiteindelijk moet er begin volgend jaar een kansspel komen bij alle inleverpunten. Daar heeft Verpact wel een vergunning voor nodig. Dat moet voor 1 tot 2 procent extra inzameling leiden.

Sap en zuivel

Afgelopen maart meldde de organisatie dat het ook vorig jaar niet gelukt is om het wettelijke inzameldoel te halen.

Ondertussen is het ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan het kijken naar andere manieren om meer statiegeldverpakkingen in te zamelen, zodat minder flesjes en blikjes in het milieu belanden.

Zo komt er een verbod op de verkoop van plastic flesjes en blikjes zonder statiegeld. Ook wordt er onderzoek gedaan naar een innameplicht van statiegeldverpakkingen bij verkopers, verplicht statiegeld op plastic sapflessen en verbetering van inzameling van zuiveldrankjes in plastic verpakkingen.

De belangenvereniging van sportbestuurders RVVB stelt een meldpunt in voor clubs die zich gedupeerd voelen door de problemen met een subsidieregeling.

Op 5 januari konden sportverenigingen vanaf 09.00 uur online inschrijven voor een financiële tegemoetkoming bij verbouwingsplannen van het ministerie van Sport. Dat zou gebeuren op volgorde van binnenkomst. Maar door een storing liep die procedure mis en is er een notaris ingeschakeld om alsnog tot een faire verdeling van de beschikbare 43 miljoen euro te komen. "De meest eerlijke oplossing voor een vervelend probleem", zegt een woordvoerder van het ministerie.

Vorige week werden de bijna 2500 verenigingen die zich hadden ingeschreven, geïnformeerd over de plek in de rij die zij nu hebben gekregen. Daarbij bleek dat sommige verenigingen die in januari nog dachten vooraan te staan, na de loting waarschijnlijk alsnog buiten de boot vallen. Er is te weinig geld om elke aanvrager tegemoet te komen. In totaal zijn er verzoeken gedaan voor 109 miljoen euro, waarmee het beschikbare budget met 155 procent is overvraagd.

Fusie in gevaar

Met de loting zijn voor het gevoel van de sportbestuurders de regels als het ware veranderd tijdens de wedstrijd. De consequenties kunnen groot zijn, vertelt Harmen Stremler van de twee voetbalverenigingen in het Friese Lemmer, die van plan waren per 1 september te gaan fuseren. Dat samengaan biedt uitzicht op een bloeiende club met zo'n 1000 voetballende leden.

Maar om de fusie mogelijk te maken moet het huidige complex van zaterdagvereniging CVVO wel voor zo'n 2 miljoen euro worden verbouwd. "Met dat geld wilden we de club echt klaar maken voor de komende dertig jaar", aldus Stremler.

Gat van vier ton

Daarbij is voetballend Lemmer echter afhankelijk van de zogenoemde BOSA-subsidieregeling van het ministerie. Dat leek afgelopen januari wel goed te zitten; de twee Friese clubs kwamen er mooi op tijd doorheen. Tot die informatie door de technische problemen bij het ministerie verloren ging. Na de loting staat de fusievereniging opeens op plek 1584.

"Dat betekent concreet dat we naar dat geld kunnen fluiten en we opeens een gat van 20 procent hebben in onze begroting", legt Stremler uit. Dat is het percentage van de verbouwingssom dat we volgens de subsidieregeling vergoed kunnen krijgen."

"In ons geval heb je het dan over een bedrag van bijna vier ton dat we tekort komen", gaat Stremler verder. "Dat kunnen wij niet meer verantwoorden tegenover onze leden. Ik vrees dat de complete fusie nu op losse schroeven staat. Komende donderdag heb ik een gesprek met de wethouder, maar bedenk wel: de gemeente betaalt nu al 40 procent van de verbouwing."

Later beslissing over rechtszaak

Het meldpunt van de RVVB, het Register voor Verenigingsbestuurders, is volgens bestuurslid Daniel Klijn vooral bedoeld om de omvang en ernst van de problemen zo exact mogelijk in kaart te krijgen.

Denken over een eventuele rechtszaak kunnen zij pas na de zomer, als het ministerie definitief heeft laten weten wie er op basis van de volgorde wel op subsidie kan rekenen en wie niet.

Medische teams zijn druk bezig met de voorbereidingen om drie zieke opvarenden van het cruiseschip Hondius over te brengen naar Nederland. Eén van hen heeft de Nederlandse nationaliteit. "Dat is op dit moment onze grootste prioriteit", zegt Maria Van Kerkhove, deskundige op het gebied van epidemieën en pandemieën bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Het ministerie van Buitenlandse Zaken coördineert samen met de reder de medische evacuatie. De drie opvarenden zijn besmet met het hantavirus en zijn er ernstig aan toe, maar verkeren in stabiele toestand. De drie worden naar Nederland geëvacueerd, waar ze de noodzakelijke zorg zullen krijgen.

Een Britse opvarende is eerder overgebracht naar de een intensievezorgafdeling in Zuid-Afrika.

Mogelijk van mens op mens verspreid

Het virus wordt normaal gesproken overgedragen via de uitwerpselen van knaagdieren, zoals muizen en ratten. "Het schip heeft veel eilanden langs de Afrikaanse kust aangedaan. Op die eilanden komen veel verschillende wilde dieren voor, waaronder knaagdieren", aldus Van Kerkhove.

De WHO denkt dat het virus zich deze keer mogelijk van mens tot mens heeft verspreid aan boord van het schip. De kans is groot dat de eerste besmetting buiten het schip heeft plaatsgevonden, en het virus daarna aan boord is gekomen.

Op dit moment zijn zeven van de 147 passagiers en bemanningsleden ziek gemeld. Van de zieken zijn er drie overleden, onder wie een Nederlands stel uit Friesland.

Dat echtpaar ging op 1 april in Argentinië aan boord, nadat ze door Zuid-Amerika hadden gereisd. Vijf dagen daarna kreeg de man last van koorts, hoofdpijn en diarree. Nog eens vijf dagen later kreeg de 70-jarige ook ademhalingsproblemen, waarop hij diezelfde dag, op 11 april, overleed. Bijna twee weken later werd zijn lichaam aan land gebracht op Sint-Helena, in de zuidelijke Atlantische Oceaan.

Doorvaren naar Canarische Eilanden

Het cruiseschip ligt al dagen voor anker voor de Kaapverdische hoofdstad Praia. Geen van de opvarenden mag van boord. De autoriteiten van Kaapverdië willen behalve de drie zieke opvarenden niemand van boord laten. De passagiers aan boord moeten verplicht in hun hut blijven.

Het is nu de bedoeling dat het schip naar de Spaanse Canarische Eilanden gaat. Een team van epidemiologen kan vandaag het schip inspecteren, hebben de WHO en het Spaanse ministerie van Volksgezondheid afgesproken. Na dit onderzoek wordt bepaald of het schip inderdaad naar de Canarische Eilanden kan varen. "We werken nauw samen met de Spaanse autoriteiten", zegt de WHO-expert.

Verzorgers van SOS Dolfijn werken dag en nacht om de in Egmond aangespoelde witsnuitdolfijn in leven te houden. Het dier kan niet meer zelfstandig zwemmen sinds het gestrand is en moet dat opnieuw leren. De dolfijn wordt daarom 24 uur per dag ondersteund in het bassin in het opvangcentrum in Anna Paulowna.

Vrijwilligers houden de kop van de dolfijn boven water, zodat er geen water in het spuitgat komt en het dier verdrinkt. "We draaien de hele nacht door met een team. In het begin moesten we het dier met vier mensen ondersteunen want hij was vrij apathisch. Langzaam begon hij wat zwembeweginkjes te vertonen. Nu kan het met één persoon", vertelt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn aan de regionale omroep NH.

Spannend

Albi, zoals de witsnuitdolfijn nu heet, spoelde zondagavond aan op het strand van Egmond aan Zee. Het is nog altijd niet zeker of de dolfijn het gaat redden, maar hij is de afgelopen nacht goed doorgekomen, vertelt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn aan NH. "Het is spannend en we kijken van minuut tot minuut en dag per dag."

Een van de verzorgers met Albi de witsnuitdolfijn:

Het is nog niet duidelijk wat het dier mankeert. "Na het eerste bloedonderzoek is niets raars gevonden", zegt Hoekendijk. Het is voor het eerst sinds 2011 dat er een witsnuitdolfijn in het opvangcentrum revalideert. Albi is de derde van zijn soort. "De eerste twee overleefden het helaas niet."

Moe

Voor de vrijwilligers is de revalidatie van Albi pittig vanwege grote drukte in het centrum. "Een nachtje of weken doortrekken, dat kunnen we wel. Maar nu is het al maandenlang druk. We hebben in korte tijd vijf bruinvissen gehad, nu de witsnuitdolfijn. Dus mensen beginnen wel moe te worden na maandenlange hoge druk."

Dat geldt ook voor Hoekendijk zelf. "Ik ben wel een beetje moe na de nachtdiensten, maar het is zo bijzonder. Dat geeft adrenaline om de dag weer door te komen."

Bij recente lokale protesten tegen de komst van asielzoekerscentra en opvangplekken waren vlaggen en andere symbolen van het extreemrechtse netwerk Identitair Verzet (IDV), te zien. Jelle Postma, van de stichting Justice for Prosperity, deed er onderzoek naar en vertelt in de podcast hoe deze groepering na een periode van relatieve stilte opeens weer opleeft.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Identitair Verzet dook onder andere op bij protesten in Loosdrecht, IJsselstein en Tilburg. Volgens Postma misbruiken ze legitieme demonstraties van bezorgde burgers voor hun eigen gewin. Hij legt uit hoe het doel van IDV is om hun extremistische gedachtengoed te normaliseren, en hoe dat ook nu ook al gebeurt.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

In België zijn vijf Nederlanders aangehouden nadat de politie 208 kilogram cocaïne vond in een loods, meldt het parket van Antwerpen. Er is ook een Belg opgepakt.

De politie werd op 22 april getipt over verdachte handelingen op een bedrijventerrein in Ranst, een dorp in de provincie Antwerpen. Er zouden opvallend veel auto's bij een van de panden zijn verschenen, nadat er de avond ervoor een container was gelost.

Tijdens een zoekactie in de omgeving van de loods werd een voertuig met een Nederlands kenteken onderschept. De drie Nederlandse inzittenden, iemand van 22 en twee personen van 25, zijn gearresteerd. De Belgische politie trof ook een achtergelaten auto aan, waarin pakken cocaïne lagen. In de buurt van het voertuig werd een 25-jarige Belg aangehouden die de auto zou hebben bestuurd.

De politie viel de loods binnen en kon daar nog twee personen arresteren. Het ging om Nederlanders van 24 en 31 jaar. Er loopt een gerechtelijk onderzoek naar het zestal, dat wordt verdacht van drugssmokkel. De cocaïne is in beslag genomen door de politie en wordt vernietigd.

Donald Pols vertrekt als directeur bij Milieudefensie om per 1 juni aan de slag te gaan als directeur duurzaamheid bij staalbedrijf Tata Steel in IJmuiden. De actiegroep zegt "geen begrip voor deze keuze" te hebben, en heeft daarom per direct afscheid genomen van zijn directeur.

Pols was sinds 2015 algemeen directeur bij Milieudefensie. Hij werd het gezicht van de beweging bij de klimaatzaak tegen olieconcern Shell, waarbij Milieudefensie aanvankelijk in het gelijk werd gesteld. In hoger beroep werd dat later tenietgedaan. Ondertussen wil Milieudefensie via de rechter grootbank ING dwingen zo snel mogelijk klimaatneutraal te worden.

Een week geleden zou Pols bij Milieudefensie zijn nieuwe baan hebben aangekondigd. "Wij zijn verrast en zeer teleurgesteld in zijn keuze om naar Tata Steel te gaan, een van de grootste vervuilers van Nederland", zegt voorzitter Marty Smits van de raad van toezicht in een persverklaring. "We zijn pas tevreden wanneer alle grote vervuilers 'Paris Proof' zijn. Daarbij zoeken we actief de dialoog, maar behouden we altijd onze onafhankelijkheid. Wij hebben dan ook geen begrip voor deze keuze van Donald Pols."

Logische volgende stap

Om die reden is per direct "afscheid van hem als algemeen directeur" genomen. Terwijl naar een opvolger wordt gezocht neemt zakelijk directeur Jessica Mahn het werk van Pols grotendeels waar.

Tata Steel bevestigt de komst van Pols naar het staalbedrijf. Hij wordt niet alleen directeur duurzaamheid, maar krijgt ook de leiding over de afdeling communicatie. In een persverklaring spreekt Pols van "een logische volgende stap": "Ik heb jarenlang van buiten de druk opgevoerd op bedrijven om klimaatambities om te zetten in concrete actie - ook via de rechter. Die ervaring neem ik mee naar binnen. Bij Tata Steel heb ik de kans om te laten zien dat industriële verduurzaming niet alleen afdwingbaar is, maar ook van binnenuit kan worden aangedreven."

Scherp gehouden

Directievoorzitter Hans van den Berg zegt dat Pols Tata Steel "jarenlang scherp heeft gehouden": "Zijn kritiek heeft ons geholpen om onze ambities aan te scherpen en onze plannen te versterken." Hij stelt dat Tata Steel mensen nodig heeft die het bedrijf blijven uitdagen, "ook als dat ongemakkelijk is. Donald is zo iemand."

Containerrederij MSC begint met een nieuwe vrachtdienst richting de Perzische Golf, waarbij de Straat van Hormuz wordt vermeden. Dat heeft de rederij aangekondigd op zijn website. Het eerste schip vertrekt op zondag 10 mei.

Door de oorlog tussen Iran en de Verenigde Staten en Israël wordt de belangrijke zeestraat geblokkeerd. Daardoor is de scheepvaart van en naar landen aan de Perzische Golf ernstig verstoord.

Daarom heeft MSC dus vanaf zondag een nieuwe vervoersdienst, waarbij schepen via Europese havens naar de Rode Zee varen. De vaarroute loopt naar onder meer de Saudische havensteden Jeddah en Koning Abdullahstad aan de kust van de Rode Zee.

Vandaaruit kunnen per vrachtwagen goederen worden vervoerd naar de eveneens Saudische haven Dammam aan de Perzische Golf.

Alternatieve vaarroutes

"Wat MSC doet is niet nieuw", zegt Casper Roerarde van Evofenedex, de branchevereniging voor logistiek. Sinds het uitbreken van de oorlog ziet hij dat meer bedrijven kijken naar alternatieve vaarroutes.

"Dat toont aan dat rederijen niet verwachten dat de blokkade van de Straat van Hormuz op korte termijn wordt opgelost." Zelfs als die blokkade wordt opgeheven, denkt de branchevereniging dat de situatie niet hetzelfde zal zijn als voorheen. Alternatieven zullen daarom langer nodig zijn. Dat kost meer tijd en dus ook geld.

"Vervoer via vrachtwagens is krap, ze leggen routes af van minstens 1000 kilometer, dat betekent dat ze 4 á 5 dagen onderweg kunnen zijn" zegt Roerade.

Meer vrachtwagens

Voor de oorlog reden er vanuit Khorfakkan, een haven in de Emiraten, zo'n 100 vrachtwagens per dag om goederen aan te voeren naar de Golfregio. Maar nu ziet hij dat het er 6000 zijn. "Dat leidt tot files, systemen die vastlopen, maar die opschaling getuigt ook van de weerbaarheid en de schakeling voor de landen in de regio."

Ook rederij Maersk kijkt naar manieren om vracht naar de eindbestemming te brengen. De Alliance Fairfax, een schip van het bedrijf, zat sinds het uitbreken van de oorlog vast in de Perzische Golf.

Dat schip is gisteren onder begeleiding van het Amerikaanse leger door de zeestraat gevaren. De VS heeft aangekondigd meer schepen die daar vastzitten weg te leiden. Ze doen dat met de operatie Project Freedom. Schepen die niets met het conflict te maken hebben, worden op die manier dus toch verplaatst.

Het Roemeense parlement heeft de regering van premier Bolojan weggestemd. Een ruime meerderheid stemde in met een motie van wantrouwen tegen Bolojan. Die werd ingebracht door de twee grootste partijen in het parlement: de sociaaldemocratische PSD en de radicaal-rechtse AUR.

De grootste partij van die twee, de PSD, trok zich vorige maand terug uit de coalitie uit onvrede over bezuinigingsplannen. Roemenië moet het begrotingstekort verkleinen om een EU-deadline te halen. Die moet voor augustus gehaald worden als het land aanspraak wil kunnen maken op zo'n tien miljard euro aan EU-geld.

De coalitie werd in juni vorig jaar gevormd na de parlementsverkiezingen. De eerstvolgende verkiezingen staan gepland voor 2028. Nog nooit eerder werden er vervroegde verkiezingen uitgeschreven en die kans lijkt ook nu klein.

Waarschijnlijk zal president Dan de partijen uitnodigen om te onderhandelen en een nieuwe pro-EU-coalitie te smeden. De PSD wil opnieuw meeregeren in zo'n coalitie, op voorwaarde dat er een andere premier komt.

Russische inmenging

De vorige verkiezingen in Roemenië, voor het presidentschap, kenden een turbulente voorgeschiedenis. Ze moesten worden overgedaan van de rechter nadat de veiligheidsdienst had vastgesteld dat er grootschalige beïnvloeding van kiezers had plaatsgevonden door cyberaanvallen en een TikTok-campagne via onder meer nep-accounts. Daar had Rusland een belangrijke rol bij gespeeld.

In de eerste ronde van de nieuwe verkiezingen won toen de radicaal-rechtse George Simion, maar uiteindelijk ging de pro-Europese kandidaat Dan er met de overwinning vandoor.

De Britse premier Starmer waarschuwt dat het niet zonder gevolgen blijft als blijkt dat een ander land achter de aanvallen op de Joodse gemeenschap in Londen zit.

"Onze boodschap aan Iran of aan elk ander land dat geweld, haat of verdeeldheid in de samenleving zou willen aanwakkeren, is dat dit niet getolereerd zal worden", verklaarde hij op een bijeenkomst.

Reeks antisemitische incidenten

De afgelopen tijd zijn er in het Verenigd Koninkrijk meerdere antisemitische incidenten geweest. Eind maart werden vier ambulances van een Joodse hulporganisatie in brand gestoken. Die werden gebruikt door Hatzola, een non-profitorganisatie die hulp verleent in de wijk Golders Green, waar veel Joodse Britten wonen.

De antiterrorisme-eenheid van de politie liet kort voor de speech van Starmer weten dat er een onderzoek wordt ingesteld naar de brandstichting bij een voormalige synagoge in Londen. Dat ging om een herdenkingsmuur met daarop foto's van slachtoffers van het Iraanse regime.

En eind vorige maand raakten twee Joodse mannen zwaargewond bij een mesaanval in Londen. De 45-jarige verdachte wordt beschuldigd van een dubbele poging tot moord en bezit van een mes.

De brandstichtingen en mesaanval zijn opgeëist door Ashab al-Yamin, een pro-Iraanse islamitische beweging. Er is echter nog geen bevestiging dat deze groep ook echt alle aanvallen heeft uitgevoerd. "We kijken onder meer of een buitenlandse staat achter sommige van deze voorvallen zit", aldus Starmer.

Dreigingsniveau verhoogd

Uit Britse overheidsgegevens blijkt dat het aantal haatmisdrijven tegen de Joodse en de moslimgemeenschap sterk is gestegen in de maanden na de aanval van Hamas op Israël in 2023. Die aanval ontketende de oorlog in Gaza.

De recente incidenten leiden tot onrust binnen de Joodse gemeenschap, die uit ongeveer 300.000 mensen bestaat.

Als gevolg van de incidenten is het landelijke dreigingsniveau voor terrorisme in het VK verhoogd van "aanzienlijk" naar "ernstig".

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) denkt dat het hantavirus zich mogelijk van mens tot mens heeft verspreid aan boord van het cruiseschip Hondius. WHO-deskundige Maria Van Kerkhove zei op een persconferentie in Genève dat de eerste besmetting waarschijnlijk buiten het Nederlandse schip heeft plaatsgevonden, en het virus daarna aan boord is gekomen.

Het Nederlandse echtpaar dat met de cruise meevoer en is overleden is dus mogelijk aan boord van het vaartuig besmet geraakt. Dat is nog niet zeker, het is een aanname van de WHO. Zondag werd bekend dat zeker drie passagiers van het cruiseschip waren overleden door een luchtweginfectie, mogelijk nadat ze een besmetting met het hantavirus hadden opgelopen.

Vannacht zei de WHO in een rapportage dat vijf opvarenden vermoedelijk besmet zijn met het virus. Het moet nog worden vastgesteld of hun symptomen inderdaad het gevolg zijn van het virus. Ook is in de rapportage te lezen dat de Nederlandse vrouw zeker aan de gevolgen van het virus is overleden.

Het stel uit Friesland ging op 1 april in Argentinië aan boord, nadat ze door Zuid-Amerika hadden gereisd. Vijf dagen daarna kreeg de man last van koorts, hoofdpijn en diarree. Nog eens vijf dagen later kreeg de 70-jarige ook ademhalingsproblemen, waarop hij diezelfde dag, op 11 april, overleed. Bijna twee weken later werd zijn lichaam aan land gebracht op Sint-Helena, in de zuidelijke Atlantische Oceaan.

Ook zijn vrouw ging van boord, waarna zij naar Johannesburg in Zuid-Afrika vloog en ziek werd. Daar werd de vrouw van 69 opgenomen in het ziekenhuis, waar ze overleed op 26 april. Airlink, de luchtvaartmaatschappij waarmee de vrouw naar Johannesburg vloog, heeft informatie over de passagiers zoals waar zij aan boord zaten aan de gezondheidsdienst overgedragen. Zo kan er indien nodig bron- en contactonderzoek worden gedaan.

Ook een Duits bemanningslid van het cruiseschip, is overleden. Een 69-jarige Brit ligt nog in een ziekenhuis in Zuid-Afrika.

Het virus wordt normaal gesproken overgedragen via de uitwerpselen van knaagdieren, zoals muizen en ratten. Bij de variant waaraan de Nederlandse vrouw is overleden, is overdracht van mens op mens ook mogelijk. Het gaat dan om mensen die nauw contact met elkaar hebben, zoals een stel dat samen slaapt.

Het cruiseschip ligt al dagen voor anker voor de Kaapverdische hoofdstad Praia. Geen van de opvarenden mag van boord. Naast de 88 passagiers zijn 59 bemanningsleden aan boord, met in totaal 23 nationaliteiten. De autoriteiten van Kaapverdië willen behalve de drie zieke opvarenden niemand van boord laten. De passagiers aan boord zijn verplicht in hun hut te blijven.

Spanje heeft gezegd dat het schip naar de Canarische Eilanden mag varen om aan te meren. Daar kan het worden onderzocht en gedesinfecteerd. Een team van epidemiologen kan vanmiddag het schip inspecteren, hebben de WHO en het Spaanse ministerie van Volksgezondheid afgesproken.

Na dit onderzoek wordt bepaald of het schip inderdaad naar de Canarische Eilanden kan varen.

Het leven in Noorse fjorden wordt bedreigd door de zalmindustrie. Dat blijkt uit onderzoek van een Noors milieu-instituut.

Noorwegen is de grootste zalmproducent ter wereld. Die zalm wordt gekweekt in kooien voor de kust. Per jaar gaat het om 900.000 ton vis, schrijft de krant Verdens Gang. Om de kweek te versnellen krijgt de vis speciale voedingsstoffen toegediend, maar het overgrote deel blijft achter in het zeewater of keert via de uitwerpselen daarin terug.

Volgens het instituut gaat het om 75.000 ton stikstof, 13.000 ton fosfor en 360.000 ton koolstof per jaar, vergelijkbaar met de aanwezigheid daarvan in de ongezuiverde ontlasting van 17,5 tot 30 miljoen mensen. Noorwegen heeft zelf 5,5 miljoen inwoners.

Zuurstofniveau

De voedingsstoffen versterken de algen- en planktongroei in de fjorden, net als kunstmest dat zou doen. Een dichte algenlaag blokkeert zonlicht, waardoor planten op de bodem geen licht meer krijgen en afsterven. Dat veroorzaakt een daling van het zuurstofniveau, met alle gevolgen van dien voor het leven in het fjordenwater. Ook de landbouw en de lozing van afvalwater dragen daaraan bij, maar de zalmkweek wordt als de grootste boosdoener gezien.

De situatie doet zich onder meer voor in 's lands grootste fjord, de Sognefjord, en de op een na grootste, de Hardangerfjord. Bij die laatste zijn de afgelopen winter vergunningsaanvragen voor nieuwe kwekerijen afgewezen. "De fjord kan het niet meer aan", zei een expert tegen de krant.

Een woordvoerder van de Noorse visindustrie zegt dat de industrie zijn beleid niet zal aanpassen. "Elke vorm van voedselproductie heeft zijn footprint en we doen voortdurend ons best om die footprint zo klein mogelijk te maken." Hij wijst erop dat bij deze vorm van voedselindustrie weinig energie nodig is en weinig schoon water wordt gebruikt.

Correctie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat er in Noorwegen 900.000 ton vis per dag wordt gekweekt. Dat is onjuist. Het moet 900.000 ton per jaar zijn. Dat is hierboven aangepast.

Bij Russische aanvallen op gascentrales in de Oekraïense regio's Poltava en Kharkiv zijn vannacht vijf mensen omgekomen. Tientallen mensen raakten gewond. Oekraïne voerde op zijn beurt aanvallen uit op een van Ruslands grootste olieraffinaderijen in de stad Kirishi en een defensiecomplex in de stad Cheboksary. Daarbij vielen geen slachtoffers.

Het Russische ministerie van Defensie zegt dat er vannacht zeker 289 Oekraïense drones door het afweersysteem uit de lucht zijn geschoten. De Oekraïense luchtmacht stelt dat Rusland sinds maandag 18.00 uur 11 ballistische raketten en 164 drones op het land heeft afgevuurd. Het grootste deel werd onderschept, maar 8 raketten en 14 drones wisten hun doelen te bereiken.

Staakt-het-vuren

Beide landen kondigden gister eenzijdig een staakt-het-vuren af voor deze week. Rusland meldde als eerste op 8 en 9 mei de wapens te zullen neerleggen. Dat bestand is in het leven geroepen vanwege de Russische Dag van de Overwinning. Op die dag viert Rusland dat het Sovjetleger in 1945 nazi-Duitsland versloeg.

President Zelensky zei daarna op zijn beurt dat zijn land een staakt-het-vuren instelt dat moet ingaan in de nacht van 5 op 6 mei. Hij noemde geen einddatum.

Volgens de Oekraïense president getuigen de nachtelijke Russische aanvallen zo kort na het aankondigen van een staakt-het-vuren van "puur cynisme". "Rusland zou op elk moment kunnen stoppen met aanvallen, en dat zou een einde maken aan de oorlog en aan onze reacties", zei hij in een bericht op X.

Dreiging overwinningsparade

Het Kremlin is bang voor aanslagen tijdens de viering van de Dag van de Overwinning in Moskou. Er zijn extra luchtverdedigingssystemen aangevoerd vanuit gebieden buiten de hoofdstad. Ook worden er nieuwe beperkingen opgelegd voor het gebruik van internet en mobiele verbindingen.

De persoonlijke beveiliging van president Poetin is de afgelopen maanden "drastisch opgevoerd" en sinds het begin van de invasie in Oekraïne verblijft de president geregeld in moderne bunkers, soms wekenlang achter elkaar.

Zelensky liet gisteren doorschemeren dat Kyiv mogelijk drones naar de Russische hoofdstad zou sturen. Rusland dreigt met een "enorme raketaanval op het centrum van Kyiv" als Oekraïne het bestand schendt.

ING treft in de Belgische witwaszaak rond oud-politicus Didier Reynders een schikking voor 1,6 miljoen euro. Dat meldt het Brusselse parket. De bank hoopt "dit hoofdstuk uit het verleden" nu af te sluiten.

Het Belgische parket begon een onderzoek naar ING in april vorig jaar, naar aanleiding van een witwaszaak tegen oud-Eurocommissaris Reynders. Die zou jarenlang met contant geld loten van de Nationale Loterij hebben gekocht, waarna hij de winst op zijn rekening stortte. Ook zou hij jarenlang grote sommen cash hebben gestort op zijn ING-rekening.

De bank werd ervan beticht geen melding hebben gedaan van de 245 contante stortingen en 779 e-Lotto-overschrijvingen van Reynders - in totaal meer dan 1 miljoen euro. Ook de Belgische centrale bank deed vorig jaar aangifte tegen ING België vanwege mogelijke medeplichtigheid aan het witwassen.

Juridische bescherming

In december 2024 kwam naar buiten dat de Belgische politie een onderzoek deed naar Reynders. Het OM had een tip gekregen van de Nationale Loterij en een meldpunt voor verdachte transacties.

Maar justitie zou met het onderzoek gewacht hebben tot het mandaat van de oud-politicus op 1 december 2024 afliep en Reynders zijn juridische bescherming als Europees Commissaris verloor. Hij was sinds 2019 Eurocommissaris voor Justitie. Daarvoor was hij twintig jaar lang minister in België, onder meer van Financiën. Het onderzoek naar hem loopt nog.

Niet eerste schikking ING

Er zijn ook twee voormalig medewerkers van de ING verhoord, over wie het parket nog met een uitspraak moet komen. Met de schikking is de zaak voor de bank afgerond.

In 2018 schikte ING ook met het Nederlandse OM in verband met witwassen Volgens het OM was ING nalatig geweest bij het controleren op en bestrijden van witwassen en het financieren voor terrorisme. ING betaalde toen een recordboete van 775 miljoen euro.

Na de Tweede Wereldoorlog vond grootschalig geweld plaats in Nederlandse interneringskampen waar mensen vastzaten die werden beschuldigd van oorlogsmisdaden en samenwerken met de Duitsers. Dat blijkt uit nieuw onderzoek naar een archief dat al sinds 2023 openbaar is.

In de documenten is te lezen hoe mensen in het kamp dagelijks vernederd, mishandeld en misbruikt werden door bewakers. "De details in deze archieven zijn schokkend", vertelt historicus Ewoud Kieft. "Het gaat om erg sadistisch geweld."

In zijn artikel voor het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies noemt Kieft talloze voorbeelden van de gruwelijke daden. Zo werden gedetineerden in prikkeldraad gewikkeld, gedwongen om wormen te eten of simpelweg doodgeschoten of -geslagen. Vrouwen werden verkracht en aangerand en zwangere vrouwen werden in hun buik geschopt.

Persoonlijk geweld

Het is moeilijk te zeggen hoeveel mensen er vlak na de oorlog precies in de kampen zaten, maar naar schatting van het NIOD ging het om zo'n 140.000 tot 200.000 mensen. Onder de gevangenen waren SS'ers en collaborateurs, maar ook mensen die onterecht gearresteerd waren, bijvoorbeeld omdat ze toevallig een Duitse achternaam hadden.

Soms was het geweld gericht op de gehele groep gedetineerden, maar er was ook sprake van geweld dat heel persoonlijk was, vertelt Kieft. "Bijvoorbeeld bij oorlogsmisdadigers die heel veel verzetsmensen verraden hadden, dan zie je geweld dat echt puur wraak is. Vaak door mensen die er persoonlijk bij betrokken waren."

Archiefbeelden van de interneringskampen:

Kieft kwam het archief op het spoor toen hij onderzoek deed naar een andere zaak. Hij stuitte op honderden verhoren van gedetineerden die in kampen hadden vastgezeten. De verhoren waren onderdeel van een parlementaire enquête die na de Tweede Wereldoorlog werd gehouden, maar de uitkomsten verdwenen vervolgens grotendeels in het archief. Een klein eindrapport was het resultaat van een jaar onderzoek naar het geweld.

"Ik denk dat ik de tweede ben die de stapels heeft doorgewerkt", zegt Kieft. Op de vraag waarom de documenten zolang onopgemerkt zijn gebleven, heeft de historicus geen antwoord. "Wie hierachter heeft gezeten en of het een bewuste keuze is geweest, heb ik niet kunnen vinden."

Vernederen en ontmenselijken

Dat er in de interneringskampen geweld werd gebruikt door bewakers was al bekend, maar de schaal waarop dit gebeurde komt nu pas aan het licht. Volgens Kieft laat het ontdekte materiaal zien hoe wijdverspreid het geweld was en dat het op dagelijkse basis plaatsvond. Ook geven de details van de verhoren weer dat het geweld bedoeld was om te "vernederen" en "ontmenselijken".

Historicus Kieft vindt dat de archieven vooral duidelijk maken dat de situatie na de oorlog anders was dan veel mensen dachten. "In Nederland hebben we heel lang gedacht dat met de bevrijding alles weer helemaal werd zoals vroeger, voor de oorlog. Dit archief laat zien dat het geweld toch nog achter gesloten deuren voortwoekerde in de samenleving."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

Het aantal gevallen van uitbuiting in het Verenigd Koninkrijk is gestegen tot recordhoogte en zal de komende tien jaar blijven toenemen. Daarvoor waarschuwt de onafhankelijke anti-slavernijcommissaris (IASC) in het land, melden Britse media.

"We dachten altijd dat dit in verre oorden gebeurde, maar het gebeurt ook in het VK", zegt de commissaris. Ze roept de regering op om actie te ondernemen.

Het aantal slachtoffers van moderne slavernij in het VK is vorig jaar met 22 procent toegenomen ten opzichte van het jaar ervoor. Het gaat om ruim 23.000 mensen. Meer dan een vijfde daarvan zijn Britten, gevolgd door Eritreeërs (13 procent) en Vietnamezen (9 procent).

De cijfers zijn gebaseerd op gegevens van meer dan vijftig organisaties. De conclusie die de IASC trekt is dat vooral de gestegen kosten van levensonderhoud, schulden en onzekere werkomstandigheden bijdragen aan de toename. Die verslechterde omstandigheden dragen bij aan de kwetsbaarheid van mensen.

Dringend actie nodig

Volgens de commissie zijn mensensmokkel, gedwongen werk en seksuele uitbuiting steeds moeilijker te ontdekken en moet er dringend actie worden ondernomen tegen criminele organisaties die zich daaraan schuldig maken.

Conflicten in de wereld en de bijkomende vlucht van mensen maken het voor mensensmokkelaars makkelijker om kwetsbare mensen uit te buiten. Het wegvallen van veilige migratieroutes draagt daaraan bij. Ook is het door AI en het gebruik van digitale platforms voor deze criminelen makkelijker geworden om op grote schaal slachtoffers te maken terwijl ze zelf grotendeels buiten beeld blijven.

Volgens anti-slavernijcommissaris Eleanor Lyons laat het rapport zien hoe uitbuiting steeds meer mensen in het Verenigd Koninkrijk treft. Ook ontwikkelt het zich sneller dan erop kan worden gereageerd.

"De kinderen die worden uitgebuit door criminelen zijn vooral Brits", zegt ze tegen de BBC. Uitbuiting gebeurt onder meer via chatfuncties in videogames, waar daders het vertrouwen van kwetsbare kinderen proberen te winnen door bijvoorbeeld tokens voor hen te kopen. Daarmee kunnen de kinderen worden gechanteerd en de criminaliteit in worden gelokt, zegt Lyons.

Doodsbang om te praten

Jongens worden vooral slachtoffer van drugsbendes en criminele organisaties, bij meisjes is het vaak seksuele uitbuiting, zegt Lyons. De afgelopen vijf jaar is het aantal meisjes dat seksueel wordt uitgebuit gestegen met meer dan 50 procent. Ook worden ze steeds jonger slachtoffer, ziet ze.

In het rapport wordt ook gewezen op een toename van "reproductieve slavernij", zoals het gedwongen afstaan van eicellen en draagmoederschap.

Daar komt bij dat slachtoffers "doodsbang zijn om erover te praten" uit angst om in de problemen te komen. Lyons roept de regering op om actiever op te treden. Zo moet er extra geld worden vrijgemaakt voor gespecialiseerde politie-eenheden en moeten bedrijven die zich schuldig maken aan uitbuiting worden beboet. Ook moet er een landelijke campagne komen, zodat mensen de signalen kunnen herkennen en uitbuiting kunnen melden.

Niet alleen in VK

Ook in Nederland verscheen afgelopen najaar een rapport over de toename van het aantal gevallen van uitbuiting. Daarbij ging het vooral om arbeidsuitbuiting en minderjarige slachtoffers van criminelen. Er waren in 2024 zo'n 944 gevallen gemeld. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen sprak van het topje van de ijsberg.

De Europese Unie registreerde in 2024 bijna 10.000 slachtoffers, 8 procent minder dan in 2023. In 12 lidstaten was een toename te zien, in 14 een afname en in een lidstaat bleef het aantal gelijk. Ook in deze cijfers was te zien dat een deel van de slachtoffers uit het land zelf komt, maar de meerderheid - zo'n 65 tot 80 procent - komt van buiten de EU.

Volgens Anti-Slavery International leefden volgens een berekening uit 2022 wereldwijd bijna 50 miljoen mensen in moderne slavernij.

Vandaag wordt op veertien officiële bevrijdingsfestivals in alle provincies in Nederland de bevrijding gevierd en stilgestaan bij het belang van vrijheid. Maar de festivals willen ook andere thema's aankaarten. "Juist in deze complexe tijd heb je artiesten nodig die de maatschappelijke dialoog durven aan te gaan", zegt Ebel Jan van Dijk, directeur van Bevrijdingsfestival Groningen.

Hij vindt het belangrijk dat de bevrijding niet alleen vanuit historisch perspectief wordt gevierd, maar dat er ook stilgestaan wordt bij vraagstukken die jongeren in de huidige maatschappij bezighouden. "We zijn een muziekfestival, maar we willen ook inhoudelijk vrijheid vanuit verschillende perspectieven belichten."

Vast onderdeel van de 5 mei-viering zijn de Ambassadeurs van de Vrijheid, die per helikopter of bus door heel Nederland reizen om op te treden bij een van de bevrijdingsfestivals.

Dit jaar zijn dat zanger Rolf Sanchez, dj La Fuente, zangeres Karsu en De Jostiband, die zijn gekozen door het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Zij treden op bij verschillende festivals in het land. Hoe de bevrijdingsfestivals invulling geven aan deze viering van de vrijheid en welke artiesten komen, bepalen de organisaties zelf en het verschilt per festival.

Te uitgesproken

Rapper Sef vertelde in de documentaire IJsland van VPRO 3voor12 dat hij op de lijst stond om dit jaar Ambassadeur van de Vrijheid te worden, maar dat dat niet door is gegaan omdat hij te uitgesproken zou zijn. Sef heeft vaak op bevrijdingsfestivals opgetreden en maakte daar ook van de gelegenheid gebruik om over zijn overtuigingen te spreken.

"Maar toen werd ik opeens gebeld dat ik niet meer hoefde te komen", zegt Sef. "Het kan niet anders dan dat die keuze is gemaakt op basis van mijn mening over Palestina." Daar is de artiest verbolgen over. "Eigenlijk zeggen ze: je mag wel je mening uiten, maar niet als dat er een is waarvan wij vinden dat die niet thuishoort op Bevrijdingsdag." Hij is daarvan geschrokken en vindt dat "haaks staan op waar Bevrijdingsdag voor bedoeld is".

Sef was naar voren geschoven door de programmeurs van de verschillende bevrijdingsfestivals, legt Hans Laroes uit. Hij is voorzitter van Stichting Bevrijdingsfestivals Nederland. "In het geval van Sef hadden wij een verschil van mening met het comité over de ambassadeur", zegt Laroes. "Hij past bij de waarden van de bevrijdingsfestivals, maar het comité heeft een andere keuze gemaakt".

Volgens het comité is Sef buiten de selectie is gevallen mede omdat er vorig jaar kritiek was op de keuze voor de ambassadeurs. Zo hadden toenmalig ambassadeurs S10 en Zoë Tauran zich uitgesproken over Gaza. Daarom kiest het Nationaal Comité 4 en 5 mei naar eigen zeggen dit jaar "voor ambassadeurs die minder uitgesproken zijn over maatschappelijke issues en huidige internationale conflicten".

Geen bijzaak

In de kernwaarden van de bevrijdingsfestivalkoepel staat dat "meerstemmigheid geen bijzaak, maar een voorwaarde voor een open en vrije samenleving is". De stichting vraagt artiesten die op bevrijdingsfestivals optreden aandacht te besteden aan wat vrijheid voor hen betekent. Hoe artiesten dat doen bepalen ze zelf, zegt Laroes.

Waar het Comité 4 en 5 mei kiest voor ambassadeurs die minder uitgesproken zijn, heeft het Groningse bevrijdingsfestival bewust artiesten geboekt die een maatschappelijke, activistische boodschap uitdragen, zegt directeur Ebel Jan van Dijk. Onder anderen Sef, Elmer en Sophie Straat, die bekend is van haar protestliederen, treden er op.

"Wij willen ook inhoudelijk vrijheid vanuit verschillende perspectieven belichten. 5 mei, het moment waarop we bevrijd zijn, is het perfecte moment om stil te staan bij de historie", vindt Van Dijk. De dag gaat volgens hem ook om het aansnijden van thema's als solidariteit, inclusie en het plaatsen van vrijheid in een breder perspectief.

Hij vindt Sef juist een van de meest geschikte artiesten voor het festival. Volgens hem is een festival bij uitstek de plek om je uit te spreken. "Als het aan mij ligt, maken we van het bevrijdingsfestival een vrijheidsfestival", besluit hij.

Het nieuwe vakantieverblijf van een stichting voor kinderen en jongeren met een beperking in Heel (Limburg) blijkt toch in brand gestoken. Dat bevestigt de politie.

Het gebouw van Stichting Wigwam is bedoeld voor kinderen met een verstandelijke beperking en was vijf dagen in gebruik toen het in de nacht van 21 op 22 april in vlammen opging. De brandweer concludeerde dat de brand was ontstaan in de airco.

Uit forensisch onderzoek blijkt bij nader inzien dat sprake is van brandstichting. Er is voor zover bekend nog geen verdachte in beeld, laat een politiewoordvoerder weten. "We zagen het niet aankomen. Dat kwam heel hard binnen", zegt directeur-bestuurder Margo de Kock tegen L1 Nieuws.

Alles kwijt

De directeur werd die nacht in april om 04.45 uur uit bed gebeld. "Ik dacht eerst dat ik had gedroomd. Bij aankomst zag het er nog oké uit, maar vanbinnen was het een ravage. Het gebouw moest tot aan de staalconstructie worden afgebroken. De inboedel, het speelgoed, we zijn alles kwijt."

Het gebouw voor de brand:

Omdat de brand is aangestoken, krijgt de stichting de kosten van het gebouw vergoed. "Maar het duurt jaren voordat het er staat zoals het was. In de tussentijd kunnen we ons behelpen met een tent. We hopen in de meivakantie van 2027 in het nieuwe gebouw te kunnen beginnen."

Al het aangepaste speelgoed en de speciale prikkelarme ruimtes worden niet door de verzekering vergoed. Volgens de directeur is daar zo'n 70.000 euro voor nodig. "Via de website werd al 7000 euro opgehaald", aldus De Kock.

5 euro

Ondertussen gaan vakanties voor jongeren met een beperking gewoon door. "Afgelopen vrijdag rondden we onze survivalweek af. Een van de jongeren haalde uit zijn eigen portemonnee 5 euro om te doneren aan de heropbouw. Lief hè?"

De stichting maakt zich zorgen om het feit dat er nog geen verdachte in beeld is. "Want we weten niet wat die gaat doen als het nieuwe gebouw er staat", aldus De Kock.

De schietpartij die in Oklahoma op zondagavond 23 mensen verwondde was een uit de hand gelopen ruzie, zegt een getuige tegen persbureau AP.

De 18-jarige Jeremiah Smith zei dat het begon met een groep jonge vrouwen die ruzie kreeg op het feest waar veel jongeren aanwezig waren. Kort daarna zouden schoten te horen zijn geweest. "Iedereen werd bang, mannen en vrouwen waren in paniek, mensen zagen hun vrienden vluchten", zegt Smith.

"De adrenaline gierde zo door mijn lichaam dat ik alleen maar bezig was met anderen helpen totdat de politie kwam", zegt getuige Michael Triplet, die geraakt werd door een kogel. Triplet zegt dat hij het stukje kogel dat in zijn been achterbleef eruit heeft getrokken.

Het feest vond plaats bij Arcadia Lake, een populair recreatiegebied zo'n 20 kilometer ten noorden van Oklahoma City. Volgens de burgemeester was er niet om toestemming gevraagd om het feest te organiseren.

Sommige gewonden hebben schotwonden. Volgens AP verkeren drie slachtoffers in kritieke toestand.

De lokale politie zegt dat het onderzoek nog loopt en wil niets delen over eventuele verdachten. De politie benadrukt dat er geen dreiging meer is.

Steeds meer mensen zijn elk jaar betaald vrij op Bevrijdingsdag. Dit wordt steeds vaker vastgelegd in cao's. Het Financieele Dagblad vroeg werkgeversorganisatie AWVN hoe vaak dit nu wordt afgesproken.

In 2022 stond dit nog in 8 procent van de cao's. Vorig jaar is het percentage gestegen naar 13 procent. Rijks- en gemeenteambtenaren maar ook leraren werken bijvoorbeeld niet vandaag. Hoewel het om een beperkt aantal cao's gaat, vallen er wel veel werknemers onder.

Sinds dit jaar zijn bovendien ook de meeste kinderdagopvanglocaties gesloten. Het is niet uitgesloten dat de druk op werkgevers toeneemt om van 5 mei een betaalde vrije dag te maken nu veel opvang voor kinderen niet meer mogelijk is.

Officiële feestdag

In de jaren 50 is afgesproken dat de meeste werknemers betaald vrij zijn op 5 mei in lustrumjaren, dus eens in de vijf jaar. Maar sinds Bevrijdingsdag in 1990 een officiële feestdag werd, laait de discussie elk jaar weer op om hier ook een betaalde feestdag van te maken.

Dit stuit op weerstand bij werkgevers omdat dit veel geld zou kosten. De AWVN pleit wel voor flexibelere vrije feestdagen. Zo kunnen mensen zelf bepalen wanneer ze vrij zijn, bijvoorbeeld met Pinksteren of met het Eid al-Fitr, ook wel het Suikerfeest.

Minder vrije dagen in Nederland

In Nederland hebben we acht vrije feestdagen, buiten de feestdagen die op zondag vallen. Dat is minder dan in landen om ons heen. Zo hebben de Belgen tien vrije feestdagen. Bovendien moeten werknemers daar gecompenseerd worden met een extra vrije dag als een van die feestdagen in een weekend valt.