NOS Nieuws - Algemeen

Drie mannen uit Volendam krijgen een taakstraf opgelegd voor het bekogelen van anti-Zwarte Piet-betogers met vis, eieren en oliebollen.

Volgens de rechter zijn zij schuldig aan "extreem geweld tegen vreedzame demonstranten". Ook het verstoren van het recht op demonstratie rekende de rechter de drie verdachten zwaar aan, meldt NH Nieuws.

De zaak gaat terug tot zaterdag 4 december 2021. Actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP) liep toen met enkele tientallen betogers de markt in Volendam op om te demonstreren tegen Zwarte Piet en "structureel racisme" in het vissersdorp.

Al snel werden de betogers belaagd en bekogeld. Visafval, eieren, oliebollen, maar ook vuurwerk en waterflessen raakten de demonstranten. "Ook werden er mensen van ons fysiek aangevallen en geslagen", zei Jerry Afriyie van KOZP destijds tegen NH Nieuws.

Sjaak Oud, groenteboer op de markt in Volendam, had op 4 december 2021 een andere lezing. "Wij vroegen vriendelijk en dringend of ze wilden vertrekken", zei hij. Toen dat niet gebeurde, begonnen de betogers van KOZP volgens hem met het gooien van voorwerpen.

Na vijftig minuten brak de politie de demonstratie op. De betogers werden onder politie-escorte het dorp uitgeleid.

Niet vervolgen

Afriyie deed na het incident aangifte tegen de drie verdachten, maar het Openbaar Ministerie besloot aanvankelijk om ze niet te vervolgen. KOZP legde zich daar niet bij neer en stapte naar het gerechtshof. Dat gaf opdracht tot nader onderzoek. Het opsporen, herkennen en beoordelen van beschikbaar bewijs nam veel tijd in beslag, meldt het OM. Om die reden werd de zaak pas vandaag, 4,5 jaar later, behandeld in de rechtbank op Schiphol.

De drie verdachten waren twee broers en een visboer uit Volendam. Volgens de rechter gooiden ze niet alleen met vis en oliebollen, maar maakten ze ook deel uit van de groep die de demonstranten opzocht en geweld pleegde.

Recht op demonstratie

Ook rekende de rechter het de verdachten zwaar aan dat zij het recht op demonstratie hadden verstoord. "Iedereen moet kunnen demonstreren, ook de dag voor Sinterklaas, en over de vraag hoe je dat moet kunnen vieren."

Dat er meer dan vier jaar overheen is gegaan voordat de rechtszaak plaatsvindt, zag de rechter als verzachtende omstandigheid. Twee van de drie verdachten kregen een taakstraf van 80 uur, de derde een taakstraf van 60 uur.

KOZP is eind vorig jaar opgeheven, maar Jerry Afriyie was vandaag aanwezig in de rechtbank. Hij noemde de uitspraak van de rechter "een hele opluchting". "Het recht op demonstratie is voor mij heilig", aldus Afriyie. "Er is zoveel geweld gebruikt die dag, en ik ben blij dat de rechter ons erkent."

Hoger beroep

Advocaat Sjoerd van Galen kondigde namens de drie verdachten aan dat zij in hoger beroep gaan.

In Duitsland heeft een 41-jarige arts bekend dat hij twaalf van zijn patiënten heeft gedood. Hij heeft hen een dodelijke mix van medicijnen toegediend.

Het Duitse Openbaar Ministerie onderzocht het handelen van de man tussen 2021 en 2024. Hij wordt ervan verdacht in die periode vijftien van zijn patiënten te hebben vermoord met voorbedachten rade. Daarvan heeft hij er inmiddels twaalf bekend. Justitie vermoedt dat er veel meer gevallen zijn geweest. Er loopt nog een onderzoek naar 76 zaken.

De slachtoffers zouden tussen de 25 en 94 jaar oud zijn geweest. Zij waren ongeneselijk ziek, maar nog niet stervende. "Ze had plannen, wilde met haar zus naar de Oostzee reizen. Mijn moeder wilde verder leven", zei de zoon van een 72-jarig slachtoffer.

Thuis

De palliatieve arts behandelde de patiënten voornamelijk bij hen thuis. Hij zou daar zonder medeweten of toestemming van de patiënten en zonder medische indicatie een mix van verdovende en spierverslappende medicijnen hebben toegediend die hun hart tot stilstand bracht.

Daarna zou de arts zelf de lijkschouwing hebben gedaan en daarbij een natuurlijke dood hebben vastgesteld. In sommige gevallen zou hij de appartementen van slachtoffers in brand hebben gestoken om het bewijs te verdoezelen.

Excuses

De verdachte zit sinds augustus 2024 vast. Waar hij aanvankelijk van vier doden werd verdacht, bleef dat aantal maar groeien. De rechtszaak is inmiddels uitgegroeid tot "een van de grootste moordzaken in de naoorlogse geschiedenis", meldt de Duitse krant Der Spiegel.

Nu het proces op zijn einde loopt, legde de arts een verklaring af. Vanochtend verklaarde hij te hebben gehandeld uit het gevoel dat hij het juiste deed door zijn patiënten "leed en ziekte" te besparen. In een afgeluisterd telefoongesprek met zijn vrouw had hij de moorden al "moreel handelen met verkeerde middelen" genoemd.

De arts zei de afgelopen maanden tot inzichten te zijn gekomen en betuigde spijt. "Ik bied mijn excuses aan voor het immense leed dat ik hen heb berokkend", zei hij richting de nabestaanden. "Ik weet dat ik tot een levenslange gevangenisstraf zal worden veroordeeld. Misschien is dat een troost voor de nabestaanden."

De advocaat van de moeder van een 25-jarig slachtoffer noemde de verklaring ongeloofwaardig. "Dat was geen volledige bekentenis. Zijn motieven zullen we wellicht nooit te weten komen."

Op drie plekken in Nederland zijn vandaag drie mensen overleden bij het zwemmen. Dat gebeurde in Utrecht, Gelderland en Limburg.

In de Strijkviertelplas in Utrecht overleed een 13-jarige jongen. In de Spiegelwaal bij Nijmegen verdronk een 21-jarige man uit de stad. Hij sprong volgens de Gelderlander rond 17.00 uur in het water. De man zou van een brugpilaar zijn afgesprongen. Omstanders sloegen alarm toen hij niet meer boven kwam. Zijn lichaam werd bijna een uur later gevonden.

Later op de avond, rond 19.00, kwam een zwemmer om het leven door een botsing met een boot. Dat gebeurde in het Limburgse Middelaar. De politie onderzoekt hoe het ongeluk heeft kunnen gebeuren. Er is een verdachte aangehouden, maar er is niets over de identiteit van de verdachte of de zwemmer zelf bekendgemaakt.

Zwemmen in de rivier

Door de hitte zoeken veel mensen het water op. Dat is niet overal even veilig. Maandag waarschuwde de veiligheidsregio Gelderland-Zuid dat zwemmen in de rivier levensgevaarlijk is. De veiligheidsregio raadt aan om verkoeling te zoeken in officiële zwemplekken.

"Ook al ziet het water er rustig uit, de stroming is vaak sterker dan je denkt", aldus de veiligheidsregio. "Er varen grote schepen, er kunnen draaikolken ontstaan en er zijn diepe kuilen onder water. Jaarlijks gebeuren er ongelukken, soms met fatale afloop."

In deze video legt Matthias Sprong van Rijkswaterstaat uit waarom het gevaarlijk is om van bruggen te springen:

In de afgelopen vijf jaar verdronken er in Nederland jaarlijks gemiddeld 93 inwoners. Ook in andere landen zijn er mensen verdronken tijdens deze warme dagen. In Frankrijk maakte premier Lecornu afgelopen dinsdag bekend dat er in minder dan een week tijd veertig mensen waren verdronken.

Voor het eerst sinds de oorlog in Iran is begonnen, zijn enkele schepen die onder de Nederlandse vlag varen door de Straat van Hormuz gekomen. Dat meldt de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KNVR). Om hoeveel schepen het gaat en van welke reders ze zijn, wil de KNVR uit veiligheidsoverwegingen nog niet zeggen.

De meeste schepen van de Nederlands gevlagde vloot blijven voorlopig nog in de Perzische golf, omdat ze werkzaamheden uitvoeren. Een groot deel van de Nederlandse schepen is betrokken bij bijvoorbeeld zand opspuiten. "Denk aan de kunstmatige eilanden die daar liggen, Nederland is daar koploper in", vertelt een woordvoerder van de KNVR.

De schepen van de baggeraars waren in de Perzische Golf toen de oorlog uitbrak en zaten daar sindsdien vast. "De werkzaamheden moesten ze op sommige momenten stoppen. In de hoop dat het nu rustiger is in de regio, en dat hopelijk zo blijft, kunnen ze de werkzaamheden voortzetten."

De VS en Iran hebben vorige week een intentieverklaring ondertekend. Sindsdien zijn er enkele tientallen vrachtschepen door de Straat van Hormuz gevaren. Er liggen nog altijd honderden schepen te wachten op een veilige doorgang. Vooral voor de oliehandel is de relatief smalle zeestraat cruciaal. Voor de oorlog, die eind februari begon, gingen er elke dag zo'n 20 miljoen vaten ruwe olie door de Straat van Hormuz.

"Wie is zijn familie?", staat bij de foto van een gewond kind. "Zijn naam is Sebastián. Hij is tien jaar oud. Hij raakte zijn ouders kwijt tijdens de bevingen."

Gewonde kinderen staren de camera in, het stof zit nog op hun gezicht. Een meisje ligt op straat met een infuus in haar hand. "We hebben dit kindje uit het puin gehaald". Een ander kind ligt in een ziekenhuisbed, zijn naam met een rode stift op zijn borst geschreven. "Hij is negen jaar oud. Zijn ouders zijn overleden", staat bij zijn foto.

De beelden worden massaal gedeeld op sociale media. Bijna een dag na de dubbele aardbeving zitten tienduizenden Venezolaanse families nog in onzekerheid. Er worden foto's gedeeld, met daarop de namen, leeftijden en de ziekenhuizen waar de kinderen liggen.

Ook gaan er handgeschreven lijsten rond met namen van gewonden. Volgens onofficiële websites hebben tienduizenden mensen nog geen contact gehad met familieleden. Binnen één dag werden 45.000 mensen als vermist opgegeven.

Zoeken naar overlevenden

In het puin wordt gezocht naar overlevenden, maar reddingsacties komen moeilijk op gang. Het rampgebied is groot en de nodige hulpmiddelen zijn er niet. Met een humanitaire, economische en politieke crisis erbij leefden veel Venezolanen al in overlevingsstand, met improviseren als de norm.

Op hun improvisatievermogen wordt nu opnieuw een beroep gedaan. Tientallen woontorens lijken volledig ingestort, wegen zijn verwoest en doden die uit het puin zijn gehaald liggen bedekt met dekentjes op straat. Er zijn veldhospitalen opgezet waar gewonden worden geholpen.

De kuststaat La Guaira is hard getroffen. Flatgebouwen zijn volledig verwoest en op beelden is te zien hoe mensen met schepjes en hun blote handen stukken puin doorzoeken. "Er zijn hier geen reddingswerkers, er is geen brandweer! Dit zijn familieleden op zoek naar hun geliefden", roept een man op een video die rondgaat.

De snelweg naar de kust vanaf de hoofdstad Caracas is afgesloten, alleen hulpverlening mag erdoorheen. Maar met zo'n vijftien getroffen steden en dorpen is het allemaal niet genoeg. Op beelden is overal puin te zien. Onder het puin hoor je mensen schreeuwen. In een video zit een man bebloed en beklemd tussen de brokstukken. Hij krijgt een waterflesje aangereikt. Ze krijgen hem er nog niet uit.

Online worden oproepen gedaan voor noodhulp die naar donatiepunten kan worden gebracht. "Water, verband, houdbaar voedsel", zegt een vrouw, maar ook "zonnebrand, voor de reddingswerkers". In de brandende zon wordt gezocht naar mensen.

Zo beleefden veel Venezolanen de twee zware aardbevingen vannacht:

Waar het regime in voorgaande crises net deed alsof er geen vuiltje aan de lucht was, is nu zelfs op de staatstelevisie de verwoesting te zien. Geen rooskleurige beelden, het land is in verval. Het is wachten op de noodhulp uit het buitenland die het regime zegt te hebben geaccepteerd.

Ondertussen tikt de klok door en is het dodental opgelopen tot zeker 188. Over een paar uur wordt het donker en wacht veel Venezolaanse families in binnen- en buitenland opnieuw een angstige nacht. De angst voor naschokken is groot, de vrees voor nóg meer doden groter.

De voetbalfans in Kansas City weten het zeker. "Hij is de GOAT, de grootste aller tijden", zegt een jonge fan op een watchparty bij het stadion van Sporting Kansas City. Net als veel andere supporters draagt ze het blauwwitte shirt van Argentinië met op de achterkant nummer 10. Zo zijn er meer.

"Kansas City is de voetbalhoofdstad van Amerika", zegt Zac Carlson van profvoetbalclub Sporting Kansas City. "Het is een echte broedplaats voor voetbal, vooral voor de jeugd", vertelt hij, terwijl jonge fans rond dribbelen en hooghouden tijdens een zomerclinic. "Dat de regerend wereldkampioen hier op onze eigen accommodatie verblijft is voor ons echt ongelooflijk bijzonder."

'Logistiek perfecte ligging'

Naast Argentinië hebben ook Oranje, Engeland en Algerije hun basiskamp opgeslagen in en rond Kansas City. Carlson: "Ik denk dat het laat zien hoe belangrijk het hart van Amerika is. Kansas City ligt logistiek perfect en heeft alles in huis om topteams te ontvangen."

Terwijl Messi zijn doelpuntenrecord vestigt op een groot scherm wordt luidkeels gejuicht door jong en oud. Het merendeel van de fans hier draagt Messi's nummer 10. "We zijn groot fan", zegt één van hen. "We wilden zien hoe er geschiedenis wordt geschreven." Velen hebben een kijkje genomen bij het hotel van de blauwwitte equipe.

Dat Messi het voetbal in de VS op de kaart zet, ziet ook Nate Bukaty. Met krijtlijnen heeft hij een voetbalveldje in zijn achtertuin ingetekend. Hij is voetbalgek, coacht wedstrijden bij de jeugd en is voetbalcommentator. "Tijdens de pandemie zaten we thuis klem, dus ik dacht: hoe kunnen we het leuker maken?"

Eerder dit jaar versloeg hij twee wedstrijden van Messi in de MLS, de Amerikaanse eredivisie. Daarin komt Messi uit voor Inter Miami, hij verdient er tientallen miljoenen dollars per jaar. "Als ik de kinderen om me heen verzamel en zeg: jongens, de coach is dit weekend op tv om een wedstrijd van Lionel Messi te verslaan, dan kijken ze allemaal. En hun ouders kijken ook."

Het is het Messi-effect, zoals Paul Tenorio het noemt. Hij schreef er een gelijknamig boek over. "Hij trekt mensen aan die normaal alleen naar de NFL (American Football, red.), college football of het basketbal van de Knicks kijken. Zij denken: 'Dat klinkt eigenlijk best interessant. Ik wil weleens zien wat die Messi doet, en of hij het opnieuw kan.' Sport draait om verhalen. En Messi is een geweldig verhaal."

Eerder Johan Cruijff, later David Beckham, nu Lionel Messi: ze speelden allemaal op de Amerikaanse velden. "Beckham betekende een grote sprong", zegt Tenorio. "Toen begonnen clubs grote namen aan te trekken. Daarmee werd het tijd voor de volgende sprong: de algehele kwaliteit van de competitie moest omhoog."

Dat gaat met horten en stoten, ziet voetbalcommentator Bukaty. "Amerika houdt van winnaars. Messi helpt, maar hij kan de competitie niet in zijn eentje dragen", zegt hij. "Net zoals Beckham hielp, maar ook dat was niet genoeg. Daarop moeten we voortbouwen."

In Kansas City laten ze dat al langer zien. De stad gold als belangrijke toegangspoort van de westwaartse expansie in de Verenigde Staten. "Het is een stad van pioniers: hier begon Walt Disney zijn animatiecarrière, Ernest Hemingway begon er zijn schrijfcarrière", zegt Bukaty.

"Er leeft hier het idee dat je iets kunt bereiken waarvan anderen denken dat het onmogelijk is. Voetbal is hier vier of vijf keer geprobeerd en evenzoveel keer mislukt, maar niemand gaf op." Inmiddels telt Kansas City meerdere profclubs en huist het 's werelds eerste stadion dat speciaal gebouwd werd voor de vrouwencompetitie.

"Spelers lopen zo'n trainingscomplex binnen en zeggen: 'Wauw, ik wist niet dat dit hier bestond. Ik had geen idee dat MLS-clubs honderden miljoenen dollars investeren in dit soort faciliteiten'", zegt Tenorio.

Aansluiting zoeken

Als er een grote golf voorbijkomt, moet je keihard zwemmen om die te pakken, is ook Bukaty's overtuiging. "Verder bouwen op Messi, en op het WK. Als dat lukt, maken we kans om ons aan te sluiten bij de rest van de wereld als het gaat om écht voetbal. En eerlijk gezegd zijn we daar al bijna."

Of de Soccer Capital of America, zoals de stad zichzelf noemt, ook gastheer zal blijken van een nieuwe wereldkampioen, Oranje bijvoorbeeld? Bij het stadion van MLS-club Sporting Kansas City willen ze er nog niet op vooruitlopen. "Laten we het hopen", lacht Carlson van de MLS-club. "Ik heb in elk geval veel zin in de wedstrijd, donderdag."

Nu het KNMI voor morgen code rood heeft afgegeven voor acht provincies vanwege extreme hitte worden door heel Nederland extra maatregelen genomen. In meerdere provincies houden scholen en universiteiten morgen hun deuren gesloten.

Ook worden in de provincies waar code rood geldt rechtszittingen afgelast. Spoedzittingen gaan zoveel mogelijk door. Ook kunnen rechters besluiten een online zitting te houden.

Rijkswaterstaat adviseert weggebruikers om morgen alleen de weg op te gaan als dat nodig is. Wie toch de weg op gaat, moet zich goed voorbereiden door water mee te nemen en een paraplu of parasol.

Scholen en universiteiten

Vanwege het warme weer hadden veel scholen al een tropenrooster ingevoerd. Nu er code rood is afgegeven houden sommige scholen in bijvoorbeeld Noord-Brabant, Gelderland en Zuid-Holland morgen hun deuren helemaal gesloten. Ook de Universiteit van Amsterdam (UvA) heeft dit aangekondigd. Tentamens en laboratoriumwerk kunnen wel doorgaan, meldt de universiteit. Daarnaast roept de universiteit medewerkers op zoveel mogelijk thuis te werken.

De Universiteit Utrecht laat colleges ook vervallen, maar laat tentamens en diploma-uitreikingen doorgaan. Rector magnificus Wilco Hazeleger zegt te begrijpen dat tentamens maken zwaar is in deze hitte, maar wil ook dat studenten hun collegejaar op tijd kunnen afronden.

Basisscholen en middelbare scholen mogen zelf bepalen of ze morgen opengaan. Scholieren moeten jaarlijks wel een verplicht aantal lesuren krijgen op school. Vrije dagen zijn vaak al ver van tevoren vastgelegd. Toch mogen scholen wel uitzonderingen maken. "Veiligheid staat altijd voorop", laat het ministerie van Onderwijs weten. "Als er een (verwachte) extreme weersituatie is, dan is het belangrijk dat scholen zorgen dat leerlingen en personeel veilig blijven."

Het CBR neemt morgen in de provincies waar code rood geldt geen theorie-examens, praktijkexamens, tussentijdse toetsen, rijtesten en cursussen af. In totaal gaat het om onder meer 3000 theorie-examens en 2200 praktijkexamens. Die kunnen later gratis en met voorrang worden ingehaald.

Evenementen en pretparken

Wie denkt door de sluiting van scholen op pad te kunnen gaan, moet een aantal attracties en evenementen overslaan. Zo blijft Familiepark Drievliet in Den Haag dicht vanwege de hitte. Die beslissing hebben ook Walibi Holland en Avonturenpark Hellendoorn genomen.

Ook meerdere evenementen worden afgelast of gaan door in afgeslankte vorm. Zo heeft de burgemeester van Leiden, Peter Heijkoop, de Leidse Veteranendag afgelast. Gezien de hoge leeftijd van veel deelnemers is besloten dat het evenement niet veilig kan plaatsvinden.

Liveblog

Volg ook ons liveblog over de hitte in Nederland en de rest van Europa.

Het openbaar vervoer blijft ook tijdens de hitte rijden, maar heeft wel de dienstregeling aangepast. NS en Arriva pasten eerder deze week hun dienstregeling al aan. Vervoerbedrijf Keolis waarschuwt dat er busritten vertraagd kunnen zijn of dat die uitvallen door de hitte. De Amsterdamse vervoerder GVB waarschuwt dat er door de hoge temperaturen ook storingen kunnen ontstaan.

Andere bedrijven stellen werkzaamheden uit. Netbeheerder Liander laat weten dat geplande werkzaamheden aan het gas- en elektriciteitsnet niet doorgaan. Dat geldt niet in Friesland, maar daar geldt code rood dan ook niet. Niet-noodzakelijke werkzaamheden buiten worden uitgesteld en "technische collega's" gaan alleen naar buiten als dat nodig is voor de veiligheid of om een storing te verhelpen, aldus een woordvoerder van het bedrijf.

Al voordat er code rood werd uitgeroepen liet Rijkswaterstaat weten dat de geplande werkzaamheden aan de A12 tussen knooppunt Lunetten en Veenendaal-West niet door zouden gaan vanwege de verwachte temperaturen. De weg blijft dit weekend dus open.

Eerder maakte Thuisbezorgd al bekend niet te bezorgen tijdens code oranje. Ook supermarkten die boodschappen bezorgen passen hun bezorgtijden aan. Zo bezorgt de Albert Heijn vanaf morgenmiddag 15.00 uur geen boodschappen meer.

Code rood

Het is voor het eerst dat het KNMI code rood afgeeft vanwege extreme hitte. Meteorologisch gezien is er geen verschil met code oranje.

Het besluit om code rood af te geven, wordt genomen door het zogenoemde weerimpactteam (WIT), waarin het KNMI aan tafel zit met partijen als politie en brandweer, het Nationaal Crisiscentrum, het Verkeerscentrum Nederland, ProRail en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Dat team besluit tot code rood wanneer gevaarlijk weer maatschappij-ontwrichtend kan zijn. Het schat de kansen in op letsel, schade en grote overlast.

Voor Groningen, Friesland, Drenthe en Zeeland is morgen code oranje afgegeven. Daar gaan rechtszaken nog wel door. Toch zijn ook daar veel evenementen afgelast vanwege de hoge temperaturen. Dat geldt niet voor de TT Assen, dat evenement gaat met een aantal aanpassingen wel door.

Tijdens het meerdaagse evenement, dat vorig jaar nog meer dan 200.000 bezoekers trok, mogen mensen hun eigen flessen water meenemen en is er gratis zonnebrand beschikbaar.

Meerdere Turkse journalisten hebben per mail te horen gekregen dat hun accreditatie om de NAVO-top op 7 en 8 juli in Ankara te verslaan geweigerd is. Ze werken voor oppositiemedia of zijn onafhankelijk journalist.

De afwijzingsmail kwam van de NAVO, maar volgens het bondgenootschap zijn het de Turken die verantwoordelijk zijn voor de beoordeling welke journalisten wel of niet welkom zijn op de top. Over twee weken komen de 32 staatshoofden en regeringsleiders van de militaire alliantie bij elkaar voor hun jaarlijkse bijeenkomst.

Bij de NAVO zijn meerdere klachten binnengekomen van Turkse journalisten die geweigerd zijn. Zij vragen het bondgenootschap om hulp om alsnog toegang te krijgen tot de top in hun land.

NAVO-woordvoerder Allison Hart laat weten dat de alliantie contact heeft gezocht met de Turkse autoriteiten. "Het is belangrijk voor de NAVO dat journalisten persoonlijk aanwezig kunnen zijn bij grote evenementen", stelt ze op X. Op die manier wil het bondgenootschap de druk op de Turkse regering opvoeren om de journalisten alsnog toe te laten.

Persvrijheidindex

Het Duitse persbureau DPA sprak met de Turkse vertegenwoordiger van Reporters Without Borders, Erol Onderoglu. "We vinden het moeilijk te begrijpen waarom de NAVO-top ontoegankelijk wordt gemaakt voor een belangrijk deel van de Turkse media via deze accreditatieprocedure," zegt hij.

Turkije scoort zeer slecht op de persvrijheidindex van Reporters Without Borders, vorig jaar eindigde het land op plek 159 van in totaal 180 landen.

Correspondent Turkije Gulsah Ercetin:

"In de e-mail die de journalisten ontvingen werd niet uitgelegd waarom hun accreditatieaanvraag was afgewezen. Ook konden zij geen bezwaar maken en stond er in de mail dat toegankelijke delen van de NAVO-top via de website van de NAVO gevolgd kunnen worden.

De grootste oppositiekrant van Turkije, Cumhuriyet, kopte: 'een NAVO-embargo tegen journalisten'. Sommige journalisten zeggen bovendien dat zij eerder zonder problemen accreditatie kregen voor NAVO-toppen in het buitenland. Een parlementslid van de oppositie noemt het een schending van de persvrijheid. Betrokken journalisten zeggen al jaren dat ze moeite hebben met het krijgen van accreditatie voor bepaalde evenementen in Turkije en dat het hun enorm lastig wordt gemaakt om hun werk te doen.

Tegelijkertijd hebben veel buitenlandse journalisten die in Turkije wonen en werken wel hun accreditatie ontvangen. Bovendien is de accreditatieprocedure nog niet afgerond: ook sommige journalisten die niet tot de oppositie behoren wachten nog op een beslissing over hun aanvraag."

Twee verdachten die een hoofdrol speelden in een langdurige drugsoorlog in Zwolle zijn vandaag veroordeeld tot jarenlange celstraffen. Ze kregen 10,5 en 9 jaar cel opgelegd.

De twee mannen, meldt RTV Oost, waren het brein achter een bedrijf dat tussen januari 2022 en oktober 2024 cocaïne, xtc en andere drugs aan klanten bezorgde in Zwolle en wijde omgeving.

De koeriersdienst kende een "hoge dichtheid van bestellingen", stelde het Openbaar Ministerie (OM) eerder. "Er is in deze periode voor bijna 1,7 miljoen euro aan transacties aangetoond", aldus het OM. Dat waren alleen nog maar de tikkies (betaalverzoeken) die werden verstuurd. Op sommige dagen werd per dag voor 8000 euro aan contante betalingen geïnd.

"Het ging om een goed georganiseerd geheel, waarin gebruik werd gemaakt van vullers, koeriers, een klantenbestand, afgeschermde bankrekeningen en geldezels", aldus het OM. "Bij dit alles bleven deze twee verdachten veelal buiten beeld."

Auto's in brand

Bij de koeriersdienst kreeg een onwillige medewerker weleens klappen, maar in september 2024 nam het geweld ineens snel toe. Een van de twee verdachten, de 33-jarige Emin Y., zou toen volgens het OM tot twee keer toe de opdracht hebben gegeven om een aantal auto's in Zwolle in brand te steken.

Het is nooit duidelijk geworden waarom hij dat deed. Het OM vermoedde dat het te maken had met de mogelijke diefstal van het klantenbestand van de koeriersdienst door een concurrerende drugsbende.

De tegenreactie voor het in brand steken van de auto's liet niet lang op zich wachten: onbekenden staken de auto van Y.'s vader op 13 september in brand.

Ontvoering

Diezelfde dag nog, betoogde het OM, zouden Emin Y. en medeverdachte Ali Z. (34) een jongen hebben ontvoerd, geslagen en bedreigd. Hij moest vertellen wie de auto van de vader van Y. in brand had gestoken.

Vervolgens werd Y. zelf het slachtoffer van een schietpartij. Hij werd, in diezelfde maand september, in de kantine van de Zwolse voetbalvereniging Ulu Spor beschoten met een automatisch wapen. Y. bleef ongedeerd.

"Het geheel is vanzelfsprekend niet onopgemerkt gebleven in de buitenwereld en het opeenvolgende geweld heeft in de media de term de Zwolse drugsoorlog gekregen", concludeerde het OM.

Kleine porties

Bij de rechtszaak, vorige maand, kwam Ali Z. niet opdagen. De rechtbank denkt dat hij in Turkije zit.

Emin Y. verklaarde tijdens de zitting dat het Z. zou zijn die de handel aanstuurde. Y. erkende wel dat hij in verdovende middelen handelde, maar dan alleen kleine porties. Met de koeriersdienst hield hij zich naar eigen zeggen niet bezig.

Maar de rechtbank achtte de betrokkenheid van beide mannen bewezen en veroordeelde ze. Y. kreeg 10,5 jaar cel. Z. werd bij verstek negen jaar cel opgelegd. Drie handlangers kregen beduidend minder lange celstraffen, onder meer voor witwassen.

Een watergevecht in het Brabantse dorp Schijf is gisteravond uitgelopen op een massale, echte vechtpartij waarbij tientallen mensen betrokken waren. Er werd met een mes gestoken en twee mensen raakten gewond. De politie pakte twee verdachten op.

De avond begon volgens Omroep Brabant met een gewoon watergevecht, maar rond 21.00 uur sloeg de stemming om.

Wat er precies gebeurd is, is volgens de politie nog onduidelijk, maar een 37-jarige man raakte zodanig gewond dat hij naar het ziekenhuis moest worden gebracht. Even later bleek dat ook een 32-jarige man gewond was geraakt. Onduidelijk is of hij ook naar het ziekenhuis moest.

De politie heeft een 18-jarige en een 22-jarige man opgepakt op verdenking van respectievelijk het toebrengen van steekwonden en mishandeling.

Zowel van de slachtoffers als de verdachten is geen woon- of verblijfsplaats bekend. "Het onderzoek naar de exacte toedracht van de vechtpartij loopt nog. Verdachten en getuigen worden gehoord", aldus de politie.

Curaçao speelt vanavond op het WK tegen Ivoorkust. Een eerste zege voor het land kan, afhankelijk van de andere uitslag in de groep, de volgende ronde betekenen.

Curaçao, onder leiding van bondscoach Dick Advocaat, staat als kleinste natie ooit op het grootste voetbalpodium ter wereld. Het eerste Curaçaose WK-doelpunt kwam er, tegen Duitsland, net als het eerste WK-punt, tegen Ecuador.

Vanavond kan daar een volgende eerste keer bijkomen: de eerste overwinning en mogelijk dus een plek in de volgende ronde. Op Curaçao worden die records niet gezien als voetbalfeitjes. Op het eiland heeft dit toernooi nu al iets opgeleverd dat niet in punten is uit te drukken. De records vormen de bewijzen dat iets wat lang onmogelijk leek, toch kan gebeuren.

Nieuw woord bedacht

Voor dat gevoel is inmiddels een woord bedacht: blueity. De term komt van Curaçaose influencer Curd Evertsz en verwijst naar het blauw van het nationale elftal, maar blueity gaat niet over een shirt of een vlag. Het gaat over wat er gebeurt wanneer mensen zichzelf terugzien in een ploeg die voor het eerst op een WK staat.

"Livano heeft hem geschopt, maar wij hebben met z'n allen gescoord", zegt Evertsz over het doelpunt tegen Duitsland. "Ik voel dat ik ook gescoord heb."

In Nederland had het 7-1 verlies tegen Duitsland gegolden als een mislukking. Op Curaçao telde ook iets anders: het eiland stond daar zelf, met een eigen vlag en een eigen volkslied.

Antropoloog Rose Mary Allen ziet die emotie in een breder perspectief. Curaçao wordt in het volkslied aangeduid als Isla Chikí, klein eiland. Klein zijn werd volgens haar door de jaren heen ook verbonden aan minder invloed, minder zichtbaarheid en minder betekenis. "Dan zie je inderdaad dat het toch wel een beetje aan onze eigenwaarde heeft getornd", zegt Allen.

Dubbeltje wordt geen kwartje

Volgens de antropoloog werken slavernij en kolonialisme niet alleen door in politieke en economische verhoudingen, het heeft ook invloed op het beeld dat mensen van zichzelf en hun mogelijkheden hebben: "Als generaties lang de boodschap meekrijgen dat zij klein zijn en weinig kunnen veranderen, kan de gedachte ontstaan dat hun plaats in de samenleving vastligt."

Allen vergelijkt dat met het idee dat wie voor een dubbeltje wordt geboren, nooit een kwartje wordt. Niet omdat iemand geen talent heeft, maar omdat hij of zij niet leert zichzelf als regisseur van het eigen leven te zien. De toekomst ligt dan niet in eigen hand, maar lijkt vooral bepaald door afkomst, geschiedenis en grotere machten buiten het eiland.

Het WK zet die gedachte op losse schroeven. Niet omdat een voetbaltoernooi de problemen van Curaçao oplost, maar omdat de ploeg laat zien dat een ambitie die ooit belachelijk of onrealistisch klonk, na jaren werk toch kan uitkomen.

'Mensen vieren hun gemeenschap'

De Curaçaose psychiater Carl Blijd, die in Nederland woont, zag hoe ook mensen die normaal nauwelijks voetbal volgen, werden geraakt door de wedstrijden. "Mensen vierden niet alleen voetbal, ze vierden zichzelf. Ze vierden hun gemeenschap, hun eiland."

Dat gevoel is volgens hem meer dan nationale trots. Het kan ook leiden tot de vraag wat mensen zelf kunnen bijdragen: aan onderwijs, sport, welzijn of de band tussen Curaçao en de diaspora. Blijd: "Je mag weer dromen, want ze kunnen uitkomen."

Die zin vat de betekenis van dit WK samen. Curaçao heeft nog niets gewonnen, maar heeft wel een reeks grenzen verlegd. Eerst de kwalificatie, toen het debuut. Daarna het eerste doelpunt en het eerste punt.

Nu wacht Ivoorkust. Met een overwinning zou Curaçao opnieuw geschiedenis schrijven en het eiland een kans geven op de volgende ronde. Maar de belangrijkste grens is misschien al verlegd. Psychiater Blijd: "Dromen is weer toegestaan. Niet als ontsnapping aan de werkelijkheid, maar als beginpunt om haar te veranderen."

Een 'historische hittegolf', zo omschrijft het Franse weerinstituut de uitzonderlijk hoge temperaturen die Frankrijk nu al ruim een week in hun greep houden. Met een gemiddelde van 30 graden Celsius beleefde het land gisteren de warmste dag ooit gemeten; vandaag geldt in 72 departementen code rood.

De gevolgen zullen de rest van de zomer merkbaar blijven, vooral door het verhoogde risico op bosbranden, waarschuwt de brandweer in het Zuid-Franse departement Hérault.

"Normaal gesproken begint het bosbrandseizoen eind juli, begin augustus," zegt commandant Eric Flores vanuit de controlekamer van de kazerne. "Nu vrees ik dat er al vanaf begin juli een groot risico is. Als dit zo doorgaat, wordt het gevaar groter dan in andere jaren."

Vroeg in het jaar

Aan de wand hangt een groot scherm waarop het korps de omgeving in de gaten houdt: meldingen uit de meldkamer, live webcambeelden en een dagelijks weerbericht speciaal gericht op het risico op bosbranden. Flores wijst naar een oranje strook die dwars door de Hérault loopt. "Voor eind juni is het risico op bosbranden heel groot. Dat zien we vrijwel nooit zo vroeg in het jaar."

Door klimaatverandering neemt het aantal natuurbranden in Frankrijk toe en worden steeds grotere gebieden verwoest. "Het seizoen waarin er risico is op natuurbranden wordt langer. Door de droogte ontstaan er soms zelfs in de winter grote brandhaarden. Dat is de echte uitdaging: we moeten ons langer voorbereiden dan vroeger."

Zwembadwater opslaan

Onderdeel van hun strategie is het grootschalig opslaan van bluswater. Sinds enkele jaren pompt de brandweer in aanloop naar de zomer zwembaden uit de omgeving leeg. "We recyclen het water, dat anders toch vervangen zou worden," legt brandweerman Mathieu Perez uit. Hij houdt vandaag toezicht bij een operatie in het gemeentelijke zwembad van het dorp Cournonterral.

"Het water wordt vanaf de bodem opgezogen," zegt Perez, terwijl hij wijst naar een grote slang die vanuit het wedstrijdbad naar een gemotoriseerde pomp loopt. Die is verbonden met een grote brandweerwagen die voor de ingang staat geparkeerd. "Daarmee vullen we brandweerwagens met elk zo'n 15 kuub water."

Om het zwembad volledig leeg te krijgen, worden vandaag zo'n vijftig wagens gevuld. Die rijden af en aan naar grote silo's waar vroeger wijn werd opgeslagen. "Bij grote branden gebruiken we dit water om het vuur te bestrijden," zegt Perez. "We zitten in een gebied met waterschaarste, vooral in de zomer. Daarom willen we drinkwater zoveel mogelijk besparen."

Rond het middaguur valt de pomp plotseling stil. "Oververhit geraakt," zegt Perez hoofdschuddend. Terwijl hij wacht op een nieuw exemplaar trekt hij een pluk gras uit de grond. "Zoals je ziet heeft de hittegolf zijn werk al gedaan," zegt hij, terwijl hij de verdorde halmen door zijn handen laat gaan. "Het kan zo vlam vatten."

"Het is momenteel heel heet, maar er staat nog geen wind," zegt commandant Flores. "Het gaat heel lastig worden als het hierna gaat waaien. De Franse strategie is om kleine vuurtjes zo snel mogelijk te bestrijden. Als we met zulke extreme temperaturen niet snel in actie komen, kan het al heel snel uit de hand lopen."

De camper die vorige week wegzakte op een vlonderpad in natuurgebied Grolloërveen, is weg. Er was al een bergingsbedrijf geregeld, maar nu blijkt dat de eigenaar zijn voertuig zelf weer aan het rijden heeft gekregen.

"De gaten zijn gedicht, de camper is opgekrikt en met behulp van rijplaten kon het voertuig naar achteren rijden", zegt Hans Alting van Staatsbosbeheer bij RTV Drenthe. "Dus de camper is nu terug bij de eigenaar."

De camper was vorige week donderdag in een benarde positie beland toen de bestuurder een verkeerde afslag nam en op het vlonderpad terechtkwam. De houten planken die bedoeld zijn voor wandelaars en fietsers konden het gewicht van de camper niet dragen. Meerdere planken braken en de camper zakte weg.

Kwetsbare natuur

De camper weg krijgen, bleek niet eenvoudig. Vooral vanwege de kwetsbaarheid van het natuurgebied wilde Staatsbosbeheer per se geen zwaar materieel in het gebied. Ook het voorstel om de camper weg te halen met behulp van een zware Chinook-legerhelikopter werd beleefd afgeslagen; Staatsbosbeheer vreesde voor het verstoren van de vogels bij het broeden.

In overleg met de verzekeraar schakelde de eigenaar een bergingsbedrijf uit Hoogeveen in, maar vanochtend belde hij dat hij zijn camper zelf al had weggehaald.

"Ik was ook wel verrast door deze mededeling", zegt berger Henry de Jonge. "Wij waren in de veronderstelling dat wij deze klus zouden uitvoeren, maar we waren nog aan het wachten op groen licht van de verzekeraar. De inventarisatie hadden wij vrijdagavond al uitgevoerd. Het bergingsplan lag klaar."

Beschadigde delen dichtgemaakt

Die klus is dus geannuleerd. Volgens De Jonge is de campereigenaar gisteren met zijn zoon aan de slag gegaan. Hij heeft met wat houtwerk de beschadigde delen dichtgemaakt en het voertuig toen zelf met de "nodige risico's" weggehaald.

Volgens Staatsbosbeheer is dat in goed overleg gegaan met de natuurorganisatie. De schade aan het pad leek aanvankelijk groot te zijn, zegt Hans Alting. "Maar de fundering is direct gecontroleerd en die blijkt goed. Zoals het nu lijkt, kunnen we de beschadigde planken vrij snel vervangen. Met een beetje geluk kan het vlonderpad nog deze zomer weer open."

De afhandeling van de schade is volgens Staatsbosbeheer een kwestie voor de verzekering.

Open of dicht, fietsers trekken zich daar weinig van aan, zij gebruiken het vlonderpad alweer.

Drie rechters van het Internationaal Strafhof in Den Haag spannen een rechtszaak aan tegen de Amerikaanse regering. Die heeft hen en andere medewerkers van het Hof vorig jaar sancties opgelegd vanwege rechterlijke besluiten die zij hadden genomen. Die sancties, zoals financiële straffen en visumrestricties, noemen de rechters onrechtmatig.

Het Internationaal Strafhof onderzoekt en vervolgt oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. De drie rechters, afkomstig uit Canada, Uganda en Benin, waren betrokken bij onderzoek naar acties van Israëliërs en Amerikanen.

Zo hadden ze onder meer een internationaal arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Netanyahu wegens oorlogsmisdagen in de Palestijnse gebieden. Ook werd Amerikaans personeel onderzocht wegens betrokkenheid bij oorlogsmisdaden in Afghanistan.

De Amerikaanse regering erkent het Hof niet en zegt daarom geen toestemming te hebben gegeven om dat soort besluiten te nemen. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Rubio heeft het Hof geen bevoegdheid om Amerikaanse staatsburgers of burgers van Amerikaanse bondgenoten te vervolgen.

Hij noemde het een "inbreuk op de soevereiniteit en nationale veiligheid" van de Verenigde Staten en zijn bondgenoten, zoals Israël. Het "machtsmisbruik" van het Internationaal Strafhof zou een "bedreiging" zijn voor de Verenigde Staten. Er zou daarom sprake zijn van een "noodtoestand". Volgens de Amerikaanse regering rechtvaardigt die noodtoestand de sancties.

Beperkende sancties

Door de sancties hebben de rechters onder meer geen toegang meer tot hun eigendommen en tegoeden in de VS, zoals geld dat zij op een Amerikaanse bankrekening hebben staan. Daarnaast mogen zij ook niets meer van Amerikaanse bedrijven kopen of gebruik maken van hun diensten.

Zo zou een andere door de sancties getroffen jurist van het Hof geen toegang meer hebben tot Microsoft. Ook kregen Amerikaanse personeelsleden te horen dat ze het risico lopen om opgepakt te worden als ze naar hun thuisland afreizen.

Persbureau AP meldde in mei vorig jaar dat de sancties grote invloed hadden op het werk van het Hof, waar de meest basale taken "steeds moeilijker" werden.

Rechters onder druk

De drie rechters vechten de sancties aan bij de rechtbank van Manhattan in New York. Ze zeggen dat de Amerikanen de sancties niet mochten opleggen, omdat er helemaal geen sprake was van een noodtoestand. Daarnaast vinden ze het besluit om de sancties op te leggen, "willekeurig en grillig". Volgens de Amerikaanse krant The New York Times worden deze argumenten vaker aangehaald om het beleid van de regering Trump aan te vechten.

De Beninse rechter zegt dat de sancties bedoeld waren om de rechters onder druk te zetten en hen te straffen. De advocaten van een van de rechters zegt daarover: "Het aanvallen van internationale rechters vanwege de uitoefening van hun rechterlijke taken is een ongekende aanval op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de rechtsstaat."

Friesland gaat laaggeletterdheid bestrijden door 30 miljoen euro te investeren in verschillende (taal-)programma's. Hiermee wil de provincie inwoners die niet goed kunnen lezen, schrijven en niet digitaal vaardig zijn helpen om beter mee te komen in de samenleving.

Bijna een op de zeven Friezen worstelt met laaggeletterdheid, schrijft Omroep Fryslân. Zij hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak vinden laaggeletterden het ook moeilijk om met de computer of smartphone om te gaan.

"Ik hoorde van een boer dat zijn loonwerker de opdrachtbriefjes meenam naar huis, zodat zijn vrouw ze kon voorlezen", geeft de Friese gedeputeerde Eke Folkerts als voorbeeld. "Het kwam pas uit toen zijn vrouw in het ziekenhuis kwam te liggen."

Basisvaardigheden

In Friesland heeft gemiddeld 13,4 procent van de volwassenen moeite met lezen en schrijven. Dat ligt boven het landelijke gemiddelde van 12,2 procent, blijkt uit onderzoek.

Ruim driekwart van de Friezen met beperkte basisvaardigheden heeft een Nederlandse achtergrond, landelijk ligt dat op 65 procent. Waar mensen met een migratieachtergrond hun weg vaak wel vinden naar taalcursussen of andere begeleiding, is die eerste groep veel minder zichtbaar, aldus een woordvoerder van de provincie.

Lokale aanjagers

De provincie steekt de 30 miljoen in een "brede aanpak" van het probleem, samen met gemeenten, bibliotheken, scholen, bedrijven, kinderopvang en verschillende zorg- en maatschappelijke instellingen. Er komen zogenoemde "lokale aanjagers" die in wijken en dorpen actief laaggeletterde inwoners gaan benaderen die nu nog buiten beeld blijven.

Het geld wordt ook gebruikt om bestaande taalprogramma's op te schalen. Laaggeletterde ouders krijgen direct vanaf de geboorte van hun kind hulp en kunnen dan samen met hun kind met taal en lezen aan de slag. Het idee is dat laaggeletterden niet zelf op zoek hoeven te gaan naar een cursus of opleiding, maar dat de ondersteuning naar ze toe komt, via het werk, de school van de kinderen, de bibliotheek of het buurthuis.

Vanaf middernacht geldt in acht provincies in Nederland code rood vanwege de verwachte extreme hitte. Het is voor het eerst dat het KNMI dit hoogste waarschuwingsniveau voor gevaarlijk weer in Nederland afgeeft vanwege hitte. Ook bij de recordtemperaturen van 2019 was dit niveau niet van kracht.

Het gaat om de provincies Noord-Brabant, Gelderland, Utrecht, Limburg, Noord-Holland, Zuid-Holland, Flevoland en Overijssel. In Zeeland, Friesland, Groningen en Drenthe blijft code oranje van kracht en op de Waddeneilanden code geel.

Landinwaarts worden temperaturen van 36 tot 39 graden Celsius verwacht, met plaatselijk mogelijk 40 graden. In het noorden en westen van het land wordt het tussen de 33 en 36 graden. Ook 's nachts blijft het lang warm.

Advies aangepast

Bij code rood moet iedereen zo veel mogelijk uit de zon blijven en rekening houden met uitdrogingsverschijnselen, oververhittingsklachten en zelfs een levensbedreigende hitteberoerte.

Het KNMI adviseerde in eerste instantie om alleen naar buiten te gaan als dat echt nodig is, maar trok dat advies al snel weer in, omdat ook huizen erg warm kunnen zijn. Het advies is nu: zoek verkoeling.

Maar ga dan liever niet met de auto op pad, adviseert Rijkswaterstaat. En wie toch de weg op gaat, moet zich goed voorbereiden door bijvoorbeeld voldoende water en een paraplu of parasol mee te nemen.

Zware lichamelijke activiteiten worden afgeraden en ook wordt geadviseerd om genoeg water te drinken, ook als je geen dorst hebt. Verder moet er goed gelet worden op huisdieren, die niet goed tegen de hitte kunnen, en op mensen die misschien hulp kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld ouderen hebben vaak een minder sterke dorstprikkel, waardoor ze eerder uitdrogingsklachten kunnen krijgen.

"Waar we ons echt zorgen om maken, is dat dit soort hitte grote gevolgen heeft voor het menselijk lichaam", zegt KNMI-hoofddirecteur Maarten van Aalst. "Heel veel mensen hebben daar last van. En wat we bij de eerdere dagen die zo heet waren gezien hebben, is een stevige oversterfte. De boodschap bij deze code rood is: hou er echt rekening mee, want dan kunnen we die gevolgen beperken."

Maatschappelijke ontwrichting

Sinds gisteren is in vrijwel heel Nederland code oranje van kracht vanwege de extreme hitte, na eerder al code geel. Weerkundigen gaan over die twee kleurcodes.

Meteorologisch gezien is er geen verschil tussen code oranje en code rood. Het besluit om code rood af te geven, wordt genomen door het zogenoemde weerimpactteam (WIT), waarin het KNMI aan tafel zit met partijen als politie en brandweer, het Nationaal Crisiscentrum, het Verkeerscentrum Nederland, ProRail en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Dat team besluit tot code rood wanneer gevaarlijk weer maatschappij-ontwrichtend kan zijn. Het schat de kansen in op letsel, schade en grote overlast. Ook in België en Frankrijk werd deze hoogste waarschuwingscode de afgelopen dagen meermaals afgegeven.

Liveblog

Volg ook ons liveblog over de hitte in Nederland en de rest van Europa.

Hoewel de adviezen die bij code rood horen niet bindend zijn, hebben overheden, organisaties en bedrijven vaak plannen klaarliggen voor extreem weer. Ziekenhuizen bereiden zich bijvoorbeeld voor op patiënten met uitdroging, hitte-uitputting of hitteberoertes. Ook verpleeg- en verzorgingshuizen doen extra controles bij bewoners en thuiszorgorganisaties houden risicogroepen extra in de gaten.

Veel werkgevers passen de werktijden aan wanneer de waarschuwingen voor hitte zijn afgegeven en zwaar buitenwerk kan worden stilgelegd. Ook zijn er bedrijven die extra drink- en rustvoorzieningen voor het personeel beschikbaar maken. Gemeenten kunnen koele openbare gebouwen openstellen.

Evenementen, waarvan er dit weekend veel zijn gepland, kunnen worden ingekort of afgelast. Hardstylefestival Defqon.1 besloot al minder bezoekers toe te laten vanwege de hitte.

Dat ook in Nederland code rood wordt afgekondigd is bepaald geen verrassing. In België werd vanochtend al overgegaan tot code rood in de provincies Limburg en Luik. Ook in Frankrijk werd code rood ingesteld; de hitte is daar al een paar dagen geleden zo extreem als vandaag en morgen in Nederland.

Nederland maakt sinds 2010 gebruik van de kleurcodes. Al veel vaker is code rood afgekondigd vanwege andere weersomstandigheden, zoals een zware storm. Vaak was er dan kans op zware overlast, schade of letsel.

Gaan we dit vaker zien?

Hoewel het historisch is dat code rood geldt vanwege de hitte, valt te verwachten dat extreme hitte zoals de afgelopen dagen in de toekomst vaker zal voorkomen. Door klimaatverandering neemt de kans op hittegolven toe en worden ze ook intenser. Zolang de mens op grote schaal fossiele brandstoffen blijft verbranden, blijft de aarde extra opwarmen. Dat zal dus vaker leiden tot dit soort hitte-extremen, waarop voorbereidingen moeten worden getroffen.

Het grootste hardstylefestival van Nederland, Defqon.1 in Biddinghuizen, gaat dit weekend niet door voor bijna 30.000 bezoekers. De organisatie heeft gisteravond besloten om minder mensen toe te laten. Vrijdag en zaterdag mogen alleen bezoekers met een weekendticket het terrein op, bezoekers met een dagticket niet.

Het festival neemt extra maatregelen vanwege de extreem hoge temperaturen. "Deze maatregelen zijn effectiever bij een lager bezoekersaantal. Bezoekers kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van extra schaduwplekken en tijdens drukke momenten ontstaat er meer spreiding tussen mensen", zegt een woordvoerder.

Defqon.1 is een van de grootste hardstyle- en hardcorefestivals ter wereld en trekt normaliter zo'n 72.500 bezoekers per dag. Het loopt van vandaag tot en met zondag en vindt plaats op hetzelfde terrein als het festival Lowlands, bij Walibi in Flevoland.

'Serieus veel geld'

Ralph (48) uit Rotterdam zou zaterdag samen met zijn twee zoons een dag naar het festival gaan. Hij is vaker naar Defqon.1 geweest. Hij heeft begrip voor het besluit, maar noemt de timing heel naar: "We kregen gisteravond om 23.00 uur een bericht. Dat had wat mij betreft eerder gekund."

Hij vertelt dat hij met veel moeite drie tickets had bemachtigd en duizend euro had uitgegeven voor twee nachten in een hotel in de buurt van het festival. In totaal heeft hij al 1600 euro uitgegeven, ook voor kleding. "Dat is serieus veel geld en ik weet nog niet eens of ik het terugkrijg."

Voor een van zijn zonen die net 18 jaar is geworden, stond Defqon.1 al een tijdje op zijn bucketlist. De andere zoon gaat hierna een halfjaar op uitwisseling. De drie zagen het als hun laatste grote uitje samen. "Toen ik het gisteravond vertelde, barste er een in huilen uit. Dat vond ik heel naar om te zien. We gaan ons best doen om hier overheen te komen.

"Het was een heel lastige beslissing", zegt Rob Souren van Q-Dance, de organisator van Defqon.1 tegen muziekplatform 3voor12. "We hebben fans die een jaar uitkijken naar dit evenement." Volgens hem was het niet verantwoord om met zulke grote aantallen per dag het festival door te gaan.

Ralph snapt het besluit, maar zegt dat toen hij er in 2019 was, het net zo warm was. "Toen liep ik de hele dag met zwembroek rond. Het terrein vangt niet veel wind, maar is wel enorm uitgestrekt, waardoor je mensen goed kan spreiden. Ik denk dat je beter het festival eerder of later kan laten beginnen."

Internationaal publiek

Hij wijst ook op het feit dat het enorme festival veel internationale bezoekers trekt, van Frankrijk en België tot aan Australië. "Ik denk dat je daarmee veel geneuzel gaat krijgen. Sommigen zijn echt pas net geland en hebben nog meer geld uitgegeven dan wij."

Een vrouw uit Frankrijk reageert op Instagram onder een post van Defqon.1 "Is dit een grap? Ik kom uit Frankrijk. Ik heb vluchten en een hotel geboekt om dit festival voor het eerst mee te maken. Waarom niet gewoon het festival laten doorgaan, maar (of en?) vervroegen?"

Q-Dance zegt het besluit te hebben genomen in overeenstemming met de gemeente Dronten en hulpdiensten. "De veiligheid van alle bezoekers en medewerkers staat bij dit besluit voorop" zegt burgemeester Gebben van Dronten.

Dj-duo D-Block & S-te-Fan uit op Instagram begrip voor het besluit: "Met de hitte is dit waarschijnlijk de enige verantwoorde beslissing, al breekt het ons hart."

Zondag wel welkom

Q-Dance blijft de weersomstandigheden in de gaten houden en past de programmering mogelijk nog aan. Een van de grootste shows van het festival is uit voorzorg al verplaatst van 16.00 uur naar 19.00 uur.

Na het weekend laat Q-Dance meer weten over hoe ze gedupeerde bezoekers gaan compenseren. Vooralsnog zijn dagjesmensen zondag nog wel welkom op Defqon.1.

Vorig jaar gingen er opnieuw minder mensen naar de GGD-centra om zich op een soa te laten testen. Het aantal kwam uit op bijna 147.000. Dat is een daling van acht procent, meldt het RIVM. Daarmee ligt het aantal voor het eerst weer onder het aantal van voor de COVID-pandemie.

Vooral bij vrouwen en bij mannen die seks hebben met vrouwen nam het aantal testen af. In zeventien procent van de consulten werd een soa vastgesteld. Dat is meer dan een jaar eerder.

In 2024 lieten ook al minder mensen zich bij de GGD op een geslachtsziekte testen dan het jaar ervoor. Toen was de daling zeven procent.

De meeste mensen gaan naar de huisarts om zich te laten testen op een geslachtsziekte, maar wie dat niet wil kan voor een gratis test ook terecht bij een Centrum Seksuele Gezondheid (CSG) van de GGD. De cijfers van de huisartsen over 2025 zijn er nog niet.

Ander testbeleid chlamydia

De meest voorkomende soa is net als de afgelopen jaren gonorroe. Bij de CSG's werden bijna 14.300 gevallen geregistreerd, bijna drie procent meer dan een jaar eerder. Syfilis werd ruim 1900 keer vastgesteld en het aantal nieuwe hiv-gevallen was 440. Voor beide soa's is dat een lichte stijging.

Chlamydia is de meest gerapporteerde soa onder vrouwen en mannen die seks hebben met vrouwen. Het aantal testen is hier sterk afgenomen, maar doordat het testbeleid is aangepast, is dit cijfer niet goed vergelijkbaar met een jaar eerder.

Tegenwoordig worden alleen mensen met soa-klachten of met een partner die zulke klachten heeft standaard getest op chlamydia. Door selectiever te testen, nam het aantal sterk af, terwijl het aandeel positieve testen juist sterk steeg. Er waren vorig jaar bij de CSG's ruim 10.700 mensen met chlamydia.

Minder condooms

Soa Aids Nederland maakt zich zorgen over het stijgende aantal geslachtsziekten. Het expertisecentrum denkt dat mensen het misschien minder belangrijk vinden om een soa te voorkomen. "Dat zien we ook terug in het afnemende condoomgebruik."

De organisatie pleit voor meer investeringen in voorlichting, testmogelijkheden en preventie. Het vindt het vooral belangrijk om jongeren en andere groepen met een grotere kans op soa's te bereiken.

De publieke tribune van de Tweede Kamer zat vandaag vol met bewoners van het dorp Moerdijk. Op de agenda stond een debat over de toekomst van hun dorp. Dat moet mogelijk wijken voor de aanleg van energieprojecten en uitbreiding van het haven- en industrieterrein.

Dat maakte de gemeente bekend toen het vorige kabinet er nog zat. Het huidige kabinet zei twee weken geleden dat er misschien toch minder grond nodig is voor alle projecten en dat het mogelijkheden ziet om het dorp te redden.

Ondertussen zitten de Moerdijkers al jaren in onzekerheid. Sommigen hebben hun huis verkocht en zijn verhuisd, terwijl dat misschien niet nodig was geweest.

Staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei, die het dossier nu onder zich heeft, richtte zich tot de Moerdijkers op de tribune. "Dit dossier is verre van goed gegaan de afgelopen jaren", zei hij. "Het moet anders en beter. We moeten het vertrouwen herstellen en dat is niet makkelijk."

Economisch van belang

Dat geldt ook voor de gemeente en de provincie Noord-Brabant. Die hebben naast bewonersbelangen ook een financieel belang in de haven en het industriegebied rondom Moerdijk. Voor het Rijk en de rest van het land is het gebied belangrijk voor windenergie en de ontwikkeling van waterstof.

Veel Kamerleden willen dat het dorp behouden blijft, maar niet alle fracties zeggen daarbij "koste wat het kost", omdat de energieprojecten van groot belang zijn voor de economie.

SP-leider Jimmy Dijk bedankte de Moerdijkers voor hun verhalen over hoe zij het beleven. "Als een speeltje waar je niet meer mee wilt spelen, zo slingert het kabinet het dorp rond."

De SGP is bang dat het dorp Moerdijk verdwijnt door verkeerde inschattingen. "In Groningen zijn in het verleden drie dorpen verdwenen om ruimte te maken voor de industrie", zei Kamerlid Flach. "Maar die kwam niet en de dorpjes zijn er niet meer, alleen de begraafplaatsen."

Maar het is ook niet de bedoeling dat over vijf jaar blijkt dat er voor industrie en energie toch meer ruimte nodig is, vindt de VVD. Kamerlid Müller: "Het dorp moet niet alleen op papier blijven bestaan, het moet ook gezond en prettig wonen zijn."

Maandag afspraken maken

De staatssecretaris begrijpt de wensen. "Het liefst zou je zo snel mogelijk zeggen: dit wordt het. Maar dat zou ook weer onzorgvuldig zijn." Maandag gaat hij met de gemeente en de provincie afspraken maken.

Die gaan over hoe de komende tijd wordt vastgesteld wat er echt in het gebied van Moerdijk moet worden aangelegd, welke invloed dat heeft op de bewoners en of dat met of zonder behoud van het dorp kan. De Bat: "Het moet een gezamenlijk proces zijn."

De overheid moet ingrijpen om alcoholgebruik voor alle Nederlanders te ontmoedigen en minder normaal te maken. Dat adviseert de Gezondheidsraad. Dat kan bijvoorbeeld door alcohol uit de supermarkt te halen of hogere accijnzen in te stellen.

"Alcoholgebruik zou minder normaal moeten worden in onze samenleving" zegt Karien Stronks van de Gezondheidsraad. "Er is geen veilige ondergrens, ieder glas dat je drinkt is schadelijk. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen."

De Gezondheidsraad ziet sterk bewijs dat het risico op zeven soorten kanker toeneemt bij iedere inname van alcohol. Ook stijgt het risico op orgaanschade.

Daarnaast neemt ook het risico op verkeersongevallen en incidenten met agressie en geweld toe door alcoholgebruik. "Een kwart van de doden in het verkeer (75 tot 140 doden) komt door alcohol. Jaarlijks belanden ook 65.000 mensen op de spoedeisende hulp waarbij alcohol in het spel is", legt Stronks uit.

De overheid moet ervoor zorgen dat de norm verandert, adviseert de Gezondheidsraad. "Net zoals bij roken is gebeurd. Borrels op het werk kunnen ook niet alcoholisch. We associëren alcohol nu vaak met gezelligheid, maar vergelijk het met roken, dat is inmiddels ook niet meer de norm."

Op de Alkmaarse terrassen is begrip én onbegrip voor het advies van de Gezondheidsraad:

De raad beschrijft drie strategieën die volgens de Wereldgezondheidsraad effectief zijn om alcoholgebruik te verminderen: het verhogen van de prijs van alcoholhoudende dranken, de beschikbaarheid ervan beperken en marketing en reclame ervoor beperken.

Concreet gaat het dan bijvoorbeeld over het verhogen van accijnzen, het beperken van de verkoop van alcoholische dranken tot slijterijen en het verplichten van neutrale, onaantrekkelijke verpakkingen met gezondheidswaarschuwingen.

Andere adviezen uit het rapport luiden: verbied alcohol in het verkeer, dus 0.0 procent, draag uit dat alcoholgebruik niet normaal is en help mensen om te minderen of stoppen met alcohol. Minister Hermans van Volksgezondheid gaat de aanbevelingen bestuderen en komt later met een reactie.

Minder drinkers

Het aantal volwassen Nederlanders dat drinkt, neemt al af. In 2014 zei 81 procent van de volwassenen weleens te drinken. Vorig jaar was dat gedaald tot 76 procent. In 2025 zei 7 procent van de volwassenen een zware drinker te zijn. Dat houdt in: minstens eens per week minimaal vier glazen bij vrouwen of zes bij mannen.

"De schade van alcoholgebruik is 2 tot 6 miljard euro per jaar", zegt Stronks. Het RIVM becijferde in 2013 in een kosten-batenanalyse dat alcohol ons jaarlijks netto 2,3 tot 4,2 miljard euro kost. Daarin zitten bijvoorbeeld inkomsten uit accijnzen en kosten zoals behandelingen bij letsel en de inzet van politie bij festiviteiten. Dit najaar komt het RIVM met een nieuwe analyse.