NOS Nieuws - Algemeen

Een recordaantal arrestaties in juli van de Amerikaanse immigratiedienst ICE. In een maand werden 50.000 mensen opgepakt. Tienduizenden van die mensen belandden niet buiten de landsgrenzen, zoals president Trump beloofde, maar in detentiecentra. Gevangenissen van ICE vol met immigranten. De omstandigheden daar zijn zo'n slecht dat er tientallen mensen zijn omgekomen volgens Human Rights Watch.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Correspondent Sjoerd den Daas ging naar zo'n detentiecentrum net onder New York waar elke week een wake wordt gehouden van vrijwilligers. Ze vertelden hem de verhalen van de mensen binnen. Wormen in hun eten, schimmel, met 10 man op een cel en geen zicht op medicijnen die de mensen zouden moeten slikken. Wat zegt dit over de koers van de Amerikaanse president trump met immigratiedienst ICE?

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: IJsbrand Terpstra & Lisa Konings

De Amerikaanse chipmaker Nvidia, het meest waardevolle bedrijf ter wereld, is met iets opvallends bezig: ervoor zorgen dat zijn klanten genoeg geld hebben, zodat ze (nog meer) Nvidia-chips kunnen kopen.

Nvidia's computerchips hebben het bedrijf enorm groot gemaakt, omdat ze nodig zijn voor de ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI).

De AI-chips die Nvidia ontwerpt, worden gekocht door grote techbedrijven. Zij gebruiken de rekenkracht om zelf AI-programma's te ontwikkelen, of verhuren de rekenkracht aan kleinere bedrijven die de chips niet zelf kunnen of willen kopen.

Nvidia is erg afhankelijk van die grote klanten, zegt Dennis Vink, hoogleraar ondernemingsfinanciering aan de Nyenrode Business Universiteit en bezitter van Nvidia-aandelen. "Als een van die grote klanten wegvalt, verliest Nvidia gelijk een groot deel van zijn omzet. Daarom willen ze ervoor zorgen dat meer klanten hun chips kunnen kopen."

Om dat te bereiken, laat Nvidia investeringsbedrijven 500 miljard dollar (429 miljard euro) verzamelen, zo kondigde het onlangs aan. Dat geld is bedoeld voor Nvidia-klanten: bedrijven die óók AI-chips willen gebruiken, maar minder geld hebben dan de grote techbedrijven.

Tienduizenden euro's per chip

"Nvidia wil dat de markt voor AI-chips groeit", zegt Arnout Boot, hoogleraar ondernemingsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam. "Dus zorgen ze ervoor dat hun klanten het geld hebben om te investeren in Nvidia-chips. Dat zijn niet de Googles en Amazons van deze wereld, maar de bedrijven die computercapaciteit gebruiken. Dat zijn wel duizenden bedrijven."

Reson8 is zo'n bedrijf. "Wij bouwen AI-toepassingen die spraak omzetten naar tekst, bijvoorbeeld tussen een arts en een patiënt", zegt oprichter Thomas Kluisters. De Nvidia-chips zijn nodig om dit soort programma te ontwikkelen: de AI-industrie noemt dat het 'trainen' van het programma.

"Op dit moment kosten die chips tussen de 20.000 en 60.000 dollar per stuk", zegt hij. "Je hebt vele tientallen van dit soort chips nodig, plus nog andere apparatuur. Dat betekent dat we behoorlijk afhankelijk zijn van Nvidia. Zij maken ook gewoon de beste chips. Daar kunnen we niet zo snel een alternatief voor vinden."

Door deze rol in de AI-industrie is Nvidia de laatste jaren zeer sterk gegroeid en verdient het enorm veel geld. Gisteravond maakte het bedrijf bekend dat het de afgelopen drie maanden 59,7 miljard dollar (ruim 51 miljard euro) winst maakte. Sinds 2024 boekte het een winst van in totaal meer dan 300 miljard dollar.

Concurrentie is risico voor NVIDIA

Toch gaat Nvidia niet zélf zijn klanten voorschieten met die pot van 500 miljard dollar, als die er komt. Het zijn de investeringsbedrijven die het geld bij elkaar verzamelen en vervolgens uitlenen aan bedrijven die de AI-chips willen kopen.

Een slimme manier om het zo te doen, vindt Vink van de Nyenrode-universiteit. "Op korte termijn zijn de risico's voor Nvidia zelf beperkt", zegt hij. "Dat ligt bij de investeringsbedrijven. Die zijn ook niet gek: ze zullen goed kijken hoe zo'n bedrijf ervoor staat. Een bank leent jou ook niet zomaar geld uit zonder naar jouw situatie te kijken."

Nvidia kan wel een rol spelen in de afspraken die een investeringsbedrijf met zo'n bedrijf maakt, door voor een deel van de lening garant te staan. Dat betekent dat Nvidia een deel van het risico op zich neemt, waardoor de investeerders iets meer zekerheid hebben dat zij in ieder geval een deel van hun geld terugzien als er iets misgaat, zegt UvA-hoogleraar Boot. "Nvidia kan dit doen omdat ze een buitengewoon sterke positie hebben."

Ondanks de miljarden die het verdient is er toch nog een risico, zegt Boot. "De ontwikkelingen op het gebied van AI zijn heel onzeker. De Nvidia-chips zijn nu nog heel belangrijk, maar wat brengt de toekomst precies? Wat doet de concurrentie? In deze riskante wereld is niets uitgesloten."

"Het is een serieus risico voor Nvidia als concurrenten net zulke goede AI-chips ontwikkelen", zegt ook Vink. Ook dat is een reden waarom het bedrijf geld regelt om nieuwe klanten te krijgen, zeg hij. "Ze proberen die afhankelijk te maken van Nvidia-chips, want ze willen de allergrootste blijven in deze markt."

Een man is deze week door een groep van tien verdachten toegetakeld en beroofd in een flat in Zoetermeer.

De groep wachtte hem op toen hij maandagavond rond 22.00 uur samen met een vrouw uit de lift stapte van een flat aan de Dunantstraat, meldt Omroep West.

Direct nadat hij was uitgestapt, werd hij meermalen geslagen en geschopt. Ook probeerde iemand hem met een mes te steken.

Tijdens de mishandeling werd de man bestolen. Na de mishandeling renden de verdachten via de vijfde verdieping naar de brandgangen.

Getuigen

De politie roept de hulp in van getuigen om de verdachten te achterhalen. De groep was geheel in het zwart gekleed en droeg gezichtbedekkende kleding.

Waarom de groep het specifiek op de man had voorzien, is niet bekendgemaakt. Ook over zijn verwondingen zegt de politie niets. De vrouw bleef ongedeerd.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) kreeg vorig jaar vijf keer zoveel meldingen over mislukte en slecht uitgevoerde botox- en fillerbehandelingen als in 2024. Het aantal steeg naar 175. Voor de inspectiedienst is het reden om bij het begin van het studiejaar studenten te wijzen op de gevaren van dergelijke ingrepen.

Volgens de IGJ zijn het vooral jongvolwassenen die hun rimpels willen verminderen of gaan voor vollere lippen.

Het risico zit hem volgens de inspectie vooral in het flink toegenomen aantal aanbieders van botox- en fillerklinieken. Uit de meldingen die de inspectie kreeg, blijkt dat een hoop nieuwe behandelaars niet over de juiste diploma's beschikken en onvoldoende kennis hebben om behandelingen uit te voeren.

De cliënten liepen hierdoor zwellingen op of kregen te maken met hangende ogen en ontstekingen rond de lippen. Er kwam zelfs iemand met een ernstige allergische reactie in het ziekenhuis te liggen.

Lage prijzen als lokkertje

Vaak werden de jongeren gelokt door extreem aantrekkelijke prijzen die fors lager waren dan wat gangbaar is, zegt Rosemarie Jansen, inspecteur bij de IGJ. "Wat dan weer voor jongeren de drempel verlaagt, omdat juist zij niet zoveel te besteden hebben." Ook wijst zij erop dat er vaak geen arts aanwezig is bij een behandeling. In Nederland is dat wel verplicht wanneer een injectie wordt gezet.

Zij adviseert jongeren en andere gebruikers om te vragen of er bij een ingreep een arts aanwezig is met een BIG-registratie, het bewijs dat iemand medische ingrepen mag uitvoeren. Mocht dat niet zo zijn, dan is dat volgens Jansen een duidelijke rode vlag.

"Uit onderzoek is gebleken dat jongvolwassenen zich lang niet altijd goed voorbereiden op een behandeling, terwijl het toch medische ingrepen zijn."

Extreem populair

Uit onderzoek van het Rotterdamse Erasmus MC uit 2024 bleek al dat botox-behandelingen extreem populair zijn. In 2019 werden in Nederland 250.000 behandelingen met botox uitgevoerd, in 2022 was dat gestegen tot 550.000. Het aantal filler-behandelingen steeg van 162.000 in 2019 naar 294.000 in 2022.

De inspectie zal in Nijmegen, Amsterdam, Zwolle en Breda met een pop-upkliniek aandacht vragen voor de risico's van dergelijke ingrepen.

De naam van Ratko Mladić zal voor altijd verbonden blijven met de val van de moslimenclave Srebrenica. In juli 1995 vielen zijn Bosnisch-Servische troepen de beschermde enclave binnen en in de dagen daarna werden bijna 8400 Bosnische moslimjongens en -mannen vermoord. Het was de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.

De voormalige Bosnisch-Servische generaal, die vandaag op 84-jarige leeftijd overleed, verbleef sinds 2011 in de gevangenis in Scheveningen. In 2017 werd hij door het Joegoslaviëtribunaal veroordeeld tot levenslang. Hij werd schuldig bevonden aan genocide en misdaden tegen de menselijkheid in de Bosnische burgeroorlog van 1992 tot 1995.

Op 11 juli 1995 reed Mladić het stadje Srebrenica binnen en verklaarde dat het nu "Servisch Srebrenica" was. Hij sprak van "een geschenk aan ons volk". "Eindelijk krijgen we onze wraak op de Turken in deze regio", zei hij voor de camera, verwijzend naar de 15de eeuw, toen Bosnië onderdeel werd van het Ottomaanse rijk.

De strijd tegen de Turks-Ottomaanse overheersers, die al voor de Eerste Wereldoorlog van de Balkan werden verdreven, vormde de basis van het Servische nationalisme van Mladić. Ook de Tweede Wereldoorlog speelde mee, toen de Duitse bezetter hulp kreeg van Kroatische fascisten, die honderdduizenden Serviërs vermoordden.

Schemerlamp

Van de Bosnische moslims in Srebrenica hadden velen hun toevlucht gezocht op de basis van de Nederlandse blauwhelmen, die namens de VN de enclave moesten beschermen. Mladić zei tegen commandant Karremans dat ze daar weg moesten. Met Nederlandse hulp werden de vrouwen en kinderen gescheiden van de mannen en in bussen naar moslimgebied gebracht. De meesten zouden hun man of vader nooit meer terugzien.

Het beeld van Mladić die Karremans naar huis stuurt met een schemerlamp voor zijn vrouw is een van de gênantste uit de Nederlandse geschiedenis.

25 jaar na de val van Srebrenica, in 2020, maakte de NOS er een serie over:

De 'slager van Bosnië', zoals Mladić ook wel werd genoemd, groeide op in Bosnië toen dat nog deel uitmaakte van Joegoslavië. Zijn vader, een communist, kwam in de Tweede Wereldoorlog om in de strijd van de partizanen tegen de Kroatische fascisten. Zijn moeder voedde Ratko en zijn broer en zus alleen op.

Mladić werd op zijn 19de beroepsmilitair in het Joegoslavische leger, waar hij in 1991 de rang van generaal bereikte, juist toen het land uiteenviel. Hij werd beschreven als iemand met een sterk karakter die geen tegenspraak duldde.

Hij werd militair commandant van de Bosnische Serviërs en werkte nauw samen met Radovan Karadžić, hun politiek leider.

De twee waren ervan overtuigd dat zij historisch in hun recht stonden. In 1992 riepen ze in Bosnië een eigen staat uit, de Republika Srpska. Ze wilden een zo groot mogelijk deel van Bosnië-Herzegovina veroveren in hun streven naar een 'Groot-Servië'.

Etnische zuivering

Gevoed door nationalisme werden de haatgevoelens tussen de bevolkingsgroepen aangewakkerd. Na de Tweede Wereldoorlog hadden Serviërs, Kroaten en Bosniakken (Bosnische moslims) - onder het ijzeren bewind van Tito - jarenlang vreedzaam samengeleefd. Er waren gemengde huwelijken gesloten en etniciteit was van ondergeschikt belang.

Maar plotseling werden moslims en Kroaten gedwongen hun dorpen te verlaten en waren marteling en verkrachting aan de orde van de dag. Bosnisch-Kroatische en moslimmannen werden opgesloten in concentratiekampen, waar ze werden gemarteld en uitgehongerd. Velen overleefden dat niet en hun lichamen werden gedumpt in massagraven.

Vrouwen, kinderen en ouderen kwamen terecht in vluchtelingenkampen in binnen- en buitenland. Hun dorpen waren etnisch gezuiverd en hun huizen ingenomen door Serviërs die uit andere gebieden in Bosnië waren gevlucht.

Mladić had ook de leiding over het beleg van Sarajevo, waar burgers continu onder vuur lagen van artillerie en sluipschutters. De belegering van de stad begon na het uitroepen van de onafhankelijkheid van Bosnië in april 1992 en duurde ruim 3,5 jaar.

Het leger van de Bosnische Serviërs - dat 180.000 manschappen telde - bestookte de stad vanuit de omringende bergen. Bijna 14.000 mensen in Sarajevo werden gedood, onder wie bijna 5500 burgers.

Persoonlijk drama

In 1994 beroofde Mladić' dochter Ana, een 23-jarige geneeskundestudent, zichzelf van het leven met het favoriete pistool van haar vader. Sommige media schreven dat zij depressief was en niet langer kon leven met de beschuldigingen van wreedheden aan het adres van haar vader. Andere media zeiden dat ze de rol die haar vader speelde niet meer aankon. Zelf hield Mladić vol dat ze door zijn tegenstanders was vermoord, maar daarvoor zijn geen aanwijzingen gevonden.

Zoon Darko zei in 2019 over zijn vader dat die het belangrijk vond dat je alles goed deed en dat je nooit mocht liegen, ook al was de waarheid nog zo moeilijk. Hij vertelde ook dat zijn vader een opvliegend karakter had. Darko bleef altijd geloven in zijn onschuld.

Held

Na de burgeroorlog wist Mladić met hulp van het Servische leger lang uit handen te blijven van de rechters van het Joegoslaviëtribunaal. Belgrado voelde er ook weinig voor de man die in de ogen van veel Serviërs een held was, uit te leveren. Maar Servië wilde lid worden van de Europese Unie en de druk om Mladić uit te leveren nam toe.

Servische troepen arresteerden hem uiteindelijk op 26 mei 2011 in Lazarevo, een dorp in het noorden van Servië, waar hij bij familie woonde. Hij had toen net zijn eerste hersenbloeding gehad. Een paar dagen later werd hij op het vliegtuig naar Den Haag gezet.

Hersenbloedingen

Het proces tegen Mladić werd verschillende keren uitgesteld. Eerst om hem de tijd te geven zijn dossier door te nemen, later omdat hij een andere advocaat eiste of te ziek was om in de rechtszaal te verschijnen.

Pas in 2012 ging het proces van start om in 2013 opnieuw te worden geschorst. Hij was toen vanwege nieuwe hersenbloedingen te ziek om terecht te staan.

Tijdens het proces hield de oud-legerleider vol dat hij slechts het Servische volk had gediend. "Net als mijn voorouders. Wij overleven altijd." Hij ontkende de genocide in Srebrenica en sprak van "een humanitaire evacuatie waarover alle partijen het eens waren".

Uit de rechtszaal verwijderd

Mladić werd op 22 november 2017 door het tribunaal in Den Haag veroordeeld tot levenslang wegens genocide en misdaden tegen de menselijkheid.

Halverwege de uitspraak wilde hij dat de uitspraak werd geschorst of versneld, vanwege zijn hoge bloeddruk. Toen de rechter dat afwees, schreeuwde hij: "Alles wat jullie zeggen is gelogen, vuile leugenaars, NAVO-tuig." Daarop liet de rechter hem uit de zaal verwijderen en moest hij de uitspraak in een andere ruimte volgen.

Gedurende het proces heeft hij geen enkel teken van berouw getoond voor zijn daden.

In 2021 werd het vonnis in hoger beroep bekrachtigd. Met de definitieve veroordeling van Ratko Mladić sloot het Joegoslaviëtribunaal zijn laatste zaak af.

In 2025 vroeg Mladić om medische redenen te worden vrijgelaten. Het VN-oorlogstribunaal oordeelde echter dat zijn toestand "broos, maar stabiel" was en dat daarmee geen noodzaak was ontstaan om hem vrij te laten.

De voormalige Bosnisch-Servische legerleider en oorlogsmisdadiger Ratko Mladic is vandaag op 84-jarige leeftijd in de gevangenis overleden, melden Servische media.

Hij zat sinds 2011 vast in een streng beveiligd deel van het gevangeniscomplex in Scheveningen, bestemd voor verdachten en veroordeelden van het Joegoslaviëtribunaal en het Internationaal Strafhof.

In 2017 werd hij door het tribunaal tot levenslang veroordeeld voor genocide en oorlogsmisdrijven in de Bosnische burgeroorlog (1992-1995).

Genocide in Srebrenica

Zijn beruchtste misdaad was de massamoord op meer dan 8000 Bosnische jongens en mannen in de enclave Srebrenica in 1995, de grootste moordpartij in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Het Nederlandse VN-bataljon Dutchbat kon dat destijds niet voorkomen.

Mladic ging in hoger beroep tegen de uitspraak van het tribunaal, maar hij werd in 2021 definitief veroordeeld. Hij heeft in totaal 15 jaar vastgezeten nadat hij op 26 mei 2011, na 16 jaar op de vlucht te zijn geweest, in Servië werd gearresteerd. Tijdens zijn proces toonde hij geen berouw voor zijn daden.

Mladic was al langere tijd ziek. Vorig decennium kampte hij met hersenbloedingen. Deze zomer heeft hij volgens zijn zoon vermoedelijk nog een beroerte gehad.

De Servische regering deed meerdere malen, deze week zelfs nog, een verzoek aan het tribunaal in Den Haag voor de vrijlating van Mladic zodat hij zijn laatste dagen in Servië zou kunnen doorbrengen. Die verzoeken werden afgewezen vanwege de ernst van zijn genocideveroordeling en zijn levenslange celstraf. Het is nog onduidelijk waar hij wordt begraven.

De verdachten van de mishandeling van een meisje in Stadskanaal moeten voor onderzoek naar het Pieter Baan Centrum. Daar zal aan eind van het jaar worden gekeken hoe ze zich gedragen, met elkaar en los van elkaar. Dat werd duidelijk tijdens de eerste regiezitting van de zaak, waar beide verdachten niet op kwamen dagen.

Drie maanden geleden kwam aan het licht dat een 6-jarig meisje in Stadskanaal langdurig is mishandeld. Ze werd opgesloten in een kelder, terwijl ze werd vastgebonden aan leidingen.

Ze werd ook geslagen en moest onder koude douches staan en haar eigen braaksel eten.

Door de mishandelingen was ze er zo slecht aan toe dat ze twee keer werd opgenomen in het ziekenhuis en zelfs in een kunstmatige coma werd gehouden.

De mishandeling zou een jaar hebben geduurd. Hoe het nu met het meisje gaat, zegt het Openbaar Ministerie niet, behalve dat ze veilig is en hulp krijgt.

Poging tot doodslag

De mishandelingen zouden zijn uitgevoerd door de 34-jarige moeder van het meisje, en een 31-jarige vriendin van de moeder. Het OM verdenkt beiden van poging tot doodslag, het ontnemen van de vrijheid van het meisje en het mishandelden van haar. De twee verdachten zitten in de gevangenis en moeten daar blijven, werd besloten tijdens de zitting.

Een jongen heeft de mishandelingen zien gebeuren. Er kan tot nu toe niet worden vastgesteld dat de jongen zelf ook mishandeld is. Hoe de situatie van hem mee wordt genomen in de zaak tegen de twee vrouwen, wordt later besloten.

33.000 pagina's gesprekken

De moeder van het meisje gaf eerder al aan het meisje te hebben mishandeld en dat vaak te hebben gefilmd. De moeder zei gedwongen te zijn door haar vriendin. Als ze de opdrachten niet uitvoerde, zou ze zichzelf pijn hebben moeten doen. Zo zou ze een keer onder dwang haar eigen haren in brand hebben gestoken.

Er is heel veel contact geweest tussen de twee vrouwen, bleek vandaag. Het Openbaar Ministerie onderzoekt 33.000 pagina's aan chatgesprekken. Ook worden foto's en video's onderzocht. "Het is een enorme klus", aldus de officier van justitie van het OM.

Ook het gedrag van de verdachten wordt onderzocht. De advocaat van de moeder van het mishandelde meisje nam daar een voorschot op. De moeder lijkt verstandelijk beperkt te zijn en te kampen met persoonlijkheidsproblematiek, vertelde de advocaat.

Niet ingegrepen

Het 6-jarige meisje had te maken met kindermarteling: langdurige, opzettelijke, ernstige kindermishandeling. Gisteren bleek uit onderzoek van de NOS dat dit de afgelopen jaren vaker is voorgekomen. Er is weinig bekend over deze meest vergaande vorm van kindermishandeling.

Bij het meisje uit Stadskanaal ging de mishandeling door ondanks meerdere meldingen bij Veilig Thuis. Ze kwam gewond naar school en viel in slaap in de les. De school trok verschillende keren vergeefs aan de bel. Uiteindelijk belandde het meisje in een kunstmatige coma in het ziekenhuis.

Hoe de organisaties binnen de jeugdzorg te werk zijn gegaan, wordt onderzocht door de inspectie. Wanneer dat klaar is, is niet duidelijk.

De volgende zitting in deze rechtszaak tegen de twee vrouwen is in november.

Een Australische vrouw is bevallen van een tweeling, een jongen en een meisje die geen familie van elkaar zijn. De vrouw was per ongeluk op natuurlijke wijze zwanger geraakt terwijl ze ook al draagmoeder was voor een ander stel.

De 27-jarige vrouw, van wie de identiteit niet is bekendgemaakt, had belangeloos aangeboden draagmoeder te zijn voor iemand zonder baarmoeder die ze via-via kende. Hoewel ze zelf al vijf kinderen had, wilde ze best nog een keer een zwangerschap meemaken.

In april 2025 werd na ivf een embryo ingeplant met het genetisch materiaal van de twee wensouders. Bij een gezondheidsscan een maand later bleek ze echter zwanger van een tweeling.

Parallele zwangerschap

De draagmoeder had blijkbaar niet het advies gevolgd om rond het begin van de zwangerschap geen onbeschermde seks te hebben. Daardoor was zij op natuurlijke wijze ook zwanger geraakt van haar partner, parallel aan het ivf-traject.

DNA-onderzoek na de bevalling afgelopen november wees uit dat de jongen die werd geboren van hun twee was, terwijl de wensouders een meisje hadden gekregen.

Hoewel beide stellen er ondanks de commotie gezamenlijk uit wisten te komen, moest een Australische rechter nog wel goedkeuren dat de twee kinderen bij hun biologische ouders zouden opgroeien: het is strikt genomen namelijk verboden om tweelingen bij een draagmoederschap uit elkaar te halen.

Contact houden

Daarom moest een rechter oordelen of de jongen en het meisje onder de Australische wet wel los van elkaar mogen opgroeien. De rechter oordeelde dat het geval "voldoende afwijkend" is om de wet niet strikt te volgen.

De rechter redeneerde dat de scheiding op zich voor de twee kinderen geen probleem zal zijn. Bovendien beloofden de vier ouders contact met elkaar te houden om de unieke band van de twee te onderhouden.

De rechter nam in haar vonnis zelfs nog mee dat hoewel het zesde kind voor de draagmoeder niet gepland was, "er geen enkele suggestie is dat het kind niet geliefd en welkom is".

"Ik zag een vloedgolf die zo'n 100 meter boven ons uit torende en over de markt raasde. Binnen enkele ogenblikken was de markt helemaal opgeslokt." Douanemedewerker Rajendra Dhungana was een van de Nepalezen die gisteren doodsangsten uitstonden, maar de enorme vloedgolf wel overleefden.

Veel landgenoten en toeristen hadden dat geluk niet. Inmiddels zijn honderden doden geborgen en worden zeker 1500 anderen vermist in Nepal en Tibet. De reddingsoperatie is in volle gang.

Volg het laatste nieuws in ons liveblog:

Tegen The Kathmandu Post zegt Dhungana dat hij eerst het gevoel had dat er een aardbeving had toegeslagen in het zwaar getroffen district Rasuwa. Eenmaal buiten zag hij die muur van water op zijn dorp afkomen. Samen met tientallen anderen vluchtte hij een nabijgelegen bos in. Hij zag ook hoe honderden auto's en vrachtwagens die bij zijn douanecheckpoint stonden, werden weggespoeld.

"Overal waar je kijkt, zie je verwoesting", zegt hulpverlener Tula Bahadur uit Rasuwa tegen persbureau Reuters. "De nederzettingen langs de rivier zijn helemaal weggespoeld. Vijf van mijn familieleden worden vermist."

De modderstroom vervolgde zijn verwoestende pad stroomafwaarts. De NOS heeft in beeld gebracht hoe de gebeurtenissen van gisteren zich afspeelden:

Op beelden is te zien hoe tientallen mensen worden weggesleept door de stortvloed in Gyirong, op de grens tussen Nepal en Tibet. "Een enorme modderstroom kwam recht op ons af", zegt Keshav Prasad Baral, een 68-jarige die in het ziekenhuis wordt behandeld aan zijn verwondingen.

"Hoe dichterbij de stroom kwam, hoe hoger en hoger hij werd. Toen hij ons huis binnenstroomde, probeerde ik de hand van mijn vrouw vast te pakken. Maar ze werd weggesleept door de modder." Enkele uren later werd hij door een helikopter geëvacueerd. "Mijn vrouw ligt nog steeds ergens onder de modder", zegt hij. "Ze is niet meer."

Een andere overlevende zegt dat hij zichzelf heeft weten te redden door in een mangoboom te klimmen. Vanuit die boom zag hij de ravage ontstaan.

Pelgrims vermist

In het gebied tussen Nepal en Tibet gaan regelmatig mensen op pelgrimstocht, zo ook gisteren. De leider van de spirituele Isha Foundation zegt dat er geen contact meer is met tientallen mensen die met zijn organisatie op pad waren. "Als je kijkt hoe groot de verwoesting is, ziet het er slecht uit. Het gebouw waar we vorige week nog onze immigratiepapieren invulden, is helemaal weggespoeld", zegt hij.

De directeur van een touroperator in het Himalaya-gebergte vloog met een helikopter over het rampgebied. "Er zijn geen nederzettingen of bouwwerken overeind gebleven. Alles is gewoon platgewalst", zegt hij tegen Reuters. "Iedereen die in hotels, restaurants of auto's zat, is volgens mij weg."

Gokarna Adhikari, een inwoner van Tupche, zegt tegen The Kathmandu Post dat er nagenoeg niets meer over is van zijn dorp. Een paar huizen staan nog overeind, maar "zelfs de woningen die van een afstandje nog intact lijken, zitten helemaal onder modder en puin." Van de meeste mensen die hij kent, is geen teken van leven meer vernomen.

Er klinkt kritiek over het haperende alarmeringssysteem, dat waarschuwingen zou moeten afgeven als er een verhoogd waterpeil wordt waargenomen. Maar volgens de overstromingsdienst ontstond de overstroming zo plotseling en was die zo krachtig dat de alarmsensoren werden weggespoeld voordat ze een signaal konden doorgeven.

"In Rasuwa hebben we gefaald", aldus de overstromingsdienst. "Maar we hebben wel lagergelegen gebieden kunnen waarschuwen waardoor potentieel honderden mensen zijn gered."

Maar die noodmeldingen hebben niet iedereen bereikt. Zo ging het mis in de afgelegen gemeente Uttargaya. Een leraar zegt dat een schoolbus niet is teruggekeerd, nadat die leerlingen was gaan ophalen na de overstromingen. "De verwoesting is enorm", zegt hij. "We kunnen eigenlijk niet bevatten wat er precies is gebeurd."

De financiële opsporingsdienst (FIOD) is gisteren binnengevallen bij verschillende panden van ondernemer Charles Ratelband. Dat bevestigen bronnen tegen de NOS.

De 46-jarige zoon van Emile Ratelband wordt verdacht van verduistering en witwassen. Ratelband zou vanaf 2022 23 miljoen euro hebben opgehaald bij beleggers. Dat geld zou gebruikt worden voor groene investeringen, in windturbines, zonneparken of waterstoftechnologie.

"Vermoedelijk werden deze gelden daarvoor niet gebruikt. Ook de beloofde rente wordt inmiddels niet meer uitbetaald", schrijft de FIOD in een persbericht over de doorzoekingen. De dienst noemt hierin Ratelband niet bij naam.

De verdwenen miljoenen zouden onder meer naar een privérekening van de verdachte zijn overgeboekt.

Onbereikbaar

Ratelband was niet bereikbaar voor commentaar. De receptionist van een van zijn bedrijven kon niet doorverbinden. Telefoonnummers van andere bedrijven werkten niet meer.

En een 06-nummer op de site van zijn bedrijf FutureEnergyFund bleek van een nietsvermoedende buitenstaander. "Ik heb al eens gevraagd mijn nummer van de site te halen", zegt de vrouw. "Toen was het een tijdje rustig, maar de laatste tijd krijg ik weer veel telefoontjes."

Ook de beleggers kunnen Ratelband niet bereiken. "Hij heeft een geheim nummer", zegt Menno Visser, die namens de andere beleggers in een stichting zit die toezicht houdt op WindShareFund, een van de andere bedrijven. "Ik kan hem alleen mailen. Normaal belt hij dan snel terug."

Amerikaans avontuur

Volgens Visser is Ratelband veel in de Verenigde Staten. Daar zou de ondernemer beleggers zoeken voor nieuwe groene fondsen die hij daar heeft opgezet. Uit een recente nieuwsbrief van WindShareFund blijkt dat Ratelbands Nederlandse bedrijven ook reclame maken voor het Amerikaanse GreenRock.

De Amerikaanse activiteiten gebruikt Ratelband ook als excuus om in Nederland (tijdelijk) geen rente te betalen aan de beleggers. "De rente is nu ongeveer een jaar opgeschort", zegt Visser. Dat zou te maken hebben met een fusie van Ratelbands fondsen in de VS. "Ik heb geen aanleiding om aan te nemen dat de uitbetaling daarna niet weer op gang komt. Ik vertrouw er nog steeds op dat het goed komt."

Landhuis

Charles Ratelband wordt al langer in verband gebracht met schimmige zaken. Zo schreef FTM-columnist Roel Gooskens al in 2020 dat Ratelband geld van beleggers in landgoed Mariëndaal bij Arnhem stak en dat hij sterk het vermoeden van fraude had.

Een jaar later kreeg Ratelbands bedrijf een tik op de vingers van de rechter. Volgens het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) had hij beleggers niet goed geïnformeerd.

Na jaren van speculatie en uitstel krijgen gamers vanavond eindelijk een uitgebreide blik op Grand Theft Auto VI. Ontwikkelaar Rockstar Games toont dan in een speciaal programma op Netflix nieuwe beelden uit het langverwachte spel.

Het programma Grand Theft Auto VI: An Extended Look is vanavond vanaf 21.00 uur Nederlandse tijd wereldwijd te zien. Zes uur later verschijnt de uitzending ook voor niet-abonnees op YouTube.

Hoewel het vervolg op het populaire Grand Theft Auto V uit 2013 pas in november uitkomt, zijn de verwachtingen enorm. "Dit wordt de grootste entertainmentrelease van de komende tien jaar", zegt gamejournalist Martin Verschoor van gamenieuwssite ID, voorheen Power Unlimited, in podcast De Dag.

"Misschien komt er een nieuwe Star Wars-film, misschien een nieuwe Spider Man-film, misschien staat Michael Jackson op uit de dood en komt hij met een nieuw album: niets wordt zo groot als deze release."

Gelekte beelden

Veel meer dan wat Rockstar in twee trailers en op zijn website heeft laten zien, weten we officieel nog niet. Bekend is dat GTA VI zich afspeelt in Leonida, een fictieve Amerikaanse staat die lijkt op Florida. Een belangrijke rol is weggelegd voor Vice City, de GTA-versie van Miami. En er zijn twee hoofdpersonen: Jason en Lucia.

Toch is een deel van de verrassing al weg. De afgelopen dagen zijn meerdere fragmenten naar buiten gekomen die zeer vermoedelijk afkomstig zijn uit GTA VI. De beelden zijn verspreid door iemand die zich Cyberleek noemt en zegt het spel in handen te hebben.

Rockstar bevestigt dat er beelden van GTA VI zijn gelekt. Het bedrijf zei gisteren dat het "hartverscheurend" is dat beelden van het spel voor de officiële presentatie naar buiten zijn gekomen.

De hacker zegt dat de beelden zijn verspreid vanwege het besluit om de game alleen uit te brengen als download, en niet meer op een disc. Maar of dat echt zo is, is maar de vraag: de hacker vraagt gebruikers ook om cryptogeld om bepaalde beelden naar buiten te brengen.

Details

Hack of niet, de video's van Cyberleek geven voor het eerst een kleine indruk van wat er straks allemaal mogelijk is in het spel. In de fragmenten is onder meer hoofdpersoon Jason te zien. Hij rijdt rond, speelt basketbal, tankt een auto en bezoekt een gamewinkel. Ook circuleren er beelden van een overval op een tankstation en van een druk strand.

Vooral dat laatste geeft een indruk van de schaal van de game. Op het strand zijn veel zogenoemde npc's te zien, personages die niet door de speler, maar door de game worden bestuurd. Ze lijken allemaal hun eigen bezigheden te hebben: sommigen zitten op het strand, anderen staan in groepjes in zee.

"Wat Rockstar elke keer doet als het een game uitbrengt, is de lat voor gaming omhoog trappen", zegt Verschoor. "Andere uitgevers kijken naar wat Rockstar doet."

Als voorbeeld noemt hij de aandacht die Rockstar besteedt aan details. In Red Dead Redemption 2, het cowboyspel dat Rockstar in 2018 uitbracht, krompen bijvoorbeeld de testikels van paarden wanneer die door de kou liepen.

"Dat soort kleine details stoppen ze erin", zegt Verschoor. "De verwachting is dat andere makers jarenlang niet aan GTA VI kunnen gaan tippen."

Miljoenen exemplaren verkocht

Vaststaat dat de verwachtingen voor GTA VI gigantisch zijn. Voorganger Grand Theft Auto V verscheen in 2013 en groeide uit tot een van de succesvolste games ooit. Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan 230 miljoen exemplaren van verkocht. En ook nu wordt die game nog veel gespeeld.

Vanavond moet deels duidelijker worden hoe Rockstar dat succes wil overtreffen. Daarna moeten gamers nog een paar maanden wachten: het spel verschijnt op 19 november op de PlayStation en Xbox.

Met een grote anti-terreuroefening heeft de luchtmacht vanochtend Rotterdam wakker geschud. Om 06.00 uur vanochtend begon de luchtmacht met het nabootsen van een gijzeling. Er vlogen acht helikopters over, vanwaaruit militairen werden gedropt.

"Het blijft onwijs belangrijk om bemanningen en eenheden te blijven trainen", liet de luchtmacht weten bij omroep Rijnmond. "Zeker met de huidige situatie in de wereld."

Rotterdammers reageerden weinig enthousiast. Om 8.30 uur waren er 24 officiële klachten binnen over geluidsoverlast bij milieudienst DCMR.

Een klager zei bij Rijnmond dat hij "uit zijn bed was getrild door megaherrie". Een ander vroeg zich af "welke grapjas had bedacht te oefenen op dit tijdstip?"

Op beelden is goed te zien hoe laag de helikopters vlogen:

"Die vraag is heel begrijpelijk", reageert een woordvoerder van de luchtmacht. "We oefenen vaak zo vroeg mogelijk. Bij schemering zitten mensen vaak het diepst in hun slaap en dat geldt ook voor de vijand. Dat maakt het een goed moment om aan te vallen. We proberen de situatie altijd zo goed mogelijk na te bootsen."

Rotterdam is volgens haar een belangrijke oefenlocatie. "Het is van belang om te oefenen in stedelijk gebied. Daar heb je veel gebouwen en hoogspanningsmasten."

De oefening maakt deel uit van een opleiding. Helikopterbemanningen worden tijdens de cursus getraind in het uitvoeren van complexe operaties, zoals het (zogenaamd) bevrijden van een aantal gijzelaars vanochtend vroeg.

Tijdens de oefening werden onder andere twee Chinook-transporthelikopters, twee Cougar-transporthelikopters en vier Apache-gevechtshelikopters ingezet. Ook op straat waren zwaarbewapende militairen zichtbaar. Zij renden tussen de gewone Rotterdammers door die lopend of per fiets onderweg waren naar hun werk.

De oefening was gisteren aangekondigd op de website van de gemeente Rotterdam. "Dat doen we bewust niet te vroeg, om te voorkomen dat er grote mensenmassa's op de oefening afkomen", stelt de woordvoerster. "Als je wilt weten wanneer we oefenen, moet je echt de website in de gaten houden. Maar we begrijpen heel goed dat niet iedereen dat doet."

Bij een toekomstige opvanglocatie voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen in Valkenswaard is op twee plekken brandgesticht. Een aantal ramen sneuvelde, op de gevel is brandschade zichtbaar. Mogelijk is gebruikgemaakt van een brandbare vloeistof die tegen de gevel is gegooid.

De roetvlekken op het gebouw aan de Leenderweg in Valkenswaard werden gisteravond ontdekt. Vanochtend bevestigt de politie bij Omroep Brabant dat sprake is van brandstichting.

14 tot 18 jaar

Vorige week werd bekend dat opvangorganisatie COA positief staat tegenover het gemeentelijke plan om in het oude bedrijfspand veertig alleenstaande minderjarige vluchtelingen in de leeftijd van 14 tot 18 jaar opgevangen. Het gaat om een opvang voor de duur van vijf jaar die eventueel kan worden verlengd tot tien jaar.

De gemeente Valkenswaard benadrukt dat nog geen definitief besluit is genomen over het opvangcentrum.

Explosieven

Deze zomer werden explosieven aangetroffen bij een toekomstig asielzoekerscentrum in Nuenen, ook in Zuidoost-Brabant. Daarvoor is nog geen verdachte opgepakt.

In de Noord-Franse stad Caen is gisteravond een automobilist ingereden op een groep mensen. Hierbij zijn twee doden gevallen, negen mensen raakten gewond.

Volgens media in Normandië was er voor het incident een ruzie in het café. Daar zou een vechtpartij zijn geweest waarna een van de betrokkenen naar de auto liep en vervolgens inreed op mensen die stonden te wachten bij een bushalte.

Volgens de lokale autoriteiten raakten drie mensen zwaargewond en zijn er zes lichtgewonden. De aanleiding voor de ruzie is niet bekendgemaakt. De autoriteiten sluiten een terroristisch motief uit.

De Franse politie heeft een man van 26 aangehouden, op zo'n 20 kilometer van Caen. "Hij is niet bekend bij de inlichtingendiensten en is bij de politie alleen bekend vanwege verkeersdelicten", zegt de politie.

De toestand van de Noorse koning Harald (89) is verder verslechterd in het ziekenhuis. Een woordvoerder van het koninklijk paleis zegt nu in een summier persbericht dat zijn toestand "zeer ernstig is".

Leden van de koninklijke familie hebben hun verplichtingen afgezegd om bij Harald te kunnen zijn. Vanmorgen werden er auto's van de koninklijke familie bij het ziekenhuis gezien.

De Noorse publieke omroep NRK meldt dat in ieder geval zijn vrouw Sonja, zus Astrid (94) en zoon Haakon met zijn vrouw Mette-Marit zijn gearriveerd. Ook kleinkinderen van de koning kwamen langs: NRK meldt dat zelfs het zwarte schaap van de familie, Haralds stiefkleinkind Marius Borg Høiby, langskwam. Hij staat sinds zijn veroordeling wegens seksueel misbruik onder elektronisch huisarrest.

Complicaties

Premier Støre zegt dat het hele land meeleeft met de koninklijke familie. Hij zegt ervan overtuigd te zijn dat Harald in het universiteitsziekenhuis de best mogelijke behandeling krijgt. Støre heeft een bezoek aan Duitsland afgezegd. Ook parlementsvoorzitter Gharahkhani heeft een reis naar IJsland afgebroken vanwege de verslechterde toestand van de koning.

De koning werd tien dagen geleden opgenomen in het ziekenhuis wegens complicaties door bloedarmoede. Een behandeling daarvoor leidde tot vochtophoping in het lichaam die in het ziekenhuis verholpen moest worden. Daar kwam ook nog een bacteriële infectie van het bloed bij.

Harald, sinds 1991 koning van Noorwegen, is het oudste staatshoofd van Europa. De afgelopen jaren kampte hij vaker met zijn gezondheid. Zo kreeg hij twee jaar geleden een pacemaker nadat hij op vakantie onwel was geworden.

Een dag nadat een verwoestende watermassa delen van Nepal en Tibet had weggespoeld, weerspiegelen de officiële cijfers nog niet de omvang van de ramp. Het geregistreerde dodental staat op 270 in Nepal, maar niemand denkt dat dat een goede weergave is van het daadwerkelijke aantal slachtoffers.

"Dit zal nog stijgen", zegt een politiewoordvoerder stellig. "De zoektocht gaat nu verder en er zullen meer lichamen worden gevonden."

Het aantal vermisten loopt vanmorgen op richting de 1400. In Nepal gaat het om 826 mensen die als vermist zijn opgegeven, daar komen in het door China bezette Tibet nog eens 558 mensen bij.

Buitenlanders oververtegenwoordigd

Ook hier gaat niemand ervan uit dat deze cijfers overeenkomen met de situatie op de grond. Zo bestaat dit aantal voor het merendeel uit buitenlanders die door hun overheden of tourorganisaties als vermist zijn opgegeven, 517 in Nepal en 260 in Tibet.

Het is veel moeilijker om een beeld te krijgen hoe de plaatselijke bevolking is getroffen. Contact met het getroffen gebied verloopt moeilijk doordat toegangswegen en communicatielijnen zijn weggespoeld.

Onder de buitenlanders die worden vermist is een groep van 133 uit buurland India die op een pelgrimstocht was naar een heilige berg in Tibet. Daarnaast gaat het om bijvoorbeeld 55 Maleisiërs, 47 Amerikanen, 34 Australiërs en 33 Britten met wie sinds de ramp geen contact meer is.

Nepal meldt onder de vermisten ook twee Nederlanders. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft meerdere verontruste telefoontjes binnengekregen van achterblijvers en houdt daarom rekening met "enkele Nederlandse vermisten". Het is volgens een woordvoerder nog te vroeg "om een volledig beeld te geven".

Een overzicht van de ramp:

Inmiddels komt de zoektocht in het rampgebied op gang. Dat verloopt moeilijk doordat tientallen kilometers aan wegen en zeker negentien bruggen zijn weggespoeld. Ook is alles bedekt onder een dikke laag modder. Slachtoffers moeten soms op de ruggen van reddingswerkers naar hoger gelegen gebied worden gedragen.

Nepal zet 5000 soldaten in voor het reddingswerk. Helikopters vliegen af en aan om gewonden uit het gebied naar ziekenhuizen elders te brengen. China heeft rond de duizend reddingswerkers opgetrommeld. Op beelden die de Chinese overheid vrijgaf zijn lange rijen bulldozers en graafmachines te zien die naar het gebied worden gestuurd.

Daarnaast wordt er noodhulp voor de overlevenden het gebied in gebracht. Voedsel, water, tenten en medicijnen voor de zeker 10.000 huishoudens die volgens de VN zijn getroffen. Wereldgezondheidsorganisatie WHO en het Rode Kruis stellen middelen en geld beschikbaar, net als verschillende landen. Zuid-Korea stuurt een team reddingswerkers, de VS heeft al een half miljoen dollar toegezegd.

Wetenschappers proberen intussen te achterhalen wat precies de verwoestende vloedgolf heeft veroorzaakt. Waarschijnlijk ontstond die toen een enorm deel van een steile rotswand loskwam en honderden meters lager in het water stortte. De Amerikaanse geologische dienst registreerde dat rond 08.00 uur plaatselijke tijd in Nepal als een seismische schok met een kracht van 5,2.

Geologen zeggen tegen The New York Times dat het mogelijk ging om een massa ijs en rots van zo'n 800 meter breed. Dat liet het water over een afstand van vele tientallen kilometers stijgen tot 9 meter boven het gebruikelijke niveau van de rivier Trishuli.

"Er kwam een muur van modder recht op ons af", zegt een 68-jarige overlevende in het ziekenhuis. "Toen het ons huis bereikte, probeerde ik de hand van mijn vrouw te pakken om haar naar buiten te brengen, maar ze werd meegesleurd door de modder." Van de vrouw ontbreekt verder ieder spoor.

'Alles plat'

Een hulpverlener hoort hetzelfde verhaal keer op keer. "Er is verwoesting overal waar we kijken", zegt hij tegen persbureau Reuters. "Hele dorpen langs de rivier zijn verzwolgen. Ik weet zelf niet waar vijf van mijn familieleden zijn."

Een functionaris in de Nepalese toeristenindustrie kan maar weinig hoop bieden na een vlucht per helikopter over het gebied. "Niets wat door mensen is gemaakt, geen dorpje is meer over. Alles is gewoon plat", zegt hij. "Iedereen in een hotel, een restaurant, een auto - alles is gewoon weg."

Khalid Sheikh Mohammed, het vermoedelijke brein achter de terreuraanslagen van 11 september 2001 in Washington en New York, zal in juni 2028 voor de rechter verschijnen. Dat is meer dan een kwart eeuw nadat hij werd opgepakt in Pakistan. Sinds 2006 zit hij vast in Guantánamo Bay, de omstreden en zwaarbeveiligde Amerikaanse militaire gevangenis op Cuba.

De Amerikaanse aanklager wilde dat Mohammed in januari 2027 al berecht zou worden door een militaire rechtbank, maar volgens de rechter komt dat moment te vroeg. De rechter vindt dat er meer tijd nodig is om enkele juridische zaken af te handelen. Zo moet er worden bepaald welk bewijsmateriaal wel of niet gebruikt mag worden.

Deal om doodstraf te ontlopen

Waar ook nog naar gekeken moet worden, is de deal die Mohammed sloot met het Amerikaanse ministerie van Defensie. In ruil voor een schuldbekentenis zou hij een proces krijgen waarin de doodstraf niet kon worden geëist. Nabestaanden van de slachtoffers van 9/11 uitten flinke kritiek op de deal.

De overeenkomst werd vorig jaar zomer verworpen door een federaal hof. Of deze beslissing juridisch klopt, moet nog worden onderzocht.

De 61-jarige Mohammed, die gold als een van de trouwste ondergeschikten van al-Qaida-leider Osama bin Laden en in de Verenigde Staten is opgeleid tot ingenieur, wordt ervan beschuldigd de aanslagen op het World Trade Center in New York en het Pentagon in Washington te hebben bedacht en geleid.

Drie gekaapte vliegtuigen vlogen in deze gebouwen waarbij bijna 3000 mensen omkwamen. Een vierde vliegtuig stortte neer in een weiland in Pennsylvania nadat passagiers de vliegtuigkapers hadden geprobeerd te overmeesteren.

De aanslagen markeerden het begin van vele jaren oorlog en militaire aanwezigheid van de Amerikanen in Afghanistan en het Midden-Oosten.

Laatste gevangenen van Guantánamo

Naast Mohammed staan in 2028 nog drie mannen terecht: Walid bin Attash, Ali Abdul Aziz Ali en Mustafa al-Hawsawi. De vier mannen behoren tot de laatste gevangenen van Guantánamo Bay.

Daar werden vanaf 2002 terreurverdachten langdurig zonder proces vastgehouden. Meerdere mensenrechtenorganisaties constateerden dat in het detentiekamp mensenrechten werden geschonden.

Een terugblik op 9/11, dit jaar 25 jaar geleden:

Het azc in Uithuizen blijft ook na de afgesproken sluitingsdatum van 1 september een jaar langer open. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) zegt geen andere opvang beschikbaar te hebben voor de huidige 250 bewoners.

"Het is voor alle betrokkenen enorm frustrerend dat er nog steeds geen oplossing is voor het tekort aan opvangplekken", aldus bestuurder Joeri Kapteijns van het COA.

Burgemeester Hans Broekhuizen (CDA) reageert teleurgesteld. "We hebben afspraken gemaakt over de sluiting van de noodopvang op 1 september", zegt hij bij RTV Noord. "Het is dan ook niet acceptabel dat we vlak voor de einddatum moeten horen dat het COA er niet in slaagt om de huidige bewoners tijdig elders onder te brengen."

De gemeente overweegt juridische stappen, vult wethouder Karen Hansems aan. "We blijven het COA nadrukkelijk aanspreken op het nakomen van de gemaakte afspraken."

Balk

Het besluit om de opvang in Uithuizen in het noorden van Groningen langer open te houden, volgt ruim een week na eenzelfde besluit over de noodopvang bij het Friese dorp Balk. Dat zou volgens het COA drie jaar langer open moeten blijven dan de eerder afgesproken sluitingsdatum van 1 oktober.

Het probleem is niet dat er nu meer asielzoekers naar Nederland komen, benadrukt Kapteijns van het COA. Maar er is volgens hem wel een tekort aan opvangplekken omdat veel gemeenten te weinig doen.

"Gemeenten die nog niet voldoende bijdragen, duperen gemeenten die wel hun bijdrage leveren", aldus de COA-bestuurder. "Het langer dan afgesproken open moeten houden van locaties als Balk en Uithuizen is enorm vervelend. We kunnen het tekort echt alleen oplossen als iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt."

Het wringt

PRO-gemeenteraadslid Anne Marie Smits wijst daar ook op. "Het wringt dat andere gemeenten hun wettelijke taak niet uitvoeren. Wij voelen de behoefte om te helpen als het ze in Ter Apel over de schoenen loopt, maar het lijkt alsof anderen dat niet hebben."

Collega-raadslid Roelf Torringa (Gemeentebelangen) ziet de oplossing vooral in de bouw van een aantal permanente locaties. "We zitten in een reflex waarbij we elke twee jaar iets tijdelijks moeten oplossen. Daar moeten we vanaf."

Daarmee creëer je rust in de gemeente, vindt hij. "Op dat moment is de noodzaak voor tijdelijke locaties er niet meer en heb je ook niet elke twee jaar de discussie over het gebrek aan draagvlak."

Spreidingswet

Vooralsnog lijkt het kabinet vooral in te zetten op tijdelijke opvanglocaties, waarbij de spreidingswet een belangrijke rol speelt. Volgens die spreidingswet zou de gemeente Het Hogeland, waar Uithuizen onder valt, tussen de 226 en 251 asielzoekers moeten opvangen.

Onlangs stelde minister Van den Brink van Asiel en Migratie 24 gemeenten onder toezicht omdat ze geen of nauwelijks asielzoekers opvangen. Dat ze onder toezicht zijn gesteld betekent dat ze op het matje moeten komen bij de minister en dat er afspraken worden gemaakt over het beschikbaar stellen van een locatie voor een azc en wanneer dat klaar moet zijn.

In een geelgestipte jurk, het haar knaloranje, leest avant-gardekunstenaar Yayoi Kusama in 2017 haar eigen woorden voor. "Ik wil als kunstenaar blijven vechten, tot aan het einde van het universum. Totdat ik erbij neerval", zegt ze vanuit haar rolstoel bij de opening van een grote overzichtstentoonstelling in Tokio.

Op 14 augustus overleed Kusama in een ziekenhuis in Tokio, maakte haar stichting vandaag bekend. Ze was 97 jaar.

Kusama was een wereldwijd fenomeen: een pionier die vooruitliep op de popart en het minimalisme, en een van de invloedrijkste kunstenaars die Japan ooit heeft voortgebracht. "Blijf van mijn werk houden, ook als ik er niet meer ben", zei ze in 2017. "Laat me jullie eeuwige idool zijn."

Hallucinaties werden kunst

Als kind speelde Kusama tussen de viooltjesvelden van haar familie. Op een dag begon ze in iedere bloem een menselijk gezicht te zien. De viooltjes praatten steeds luider tegen haar, totdat hun stemmen pijn deden. Ze vluchtte naar huis en verstopte zich trillend in een kast.

Tekenen hielp. Bloemen, lichtflitsen en patronen die zich aan haar in hallucinaties opdrongen, legde ze vast. "Dat is de oorsprong van mijn schilderijen", schreef ze in haar autobiografie.

Thuis vond ze weinig steun voor haar creativiteit. Haar moeder stuurde haar als kleine spion achter haar overspelige vader aan en verscheurde regelmatig haar tekeningen. Kusama bleef werken, desnoods op jutezakken en met gestolen verf.

Hallucinaties en paniekaanvallen zouden haar namelijk blijven achtervolgen en schilderen werd haar manier om die te bedwingen. "De enige manier die ik heb gevonden om mijn ziekte te verlichten, is kunst te blijven maken", schreef ze.

In 1952 vulde de 23-jarige Kusama voor haar eerste tentoonstelling een buurthuis met 270 werken. Een psychiater noemde haar een genie en raadde haar aan afstand te nemen van haar moeder. Ze schreef de Amerikaanse kunstenaar Georgia O'Keeffe om advies en kreeg antwoord. Vijf jaar later vertrok ze naar de Verenigde Staten.

In New York leefde ze in bittere armoede. Haar ramen waren gebroken, haar bed was een afgedankte deur en van vissenkoppen en koolbladeren kookte ze soep. Als de kou haar wakker hield, schilderde ze verder. Op zwarte doeken zette ze tienduizenden witte boogjes, zonder begin of einde. Deze 'Infinity Nets' bezorgden haar in 1959 haar eerste New Yorkse solotentoonstelling. Het was zo druk dat het publiek op straat stond.

Verdwenen en herontdekt

Kusama bouwde in 1965 haar eerste spiegelkamer. Bezoekers zagen daarin honderden roodgestippelde vormen en zichzelf eindeloos terugkeren als een 'oneindig universum'. Een jaar later legde ze bij de Biënnale van Venetië 1500 spiegelbollen op het gras en verkocht die voor 2 dollar per stuk. "Uw narcisme te koop", stond erbij. Met optredens tegen de oorlog, waarbij ze naakte deelnemers met stippen beschilderde, groeide ze uit tot een boegbeeld van de New Yorkse kunstwereld.

Maar de roem bleek vluchtig. Kusama keerde in 1973 uitgeput terug naar Japan en ging vier jaar later vrijwillig in een psychiatrisch ziekenhuis wonen. Overdag werkte ze in haar atelier aan de overkant; 's avonds schreef ze romans en gedichten.

Vanaf het einde van de jaren 80 kreeg ze opnieuw internationale aandacht. In 1993 vertegenwoordigde ze Japan op de Biënnale van Venetië, een van de belangrijkste kunsttentoonstellingen ter wereld. Ze vulde het Japanse paviljoen met spiegels en gestippelde pompoenen, die later haar handelsmerk werden.

Daarna brak ze definitief door bij het grote publiek. Haar gele pompoen op het Japanse kunsteiland Naoshima, haar spiegelkamers en samenwerkingen met Louis Vuitton maakten haar stippen wereldwijd herkenbaar. In 2016 ontving ze de Orde van Cultuur, de hoogste culturele onderscheiding van Japan. En ook in Nederland krijgt ze veel aandacht: op 11 september opent in het Stedelijk Museum in Amsterdam een overzicht van ruim zeventig jaar van haar werk.

Tot het einde bleef Kusama schilderen. Soms begon ze in haar pyjama en vergat ze te lunchen, vertelde ze in een van haar laatste interviews: "Op deze leeftijd is zelfs 1 minuut me dierbaar." Over haar nalatenschap schreef ze: "Een mensenleven kent een grens, maar kunst blijft bestaan voor toekomstige generaties. Ik zal nooit ophouden werken te maken die na mijn dood blijven stralen."

Mona Keijzer gaat een nieuwe sociaal-conservatieve beweging beginnen. Dat zei ze vanmorgen in een interview met De Telegraaf en vanmiddag lichtte ze dat toe op een persconferentie.

Volgens Keijzer is het nog te vroeg voor een eigen politieke partij. Haar beweging krijgt de naam Project2029. Ze is nog op zoek naar donateurs en naar "deskundigen" die zich eraan willen verbinden.

Gevraagd naar het uiteindelijke doel, zegt Keijzer te mikken op 30 zetels in de Tweede Kamer "en de eerste vrouwelijke premier van Nederland".

Keijzer stapte dit jaar uit de BBB, nadat niet zij maar Henk Vermeer was aangewezen als partijleider. Ze was vicepremier voor die partij in het kabinet-Schoof. Ze heeft haar zetel in de Tweede Kamer behouden en vormt daar nu als Lid Keijzer een eenpersoonsfractie.

Als speerpunten noemt Keijzer onder meer terugdringen van bureaucratisering en regeldruk, meer woningen bouwen en immigratie beperken. "De meeste mensen stemmen rechts van het midden en wat krijgen ze? Links progressief beleid", aldus Keijzer.

Statenverkiezingen

Ze erkent dat er aan de rechterkant van het politieke spectrum al partijen zijn met soortgelijke ideeën. Gevraagd naar het verschil tussen bijvoorbeeld BBB en JA21 aan de ene kant en haar beweging aan de andere kant, zegt Keijzer dat die partijen niks oplossen. "En als ik iets zeg, dan doe ik het."

Vorige week meldde een aantal media dat Keijzer een nieuwe partij wilde beginnen. Maar dat vereist "best veel geld", zegt ze. In november wil Keijzer de balans opmaken en als het meezit hoopt ze in maart mee te doen aan verkiezingen voor de Provinciale Staten.