NOS Nieuws - Algemeen

De Nederlandse Staat heeft niet onrechtmatig gehandeld tegen Dilani Butink, een vrouw uit Sri Lanka die als kind werd geadopteerd door een Nederlands stel. Dat heeft het gerechtshof in Amsterdam bepaald in een zaak die jarenlang heeft gesleept.

Volgens Butink zijn er bij haar adoptie in 1992 grote fouten gemaakt. Daardoor verkeert ze in onzekerheid over haar afkomst en de omstandigheden waaronder zij is afgestaan. Butink stelde daarvoor de Staat en de stichting Kind en Toekomst verantwoordelijk. In 2022 kreeg ze van het gerechtshof in Den Haag gelijk, maar daar haalde de Hoge Raad een streep door.

Het hof in Amsterdam heeft nu een nieuwe en definitieve uitspraak gedaan. Het oordeel is dat de verwijten die aan de Nederlandse Staat en de stichting zijn gemaakt niet terecht zijn. Daarbij wordt rekening gehouden met de regels die er in 1992 golden en met wat er toen over adoptie uit andere landen bekend was. De maatschappelijke opvattingen daarover zijn nu anders dan in 1992, zegt het hof.

"De manier waarop de adoptie van de vrouw destijds tot stand is gekomen is niet langer toegestaan en wordt niet langer aanvaardbaar geacht", merkt het hof op, maar dat is voor het hof niet doorslaggevend. "Het gaat om de situatie in 1992." Op basis daarvan kan niet worden geconcludeerd dat er tegenover de vrouw onrechtmatig is gehandeld.

In Noord-Frankrijk is een hogesnelheidstrein ingereden op een vrachtwagen. Bij het ongeluk is de machinist van de tgv omgekomen, melden Franse media. Volgens de Franse zender TF1 zijn 13 mensen gewond geraakt, van wie twee zwaargewond. Eerder werd gesproken over 27 gewonden.

De trein reed in op een militair konvooi, schrijft Fabien Villedieu van de Franse spoorwegmaatschappij SNCF op X.

Het ongeluk gebeurde rond 07.00 uur op een spoorwegovergang in Noeux-les-Mines, ten zuiden van Lille. Er waren 243 mensen aan boord van de trein.

Waardoor het ongeluk kon gebeuren, is nog niet bekend. De Franse transportminister Philippe Tabarot zei vanochtend dat hij met SNCF-directeur Jean Castex naar de plek van het ongeluk gaat.

Het treinverkeer op de lijnen tussen Lille-Béthune, Lille-Lens en Lille-Douai lag vanochtend stil. Inmiddels wordt de dienstregeling weer langzaam hervat, maar reizigers moeten de rest van de dag rekening houden met vertraging.

De internationale muziekindustrie staat een grote overname te wachten. Het investeringsfonds Pershing Square Holdings van Bill Ackman wil een van de grootste muzieklabels ter wereld overnemen. Ackman is bereid zo'n 56 miljard euro te betalen voor Universal Music Group, waarvan 9,4 miljard euro in contanten en aandelen voor een nieuw op te richten bedrijf.

Universal Music Group staat achter een flink aantal beroemde artiesten zoals Taylor Swift, Kendrick Lamar en Ariana Grande. In Nederland zijn bijvoorbeeld artiesten als Anouk en Kensington aangesloten bij het label.

Met de overname hoopt Ackman Universal Music Group (UMG) te laten fuseren met een deel van zijn investeringsbedrijf. Het doel is dat het nieuwe bedrijf dan in de Verenigde Staten beursgenoteerd wordt.

Op dit moment is UMG nog in Nederland beursgenoteerd. Dat gebeurde in 2021, maar de afgelopen jaar vielen de resultaten tegen. Ackman wil UMG nu weer waardevoller maken door het in New York de beurs op te laten gaan. Het nieuws van het overnamebod heeft in ieder geval geleid tot een flinke koersstijging van UMG.

Het bedrijf ONE-Dyas breidt de gaswinning uit op het veld op de Noordzee boven Schiermonnikoog. Met gebruik van een tweede put is de productie verhoogd naar op 1 miljard kuub gas per jaar.

De komende tijd wil het bedrijf de gaswinning nog verder opvoeren. In totaal denkt ONE-Dyas de komende jaren 50 miljard kuub gas te winnen uit de velden op de Noordzee. "Met het opschalen van de productie vergroten we de aanvoer van lokaal geproduceerd aardgas", zegt CEO Chris de Ruyter van Steveninck tegen Omrop Fryslân. Nederland gebruikt in totaal zo'n 30 miljard kuub gas per jaar.

ONE-Dyas wint gas uit het veld N05-A. Dat ligt twintig kilometer ten noorden van Schiermonnikoog op de grens van Nederland en Duitsland. Volgens het bedrijf wordt het gas vrijwel zonder CO2-uitstoot geproduceerd, omdat het platform draait op stroom van een Duits windpark.

Gaswinning op de Noordzee is al jaren omstreden. Milieuorganisaties in Nederland en Duitsland zijn bijvoorbeeld bang voor schade aan de riffen en ecosystemen onder water. De Waddeneilanden zijn bang voor de gevolgen voor het toerisme en de mogelijke gevolgen van bodemdaling.

Rusland

Het kabinet wil gaswinning op de Noordzee uitbreiden, vooral sinds de sluiting van het grote veld in Groningen. Door de Russische inval in Oekraïne en de bijkomende sancties op Russisch gas is Nederland grotendeels afhankelijk van de import van vloeibaar gas (LNG). Ook de Tweede Kamer zet in op extra gaswinning op de Noordzee.

De IKEA in Duiven blijft ook vandaag de hele dag dicht. Het filiaal van de Zweedse meubelgigant zit nog steeds zonder internetverbinding, laat een woordvoerder weten aan Omroep Gelderland.

De problemen in de winkel in Duiven ontstonden zaterdag. De pinautomaten werkten langzaam, waardoor lange rijen ontstonden bij de kassa's. Maandag werd de oorzaak ontdekt: een kapotte kabel.

De winkel was de hele dag dicht. Tweede paasdag is normaal gesproken een van de drukste dagen van het jaar voor meubelwinkels.

Alternatieven

Dinsdag zijn de problemen nog niet voorbij. "Het staat of valt met het internet", zegt een woordvoerder. "Verder kijken we eventueel naar alternatieven."

Het is nog niet duidelijk of de winkel langs de A12 morgen weer opengaat.

Mensen van 35 jaar of ouder die jarenlang intensief sporten, lopen een grotere kans op specifieke hart- en vaatziekten. Dat blijkt uit nieuw internationaal onderzoek waar het Radboudumc aan heeft meegewerkt.

Bij sporters wordt vaak niet gedacht aan hart- en vaatziekten, zegt onderzoeker Thijs Eijsvogels. Dat is onterecht, blijkt nu. Bij heel fanatieke sporters komen hartritmestoornissen en verkalking van de kransslagaders juist vaker voor.

Het gaat dan wel over heel intensief sporten, zegt Eijsvogels. "Sport waarbij je hartslag en ademhaling flink omhoog gaan, waarbij je niet meer een fatsoenlijk een gesprek kunt voeren." Ook gaat het niet over eenmalig intensief sporten, maar ten minste vijf tot tien jaar.

Omslagpunt

"Sporten is in principe gezond", benadrukt Eijsvogels. "Het verlaagt het risico op vroegtijdige sterfte en op tal van chronische ziekten."

De meeste gezondheidswinst valt te behalen als iemand die niet sport actief wordt. Het voorschrift van de Gezondheidsraad is om ten minste 150 minuten per week matig intensief te bewegen. "Als je tussen de drie en vijf uur per week sport, zit je aan je maximale gezondheidswinst", zegt Eijsvogels. "Daarboven levert het niet zo veel meer op."

Vanaf een bepaalde hoeveelheid en intensiteit sporten ontstaan er dus juist extra risico's, zegt de onderzoeker. "Maar waar dat omslagpunt precies ligt, weten we nog niet." Ook is nog niet bekend waarom fanatieke sporters vaker kampen met hartritmestoornissen en verkalking van de kransslagaders.

Wel is duidelijk dat hart- en vaatziekten bij fanatieke sporters anders tot uiting komen dan bij mensen die normaal of niet hebben gesport. Zij kunnen dit merken aan een plotseling prestatieverlies tijdens het sporten, zegt Eijsvogels. "Als je bijvoorbeeld niet meer het tempo kan fietsen wat je daarvoor deed en op je sporthorloge ziet dat het samenvalt met een tijdelijke verstoring van het hartritme."

'Niet kop in het zand'

De onderzoekers hebben nieuwe richtlijnen opgesteld om sporters met hart- en vaatziekten beter te begeleiden en behandelen. Maar het is natuurlijk nog beter om te voorkomen dat je deze ziekten ontwikkelt, zegt Eijsvogels.

Een verhoogde bloeddruk of verhoogd cholesterolgehalte bij een fanatieke sporter werd tot nu toe vaak niet serieus genomen. "Er wordt vaak gedacht: maar je bent een sporter, je zit iedere week op de fiets, je bent in voorbereiding op een marathon. Je compenseert dat wel je met je gezonde leefstijl."

Er is een omslag in denken nodig, vindt Eijsvogels. Hij adviseert fanatieke sporters van 35 jaar of ouder om eens in de vijf jaar te laten kijken naar risicofactoren als bloeddruk, cholesterol en bloedsuikers. "En als ze verhoogd zijn, doe er dan wat mee en steek niet je kop in het zand."

Het lukt ING niet om van zijn Russische bankactiviteiten af te komen. Het bedrijf had vorig jaar een koper gevonden voor ING Rusland, maar het lukt de Russische koper niet om goedkeuring van de lokale autoriteiten te krijgen voor de deal.

ING ziet daarom een streep door het koopcontract. "Onze positie blijft ongewijzigd. We zien geen toekomst voor ING in Rusland", schrijft het bedrijf in het persbericht. De bank gaat op zoek naar andere opties om het onderdeel af te stoten.

Vorige maand had ING nog goede hoop dat de verkoop van het onderdeel door zou gaan. De bank zou het Russische onderdeel met zo'n 800 miljoen euro verlies verkopen aan een Russische investeerder.

ING heeft sinds de Russische invasie van Oekraïne de activiteiten afgebouwd. Zo neemt het bedrijf geen nieuwe Russische klanten aan.

Naast de A58 bij Middelburg is een sportvliegtuig neergestort, meldt de Veiligheidsregio Zeeland. Daarbij is een inzittende omgekomen.

Het toestel kwam neer in een weiland naast de snelweg tussen Vlissingen en Zeeuwse hoofdstad. Op foto's is te zien dat het vliegtuigje in meerdere stukken is gebroken. De brokstukken liggen verspreid over een groot gedeelte van het weiland. Volgens een woordvoerder was er geen brand uitgebroken in het wrak.

Hulpdiensten rukten massaal uit na de melding van de crash kort voor 09.00 uur. Behalve politie, brandweer en ambulances zijn er ook twee traumahelikopters ingezet, meldt Omroep Zeeland.

Het gaat om een Reims-Cessna F172P Skyhawk II, een eenmotorig toestel. Tegenover de regionale zender bevestigt Vliegveld Midden-Zeeland dat het toestel daarvan was opgestegen. Dat ligt ongeveer 10 kilometer ten noordoosten van de plek van de crash.

Het verkeer op de naastgelegen A58 heeft geen last van het incident. Omdat de weg niet hoefde te worden afgesloten, verliep de ochtendspits zonder problemen.

De museumtrein die eind vorig jaar flink beschadigd raakte bij een botsing met een tractor in Borsele is gerepareerd en heeft het eerste ritje weer gemaakt. De zelfgebouwde dieseltrein "staat er weer piekfijn bij", zegt Reinier Zondervan van de Stichting Stoomtrein Goes-Borsele tegen Omroep Zeeland.

De trein van het Zeeuwse spoormuseum rijdt af en toe een rit op het traject Goes-Borsele, bijvoorbeeld tijdens schoolvakanties. Het ongeluk gebeurde op een spoorwegovergang. Er zaten op dat moment zo'n 25 mensen in de trein. Niemand raakte gewond.

De botsing op 29 december vorig jaar:

"Het was ook gewoon domme pech. Het gebeurde op een overweg met prima zicht waar iemand aan het manoeuvreren was. Daardoor kon de machinist nog remmen en vielen de gevolgen mee", zegt Zondervan.

De afgelopen maanden zijn onder meer de koppeling en verschillende leidingen gerepareerd. Machinist Luuk van den Berg, die de eerste rit mocht rijden, is erg te spreken over de opgeknapte trein. "Hij rijdt geweldig", zegt hij.

Hij was niet nerveus voor de eerste rit sinds de botsing. "Het is bekend dat we goed op moeten letten, zeker bij de overwegen. Weggebruikers houden zich nu eenmaal niet altijd aan de regels. Maar ik rij nog relaxed rond hoor."

De Amerikaanse rapper Offset is gisteren neergeschoten bij een hotel in Florida. Hij is opgenomen in het ziekenhuis, maar heeft volgens de politie geen levensbedreigende verwondingen. Zijn conditie zou stabiel zijn, maar verdere details zijn niet bekendgemaakt.

Offset (34) werd onder vuur genomen bij het parkeerterrein van het Seminole Hard Rock Hotel and Casino in de plaats Hollywood. Het is niet duidelijk wat de aanleiding was van de schietpartij.

De politie heeft twee verdachten aangehouden.

Migos-lid doodgeschoten

Offset, echte naam Kiari Kendrell Cephus, was jarenlang lid van Migos. Dat hiphoptrio brak in 2013 door met de hit Versace, die later nog beroemder werd door een remix van collega Drake. Ze werden later twee keer genomineerd voor een Grammy voor het album Culture en hun hit Bad and Boujee.

In 2022 werd een van de leden van Migos doodgeschoten, Offsets 28-jarige neef Takeoff. Hij werd bij een bowlingbaan in Houston aangevallen, later dit jaar dient de zaak tegen de man die daarvan verdacht wordt. Na zijn dood hield Migos op te bestaan.

Offset had jarenlang een relatie met mede-artiest Cardi B, met wie hij drie van zijn zes kinderen kreeg. Ze trouwden in het geheim in 2017, maar scheidden in 2024.

Precieze cijfers ontbreken, toch is duidelijk dat thuisbatterijen met een stekker steeds populairder worden. In tegenstelling tot reguliere thuisbatterijen hoeft een installateur ze niet aan te sluiten. Het gebruiksgemak en de lagere kosten lijken de drempel voor het kopen van een batterij te verlagen bij consumenten.

"Je plugt hem in en hij gaat gewoon aan de slag", zegt Jasper Vis uit Haarlem. De stekkerbatterij koppel je aan een apparaatje in de slimme meter. Bij Vis laadt de batterij op als zijn zonnepanelen meer stroom opwekken dan hij gebruikt, en ze leveren terug als dat andersom is.

Juist die laagdrempeligheid leidt tot zorgen bij Brandweer Nederland. Zij raden aan toch een vakman mee te laten kijken bij de installatie.

Direct grote interesse

Vis kocht zijn stekkerbatterij vorig jaar, en hij was zeker niet de enige. De apparaten zijn relatief nieuw maar maken sinds anderhalf jaar een opmars door. "We verkopen dagelijks ruim honderd stekkerbatterijen met uitschieters naar boven", zegt David van Gaalen, medeoprichter van thuisbatterij.nl. "Een jaar geleden waren dat er misschien vijf tot tien per dag."

Andere verkopers schetsen een vergelijkbaar beeld. "We zijn er in september 2024 mee begonnen", zegt Joey Groothedde, medeoprichter van stekkerbatterij.nl. De interesse was direct groot en de verkoop nam gestaag toe. Vorig jaar verkocht Groothedde circa 6000 batterijen. Rolf Heynen, een ondernemer die de markt goed kent, verwacht dat alleen in 2025 al circa 30.000 stekkerbatterijen zijn verkocht. En de apparaten winnen terrein ten opzichte van gewone thuisbatterijen.

Hoeveel thuisbatterijen, met of zonder stekker, er precies zijn is onduidelijk. Officieel moeten mensen hun batterij registreren. Tot dusver meldden Nederlanders ruim 30.000 batterijen aan, een aantal dat snelt stijgt. Maar dit is een onderschatting van het totale aantal. Zo is er geen toezicht op de meldplicht, en valt het vermogen van veel stekkerbatterijen onder de registratiegrens.

Eigen zonnestroom gebruiken

Veel gebruikers hebben zonnepanelen en proberen met de batterijen zoveel mogelijk zonnestroom zelf te gebruiken. In de winter gaan de zaken daarom vaak langzamer. "Maar de zon gaat weer schijnen en het is meteen weer druk", zegt Groothedde. "Ik verwacht een druk jaar, en volgend jaar nog drukker."

Op 1 januari 2027 verdwijnt de salderingsregeling, die het voor bezitters van zonnepanelen aantrekkelijk maakt terug te leveren aan het net. Stroomleveranciers vragen nu al vaak een vergoeding om zonnestroom aan het net te leveren.

Arie van der Kaaden uit Waddinxveen kocht twee stekkerbatterijen vooruitlopend op het afschaffen van de salderingsregeling. Hij koos bewust voor de optie met stekker omdat het gebruiksvriendelijk was, maar ook omdat ze goedkoper zijn omdat er geen installateur nodig is. "In 2024 heb ik berekend dat ik ze in 6 à 7 jaar kan terugverdienen", zegt hij, maar die berekening gaat op en neer met de stroomprijzen. Van der Kaaden gebruikt inmiddels een groter deel van zijn zonnestroom zelf, ook door zijn elektrische auto slimmer op te laden. Iets wat hij nauwgezet bijhoudt.

Of gebruikers hun batterij werkelijk terugverdienen hangt sterk af van hun persoonlijke omstandigheden, en hoe ze de batterij gebruiken.

Niet alleen voor het geld

Veel mensen met een stekkerbatterij hebben ook andere redenen er een te kopen. "Ik heb er echt lol in", zegt Van der Kaaden, die voor zijn pensionering in de techniek werkte. "Het is grappig om het bij te houden en niet ingewikkeld. Bovendien wil je toch zoveel mogelijk van je eigen energie gebruiken."

De batterijen zijn extra leuk voor 'energienerds', zegt ook Jasper Vis, die in het dagelijks leven adviseert over de verduurzaming van monumentale panden. De uitdaging is het stroomnet zo min mogelijk te gebruiken. In de winter was daarvoor te weinig zon. "Maar de afgelopen dagen werkte het supergoed", zegt Vis. "Opeens zie je een rechte streep: je hebt geen stroom meer nodig van het net." Alleen omdat het vermogen van de batterij begrensd is, komt er voor zware apparaten toch stroom van het net.

Wel is hij blij dat hij uiteindelijk maar een kleine batterij kocht. In de winter gebruikt zijn warmtepomp alle zonnestroom, en laadt de batterij nauwelijks op. In de zomer gebruikt hij zo weinig dat hij een grotere batterij nooit leeg zou maken. Vis denkt dat de meeste mensen in een doorsnee huis, ruim genoeg hebben aan een kleine batterij. Zelf heeft Vis geen idee hoelang het gaat duren om zijn batterij terug te verdienen: "Dat is niet waarom ik hem heb gekocht."

Goedemorgen! In de Eerste Kamer wordt vandaag met premier Jetten gedebatteerd over de regeringsverklaring en in Eindhoven worden de bloemetjes buiten gezet met de huldiging van PSV.

Het weer: Vandaag is het een droge en zonnige lentedag. Bij een zwak tot matige oostenwind loopt de temperatuur op naar 13 graden in het noorden tot 17 graden in het zuiden. Woensdag en donderdag is het eerst nog zonnig en zacht. Later op de donderdag en ook op vrijdag valt er wat regen.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

De astronauten van de Artemis II vlogen vannacht langs de achterkant van de maan. Daarbij zweefden ze net na 01.00 uur Nederlandse tijd op 406.773 kilometer van de aarde. Nooit eerder zijn mensen zo ver de ruimte in geweest.

Doel van de missie is om de achterkant van de maan te zien, het deel dat vanaf de aarde niet zichtbaar is. De bemanningsleden van de Orion-capsule hebben informatie verzameld over het maanoppervlak en beelden gemaakt. Rond 03.30 uur kwam hun missie van het observeren van de maan ten einde, na bijna 7 uur.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Steeds meer docenten op middelbare scholen gebruiken AI om toetsen na te kijken. Martin Bakker, docent aardrijkskunde, laat zien hoe het zijn nakijkwerk consistenter maakt. Maar er is ook kritiek op deze manier van AI-gebruik:

Fijne dinsdag!

De brandweer is bezorgd over de opmars van thuisbatterijen met een stekker. Gevreesd wordt onder meer dat mensen de apparaten onveilig gebruiken.

Stekkerbatterijen zijn laagdrempeliger dan reguliere thuisbatterijen. Mensen kunnen ze zelf snel aansluiten. En juist dat punt is een van de zaken waar de brandweer zich zorgen over maakt. "Er komt geen installateur meer aan te pas, waardoor je de deskundigheid bij de plaatsing verliest", zegt Teun Payens van Brandweer Nederland.

De brandweer adviseert mensen om stekkerbatterijen, net als reguliere thuisbatterijen, niet in de vluchtroute te plaatsen. Ook moeten mensen ervoor zorgen dat ze hun warmte kwijt kunnen, er niets brandbaars in de buurt ligt en er een rookmelder hangt.

"Voor ons is het heel prettig als er een installateur met kennis van zaken betrokken is", zegt Payens. Hij snapt dat dit de drempel voor aankoop verhoogt. "Maar dit zijn flinke energiehoudende systemen. Daar moet je niet lichtzinnig over denken."

Uitgebreide voorlichting

Gespecialiseerde verkopers benadrukken dat klanten een uitgebreide voorlichting krijgen. "We leggen uit hoe mensen de batterijen op locatie moeten installeren", zegt David van Gaalen, mede-oprichter van thuisbatterij.nl. Kopers krijgen bovendien een installatiehandleiding en online biedt Van Gaalen informatievideo's aan. "Er zijn meerdere lagen van manieren waarop mensen worden geïnformeerd."

Maar Payens is sceptisch of mensen in het alledaagse gebruik de batterijen toch niet op onveilige manieren gaan gebruiken. "We vrezen dat mensen dingen gaan doen die je eigenlijk liever niet ziet", zegt hij. "Te veel apparaten op één groep in de meterkast. Of dat mensen twee batterijen gaan aansluiten op één stopcontact met een stekkerdoos ertussen."

Gebruiker Jasper Vis uit Haarlem herkent wel dat het makkelijk is de instructies te vergeten als je de batterij eenmaal in gebruik hebt. "Ik ben met een verbouwing bezig", zegt Vis, die vorig jaar een stekkerbatterij kocht. "En dan merk je al snel bij jezelf: ik zet hem even in een andere kamer. Of het veilig is wat je dan doet, weet je alleen als je er goed over nadenkt." Al blijken veel gebruikers die de NOS spreekt hun batterij op een veilige plek in een kelder, garage of schuur te hebben staan.

Giftige dampen

In de batterij zelf zijn ook veiligheidsmechanismes ingebouwd. Zo zijn ze begrensd op een vermogen van 800 watt. Mensen die meer vermogen willen, moeten de batterij op een eigen groep zetten. Verder sluiten stekkerbatterijen zich af als ze te warm worden.

Online zijn er veel filmpjes te vinden van batterijbranden. Dat zijn over het algemeen zeer felle branden die lastig te bestrijden zijn. Bijkomende uitdaging voor de brandweer is dat er giftige dampen kunnen vrijkomen.

Maar die filmpjes kunnen mensen wel op het verkeerde been zetten wat betreft stekkerbatterijen, zegt Van Gaalen van thuisbatterij.nl. Veelal gaat het om batterijen van elektrische fietsen of steps, die vaak ook nog beschadigd zijn. Daar ontbreekt de beveiliging die stekkerbatterijen wel hebben.

Bovendien gebruiken ze vaak andere technieken voor energieopslag, zoals brandbare cellen met nikkel, mangaan en kobalt. Van Gaalen zegt alleen batterijen te verkopen waarin 'cellen' zitten die geen vlam vatten, zoals lithium-ijzerfosfaat en semi-solid batterijcellen.

"Maar er verschijnen ook veel kwalitatief mindere systemen op de markt", zegt Payens. "Er zijn veel goede leveranciers en fabrikanten met mooie producten, maar ook die minder goede producten verkopen."

De opkomst van thuisbatterijen is in Nederland nog betrekkelijk pril. De brandweer komt nog niet zo vaak branden tegen. In zijn eigen regio, Haaglanden, maakte Payens het één keer mee.

Een man boorde per ongeluk in zijn thuisbatterij die daarop vlam vatte. In omliggende landen als België en Duitsland komen branden al meer voor doordat thuisbatterijen daar eerder aan een opmars zijn begonnen.

De meest gedecoreerde nog levende militair van Australië is gearresteerd op verdenking van het plegen van oorlogsmisdaden. De 47-jarige Ben Roberts-Smith werd opgepakt op het vliegveld van Sydney.

Na vele jaren wordt er dan toch een strafzaak tegen Roberts-Smith geopend, die tot enkele jaren geleden gold als oorlogsheld in Australië. Hij wordt aangeklaagd voor vijfvoudige moord en kan levenslang de gevangenis in gaan als de aanklachten bewezen worden.

Kranten onthulden oorlogsmisdaden

De geruchtmakende zaak kwam in 2018 aan het rollen toen drie Australische kranten een reeks artikelen publiceerden over zijn vermeende misdragingen op missie in Afghanistan. Zo zou hij zelf burgers hebben vermoord en zou hij ondergeschikte militairen hebben opgedragen om burgers te executeren.

Roberts-Smith sleepte de drie kranten - The Age, The Sydney Morning Herald en The Canberra Times - voor de civiele rechtbank wegens laster. Hij verloor zowel de rechtszaak als de beroepszaak.

De civiele rechter kwam in de lasterzaak tot de conclusie dat het voldoende aannemelijk was dat hij vier moorden had gepleegd in diensttijd. Tot op de dag van vandaag ontkent hij dat stellig.

Afghaan van afgrond getrapt

De civiele rechter heeft geen bevoegdheid om Roberts-Smith een celstraf op te leggen, maar tijdens die rechtszaak werd de meest beruchte aanklacht als waarschijnlijk geacht. Die gaat over een missie in het Zuid-Afghaanse dorp Darwan in 2012. Roberts-Smith bracht daar de gehandboeide Ali Jan naar de rand van een afgrond, om hem vervolgens ervanaf te trappen.

Ali Jan viel tien meter omlaag, raakte zwaargewond, maar was nog in leven. Roberts-Smith beval daarop een van zijn soldaten om hem dood te schieten, wat diegene ook deed, aldus de civiele rechter.

Executies in compound

Een andere aanklacht betrof de inval van een gebombardeerde compound in 2009. In een tunnel werden twee mannen gevonden: een oudere man en een jongere man, die een beenprothese had. Ze kwamen ongewapend uit de tunnel en gaven zich over.

Volgens de rechter beval Roberts-Smith om de oudere man te executeren. Hijzelf dwong de gehandicapte man op gewelddadige wijze het pand uit, waar hij hem tegen de grond smeet en met zijn mitrailleur doodschoot. Zijn prothese werd daarna buitgemaakt door een andere militair en werd op macabere wijze gebruikt als drinkbeker op de militaire basis, zei de rechter.

Premier Albanese heeft geweigerd commentaar te geven op het nieuws van de arrestatie van Roberts-Smith. "Ik ben niet van plan om vooruit te lopen op een zaak die duidelijk van juridische aard is en die bij de rechter in behandeling is", zei hij tegen journalisten in Canberra.

Correspondent Australië en Nieuw-Zeeland Meike Wijers:

"Weinig Australiërs hadden verwacht dat het ooit tot een daadwerkelijke vervolging zou komen. Hoewel al jaren bekend is dat Australische militairen oorlogsmisdaden hebben gepleegd in Afghanistan bleven strafrechtelijke gevolgen uit. Een van de weinigen die in de gevangenis belandden, is de klokkenluider die de misstanden aan het licht bracht.

Ben Roberts-Smith, de beroemdste militair van Australië, kreeg ooit de hoogste militaire onderscheiding van het land. Zijn uniform en medailles hangen nog altijd prominent in het Australische oorlogsmuseum in Canberra.

Zelfs toen de verhalen van de gruwelijkdaden die hij zou hebben begaan in Afghanistan bekend werden, bleven invloedrijke mensen in Australië hem steunen en zijn smaadzaak financieren. Maar het lijkt erop dat hij door de strafrechtelijke vervolging voor oorlogsmisdaden nu voorgoed van zijn voetstuk is gevallen."

In Apeldoorn is een gewapende overval gepleegd op een casino. De daders zijn met de buit gevlucht, meldt de politie. Hoeveel ze hebben gestolen, is niet duidelijk.

De overval gebeurde rond 01.00 uur vannacht bij een vestiging van Flash Casino op de Arnhemseweg, aan de zuidkant van de stad. Meerdere gewapende personen met bivakmutsen waren daarbij betrokken. Niemand raakte gewond.

Op de Talingweg, een zijstraat van de Arnhemseweg, zijn een mes en geld gevonden, meldt een fotojournalist. Op foto's is te zien dat er munt- en briefgeld verspreid over de straat ligt. Ook is te zien dat een agent het mes meeneemt als bewijsmateriaal.

De politie doet onderzoek bij het casino en vraagt getuigen om zich te melden. Ook is de politie op zoek naar camerabeelden uit de omgeving. Er wordt met honden in de buurt gezocht naar de verdachten.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zet de medische evacuaties in de Gazastrook voorlopig stil na de dood van een medewerker. Volgens WHO-directeur Ghebreyesus was er sprake van een "veiligheidsincident", al zegt hij niet wat er precies is gebeurd.

Bij dat incident waren volgens hem ook twee andere WHO-medewerkers, maar die zijn niet gewond geraakt. Het Israëlische leger zegt juist dat twee lokale werknemers van de WHO wel gewond zijn geraakt en dat het incident wordt onderzocht. De omgekomen medewerker was een onderaannemer. Zijn identiteit is niet bekendgemaakt. Ook is onduidelijk hoelang de medische evacuaties via Rafah naar Egypte zullen stilliggen.

Zeker twaalf doden

Onder de Palestijnse bevolking van de Gazastrook zijn gisteren ook slachtoffers gemeld. In totaal zijn er volgens medische bronnen twaalf mensen gedood door Israëlisch vuur.

Bij een droneaanval in de buurt van een school in centraal-Gaza werden zeker tien mensen gedood en meerdere andere verwond. Voordat de drones twee projectielen afvuurden, waren er gevechten ontstaan in de school, die in de buurt ligt van vluchtelingenkamp Maghazi.

Medici en buurtbewoners zeggen tegen persbureau Reuters dat er schermutselingen waren ontstaan tussen Palestijnen en een militie die door Israël gesteund wordt. Die zou de school hebben aangevallen om mensen te ontvoeren. Het is onduidelijk hoeveel burgers en hoeveel militanten er onder de doden zijn.

Geweld duurt voort ondanks bestand

Eerder op de dag werd een Palestijn gedood bij een luchtaanval in Gaza-Stad, aldus medische bronnen. Een kind zou gewond zijn geraakt. De twee reden op een motorfiets door de stad toen ze werden aangevallen. Een andere Palestijn werd doodgeschoten in centraal-Gaza. Het Israëlische leger zegt op een voertuig te hebben gevuurd omdat deze "ondanks waarschuwingsschoten" op Israëlische troepen af bleef rijden.

Het geweld in de grotendeels in puin gelegde enclave blijft daarmee voortduren, ondanks het staakt-het-vuren dat in oktober werd afgesproken. Volgens het ministerie van Volksgezondheid in de Gazastrook, dat onder controle staat van Hamas, zijn er sindsdien meer dan 700 mensen gedood. Israël zegt dat vier soldaten in dezelfde periode zijn omgebracht.

De astronauten van de Artemis II hebben hun belangrijkste opdracht volbracht. Vannacht vlogen ze langs de achterkant van de maan. Daarbij zweefden ze net na 01.00 uur Nederlandse tijd op 406.773 kilometer van de aarde.

Nooit eerder zijn mensen zo ver de ruimte in geweest:

Zo ver als de vier astronauten van de aarde waren, zo dicht naderden ze het maanoppervlak: tot op 6545 kilometer. Doel van de missie is om de achterkant van de maan te zien, het deel dat vanaf de aarde niet zichtbaar is. De bemanningsleden van de Orion-capsule hebben informatie verzameld over het maanoppervlak en beelden gemaakt.

Het Amerikaanse ruimtevaartinstituut NASA zegt dat de missie een unieke kans is om wetenschappelijke kennis op te doen over de maan. Overigens twijfelen deskundigen eraan of er daadwerkelijk nieuwe informatie wordt opgedaan tijdens de vlucht, die los daarvan toch historisch genoemd kan worden.

Geen signaal en zonsverduistering

De vlucht van Artemis II wordt afgezet tegen die van Apollo 13, in 1970. Het afstandsrecord van Apollo 13 werd gisteravond rond 20.00 uur al verbroken, maar het verste punt werd dus pas rond 01.00 uur bereikt. Overigens kwamen de astronauten ruim een halve eeuw geleden dichter bij de maan dan de bemanningsleden van Artemis II. Het voordeel van de route van vandaag is dat de astronauten meer van de maan konden zien dan hun voorgangers.

Bij het passeren van de achterkant van de maan viel het signaal van de capsule 40 minuten lang weg, zoals vooraf gepland was. De astronauten hebben ook nog een zonsverduistering meegemaakt, tussen ruwweg 02.30 uur en 03.30 uur Nederlandse tijd. Vlak voor het einde van de zonsverduistering kwam ook hun missie van het observeren van de maan ten einde, na bijna 7 uur.

Kort voor de passage langs de achterkant van de maan was er een emotioneel moment. De crew gaf twee kraters een naam. Eén werd vernoemd naar de Orion-capsule van Artemis II: Integrity. Een tweede kreeg de naam Carroll, naar de vrouw van Artemis II-bemanningslid Reid Wiseman. Carroll Taylor Wiseman overleed in 2020 aan kanker.

Na de naamgeving volgde een groepsomhelzing:

De Artemis II werd afgelopen donderdagnacht gelanceerd. De missie duurt tien dagen. Naar verwachting zouden de vier astronauten in de nacht van 10 op 11 april weer moeten terugkeren op aarde. Ze moeten neerkomen in de Stille Oceaan, voor de kust van San Diego in Californië.

De regering van Bangladesh begint samen met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en Unicef een noodvaccinatiecampagne tegen mazelen en rodehond onder jonge kinderen. In het land is een grote mazelenuitbraak gaande, die de afgelopen weken aan zeker 17 kinderen het leven heeft gekost. Vermoedelijk ligt het aantal sterfgevallen zelfs boven de honderd.

Volgens het ministerie van Volksgezondheid zijn er sinds half maart meer dan 7500 mogelijke gevallen van mazelen geregistreerd, waarvan er 900 zijn bevestigd. Dat is veel meer dan gebruikelijk: in heel 2025 werd in Bangladesh 125 keer mazelen vastgesteld.

De WHO meldt dat er nu patiënten zijn in 56 van de 64 districten in het land. "Vele duizenden kinderen lopen hierdoor een groot risico, vooral de jongste en meest kwetsbare", aldus Unicef-medewerker Rana Flowers. "De heropleving van het virus wijst op zorgwekkende gaten in de groepsimmuniteit."

De ingelaste vaccinatiecampagne richt zich op zo'n 1,2 miljoen kinderen tussen zes maanden en 5 jaar oud. Het vaccineren begint in de districten waar kinderen het grootste risico lopen om ziek te worden. Het gaat onder meer om wijken van de hoofdstad Dhaka en om de stad Cox's Bazar, waar bijna een miljoen Rohingya in overvolle vluchtelingenkampen wonen.

Wat is mazelen?

Mazelen is een zeer besmettelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Een mazeleninfectie verloopt meestal mild, maar er kunnen ernstige complicaties optreden en de patiënt kan eraan overlijden. Uit cijfers van de WHO blijkt dat er in 2024 wereldwijd ongeveer 95.000 mensen overleden aan mazelen, met name kinderen onder de 5 jaar.

In Bangladesh is de bevolking normaliter goed beschermd tegen mazelen. Een prik tegen het virus zit in het reguliere vaccinatieprogramma voor jonge kinderen en er zijn elke vier jaar extra vaccinatiecampagnes voor wie nog niet is ingeënt.

Die inhaalcampagnes zijn er sinds 2020 echter niet meer geweest. Door de coronapandemie en de politieke situatie in het land werden er nauwelijks nog extra kinderen gevaccineerd.

Na massale studentenprotesten werd in 2024 de regering van Sheikh Hasina omvergeworpen. Sindsdien was er een interim-regering, die in februari van dit jaar werd opgevolgd door een gekozen regering.

De interim-regering werkte aan een nieuw inkoopbeleid voor vaccins, maar dat kwam niet van de grond. Media in Bangladesh schrijven dat er een tekort aan allerlei vaccins is ontstaan, waaronder het vaccin tegen mazelen.

'Optelsom'

Unicef schrijft in een verklaring dat een uitbraak van mazelen "doorgaans niet één oorzaak heeft, maar het gevolg is van een optelsom". "Zelfs kleine onderbrekingen (in vaccinatieprogramma's, red.) kunnen met de tijd leiden tot problemen met de vaccinatiegraad."

De WHO verwacht dat de uitbraak in Bangladesh met de noodcampagne snel kan worden ingedamd.

Samenwerken met de nieuwe hulpdocent is duidelijk even wennen voor de scholieren van het Mustamäe-gymnasium in Tallinn. "Hij stelt zoveel vragen!", zegt een meisje. "Welke prompt moet ik dan invoeren?", vraagt een andere. Ze studeren met een speciaal afgestelde versie van ChatGPT.

Het maakt deel uit van de 'AI-sprong' die Estland wil maken in het onderwijs. De Baltische staat behoort wereldwijd tot de koplopers als het gaat om de inzet van kunstmatige intelligentie op school. "Een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling van ons onderwijs en onze digitale samenleving", kondigde president Karis bij de lancering vorig jaar aan.

Waar in veel landen met de nodige zorg wordt gekeken naar de impact die AI heeft op de ontwikkeling, hebben ze in Estland een methode ontwikkeld om het juist op te nemen in het curriculum.

In samenwerking met Open AI - het bedrijf achter ChatGPT - werd een AI-variant ontwikkeld die niet zomaar antwoorden geeft, maar kinderen probeert te begeleiden om zelf tot een antwoord te komen. Het lijkt op de reguliere versie, maar is anders ingesteld.

Tientallen scholen zijn er de afgelopen maanden in de bovenbouw mee begonnen. "We dachten dat AI het werk voor ons zou doen", zegt de 16-jarige Richard enigszins verbaasd van achter zijn laptop. "Maar hij stelt juist vragen en dan moeten wij de antwoorden vinden. Het maakt de opdracht makkelijker, maar hij doet het werk niet voor ons."

De opdracht voor deze scheikundeles is om een mindmap te maken van verschillende elementen. Ook Grete (16) merkt dat ze geen makkelijk antwoord krijgt. "Het laat je harder nadenken, en ik ben er meer mee aan het samenwerken."

Goede prompt

Kinderen vinden het spannend om mee te werken, ziet tech-expert Emma Sinitamm, verantwoordelijk voor de begeleiding van het programma op het Mustamäe-gymnasium. Maar het zorgt ook voor de nodige stress, werken met deze vorm van AI. "De kinderen zijn gewend dat ze meteen een antwoord krijgen. Dus ze raken gefrustreerd."

Volgens Sinitamm gebruiken de scholieren toch wel AI. Dus daarom is het beter om ze te leren het op een juiste manier te gebruiken, en te helpen hoe ze bijvoorbeeld een goede prompt kunnen schrijven.

Nieuwe verantwoordelijkheid

Eerder begon Estland met de inzet van AI voor docenten. Ook in Nederland wordt nu geëxperimenteerd met nakijktools voor leraren, maar nog niet met kunstmatige intelligentie afgesteld op scholieren.

In Estland klinkt terug wat de grote techbedrijven zeggen: AI is er, dus we kunnen niet anders dan het omhelzen. Van ouders heeft ze niet echt zorgen gehoord, zegt Sinitamm. Maar van de docenten wel. Want nu AI deel wordt van het curriculum, betekent het weer een nieuwe verantwoordelijkheid.

Aanpassen aan nieuwe technologieën is een punt van nationale trots voor Estland. Eerder maakte het een vergelijkbare sprong met het omschakelen naar digitale dienstverlening, waar het land nu wereldwijd koploper in is. Dat Estland de zorgen van andere landen over de impact van de digitale samenleving op kinderen minder deelt, blijkt ook uit het feit dat ze tegen een socialemediaverbod zijn.

Volgens AI Leap - de stichting die verantwoordelijk is voor de sprong die Estland wil maken - moeten tegen het einde van de lente zo'n 20.000 scholieren gebruik maken van deze versie van ChatGPT. De stichting is voor de helft gefinancierd door de overheid, en voor de helft door Estse bedrijven.

"AI heeft zich opgedrongen aan ons onderwijs", zegt Ivar Visak van AI Leap. "We zoeken naar manieren zodat het scholieren kan helpen, en niet netto een negatief effect zal hebben." Hoewel EU-landen steeds meer vragen stellen over de groeiende afhankelijkheid van Amerikaanse AI, is er volgens Visak op het moment nog geen goed alternatief.

Sneller antwoord

De universiteit van Tartu is begonnen met een onderzoek naar de gevolgen voor de ontwikkeling. De eerste resultaten worden in het najaar verwacht. Als het goed uitpakt, is het de bedoeling dat alle scholen in Estland ermee gaan werken.

Al zien ze hier ook dat er geen grip is op wat kinderen doen buiten het klaslokaal. Gaat Grete de schoolversie van ChatGPT gebruiken voor haar huiswerk? "Daar gebruik ik de normale versie", geeft ze met een lach toe. "Want die geeft sneller antwoord."

De leider van de Taiwanese oppositiepartij Kuomintang (KMT) brengt deze week een bezoek aan China voor een ontmoeting met de top van de Communistische Partij, de eerste in ruim tien jaar.

In Taiwan klinkt er veel kritiek. Het bezoek wordt gezien als ondermijning van de democratisch gekozen regeringspartij, de Democratische Progressieve Partij. Ook waarschuwen experts dat Peking dit bezoek zal gebruiken om zijn eigen verhaal, dat Taiwan onderdeel is van China, kracht bij te zetten.

En dat steuntje in de rug kan Peking goed gebruiken. Over een maand staat het bezoek van de Amerikaanse president Trump aan China op de agenda. Hoewel Trump tijdens zijn eerste presidentschap beschouwd werd als de meest pro-Taiwanese Amerikaanse president in decennia, was het bij zijn terugkeer in het Witte Huis in 2025 een stuk minder duidelijk waar zijn loyaliteit ligt.

Stabiele betrekkingen

Met genoegen accepteerde de leider van de KMT, Cheng Li-wun, de uitnodiging van de Chinese president Xi Jinping om langs te komen. Volgens Cheng zijn de betrekkingen tussen China en Taiwan sinds de Democratische Progressieve Partij aan de macht is, flink verslechterd. Tot grote ontsteltenis van het Taiwanese volk, aldus Cheng.

Met haar bezoek wil ze "een basis voor vreedzame en stabiele betrekkingen" bewerkstelligen, met concrete voorstellen komt ze niet. Haar verklaring suggereert dat haar partij de enige is die een betere relatie wil met China, maar niets is minder waar.

Zakelijke voordelen

De Democratische Progressieve Partij heeft de afgelopen jaren herhaaldelijk zijn hand uitgestoken naar het Chinese leiderschap. Maar Peking weigert iedere vorm van contact, zolang de Democraten de zogenoemde 1992-consensus niet erkennen. Volgens de Chinese lezing van de 1992-consensus is Taiwan onderdeel van de Volksrepubliek China. De KMT erkent deze consensus, maar houdt er een andere definitie op na.

Door deze consensus te erkennen en in brede zin een meer China-gezinde koers te voeren dan de Democratische Partij, profiteren partijpolitici van de KMT van zakelijke voordelen, ontmoetingen met hoge Chinese functionarissen en andere gunsten van Peking. Een groot deel van de Taiwanezen steunt betere contacten met China.

Maar deze economische gunsten zijn niet belangeloos. Het is geen geheim dat China via zulke gunsten probeert invloed uit te oefenen op de politieke besluitvorming in Taiwan. En daar zijn Taiwanezen dan weer huiveriger voor.

Uit een peiling van eind 2025 blijkt dat bijna driekwart van de ondervraagden gelooft dat China zijn invloed op Taiwan probeert te vergroten. Ongeveer evenveel mensen zien de Chinese regering als onvriendelijk tegenover Taipei en nog meer Taiwanezen verwerpen de claim dat Taiwan onderdeel is van China.

Militaire intimidatie

De onvriendelijkheid van de Chinese regering richting Taiwan is moeilijk te missen. Nooit eerder was het Chinese leger zo actief rond het eiland. Chinese vliegtuigen overschreden de afgelopen tijd gemiddeld 10 keer per dag Taiwan's luchtverdedigingsidentificatiezone. Ook hield China sinds het aantreden van president Lai Ching-te in 2024 vier grootschalige militaire oefeningen rond het eiland.

De toegenomen intimidatie is volgens China een reactie op de politieke koers van Lai, die volgens hen te veel gericht is op Taiwanese onafhankelijkheid. Maar het is ook een gevolg van China's toegenomen militaire capaciteit. Het Chinese leger is het afgelopen decennium sterk ontwikkeld en laat dat graag zien.

Verhoging defensiebudget

De intimidatie werkt. Taiwan, dat ongeveer zo groot is als Nederland, is altijd afhankelijk geweest van de Amerikaanse bescherming. Nu wil Trump dat ze daar meer voor gaan betalen, zowel via investeringen in de Amerikaanse chipindustrie als in eigen defensie.

Maar dat laatste wil niet echt lukken. Lai wil zo'n 40 miljard dollar extra uittrekken voor defensie, een eenmalige verhoging bovenop het huidige budget van ruim 31 miljard dollar. Maar de oppositie, met de KMT aan kop, blokkeert deze plannen.

Hoewel Trump zelf nog niet heeft gereageerd op het vastlopen van het defensiebeleid, hebben leden van het Amerikaanse Congres onlangs hun steun uitgesproken voor de verhoging.

Met het bezoek aan Peking en het blokkeren van het defensiebudget tegen de wens van Washington in, levert de KMT de Chinese leiders argumenten om Trump bij zijn komende bezoek aan Peking te bewegen de Amerikaanse steun aan Taiwan toch nog maar eens te heroverwegen, of dat nu is wat het Taiwanese volk wil of niet.