NOS Nieuws - Algemeen

Als de internationale veiligheid verslechtert of als defensie er veel taken bijkrijgt, bijvoorbeeld van de NAVO, dan moet het mogelijk zijn bepaalde dienstplichtigen op te roepen. Defensie werkt daarom verder aan een zogenoemde selectieve opkomstplicht. Dat meldt staatssecretaris Boswijk van Defensie aan de Tweede Kamer.

Bij een selectieve opkomstplicht worden alleen dienstplichtigen opgeroepen die op dat moment volgens defensie nodig zijn. De opkomstplicht wordt wat Boswijk betreft opgedeeld in fases. Van het verplicht geven van informatie aan Defensie over je geschiktheid tot het verplicht deelnemen aan een keuring en het in dienst gaan als militair.

17-jarigen krijgen nu al een enquête van defensie toegestuurd die ze op basis van vrijwilligheid kunnen invullen. Daar worden vier fases aan toegevoegd die steeds verplichtender worden, afhankelijk van hoeveel en hoe snel defensie militairen nodig heeft. Naast vrijwillig de enquête invullen zijn dat verplicht de enquête invullen, verplicht reageren op een uitnodiging, verplicht meedoen aan een selectie, en als uiterste verplicht in dienst treden.

Zeer gevoelig onderwerp

Het is niet voor het eerst dat de selectieve opkomstplicht ter sprake komt. Boswijk heeft daar in maart van dit jaar al een debat over gevoerd met de Tweede Kamer. Daarin uitten onder andere Pro en de SP bezwaren. In zijn voortgangsbrief aan de Kamer noemt Boswijk het "een zeer gevoelig onderwerp" maar zegt dat het kabinet het niettemin nodig vindt.

Het uitgangspunt blijft dat defensie werkt met beroepsmilitairen aangevuld met reservisten, op basis van vrijwilligheid. Maar defensie moet zich voorbereiden op situaties dat dat niet meer voldoende is, zegt hij.

In Nederland bestaat nog steeds dienstplicht voor mensen van 17 tot 45 jaar. Maar dienstplichtigen worden niet meer opgeroepen, de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. In de plannen van defensie wordt gewerkt aan nieuwe wetgeving als dienstplichtigen weer opgeroepen gaan worden.

Zo moeten jongeren de keuze krijgen wanneer ze hun dienstplicht vervullen. Niet meer verplicht vanaf 18 jaar, maar ergens tussen hun achttiende en zevenentwintigste. Die dienstplichtigen krijgen een opleiding van zes maanden: de Nationale Weerbaarheidstraining. In de nieuwe wetgeving worden ook regels opgenomen voor uitzonderingen, vrijstellingen en gewetensbezwaarden.

Positieve prikkels

Ook moet er nog uitgewerkt worden hoe de overheid reageert op mensen die geen gehoor geven aan hun oproep van defensie. Boswijk spreekt van "positieve prikkels, sancties, eventuele tegemoetkomingen, rechtsbescherming en de verwerking van persoonsgegevens". Wie weigert dienst te doen kan dus een straf krijgen.

Het wetgevingstraject en de organisatie rondom de selectieve opkomstplicht gaat jaren duren. Tot die tijd wil defensie met duidelijke opleidingstrajecten en meer oog voor persoonlijke voorkeuren, vaardigheden en opleidingswensen zo veel mogelijk vrijwilligers bereiken.

Boswijk zegt te begrijpen dat het nieuwe plan effect heeft op de samenleving. Daarom wil hij de komende tijd de maatschappelijke discussie voeren en in gesprek gaan met jongeren.

Eind september debatteert de Tweede Kamer verder over het onderwerp.

Bij de trein die gisteravond in het noorden van Frankrijk ontspoorde was waarschijnlijk sprake van sabotage. Dat melden gerechtelijke bronnen aan Franse media.

Bij de ontsporing tussen de steden Rouen en Caen raakten gisteren 44 mensen gewond. Een vrouw van 18 is er slecht aan toe en werd in kritieke toestand naar het ziekenhuis gebracht.

Bronnen meldden gisteravond al aan media dat er een metalen voorwerp op het spoor lag, waar de trein tegenaan was geknald. Nu zeggen ze ervan uit te gaan dat het voorwerp bij de plaats Oissel-sur-Seine opzettelijk is neergelegd. Het zou gaan om een stuk rails.

Wat het motief zou zijn, is nog niet duidelijk. Een verdachte is ook nog niet in beeld. Officieel moet uit onderzoek nog blijken of het stuk rails de oorzaak was van de ontsporing. Duidelijk is in elk geval dat de machinist niet onder invloed was van alcohol of drugs.

Niet alleen binnen de politiek, ook daarbuiten is de discussie over de box 3-belasting weer opgelaaid. Vanaf 2028 zou er een nieuw systeem van belastingheffing ingaan op spaargeld, beleggingen en vastgoed, maar of dat doorgaat is onduidelijk. De coalitie is er nog niet uit.

Buiten Den Haag is de één blij met uitstel, de ander niet. Hoe kijken verschillende typen vermogenden naar de geplande wetswijziging en het uitstel daarvan?

Cryptobeleggers

Blij zijn bijvoorbeeld beleggers in crypto, met name vanwege de vermogensaanwasbelasting, zegt cryptobelegger Rob Duijvestijn. "Goed dat ze terug zijn naar de tekentafel, want met deze wet wordt risico nemen voor mij afgestraft in plaats van beloond."

Hoe wordt er belasting geheven in de nieuwe wet

De discussie over box 3 gaat over de manier waarop er belasting wordt geheven over de inkomsten die met vermogen worden verdiend.

De ene manier is via een vermogensaanwasbelasting. Dan betaal je elk jaar belasting over de winst die is gemaakt, ook als die nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen of crypto. Wie geen spaargeld heeft om die belasting te betalen, moet (een deel van) de aandelen of crypto verkopen.

De andere manier is via een vermogenswinstbelasting. Dan betaal je alleen belasting op het moment dat je je aandelen of vastgoed verkoopt. Het nadeel is dat belastingbetalers de verkoop van hun aandelen dan kunnen uitstellen en zo belasting kunnen ontwijken.

Duijvestijn is tegen de gekozen vorm in het nieuwe stelsel. Hij legt uit dat het voor hem als cryptobelegger ingewikkeld is om aanwasbelasting te betalen, omdat de cryptomarkt heel sterke stijgingen en dalingen van de koers kent.

"Je kunt 100 procent rendement maken, maar ook veel verlies. Als je het geld dan niet reserveert om de belasting tussendoor te betalen, kun je financieel in de problemen komen", zegt hij. "Wie in december een piek raakt en in het voorjaar een crash meemaakt, betaalt over winst die niet meer bestaat."

Vastgoedbeleggers

Vastgoedbeleggers, zoals verhuurders, zijn juist niet blij met het uitstel. Hoewel zij geen aanwasbelasting gaan betalen, zouden ze graag willen dat de nieuwe wet sneller ingaat. In box 3 betalen ze nu 36 procent belasting over een fictief rendement van 6 procent, maar het echte rendement is vaak veel lager.

Dat komt bijvoorbeeld doordat veel verhuurders hun huurprijzen door de Wet betaalbare huur niet konden verhogen.

Verhuurder Wim Steenks heeft de huur van zijn vastgoed niet kunnen verhogen, omdat zijn huurders er al ruim 50 jaar in zitten. Omdat hij sinds 2021 over een hoger fictief rendement betaalt van 6 procent levert hij meer in dan er aan huuropbrengsten binnenkomt.

Vastgoedbeleggers mogen op dit moment hun werkelijke rendement al doorgeven aan de Belastingdienst als ze denken dat dat lager is dan het fictieve rendement, maar de Belastingdienst rekent de woz-waardestijging van woningen ook mee als rendement. Omdat de huizenprijzen de afgelopen jaren alleen maar stegen, maakt Steenks op papier wel meer rendement.

"Als het leeg komt, verkoop ik het, want het kost me ieder jaar geld", zegt Steeks. Hij zou bij het belasten op werkelijk rendement, wat in het nieuwe stelsel gaat gebeuren, veel baat hebben. "Mits de kosten aftrekbaar zijn", zegt hij.

Pensioenbeleggingen

Een andere manier om pensioen op te bouwen, is door middel van beleggingen. Veel zzp'ers doen dat.

Dat kan via pensioenbeleggen bij een pensioenaanbieder, die dan geld voor je belegt op een aparte geblokkeerde pensioenrekening. Of je kunt het zelf beleggen via een gewone beleggingsrekening. Pensioenaanbieders zagen al een stijging in het aantal nieuwe klanten.

Petra van Rooijen is ondernemer en een van die zelfstandige beleggers die bij het nieuwe stelsel overweegt om over te stappen naar pensioenbeleggen. "Mijn kijk is wel veranderd door het nieuwe stelsel", zegt ze.

Ze is tegen de vermogensaanwasbelasting, omdat ze dan jaarlijks belasting moet betalen over koerswinsten die nog niet in geld zijn omgezet, omdat ze nog vastzitten in aandelen.

"Het voelt niet helemaal eerlijk om belasting te betalen over winst die alleen nog op papier bestaat. Daarnaast wil je je beleggingen juist zo lang mogelijk ongestoord laten groeien."

Als Van Rooijen ook zou gaan pensioenbeleggen, betaalt ze er pas belasting over als het pensioen wordt uitgekeerd. Daar staat tegenover dat ze de flexibiliteit kwijtraakt om het geld te kunnen opnemen voordat ze de pensioengerechtigde leeftijd bereikt.

"Die flexibiliteit was voor mij juist een belangrijke reden om niet voor pensioenbeleggen te kiezen, maar door het nieuwe stelsel gaat het belastingvoordeel van pensioenbeleggen voor mij zwaarder wegen dan voorheen."

Door een storing kan de Nederlandse Kustwacht geen gebruikmaken van de radiosystemen. Daardoor kunnen er geen (nood)berichten ontvangen of verzonden worden. De kustwacht is wel telefonisch bereikbaar.

Ook is het niet mogelijk om navigatieberichten te versturen of te ontvangen. Scheepsverkeercentrales zijn op de hoogte van het probleem en kunnen wel meldingen ontvangen.

Ook vrijwilligers van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM) kunnen berichten via de radiokanalen ontvangen en doorzetten naar de kustwacht. Zij kunnen de kustwacht alarmeren bij een noodmelding en houden de schepen in de gaten, laat een woordvoerder van de kustwacht weten.

Oorzaak onduidelijk

De storing begon vanochtend vroeg. De oorzaak is nog niet duidelijk, zegt de woordvoerder. Ook is nog niet bekend hoelang de storing gaat duren.

Het beheer van de kustwacht ligt bij het ministerie van Defensie. Monteurs van defensie werken aan een oplossing.

Bij een brand in een verzorgingstehuis in Chili zijn zestien mensen om het leven gekomen. Het vuur brak uit in een wooncomplex voor ouderen in de plaats Pitrufquén, in het zuiden van het Zuid-Amerikaanse land.

De brand brak 's avonds laat uit. Op foto's is te zien dat vlammen al snel het hele gebouw verzwolgen. Het is nog niet bekend wat de oorzaak is van de vuurzee.

Tien mensen konden uit de vlammen worden gered. Zij zijn met onbekende verwondingen opgenomen in het ziekenhuis.

De brandweer heeft het vuur inmiddels gedoofd en is begonnen met het bergen van de lichamen en het onderzoek naar de oorzaak van de brand.

De politie heeft de afgelopen tijd stopgesprekken gevoerd met mensen die de nabestaanden van influencer Jade Kops lastigvallen. Dat schrijft Omroep West. Kops overleed in april op 19-jarige leeftijd aan de gevolgen van kanker en deelde haar ervaringen met honderdduizenden volgers op sociale media.

Het gezin vertelt bij de streekomroep WOS dat zij dreigende berichten ontvangen van volgers van Jade Kops. "Die accepteren gewoon niet dat wij contact afhouden en dat we daar geen behoefte aan hebben", zegt vader René Kops.

Volgens moeder Wendy Kops zijn de bedreigingen "soms zo concreet dat Jades zusje vaak niet eens meer zelf naar het graf durft", citeert Omroep West. Zo stuurde iemand volgens de ouders: "Pas maar op op het moment dat je bij haar graf staat, ik weet waar ze ligt."

Scannen

"Als we bij Jade staan, scannen we continu", zegt vader René over de bezoeken aan het graf van hun dochter. "Dat is eigenlijk niet de bedoeling op het moment dat je daar staat."

Volgens de ouders gaat het om mensen die zich sterk verbonden voelen met Jade. "We zeggen weleens: Jade was van iedereen. En die mensen denken ook écht dat Jade van iedereen was."

De politie is op de hoogte en heeft meerdere zogenoemde stopgesprekken gevoerd. Bij zulke gesprekken gaat een agent bij iemand langs om diegene aan te spreken op ongewenst of strafbaar gedrag. Om hoeveel verschillende mensen het gaat, is niet bekendgemaakt. Volgens Wendy Kops waren het "flinke gesprekken". "De wijkagent is laatst bij ons thuis geweest om te overleggen hoe we hier het beste mee kunnen omgaan."

De ouders vragen mensen hun grenzen te respecteren. "Ik ben blij dat ze idolaat zijn van onze dochter. Hartstikke mooi. Maar wel tot een bepaalde grens", aldus René Kops.

Eerbetoon

Jade Kops leed vanaf haar 14de aan een zeldzame vorm van kanker. Ze zette zich in voor lotgenoten en had veel volgers op sociale media. Duizenden mensen liepen mee met een erehaag bij haar uitvaart. Er zijn plannen voor een bronzen monument ter nagedachtenis aan Kops in haar woonplaats 's-Gravenzande. Onlangs werd bekend dat er een storm naar Jade Kops wordt vernoemd.

De meeste artsen willen graag medicatie voorschrijven die het milieu zo min mogelijk belast, maar ze missen de kennis om dit te doen. Dat blijkt uit onderzoek geleid door het Universitair Medisch Centrum Groningen in samenwerking met andere ziekenhuizen. Ook vrezen dokters dat het te veel tijd kost.

Medicijnen zijn een enorme bron van vervuiling. Jaarlijks belandt nu al ruim 500.000 kilogram medicijnresten in het riool via urine, ontlasting en het doorspoelen van overgebleven medicijnen door de wc. Daarvan komt 190.000 kilo in meren, rivieren en sloten terecht omdat rioolwaterzuiveringsinstallaties de medicatie niet goed kunnen verwijderen.

Dat is schadelijk voor waterdieren, doordat deze zich bijvoorbeeld minder kunnen voortplanten. Ook is het slecht voor de gezondheid van mensen; de medicijnresten zijn lastig uit het drinkwater te filteren. Dat is onder meer het geval bij huidgels met ontstekingsremmers en medicatie met pfas, een groep van schadelijke stoffen die nauwelijks afbreekt in het milieu.

De verwachting is dat de vervuiling door medicatie alleen maar toeneemt: door de vergrijzing worden er steeds meer medicijnen voorgeschreven. In 2040 zal het medicijngebruik naar schatting met 25 procent zijn toegenomen.

In totaal deden 440 medici mee aan het onderzoek, met name medisch specialisten en huisartsen. Uit het onderzoek komt naar voren dat meer dan negentig procent van de artsen bereid is om duurzamere medicatie voor te schrijven, vertelt onderzoeksleider en apotheker Job van Boven van het UMCG. "Maar het grootste deel geeft aan niet te weten hoe omdat het ze ontbreekt aan kennis."

"Artsen weten nog wel dat een huidgel minder duurzaam is dan een tablet. Huidgels spoelen weg via douchen of het wassen van kleding", aldus Van Boven. "Maar ze hebben bijvoorbeeld geen idee welke medicatie pfas bevat."

Daardoor nemen artsen duurzaamheid nu nog nauwelijks mee in hun keuze om een medicijn voor te schrijven. "Dat gebeurt vrijwel niet. Al is er wel een groepje koplopers van vooral jonge artsen dat hier heel bewust mee bezig is."

Volgens de onderzoeker valt er daarom veel winst te behalen. "Veel middelen zijn minder belastend voor het milieu en even veilig en effectief."

Pfas in medicijnen

Pfas zit in sommige geneesmiddelen om bijvoorbeeld te zorgen voor een betere opname van het medicijn in het lichaam. Van de ruim 10 miljard verstrekte geneesmiddelen vorig jaar zat in 77 miljoen (0,75 procent) pfas, volgens cijfers van Stichting Farmaceutische Kengetallen. De stoffen zaten onder meer in sommige diabetesmedicatie en antidepressiva. Voor een groot aantal is een alternatief medicijn voorhanden.

Artsen hebben meestal geen tijd om zich in deze materie te verdiepen. Daarom moet het ze makkelijk worden gemaakt, zegt Van Boven. Dat kan door informatie over duurzame medicatie op te nemen in medische richtlijnen, en in elektronische voorschrijfsystemen duidelijk te maken welke medicatie minder milieubelastend is door het plaatsen van groene vinkjes. Daar gaat hij een pilot mee doen in het noorden van het land.

"Dat zou zeker helpen", zegt huisarts Boudewijn Dierick uit Makkum. Ook hij zou duurzamer willen voorschrijven, maar het moet wel werkbaar zijn. "We hebben een beperkte tijd per patiënt waarin je een hoop dingen moet doen."

Dierick heeft al stappen gezet, door het voorschrijven van een ander soort ontstekingsremmende pijnstillers. Zo schrijft hij geen huidgel met diclofenac meer voor. "Dat is heel schadelijk en verdwijnt grotendeels in het doucheputje." Ook heeft hij longpatiënten die dat wilden overgezet van belastendere drijfgas-pufjes op poeder-pufjes.

Daarbij is het belangrijk om patiënten mee te nemen in het maken van een keuze voor duurzame medicijnen en niks op te leggen, zegt Dierick. "De meeste patiënten willen het wel proberen. Maar er zijn ook mensen die niet van medicijn willen veranderen."

Inleverbakken bij supermarkten

Duurzamer voorschrijven is niet de enige manier om medicijnvervuiling tegen te gaan. Het makkelijker maken van inleveren van overgebleven medicijnen kan ook helpen om te voorkomen dat mensen hun overgebleven medicatie door de wc spoelen, zegt Van Boven. "We gaan ook een pilot starten met inleverpunten in supermarkten. Nu kan dit alleen bij apotheken en milieustraten en daar komen veel mensen niet zo vaak."

Ook zorgverzekeraars spelen een rol in het duurzaamheidsvraagstuk. "Nu kijken die vooral naar de prijs. Ze vergoeden alleen de goedkoopste geneesmiddelen", zegt Van Boven. "Het zou fijn zijn als ze duurzaamheid willen meenemen als criterium voor vergoeding." Duurzamere medicijnen hoeven ook helemaal niet duurder te zijn. "Vaak zijn ze even effectief en even veilig tegen eenzelfde prijs."

Zorgverzekeraars geven aan gezamenlijk "de komende jaren" duurzaamheidscriteria mee te gaan laten wegen bij de keuze welke medicijnen vergoed worden.

De vijf Nederlanders die donderdag om het leven kwamen bij een busongeluk in Zwitserland zijn vier vrouwen en een man, meldt het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Het gaat om een vrouw van 71 uit Haarlem, een vrouw van 79 uit Rotterdam, een vrouw van 80 uit Maastricht, een vrouw van 75 uit de provincie Noord-Brabant en een man van 75 uit de provincie Groningen.

Bij het ongeluk met een Oad-bus in het oosten van Zwitserland raakten eergisteren daarnaast nog veertig inzittenden gewond. Tien middel- tot zwaargewonden liggen nog in diverse ziekenhuizen.

Eerste Nederlanders onderweg naar huis

De repatriëring van Nederlanders die betrokken waren bij het dodelijke busongeval is intussen begonnen. Vanuit Oostenrijk vertrok vanochtend de eerste bus met acht mensen richting Nederland, zag een NOS-verslaggever ter plaatse.

Vier van hen maakten deel uit van de groepsreis naar Oostenrijk, maar waren niet mee op dagtrip naar Zwitserland. Zij zaten dus niet in de verongelukte bus. Twee andere getroffenen zijn zelf naar Nederland vertrokken.

Een aantal mensen is om uiteenlopende redenen in het hotel gebleven. Ook zijn er mensen die niet over reisdocumenten beschikken, omdat die nog in de bus liggen. De bus is nog niet vrijgegeven door de hulpdiensten. Buitenlandse Zaken meldt dat de spullen van de reizigers door Oad zullen worden teruggeven.

Niet iedereen heeft ervoor gekozen om met de bus terug te reizen, met het ongeluk vers in het achterhoofd. Sommigen zullen met het vliegtuig terugkeren. Daarnaast wordt nog bekeken of er gewonden met de ambulancedienst naar Nederland worden gebracht.

Passagiers ontdaan

Oad-directeur Arjan Koster, die naar Zwitserland en Oostenrijk is afgereisd, meldt dat er meerdere chauffeurs zijn ingezet op de repatriëringsbus. Daardoor zijn er zo weinig mogelijk stops nodig en kunnen mensen zo snel mogelijk terug in Nederland zijn.

Na een bezoek aan het hotel waar de passagiers zijn opgevangen zegt Koster tegen de NOS dat die ontzettend ontdaan en ongelooflijk geschrokken zijn. Eenmaal terug in Nederland krijgen ze bijstand van Slachtofferhulp.

Over de toedracht van het ongeluk is nog steeds niets bekend. Duidelijk is wel dat de bus op een plek waar wegwerkzaamheden waren door de vangrail was geschoten en op zijn zij was beland, maar waardoor dat is gebeurd, is nog niet duidelijk. Daar doet de politie onderzoek naar. De bus is inmiddels weggesleept en wordt op een andere locatie onderzocht.

De CIA heeft bij de 25ste herdenking van de aanslagen van 9/11 topgeheime documenten vrijgegeven waarin geschetst wordt wat de Amerikaanse president in de loop der jaren te horen kreeg over de dreiging van Al-Qaida. Grote onthullingen levert dat niet op, maar de documenten schetsen wel het crescendo aan waarschuwingen dat veiligheidsdiensten lieten horen in aanloop naar de aanslagen.

Het gaat om 71 PDB's, de president's daily brief die de Amerikaanse president elke ochtend op zijn bureau vindt met rijp en groen een overzicht van de meeste relevante ontwikkelingen in de wereld, inclusief bedreigingen tegen Amerikanen.

Vanwege die gevoelige inhoud blijven PDB's vaak jarenlang topgeheim. Deze reeks van 101 pagina's is volgens de CIA dan ook de grootste hoeveelheid die ooit tegelijk is vrijgegeven. Wel zijn er nog gevoelige stukken zwartgelakt, bijvoorbeeld om de identiteit van bronnen te beschermen.

De eerste memo waarin Al-Qaida-leider Osama bin Laden wordt genoemd, stamt uit februari 1998. President Clinton kreeg toen te lezen dat de terreurleider "van plan is niet nader genoemde, commercieel beschikbare chemische, biologische en nucleaire middelen te kopen". Er wordt gewaarschuwd dat Bin Laden beschikt over een "financieel imperium dat dit streven ondersteunt".

Het is het begin van een litanie aan mogelijke dreigingen van de terreurorganisatie: VX-zenuwgas, waterstofcyanide, ricine, fosgeen, kapingen, ontvoeringen, bomaanslagen, gif in het drinkwater en schimmels op landbouwgewassen.

De CIA-experts merken meteen op dat de aanslagen uit 1998, op Amerikaanse ambassades in Afrika, erop wijzen dat Bin Laden graag groots toeslaat en vaak tegelijkertijd op meerdere plekken. Bij die gelijktijdige bomexplosies in Dar-es-Salaam en Nairobi kwamen 220 mensen om.

Ook wordt keer op keer benadrukt dat Al-Qaida een volhardende organisatie is: tegenslagen als arrestaties van topfiguren kunnen worden opgevangen en uitstel van aanslagen hoeft zeker geen afstel te betekenen. Al met al wordt Bin Laden zo in september 1998 al "de belangrijkste dreiging" genoemd voor Amerikanen in de VS en Europa.

Vliegtuigkapingen en wolkenkrabbers

Telkens weer wordt ook Bin Ladens ambitie onderstreept om "de strijd naar Amerika te brengen". Hij neemt geen genoegen met aanvallen tegen Amerikaanse burgers of militairen in het buitenland, hij wil de Amerikanen thuis raken. Doelwit zouden symbolische plekken kunnen zijn, zoals het FBI-hoofdkantoor of het Vrijheidsbeeld, of drukbezochte plekken als winkelcentra, luchthavens of wolkenkrabbers.

Achteraf gezien werpen de aanslagen zo soms hun schaduw vooruit in de verslagen. In 1998 wordt er al gerept dat de groep "een vliegtuig vol explosieven wil laten neerstorten in een Amerikaanse stad".

Meerdere keren wordt opgemerkt dat er aanwijzingen zijn dat Al-Qaida een vliegtuigkaping voorbereidt, maar niemand voorziet nog dat de daders de toestellen als vliegende bommen willen inzetten; het vermoeden is dat men gijzelaars tegen opgepakte medestanders wil ruilen. Opmerkelijk, concludeert de samensteller van deze PDB nog, omdat Al-Qaida nooit eerder kapingen uitvoerde.

In de nasleep van de zelfmoordaanval op marineschip USS Cole in Jemen, waarbij zeventien opvarenden omkwamen, neemt vanaf oktober 2000 de urgentie verder toe. Vanaf januari 2001 kreeg de nieuwe president Bush meerdere keren per maand te horen over Bin Laden of Al-Qaida, al zijn niet al die PDB's vrijgegeven.

Precies twee maanden voor 9/11 krijgt hij nog een lijst van drie kantjes met plekken waar terroristen kunnen toeslaan: Saudi-Arabië, Israël, West-Europa, Maleisië, Chili, Egypte... De VS zelf wordt een maand later concreet als doelwit genoemd in een memo genaamd "Bin Laden vastberaden om toe te slaan in VS".

De tekst daarvan werd eerder al eens vrijgegeven toen er na de aanslagen geruchten waren dat de regering-Bush 9/11 had kunnen voorzien. Veiligheidsadviseur Condoleezza Rice benadrukte toen al dat het vooral om een historisch overzicht ging, alhoewel er ook werd gesproken over "verdachte activiteiten die verband lijken te houden met voorbereidingen van kapingen".

9/12

Het laatste document uit de collectie stamt van 12 september 2001. Terwijl de rook nog optrekt in Washington en New York biedt het president Bush een overzicht van alle aanwijzingen dat Bin Laden achter de aanslagen zat. Zo blijkt een bron twee dagen eerder te hebben gemeld dat Bin Laden de Afghaanse hoofdstad Kabul heeft verruild voor Kandahar, omdat er "iets stond te gebeuren".

Het zou nog tot mei 2011 duren totdat Amerikaanse commando's Bin Laden doodden bij een aanval. De rechtszaak tegen het zelfverklaarde brein achter 9/11, Khalid Sheikh Mohammed, moet juni 2028 beginnen.

Zo beleefde de VS gisteren de 9/11-herdenking:

Nederland is het enige land ter wereld waar artsen het leven mogen beëindigen van kinderen onder de twaalf jaar die ondraaglijk en uitzichtloos lijden.

Deze week werd bekend dat een eerste arts die hier mee te maken kreeg, zorgvuldig heeft gehandeld.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Nieuwsuur-verslaggever Ellen Brans sprak met verschillende betrokkenen in dit gevoelige dossier over wat dit moment betekent.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Rosanne Sies

Speciale T-shirts en macarons, een golf aan treinkaartjes en hotelboekingen, zelfs een karaokeavond voor tienduizend man georganiseerd door de burgemeester: dat Céline Dion in Parijs verblijft zal weinig mensen in de Franse hoofdstad zijn ontgaan. In aanloop naar haar langverwachte concertreeks, die vanavond begint, is hier een 'Célinemania' losgebarsten.

Ook gisteravond werd er uit volle borst gezongen bij een karaokeshow:

Want jarenlang was het onzeker of de Canadese superster ooit nog live zou optreden. Dion maakte in 2022 bekend dat ze lijdt aan een zeldzame neurologische aandoening die haar centrale zenuwstelsel aantast. Daardoor heeft zij moeite met lopen en zingen. "Een optreden geven is niet moeilijk", zei Dion in I am: Céline Dion, een documentaire waarin zij vertelt over haar worsteling met stiff-person-syndroom. "Het moeilijke is om er een af te zeggen."

Mysterieuze campagne

Maar ze keerde terug. Een memorabel optreden op de Eiffeltoren, tijdens de opening van de Olympische Spelen in 2024, gaf haar fans hoop op meer. Die hoop werd afgelopen voorjaar werkelijkheid: met een mysterieuze affichecampagne in Parijs, gevolgd door een lichtshow eveneens op de Eiffeltoren maakte Dion bekend dat zij dit najaar zestien concerten geeft. Volgend voorjaar komen daar nog eens tien bij.

Haar grote comeback heeft de zangeres zorgvuldig geregisseerd, vertelt biograaf Élisabeth Reynaud, auteur van meerdere boeken over Céline Dion. "Heel Hollywood-achtig. Ze heeft er alles aan gedaan om de aandacht van de wereld op zichzelf te vestigen", zegt Reynaud. "Kijk maar naar wat er op de Eiffeltoren stond: je suis prête (ik ben er klaar voor)."

Volgens Reynaud is het niet voor niets dat Dion voor Parijs, haar tweede thuis, koos als de uitverkoren plek van haar tournee. "Het is de hoofdstad van haute couture, de stad van de liefde", zegt Reynaud. "In Frankrijk heeft ze een belangrijk deel van haar succes behaald, met name dankzij haar geweldige samenwerking met Jean-Jacques Goldman. Die heeft twee prachtige albums voor haar geschreven waarvan vele miljoenen zijn verkocht."

Voor het hotel waar ze verblijft, op een steenworp afstand van de Arc de Triomphe, kijken fans dag en nacht uit naar de zangeres. Hun geduld wordt beloond: voordat ze in de auto stapt, groet ze haar fans uitbundig. Als ze diep in de nacht terugkeert van haar repetities neemt ze de tijd om met hen te dansen en te zingen. "Ik denk dat ze popelde om haar fans weer terug te zien", zegt Reynaud. "Het doet haar heel goed om hun liefde te voelen."

Op de beste plekken bij het dranghek voor Royal Monceau zitten vriendinnen Tamatea Yieng Kow en Vanessa Fournier. De twee kennen elkaar van de Céline-fanclub. Ze woonden honderden concerten bij van hun idool en door de jaren heen gingen zij tientallen keren met haar op de foto.

"De fans zijn mijn tweede familie", zegt Yieng Kow, die vanuit Tahiti de verre reis maakte naar Parijs. "Het zijn mensen die mijn passie voor Céline begrijpen, thuis snapt niet iedereen dat. We zijn met haar muziek opgegroeid, we volgen haar leven op de voet. Toen ze haar tour aankondigde, wist ik meteen: ik pak het vliegtuig, daar ben ik bij."

Dat ze hier elke dag staan vinden ze belangrijk, zegt Fournier. "Na zeven jaar afwezigheid, met alles wat rond haar gezondheid speelt, is het belangrijk dat we haar steunen. We zien hoe blij en dankbaar ze is om ons te zien. Deze comeback betekent alles voor haar. En het doet ons ook goed om haar zo gelukkig te zien."

"Ik ben opgetogen en opgelucht", vult Yieng Kow aan. "Maar ik ben ook ongerust. Want geen concert is haar gezondheid waard. Ook al zou ze op een stoel zitten en tegen ons praten, dan zou dat al meer dan genoeg zijn. We houden van Céline. Ze doet haar best voor haar fans, en we weten dat ze dat soms doet ten koste van haar eigen gezondheid."

Goedemorgen! Vandaag is er een klimaatmars in Amsterdam en Parijs maakt zich op voor de concertreeks van Céline Dion, die daar vanavond van start gaat.

Eerst het weer: de dag begint op veel plaatsen grijs met mist en lage bewolking. In de loop van de dag breekt de zon steeds vaker door. Het blijft tot de avond droog. Bij een matige zuidwestenwind loopt de temperatuur op naar maximaal 20 tot 22 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Het aantal ebolabesmettingen in de Democratische Republiek Congo is opgelopen tot boven de 7000. Inmiddels zijn meer dan 3000 mensen overleden aan de ziekte. Ook is de ziekte inmiddels opgedoken in een zevende provincie, grensprovincie Zuid-Ubangi.

De huidige uitbraak geldt als de dodelijkste ooit in het Centraal-Afrikaanse land. Er is op dit moment geen vaccin tegen de ebola-variant die nu rondgaat. Het onder controle krijgen van het virus verloopt dan ook moeizaam. Conflicten tussen gewapende groepen in Congo verergeren dat nog eens extra.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Een extra grote nationale herdenking werd gisteren gehouden op Ground Zero in New York, 25 jaar na de aanslagen van 11 september 2001. Ook elders in het land waren er herdenkingen en ceremonies, onder meer bij het Pentagon vlakbij Washington D.C.:

Fijne dag!

In Hoorn is vannacht een auto tegen een tankstation gebotst en in brand gevlogen. Daarbij kwam een inzittende om het leven en raakten twee andere inzittenden gewond. Zij zijn naar het ziekenhuis gebracht. De politie meldt niets over hun toestand of identiteit.

Het ongeluk gebeurde rond 02.00 uur in de straat Keern aan de westkant van Hoorn. De bestuurder van de auto is aangehouden voor rijden onder invloed. In totaal zaten er vier mensen in de auto.

Na de botsing ontstond brand, die kon vrij snel geblust worden. Omstanders verleenden eerste hulp aan de inzittenden en belden de hulpdiensten, aldus de politie. Op beelden is te zien dat zo'n vijf ambulances en meerdere brandweerwagens zijn uitgerukt.

Volgens een politiewoordvoerder wordt nog onderzoek gedaan naar hoe het ongeluk heeft kunnen gebeuren. Het tankstation waar het incident plaatsvond is zwaar beschadigd en blijft voorlopig gesloten.

Noord-Korea heeft vanaf de oostkust van het land ballistische raketten afgevuurd richting de Japanse Zee, meldt het Zuid-Koreaanse leger. De raketten zouden een afstand van zo'n 250 kilometer hebben afgelegd.

Het kantoor van de Zuid-Koreaanse president roept Noord-Korea op om "onmiddellijk" te stoppen met het lanceren van de ballistische raketten en spreekt van schendingen van de VN-veiligheidsresoluties.

De veiligheidsdiensten van Zuid-Korea hebben een spoedvergadering belegd en het leger zegt waakzaam te zijn op nieuwe raketlanceringen. Ook stelt het leger dat het "de Noord-Koreaanse activiteiten nauwlettend in de gaten houdt" en "paraat is om op elke vorm van provocatie te reageren".

Derde aanval

Het is de derde keer in korte tijd dat Noord-Korea projectielen richting de zee afvuurt. Begin augustus voerde Noord-Korea ballistische raketproeven uit, in strijd met resoluties van de Verenigde Naties.

Op 20 augustus meldden Japan en Zuid-Korea eveneens dat de landen een tiental ballistische raketten voor de korte afstand hadden waargenomen. Deze lanceringen werden door de Zuid-Koreaanse veiligheidsraad scherp veroordeeld.

Gezamenlijke oefeningen

Het Zuid-Koreaanse persbureau Yonhap meldt dat Zuid-Korea, de VS en Japan net gisteren een gezamenlijke militaire oefening van vijf dagen hadden afgerond. De oefening in de Oost-Chinese zee, die grenst aan de Japanse Zee, was erop gericht om de paraatheid tegen raket-en kernwapendreigingen van Noord-Korea te testen.

Vorige maand kondigde de Amerikaanse president Trump aan dat hij de gezamenlijke oefeningen met Zuid-Korea gaat terugschroeven. Deze jaarlijkse oefening wordt steevast fel bekritiseerd door Noord-Korea. In diezelfde verklaring verwees hij naar de "zeer goede relatie" die hij met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un zegt te hebben.

Trump stelde dat de gezamenlijke legeroefeningen te veel geld kosten. Daarnaast zei hij dat "ze een signaal afgeven dat volstrekt ongepast en vijandig is, aan een land dat zolang ik president ben, niet-bedreigend en respectvol is geweest".

'Provocerend en agressief'

De zus van de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un reageerde via staatsmedia op de uitspraken van Trump. Ze zei dat ze "het niet de moeite waard vinden om daar commentaar op te geven" en stelde dat "het provocerende, agressieve karakter van de gezamenlijke oefeningen van de VS en Zuid-Korea niet zal veranderen, ook al zijn de duur en omvang ervan verminderd".

Tussen Beilen en Groningen Europapark reden gisteravond laat enkele uren geen treinen door een bommelding. Een inzittende van een trein zou gezegd hebben dat hij meerdere bommen had geplaatst, meldt de politie Drenthe op X.

De man om wie het ging werd daarop aangehouden op station Assen. Het gaat om een 24-jarige man zonder vaste woon- of verblijfplaats. Hij zit vast en wordt verhoord.

De politie kreeg rond 23.30 uur melding over de vermeende bommelding. Daarop werd station Assen afgesloten en de omgeving afgezet.

Een explosievenverkenner van de politie deed onderzoek in de trein en de omgeving, maar er werden geen explosieven aangetroffen.

Het aantal gevallen van ebola in de Democratische Republiek Congo is opgelopen tot boven de 7000. Dat melden de autoriteiten van het land. Inmiddels zijn ruim 3300 mensen aan de ziekte overleden.

De huidige uitbraak, die veroorzaakt wordt door de Bundibugyo-variant van het virus, geldt als de dodelijkste ooit in het Centraal-Afrikaanse land. Tegen de ziekte bestaat geen vaccin of medicijn. Het onder controle krijgen van het virus verloopt dan ook moeizaam.

Het virus is verspreid over zeven provincies, met ondertussen ook een gemelde besmetting in de noordelijke grensprovincie South-Ubangi. Het gaat om een man van 23 jaar oud, die aan de gevolgen van de besmetting overleed.

Hij had drie weken door het land gereisd, onder andere door gebieden met ebola-uitbraken. Hij had bij terugkomst in South-Ubangi koorts en braakte bloed uit. Nadat hij was overleden werden monsters door een nationaal onderzoekscentrum getest en daaruit bleek dat hij met ebola besmet was.

Volgens een lokale gouverneur zijn er 38 mensen geïdentificeerd met wie de 23-jarige contact heeft gehad. Zij zijn inmiddels in quarantaine geplaatst. South-Ubangi grenst niet aan een provincie waar andere uitbraken zijn. Gevreesd wordt dat ebola zich vanuit deze provincie verder verspreidt in de regio, zoals naar buurlanden Centraal-Afrikaanse Republiek en Congo Brazzaville.

Wat is ebola?

Ebola is een ernstige infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus. De ziekte komt vooral voor in delen van Centraal- en Oost-Afrika, zoals in DRC en Uganda. De eerste klachten zijn meestal koorts, vermoeidheid, spierpijn en hoofdpijn. Later krijgen patiënten soms last van braken, diarree en bloedingen. Besmetting vindt vooral plaats via lichaamsvloeistoffen van een besmet persoon.

In het noorden van Frankrijk is op het traject tussen de steden Rouen en Caen rond 19.30 uur een regionale trein met meer dan 180 passagiers ontspoord. Volgens de lokale autoriteiten raakten hierbij 44 mensen gewond, een 18-jarige vrouw is in kritieke toestand overgebracht naar het ziekenhuis in Rouen.

Volgens de krant Le Parisien ging het mis in de buurt van de plaats Oissel-sur-Seine. De krant schrijft dat de trein met een snelheid van 140 kilometer per uur tegen een metalen voorwerp knalde dat op de rails lag. De Franse nieuwszender BFMTV schrijft op basis van een bron bij de politie dat de trein "een onbekend object" raakte. Op foto's is te zien dat wagons zijn ontspoord en in de berm liggen.

Drugs- en alcoholtest

Wat de precieze oorzaak van het ongeluk is, wordt onderzocht. Agenten hebben drugs- en alcoholtesten afgenomen bij de machinist, deze waren negatief.

De Franse minister Tabarot van Transport had het eerder op sociale media over twintig gewonden, dit aantal is snel opgelopen. De minister is samen met de president van de regio Normandië onderweg naar de plaats van het ongeluk. De prefect (staatsvertegenwoordiger) van het departement Seine-Maritime is daar al en coördineert de hulpdiensten. Er zijn 120 brandweerlieden aan het werk.

In de Amerikaanse staat North Dakota is voor het eerst een serie pootafdrukken van een volwassen T. rex gevonden. Een onderzoeksteam van een museum in Denver ontdekte de sporen vorig jaar en heeft zijn bevindingen nu gepubliceerd in het Journal of Vertebrate Paleontology.

De versteende sporen werden gevonden in Hell Creek Formation, een gebied waar meer dinosporen zijn gevonden. Ze strekken zich uit over ruim 7 meter en bestaan uit vier afdrukken van poten met drie tenen.

De tyrannosaurus stapte er zo'n 66,5 miljoen jaar geleden rond volgens de wetenschappers, relatief kort voordat een meteoriet het einde van het dinosaurustijdperk inluidde, ongeveer 66 miljoen jaar geleden.

Stappen van 4 meter

Er zijn vaker pootafdrukken van een tyrannosaurus gevonden maar in die gevallen was het er steeds maar één. Of ze waren van een jong dier of van een naaste verwant van de bekende carnivoor. Nooit eerder stuitte men op een serie pootafdrukken van een lopende T. rex.

"Botten vertellen ons ontzettend veel over deze dieren, maar voetafdrukken leggen een specifiek moment in hun gedrag vast", zegt onderzoeker Tyler Lyson over het belang van de vondst. "Aan de hand van een spoor kunnen we een dier daadwerkelijk volgen terwijl het zich door het landschap bewoog. Dat is ongelooflijk zeldzaam voor een T. rex."

De pootafdrukken in North Dakota zijn elk 91 centimeter lang. De dino nam stappen van bijna 4 meter. De afdrukken worden vastgelegd met 3D-scans, waarmee waarheidsgetrouwe reproducties kunnen worden gemaakt. Het team heeft uit de sporen kunnen afleiden dat het dier met een snelheid van zo'n 5,6 tot 7,2 kilometer per uur liep, ongeveer zo snel als iemand die flink doorstapt.

Later dit jaar worden drie van de vier afdrukken overgebracht naar het Denver Museum of Nature and Science.

In Saudi-Arabië is de oliepijpleiding van oost naar west uit voorzorg afgesloten omdat het systeem gisteren werd aangevallen. Dat meldt het Saudische ministerie van Energie.

Via de 1200 kilometer lange pijpleiding vervoert Saudi-Arabië normaal gesproken ruwe olie vanaf de Perzische Golf naar de Rode Zee. Op deze manier kan de Straat van Hormuz worden omzeild voor olie-export. Daar is het al tijden onrustig en is het scheepvaartverkeer deze week weer bijna volledig stilgevallen.

Twee Amerikaanse functionarissen zeggen tegen CNN dat er brand is ontstaan bij twee pompstations. Hoelang het gaat duren om de schade te herstellen, is niet bekend. Bij de aanvallen zouden ook meerdere mensen gewond zijn geraakt. Zij hebben volgens de Saudische autoriteiten medische hulp gekregen.

Drones uit Irak

De Saudische regering en het staatsoliebedrijf Aramco hebben niet gereageerd op vragen van CNN over schade aan het oliepijpleidingsysteem.

Uit onderzoek van de autoriteiten in Irak is gebleken dat de drones vanuit Irak waren gelanceerd. De commandant die verantwoordelijk was voor de militaire operaties in de regio waar de drones vandaan kwamen, is ontslagen. Hij werkte in de zuidelijke provincie Maysan, waar door Iran gesteunde milities actief zijn.

In het verleden voerden aan Iran gelieerde milities uit Irak aanvallen met drones uit op Saudi-Arabië. Deze week voerden door Iran gesteunde Houthi-rebellen uit Jemen aanvallen uit op Saudi-Arabië. Daarbij raakten tientallen mensen gewond.

Eerder vandaag werd duidelijk dat de Houthi's het strategisch gelegen eiland Perim aan de Rode Zee hebben ingenomen. Daarmee zou de door Iran gesteunde groep de controle hebben over de belangrijke zeestraat Bab al-Mandeb. Door deze zee-engte gaan dagelijks miljoenen vaten olie.

Als dat niet meer gebeurt lopen de wereldwijde olietekorten verder op. Dat kan weer leiden tot hogere olieprijzen en duurdere benzine, kerosine en diesel.

Het Openbaar Ministerie gaat een 66-jarige man uit Rotterdam vervolgen voor het veroorzaken van een dodelijk busongeluk vorig jaar in Zwartewaal (Zuid-Holland). De man zou de bestuurder van de auto zijn geweest die vorig jaar januari in botsing kwam met een bus. Bij het ongeluk kwam een 15-jarig meisje om het leven.

Het ongeluk gebeurde op de provinciale weg N218. De bus belandde na het ongeluk in een greppel. De brandweer haalde aanvankelijk acht mensen uit de bus, van wie er vier lichtgewond waren. Een van de inzittenden zei daarna dat een meisje dat voor haar zat nog niet was gevonden.

Zij werd uiteindelijk aangetroffen onder een flinke laag modder vlak achter de bestuurdersplek. De tiener werd zwaargewond naar het ziekenhuis gebracht, waar ze een paar dagen later overleed. Over de toedracht van de botsing tussen de bus en de auto is nog altijd geen duidelijkheid.

Verdachte

De man wordt verdacht van het overtreden van artikel 5 en 6 van de wegenverkeerswet, aldus het OM. In deze wetsartikelen staat onder meer dat het verboden is voor iedere verkeersdeelnemer zich zodanig te gedragen "dat gevaar op de weg wordt veroorzaakt" en "dat een aan zijn schuld te wijten verkeersongeval plaatsvindt".

Na een onderzoek van anderhalf jaar kwam het OM tot deze conclusie, schrijft de regionale omroep Rijnmond.