NOS Nieuws - Algemeen

De VS gaat de komende dagen nog eens duizenden extra militairen naar het Midden-Oosten sturen, meldt The Washington Post. Volgens de krant doet het Pentagon dat om de druk te verhogen op Iran om tot een akkoord te komen, maar ook om de mogelijkheid te hebben om extra aanvallen uit te voeren of zelfs een grondoperatie te beginnen.

Op dit moment zijn er zo'n 50.000 Amerikaanse militairen aanwezig in de regio. De uitbreiding bestaat onder meer uit 6000 manschappen aan boord van het vliegdekschip USS George H.W. Bush en een amfibische eenheid. In totaal gaat het om 10.000 extra militairen.

Critici en oud-militairen waarschuwen voor de risico's van verdere escalatie. Dan gaat het om economische gevolgen, zoals stijgende olieprijzen, en mogelijk zware militaire verliezen.

Staakt-het-vuren

De spanning in de regio loopt verder op, nu een fragiel staakt-het-vuren volgende week afloopt en gesprekken tussen de VS en Iran voorlopig op niets zijn uitgelopen. Sinds afgelopen maandag blokkeren de Amerikanen de Straat van Hormuz. Schepen die van en naar Iraanse havens varen worden tegengehouden in een poging om zo Teheran economisch onder druk te zetten.

Sinds het begin van de oorlog heeft Iran de belangrijke zeestraat afgesloten. Alleen tegen een hoge vergoeding gaf Iran de afgelopen weken schepen toegang. De VS claimt inmiddels dat ze "maritieme superioriteit" heeft. Volgens het Amerikaanse leger is de blokkade van Iraanse havens binnen 36 uur na het begin van de operatie voltooid. Onduidelijk is of dit ook echt het geval is.

Volgens het Iraanse leger en kopstukken van het regime komt de blokkade neer op piraterij. "Geen enkele haven in de regio zal veilig zijn", liet het Iraanse leger weten op de staatstelevisie.

Als de USS George H.W. Bush aankomt in het Midden-Oosten hebben de Amerikanen drie vliegdekschepen in de regio, met elk tientallen gevechtsvliegtuigen aan boord. Ook zijn er tientallen andere oorlogsschepen aanwezig.

'Dicht bij het einde'

Het nieuws over het sturen van extra troepen volgt enkele uren nadat president Trump beweerde dat de oorlog met Iran bijna voorbij is. "Het is volgens mij heel dicht bij het einde", zei hij tegen Fox News.

Trump heeft al vaker het einde van de oorlog voorspeld. Sinds het begin van de bombardementen op 28 februari van dit jaar, doet hij dit regelmatig, maar in de praktijk ging de strijd telkens door.

Bij pogingen om tot een definitief staakt-het-vuren te komen liggen de VS en Iran nog altijd ver uit elkaar. Afgelopen weekend was vicepresident Vance in Pakistan om te onderhandelen met een Iraanse delegatie.

Hoewel die gesprekken op niets uitliepen is Vance optimistisch over de mogelijkheid van nieuwe gesprekken. Het is niet duidelijk hoe Iran staat tegenover nieuwe onderhandelingen.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.

Het Amerikaanse leger heeft opnieuw een vermeende drugsboot aangevallen in het oosten van de Stille Oceaan. Het is onbekend bij welke kust het vaartuig voer toen het getroffen werd. Bij de aanval werden vier mensen gedood. Het is de vierde keer in een week tijd dat de VS een boot opblaast omdat er drugs mee zouden worden gesmokkeld naar de VS.

Maandag viel het Amerikaanse leger een boot aan waarbij twee mensen omkwamen en op zaterdag sloeg het twee keer toe. Bij de aanvallen in de Stille Oceaan kwamen in totaal vijf mensen om. Een persoon overleefde het, maar de zoektocht naar een andere drenkeling is inmiddels gestaakt.

Begin september begon de VS met zijn campagne tegen drugsboten. Tot nu toe kwamen bij die aanvallen 175 mensen om het leven. President Trump noemt het een "gewapend conflict" met drugskartels. Ondanks de oorlog met Iran gaan de aanvallen de laatste weken gewoon door.

Het Amerikaanse leger gaf beelden vrij van de explosie:

Volgens Trump zijn de acties nodig om te voorkomen dat drugs het land binnenkomen. De VS kampt met veel sterfgevallen door overdoses fentanyl, een zware en zeer verslavende pijnstiller die gebruikt wordt als drug.

De aanvallen op de vermeende drugsboten moeten onder meer de toevoer van deze drug tegenhouden, maar de meeste fentanyl komt de VS binnen over land.

Het leger verwijst meestal naar de slachtoffers als "drugsterroristen". Over het algemeen levert het geen bewijs, maar beroept het zich op bronnen die bevestigd zouden hebben dat op de boot verdovende middelen worden vervoerd. Volgens critici zijn de dodelijke aanvallen in internationale wateren in strijd met het internationaal recht.

De politie in Utrecht heeft een tweede verdachte gearresteerd voor het in brand steken van een man in een rolstoel. Het gaat om een man van 55 jaar.

Het slachtoffer is een man van 69, heeft de politie nu bekendgemaakt. Hij werd gisteren om 15.30 uur in een elektrische rolstoel op het Smaragdplein in Utrecht in brand gestoken. Dankzij het optreden van enkele omstanders was de brand snel geblust.

De eerste verdachte, een man van 37 uit Utrecht, werd gisteravond aangehouden.

Na een groot feest in Boedapest zondagavond, is het nieuws van Péter Magyars overwinning langzaam neergedaald. Een nieuw tijdperk vol hervormingen in Hongarije heeft hij beloofd, met als speerpunt: de aanpak van de corruptie onder zijn voorganger.

En de verwachtingen zijn hooggespannen. Want "elke vorm van corruptie kon je wel terugvinden onder de vorige regering", zegt student Fülöp (23). Met een zonnebril in zijn haar komt hij net de technische universiteit van Boedapest uitlopen. Hij hoopt dat mensen verantwoordelijk worden gehouden en gestraft worden. "En dat ze het geld terugvorderen."

Maar Magyars achterban weet ook: dit gaat niet makkelijk worden. Neem het beroemde Gellért-hotel tegenover de universiteit. Een indrukwekkend art nouveau-gebouw uit 1918, een icoon van deze wijk. Het was ook een inspiratie voor de film The Grand Budapest Hotel. Werklieden zijn volop bezig met de restauratie. Het hotel ondergaat een stevige renovatie na decennia van verwaarlozing.

Connecties met Orbán

Als je dichterbij komt en op het informatiebord kijkt over de renovatie, springt een naam in het oog: BDPST. Het is een vastgoedbedrijf van de schoonzoon van Viktor Orbán.

Deze István Tiborcz verdiende volgens onderzoeksjournalisten omgerekend honderden miljoenen euro's aan opdrachten van de staat. Het Gellért-hotel zou hij vanwege zijn connecties flink onder de marktprijs hebben gekocht.

Het is exemplarisch voor het systeem onder Orbán, waarin zijn vrienden en familie steenrijk werden met onder meer grote vastgoedprojecten, die ze binnenhaalden vanwege hun connectie met de premier.

En dan is er de metamorfose van het geboortedorp van de premier. Daar werd een groot voetbalstadion neergezet, een onverklaarbare treinverbinding aangelegd en bouwde de vader van Orbán een luxueus landgoed.

Het probleem is dat de corruptie zo wijdverspreid is, dat Orbán ook na zijn nederlaag het land nog in zijn grip heeft, concludeert Sándor Léderer, directeur van de anti-corruptiewaakhond K-Monitor.

"Ze hebben zoveel rijkdom en vermogen verzameld via corruptie, dat deze mensen nog steeds een hele sterke kracht zijn in de Hongaarse economie. Je kan eigenlijk niet om ze heen."

Beloftes nakomen

De nieuwe regering zal moeten laten zien dat ze hun belofte nakomen, volgens Léderer, en die corruptie terugdringen. Zo belooft Magyar onder meer een kantoor op te tuigen dat vermogen gaat terugvorderen dat met gestolen geld is opgebouwd.

Al zal het een uitdaging worden om mensen verantwoordelijk te houden, zegt het onafhankelijke gemeenteraadslid Dávid Vitézy uit Boedapest. Orbán en veel van zijn mensen waren vroeger advocaat, dus ze vonden manieren om veel van dit soort corruptie op papier te laten kloppen.

"Het is niet dat je steekpenningen moest betalen om een aanbesteding te winnen", vat Vitézy het samen. "De hele economie, de hele markt is zo heringericht met nieuwe regelgeving dat de enige spelers die mee konden doen, op wat voor manier dan ook waren verbonden aan de regering."

Vitézy vindt het dan ook een goed uitgangspunt dat Magyar straks kan bepalen hoe publiek geld wordt uitgegeven. De tweederdemeerderheid die hij heeft gewonnen geeft hem "groen licht om het systeem te verpletteren. Niet een beetje hier en daar wat denken te veranderen", zegt Vitézy. "Het wordt een bloedige transformatie."

Ook het Gellért-hotel? Dat vindt het gemeenteraadslid lastig. Want de schoonzoon kocht het van een oligarch, die het eerder overnam van de staat. Op dat moment was het dus al in bezit van een particulier bedrijf.

Bovendien is de spa aan de achterkant van het hotel nog altijd in handen van de gemeente en open voor het publiek, dus ze moeten wel met de projectontwikkelaar samenwerken. "Het laat zien hoe diepgeworteld het systeem is."

Het is een tragedie, al die corruptie, zegt de gepensioneerde Eleni. Ze loopt de metro uit tegenover het hotel. Magyars plannen om het aan te pakken waren een belangrijke reden voor haar om op de nieuwe premier te stemmen.

Er is dan ook veel opluchting te horen in Boedapest, "We hopen op verandering", zegt een stelletje dat langsloopt. Maar ze weten ook: dit is geen kwestie van maanden, maar van jaren.

Een man die tot twee keer toe met zijn drone vloog bij de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught is zijn toestel kwijtgeraakt. Hij schond daarmee het permanente vliegverbod dat rond de zwaarbeveiligde gevangenis geldt. In de EBI worden de gedetineerden met een extreem vluchtrisico vastgehouden, zoals criminelen Ridouan Taghi en Willem Holleeder.

De man was volgens de politie vermoedelijk een hobbyvlieger. "We gaan niet uit van slechte intenties, met ons bericht willen we mensen vooral bewust maken: check nou wat wel en niet mag voordat je gaat vliegen."

De dronepiloot, een 50-jarige man uit Vught, vloog op 1 april twee keer nabij de gevangenis. Een eerste melding over een drone in de no-flyzone ontving de politie 's ochtends, maar toen werd niets aangetroffen.

Later op de dag kon de drone wel worden getraceerd op een grasveld in de omgeving van de gevangenis. Tegen de man is proces-verbaal opgemaakt, de drone is in beslag genomen. De verdere strafafhandeling ligt bij de officier van justitie.

Niet aangescherpt

Sinds 25 december vorig jaar is het luchtruim rond de gevangenis permanent gesloten voor drones, om zo de veiligheid te vergroten.

"Meldingen rond de PI nemen we altijd serieus", aldus de politiewoordvoerder. De beveiliging is naar aanleiding van het incident niet aangescherpt. "Die afspraken zijn al strikt."

De provincie Groningen gaat proberen om jacobskruiskruid uit te roeien met elektrische stroomstoten. De bermplant staat bekend om zijn uitbundig bloeiende gele bloemen, maar is giftig voor koeien, schapen en paarden.

"We zitten vlak voor de bloeitermijn van jakobskruiskruid, dat zo rond de tweede helft van juni zal oprukken", aldus de Groningse gedeputeerde Leo Wenneger (BBB) bij RTV Noord. "We willen graag een structurele oplossing om de overlast te beperken. De proef moet duidelijk maken of elektrocutie van de plant werkt."

Jacobskruiskruid is overal in Nederland te vinden, zowel in de bermen als in natuurgebieden. De plant lijkt zich vooral goed thuis te voelen aan de rand van weilanden in het noorden van Nederland. Hij verspreidt zich snel: een volwassen plant produceert 75.000 tot 200.000 'vruchten', die gemakkelijk ontkiemen.

Bittere smaak

Tot een paar jaar geleden plantte Rijkswaterstaat elke wegberm vol met het snelgroeiende jacobskruiskruid. Maar dat is gestopt, omdat de plant giftig is voor veel dieren in de wei.

Boeren spreken over een 'sluipmoordenaar'. Zolang de plant bloeit is hij bitter, waardoor de meeste dieren 'm niet eten. Maar wanneer de boer maait en hooi of kuil van het gras en kruid maakt, verdwijnt die bittere smaak. Ook is het kruid niet meer te herkennen.

Bij koeien en paarden die het gedroogde jacobskruiskruid eten kunnen soms heftige vergiftigingsverschijnselen ontstaan. De lever van de dieren raakt beschadigd.

"Dat gaat heel langzaam, maar omdat ze er steeds kleine beetjes van binnenkrijgen gaat die vergiftiging door", aldus melkveehouder Yvonne Oosterhuis-Kerssies eerder bij RTV Drenthe. "Dan krijg je koeien die aan de diarree raken, mager worden, zakken in melkproductie, en uiteindelijk doodgaan."

Gewoon een hetze

De provincie Groningen heeft tot nu toe vooral gemaaid om de plant te verwijderen. Maar dat is niet afdoende en dus komt er een proef met elektrocutie. Daarbij krijgt elke plant met een speciaal apparaat een elektrische stroomstoot, waardoor deze tot in de wortel afsterft. Volgens de provincie kan deze methode op termijn een duurzamer alternatief zijn voor intensief maaien of chemische bestrijding.

De proef gaat in tegen wat bioloog Casper van der Kooi van de Rijksuniversiteit Groningen in 2024 nog zei: dat het wel losloopt met het jacobskruiskruid. ''Ieder jaar weer horen we de roep dat we ervan af moeten. Maar het is gewoon een hetze. Want het is helemaal niet zo gevaarlijk", aldus de bioloog. "Ja, er zitten giftige stoffen in. Als vee daar veel van eet, dan kunnen ze inderdaad ziek worden en in het uiterste geval sterven. Maar hoe vaak hoor je dat nou dan? Bijna nooit meer toch?"

Boterbloem

Jakobskruiskruid is juist belangrijk voor de biodiversiteit, aldus Van der Kooij. "Er zitten bijvoorbeeld heel veel kevers en vlinders op. De plant hoort er gewoon bij, net als de boterbloem, daar zit ook een voor vee giftige stof in. Is dat dan de volgende plant waar we van af willen? Zo kunnen we wel aan de gang blijven."

De regio waar een kind opgroeit heeft invloed op het schoolniveau waar het terechtkomt. Het schooladvies van leerlingen in het noorden en oosten van het land wordt minder vaak naar boven bijgesteld dan in de Randstad. Dat blijkt uit het jaarlijkse rapport van de Inspectie van het Onderwijs.

In groep acht krijgen leerlingen een voorlopig schooladvies van de leerkracht. Vervolgens maken zij de doorstroomtoets. Als de toets beter is gemaakt dan verwacht moet het definitieve schooladvies naar boven worden bijgesteld, het zogeheten kansrijk adviseren.

In sterk verstedelijkte gebieden zoals de Randstad wordt vaker kansrijk geadviseerd dan in meer landelijke gebieden. Dat verschil in advisering wordt op de middelbare school niet vanzelf rechtgetrokken.

In het derde leerjaar blijken kinderen in het noorden en oosten van het land relatief vaak op het onderste niveau van hun dubbele schooladvies te zitten. Dat betekent dat leerlingen met een vmbo-tl/havo-toetsadvies in het noorden en oosten van het land na drie jaar vaker vmbo-tl doen en in de Randstad vaker havo.

Een ongemakkelijke constatering

Inspecteur-generaal van het onderwijs Alida Oppers noemt de regionale verschillen "een ongemakkelijke constatering waar we ons niet bij neer mogen leggen". Hoewel het volgens haar geen pleidooi is voor 'hoger is beter' zouden de talenten van alle leerlingen maximaal benut moeten worden. Het zou niet uit mogen maken "waar je wieg staat of in welke regio je opgroeit".

Hoe het kan dat die regionale verschillen er zijn heeft de onderwijsinspectie niet onderzocht. Wel zou de bereikbaarheid van onderwijsvoorzieningen een rol spelen. In sommige regio's zijn de reisafstanden naar scholen groter.

Onderwijswetenschapper Anneke Timmermans deed onderzoek naar schooladviezen en weet dat scholen hun advies aanpassen aan de beschikbare onderwijsinstellingen in de omgeving. Het vermoeden is dat cultuur een belangrijke rol speelt.

"Wat we hier in de regio (Friesland, Groningen, Drenthe) zien is veel bewustzijn, maar ook een 'doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg'-mentaliteit. Scholen zijn vaker wat afwachtend in het bijstellen van het advies, ze laten het initiatief voor het bijstellen vaker aan de ouders over. Wat we nu zien is dat een kind in Amsterdam met een bepaalde score een ander schooladvies krijgt dan een kind in de Pekela's, dat vind ik moeilijk te verantwoorden", aldus Timmermans.

Armoede speelt rol

Linda van Zutphen is directeur op het Ubbo Emmius, een middelbare school in Stadskanaal. Voordat ze tien jaar geleden naar Stadskanaal kwam werkte ze in het basisonderwijs in Amsterdam Zuidoost.

"Veel ouders in Amsterdam willen dat hun kinderen naar havo of vwo gaan en vervolgens naar de universiteit. Hoewel je hier ook ouders hebt die pushen is de mindset anders. Vooral bij de praktischere richtingen zie ik dat ouders het ook belangrijk vinden dat hun kinderen van het leven kunnen genieten en wat eerder geld gaan verdienen om leuke dingen te doen", aldus Van Zutphen.

Volgens haar speelt ook mee dat er meer armoede is in de regio. Scholen met een bepaalde onderwijsrichting zijn verder weg waardoor er verder gereisd moet worden dan in de Randstad. Niet iedereen heeft daar het geld voor.

Daarnaast wordt van sommige kinderen verwacht dat ze op een bepaald moment gaan bijdragen in het gezin. Hierdoor is het voor ouders aantrekkelijker wanneer er voor het vmbo gekozen wordt, kinderen kunnen dan eerder aan het werk.

Wegnemen van drempels

Volgens de onderwijsinspectie kunnen leerlingen waar getwijfeld wordt tussen vmbo-tl en havo baat hebben bij een brede brugklas. In deze klas zitten leerlingen met verschillende schooladviezen en wordt het selectiemoment uitgesteld.

Om de regionale verschillen te verkleinen moeten scholen en besturen zich volgens de inspectie bewust zijn van vooringenomenheid en regionale verschillen. Ook moeten ze nadenken over het wegnemen van drempels bij instroom en doorstroom.

Verder in het inspectierapport

Er zijn nog steeds zorgen over de basisvaardigheden. In het primair onderwijs liggen de resultaten voor taal en rekenen weer op het niveau van voor de coronapandemie. In de onderbouw van het voortgezet onderwijs blijven de prestaties op met name taal dalen. Met rekenen-wiskunde gaat het vooral in het vmbo niet goed, in het vwo is enige verbetering te zien.

Schoolleiders komen door de hoge werkdruk en een breed takenpakket niet toe aan het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Volgens de inspectie moeten ze meer ruimte krijgen voor hun kerntaak.

Het aantal meldingen van schorsing of verwijdering vanwege fysiek geweld is met een kwart toegenomen. Mogelijk speelt een grotere meldingsbereidheid mee. Fysiek geweld kan een online aanleiding hebben gehad of online gevolgen hebben. De overheid zou volgens de inspectie een verbod op sociale media voor kinderen tot 15 jaar moeten verkennen. Het kan ouders en scholen ondersteunen bij het beschermen van kinderen.

Een voornemen van de Slowaakse regering om stemmen per post af te schaffen, stuit in Slowakije op verzet. Duizenden mensen gingen gisteren de straat op om te protesteren tegen een geplande wijziging van de kieswet.

De rechts-populistische regering van Robert Fico wil het briefstemmen afschaffen voor de volgende parlementsverkiezingen, die volgend jaar worden gehouden. De oppositie noemt het voorstel ondemocratisch. Volgens de nieuwe wet zouden Slowaken in het buitenland alleen nog bij ambassades of speciaal daarvoor ingerichte stembureaus mogen stemmen.

Die stembureaus kunnen ver van hun woonplaats liggen. Vorig jaar sloot de minister van Buitenlandse Zaken bovendien een aantal ambassades, zoals die in Denemarken en Noorwegen.

In Bratislava waren gisteren volgens persbureau Reuters duizenden mensen op de been, in drie andere steden enkele honderden. In de hoofdstad werd betoogd bij het parlement en werd met applaus gereageerd op de uitslag van de verkiezingen in Hongarije, waar zittend premier Orbán zondag verloor van de pro-Europese kandidaat Péter Magyar.

Michal Simecka van de grootste oppositiepartij Progressief Slowakije (PS) zei dat de democratie op het spel staat. "Ze zijn bang voor de mensen, ze zijn bang voor verkiezingen, ze zijn bang om te verliezen," zei hij, doelend op de regeringspartijen. "Als ze denken dat dit hen zal helpen, laat ze dan maar naar Hongarije kijken."

Pro-westerse kiezers

De oppositie zegt dat er sprake is van intimidatie en dat de maatregel vooral gericht is tegen pro-westerse kiezers. Bij de laatste parlementsverkiezingen stemde meer dan 80 procent van de 59.000 stemgerechtigden in het buitenland op oppositiepartijen en slechts 6,1 procent op Fico's partij Smer.

Volgens parlementsvicevoorzitter Caspar (Smer) is briefstemmen juist een middel om verkiezingen te manipuleren. "Stemmen per post stelt iemand in staat om vijf stembiljetten van zijn of haar familie te verzamelen, deze naar eigen inzicht in te vullen en op te sturen", zegt hij.

Autocratisch bewind

Fico is bezig aan zijn derde termijn als premier en vaart een pro-Russische koers. Volgens critici vertoont zijn manier van besturen gelijkenissen met het autocratische bewind dat Viktor Orbán in Hongarije heeft gevoerd.

In de afgelopen jaren voerde Fico een aantal ingrijpende veranderingen binnen instituties door. Zo werden directeuren bij culturele instellingen vervangen, lhbti-rechten ingeperkt, een anticorruptie-afdeling van het Openbaar Ministerie geschrapt en de publieke omroep omgeturnd in een regeringsgezinde omroep.

De 61-jarige premier werd in 2024 neergeschoten na een bijeenkomst met aanhangers. Hij overleefde de moordaanslag. De toen 72-jarige schutter werd vorig jaar tot 21 jaar cel veroordeeld.

Correspondent Charlotte Waaijers:

"Duidelijke voorbeelden van fraude met poststemmen zijn er niet. Wel is duidelijk dat het afschaffen van briefstemmen de huidige regering kan helpen: doorgaans kiezen de meeste Slowaken in het buitenland voor partijen die nu in de oppositie zitten. Als zij alleen nog persoonlijk bij ambassades, consulaten of in Slowakije zelf kunnen stemmen is dat een grote hindernis. In sommige landen kan het zijn dat je daar ver voor moet reizen.

Volgend jaar zijn er verkiezingen en de partij van Fico, wiens regering nu al een zeer minimale wankele meerderheid heeft, daalt in peilingen. Dan kunnen ook kleinere groepen kiezers snel een verschil maken."

Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) stopt volgende maand met de pendelbus die nu nog op en neer rijdt tussen de azc-boot in het Westelijk Havengebied en de binnenstad in Amsterdam.

De 1500 bewoners van de boot moeten dus voortaan met de fiets of het openbaar vervoer reizen. Daar zijn ze boos over, omdat de dichtstbijzijnde bushalte meer dan een half uur lopen is.

"Een ramp", zegt een van de bewoners bij stadsomroep AT5. "Het is vreselijk voor iedereen die om een reden niet kan fietsen en in de stad moet zijn voor doktersafspraken, juridisch advies of simpelweg boodschappen."

De pendelbus tussen de boot in het havengebied en het Westerpark aan de rand van de binnenstad rijdt nu nog elk uur, in de ochtendspits elke drie kwartier. Maar vanaf 1 mei is dat afgelopen.

Schoolgaande kinderen

Het COA stelt dat de pendeldienst onder andere was bedoeld voor schoolgaande kinderen. Maar volgens de woordvoerder zijn er geen schoolgaande kinderen meer op de boot.

"In het kader van de zelfredzaamheid van bewoners is de beslissing genomen om te stoppen met de pendeldienst. De bewoners kunnen gebruikmaken van het ov of eigen vervoer", aldus de woordvoerder.

Sinds oktober 2022 ligt het cruiseschip MS Galaxy I aan de kade in het Westelijk Havengebied in Amsterdam. Aanvankelijk werden er 1000 asielzoekers opgevangen, nu zijn dat er 1500. In het schip zelf is een aantal voorzieningen. Zo zijn er schoollokalen waar les wordt gegeven in Nederlandse taal en cultuur, sportruimtes en een kapsalon. Maar voor andere voorzieningen zijn de bewoners aangewezen op de stad.

Passend vervoer

"Ik vind het verschrikkelijk", zegt een andere bewoner van de boot. Hij komt uit Syrië en woont samen met zijn moeder. Zelf zegt hij dat hij mobiel blijft omdat hij een fiets heeft.

Maar vooral voor de oudere mensen op de boot, onder wie zijn moeder, voorziet hij problemen. Zij zijn soms slecht ter been of kunnen niet fietsen. "De bus is een levenslijn", aldus de man. "Mijn moeder denkt erover om met andere vrouwen een protest te organiseren."

De gemeente heeft nog niet gereageerd op het besluit om met de pendelbus te stoppen. Een woordvoerder gaat ervan uit dat het COA voor passend vervoer blijft zorgen. "In de afspraken met het COA voor de opvang op de Galaxy is opgenomen dat er vanwege de locatie een verbinding moet zijn met de stad voor mensen die hier behoefte aan hebben", stelt hij.

In de Andamanse Zee, voor de kust van Myanmar, worden zeker 250 mensen vermist nadat een boot was gekapseisd. Op het schip zaten voornamelijk Rohingya-vluchtelingen en Bengaalse staatsburgers die het land willen ontvluchten.

De boot was vertrokken vanuit Bangladesh en onderweg naar Maleisië, meer dan 2000 kilometer zuidelijker. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zegt dat er veel te veel mensen aan boord waren. Door harde wind en ruwe zee kapseisde het schip en zonk het uiteindelijk.

Volgens UNHCR is er onduidelijkheid over de omvang van de reddingsactie en of er al mensen zijn gered. Ook is nog onduidelijk wanneer het ongeluk precies gebeurde.

Moslimminderheid

De Rohingya zijn een moslimminderheid in Myanmar. In het overwegend boeddhistische land worden ze al decennialang gediscrimineerd en vervolgd. Er is al jarenlang een burgeroorlog aan de gang.

Volgens de VN heeft het Myanmarese leger onder meer het doel om de Rohingya te verdrijven. Meer dan een miljoen Rohingya zijn gevlucht naar buurland Bangladesh en leven daar nu onder erbarmelijke omstandigheden in vluchtelingenkampen.

Teruggestuurd

Rohingya proberen vaker Maleisië te bereiken, omdat de meerderheid van de bevolking daar ook moslim is. Het land heeft Rohingya op humanitaire gronden toegelaten, maar probeert intussen het aantal vluchtelingen te beperken.

Afgelopen jaren zijn vaker boten met honderden Rohingya-vluchtelingen door de Maleisische kustwacht teruggestuurd naar zee.

Correspondent Zuidoost-Azië Mustafa Marghadi:

"De afgelopen twee jaar zijn volgens de VN het grootste aantal Rohingya naar Bangladesh gevlucht, sinds de genocide in 2017: zo'n 150.000 tot 200.000.

Daardoor is het aantal Rohingya in het grootste vluchtelingenkamp op aarde, bij de stad Cox's Bazaar, toegenomen tot pakweg een miljoen. En dat terwijl het geld om de vluchtelingen te ondersteunen enorm is afgenomen. Dat heeft vooral te maken met het terugtrekken van de Amerikaanse overheid met hun hulporganisatie USAID.

Bangladesh kan dit aantal vluchtelingen absoluut niet aan, waardoor er tekorten ontstaan, criminaliteit en geweld plaatsvinden, en vluchtelingen regelmatig brand stichten. Uit wanhoop kiezen ze daarom vaak voor een van de dodelijkste vluchtroutes op aarde.

Vorig jaar vluchtten 5200 Rohingya over de Adamanse Zee, van wie er ruim 600 het niet overleefden. Maar hoewel ruim een op de tien mensen de tocht niet overleeft, voelen veel Rohingya toch de noodzaak het te proberen. Met ongelukken als die van vandaag tot gevolg."

De vraag naar chips is wereldwijd veel groter dan chipfabrikanten momenteel kunnen maken. Dat komt met name door investeringen en uitbreidingen van computersystemen voor kunstmatige intelligentie, AI.

Bij de Nederlandse chipmachinefabrikant ASML nemen de bestellingen voor machines die hoogwaardige chips kunnen maken daardoor toe. Dat meldt het bedrijf uit Veldhoven bij de presentatie van cijfers over het eerste kwartaal van dit jaar.

"De vraag naar chips overtreft het aanbod", omschrijft topman Christophe Fouquet de situatie. "Als reactie hierop versnellen onze klanten de plannen om hun capaciteit voor dit jaar en daarna uit te breiden."

Hoe groot de vraag precies is meldt ASML sinds dit kwartaal niet meer. Voorheen gaf het bedrijf in de cijfers de ingeboekte orders van chipmakers voor chipmachines van ASML. Nu houdt ASML het bij een omzetverwachting.

Voor heel 2026 rekent het bedrijf nu op een omzet van tussen de 36 miljard en 40 miljard euro. Dat is meer dan de eerdere verwachting van 34 miljard à 39 miljard euro omzet.

Recordjaar

In het eerste kwartaal behaalde ASML een omzet van bijna 8,8 miljard euro, een miljard euro meer dan in dezelfde periode vorig jaar. De nettowinst kwam uit op ruim 2,7 miljard euro. Een jaar geleden was dit nog bijna 2 miljard euro.

ASML rekent erop dat het dit jaar de prestaties van het recordjaar 2025 verbetert. Toen boekte ASML een nettowinst van 9,6 miljard euro, op een omzet van 32,7 miljard euro. Wel kondigde ASML tegelijk een reorganisatie aan, waarbij naar verwachting 1700 banen verdwijnen.

Over het verloop van deze reorganisatie meldt ASML nu niets bij de cijfers over het eerste kwartaal.

Handel aan China

ASML heeft in de verwachtingen voor dit jaar mogelijke extra handelsbeperkingen van de Verenigde Staten tegen China mee te hebben genomen. "Ik ga er niet over speculeren of het voorstel wordt aangenomen. Maar we hebben rekening gehouden met dat scenario en welke impact het kan hebben", zegt financieel directeur Roger Dassen tegen persbureau ANP.

Strengere Amerikaanse regels voor de export naar China gelden ook voor ASML, omdat het bedrijf in de eigen machines grondstoffen uit de VS gebruikt. Mocht het bedrijf minder aan China kunnen leveren, dan zijn er volgens Dassen voldoende klanten in andere landen om die orders over te nemen.

De potvis die deze week was aangespoeld op het strand bij Renesse en daarna weer afdreef, is gisteren aan het eind van de middag weer het strand opgesleept. Het enorme dier wordt waarschijnlijk vandaag ontleed.

Het dode dier op het strand trok veel bekijks. "Echt heel gaaf om te zien", reageert de 15-jarige Sofie bij Omroep Zeeland. "In Zeeland gebeurt meestal niet zoveel. Daarom wilde ik toch even gaan kijken. Binnenkort is hij weer weg. Hij is zó groot, echt bizar."

De 16 meter lange potvis spoelde maandag aan op een zandplaat bij het Verklikkersstrand bij Renesse, maar werd weer meegevoerd het water in toen het vloed werd. Volgens de reddingsdienst KNRM verdween hij daarna "even van de radar".

Bekijk hier hoe de potvis op het strand van Renesse ligt:

Gistermiddag werd het dier vanuit de lucht opnieuw gezien. De KNRM stuurde toen een reddingsboot om de potvis naar het strand te slepen. "Voor de bemanning van een reddingboot is het aanbrengen van een sleeplijn een routineklus, maar een 16 meter lange potvis met een geschat gewicht van 45 ton achter de reddingboot is een stuk minder alledaags", aldus de KNRM.

Inmiddels is er naast het dier een geul gegraven om de potvis verder het strand op te kunnen slepen. De faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht zal het dier onderzoeken.

Doodsoorzaak

Zoals altijd bij het ontleden van grote, dode dieren op de Nederlandse kust is de leiding van het onderzoek in handen van Lonneke IJsseldijk.

Zij waarschuwde maandag al dat het onderzoek waarschijnlijk alleen gegevens oplevert over waar de potvis vandaan is gekomen en over de doodsoorzaak.

De vraag waardoor het dier is verdwaald en vanuit de Atlantische Oceaan in de Noordzee terecht is gekomen, is volgens haar veel moeilijker te beantwoorden.

In Roermond is een woning compleet verwoest door een explosie, die rond 01.30 uur plaatsvond, meldt L1. Er zijn geen slachtoffers.

"Alles wijst op een gasexplosie", zegt een woordvoerder van de brandweer. "Het gaat om een leegstaande woning waar niemand stond ingeschreven met een gasaansluiting. Daarbij hebben we ook een sterke gasgeur waargenomen."

Omwonenden hoorden de knal. Brokstukken liggen verspreid over de weg. Volgens de Veiligheidsregio Limburg-Noord is er geen brand ontstaan na de explosie.

De explosie was te zien op een deurbelcamera van een buurtbewoner:

De woning werd door de brandweer met een speurhond doorzocht, nadat het gas en de stroom waren afgesloten. Daarbij werd niemand aangetroffen. Later op de dag komt er een specialistisch hulpverleningsteam uit Tilburg dat het pand nogmaals zal doorzoeken met speurhonden. "We kunnen hier niet licht overheen gaan, want zo'n gasexplosie ontstaat niet vanzelf", aldus de brandweerwoordvoerder.

Steekvlam

Ron Pelts was in de buurt op het moment dat de explosie plaatsvond. "Ik had gelost en wilde wegrijden. Ik wachtte tot de poort openging toen ik een explosie hoorde. Het dak en de voorgevel zijn compleet weggeslagen."

Ook kwam er een steekvlam uit de woning, zegt Pelts. "Alles lag naast me en voor me. Ik heb zelf geen schade opgelopen. Ik schrok, ben zo rustig mogelijk gebleven en heb 112 gebeld."

In de buurt van de woning ligt een school. Volgens de veiligheidsregio wordt het verkeer omgeleid.

Goedemorgen! De Wegenwacht gaat met oude voertuigen de weg op om zijn 80e verjaardag te vieren en de Oranjebus vertrekt vandaag om op tijd in Dallas te zijn voor de eerste wedstrijd van Nederland op het WK voetbal.

Het weer: Vanmorgen schijnt de zon volop. Vanmiddag neemt vanuit het westen de bewolking geleidelijk toe. Een zwak tot matige zuidenwind voert zachte lucht aan. De temperatuur loopt op naar een graad of 18. Vanavond volgt vanuit het westen wat regen.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

De Amerikaanse rapper Kanye West heeft zijn optreden in Marseille uitgesteld. Hij ligt onder vuur vanwege antisemitische uitlatingen.

Gisteren werd al duidelijk dat de Franse minister van Binnenlandse Zaken alles in het werk wilde stellen om West te weren. Eerder werden zijn concerten in het Verenigd Koninkrijk afgeblazen, omdat hij geen visum kreeg. Zijn twee optredens in de Gelredome gaan vooralsnog wel door.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

De familie Alhasan vluchtte in 2012 vanwege de burgeroorlog in Syrië naar Turkije. Daar bouwden ze een nieuwe leven op, maar drie jaar geleden sloeg het noodlot toe in de vorm van de zware aardbeving, met een kracht 6,2.

Dochter Lin (7) overleefde het niet. Zoon Humem, nu 11, lag vier dagen onder het puin. In het AZC in Grave vertellen hij en zijn ouders wat hen is overkomen:

Fijne dag!

Het is toch niet uitgesloten dat gegevens van ziekenhuispatiënten zijn gestolen bij de ransomware-aanval op Chipsoft, melden bronnen aan de NOS. Chipsoft levert software voor de opslag van patiëntendossiers. In eerste instantie meldden bronnen binnen en buiten dat bedrijf dat ziekenhuisdata veilig waren.

Nu blijkt toch niet uitgesloten dat de ransomware-aanvallers toegang hebben gekregen tot de gegevens van een deel van de ziekenhuizen. Volgens een betrokkene zijn er geen concrete aanwijzingen dat dat zou zijn gebeurd, maar is het ook niet uitgesloten.

Dat speelt bij ziekenhuizen die een speciale website van Chipsoft gebruiken om patiënten toegang te geven tot hun dossier. Verkeer van en naar het patiëntendossier loopt dan via servers van Chipsoft. Aanvallers konden dat verkeer eventueel meelezen, is nu de vrees.

Onder meer het Franciscus Gasthuis in Rotterdam, het Meander Medisch Centrum in Amersfoort en het Albert Schweitzer Ziekenhuis in Dordrecht doen dat, samen met ruim tien andere ziekenhuizen.

De bewuste ziekenhuizen zouden het advies hebben gekregen om een melding te doen bij de Autoriteit Persoonsgegevens vanwege een mogelijk datalek. Die privacywaakhond bevestigt van meerdere ziekenhuizen een melding te hebben gekregen, maar wil niet toelichten welke dat zijn of hoe veel.

Andere ziekenhuizen hoeven zo'n melding nu nog niet te doen, hoewel de precieze impact voor die ziekenhuizen nog wordt onderzocht. Eerder bestond de vrees dat de ziekenhuizen via de servers van Chipsoft zouden kunnen worden gehackt, maar daar zijn nog geen aanwijzingen voor.

Waarom inmiddels wordt gevreesd voor de diefstal van ziekenhuisdata, is niet geheel duidelijk. Wel melden bronnen dat eind vorige week de teugels zijn aangetrokken. In eerste instantie haalde Chipsoft de patiëntenportalen niet offline, maar dat gebeurde wel nadat externe beveiligingsexperts werden ingehuurd.

Onderzoek

De NOS doet onderzoek naar deze en andere ransomware-aanvallen. Wil je vertrouwelijk praten met onze journalisten? Dat kan via mail, maar beter nog via de versleutelde chat-app Signal.

Op hetzelfde moment kregen ziekenhuizen de opdracht om alle accounts die ondersteunend Chipsoft-personeel kon gebruiken om in te loggen bij de ziekenhuizen, te verwijderen of te voorzien van een nieuw wachtwoord. De digitale sleutels waarmee verkeer tussen Chipsoft en de ziekenhuizen wordt beschermd, werden vanaf toen ook allemaal vervangen.

Dat duidt erop dat de externe beveiligingsexperts niet konden uitsluiten dat de aanvallers meer data hebben verkregen dan Chipsoft in eerste instantie dacht. De externe experts, die momenteel "diepgaand forensisch onderzoek" doen, zijn volgens betrokkenen relatief laat ingeschakeld.

Chipsoft wil niet ingaan op vragen van de NOS zolang het onderzoek loopt. Wel ontkent het bedrijf dat de beveiligingsexperts laat zijn ingevlogen. "Ze zijn direct ingeschakeld", laat een woordvoerder weten. Ook Z-Cert, dat de ict-beveiliging in de zorg coördineert, wil niet inhoudelijk reageren.

Offline

De door Chipsoft geleverde patiëntportalen zijn op het moment van schrijven nog steeds offline. Daardoor kunnen patiënten van de getroffen ziekenhuizen hun dossier niet bekijken, bijvoorbeeld na een laboratoriumonderzoek. Ook is inchecken in het ziekenhuis niet mogelijk, waardoor de rijen in het ziekenhuis langer kunnen zijn.

Voor zover bekend heeft dat er nergens toe geleid dat de patiëntenzorg in het geding is geweest, maar op sommige plekken is het duidelijk drukker, meldt een betrokkene. "Het verschilt enorm."

Naast de ziekenhuizen is mogelijk een relatief klein aantal huisartsenpraktijken getroffen dat de software van Chipsoft voor zijn patiëntendossiers gebruikt. Dat was kort na de hack al duidelijk.

Kanye West treedt over twee maanden niet op in Frankrijk. De rapper zegt dat hij zelf heeft besloten zijn optreden in Marseille uit te stellen. De afgelopen dagen werd de roep in Frankrijk steeds luider om West te weren.

Hij ligt onder vuur vanwege antisemitische uitspraken. Zo bracht hij een nummer uit met de titel Heil Hitler en noemde hij zichzelf een nazi. West verkocht ook T-shirts met een hakenkruis erop. Zelf zegt hij dat hij last had van een bipolaire stoornis.

Hij zou ook optreden in Londen, maar het Verenigd Koninkrijk weigerde hem de toegang tot het land. Gister werd duidelijk dat ook Frankrijk aan maatregelen dacht om 'Ye' te weren. Minister van Binnenlandse Zaken Nuñez zou "vastberaden" zijn geweest om zijn optreden in Marseille tegen te houden.

Kanye West zegt nu "na lang wikken en wegen zelf de beslissing te hebben genomen" om zijn optreden "tot nader order" uit te stellen.

Optredens in Nederland gaan door

De Amerikaan staat begin juni ook twee keer in de Gelredome in Arnhem. Die optredens gaan vooralsnog wel gewoon door. Burgemeester Marcouch liet vorige week weten dat er "geen signalen zijn dat de openbare orde in het geding is". Wel benadrukte hij dat het aan de minister is of West het land in mag.

ChristenUnie, CDA, BBB, PVV en JA21 willen dat de rapper een inreisverbod krijgt. Minister Van den Brink zei vorige week dat dat er vooralsnog niet van gaat komen, omdat Ye geen gevaar vormt voor de openbare orde of de nationale veiligheid.

Voor het eerst zijn in het Verenigd Koninkrijk twee supermarkten op de vingers getikt voor het overtreden van de reclameregels rond junkfood. Sinds begin dit jaar is het verboden om reclame te maken voor eten waar veel vet, suiker en zout in zit.

Volgens The Guardian zijn reclame-uitingen van supermarkten Lidl en Iceland offline gehaald. Lidl Noord-Ierland betaalde influencer Emma Kearney (Baby Emzo) om op Instagram een pain suisse aan te prijzen. Dat is een soort croissantje gevuld met vanillecrème en chocola.

Iceland maakte op de site van de krant Daily Mail reclame voor verschillende soorten snoepgoed en mini-loempia's.

De Britse reclametoezichthouder heeft geen boetes opgelegd. Wel moeten de supermarkten ervoor zorgen dat hun marketingafdeling zich voortaan aan de regels houdt.

7,2 miljard calorieën

Begin dit jaar werd de anti-junkfoodreclamewet van kracht. Op tv mag er tussen 05.30 uur en 21.00 uur niet geadverteerd worden met ongezonde dingen. Online zijn dat soort advertenties helemaal verboden.

De Britse overheid hoopt daarmee obesitas onder kinderen terug te dringen. Het Britse ministerie van Volksgezondheid berekende dat met de maatregel kinderen 7,2 miljard calorieën minder binnen zullen krijgen. Dat staat gelijk aan ongeveer 20.000 kinderen minder met obesitas.

35 procent van de Britse kinderen kampt aan het eind van hun basisschooltijd met obesitas of overgewicht.

In de buurt van de Duitse stad Aken is gistermiddag een klein vliegtuigje neergestort. Daarbij zijn twee mensen om het leven gekomen.

Het toestel stortte rond 16.40 uur neer in een bos in het plaatsje Hürtgenwald. Volgens omroep WDR raakte het eerst boomtoppen voordat het op de grond terechtkwam. Daarna vonden wandelaars het vliegtuig.

Over de identiteit van de slachtoffers is niks bekendgemaakt. Ook wil de Duitse politie niet bevestigen of het om een trainingsvlucht ging. Het toestel was opgestegen vanaf vliegveld Aken-Merzbrück.

Op de plaats van het ongeluk doen experts op het gebied van vliegtuigongelukken onderzoek.

Een 31-jarige vrouw uit Wapenveld is door de rechter schuldig bevonden aan de dood van een 6-jarige jongen in 2024. De vrouw moet een schadevergoeding betalen en is veroordeeld tot een taakstraf van 120 uur.

De vrouw ging in juli 2024 met vier kinderen van 6 en 7 jaar, onder wie haar zoontje en het slachtoffer, naar een recreatieplas bij vakantiepark 't Loo in Oldebroek. Op een gegeven moment liet de vrouw het jongetje en een van de andere kinderen in het water, terwijl ze zelf met de overige twee kinderen terugliep naar de spullen om zich om te kleden, zo'n veertig meter verderop.

Niet veel later was het 6-jarige jongetje verdwenen. Hij werd uiteindelijk achter de ballenlijn in het water gevonden. Het slachtoffer werd gereanimeerd en naar het ziekenhuis gebracht, waar hij enkele dagen later overleed.

De rechtbank oordeelt dat de vrouw schuldig is aan de dood van het jongetje. De rechters stellen dat hij is verdronken doordat zij onvoldoende toezicht heeft gehouden.

Onoplettend en nalatig

Ook staat volgens de rechtbank vast dat de vrouw wist dat hij geen zwemdiploma had. De moeder van het slachtoffer stelt dat ze haar daarvoor heeft gewaarschuwd. Daarom had de vrouw volgens de rechterbank extra oplettend moeten zijn bij een recreatieplas met troebel water en onvoorspelbare bodem. "Aanmerkelijk onvoorzichtig, onoplettend en nalatig", noemen de rechters de gang van zaken. Zelf spreekt de oppasmoeder tegen dat haar was verteld dat het jongetje niet kon zwemmen.

Maar ook als het kind wel een diploma had gehad of zwembandjes had gedragen, had de vrouw verantwoordelijkheid gedragen. De vrouw nam volgens de rechtbank een grote zorgplicht op zich door met vier jonge kinderen naar een recreatieplas te gaan. "Ook al kunnen ze zwemmen, alsnog kan het fout gaan. Dat vergt enorme oplettendheid."

Houding

De straf valt iets lager uit dan de eis van het Openbaar Ministerie, dat twee weken geleden vroeg om een taakstraf van 180 uur. Daar ging de rechtbank dus niet in mee, de rechters keken naar opgelegde straffen in vergelijkbare zaken. Die vallen doorgaans lager uit.

Maar vanwege de houding van de vrouw tijdens het proces en de ernst van de gevolgen van het incident, vond de rechter een middenweg van 120 uur taakstraf passend. De vrouw vindt dat haar niks te verwijten valt en dat rekenen de rechters haar aan: "Wij betreuren het dat u geen verantwoordelijkheid neemt."

Ook moet de vrouw zowel aan de vader als de moeder van het slachtoffer een schadevergoeding van 20.000 euro betalen. De rechtbank zegt zich te realiseren dat geen enkele straf recht doet "aan het gemis dat de ouders, familie en andere nabestaanden hun leven lang nog zullen ervaren".

In Amsterdam is een man doodgestoken op straat. Dat gebeurde op de Tugelaweg in Amsterdam-Oost. De politie is op zoek naar één verdachte, meldt NH Nieuws.

De steekpartij gebeurde rond 22.00 uur. Hulpdiensten hebben nog geprobeerd het slachtoffer te reanimeren, maar dat bleek niet meer te helpen. De man overleed ter plekke.

Een deel van de straat is afgezet voor politieonderzoek. Het is onduidelijk wat er aan de steekpartij voorafging.