NOS Nieuws - Algemeen

Kinderen die jarenlang spelen met speelzand dat meer asbest bevat dan wettelijk is toegestaan, lopen mogelijk een gezondheidsrisico. Dat stelt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) op basis van een risicobeoordeling door het RIVM. Afgelopen maanden haalde de NVWA zes van zulke producten van de markt.

Voor speelzand dat hoeveelheden asbest bevat die wettelijk zijn toegestaan, noemt de NVWA het gezondheidsrisico voor kinderen "verwaarloosbaar". Voor werknemers van basisscholen en kinderopvangcentra die in hun werk met speelzand in aanraking komen, is het risico volgens het RIVM erg klein. Het RIVM benadrukt echter in een nieuwsbericht dat asbest in speelgoed in alle gevallen onwenselijk is.

Speelzandproducten

Eerder dit jaar onderzocht de NVWA 106 speelzandproducten, waaronder kinetisch zand, zandbakzand, decoratiezand en speelgoed met zandvulling. In 66 producten werd geen asbest aangetroffen, in 34 producten een kleine hoeveelheid, en in zes producten lag de aangetroffen hoeveelheid boven de wettelijke limiet van 0,1 procent. Die zes producten zijn van de markt gehaald.

Het RIVM heeft geen nieuwe metingen gedaan of laboratoriumonderzoek uitgevoerd, maar het instituut berekende met behulp van modellen de gezondheidsrisico's van de 40 speelgoedproducten waarin de NVWA asbest aantrof.

Worstcasescenario

Veel factoren die van invloed zijn op het gezondheidsrisico, zijn onbekend. Bijvoorbeeld hoeveel asbest er precies vrijkomt bij het spelen. Het RIVM ging daarom uit van worstcasescenario's: een kind dat 13 jaar lang meerdere keren per week speelt met verontreinigd speelzand, en een werknemer die 40 jaar, vijf dagen per week, acht uur per dag blootstaat aan speelzand met asbest.

Volgens het RIVM is de kans dat speelzand met asbest gezondheidseffecten veroorzaakt bij de meeste onderzochte producten heel klein. Alleen bij vier producten van decoratiezand met een aanzienlijk hoger asbestgehalte kunnen gezondheidseffecten niet volledig worden uitgesloten. Deze producten zijn inmiddels niet meer te koop.

In zijn algemeenheid kunnen asbestvezels die worden ingeademd na lange tijd leiden tot longkanker en mesothelioom, een zeldzame vorm van asbestkanker. Het gaat om vezels die in de longen terechtkomen; inslikken of contact met de huid vormt geen risico. Kleine hoeveelheden asbest komen ook in de buitenlucht voor, waardoor iedereen dagelijks een achtergrondconcentratie inademt.

Grens aanpassen niet nodig

Waar de NVWA de gezondheidsrisico's van asbest in speelzand 'verwaarloosbaar' noemt als de hoeveelheid asbest onder de wettelijke grens van 0,1 procent van het product blijft, zegt het RIVM dat asbest in speelgoed in alle gevallen onwenselijk is.

De NVWA concludeert op basis van het onderzoek van het RIVM dat de wettelijke grens voldoende bescherming biedt. "Volgens de wetenschappelijke criteria is het risico verwaarloosbaar en daarmee acceptabel", reageert een woordvoerder.

Ouders moeten zelf bepalen

De vraag of kinderen nu veilig en onbezorgd met speelzand kunnen spelen, kan de NVWA niet beantwoorden. "We kunnen alleen iets zeggen over de 106 producten die we hebben onderzocht", reageert een woordvoerder.

"De producten waarin wij te veel asbest aantroffen, zijn van de markt. Bij de overige producten is het gezondheidsrisico verwaarloosbaar, maar ouders moeten zelf een afweging maken. Zoals bij alles geldt: als je het niet vertrouwt moet je het niet gebruiken."

Fabrikanten zijn er zelf verantwoordelijk voor dat hun producten aan de wettelijke eisen voldoen, benadrukt de NVWA. De toezichthouder zal de komende tijd steekproefsgewijs controles uitvoeren op de hoeveelheid asbest in speelzand.

Eerste risicobeoordeling

Tot voor kort was onbekend wat het gezondheidsrisico is van spelen met speelzand dat asbest bevat. Het RIVM is naar eigen zeggen het eerste instituut wereldwijd dat een risicobeoordeling voor kinderen heeft uitgevoerd.

Volgens Europese regels mogen producten in principe tot 0,1 procent aan kankerverwekkende stoffen bevatten zonder dat het gezondheidsrisico apart hoeft te worden beoordeeld. "Het is simpelweg niet haalbaar om voor elk afzonderlijk product op de Europese markt een uitgebreide risicobeoordeling te doen", zei een woordvoerder van VWS in afwachting van de onderzoeksresultaten.

Voor veel producten zijn wel extra regels opgesteld na een risicobeoordeling, zoals die van het RIVM. Of er in dit geval extra regels komen, kan de woordvoerder van het ministerie van VWS bij publicatie van dit artikel nog niet zeggen.

Vier middelbare scholieren van het technasium in Enschede hebben een oplossing bedacht voor een medisch vraagstuk die in de praktijk zo goed werkt, dat het ziekenhuis in hun thuisstad deze meteen in gebruik heeft genomen. "We hebben een 9 gekregen", zeggen de leerlingen tegen RTV Oost.

De tieners kregen een vraagstuk vanuit het ziekenhuis voor hun eindexamenproject. Omdat bij CT-scans gevaarlijke röntgenstraling vrijkomt, kunnen tests niet op mensen worden uitgevoerd. De huidige proefpop in het ziekenhuis, die de naam Kyoto draagt, heeft een slank postuur terwijl veel patiënten dat niet hebben. De opdracht was daarom: maak een dikkere pop.

Japanner

Norèll (17), Giel (16), Tristan (17) en Yade (18) werkten maandenlang samen aan het project. Norèll: "Kyoto is gebaseerd op een Japanner, dus hij is redelijk klein in verhouding tot een gemiddelde Nederlander."

Ze maakten eerst een scan van de huidige proefpop Kyoto. Daaroverheen maakten ze een mal die ze met siliconen vulden. Het resultaat is een buik die lijkt op die van iemand met een hoger vetpercentage.

De leerlingen met hun mal van de buik:

Yade: "We moesten het menselijk weefsel nabootsen. En natuurlijk is elke laag in het menselijk lichaam anders: je hebt spierweefsel en je hebt vetweefsel. Dus we hebben een beetje het gemiddelde ervan gepakt. Toen zijn we op zoek gegaan naar passend materiaal."

Niet in hokjes

Het resultaat blijkt bruikbaar voor het Medisch Spectrum Twente, zegt klinisch fysicus Casper Smit. "Het is een paar weken geleden opgeleverd en inmiddels hebben we het al op verschillende locaties hier in het ziekenhuis toegepast. Om betere scans te kunnen maken en om de plaatjes te beoordelen."

Het ziekenhuis is blij met het experiment. "Voor dit soort creatieve opdrachten zijn middelbare scholieren echt fantastisch. Zij denken nog niet zo in beperkingen en hokjes, zoals wij als oudere werknemers soms wel geneigd te doen."

Tristan: "We hadden eigenlijk niet verwacht dat het zo goed zou uitpakken en we zijn blij met het resultaat." Ook docent Benno Berendsen van het Bonhoeffer College is trots. "Dat het meteen gebruikt wordt, dat is echt uitzonderlijk."

Het kabinet zet het plan om de AOW-leeftijd versneld te verhogen, nog niet definitief bij het grof vuil. Er moet eerst een alternatief worden bedacht om de stijgende kosten van de vergrijzing te betalen. Zoveel is duidelijk geworden na een debat in de Eerste Kamer, waar een grote meerderheid voor een voorstel van GroenLinks-PvdA was om het plan van tafel te halen.

D66, VVD en CDA hebben in hun coalitieakkoord afgesproken om de AOW-leeftijd één op één te koppelen aan de stijging van de levensverwachting. Met andere woorden: als mensen gemiddeld één jaar langer blijven leven, moeten ze ook één jaar langer doorwerken.

Dat is anders dan nu het geval is. In 2019 hebben het kabinet, werkgevers en vakbonden na veel gedoe het Pensioenakkoord gesloten. Daarin is juist afgesproken dat als de levensverwachting met één jaar zou stijgen, mensen acht maanden langer moeten doorwerken.

Veel verzet

Het plan van het nieuwe kabinet voor de versnelde verhoging leidt tot veel verzet. GroenLinks-PvdA-senator Rosenmöller zei gisteren nog maar eens dat het Pensioenakkoord overeind moet blijven. Hij wees erop dat destijds al was afgesproken dat de kosten voor de vergrijzing hierdoor betaalbaar zouden worden.

Groenlinks-PvdA wijst erop dat de "houdbaarheid van de AOW" sinds 2019 juist "is verbeterd" doordat de economie harder is gegroeid en dat het plan dus geschrapt moet worden. De motie in de Eerste Kamer werd mede ondertekend door onder anderen BBB, ChristenUnie, PVV, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie.

Premier Jetten erkent dat de weerstand groot is. Hij zei gisteren in het debat dat duidelijk was dat het versneld verhogen van de AOW-leeftijd zowel in Tweede als in Eerste Kamer als "middel an sich niet op een meerderheid kan rekenen". Daarom is een maand geleden, na debat met de Tweede Kamer, al afgesproken om pas op de plaats te maken en de versnelde verhoging nog niet vast te leggen in een wet.

Nieuwe voorstellen

Maar, zei Jetten gisteren in de Eerste Kamer, er komt wel degelijk een groot probleem aan. Zoals D66-senator Van Meenen gisteren voorrekende: waar vroeger negen burgers voor één AOW'er betaalden, zijn dat er nu nog twee. "Dat dwingt ons dus ook om te kijken via welke alternatieve routes dat zou kunnen worden vormgegeven", aldus Jetten, die beloofde dat de twee ministers van Sociale Zaken "richting de zomer met nieuwe voorstellen zullen komen".

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken nam gisteravond in het tv-programma Pauw en De Wit ook nog geen afscheid van het plan: "Als je dat opschrijft in een regeerakkoord, dan doe je dat uit volle overtuiging". Tegelijkertijd zei hij dat hij het eigenlijk al van tafel heeft gehaald na het debat in de Tweede Kamer, een maand geleden. "Ik heb al gezegd: ik kom voorlopig niet met een wet."

Hij wil nu eerst in overleg met onder meer de sociale partners. Maar daar ligt op dit moment een hindernis De vakbonden zijn woedend over het plan. FNV, CNV en VCP gaan op de Dag van de Arbeid, 1 mei, actie voeren. Of ze daarna eventueel wel weer met het kabinet om de tafel willen, is nog de vraag.

Vannacht heeft de Amerikaanse president Trump bekendgemaakt dat de Verenigde Staten en Iran akkoord zijn over een staakt-het-vuren van twee weken. De VS en Israël stoppen met aanvallen op Iran.

Het bestand kwam tot stand met hulp van bemiddelaar Pakistan en ging per direct in. De VS en Iran zeggen beide dat de Amerikanen akkoord zijn gegaan met een tienpuntenplan dat Iran had opgesteld. Trump stelt dat dit plan "een werkbare basis biedt voor verdere onderhandelingen".

Wat is er afgesproken?

Zowel de VS als Israël voert de komende twee weken geen aanvallen uit op Iran. Iran op zijn beurt stopt met het aanvallen van doelen in de regio. Ook moet Iran ervoor zorgen dat de scheepvaart veilig kan varen door de Straat van Hormuz. Dat was de belangrijkste eis van de Amerikaanse president.

Het staakt-het-vuren geldt volgens Pakistan ook voor Libanon, maar de Israëlische premier zegt dat die strijd doorgaat. Ook het Israëlische leger zegt dat het in Libanon doorgaat met gerichte grondoperaties tegen Hezbollah.

De militante beweging mengde zich in de oorlog nadat de Iraanse opperste leider Khamenei werd gedood bij Amerikaans-Israëlische aanvallen. Sindsdien voeren Hezbollah en Israël geregeld aanvallen op elkaar uit. Het leidde in Libanon tot zeker 1500 doden en ruim een miljoen vluchtelingen.

Wat staat er in het tienpuntenplan?

De VS en Iran zijn volgens Trump tot het akkoord voor het staakt-het-vuren gekomen op basis van een tienpuntenplan van Iran. Het lijkt onwaarschijnlijk dat dit daadwerkelijk het plan is waar de Amerikanen mee hebben ingestemd. Zo staan er punten in die onverenigbaar zijn met de eisen van de VS.

In het bericht van het staatspersbureau, dat doorspekt is met teksten van het Iraanse regime, is te lezen dat Trump door deze voorwaarden als basis voor onderhandelingen te accepteren, "al zijn dreigementen en grootspraak laat varen".

Zo valt te lezen dat Iran uranium mag blijven verrijken, terwijl hoge doses verrijkt uranium gebruikt kunnen worden voor het maken van een atoombom. Het voorkomen dat Iran een kernbom in handen krijgt was volgens de Amerikanen een van de redenen waarom dat land was begonnen met de aanvallen op Iran. Ook is het zeer onwaarschijnlijk dat de VS alle strijdkrachten in de regio weghaalt en daarmee de Amerikaanse bases daar opgeeft.

Volgens het Iraanse staatspersbureau Tasnim staan de volgende eisen in het tienpuntenplan van Iran:

Dit staat er volgens Iraanse staatsmedia in het tienpuntenplan Hoe wordt de Straat van Hormuz heropend?

Iran heeft ook toegezegd dat schepen weer veilig door de Straat van Hormuz kunnen varen. Normaal gesproken gaat er dagelijks een vijfde van de wereldwijde olie- en gasbehoefte door de smalle zeestraat. Doordat deze ruim vijf weken zo goed als gesloten was, zijn de energieprijzen flink gestegen en komt er een groot gat in het wereldwijde olie- en gasaanbod.

Volgens president Macron hebben ruim vijftien landen toegezegd om mee te werken aan de heropening van de Straat van Hormuz. Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zegt dat er nog geen verzoek is gedaan aan Nederland om militairen te sturen die kunnen helpen de zeestraat te beveiligen.

Wat gebeurt er de komende twee weken?

De komende twee weken worden gebruikt om tot een definitief akkoord te komen, zegt de Amerikaanse president.

Volgens het Iraanse persbureau ISNA gaan gaan de Iraanse voorzitter van het parlement Qalibaf en de Amerikaanse vicepresident JD Vance vrijdag met elkaar om tafel in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad. Daar zouden Amerikaanse en Iraanse delegaties met elkaar in overleg gaan over een blijvend bestand. Volgens de Pakistaanse premier is de Iraanse president Pezeshkian daar ook bij.

De Amerikaanse vicepresident wilde niet bevestigen dat hij naar Islamabad gaat om de Amerikaanse delegatie te leiden. Hij roept Iran op "te goeder trouw" te onderhandelen", om zo tot een een bestand te komen. Hij noemde het staakt-het-vuren "een broos bestand".

Het Openbaar Ministerie gaat Corné H., die in 2024 vier mensen urenlang gijzelde in een café in Ede, vervolgen voor een tweede gijzeling. H. zit vast in het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) in Vught en heeft afgelopen december urenlang twee medewerkers van de gevangenis gegijzeld. Hij zou hen onder andere hebben bedreigd met een mes.

De 30-jarige verdachte zit vast in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. Deze maatregel was hem opgelegd na de gijzeling in een café in Ede, in maart 2024. Zijn advocaten vinden dat H. per direct moet worden opgenomen, omdat hij een gevaar vormt voor zichzelf en zijn omgeving.

H. lijdt aan verschillende psychiatrische stoornissen. Volgens een deskundige die hem na de tweede gijzeling onderzocht, is er geen sprake van volledige ontoerekenbaarheid. Hij zou dus ten dele verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor zijn strafbare feiten.

Schadevergoeding

Het OM vindt dat H. alsnog moet worden vervolgd, ook al is hij in afwachting van plaatsing in een tbs-kliniek. "Ook als dat betekent dat het langer duurt voordat zijn tbs-behandeling kan aanvangen", schrijft het OM in een persbericht. "Het gaat namelijk om een zeer ernstig feit. De groep medewerkers werd vastgehouden en vreesde voor hun leven."

Volgens het OM is het voor slachtoffers van de gijzeling belangrijk dat zij tijdens de zitting gebruik kunnen maken van hun spreekrecht en zo hun kant van het verhaal kunnen vertellen. Ook kunnen zij een schadevergoeding vragen.

Wanneer de zaak rondom de gijzeling in Vught wordt behandeld, is nog niet bekend. H. kreeg voor de gijzelingszaak in Ede een gevangenisstraf van negen maanden en tbs met dwangverpleging.

De impact van de hack op leverancier van medische software Chipsoft lijkt voor ziekenhuizen beperkt. Tegelijkertijd is een relatief klein aantal huisartsenpraktijken en apotheken wel getroffen.

Dat melden bronnen van binnen en buiten Chipsoft, die van de details op de hoogte zijn. Ze benadrukken dat het onderzoek nog loopt en nog niet alle informatie boven tafel is.

De hack kwam gisteravond aan het licht. Aanvallers wisten toegang te krijgen tot systemen van Chipsoft, dat software voor patiëntendossiers maakt. Daarbij wisten ze ook toegang te krijgen tot servers met data van huisartsen. Of ze gegevens hebben buitgemaakt, is onbekend. Huisartsen moeten er wel rekening mee houden dat dat is gebeurd, zeggen betrokkenen.

Hoe ver de hackers hebben weten door te dringen in de data van huisartsenpraktijken, is ook nog onbekend. Het gaat sowieso om een relatief klein aantal: waar Chipsoft de marktleider is onder ziekenhuizen, met een marktaandeel van zeventig procent, is dat onder huisartsen veel minder, laat branchevereniging LHV weten.

Patiëntendossiers

Chipsoft maakt software waarmee ziekenhuizen en huisartsen patiëntendossiers kunnen opslaan. Ook levert het systemen waarmee die dossiers op afstand toegankelijk kunnen worden gemaakt, zodat patiënten hun dossier kunnen inzien of kunnen communiceren met hun zorgverlener.

De vrees bestond dat ook ziekenhuizen via de systemen van Chipsoft zouden kunnen zijn gehackt. Dat lijkt dus niet te zijn gebeurd, hoewel bronnen benadrukken dat het onderzoek nog niet is afgerond.

Onderzoek

De NOS doet onderzoek naar deze en andere ransomware-aanvallen. Wil je vertrouwelijk praten met onze journalisten? Dat kan via mail, maar beter nog via de versleutelde chat-app Signal.

Vijftien ziekenhuizen hebben sinds gistermiddag, toen de ransomware-aanval aan het licht kwam, zelf preventief de webtoegang tot hun patiëntendossiers geblokkeerd. Daarvan zijn er op dit moment nog twaalf offline. In de meeste gevallen ging het daarbij om ziekenhuizen die hun patiëntendossiers meer dan gemiddeld aan de Chipsoft-systemen hadden gekoppeld.

Ziekenhuizen laten weten aan de NOS dat de patiëntenzorg niet in het geding is geweest en dat het ging om voorzorgsmaatregelen.

Andere informatie

Het is nog niet duidelijk of de aanvallers wel andere informatie van de Chipsoft-systemen hebben buitgemaakt. Ook is nog niet bekend of daarbij ook bijvoorbeeld gegevens van Chipsoft-medewerkers in het geding zijn.

Ransomware-aanvallers vallen bedrijven en andere organisaties aan en stelen daarbij doorgaans gevoelige informatie, zoals persoonsgegevens van medewerkers of klanten en bedrijfsgeheimen. Als organisaties niet betalen, worden de gegevens gepubliceerd.

Onlangs gebeurde dat bij Odido. Het bedrijf betaalde niet, waarna gegevens van miljoenen klanten werden gepubliceerd. Het ging daarbij ook om gevoelige gegevens, bleek uit onderzoek van de NOS.

Ook een laboratorium dat voor Bevolkingsonderzoek Nederland uitstrijkjes verwerkte, werd afgelopen jaar gehackt. Het ging daarbij om het onderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarbij lijkt een betaling te hebben voorkomen dat alle gegevens zijn gepubliceerd, al heeft het bewuste laboratorium dat nooit bevestigd.

Op het Italiaanse eiland Capri heeft de gemeente een nieuwe maatregel ingevoerd die korte metten moet maken met agressieve verkooppraktijken richting toeristen. Wie dat toch doet, riskeert een boete uiteenlopend van 25 tot 500 euro.

Verkopers mogen toeristen niet ongevraagd of opdringerig benaderen op openbare plekken om boottours, excursies, rondleidingen of restaurants aan te prijzen. De maatregel is bedoeld om verkopers te ontmoedigen toeristische diensten aan te bieden en zo de overlast te verminderen. Met de verordening wil Capri het groeiende probleem van massatoerisme aanpakken.

Zo wil de gemeente meer grip krijgen op de bezoekersstroom door het historische centrum en het havengebied. Door de maatregel zal het voetgangers- en autoverkeer vlotter verlopen, zo is het idee.

Tienduizenden dagjesmensen

Capri is een van de bekendste en meestbezochte vakantiebestemmingen in Italië. Het eiland in de Golf van Napels staat bekend om zijn villa's, luxe hotels en de rotsachtige kust met baaien. Op Capri wonen ongeveer 13.000 mensen. In de zomermaanden komen dagelijks duizenden mensen met de boot naar het eiland.

In veel toeristische Italiaanse steden is opdringerige reclame voor restaurants of andere diensten een probleem. Het vakantieoord Torri del Benaco aan het Gardameer voerde afgelopen zomer een soortgelijke maatregel in als Capri. Sindsdien is het er verboden om actief en opdringerig toeristen met flyers naar restaurants en bars te lokken.

Film- en theatermaker Norman de Palm is op 78-jarige leeftijd overleden. Hij behoorde tot de grondleggers van de Curaçaose film en het theater en speelde een belangrijke rol in het zichtbaar maken van Curaçaose en Caribische verhalen via film en toneel.

Zijn bekendste werken waren onder andere Almacita di Desolato, Desiree en Ava & Gabriel. Die laatste film werd in 1990 onderscheiden met een Gouden Kalf, de belangrijkste Nederlandse filmprijs.

Papiaments

Norman de Palm (1948) werd geboren in Oranjestad, Aruba, als zoon van een Nederlandse moeder en een Curaçaose vader. Hij groeide deels op op Curaçao. Op zijn achttiende verhuisde hij naar Nijmegen om klinische psychologie te studeren en later keerde hij terug naar Curaçao om het beroep uit te oefenen. In zijn vrije tijd werkte hij als acteur.

In 1976, toen De Palm 28 jaar was, ontmoette hij Felix de Rooy. Daarmee kreeg zijn carrière en leven een andere wending. Hij ging werken voor De Rooys stichting Ilushon Kosmiko, die zich richtte op dans, theater en filmproducties. Het duo maakte invloedrijke stukken zoals E tres kriayanan en speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van het Papiamentstalige toneel.

Het duo maakte in 1980 de tragische en succesvolle toneelproductie Desirée, over een jonge zwarte vrouw die opbokst tegen uitsluiting en institutioneel racisme. De voorstelling bleef relevant en was afgelopen jaren opnieuw te zien, zo ook in 2024 in Haarlem. Het stuk werd ook opgevoerd in New York, Edinburgh en Amsterdam en later bewerkt tot een film, geregisseerd door De Rooy.

Ave & Gabriel gaat over een liefdesdrama op Curaçao eind jaren 40:

De Palm richtte eind jaren negentig Teatro Luna Blou op in Willemstad, dat inmiddels geldt als het grootste theater van Curaçao. Daarmee kreeg het eiland een plek waar nieuwe generaties makers theaterproducties konden ontwikkelen en mochten experimenteren.

Theatermaker en oud-politicus John Leerdam noemt De Palm een "voorbeeldfiguur". Volgens Leerdam tilde hij de kunst en cultuur van Curaçao en de Antillen naar een hoger niveau en gaf hij jonge makers kansen die bepalend waren voor hun ontwikkeling. "Wat hij heeft gedaan aan de infrastructuur en het niveau van kunst en cultuur is van onschatbare waarde", aldus Leerdam.

Voor zijn bijdrage aan de theatercultuur ontving De Palm in 2013 op Curaçao de Cola Debrotprijs, de hoogste culturele onderscheiding binnen het Caribisch deel van het Koninkrijk. Hij nam deze prijs in ontvangst voor zijn rol in het vormgeven van de culturele identiteit van Curaçao en voor het stimuleren van het Papiamentstalige toneel op het eiland.

De Palm was al enige tijd ziek; hij leed aan de ziekte van Parkinson.

Dick Drayer, correspondent Caribisch Gebied:

"De betekenis van Norman de Palm ligt in zijn rol als culturele bruggenbouwer tussen Curaçao en Nederland. Hij behoorde tot de eerste generatie makers die Caribische verhalen, taal en identiteit een volwaardige plek gaf binnen het professionele theater en de film, zowel op de eilanden als in Nederland.

De betekenis van De Palm wordt ook zichtbaar in de context van de makers en prijzen waarmee hij zich heeft omringd. In Nederland opereerde hij in dezelfde culturele voorhoede als onder anderen Jörgen Raymann en Gerda Havertong, die net als hij een belangrijke rol speelden in het zichtbaar maken van Caribische en Surinaamse stemmen op het Nederlandse toneel en televisie.

Voor zijn bijdrage aan de kunsten en culturele ontwikkeling ontving hij verschillende onderscheidingen, waaronder een Gouden kalf en erkenning in zowel Curaçao als Nederland voor zijn pioniersrol in het Papiamentstalige theater en zijn inzet voor culturele educatie. Daarmee behoort hij tot de kleine groep Caribische makers die niet alleen artistiek, maar ook structureel invloed heeft gehad op hoe het Nederlandse culturele veld zich heeft verbreed."

Ondanks het verbod op de verkoop van vapes met smaakjes gebruiken veel jongeren in Nederland deze producten nog steeds. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut, gebaseerd op een vragenlijst die begin vorig jaar is ingevuld door jongeren van 12 tot en met 25 jaar.

Sinds 1 januari 2024 is de verkoop van smaakjesvapes verboden. Alleen e-sigaretten met tabakssmaak zijn nog toegestaan. Desondanks geeft 85 procent van de jongeren die maandelijks vapen aan weleens een vape met een smaakje te gebruiken.

"Dit is zorgelijk omdat smaakjes zoals fruit of snoep vapes aantrekkelijk maken voor jongeren", zegt tabaksexpert van het Trimbos-instituut Esther Croes. "Uit eerdere rapportages weten we dat veel jongeren juist door die smaakjes beginnen met vapen of langer blijven vapen."

Dealer

Kennis over de risico's leidt niet automatisch tot ander gedrag, zo blijkt. Zo'n driekwart van de jongeren denkt dat vapen schadelijk is voor hun gezondheid en hersenontwikkeling. Toch blijft het gebruik hoog. Daarbij weten bijna alle ondervraagde jongeren dat de verkoop van vapes met smaakjes verboden is.

Het onderzoek laat ook zien hoe jongeren aan vapes komen. Van de groep die zegt maandelijks te vapen, zegt bijna eenderde ze via vrienden of bekenden te krijgen. Ongeveer 30 procent van de jongeren koopt ze in een tabakswinkel of vapeshop, en 20 procent via een dealer.

Niet representatief

De jongeren zijn geworven via panels, waarbij deelnemers onder de 16 jaar via hun ouders meededen. Het onderzoek is bedoeld als verdieping op bestaande landelijke cijfers en niet om nieuwe representatieve cijfers vast te stellen.

Minderjarigen geven vaker aan dat ze via vrienden aan vapes komen, terwijl 18-plussers ze vaker zelf kopen in winkels. Volgens Croes laat dit zien dat er meer nodig is dan alleen voorlichting. Ze pleit voor strengere handhaving, betrokkenheid van ouders en meer verantwoordelijkheid bij verkopers om te voorkomen dat jongeren verslaafd raken aan nicotineproducten.

Veel producten bevatten nicotinezouten, een vorm van nicotine die minder scherp aanvoelt in de keel en snel in de hersenen wordt opgenomen. Daardoor kunnen jongeren ongemerkt afhankelijk worden. Ook bestaat nog vaak het beeld dat vapen minder schadelijk is dan roken, terwijl de langetermijneffecten nog niet volledig bekend zijn. Bovendien is het zo dat veel jongeren die vapen ook sigaretten roken.

Onderzoek Stories

Dat jongeren ondanks het verbod nog makkelijk aan vapes met smaakjes komen, kwam ook naar voren uit onderzoek van NOS Stories eind 2024. In een online vragenlijst gaven honderden jongeren aan dat ze in de maand ervoor nog vapes met smaken als cola, mango, bubblegum of suikerspin hadden gekocht. Een groot deel van hen was minderjarig. Veel jongeren zeiden dat het verkrijgen van vapes "net zo makkelijk" was als vóór het verbod.

Jongeren kochten hun vapes vaak via vrienden, klasgenoten of dealers die ze kenden via sociale media zoals Snapchat. Ook werden vapes over de grens gehaald of besteld via buitenlandse webshops. Daarnaast zeiden jongeren dat sommige winkels de producten nog steeds illegaal verkochten, bijvoorbeeld onder de toonbank.

Het waren tegenstrijdige berichten vannacht over het tijdelijke bestand in het Midden-Oosten. De Pakistaanse premier, die bemiddelt in het conflict, zei dat het staakt-het-vuren tussen Iran en de VS geldt voor de hele regio, "inclusief Libanon". Vier uur daarna ontkrachtte de Israëlische premier Netanyahu deze bewering al; volgens hem geldt het staakt-het-vuren niet voor de strijd tussen Israël en Hezbollah in Libanon.

"Israël steunt het besluit van de Amerikaanse president Trump om de aanvallen op Iran te staken", is te lezen in een verklaring van de Israëlische premier. Ook Israël stopt voorlopig met aanvallen op Iran. Maar, zo schrijft Netanyahu, "het staakt-het-vuren van twee weken geldt niet voor Libanon."

Correspondent Midden-Oosten David Poort:

"Het is de vraag hoe solide dit bestand is. De Pakistaanse premier Sharif heeft gezegd dat het staakt-het-vuren overal geldt, maar Netanyahu kwam vannacht al snel met een andere lezing. Volgens Israël valt Libanon buiten de deal. Het verschil tussen deze lezingen van het staakt-het-vuren is cruciaal. In de uren na de aankondiging, ook nadat Trump het bestand bekendmaakte, gingen Israëlische aanvallen in Libanon gewoon door.

Daarmee ligt het grootste struikelblok meteen op tafel. Iran zal moeilijk accepteren dat het bombarderen van hun bondgenoten in Libanon doorgaat. De vraag is nu of Trump genoeg druk kan zetten op Israël en Netanyahu onder controle kan krijgen om het staakt-het-vuren ook daar te handhaven."

Nadat eind februari de Iraanse opperste leider ayatollah Khamenei werd gedood bij Israëlisch-Amerikaanse aanvallen, mengde de sjiitische militie zich in de oorlog in het Midden-Oosten. Sindsdien valt Israël geregeld doelen aan in Libanon, met name in het zuiden van het land. Volgens Israël zijn deze aanvallen gericht op Hezbollah-doelen, maar ook burgers zijn geregeld doelwit. De militante beweging is onderdeel van de As van Verzet, een groep van trouwe bondgenoten van Iran in het Midden-Oosten.

Persbureau Reuters meldt op basis van bronnen dat Hezbollah zegt dat het vanwege het bestand geen aanvallen meer uitvoert op doelen in het noorden van Israël. Ook stopt de militie naar eigen zeggen met de aanvallen op Israëlische strijdkrachten in Libanon. Naar verwachting komt de sjiitische beweging later vandaag met een verklaring over de positie van Hezbollah in het tijdelijke staakt-het-vuren en een reactie op de bewering van Netanyahu dat het bestand niet voor Libanon zou gelden.

Israëlische aanvallen

Dat Israël oordeelt dat het bestand niet geldt voor Libanon, werd vannacht al duidelijk toen Israël verschillende aanvallen uitvoerde op dat land. Bij een luchtaanval op een café in de Zuid-Libanese stad Sidon kwamen acht mensen om het leven en ook waren er luchtaanvallen op Mashgara in de Bekaa-vallei, artilleriebeschietingen op Khiam en aanvallen op Tyrus.

Al weken wordt Libanon hevig gebombardeerd en ook is Israël een grondoffensief gestart. Israël heeft een groot deel van het zuiden bezet om een bufferzone te creëren. Zo heeft het Israëlische leger meerdere bruggen vernietigd, die gebruikt zouden worden door Hezbollah om militaire goederen te vervoeren en operaties uit te voeren. De aanvallen hebben tot dusver geleid tot zeker 1500 doden en ruim een miljoen vluchtelingen in Libanon. Ongeveer 4000 mensen raakten gewond.

Expert stellen dat Israël in Libanon dezelfde tactiek gebruikt als bij de oorlog in Gaza. Ook de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisatie Oxfam Novib vrezen dat Libanon een tweede Gaza wordt. Vanuit Israël zelf komen uitspraken die die vrees bevestigen. Zo zei de ultrarechtse minister Smotrich dat "de zuidelijke wijken van de Libanese hoofdstad er spoedig komen uit te zien als Khan Younis in Gaza".

Het Libanese regeringsleger heeft inwoners die gevlucht zijn uit het zuiden gewaarschuwd om nog niet terug naar huis te gaan. Volgens het het leger zijn de Israëlische strijdkrachten er nog steeds actief en kunnen er nog onontplofte bommen liggen.

Correspondent Israël Nasrah Habiballah:

"Pakistan zei dat het tijdelijke bestand ook geldt voor Libanon, maar vanuit Israël horen we een ander verhaal. Premier Netanyahu zegt dat Israël meedoet aan de gevechtspauze in Iran, maar niet in Libanon. Of de Israëlische strijd met dezelfde intensiteit doorgaat als we de laatste weken hebben gezien, is nog onduidelijk. Dat gaan we de komende uren zien en hangt ook van Hezbollah af.

De aanvallen op Iran waren samen met de VS, maar in de strijd tegen Hezbollah zit dat anders. Hoewel Israël altijd zegt dat Iran achter de Hezbollah-dreiging zit, trekken ze dit nu juist los van het staakt-het-vuren met Iran."

Een jongetje dat meerdere keren onnodig naar 112 belde, heeft gisteren samen met zijn moeder persoonlijk excuses gemaakt op het politiebureau in Ridderkerk. Hij had een handgeschreven briefje bij zich met 'sori' erop.

De wijkagenten in Ridderkerk waarderen de actie enorm, zeggen ze. "Nu konden wij voor deze jonge stoere bink alleen maar lof hebben dat, ondanks zijn fouten, hij de consequenties kon inzien", schrijft de politie op sociale media.

Op het briefje stond: 'Sori dat ik gister 5 x hep gebelt naar 112. Ik ga dat nooit meer doen. Groetjes'

De politie waarschuwt dat onnodig 112 bellen serieuze gevolgen kan hebben en strafbaar is, schrijft Rijnmond.

Zuyd Hogeschool schafte 4,5 jaar geleden als eerste hogeschool in Nederland het bindend studieadvies af. Een vijfde van de studenten die volgens de oude regels had moeten stoppen, is alsnog binnen vier jaar afgestudeerd, blijkt uit onderzoek van de hogeschool.

Het bindend studieadvies (bsa) verplicht studenten om in hun eerste jaar een bepaald aantal studiepunten te halen. Lukt dat niet, dan moeten ze stoppen met hun opleiding.

De Zuid-Limburgse onderwijsinstelling besloot in studiejaar 2021-2022 het bsa af te schaffen. Niet iedere student zou zich op dezelfde manier ontwikkelen en daarom was volgens de hogeschool in het advies meer maatwerk nodig.

Van de bijna 1500 studenten die hun opleiding toen startten, hadden 217 studenten volgens het oude stelsel aan het einde van het eerste jaar moeten stoppen. Toch lukte het een op de vijf om de opleiding binnen vier jaar af te maken.

"Ik ben blij dat we hen niet te vroeg hebben hoeven laten gaan en dat ze zich nu verder kunnen ontwikkelen met een diploma op zak", zegt Saskia Brand-Gruwel, bestuurslid van Zuyd Hogeschool. "Dat is tegelijkertijd goed nieuws voor Limburg, waar werkgevers, bijvoorbeeld in de zorg en techniek, zitten te springen om gekwalificeerd personeel."

Aangepast traject

Hoewel nog steeds naar het aantal behaalde punten wordt gekeken, kijkt de studieloopbaanbegeleider ook naar de match met de opleiding, persoonlijke omstandigheden en ontwikkelpotentieel. Haalt de student de norm die bij de meeste opleidingen rond de veertig punten ligt niet, dan komt er een aangepast advies.

"Wat je vaak hoort van studenten die twee of drie vakken niet hebben gehaald, is dat ze die er volgend jaar wel bij doen", zegt Brand-Gruwel. "Maar we weten dat dubbel studeren niet werkt. Dan gaan we kijken hoe we dat traject kunnen inrichten zodat het wel lukt. Dus bijvoorbeeld een tweedejaarsvak naar voren schuiven, zodat eerst de niet -gehaalde vakken kunnen worden overgedaan."

Een groep van 35 studenten kreeg het advies om te stoppen, maar bleef toch doorstuderen. De verwachting is dat zij uiteindelijk negen jaar over hun studie zullen doen. Dat is volgens Brand-Gruwel geen reden om het stelsel anders in te richten. "Langstudeerders had je ook met het bsa en de groep lijkt niet groter te worden."

De afschaffing van het bsa heeft volgens het onderzoek bovendien de kansengelijkheid voor mannelijke studenten vergroot. Onder het oude stelsel vielen mannelijke studenten vaker uit dan vrouwelijke studenten. Ook zijn er geen negatieve financiële gevolgen voor de hogeschool.

Volgens Sam de Jong van het Interstedelijk Studenten Overleg laat dit onderzoek zien dat het bsa een ouderwets middel is dat niet werkt: "Het legt niet alleen onnodige druk op het welzijn van de studenten, we zien in dit onderzoek terugkomen dat het ook nog eens een ongelijke behandeling geeft."

Discussie over bindend studieadvies

Het bsa werd ingevoerd om de hoge uitval te verminderen en het studiesucces te bevorderen. Het idee was dat studenten beter hun best zouden doen en eerder zouden stoppen wanneer de opleiding niet blijkt te passen. Hierdoor moest de studietijd worden verkort.

Onlangs bleek uit ander onderzoek dat het bsa niet leidt tot meer afgestudeerde universiteitsstudenten. Het verlaagt de kans op een universitair diploma juist. Bovendien wordt de studieduur niet verkort.

Volgens het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs is het niet mogelijk om harde conclusies te trekken over het effect van het bsa op basis van beschikbare onderzoeken.

In de politiek is het bsa al langer punt van discussie. Volgens toenmalig onderwijsminister Dijkgraaf zorgt het bij een hoop studenten voor veel stress. Hij wilde het maximaal aantal studiepunten in het eerste jaar van zestig naar maximaal dertig verlagen.

Het kabinet-Schoof besloot om niets aan het bsa te veranderen en het huidige kabinet heeft het niet opgenomen in het coalitieakkoord. Onderwijsminister Letschert zei vorige week in een interview de regels niet te gaan aanpassen en dat het aan de onderwijsinstellingen zelf is hoe ze hiermee omgaan.

Zuyd Hogeschool is niet de enige die het bsa heeft afgeschaft. Volgens de Vereniging Hogescholen is dat bij acht andere hogescholen het geval. Bij andere onderwijsinstellingen kan het zijn dat ze per opleiding of faculteit maatwerk toepassen. De universiteiten hanteren allemaal een bsa.

Goedemorgen! In de zaak tegen oud-advocaat Inez Weski is het vandaag de beurt aan haar verdediging. Verder gaat NAVO-chef Rutte langs bij president Trump.

Het weer: Het is zonovergoten en droog. De temperatuur stijgt naar 16 tot lokaal 21 graden en er waait en zwakke tot matige oostenwind.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

De Verenigde Staten en Iran zijn akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken. De VS zal samen met Israël stoppen met het uitvoeren van aanvallen. Iran zal op zijn beurt onder meer de Straat van Hormuz openen voor alle scheepvaart en ook de aanvallen opschorten. Het bestand is direct ingegaan en volgt op bemiddelingspogingen van Pakistan.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

In de jungle van Ecuador is met een wildcamera een zeldzame zwarte jaguar vastgelegd. Meestal hebben ze een goudkleurige vacht met zwarte rozetten, maar zo'n 10 procent van de jaguars is helemaal zwart. Dat komt door melanisme: een teveel aan zwarte pigmentatie. Het tegenovergestelde is albinisme.

Jaguars zijn erg schuwe dieren. "Dat we een zwarte jaguar aantreffen in dit gebied, betekent dat het ecosysteem er in stabiele en goede staat is, en dat ons werk er vruchten afwerpt", zegt Rebeca Martinez van WWF Ecuador. "Het woud is in balans, anders zouden we zo'n zeldzaam dier er nooit kunnen zien."

Fijne dag!

Het Belgisch Openbaar Ministerie gaat een groep wielrenners vervolgen die zondag tijdens de Ronde van Vlaanderen bij een spoorwegovergang een rood licht negeerden. Het gaat volgens de Vlaamse omroep VRT om 54 professionele renners, onder wie ook Remco Evenepoel en Tadej Pogacar. Het incident gebeurde aan het begin van de koers.

Het negeren van een rood licht bij een spoorovergang is een overtreding van de zwaarste categorie binnen de verkeerswetgeving in België.

Bij de overweg sprong het licht op rood toen het peloton naderde, maar het eerste deel van de wielergroep negeerde het licht. Pas toen de slagbomen naar beneden gingen, stopte de rest van het peloton, met daarin onder meer Mathieu van der Poel. De eerste groep mocht de koers afmaken, maar moest wel wachten tot de tweede groep weer was aangesloten.

Volgens het Belgische OM zal op basis van onderzoek gekeken worden of de renners strafrechtelijk worden vervolgd. Bij overtredingen van de zwaarste categorie worden in België overtreders in principe altijd opgeroepen voor de politierechtbank. De boete die de renners kunnen krijgen ligt tussen de 400 en 5000 euro.

Of de Internationale wielerunie UCI van plan is om de renners sancties op te leggen, is onduidelijk. Enkele renners werden wel beboet voor andere overtredingen tijdens de koers. Zo kreeg winnaar Pogacar een boete van ruim 500 euro voor het weggooien van afval in een zone die daar niet voor bedoeld was.

De Amerikaanse journalist Shelly Kittleson, die vorige week in Irak werd ontvoerd, is vrijgelaten. Dat heeft de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio gezegd.

Kittleson werd op 31 maart in Bagdad meegenomen door een pro-Iraanse militie. Naar verluidt zouden in ruil voor haar vrijlating enkele leden van de groepering worden vrijgelaten die door de Iraakse autoriteiten waren opgepakt.

Kittleson moet het land onmiddellijk verlaten. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zorgt voor een veilig vertrek uit Irak en bedankt onder meer de autoriteiten in Irak voor hun inzet.

Waarschuwing

Kittleson is een freelancejournalist die in Rome woont. Ze heeft als journalist verslag gedaan van conflicten in Afghanistan, Irak en Syrië. Volgens haar profiel op X werkt ze voor meerdere media.

Eerder riep de Amerikaanse ambassade in Irak Amerikaanse burgers herhaaldelijk op om het land te verlaten. Dit gebeurde naar aanleiding van de oorlog met Iran.

In Brabant is afgelopen avond een medewerker van een slachthuis overleden bij een bedrijfsongeval. Het gebeurde bij een bedrijf in Helmond.

De medewerker overleed ter plekke. Het ongeval gebeurde bij of in een lift, maar wat daar zich precies heeft afgespeeld is niet duidelijk. De identiteit van het slachtoffer is nog niet bekend, schrijft Omroep Brabant.

Zoals gebruikelijk bij ongelukken op een werkplek, doet ook de Arbeidsinspectie onderzoek. Ook een team van de forensische opsporing werd opgeroepen.

Presentator Janine Abbring gaat het laatste seizoen van Zomergasten presenteren. Dat heeft ze gezegd in het programma LUBACH, waar ze eindredacteur is.

Abbring presenteerde het interviewprogramma eerder al van 2017 tot 2022, en is daarmee een van de langstzittende presentatoren van Zomergasten. Ze volgt Griet Op de Beeck op die het programma vorig jaar presenteerde.

Interview aan de hand van fragmenten

In het programma wordt zo'n drie uur lang een gast geïnterviewd. Het gesprek wordt gevoerd aan de hand van videofragmenten die de gast heeft uitgekozen. Die fragmenten zijn volgens Abbring cruciaal. "Soms zie je een gast naar een scène kijken en dan verandert er iets in diens houding. Dan gebeurt er iets wat je met een vraag niet altijd zo makkelijk voor elkaar krijgt."

Wegbezuinigd

Eind vorig jaar maakte de VPRO bekend dat Zomergasten na dit jaar wordt wegbezuinigd door de NPO. De laatste reeks van het programma gaat op 26 juli van start. Het is nog niet bekend wie de gasten in het slotseizoen zijn.

De Verenigde Staten en Iran zijn akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken. De VS zal samen met Israël stoppen met het uitvoeren van aanvallen. Iran zal op zijn beurt onder meer de Straat van Hormuz openen voor alle scheepvaart en ook de aanvallen opschorten. Het bestand is direct ingegaan en volgt na bemiddelingspogingen van Pakistan.

De opening van de zeestraat was een belangrijke eis van de Amerikanen om tot een staakt-het-vuren te komen.

Tienpuntenplan

Zowel de VS als Iran zegt dat de Iraniërs met een tienpuntenplan naar de Amerikanen zijn gegaan. De Amerikaanse president Trump noemt dat plan een werkbare basis voor onderhandelingen.

"Bijna alle twistpunten uit het verleden tussen de Verenigde Staten en Iran zijn opgelost, maar een periode van twee weken zal nodig zijn om de overeenkomst helemaal af te ronden en bekrachtigen", schrijft Trump op sociale media. Pakistan heeft beide landen uitgenodigd om vrijdag verder te praten in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad.

Wat er precies in het tienpuntenplan staat is nog niet bekend. Iraanse staatsmedia zeggen dat Trump akkoord is gegaan met voorstellen van Iran.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen over het staakt-het-vuren in ons liveblog.

Volgens de Pakistaanse premier Sharif geldt het staakt-het-vuren voor het gehele Midden-Oosten en nemen ook alle bondgenoten van Iran en de VS deel aan het bestand. Dit betekent dat ook in Libanon de wapens voorlopig neergelegd worden. De Israëlische premier Netanyahu ontkent dit en zegt dat de strijd daar doorgaat.

Tijdens de oorlog met Iran begon Israël ook een grondoffensief in Libanon in de strijd tegen Hezbollah. Volgens het Libanese ministerie van Gezondheid zijn 1 miljoen mensen op de vlucht geslagen voor het geweld en meer dan 1500 mensen omgekomen.

Ultimatum

Het nieuws van het staakt-het-vuren kwam zo'n anderhalf uur voor het door Trump gestelde ultimatum aan Teheran naar buiten. Eerder dreigde Trump dat "een hele beschaving vannacht zal sterven" als Iran niet akkoord zou gaan met de eisen van de VS. Gisteravond vroeg Sharif aan Trump om het ultimatum met twee weken uit te stellen.

Ruim vijf weken geleden begonnen de VS en Israël met grootschalige aanvallen op Iraanse doelen. Dat land sloeg terug door onder meer Amerikaanse doelen in de regio aan te vallen, zoals legerbases. Bijna alle Golfstaten hadden zo dagelijks te maken met raket- en droneaanvallen.

Verslaggever Marieke de Vries in de VS:

"Trump noemt het bestand een "wederzijdse wapenstilstand". Hij benadrukt dat hij de aanval op Iran heeft afgeblazen, nadat Iran beloofde de straat van Hormuz veilig te heropenen. Verder voegt hij toe dat hij daartoe heeft besloten, omdat de VS alle militaire doelen heeft bereikt en de onderhandelingen voor een langdurige vrede met Iran en in het Midden-Oosten al in een vergevorderd stadium zijn.

Terwijl Trump naar de buitenwereld de druk opvoerde met zijn dreigement dat er "een beschaving zal sterven" en het bombarderen van alle energiecentrales en bruggen in Iran, werd er achter de schermen druk op de Amerikaanse president uitgeoefend een door Iran voorgesteld tienpuntenplan serieus te nemen. De Iraniërs hadden eerder een voorstel van de Amerikanen afgewezen.

Hoewel er in de VS ongetwijfeld opgelucht adem wordt gehaald dat Trump zijn destructieve aanvallen niet uitvoert, blijft het ook een vraagteken waar deze oorlog voor nodig was en welke doelen er daadwerkelijk bereikt zijn. Daar zal Trump de komende dagen antwoord op moeten geven."

De minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen is samen met minister van Justitie en Veiligheid David van Weel in Marokko voor een tweedaags bezoek. Dat Berendsen heeft gekozen voor Rabat als zijn eerste bestemming buiten de EU, moet onderstrepen hoe belangrijk de banden met het Noord-Afrikaanse land zijn voor het kersverse kabinet-Jetten.

De keuze voor Marokko is volgens Berendsen vooral ingegeven door de nieuwe geopolitieke situatie in de wereld. Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de banden tussen de VS en de andere NAVO-bondgenoten verder onder druk komen te staan. "Het zijn de grootmachten van de wereld die nu vooral de taal van de macht laten klinken. Wij moeten met veel partners kijken hoe we kunnen samenwerken om in zo'n wereld de dingen die wij belangrijk vinden te kunnen beschermen," zegt hij tegen NOS.

Migratie

De samenwerking op het gebied van migratie is volgens minister Van Weel sterk verbeterd in de afgelopen drie jaar. Vooral het terugnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers gaat volgens hem stukken beter dan voorheen. "Het aantal documenten dat door Marokko wordt afgegeven om staatsburgers terug te laten keren, is in de afgelopen jaren gestaag toegenomen. Jaarlijks keren er nu honderden afgewezen asielzoekers terug", zegt Van Weel.

Vóór 2023 was de relatie tussen Nederland en Marokko nog flink bekoeld. Marokko verstrekte nauwelijks reisdocumenten waarmee afgewezen Marokkaanse asielzoekers vanuit Nederland kunnen terugkeren. Dat dit nu wel gebeurt, is volgens Van Weel een duidelijk signaal dat beide landen goede banden onderhouden.

Bestrijding criminaliteit

Een ander terrein waarop er veel vooruitgang is geboekt. is de bestrijding van de georganiseerde misdaad. In mei wordt er in de Tweede Kamer gestemd over een uitleveringsverdrag met Marokko dat in 2023 is ondertekend door de toenmalige minister van Justitie, Dilan Yeşilgöz en haar Marokkaanse ambtgenoot.

Ook zonder verdrag levert Marokko in sommige gevallen al verdachten uit aan Nederland. Zo werd er in februari nog een verdachte van een schietpartij in Rotterdam uitgeleverd. Volgens Van Weel zou een verdrag de samenwerking met Marokko op dit gebied verder kunnen versterken. "In de afgelopen jaren zien we een toename in het aantal uitleveringsverzoeken over en weer."

Er is nog onduidelijkheid rondom de uitlevering van verdachten met zowel de Nederlandse als Marokkaanse nationaliteit. De regel is in Marokko dat het geen Marokkaanse staatsburgers uitlevert, ook als ze in het bezit zijn van een Nederlands paspoort. Van Weel wil geen uitspraken doen over de vraag of dit inmiddels wel gebeurt.

De mogelijkheden om beslag te leggen op geld en bezittingen van criminelen was een ander belangrijk punt in het gesprek dat Van Weel vandaag met zijn Marokkaanse ambtgenoot Abdellatif Ouahbi heeft gevoerd. In de toekomst moet het mogelijk worden om in Marokko gestald geld in beslag te nemen van in Nederland veroordeelde criminelen.

Westelijke Sahara-standpunt

Voor Marokko is vooral het Nederlandse standpunt over het conflict in de Westelijke Sahara een belangrijk thema. Het gebied ten zuiden van Marokko is volgens Rabat onlosmakelijk onderdeel van het Marokkaanse grondgebied. Aan de andere kant is er de Polisario, een onafhankelijkheidsbeweging die streeft naar een eigen staat.

Sinds de jaren 90 wordt er binnen de Verenigde Naties onderhandeld over een oplossing voor dit gewapende conflict. In december 2025 heeft Nederland tijdens een bezoek van de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken, Nasser Bourita, nogmaals zijn steun uitgesproken voor een Marokkaans plan dat het conflict zou moeten oplossen.

Volgens dit autonomieplan zou de Westelijke Sahara een grote mate van zelfbestuur kunnen krijgen, op voorwaarde dat het gebied definitief bij Marokko hoort. "Nederland vindt dat de lokale bevolking recht heeft op zelfbeschikking, dat zij hun eigen toekomst kunnen bepalen. Tegelijkertijd zien we dat het plan dat Marokko heeft neergelegd een proces heeft opgestart dat echt voor een oplossing kan zorgen", zegt minister Berendsen.

Handel

Door de oorlog in het Midden-Oosten en de wereldwijde energiecrisis is er vanuit Europa nu nog meer interesse in de duurzame energie die er in Marokko wordt opgewekt. In de afgelopen vijftien jaar heeft het Noord-Afrikaanse land flink ingezet op zonne-energie en zijn er vergevorderde projecten voor de duurzame productie van waterstof.

Het is dan ook geen toeval dat het bezoek van de ministers wordt afgesloten met een bezoek aan de containerhaven van Tanger. Nu het vrachtverkeer in de Perzische Golf en de Rode Zee is ontregeld, wordt er hier in Marokko verwacht dat deze haven een nog belangrijkere rol gaat spelen in het mondiale vrachtverkeer.

Alleen als er harde afspraken komen, gaat de Tweede Kamer akkoord met 2 miljard euro subsidie voor Tata Steel. Daarmee kan het kabinet nu door met de onderhandelingen met het bedrijf, bleek in een debat in de Kamer.

Het Indiase Tata zelf trekt 4 miljard euro uit voor de vergroening van de staalproductie in IJmuiden. Met het geld moet Tata, waar ongeveer 11.000 mensen werken, op een schonere manier staal gaan maken. Het is de bedoeling dat er van kolen op gas wordt overgestapt en na 2030 op waterstof. De CO2-uitstoot moet fors naar beneden.

Tata kreeg van de plaatselijke toezichthouder, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, al meerdere boetes vanwege te hoge uitstoot, waarvan onlangs nog een van 2,4 miljoen euro. Omwonenden dienden eind vorig jaar een claim in vanwege gezondheidsschade die door het RIVM werd vastgesteld.

Miljarden belastinggeld steken in een bedrijf dat vervuilt en voor gezondheidsproblemen zorgt in de regio, ligt voor veel partijen gevoelig. Maar zorgen om werkgelegenheid en het verlies van een belangrijke industrie zijn er ook. En als de staalproductie om milieuredenen zou stoppen, is in Nederland wel milieuwinst behaald maar verplaatst het probleem zich naar elders in de wereld, zeggen partijen.

'Maatwerkafspraken'

Najaar 2025 sloot het toenmalige kabinet een voorlopige overeenkomst met Tata Nederland en het Indiase moederbedrijf. Een zogeheten maatwerkovereenkomst moet later dit jaar definitief worden. Daarin moeten harde afspraken komen over het dichtgaan van de meest vervuilende productieonderdelen en het vergroenen van de rest van het bedrijf.

GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, Volt en SP zijn kritisch en vertrouwen het niet. Partij voor de Dieren-lid Kostic begrijpt niet dat de overheid zo veel geld in het bedrijf wil steken. Ze wees op kinderen in de omgeving van IJmuiden die ziek zijn, de hoge CO2-uitstoot, het eerdere liegen van het bedrijf over stoffen en het lekken van oude fabrieken. Ze sprak van een "Tata morgana".

Volt-leider Dassen vroeg zich af waarom de overheid "2 miljard in een zwart gat zou steken". Ook haalde hij "meer dan honderd economen" aan die de subsidie een slecht plan vinden. Ze vrezen dat het bedrijf na de verduurzaming niet meer levensvatbaar is omdat groene energie in ons land duurder is dan elders. D66 wil hardere afspraken met Tata, zodat de overheid kan afdwingen dat het bedrijf meer gaat doen wat betreft de gezondheid. En het CDA wil meer garanties dat Tata ook in fase 2 van het plan, na 2030, echt op waterstof overstapt.

Maar al met al is een meerderheid, waaronder BBB, JA21, VVD, PVV en CDA en D66, voor doorgaan met de onderhandelingen. Daarbij wijzen ze vooral op het belang van de werkgelegenheid voor ons land en het belang van de industrie. Zo vond BBB-fractievoorzitter Vermeer dat je het verdienmodel voor ons land niet moet onderschatten en ons land "nu eenmaal niet alleen kan draaien op boswachters en accountmanagers". Wat ook belangrijke beroepen zijn, voegde hij er haastig aan toe.

Minister van Klimaat en Groene Groei Van Velthoven zei te begrijpen dat een meerderheid eerst "bindende" afspraken wil met Tata, alvorens met geld in te stemmen. Maar ze kon nog weinig antwoorden geven op de wensen en vragen van Kamerleden hoe de afspraken er precies uit komen te zien . Volgens Van Velthoven denkt Tata zelf na over het sluiten van twee vervuilende fabrieken. Maar concrete afspraken zijn er nog niet en dat duurt nog wel even, zei ze. "Ik heb niet binnen een maand een brief voor u hoe die afspraken eruitzien", zei Van Velthoven tegen de Kamer.

Aan de kritische partijen vroeg ze toch ook om begrip: uiteindelijk kunnen met het geld echt stappen naar groener staal worden gemaakt, zo zei ze.