NOS Nieuws - Algemeen

Goedemorgen! Vandaag hoort de parlementaire enquêtecommissie Corona Mona Keijzer en de leiders van de NAVO-landen komen officieel bijeen voor de top in Ankara.

Eerst het weer: De dag begint bewolkt en lokaal valt motregen. In de middag breekt de zon steeds beter door en bij een matige noordwestenwind wordt het 22 tot 26 graden. De komende dagen verlopen vrij zonnig en de temperatuur loopt geleidelijk op.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De VS heeft luchtaanvallen uitgevoerd op Iran. Het Amerikaanse leger sprak ongeveer vijf uur geleden van "een reeks krachtige aanvallen". Na afloop meldde het leger dat er 80 doelen zijn geraakt.

De aanval volgde nadat Iran drie commerciële schepen die door de Straat van Hormuz voeren zou hebben aangevallen. Volgens het Amerikaanse leger waren die aanvallen "onterecht, gevaarlijk en een duidelijke schending van het staakt-het-vuren". Het is niet de eerste keer dat de VS aanvallen uitvoert als reactie op een aanval op een schip. Eind juni gebeurde dit ook al twee dagen op rij.

Sinds half juni geldt een memorandum over een einde van de oorlog tussen de VS en Iran. In de intentieverklaring staat onder meer dat beide landen alle militaire operaties moeten staken en elkaars territoriale integriteit en soevereiniteit moeten respecteren.

Vannacht op het WK Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De prijs voor de meest miraculeuze ommekeer van het WK voetbal gaat voorlopig naar de wedstrijd Argentinië - Egypte gisteren. In de 78ste minuut stond Argentinië nog 2-0 achter waardoor de uitschakeling voor de Argentijnen steeds dichterbij kwam. Tot overmaat van ramp had de Argentijnse sterspeler Lionel Messi daarvoor in de eerste helft nog een penalty gemist.

Toch waren de Argentijnen nog niet verslagen. Sterker nog: in veertien minuten tijd werd alles omgedraaid. Eindstand 3-2 voor Argentinië. Mede dankzij een goal en een assist voor Messi.

Na het laatste fluitsignaal was goed te zien wat zo'n ontknoping met een mens kan doen.

Fijne dag!

Een agent van de Amerikaanse immigratiedienst (ICE) heeft dinsdag in Houston een man doodgeschoten. Dat meldt de dienst in een verklaring, waarover Amerikaanse media berichten. Volgens ICE was het slachtoffer een Mexicaans staatsburger die illegaal in de Verenigde Staten was.

ICE zegt dat agenten zouden hebben geprobeerd de auto van de man te stoppen, maar de man ramde vervolgens een voertuig van de dienst. Ook zou hij meerdere mondelinge bevelen hebben genegeerd en een agent omver hebben geprobeerd te rijden.

Dit alles zorgde ervoor dat "onze agent uit zelfverdediging zijn wapen gebruikte", claimt ICE. De immigratiedienst levert daar verder geen bewijs voor.

Het is niet de eerste keer dat ICE betrokken is bij een dergelijk dodelijk incident. Eerder werd de uitleg van ICE tegengesproken na het bekijken van videobeelden, zoals in de zaak van Alex Pretti. Hij werd in januari doodgeschoten. Tot nu toe zijn er nog geen beelden van het incident in Houston.

'35 jaar in dit land'

NBC News meldt dat het slachtoffer onderweg was naar zijn werk om zijn werknemers op te halen. "Mijn vader is al bijna 35 jaar in dit land en werkt in de bouw om te kunnen zorgen voor mij, mijn twee broers en mijn moeder", schrijft zijn zoon. "Hij was bezig zijn werkvergunning via de officiële weg te regelen."

De Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD bleven er tot het laatste moment van overtuigd dat Rusland Oekraïne waarschijnlijk niet zou binnenvallen. Dat kwam door een analyse die gebaseerd was op een "unieke bron" binnen het Russische veiligheidsapparaat.

Dat schrijft de Volkskrant in een reconstructie over de laatste maanden voor de grootschalige invasie die op 24 februari 2022 begon. De krant sprak met 19 betrokken inlichtingenofficieren en hoge ambtenaren.

De Nederlandse inlichtingen belandden zelfs bij de Amerikaanse president Biden, die sinds het najaar van 2021 waarschuwde voor een op handen zijnde Russische invasie. Nederland hoopte hiermee te voorkomen dat het tot een oorlog zou komen.

Kans laten schieten

Achteraf vinden veel betrokkenen dat Nederland juist hierdoor de enige kleine kans die er was om een oorlog te voorkomen heeft laten schieten. Als de VS en Europa gezamenlijk aan Rusland hadden laten weten dat zij bereid waren om militair en economisch tot het uiterste te gaan, had dit Rusland kunnen afschrikken, menen zij.

Een andere hoge ambtenaar zegt dat Europese landen door de verkeerde analyse ook geen extra steun aan Oekraïne hebben gegeven in de maanden voorafgaand aan de invasie.

In het Volkskrant-artikel staat dat zowel de AIVD en als de MIVD het verhaal heeft gelezen. In het artikel reageert namens beide diensten een betrokken AIVD'er anoniem.

Kremlinbron

De analyse dat een Russische inval 'niet waarschijnlijk' was, baseerden de Nederlandse diensten op een "unieke bron", dicht bij de Russische president Poetin. Die "beproefde bron" gaf toegang tot inlichtingen uit het Russische veiligheidsapparaat en zou al jarenlang zeer waardevol zijn voor de Nederlandse diensten.

Volgens de AIVD en de MIVD moest de Russische troepenopbouw worden gezien als het opvoeren van de druk in de onderhandelingen met het Westen. Tot een echte aanval zou het niet komen, want dan was Poetin zijn onderhandelingspositie kwijt. De Amerikaanse lezing was echter dat het niet de vraag was of, maar wanneer de Russen de aanval inzetten.

Die waarschuwden al maanden dat Rusland voorbereidingen aan het treffen was om Oekraïne binnen te vallen. De VS had een bron in het Kremlin, die waarschijnlijk nog dichter bij Poetin stond. De AIVD en MIVD voerden wel gesprekken met de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, maar kwamen er niet achter waarom hun analyses uiteenliepen.

Pas nadat de Russische troepen Oekraïne in waren getrokken, werd duidelijk dat de top van het Russische veiligheidsapparaat niet op de hoogte was geweest van de aanvalsplannen van Poetin.

Het is niet alleen het rotsvaste vertrouwen in hun bron dat de AIVD en MIVD een verkeerde inschatting liet maken. Uit de gesprekken die de Volkskrant voerde, blijkt dat deze scepsis ook te maken had met de Irakoorlog in 2003.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken deelde toen inlichtingen over Iraakse massavernietigingswapens die niet klopten. De daaropvolgende invasie in Irak kostte honderdduizenden mensen het leven.

Nederland was niet het enige land dat zich niet liet overtuigen door de Amerikaanse inlichtingen. Duitsland en Frankrijk waren ook sceptisch over een mogelijke Russische invasie. "We worden een oorlog ingerommeld", vatte een hoge ambtenaar de sfeer tijdens overleggen met Europese ministers samen. Ook Oekraïne zelf dacht lange tijd niet dat het echt tot een Russische invasie zou komen.

Pas drie weken voor de invasie veranderde het standpunt van de diensten enigszins. Het werd toen duidelijk dat het Russische leger grote hoeveelheden bloedplasma naar het front bracht. De diensten veranderden hun conclusie dat een oorlog 'onwaarschijnlijk' was naar 'mogelijk'.

Een inlichtingenblunder

De Nederlandse diensten kwamen na de invasie via inlichtingen te weten dat de Russische veiligheidstop net zo verrast was over het begin van de oorlog als zijzelf. Alleen een heel kleine groep vertrouwelingen wist blijkbaar af van de oorlogsplannen van de president. De bron van de AIVD en de MIVD viel daarbuiten, die van de VS waarschijnlijk niet.

De ontzetting was groot bij de Nederlandse diensten, blijkt uit een citaat van een van de bronnen die de Volkskrant sprak: "Dit is de grootste oorlog op het Europees grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog. En die zagen wij niet aankomen. Wat een fuck-up."

Sommige betrokkenen spreken achteraf dan ook over een inlichtingenblunder. Zo ver wil een senior AIVD'er die de krant sprak niet gaan. Wel is het beeld van Poetin veranderd, zegt hij. "Ik denk dat het eerlijk is om te zeggen dat we Poetin nu met meer wantrouwen zouden bekijken. We gingen te veel uit van Poetin als een rationele actor."

Evacuatie ambassade

Extra pijnlijk voor de inlichtingendiensten is waarschijnlijk dat de Nederlandse militairen en ambtenaren wel steeds meer op de informatie van de Amerikaanse diensten gingen varen. Zij gingen er in de laatste weken wel van uit dat die invasie zou gaan plaatsvinden.

Enkele maanden eerder had de Nederlandse ambassadeur in Oekraïne die conclusie al getrokken. Zijn ambassade bereidde zich sindsdien voor op oorlog. Hij riep Nederlanders halverwege februari op het land te verlaten als ze er niet hoefden te zijn. Ook liet hij zijn vrouw en de gezinnen van het ambassadepersoneel evacueren.

Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Hoekstra besloot dat het ambassadepersoneel naar Lviv moest uitwijken. Een dag nadat Rusland was binnengevallen, verliet het Nederlandse personeel Oekraïne in een konvooi met gepantserde auto's.

Rusland heeft Kyiv opnieuw aangevallen. Er werden ballistische raketten afgevuurd op de Oekraïense hoofdstad. Zeker twee mensen raakten daarbij gewond. Een van hen moest naar het ziekenhuis.

Ook brak er brand uit in verschillende wijken. Burgemeester Klitsjko schrijft op Telegram dat het gaat om pakhuizen en om een gebouw waar geen mensen wonen.

Het luchtalarm klonk ongeveer een uur lang. Volgens journalisten van The Kyiv Independent ter plaatse waren er explosies te horen vlak voordat de luchtalarmen afgingen. De Oekraïense luchtmacht waarschuwde al voor de Russische raketten die op de hoofdstad afkwamen.

Eerder op de avond werd ook Odesa aangevallen. Daar raakten tien mensen gewond. Acht van hen moesten naar het ziekenhuis.

Massale aanval

Eerder deze week was er ook al een Russische aanval op de Oekraïense hoofdstad. Zeker elf mensen overleefden die aanval niet. Rusland zei toen een massale aanval te hebben uitgevoerd op Oekraïne.

De ballistische raketten, kruisraketten en drones richtten begin deze week een enorme ravage aan in Kyiv:

In een kelderbox van een flat in Eindhoven is dinsdagavond een grote hoeveelheid vuurwerk gevonden. Uit voorzorg werd een deel van de flat ontruimd. Rond 22.30 uur mochten de bewoners weer terug naar huis. Ook werden een aantal omliggende straten afgezet.

Het ging om professioneel vuurwerk, dat bijvoorbeeld bij vuurwerkshows wordt gebruikt. Daar heb je een vergunning voor nodig, maar die had de man niet.

De eigenaar van de box, een man van 29, is aangehouden. Hij woont zelf ook in het appartementencomplex, meldt Omroep Brabant.

Tip

De politie kwam in actie na een tip over het vuurwerk. "Als dit vuurwerk vroegtijdig tot ontploffing was gekomen, dan was de schade niet te overzien geweest", schrijft de politie.

"Een gespecialiseerd bedrijf is ingeschakeld om het vuurwerk af te voeren." Daarna wordt het vernietigd.

De VS heeft luchtaanvallen uitgevoerd op Iran. Na afloop maakte het Amerikaanse leger bekend dat het meer dan tachtig doelen heeft geraakt. Iran bestookte op zijn beurt als vergelding Amerikaanse bases in Bahrein en Koeweit.

Reden voor de Amerikaanse acties zijn drie recente Iraanse aanvallen op commerciële schepen die door de Straat van Hormuz voeren, zegt het Amerikaanse Centrale Commando. Die aanvallen waren de afgelopen twee dagen. Het leger noemt ze "onterecht, gevaarlijk en een duidelijke schending van het staakt-het-vuren".

Volgens de VS zijn onder de ruim tachtig geraakte doelen Iraanse luchtafweersystemen, commandonetwerken en kustradarstations. Ook zouden ruim zestig kleine boten van de Islamitische Revolutionaire Garde in en vlak bij de Straat van Hormuz zijn geraakt.

Iraanse staatsmedia melden dat er onder meer explosies te horen waren in Sirik, in het zuiden van Iran. Meerdere projectielen zouden daar een pier hebben geraakt. Door de scherven zouden meerdere mensen gewond zijn geraakt. Ook zouden er explosies te horen zijn geweest in Bandar Abbas. Beide plaatsen liggen aan de Straat van Hormuz.

Amerikaanse luchtmachtbasis aangevallen

Het Iraanse leger liet direct weten dat hun strijdkrachten met een "vernietigende reactie" zouden komen en een paar uur later kwam de mededeling dat er vergeldingsaanvallen waren uitgevoerd. Volgens de Iraanse staatstelevisie was dat een gezamenlijke operatie van de marine en de luchtmacht.

Daarbij zouden onder meer een Amerikaanse militaire basis in Bahrein en de luchtmachtbasis Ali Al Salem in Koeweit zijn aangevallen. Een Amerikaanse drone die dat probeerde te verhinderen, werd volgens de Iraanse autoriteiten neergehaald.

Het leger van Koeweit heeft bevestigd dat daar vannacht een "vijandelijke" missie met drones was. In Bahrein ging het luchtalarm af.

Oliesancties

Het is niet de eerste keer dat de VS aanvallen uitvoert als reactie op een aanval op een schip. Eind juni gebeurde dit ook al twee dagen op rij. Vicepresident Vance zei toen over de aanvallen dat "geweld met geweld wordt bestreden".

Ondertussen voerde Amerika gisteren opnieuw tijdelijk sancties in tegen de Iraanse olie-industrie. De VS trok een vergunning in die toestemming gaf voor de verkoop van Iraanse olie.

Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken veroordeelt dat besluit. Die beslissing is volgens Iran in strijd met het memorandum van Islamabad over het beëindigen van de oorlog.

Liefhebbers van zon, warmte en zo min mogelijk kleding kunnen het Italiaanse vissersdorp Varenna maar beter mijden. De autoriteiten van het plaatsje, gelegen aan het Comomeer, zijn het zat dat in de zomermaanden hordes toeristen met blote bovenlijven of in bikini door de nauwe steegjes van het dorp paraderen. Zij riskeren voortaan een boete die kan oplopen tot 200 euro.

Mauro Manzoni, de burgemeester van Varenna, geeft aan lokale media toe dat het een vergaande maatregel is om toeristen te bekeuren, maar ook dat het dorpsbestuur niet anders kon. "Varenna is een prachtig dorp en we zijn er trots op jaarlijks honderdduizenden bezoekers van over de hele wereld te mogen verwelkomen. Maar de levenskwaliteit van onze inwoners mag niet worden opgeofferd aan het massatoerisme."

Toenemende ergernis

De burgemeester liep al langer rond met plannen om de vrijheid van toeristen in Varenna in te perken. Er wonen slechts zo'n 650 mensen in het eeuwenoude dorp, dat veelal bestaat uit vrolijk gekleurde huisjes die dicht op elkaar staan. Zij begonnen zich steeds meer te storen aan toeristen die vanwege de hitte halfnaakt door het dorp liepen.

Een winkeleigenaar zegt tegen een lokale krant maar wat blij te zijn met de nieuwe regels, die nu een paar dagen van kracht zijn. "Op het strand kun je doen wat je wilt, maar als je rondloopt en winkels, restaurants, kerken of het plein bezoekt, moet je je fatsoenlijk kleden." Een ander voegt daaraan toe: "Het werd tijd; het is een verstandige maatregel. Het belangrijkste is dat deze ook wordt gehandhaafd."

Ook geen speakers meer

Toeristen die zich niet aan de kledingvoorschriften houden, krijgen een boete van 50 tot 200 euro. Het is niet de enige maatregel die genomen is: tourgroepen mogen voortaan niet groter zijn dan 25 personen en zij mogen de smalle steegjes in het dorp niet meer blokkeren. Het gebruik van speakers is voor tourgidsen ook verboden. Het moet de rust in het dorpje terugbrengen, aldus Manzoni.

De Amerikaanse zakenman George E. Johnson is overleden op 99-jarige leeftijd. Als ondernemer was hij een pionier in cosmetica voor zwarte consumenten. En passant hielp hij ook nog het invloedrijke muziekprogramma Soul Train nationaal in de markt te zetten.

Johnson werd in 1927 geboren in het Diepe Zuiden van de VS, maar op zijn tweede trok zijn gezin al naar het noorden. Als onderdeel van de grote volksverhuizing om banen te zoeken en racisme te ontvluchten, kwam hij in Chicago terecht. "Ik ben mijn moeder er nog elke dag dankbaar voor", zei hij eens in een interview. "Zij heeft me gelukkig uit Mississippi laten wegkomen."

Als twintiger had hij allerlei baantjes, tot hij toevallig een zwarte barbier tegen het lijf liep. Hij ontdekte dat de man geld als water verdiende met het ontkroezen van haar: veel zwarte Amerikanen lieten destijds hun haar behandelen met hitte of chemicaliën om het steiler te maken, om maar meer aan het witte ideaalbeeld te voldoen.

Gelogen over een lening

Johnson werkte negen maanden aan een middeltje dat mensen thuis konden gebruiken, zonder veel van dat gedoe. Hij haalde 250 dollar op bij vrienden en leende nog eens zoveel van een bank, onder het leugentje om bestwil dat hij zijn vrouw een vakantie wilde geven. "Toen mijn eerste partij klaar was, had ik nog één dollar op mijn bankrekening staan."

De gok pakte goed uit: Ultra Sheen was al snel onontbeerlijk in menig zwart huishouden. Het was het begin van een imperium waarin Johnson vooral ook iets wilde teruggeven aan de zwarte gemeenschap. Hij liet werknemers delen in de winst, betaalde door tijdens vakanties, loofde studiebeurzen uit en zorgde voor schoolontbijtprogramma's.

Johnson was ook pienter genoeg om zijn producten aan te passen aan veranderende trends. Toen de zwarte gemeenschap in de jaren 60 steeds meer trots vond in de eigen identiteit en ontkroezen uit de mode raakte, stapte Johnson juist in de afro-producten. In reclames liet hij de boodschap black is beautiful doorklinken, met reclameteksten in het Swahili als Watu Wazuri, prachtige mensen.

Het legde Johnson geen windeieren: hij had op een gegeven moment 80 procent van deze markt in handen. In 1971 werd zijn Johnson Products Company het eerste bedrijf van een zwarte eigenaar dat aan de beurs van New York genoteerd was.

In datzelfde jaar was Johnson ook cruciaal in de groei van het muziekprogramma Soul Train. Dat was een springplank voor artiesten die in witte entertainmentprogramma's moeilijk aan bod kwamen, zoals The Jackson 5, Marvin Gaye, Chaka Khan, Ike en Tina Turner, B.B. King.

Muziek, dans, mode

Het programma van Don Cornelius liep al enkele jaren op de lokale tv in Chicago, maar door de sponsoring van Johnson kon de stap naar een nationaal publiek worden gemaakt. De grote tv-zenders vonden het te niche, maar lokale zenders in zeven steden als Los Angeles en Philadelphia zagen de waarde ervan.

Soul Train groeide uit tot een cultureel fenomeen. Niet alleen muziekstijlen en artiesten vonden een nationaal publiek, kijkers volgden ook nauwkeurig de mode en danspassen van iedereen in beeld. Aan het einde van het eerste seizoen was het aantal steden waar het werd uitgezonden gegroeid tot vijftig, het programma zou uiteindelijk tot 2006 lopen.

Een terugblik op Soul Train:

Bij zijn overlijden schrijft zijn familie dat Johnson zijn bescheiden afkomst, als zoon van een pachter, nooit is vergeten. "Die vroege ervaringen vormden zijn waarden: nederigheid, toewijding, persoonlijke verantwoordelijkheid en de gouden regel: behandel iedereen zoals je zelf wil worden behandeld."

De discussie over erfenissen en belasting is eeuwenoud. Nieuw is de omvang van het geld dat wordt overgedragen: alleen al in Nederland gaat het om een bedrag van 973 miljard euro dat de komende jaren overgaat naar een volgende generatie.

Aanleiding voor het Centraal Planbureau om het draagvlak voor die veelbesproken heffing onder de loep te nemen. De conclusie: meer dan de helft van de Nederlanders vindt dat de erfenis zwaarder mag worden belast. Maar waarvoor dient erfbelasting eigenlijk? En wat krijgen erfgenamen en de samenleving ervoor terug?

Veel vermogen dus, hoe komt dat?

Dat komt door twee dingen: de vergrijzing en de stijging van de huizenprijzen. De bevolking wordt alsmaar ouder en er zijn daardoor meer overlijdens. En de huizenprijzen? Die zijn sinds 2013 in Nederland vrijwel verdubbeld, met flinke overwaarde als gevolg.

De uitkomst daarvan: het nettovermogen van Nederlanders neemt toe, vooral onder 65-plussers, en daarmee de nalatenschappen. Tussen 2013 en 2022 is het totale jaarlijks nagelaten vermogen in Nederland met ongeveer 10 miljard euro toegenomen en de opbrengst van de erfbelasting met bijna 1 miljard euro.

Wie krijgt dit geld (en betaalt er belasting over)?

Al dat geld wordt niet evenredig uitgestort over alle Nederlanders. Het gaat immers alleen naar erfgenamen. Voor hen is het financieel gezien een meevaller waarvoor geen inspanningen zijn verricht.

Kinderen betalen er (buiten het vrijgestelde deel) wel belasting over: op bedragen tot 158.669 euro betalen zij 10 procent belasting, en 20 procent over het deel daarboven. In het geval van verdere familieleden zoals kleinkinderen of neven en nichten nemen de percentages toe.

Die verdeling van vermogen is dus niet neutraal. De "ongekende golf" aan erfenissen zal huishoudens zonder vermogende ouders zelfs verder op achterstand zetten, schrijven onderzoekers in dit recente artikel in economenvakblad ESB.

Dat is terug te zien in de cijfers die ESB aanhaalt. Kinderen van 75-plussers met een huurwoning erven straks gemiddeld 18.000 euro als hun ouders ook in een huurwoning wonen. Wonen hun ouders in een koopwoning dan erven zij maar liefst twintig keer meer: 368.000 euro.

Wonen die kinderen zelf in een koopwoning? Dan krijgen ze zelfs nog meer: 463.000 euro. Dat zij gemiddeld een hogere erfenis ontvangen, komt onder meer doordat deze groep voor een deel bestaat uit rijkere ouders, die hun kinderen eerder al financieel hebben ondersteund.

Wat is de functie van erfbelasting?

Niet iedereen die een erfenis ontvangt moet daarover erfbelasting betalen. Er is namelijk een belastinggrens. De relatie met de overledene bepaalt tot welk bedrag je bent vrijgesteld van het betalen van belasting.

Alles wat boven die belastinggrens ligt, daar moet dus wel erfbelasting over betaald worden. Dat heeft meerdere functies.

"We zien dat de grootste erfenissen worden doorgegeven aan een kleine groep kinderen en dat is nadelig voor de maatschappij", legt politiek filosoof Dick Timmer uit. "Het botst met het idee van gelijke kansen en met de ambitie om welvaart eerlijk te delen."

In de publicatie van ESB concluderen onderzoekers dat een hogere erfbelasting ongelijkheid zou kunnen beperken. Ook wordt aangestipt dat we als samenleving moeten nadenken over hoe we omgaan met de erfenisgolf. Daar sluit Timmer zich ook bij aan. "We moeten nu stilstaan bij wat voor soort samenleving we over 20 jaar willen hebben."

Net als andere belastingen is de erfbelasting ook een inkomstenbron voor de schatkist. Dat geld wordt onder meer gebruikt voor gemeenschappelijke voorzieningen. Denk aan scholen en snelwegen, maar ook onderwijs en zorg worden daardoor mogelijk gemaakt.

Hoe kijkt de politiek naar het onderwerp?

De laatste grootste aanpassing van de Successiewet, waar de erf- en schenkbelasting in is geregeld, stamt uit 2010. Er wordt nu opnieuw gekeken naar aanpassingen voor de manier waarop vermogen wordt doorgegeven.

Het is onderdeel van de ambitie van het kabinet om het gehele belastingstelsel te verbeteren en om vermogen op een "eerlijke manier" terecht te laten komen bij de volgende generatie.

Zo wil Den Haag constructies aanpakken met ongelijke vermogensverdeling tussen partners voor overlijden of een scheiding. Ook hebben erfgenamen sinds begin dit jaar meer tijd om hun aangifte erfbelasting te doen: van acht naar twintig maanden.

Verder wil het kabinet de forfaits in de schenk- en erfbelasting vernieuwen. Die forfaits, vaste bedragen die je bij je belastingaangifte moet aftrekken of bijtellen, zijn lang niet meer aangepast. Door die aan te passen sluiten ze beter aan bij de marktrenten en de levensverwachting.

Er moet nog een wetsvoorstel worden ingediend. Als alles volgens planning loopt, moeten de aanpassingen over anderhalf jaar, op 1 januari 2028, ingaan.

Een 59-jarige man is vandaag veroordeeld tot een celstraf van 2,5 jaar voor de verkrachting van een meisje in Bodegraven in 1990. De man werd vorig jaar opgespoord met behulp van DNA-onderzoek en heeft het misbruik daarna bekend. Hij is ook veroordeeld voor verboden wapenbezit.

Willem V., afkomstig uit de Brabantse gemeente Altena, belde 36 jaar geleden aan bij het huis waar het 14-jarige slachtoffer woonde. Zij was toen alleen thuis. Hij dwong haar vervolgens mee te gaan naar haar moeders slaapkamer, waar hij haar met geweld heeft verkracht.

Hij zou meerdere keren op dreigende toon tegen het meisje hebben gezegd dat hij haar zou neersteken met een mes als ze niet zou meewerken of geluid zou maken. De destijds 23-jarige V. kon ontkomen, maar er werd wel DNA van hem opgeslagen.

Britse databank

De zaak bleef tientallen jaren onopgelost. In mei vorig jaar kwam V. toch in beeld, door een DNA-match met een profiel in een Engelse databank. Zijn DNA was daar geregistreerd omdat hij verdachte was in een strafzaak uit 2003. In die strafzaak werd hij vrijgesproken.

De Engelsen hadden het DNA niet mogen bewaren, maar dat is toch gebeurd. Het kwam in Nederland terecht omdat Nederland en het Verenigd Koninkrijk sinds een paar jaar informatie over DNA uitwisselen. De Nederlandse politie vroeg de 59-jarige vervolgens om medewerking aan DNA-afname en dat deed hij vrijwillig. De sporen kwamen overeen en dus kon V. worden aangehouden. Sinds zijn arrestatie vorig jaar zit hij vast.

Onzekerheid

De rechtbank rekent het hem aan dat hij ruim 35 jaar heeft gezwegen, schrijft Omroep Brabant. Het slachtoffer, inmiddels 50 jaar oud, leefde daardoor jaren in onzekerheid. Eerder vertelde zij in de rechtszaal dat ze zich sinds de verkrachting niet meer veilig voelt in huis.

"Je hebt 35 jaar tijd gehad om spijt te betuigen", zei de vrouw toen hevig geëmotioneerd. "Zonder DNA-match was je er nooit mee gekomen. Dat neem ik jou kwalijk."

Straf uit 1990

Bij de doorzoeking van het huis van de man, na zijn aanhouding, werden wapens en kogelpatronen gevonden. Voor het bezit daarvan is hij veroordeeld.

De straf valt lager uit dan de eis van het Openbaar Ministerie, dat vier jaar celstraf gepast vond. De rechtbank kiest voor een lagere straf omdat in 1990 lagere straffen voor verkrachting werden opgelegd dan nu.

De man moet het slachtoffer ook zo'n 680 euro betalen. Dat was destijds het maximale bedrag voor een schadevergoeding: 1500 gulden.

De Hongaarse publieke omroep heeft de nieuwsuitzendingen vandaag tijdelijk stilgelegd. Dat gebeurde nadat premier Péter Magyar de leiding van de staatsomroep had vervangen.

Op de belangrijkste televisiezender M1 verscheen vanmiddag een zwart scherm met een boodschap waarin excuses worden aangeboden voor de rol van de omroep onder de regering van Viktor Orbán:

"Publieke media mogen niet liegen. We bieden onze excuses aan omdat we dat jarenlang toch hebben gedaan", stond op het scherm. Ook staat er dat de omroep wordt hervormd tot een onafhankelijke en betrouwbare nieuwsorganisatie.

De tekst die werd afgebeeld in het Nederlands:

"Publieke media mogen niet liegen.
We bieden onze excuses aan omdat we dat jarenlang toch hebben gedaan.
De publieke omroep wordt nu hervormd, zodat die in de toekomst onafhankelijk en betrouwbaar zal zijn.
De nieuwsvoorziening is tijdelijk onderbroken.
Blijf bij ons!"

Hongaarse media melden dat meerdere leidinggevenden en journalisten per direct zijn ontslagen. Sommigen zouden onder begeleiding van beveiligers het gebouw hebben moeten verlaten. De bestaande publieke omroep wordt de komende tijd hervormd. De nieuwe regering heeft een interim-bestuur aangesteld dat de reorganisatie moet begeleiden.

Premier Magyar spreekt van een "historische dag". "Vandaag is een einde gekomen aan de propaganda-uitzendingen op de publieke omroep", schrijft hij op X. De hervorming van de publieke omroep was een van de verkiezingsbeloften van Magyar, die in april de verkiezingen won en daarmee een einde maakte aan het zestien jaar durende premierschap van Viktor Orbán.

Geen nieuwsuitzendingen

Tijdens het bewind van Orbán kwam de publieke omroep steeds sterker onder invloed van de regering te staan. Oppositiepartijen, internationale organisaties en mediawaarnemers beschuldigden de omroep al jaren van eenzijdige berichtgeving.

Ook de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), die de verkiezingen van dit jaar observeerde, concludeerde dat de media-aandacht tijdens de campagne sterk in het voordeel van de regeringspartij was. Volgens de waarnemers bood de publieke omroep geen gelijk speelveld voor politieke partijen.

De reguliere televisie- en radioprogramma's worden later weer hervat, maar voorlopig zonder nieuwsuitzendingen, meldt de Hongaarse staatsmediakoepel MTVA. Volgens de regering is dat nodig om de nieuwsredacties te reorganiseren.

Andere media onder druk

Ook commerciële zenders en kranten die verbonden zijn aan Orbáns politieke netwerk staan onder druk. Critici waarschuwen tegelijk dat ook een nieuwe regering zorgvuldig moet omgaan met de onafhankelijkheid van de media.

De Franse rechts-radicale politicus Marine Le Pen (57) doet volgend jaar mee aan de presidentsverkiezingen in haar land. Dat zei ze vanavond in het journaal van tv-zender TF1, uren nadat een rechtbank haar in hoger beroep had veroordeeld voor het doorsluizen van Europees geld naar haar partij Rassemblement National (RN). Ze gaat in cassatie bij de Franse Hoge Raad.

Het hof van beroep veroordeelde Le Pen vanmiddag tot een gevangenisstraf van drie jaar, waarvan twee jaar voorwaardelijk en een jaar met een elektronische enkelband. Ze zei eerder dat ze geen kandidaat zou zijn als ze tijdens de campagne een enkelband had moeten dragen, omdat dat haar geloofwaardigheid zou ondermijnen. "Als ik wel kandidaat mag zijn, maar niet vrij campagne kan voeren, dan is dat niet mogelijk", zei ze.

Vandaag veranderde dat. "Ik zal campagne voeren zonder een enkelband", zei ze bij TF1. Volgens haar hoeft ze die niet om, omdat de zaak nu aan de Hoge Raad wordt voorgelegd en dat een opschortende werking heeft.

Le Pen kondigde met een glimlach haar kandidatuur aan:

De Hoge Raad zal naar verwachting zeker een jaar nodig hebben om tot een uitspraak te komen. De eerste ronde van de verkiezingen is op 18 april volgend jaar, de tweede op 2 mei.

Het hof verlaagde vandaag ook de periode dat ze niet mee mag doen aan verkiezingen van vijf jaar tot vijftien maanden. Die periode is al achter de rug, omdat die tijd sinds de uitspraak van de rechtbank in 2025 al verstreken is.

Aan kop

Le Pen maakt volgens opiniepeilingen de grootste kans om de aankomende verkiezingen te winnen. Met meer dan 30 procent van de stemmen ligt ze duidelijk voor op mogelijke kandidaten van andere partijen. Le Pen gaat ervan uit dat de kiezers haar de veroordeling voor fraude niet zullen aanrekenen.

Groenen-leider Marine Tondelier veroordeelt de kandidaatstelling van Le Pen. "In een normale wereld waarin RN een greintje moraliteit zou hebben, zou Le Pen zich terugtrekken omdat je met goed fatsoen geen kandidaat kan zijn na een veroordeling voor verduistering van overheidsgeld."

"Mijn excuus dat we het weer uit Nederland hebben meegenomen", grapt minister Sjoerdsma terwijl hij zijn ambtsgenoot Wang Wentao de hand schudt. Het komt in Peking met bakken naar beneden. De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is vandaag zijn bezoek aan China begonnen.

Het bezoek staat in schril contrast met de laatste Nederlandse handelsmissie naar China. Destijds, zo'n acht jaar geleden, reisden er 165 Nederlandse bedrijven mee, dit keer is dat slechts een tiende daarvan. Waar het lijstje geïnteresseerde Nederlandse bedrijven korter lijkt, is het lijstje met problemen en incidenten langer.

Volgens Sjoerdsma is de relatie de afgelopen jaren onnodig "op scherp komen te staan", onder meer door de discussie rond chipmaker Nexperia. Met zijn bezoek wil hij de verhoudingen verbeteren, al ligt een groot deel van de handelsproblemen inmiddels op Europees niveau.

Handelsoverschot

Volgens Sjoerdsma is het grote handelsoverschot een van de grootste knelpunten. De EU verwijt Peking dat de Chinese staatssteun leidt tot oneerlijke concurrentie en Europese bedrijven tegen barrières aanlopen op de Chinese markt. "China exporteerde afgelopen jaar dagelijks voor bijna een miljard euro meer spullen naar Europa dan andersom, en dat kunnen we niet dulden", verwoordde Sjoerdsma het.

Ook hebben verschillende Nederlandse bedrijven te maken met Chinese heffingen, waaronder het Nederlandse vleesverwerkingsbedrijf VION die hoge importheffingen kreeg opgelegd als tegenreactie op Europese heffingen op elektrische auto's uit China. Alle meegereisde Nederlandse bedrijven kregen vandaag de beurt om hun zorgen over te dragen aan de Chinese minister.

Chinese zorgen

Niet alleen Nederlandse bedrijven uitten vandaag hun zorgen; ook Chinese bedrijven grepen de gelegenheid aan om hun problemen onder de aandacht te brengen. Zo was Yangzhou Yangjie Electronic Technology aanwezig, een bedrijf dat chips levert aan de Europese auto-industrie.

Eind april plaatste de Europese Raad het bedrijf op de sanctielijst, omdat producten van Yangzhou zijn aangetroffen in Russische drones en zweefbommen. Vanwege het Europese chiptekort, veroorzaakt door Chinese exportrestricties op Nexperia-chips, kreeg het bedrijf negen maanden uitstel van de sancties. Tijdens de bijeenkomst vroeg Yangzhou om dat uitstel te verlengen.

Ook het Chinese bedrijf Nuctech, een bedrijf dat scan- en beveiligingssystemen levert aan Europese havens, kwam met een dringend verzoek. Eerder dit jaar gaf de Europese Commissie opdracht voor een inval bij het bedrijf dat onder meer kantoor houdt in Rotterdam vanwege vermeende ongeoorloofde Chinese staatssteun.

Ook spelen er al jaren zorgen over mogelijke spionage-activiteiten voor de Chinese overheid. Het bedrijf vroeg minister Sjoerdsma vandaag de beperkingen die het bedrijf opgelegd heeft gekregen op te heffen.

Handelsoorlog voorkomen

Volgens Sjoerdsma staan deze kwesties niet op zichzelf, maar maken die deel uit van de bredere handelsrelatie tussen de EU en China. Hij zei hierover nauw contact te hebben met EU-handelscommissaris Maros Sefcovic, die onlangs nog overleg voerde met zijn Chinese ambtgenoot.

Volgens de minister is iedereen het erover eens dat een handelsoorlog moet worden voorkomen. Hij ziet daar ook mogelijkheden toe. Hij wees op de Verenigde Staten: "Als ik zie hoe snel en op welk niveau de VS met China over alle kwesties praat en daar ook besluiten over neemt, dan vind ik dat de Europese Unie dat ook moet doen."

Ook de Chinese minister Wang benadrukte dat een conflict tussen China en Europa of Nederland voorkomen moet worden. Hij zei bereid te zijn "subsidies en overcapaciteitsproblemen aan te pakken", maar voegde daaraan toe dat China dat wel zal doen "volgens onze eigen regels". Die regels kunnen veranderlijk zijn, zo blijkt ook uit de situatie van minister Sjoerdsma zelf.

Sanctielijst

China zette Sjoerdsma in 2021 op de sanctielijst nadat hij als Kamerlid de behandeling van de Oeigoeren genocide had genoemd. Hoe hij nu toch China kon bezoeken, weet hij naar eigen zeggen niet. Op de vraag of hij nog steeds achter die uitspraak staat, antwoordde Sjoerdsma: "Ja, dat heb ik inderdaad gezegd als Kamerlid, maar nu ben ik hier als minister en kan ik u één ding zeggen: de zorgen die ik heb over de Oeigoeren zijn niet weg."

Volgens Sjoerdsma biedt een nieuwe Europese wet de oplossing. Die wet schrijft voor dat producten die met dwangarbeid zijn gemaakt, niet langer op de Europese markt mogen worden verkocht. Daarmee wordt het volgens hem voor China "ook van economisch belang iets aan dwangarbeid te doen".

Een oud-burgemeester van Hendrik-Ido-Ambacht moet een jaar de gevangenis in voor het bezitten, aanbieden, verwerven en verspreiden van kinderporno. De 77-jarige man had ruim duizend foto's en video's opgeslagen op zeven verschillende apparaten zoals telefoons, laptops en externe harde schijven.

Herman J., die van 1996 tot 2011 burgemeester was van de Zuid-Hollandse gemeente, werd afgelopen februari aangehouden en zit sindsdien vast. De politie kwam hem een jaar daarvoor al op het spoor na meldingen van Google en Snapchat dat hij beelden van seksueel kindermisbruik had geüpload. Hij werd gearresteerd nadat hij op Snapchat gedetailleerd met iemand had gesproken over de wens om een kind te misbruiken.

Toegestuurd

In eerste instantie werd hij behalve van het bezit van kinderporno ook verdacht van jarenlange ontucht met een jongere man. Voor dat laatste is niet genoeg bewijs, aldus de rechtbank vandaag. Zo zijn er geen getuigen. J. heeft die aanklacht altijd ontkend.

Ook voor de gevonden kinderporno had J. een andere verklaring: volgens hem waren de gevonden bestanden naar hem gestuurd. Op zijn telefoon waren bepaalde zoektermen opgeslagen als 'gay-rape', 'toyboy' en 'kinderkutjes'. Volgens de oud-burgemeester had hij wel eens gezocht op het onderwerp om zicht te krijgen op de wereld achter kinderporno, die hij weerzinwekkend noemde. De officier van justitie noemde de verklaringen eerder "totaal ongeloofwaardig".

In behandeling

Volgens de rechter heeft J. onvoldoende verantwoordelijkheid genomen voor zijn handelen. "Hij lijkt zich te verschuilen achter naïviteit en onwetendheid. De rechtbank heeft daardoor niet het volle vertrouwen verkregen dat de verdachte zichzelf in de toekomst in bedwang kan houden."

De gevangenisstraf is gelijk aan de eis van het Openbaar Ministerie. De rechter wil wel dat J. drie jaar lang onder toezicht blijft van de reclassering. Dat betekent dat zijn computergebruik gecontroleerd wordt en dat hij in behandeling moet voor seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Straatnaambord

In Hendrik-Ido-Ambacht is een straat vernoemd naar de oud-burgemeester. De gemeente heeft na de uitspraak van vandaag besloten het straatnaambord te verwijderen, schrijft Rijnmond. Het is een tijdelijke maatregel. Als de uitspraak onherroepelijk is, wordt een definitief besluit genomen over het bord.

Een olieraffinaderij in Omsk die gisteren door Oekraïne werd aangevallen, ligt voorlopig stil, zeggen bronnen tegen het Britse persbureau Reuters. Het gaat om de grootste raffinaderij van het land en dus lopen de Russische brandstoftekorten op.

De aanval werd gezien als een flinke prestatie voor Oekraïne, omdat het doelwit bijzonder diep in Rusland ligt: Omsk ligt op 2500 kilometer van de grens.

Volgens de Reuters-bronnen raakte bij de aanval een installatie beschadigd die goed is voor 38 procent van de raffinagecapaciteit van het complex. Ook een tweede installatie die 37 procent zou leveren is afgeschakeld, omdat het leidingnetwerk daarvan beschadigd zou zijn.

440.000 vaten per dag

Dat het complex, goed voor 12 procent van Ruslands dagelijkse olieproductie, stilligt, is niet bevestigd door de autoriteiten. Die hebben wel toegegeven dat er moet worden onderzocht hoever de schade reikt. Slachtoffers zouden er bij de aanval niet zijn gevallen.

De raffinaderij is goed voor 440.000 vaten olie per dag. Volgens Reuters blijkt ook uit transacties op de Russische oliemarkt dat die productie is weggevallen.

Het verergert allemaal de brandstoftekorten die in het land zijn ontstaan sinds Oekraïne gericht aanvallen uitvoert op de olie-infrastructuur. Op verschillende plekken in het land zijn bij tankstations al lange rijen gezien van automobilisten die lang moeten wachten op de schaarse brandstof.

Steeds meer Russische sectoren komen in de problemen door het tekort aan brandstof:

Er zijn verhalen van mensen die de nacht moeten doorbrengen in hun auto omdat de wachtrij nauwelijks opschuift. In Irkoetsk klaagden de wachtenden dat er weinig werd gecommuniceerd door de autoriteiten. Alleen het feit dat er mobiele toiletten werden geplaatst wees erop dat de wachtduur lang zou zijn.

Brandstof uit auto's gezogen

In sommige gevallen haalden het automobilisten de benzinepomp helemaal niet meer: beelden op sociale media tonen hoe auto's zonder brandstof worden weggesleept.

Op internet klagen Russen over dieven die brandstof uit de tanks van auto's zuigen of chauffeurs die brandstof hamsteren.

De advocaat-generaal bij de Hoge Raad schrijft in een advies dat de zaak van de dood van een vrouw in 1993 in Breda moet worden overgedaan.

Volgens de advocaat-generaal is er nieuw bewijs dat mogelijk een ander licht werpt op de dood van 58-jarige Tim Mui Cheung. De vrouw werd op 4 juli 1993 in het restaurant van haar zoon geslagen met een wok en gewurgd. Toen de politie haar vond was ze overleden. De gokkast was leeggeroofd.

Zes van Breda

In deze zaak, die bekend werd als die van 'de Zes van Breda', werden in 1995 in hoger beroep drie mannen en drie vrouwen tot gevangenisstraffen van twee tot tien jaar veroordeeld.

Die veroordelingen waren voornamelijk gebaseerd op bekentenissen van de vrouwen. Later namen ze daar afstand van. Ze zeiden dat ze die onder druk van hun verhoorders hadden afgelegd. Ook de mannen zeiden onschuldig te zijn.

In 2012 bepaalde de Hoge Raad dat de zaak over moest, maar het hof in Den Haag kwam in 2015 tot hetzelfde oordeel als dat in 1995 in Den Bosch. De uitspraak van Den Bosch bleef gehandhaafd. Twee jaar later wees de Hoge Raad een nieuw herzieningsverzoek af.

Tijdstip overlijden

De drie mannen legden zich daar niet bij neer. Aanleiding daarvoor zijn de bevindingen van drie deskundigen. Een van hen deed onderzoek naar de manier waarop de gemeentelijke lijkschouwer het tijdstip van overlijden had ingeschat.

Die werkwijze is op basis van de huidige wetenschappelijke inzichten niet houdbaar, aldus de advocaat-generaal. Er moet volgens hem ernstig rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat het slachtoffer op een eerder of later tijdstip is overleden dan waar het hof van uit is gegaan.

Bloedsporen

Dat heeft gevolgen voor de beoordeling van twee bloedsporen die in het restaurant zijn gevonden. Ze zijn van een onbekende Zuidoost-Aziatische man, ze waren nog niet opgedroogd toen de politie ze vond.

Het hof verbond daaraan de conclusie dat ze hooguit een uur oud waren. Daarmee vielen ze buiten het "tijdvak" waarbinnen de vrouw volgens de lijkschouwer moest zijn overleden.

Om die reden oordeelde het hof dat deze bloedsporen niet met de dood van de vrouw in verband konden worden gebracht.

DNA

Nieuw forensisch onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat er DNA van dezelfde Zuidoost-Aziatische man op het T-shirt van de vrouw zat en ook op een bebloede handdoek die vlak bij haar lag. Ook in een haar op haar broek is DNA van de man gevonden.

Deze nieuwe informatie leidt volgens de advocaat-generaal tot het "ernstige vermoeden" dat het hof Den Haag de zes in 2015 zou hebben vrijgesproken als het met die informatie bekend was geweest.

Het is aan de Hoge Raad om te beslissen of de zaak moet worden overgedaan. Dat besluit wordt vermoedelijk aan het eind van dit jaar genomen. De zes veroordeelden zijn al jaren weer op vrije voeten.

Bij een busongeluk in Portugese hoofdstad Lissabon zijn vanochtend twee mensen om het leven gekomen. Het gaat om vrouwen van tussen de 30 en 40 jaar oud, aldus lokale autoriteiten. Zij stonden op de bus te wachten. Zeker 22 anderen raakten gewond, waarvan drie ernstig.

De politiechef van het westelijke deel van de stad zegt dat het ongeluk plaatsvond in een tunnel nabij een treinstation, waar een bushalte is. Het merendeel van degenen die lichte verwondingen opliepen, waren passagiers die klaar stonden om uit de bus te stappen. Ook de buschauffeur raakte lichtgewond.

Grote ontsteltenis

Het is volgens de politie nog onduidelijk waardoor de buschauffeur de controle over het voertuig verloor. De gewonden zijn overgebracht naar verschillende ziekenhuizen in Lissabon.

De busmaatschappij zegt "haar diepste spijt te betuigen". Premier Montenegro schrijft op X "met grote ontsteltenis kennis te hebben genomen van het ongeluk".

In het centrum van New York is de omgeving van een flatgebouw ontruimd omdat het dreigt in te storten. Bouwvakkers meldden vanmorgen problemen met de constructie.

Volgens de bouwvakkers zijn twee stalen draagkolommen van het gebouw verbogen. Er is beton losgekomen, glas uit de sponningen gesprongen en enkele van de hogere verdiepingen zakken door.

Het gaat om het voormalige hoofdkantoor van farmaceut Pfizer. Het gebouw van 37 verdiepingen, op loopafstand van Times Square, stamt uit 1961. Sinds 2024 wordt het omgebouwd tot woonruimtes, in totaal moeten er 1600 appartementen komen. Het project geldt als een van de grootste vastgoedtransformaties ooit in New York.

Hotel en school ontruimd

Vanwege de zorgen over de constructie zijn enkele naastgelegen panden ontruimd, waaronder een hotel en een school met 400 leerlingen. Ook wordt het verkeer sinds de ochtendspits in een ruime omtrek omgeleid. Het gaat om straten tussen 2nd en 3rd Avenue, ter hoogte van East 42nd Street.

De straten rondom het gebouw zijn afgezet:

Ongelukken hebben zich niet voorgedaan. De bouwvakkers die de vervormingen ontdekten konden veilig het gebouw verlaten. De brandweer bekijkt momenteel wat de opties zijn, onder meer met drones die door het gebouw vliegen. Daaruit bleek dat de stalen kolommen nog steeds van vorm veranderen. Het zou gaan om enkele centimeters speling in de afgelopen uren.

Wat de oorzaak is van de verzakking, is nog niet bekend. Wel werden er volgens de gemeente bij de verbouwing van het pand ook elf extra verdiepingen toegevoegd.

Er wordt overlegd met de aannemer, eigenaar, brandweer en ingenieurs over hoe het probleem het beste kan worden opgelost. Het is de bedoeling noodstempels te gebruiken om de verdiepingen te steunen. "We zullen er extra plaatsen voor het geval er elders nog zwakke plekken zijn die we niet zien", legt een woordvoerder uit.

Ook burgemeester Mamdani laat zich op de hoogte houden over de ontwikkelingen. Hij spreekt van een "bijzonder ernstige situatie". Hoewel er volgens hem gelukkig snel op is gereageerd, kan de situatie toch nog van minuut tot minuut veranderen.

Intertoys haalt speelgoed van het merk Orb uit de winkels. De speelgoedketen is een terugroepactie begonnen nadat uit laboratoriumonderzoek bleek dat de speelfiguren asbest bevatten. Het AD meldt dat het speelgoed nog wekenlang in de winkels bleef liggen, ondanks een eerdere toezegging van de winkelketen om de verkoop te stoppen.

Het gaat om rekbare speelapen die zijn gevuld met zand. Wanneer de figuren kapotgaan, kan het zand vrijkomen. Onderzoek door een laboratorium vond in twee onderzochte exemplaren tussen de 0,1 en 2 procent chrysotiel, een veelvoorkomende vorm van asbest. De wettelijke limiet is 0,1 procent. Producten die niet aan de wettelijke limiet voldoen, mogen niet worden verkocht.

Intertoys werd ongeveer een maand geleden door het AD gewezen op internationale waarschuwingen over de producten. De keten liet toen weten de artikelen uit voorzorg uit de handel te nemen en contact op te nemen met de fabrikant.

Teruggeroepen in andere landen

Hoewel de producten uit de webshop verdwenen, trof de krant de speelapen later nog aan in verschillende vestigingen van de keten. Pas nadat de onderzoeksresultaten vanmiddag aan Intertoys waren voorgelegd, besloot het bedrijf alle Orb-producten uit de winkels te halen.

In een reactie erkent Intertoys dat de verkoopstop niet goed is uitgevoerd. Het bedrijf noemt dat "een belangrijk aandachtspunt" voor de eigen werkwijze en kondigt een landelijke terugroepactie aan die morgen van start gaat.

De Orb-speelfiguren zijn eerder ook in andere landen teruggeroepen. In de Verenigde Staten werden ongeveer 120.000 producten uit de handel genomen nadat asbest in het vulzand was aangetroffen. Ook in Slovenië is een terugroepactie geweest.

'Overal zand'

Het Expertise Centrum Asbest & Vezels adviseert in het AD consumenten die de speelapen in huis hebben om deze dubbel te verpakken en naar de milieustraat te brengen. Als een figuur is gescheurd en zand is vrijgekomen, wordt afgeraden dat zand droog op te vegen of op te zuigen met een stofzuiger. Beter is om een gespecialiseerd bedrijf om advies te vragen.

Volgens het AD is het risico dat de speelapen kapotgaan best groot. In 10 procent van de reviews op Amazon zou hierover worden geklaagd. "Het zand zat overal", klaagt iemand bijvoorbeeld.

Reizigers die gebruik maken van het openbaar vervoer in Utrecht worden tijdelijk gecompenseerd voor de chaos van de afgelopen maanden. Sinds de overname van het busvervoer door nieuwe partijen eind vorig jaar heeft de regio te maken met flinke vertragingen en uitval.

Daarom gaan de tarieven van oktober tot en met december omlaag, schrijft RTV Utrecht. Er komt dan een maximale prijs van 50 euro per maand voor bus- en tramritten in de provincie. En een 'dal vrij'-abonnement, waarmee mensen onbeperkt buiten de spits kunnen reizen, kost in deze periode niet 30, maar 15 euro.

Dat meldt het Utrechtse provinciebestuur. Gedeputeerde Van Schie schrijft in een brief dat de tarieven rond de kerstvakantie nog lager worden. Van 13 tot en met 31 december betalen reizigers alleen het instaptarief van maximaal 1,16 euro per rit. Minima betalen dan 35 cent, ouderen en jongeren 77 cent.

En in de zomervakantieperiode, van 18 juli tot en met 30 augustus, is ook een speciale actie: mensen betalen dan voor een dag bus- en tramvervoer in de regio maximaal 5 in plaats van 10 euro.

'Ver beneden niveau'

Volgens Van Schie zit het openbaar vervoer in Utrecht nog altijd "ver onder" het vereiste niveau. In december vorig jaar namen Transdev en Keolis het vervoer over van Qbuzz en dat zorgde van begin af aan voor grote overlast bij reizigers. Bussen hadden vaak vertraging of kwamen helemaal niet opdagen en chauffeurs draaiden overuren om roosters vol te krijgen, terwijl het ziekteverzuim onder hen hoog is.

Vervoerders Transdev en Keolis zijn daarvoor beboet door de provincie, met bedragen van respectievelijk 1,7 miljoen euro en 950.000 euro. Dat geld wordt nu gebruikt om reizigers te compenseren. De provincie hoopt dat het verlagen van de tarieven een eerste stap is om het vertrouwen van de reizigers terug te winnen.

Mensen die een jaarabonnement hebben, worden ook gecompenseerd. Zij krijgen één maand abonnementsgeld terug als ze daarvoor een aanvraag indienen.

Chaos

Sinds vorige maand betaalt Transdev chauffeurs meer loon, met een drukke zomer in het vooruitzicht. Buschauffeurs die doordeweeks een extra dienst op zich nemen, krijgen 170 procent uitbetaald. In de weekenden krijgen zij 200 procent. Tijdens de zomervakantieperiode krijgen chauffeurs voor alle extra diensten het dubbele uurloon.

Op deze manier hoopt de vervoerder personeelstekorten tegen te gaan. Ook hebben Transdev en Keolis de dienstregeling sinds april aangepast door minder busritten te maken. Dat moet de kans op rituitval en vertragingen verminderen. In september moet de dienstregeling weer worden opgeschroefd.