NOS Nieuws - Algemeen

Steeds meer mensen zijn elk jaar betaald vrij op Bevrijdingsdag. Dit wordt steeds vaker vastgelegd in cao's. Het Financieele Dagblad vroeg werkgeversorganisatie AWVN hoe vaak dit nu wordt afgesproken.

In 2022 stond dit nog in 8 procent van de cao's. Vorig jaar is het percentage gestegen naar 13 procent. Rijks- en gemeenteambtenaren maar ook leraren werken bijvoorbeeld niet vandaag. Hoewel het om een beperkt aantal cao's gaat, vallen er wel veel werknemers onder.

Sinds dit jaar zijn bovendien ook de meeste kinderdagopvanglocaties gesloten. Het is niet uitgesloten dat de druk op werkgevers toeneemt om van 5 mei een betaalde vrije dag te maken nu veel opvang voor kinderen niet meer mogelijk is.

Officiële feestdag

In de jaren 50 is afgesproken dat de meeste werknemers betaald vrij zijn op 5 mei in lustrumjaren, dus eens in de vijf jaar. Maar sinds Bevrijdingsdag sinds 1990 een officiële feestdag is, laait de discussie elk jaar weer op om hier ook een betaalde feestdag van te maken.

Dit stuit op weerstand bij werkgevers omdat dit veel geld zou kosten. De AWVN pleit wel voor flexibelere vrije feestdagen. Zo kunnen mensen zelf bepalen wanneer ze vrij zijn, bijvoorbeeld met Pinksteren of met het Eid al-Fitr, ook wel het Suikerfeest.

Minder vrije dagen in Nederland

In Nederland hebben we acht vrije feestdagen, buiten de feestdagen die op zondag vallen. Dat is minder dan in landen om ons heen. Zo hebben de Belgen tien vrije feestdagen. Bovendien moeten werknemers daar gecompenseerd worden met een extra vrije dag als een van die feestdagen in een weekend valt.

In Oostenrijk is een prominente politicus veroordeeld voor ambtsmisbruik. August Wöginger, de fractieleider van regeringspartij ÖVP, kreeg in de rechtbank van Linz een voorwaardelijke celstraf van zeven maanden en een boete van 43.200 euro opgelegd. Nadat hij schuldig was bevonden, maakte Wöginger bekend af te treden als fractievoorzitter.

De zaak draaide om Wögingers succesvolle poging een partijgenoot in het bestuur te krijgen van een regionaal belastingkantoor. Hij zou daar in 2017 bij de toenmalige secretaris-generaal van het ministerie van Financiën, Thomas Schmid, voor hebben gelobbyd. Vervolgens kreeg de partijgenoot, die burgemeester was, ook daadwerkelijk de baan.

"Het is ons gelukt", appte Schmid opgetogen naar Wöginger, zo werd duidelijk tijdens de rechtszaak, schrijft tijdschrift Profil. "De burgemeester is je wat verschuldigd." Wöginger toonde zich vervolgens verheugd in een bericht met blije emoji's en kapitalen. "Echt geweldig!! Ben helemaal blij. Dank je wel." "Geen probleem", reageerde Schmid. "Ik ben ook blij dat het gelukt is!"

Volgens het Openbaar Ministerie dat zich bezighoudt met economische zaken en corruptie kreeg de ÖVP'er de baan, terwijl hij maar beperkte ervaring had. Een andere sollicitant werd gepasseerd nadat Schmid twee leden van de sollicitatiecommissie had benaderd. Het College Gelijke Behandeling oordeelde eerder dat deze kandidaat geschikter zou zijn geweest voor de functie.

Publiek vertrouwen

Verhalen over vriendjespolitiek en ambtsmisbruik achtervolgen regeringspartij ÖVP al langer. Onder leiding van Sebastian Kurz, tussen 2017 en 2021 twee keer bondskanselier, werden de conservatieven geplaagd door schandalen, met verschillende rechtszaken tot gevolg. Zelf werd Kurz veroordeeld voor meineed en daarvan ook weer vrijgesproken.

Dat ambtsmisbruik nu tot een veroordeling leidt, is in Oostenrijk zeldzaam. De rechter benadrukte in de uitspraak het belang van publiek vertrouwen in overheidsinstellingen. Zonder dat vertrouwen zullen de beste kandidaten minder geneigd zijn te solliciteren, redeneerde ze. "Om het vertrouwen van de bevolking te versterken, is een tastbare sanctie nodig."

Naast Wöginger werden ook de twee leden van de sollicitatiecommissie schuldig bevonden. Zij kregen dezelfde voorwaardelijke celstraf en boete opgelegd. Schmid ging vrijuit omdat hij tegen zijn voormalige ÖVP-bondgenoten getuigde. Nu Wöginger mede door die getuigenis schuldig is bevonden, lijken andere strafzaken waarvoor Schmid verklaringen aflegde, ook kansrijker.

Wöginger, al decennia een prominent gezicht in de Oostenrijkse politiek, blijft erbij onschuldig te zijn en gaat in hoger beroep. Na de uitspraak heeft hij zijn functie als fractieleider in het Oostenrijkse parlement neergelegd. Wel wil hij aanblijven als parlementslid. Wöginger is sinds 2002 lid van het Oostenrijkse lagerhuis.

Goedemorgen! Vandaag wordt door het hele land de vrijheid gevierd, het is Bevrijdingsdag. En in Scheveningen is bij het Oranjehotel een solidariteitsbijeenkomst voor Iraanse politieke gevangenen.

Eerst het weer: in het zuiden en oosten komen perioden met regen voor. In het noordwesten is het droog met ruimte voor de zon, de maxima liggen tussen de 12 en 15 graden. Vannacht en morgen valt in de zuidoostelijke helft van het land langdurig regen en is het ronduit kil. Elders is soms ruimte voor de zon.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

De Nederlandse vrouw die is overleden na een mogelijke uitbraak van het hantavirus op een Nederlands cruiseschip, was inderdaad met het virus besmet. Dat bevestigt de wereldgezondheidsorganisatie WHO in een eerste rapportage.

Drie mensen zijn overleden na de mogelijke uitbraak van het virus op het Nederlandse cruiseschip de Hondius, onder wie de vrouw, haar echtgenoot en een Duitse vrouw.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Ambassadeurs van de Vrijheid, De Jostiband, bezochten in aanloop naar Bevrijdingsdag Slot Hartheim in Oostenrijk. Dit was een nazi-vernietigingscentrum. Tussen 1940 en 1944 werden hier zo'n 30.000 mensen vermoord, voornamelijk psychiatrische patiënten en gehandicapten.

Fijne dag!

Negen mijnwerkers zijn omgekomen door een explosie in een kolenmijn in de gemeente Sutatausa in Centraal-Colombia.

Volgens autoriteiten ontstond de explosie vermoedelijk door opgehoopte gassen. In totaal waren er volgens de Colombiaanse krant El Tiempo vijftien mijnwerkers betrokken bij het ongeluk.

Zes konden bevrijd worden en zijn naar een ziekenhuis gebracht. De mijnwerkers werkten volgens de krant op een diepte van ongeveer 600 meter.

Mijnongelukken komen vaker voor in Colombia: bij een ongeluk in dezelfde gemeente kwamen in 2023 meer dan twintig mensen om.

Bij een explosie in een vuurwerkfabriek in de provincie Hunan, in het zuiden van China, zijn zeker 26 mensen om het leven gekomen en 61 mensen gewond geraakt, melden Chinese staatsmedia. De vuurwerkfabriek staat in de stad Liuyang, die ook wel 'de vuurwerkhoofdstad van China' wordt genoemd. Er staan duizenden vuurwerkfabrieken.

Omwonenden filmden de explosie:

De explosie was gisteren rond 16.45 uur lokale tijd. De oorzaak wordt onderzocht. De regering stuurde na het ongeval bijna vijfhonderd reddingswerkers naar het gebied om te zoeken naar vermisten. Die zoektocht is inmiddels "zo goed als afgerond".

Omwonenden zijn geëvacueerd en in een straal van 3 kilometer om de fabriek mocht niemand komen, omdat twee opslagplaatsen voor buskruit op het terrein ook dreigden te ontploffen. Tijdens een persconferentie werd benadrukt dat het hierdoor een linke operatie is voor de reddingswerkers en de brandweer.

Door de kracht van de explosie sneuvelden deuren en ramen in nabijgelegen dorpen. Ook melden bewoners dat wegen zijn bezaaid met stukken steen, meldt de South China Morning Post. Experts van het ministerie voor Noodsituatiebeheer zijn naar het gebied gestuurd ter ondersteuning.

President Xi Jinping, die zich doorgaans alleen uitspreekt bij heel grote rampen, eiste dat er na de reddingsoperatie een snel onderzoek komt naar de oorzaak en benadrukte dat de verantwoordelijken ter verantwoording moeten worden geroepen. Ook moeten autoriteiten in alle regio's lering trekken uit het ongeluk, meldt hij.

Gabi Verberg, correspondent Oost-Azië:

"Al meer dan 1400 jaar wordt er vuurwerk gemaakt in Liuyang, ook wel de vuurwerkhoofdstad van China genoemd. De voor Chinese begrippen kleine stad kent een grote vuurwerkindustrie waar honderdduizenden mensen werken. In de stad wordt vuurwerk gemaakt dat de hele wereld over gaat.

Wie er woont, moet wel van knallen houden. Vuurwerk wordt er namelijk niet alleen tijdens het Chinese Nieuwjaar afgestoken, maar het hele jaar door, om de nieuwe producten te laten zien en om de toeristen te geven waar ze voor komen. Het is dan ook niet de eerste keer dat er ongelukken gebeuren met vuurwerk in Liuyang.

Om de geschiedenis en de identiteit van de stad levendig te houden, maar het risico op ongelukken zoals deze te verkleinen, is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de veiligheid. Zo zijn er strengere veiligheidseisen aan bijvoorbeeld verpakkingsmateriaal en opslag. Ook wordt in Liuyang flink geëxperimenteerd met droneshows ter vervanging van vuurwerkshows."

De wereldgezondheidsorganisatie WHO zegt in een rapportage over de uitbraak van het hantavirus op een Nederlands cruiseschip dat vijf zieke opvarenden als verdachte gevallen worden beschouwd. Gisteren kon al met zekerheid worden gezegd dat een Britse man het virus had opgelopen. Hij wordt in een ziekenhuis in Johannesburg (Zuid-Afrika) verpleegd. De WHO zegt dat ook van een gestorven Nederlandse vrouw nu zeker is dat zij met het virus was besmet.

Onder de vijf verdachte gevallen is de echtgenoot van de Nederlandse vrouw. De man stierf op 11 april aan boord van het cruiseschip Hondius. De doodsoorzaak kon niet worden vastgesteld. Het stel was op 1 april in Argentinië aan boord gegaan na een rondreis door Zuid-Amerika. De man kreeg op 6 april last van koorts, hoofdpijn en milde diarree. Op 11 april kwamen daar ademhalingsproblemen bij. Hij stierf diezelfde dag.

Zijn lichaam is 13 dagen later aan land gebracht op Sint-Helena in de zuidelijke Atlantische Oceaan. Zijn vrouw ging daar ook van boord. Tijdens de thuisreis naar Nederland werd ze ziek. Ze stierf op 26 april in een ziekenhuis in Johannesburg.

De andere verdachte gevallen zijn een overleden Duitse vrouw, van wie het lichaam nog aan boord is, en drie andere opvarenden. Die hebben hoge koorts en maag- en darmklachten. Onder hen zijn twee bemanningsleden: een Nederlander en een Brit. Volgens de rederij, het Nederlandse bedrijf Oceanwide Expeditions, hebben ze ook ademhalingsproblemen en hebben ze dringend medische zorg nodig.

Passagiers moeten in hut blijven

Het schip ligt al dagen voor anker voor de Kaapverdische hoofdstad Praia en passagiers en crewleden mogen niet van boord. De Hondius heeft volgens de WHO 88 passagiers en 59 bemanningsleden aan boord met 23 nationaliteiten.

De Kaapverdische autoriteiten willen de passagiers niet aan land laten, met uitzondering van de drie zieke opvarenden. Het plan is om door te varen naar Tenerife, een van de Canarische Eilanden, aldus de rederij. Daar zou een verdere medische screening kunnen plaatsvinden, waarbij behalve de WHO ook Nederlandse gezondheidsautorititeiten betrokken zouden kunnen zijn.

Een opvarende maakte deze opname. De vrouw in het rood die van boord gaat is vermoedelijk een Kaapverdische arts:

Passagiers is opgedragen zo veel mogelijk afstand van elkaar te houden en in hun eigen kamers te blijven. Alle passagiers aan boord zijn getest, maar de resultaten daarvan zijn nog niet bekend.

Aan boord is ook de Vlaamse passagier Helene Goessaert, schrijft de VRT. Volgens haar is er van paniek geen sprake. "Ik kan natuurlijk niet voor mijn medepassagiers spreken, maar we hebben op dit schip vaker woelig water gehad dan niet. Ik denk dat de mensen aan boord dus wel tegen een stootje kunnen."

Ze is tevreden over de informatievoorziening door de organisatie: "Die is accuraat. Voor het overige is het afwachten."

Een Amerikaanse reisblogger die meereist op de cruise deed gisteren zijn verhaal in een videoboodschap. Hij blijft er een stuk minder kalm onder:

Het cruiseschip vertrok op 1 april uit Argentinië voor een reis naar Sint-Helena en andere eilanden. Vanaf Sint-Helena ging het verder naar Kaapverdië.

Wat is het hantavirus?

Er bestaan verschillende soorten hantavirussen. Vooral muizen en ratten kunnen deze virussen bij zich dragen. Ze kunnen het virus overdragen op mensen, bijvoorbeeld als mensen ingedroogde urine- of poepdeeltjes inademen. In Nederland gebeurt dit heel weinig. De klachten (als spierpijn, hoofdpijn, koorts, misselijkheid) zijn meestal mild.

In de rest van Europa komen ook andere hantavirussen voor. Deze geven in de meeste gevallen vergelijkbare klachten. Bij een variant die voorkomt in de Balkanlanden (het dobravavirus), wordt vaker een ernstiger ziekteverloop gezien. In Europa sterft minder dan 1 procent van de patiënten aan de gevolgen van een besmetting.

Sommige hantavirussen die in Noord- en Zuid-Amerika voorkomen, kunnen ernstigere ziektebeelden veroorzaken. Een voorbeeld daarvan is het andesvirus. Hierbij kunnen mensen hoge koorts en ademhalingsproblemen krijgen. Later kan dat leiden tot ernstige longproblemen en hartfalen. 30 tot 50 procent van de patiënten kan daaraan overlijden. Buiten Noord- en Zuid-Amerika komen deze hantavirussen niet voor.

Actrice Blake Lively en acteur en regisseur Justin Baldoni hebben na twee jaar de strijdbijl begraven. Het tweetal heeft een schikking getroffen. Hiermee zijn de rechtszaken die twee hadden aangespannen van de baan en komt een einde aan een zeer publieke juridische strijd waarbij ook de beroemde vrienden van de twee betrokken raakten.

Lively (38) en Baldoni (42) werkten samen voor de film It Ends With Us, die in 2024 uitkwam. Ze speelden hoofdrollen in de film, die door Baldoni werd geregisseerd. Kort na de opnames betichtte de actrice Baldoni van grensoverschrijdend gedrag en weigerde ze samen met hem publiciteit voor de film te doen.

Lively begon een rechtszaak waarin ze haar mede-acteur beschuldigde van intimidatie, seksueel wangedrag en het op touw zetten van een lastercampagne tegen haar. Hij ontkende en klaagde Lively op zijn beurt aan voor smaad.

Huiselijk geweld

In de film is een gepassioneerde relatie te zien tussen twee personen die met elkaar zijn getrouwd. Het mannelijke hoofdpersonage wordt gewelddadig en met hulp van een eerdere liefde, verlaat het door Lively gespeelde personage hem uiteindelijk.

In een gezamenlijke verklaring zeggen Lively en Baldoni trots te zijn op de film en de aandacht die daarmee wordt gevestigd op huiselijk geweld. Wel stellen ze "te erkennen dat het maakproces uitdagingen met zich meebracht en dat de zorgen die Lively heeft geuit gehoord moesten worden. We blijven ons onverminderd inzetten voor een werkplek die vrij is van ongepast gedrag."

Ze zeggen te hopen dat de schikking een vorm van afsluiting biedt en "alle betrokkenen in staat stelt constructief en vredig verder te kunnen gaan".

Door de zaak kwamen details over hun privélevens naar buiten. Zo werden appjes en e-mails openbaar die de twee stuurden naar hun beroemde vrienden of die beroemde vrienden over hen stuurden. Onder hen waren ook zangeres Taylor Swift, die een goede vriendin is van Lively, en de man van Lively, acteur Ryan Reynolds.

Steun

Daarnaast spraken veel mensen hun steun uit aan vooral Lively zoals mede-actrice in de film Jenny Slate, komiek Amy Schumer en regisseurs Paul Feig en Shawn Levy.

Lively spande eind 2024 de rechtszaak aan tegen Baldoni, die op zijn beurt een zaak aanspande wegens smaad tegen Lively, haar echtgenoot Ryan Reynolds en hun pr-adviseur. Vorig jaar maakte de rechter al een eind aan de zaak van Baldoni tegen Lively. En vorige maand werd ook het grootste deel van Lively's klachten door de rechter naar de prullenbak verwezen.

In de rechtszaak zei Lively dat Baldoni haar tijdens een scène in de film ongevraagd knuffelde en kuste. De rechter stelde het logisch te vinden dat "er ruimte wordt genomen om te experimenteren met de grenzen van een afgesproken script, zonder dat iemand aansprakelijk wordt gesteld voor seksuele intimidatie".

Alleen Lively's klachten over smaad en contractbreuk bleven staan. Lively's advocaat suggereerde daarna dat een schikking tot de mogelijkheden behoorde. Volgens advocaat Sigrid McCawley was al voldoende aangetoond dat "de handleiding voor digitale lastercampagnes nu openbaar is" en dat "nu bekend is wie daar achter zitten".

Het Bevrijdingsvuur is traditiegetrouw kort na middernacht ontstoken voor het historische Hotel de Wereld in Wageningen. Daar werd op 5 mei 1945 het bevel van aftocht van de Duitse bezetter getekend.

Dit jaar werd het vuur ontstoken door de Wageningse burgemeester Vermeulen, de 105-jarige Nederlandse oorlogsveteraan Johan Geneuglijk en de 103-jarige Britse oorlogsveteraan Robbie Hall. "De bevrijding heeft een heleboel offers gevraagd en dat mogen we nooit vergeten", zei Geneuglijk.

Bekijk hier hoe het vuur wordt ontstoken:

De rode draad voor het programma in de avond waren de ervaringen van Klaartje de Zwarte-Walvisch in kamp Vught. De Joodse vrouw werd er in 1943 gevangengezet en later gedeporteerd en vermoord in vernietigingskamp Sobibor. Actrice Hanna van Vliet kroop in de huid van de vrouw aan de hand van het dagboek dat De Zwarte-Walvisch schreef in kamp Vught.

Na het ontsteken van het vuur, startte een groep estafettelopers die het vuur naar andere Nederlandse gemeenten bracht. Zo'n 2500 lopers doen daaraan mee.

Dit jaar begint de viering van de bevrijding in de stad Utrecht. In de Domkerk draagt schrijver en televisiemaker Splinter Chabot zijn 5 mei-lezing voor. Vervolgens steekt Chabot samen met minister-president Jetten het Bevrijdingsvuur aan op het Bevrijdingsfestival Utrecht. Daarmee zijn alle veertien bevrijdingsfestivals in Nederland officieel van start gegaan. De start in Utrecht is vanaf 13.20 uur live te volgen bij de NOS.

Als we iets geleerd hebben de laatste tijd, is het dat we veel te afhankelijk zijn. Dat zei Commissievoorzitter Von der Leyen vandaag op een top voor Europese leiders in Armenië. "Een pijnlijke les." De top vindt plaats een paar dagen nadat Trump aankondigde militairen uit Duitsland terug te trekken.

Je voelt dat het continent onder hoge druk staat, zegt een betrokken EU-ambtenaar over de sfeer tijdens de vergadering. "Of het nu om energie gaat, buitenlandse beïnvloeding in sommige regio's, het conflict in het Midden-Oosten of de oorlog in Oekraïne."

Vanwege de zorgen kwamen vandaag meer dan veertig Europese leiders samen in Jerevan, de hoofdstad van Armenië, voor de Europese Politieke Gemeenschap (EPG). De EPG is een idee van de Franse president Macron, die na de Russische inval in Oekraïne een informele overlegvorm zocht om over de Europese veiligheid te spreken buiten de NAVO en EU om.

Speciale gast

Het idee werd in eerste instantie met scepsis ontvangen, maar de top vandaag in Armenië is al de achtste editie. Europese leiders blijven zich elk half jaar melden om met hun collega's over de staat van het continent te spreken.

"Deze top is vooral belangrijk voor landen die niet in de Europese Unie zitten," zegt de Montenegrijnse president Milatović daarover. De EPG is veel breder dan de EU. Ook landen als het Verenigd Koninkrijk, Turkije, Oekraïne en dus Armenië en Montenegro nemen deel.

En voor het eerst mocht vandaag ook een niet-Europees land meepraten. Mark Carney, de premier van Canada, schoof aan als gast. "We zijn het meest Europese land van alle niet-Europese landen," beschrijft Carney de Canadese band met Europa tijdens de opening van de plenaire vergadering.

Net als Europese landen worstelt Canada met de relatie met de onberekenbare Amerikanen. En dus wil Carney de banden met de Europeanen verder aanhalen op het gebied van veiligheid en economie. Die wens is wederzijds. Veel Europese landen zien Canada als geestverwant.

Trump

Dat de Amerikanen een moeilijke partner zijn, bleek ook deze week weer. Trump kondigde aan minstens 5000 militairen terug te trekken uit Duitsland nadat Merz zich negatief uitliet over de Amerikaanse acties in Iran.

Merz was een van de leiders die vandaag ontbraken. Hij zegde eergisteren af vanwege 'andere verplichtingen'. Toch drukte de aankondiging van Trump een stempel op de top. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei bij binnenkomst verrast te zijn door de timing van Trumps boodschap.

Mark Rutte, ook aanwezig in Jerevan, wilde er weinig over kwijt. Wel zei hij dat Europese landen "de boodschap van Trump hebben begrepen". Daarmee doelt hij op de afspraken die Europese landen hebben met de Amerikanen over het gebruik van Europese legerbases voor de oorlog in Iran.

Trump haalde afgelopen weken uit naar landen van wie hij naar zijn mening te laat toestemming kreeg voor gebruik van een legerbasis voor de oorlog in Iran.

Vredesdeal

Ook Jetten was niet in Jerevan: hij bleef in Nederland voor de Dodenherdenking. Een vervanger sturen mag niet, al werd er vandaag een uitzondering gemaakt voor Turkije. Dat land stuurde zijn vicepresident in plaats van president Erdoğan.

Een andere uitzondering was er voor de Azerbeidzjaanse president Aliyev. Hij vergaderde mee via videoverbinding. Voor het eerst in decennia is er een verbetering van de historisch zeer slechte relatie tussen Armenië enerzijds en Azerbeidzjan en Turkije anderzijds. Die slechte relatie is onder meer een gevolg van het conflict om het inmiddels door Azerbeidzjan ingenomen Nagorno-Karabach en de Armeense genocide.

Armenië en Azerbeidzjan bereikten vorig jaar met hulp van de Amerikanen overeenstemming over een vredesakkoord. Dat akkoord moet nog wel ondertekend worden.

Geen conclusies

Dat de top nu in Armenië plaatsvindt, is voor het land van groot belang. Tot enkele jaren terug was Rusland de belangrijkste bondgenoot van Armenië. Het land is ook nog altijd sterk afhankelijk van Rusland, bijvoorbeeld op het gebied van energie. Maar toen Russische steun uitbleef bij Azerbeidzjaanse aanvallen, verloor Armenië het vertrouwen in Rusland.

Zo overheerste vandaag het gevoel dat Europa op zichzelf is aangewezen. Tot concrete vervolgstappen leidde dat niet. Omdat de EPG informeel is, volgen er geen conclusies op papier.

In Rotterdam heeft de politie een man neergeschoten. De politie kwam in actie na een melding van een bedreiging met een vuurwapen. De man is met spoed naar het ziekenhuis gebracht.

Het incident gebeurde om 18.15 uur in het stadsdeel Hoogvliet, meldt de regionale omroep Rijnmond. Agenten pasten hierbij de "benaderingstechniek gevaarlijke personen" toe. Deze procedure wordt ingezet wanneer er een vermoeden is dat een verdachte een vuurwapen bij zich draagt.

Vuurwapen op straat

Over de aard van de verwondingen van de neergeschoten man is niets bekendgemaakt.

Wat zich precies heeft afgespeeld, is ook niet bekend. Op beelden is een vuurwapen te zien dat op straat ligt. Of de man dit wapen vasthield voordat hij werd neergeschoten, is niet duidelijk.

De politie doet onderzoek. Omdat er door de politie is geschoten, is ook de Rijksrecherche een onderzoek begonnen.

In Amsterdam zijn de twee minuten stilte tijdens de Nationale Herdenking nagenoeg vlekkeloos verlopen. Op de herdenkingsavond zijn in totaal dertien mensen aangehouden, de meesten voor het stiltemoment.

Kort voor de dodenherdenking werden negen mensen met protestteksten aangehouden die niet naar de aangewezen demonstratielocatie wilden gaan. Het wegvoeren van de demonstranten verliep volgens ooggetuigen rustig.

Kort voor het stiltemoment werden drie andere mensen aangehouden wegens verstoring van de openbare orde, zij hebben volgens de politie dingen geroepen. En tijdens de twee minuten stilte werd een man opgepakt omdat hij het stiltemoment probeerde te verstoren door te schreeuwen.

Er waren naar schatting zo'n 15.000 mensen aanwezig op de Dam, laat het Nationaal Comité 4 en 5 mei weten. Vorig jaar waren dat er iets meer: zo'n 16.000.

Burgemeester Halsema kijkt tevreden terug op de ceremonie. "Het was een waardige en mooie herdenking vanavond op de Dam. Dank aan de politie, de hulpdiensten, de schoonmaakploeg en alle vrijwilligers die dit mogelijk hebben gemaakt."

Monument beklad

Het Nationaal Monument op de Dam was afgelopen nacht beklad met rode verf. Deze actie werd eensgezind veroordeeld door bestuurders en politici. Na urenlang poetsen lukte het om het kunstwerk nog voor de herdenking schoon te krijgen. De politie is op zoek naar drie verdachten van de bekladding.

Vanwege dit incident, en eveneens beladen voorgaande edities, leefde de vrees dat de herdenking zou worden verstoord. In de tv-uitzending op NPO 1 was een enkele schreeuw in de verte te horen, maar verder bleef het stil.

Bekijk hier hoe de twee minuten stilte zijn verlopen:

Vorig jaar werden na het stiltemoment twee mensen opgepakt, die bij hun arrestatie 'Free Palestine' riepen. In 2024 was er zelfs een registratieplicht voor aanwezigen van de dodenherdenking in Amsterdam vanwege de opgelopen spanningen in de samenleving. Er waren toen veel minder mensen aanwezig dan voorgaande jaren. Ook ditmaal stond het plein niet helemaal vol.

Herdenkingen op talloze plekken

Ook op andere plekken in het land werd vanavond stilgestaan bij oorlogsslachtoffers. Zo was er op de Waalsdorpervlakte tussen Den Haag en Wassenaar eveneens om 20.00 uur een herdenking. In het duingebied zijn in de Tweede Wereldoorlog meer dan 250 verzetsmensen gefusilleerd.

Ook in voormalig concentratiekamp Kamp Amersfoort was een stiltemoment. Daar hebben tijdens de oorlog tienduizenden mensen gevangen gezeten. De Nationale Militaire Dodenherdenking was zoals ieder jaar op het Militair Ereveld Grebbeberg bij Rhenen.

Er was ook weer een alternatieve herdenking in Den Haag. De organisatie van deze ceremonie legt de nadruk op het stilstaan bij oorlogen en conflicten van nu. "Onder meer in Gaza en het bredere Midden-Oosten zien we dat burgers massaal slachtoffer worden van geweld", staat op de website van de organisatie.

De douane heeft vorige week zes gifkikkers gevonden in een toiletruimte op Schiphol. De diertjes zaten in een bakje dat was gedumpt in de prullenbak van het toilet.

De douane denkt dat een reiziger de kikkers, die van nature in het tropisch regenwoud voorkomen, naar het buitenland wilde smokkelen.

De gifkikkers werden gevonden nadat een passagier aan douaniers vertelde dat hij kikkers bij een van de toiletten in de vertrekhal had gezien. Toen een douanier een kijkje ging nemen, zag hij inderdaad een blauwzwarte kikker in de vertrekhal, meldt stadsomroep AT5.

Bij nader onderzoek werden in de vuilnisbak bij het toilet nog meer kikkers gevonden. De douane vermoedt dat ze in Nederland zijn gekocht en dat het idee was om ze naar het buitenland te smokkelen.

Gedumpt

Mogelijk werd het de smokkelaar toch te heet onder de voeten, waarna hij de kikkers in het toilet achterliet. "De beestjes zijn vlak voor de security check gedumpt in het toilet", meldt de douane.

De douaniers hebben de kikkers overgedragen aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die ze naar een gespecialiseerde dierenopvang brengt.

"Je doet wel vaker bijzondere vondsten, maar dit is de eerste keer in de 18 jaar dat ik hier werk dat zoiets gebeurt", aldus een van de douaniers.

De Spaanse politie heeft tienduizenden kilo's cocaïne onderschept ten zuiden van de Canarische Eilanden. Volgens de Guardia Civil lag er tussen de 30.000 en 45.000 kilo drugs aan boord: een recordvangst.

Minister Grande-Marlaska van Binnenlandse Zaken spreekt van "een van de belangrijkste drugsvangsten", niet alleen nationaal maar ook internationaal. Het schip was op 22 april vertrokken uit Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone, en had Benghazi in Libië als bestemming.

Het schip dat onder de vlag van de Comoren voer, werd dit weekend onderschept voor de kust van Dakhla in de Westelijke Sahara. De Arconian werd onder begeleiding van de maritieme politie naar Gran Canaria gebracht, waar de 23 bemanningsleden zijn gearresteerd.

Sierra Leone

Volgens De Telegraaf zijn er ook Nederlanders onder de arrestanten. De grote vangst wordt volgens de krant door Interpol in verband gebracht met drugscrimineel Jos L., ook wel bekend als Bolle Jos. Hij is in Nederland en België veroordeeld tot jarenlange celstraffen vanwege grootschalige drugssmokkel.

L. staat al langere tijd op de internationale opsporingslijsten. Het vermoeden is dat hij in Sierra Leone zit, omdat er vorig jaar beelden van hem uit dat land opdoken. Het Openbaar Ministerie in Nederland heeft al enkele jaren een beloning van 200.000 euro staan voor de tip die leidt tot zijn aanhouding.

Even was het rustig rond de importheffingen, maar vorige week zette president Trump zijn favoriete economische drukmiddel weer in. Hij dreigde vanaf deze week de invoerheffingen op auto's uit de Europese Unie te verhogen naar 25 procent. Dat is 10 procentpunt meer dan de VS en de EU vorig jaar juli afspraken. Welke gevolgen heeft dat?

Als Trump de importheffingen daadwerkelijk verhoogt, heeft dat gevolgen voor de auto-industrie in Europa, waarschuwt de ondernemersorganisatie voor bedrijven in de technologische industrie FME. "De impact is Europees en ketenbreed."

'Iedere uitspraak heeft impact'

Hoewel Nederland geen auto's produceert, leveren Nederlandse bedrijven wel tal van onderdelen aan autobouwers.

"Iedere uitspraak over handelstarieven heeft effect op de markt", zegt Theo Pillen van metaalbewerkingsbedrijf Pillen Group. "Bij elke nieuwe tariefverhoging nemen onze klanten het zekere voor het onzekere. Ze wachten met investeren en stellen orders sneller uit."

Eerdere importheffingen hadden direct effect op het aantal auto's dat de EU naar Amerika exporteerde, ziet ING sectoreconoom Rico Luman. "Vorig jaar exporteerde de EU bijna 100.000 auto's minder naar de VS dan het jaar ervoor."

Duitslandcorrespondent Charlotte Waaijers

"Volgens bondskanselier Merz zijn de tariefverhogingen niet in het bijzonder op Duitsland gericht, maar het gevolg van langzaam optreden van de EU in de onderhandelingen over handelsafspraken. Daarmee lijkt hij het verwijt van zich af te willen schudden dat de nieuwe tarieven een persoonlijke wraakactie zijn van Trump na kritiek van Merz op het Amerikaanse optreden in Iran. Ook al is die kritiek in Duitsland breed gedeeld, niet iedereen vindt dat de bondskanselier het op een slimme manier heeft geuit.

Hoe dan ook zal een nieuwe verhoging van de tarieven juist Duitsland hard raken. Van alle EU-landen exporteert Duitsland duidelijk de meeste auto's naar de VS. Daarbij komt dat de auto-industrie nog altijd heel belangrijk is voor de Duitse economie.

Schattingen van economen over hoezeer de verhoogde tarieven Duitsland kunnen schaden, lopen uiteen van jaarlijks enkele miljarden tot 30 miljard euro op de lange termijn.

Mocht de EU met tarieven terugslaan, dan zijn er zorgen dat een escalerende handelsoorlog de toch al zwakke Duitse economie nog verder kan schaden."

Op zijn socialmediakanaal Truth Social zei Trump vorige week dat de EU zich niet aan de afgesproken handelsovereenkomst houdt. Dat is merkwaardig want die handelsovereenkomst is nog helemaal niet van kracht. De Europese Unie rondt de aangepaste wetgeving waarschijnlijk de komende maanden af. Dat lijkt Trump te lang te duren.

De Europese autobrancheorganisatie ACEA laat de NOS weten bezorgd te zijn over "de vertraging van de inwerkingtreding van de overeenkomst." Zij roepen de EU op de onderhandelingen zo snel mogelijk af te ronden.

Volgens Steven Brakman, internationaal econoom aan de Rijksuniversiteit Groningen, gaat de inwerkingtreding van de handelsovereenkomst juist veel sneller dan gebruikelijk. "Trump is te ongeduldig. Meestal duurt het jaren voor een handelsverdrag wordt gesloten. Eigenlijk zijn deze onderhandelingen in een recordtempo gegaan. Al is het de vraag of je met iemand als Trump überhaupt afspraken kunt maken."

EU-correspondent Kysia Hekster

"Het blijft voor de EU worstelen met de vraag wat de beste strategie is in de omgang met Trump: meebewegen of terugbijten?

Volgens Trump houdt de EU zich niet aan de afspraken die vorige zomer gemaakt zijn, de Europese Commissie bestrijdt dat. Ze wil het liefst doorgaan op de ingeslagen weg in de hoop te voorkomen dat de Amerikaanse president met nog meer onvoorspelbaars komt.

In het Europees Parlement klinken ook andere geluiden: de voorzitter van de commissie voor handel noemt Trumps verhoogde heffingen op auto's onaanvaardbaar. Hij beschuldigt Washington van het breken van de eigen beloftes over de importheffingen.

Hij wil dat er extra garanties komen voor als Trump zich niet aan de afspraken houdt. Sommigen willen nog verder gaan en praten zelfs over het instellen van handelssancties tegen de Amerikanen.

Het is nog maar de vraag of de hogere importheffingen er ook echt komen.

Begin dit jaar haalde het Amerikaanse Hooggerechtshof een streep door de importheffingen die Trump aan tientallen landen had opgelegd. Het hof oordeelde dat de noodwet die Trump gebruikte als onderbouwing voor de heffingen niet rechtsgeldig was.

Dat wil niet zeggen dat ook de verhoging van de importtarieven op voertuigen uit de EU juridisch onhoudbaar is. "Trump mag nog altijd sectorspecifieke heffingen rekenen, bijvoorbeeld op aluminium en staal", zegt Brakman. "Die grondstoffen hebben een strategisch belang. Heffingen op voertuigen zijn weliswaar ook sectorspecifiek, maar het strategische belang is een stuk lastiger te verdedigen."

Oekraïne en Rusland hebben beide eenzijdig een staakt-het-vuren afgekondigd voor deze week. Rusland meldde als eerste de wapens te zullen neerleggen, op 8 en 9 mei. Dat tijdelijke bestand is in het leven geroepen vanwege de Russische Dag van de Overwinning, waarop Rusland viert dat het Sovjetleger in 1945 nazi-Duitsland versloeg.

President Zelensky zegt op zijn beurt dat zijn land een staakt-het-vuren instelt dat moet ingaan in de nacht van 5 op 6 mei. Hij zegt dat zijn leger enkel zal reageren als er Russische agressie is. "Het is tijd dat Russische leiders echte stappen ondernemen om de oorlog te beëindigen."

Het Russische ministerie van Defensie waarschuwt dat Oekraïne het staakt-het-vuren van 8 en 9 mei niet mag schenden. Als dat wel gebeurt, volgt er een "enorme raketaanval op het centrum van Kyiv", dreigt het ministerie.

Vorig jaar gold er rond dezelfde periode ook een eenzijdig bestand, maar toen zouden de wapens ook op 10 mei zwijgen. Waarom dat nu niet het geval is, is niet bekendgemaakt door de Russische autoriteiten.

Er is vooralsnog geen indicatie dat de Russische aanvallen voor 8 mei zullen stoppen. Vandaag nog werden zeker zes mensen gedood bij een Russische raketaanval op de Oekraïense stad Merefa. Ook raakten zeker dertig mensen gewond, melden lokale functionarissen.

Merefa is een stad in de noordoostelijke regio Charkiv in Oekraïne. Volgens een regionale gouverneur zijn minstens tien huizen, vier winkels, een autogarage, een horecazaak en een ander gebouw beschadigd geraakt bij de aanval. Het puinruimen zal zo'n twee dagen duren, schrijft hij op zijn Telegram-kanaal.

Volgens de gouverneur kwamen twee mannen en drie vrouwen ter plekke om het leven en overleed een andere man in het ziekenhuis aan zijn verwondingen. Onder de gewonden is ook een 2-jarige peuter. Op beelden van de aanval is een grote krater in de weg te zien.

Volgens regionale autoriteiten hebben Russische troepen vermoedelijk een ballistische Iskander-raket gebruikt. Rusland heeft altijd ontkend opzettelijk burgers aan te vallen tijdens de oorlog, hoewel de aanvallen sinds de grootschalige inval in februari 2022 duizenden burgerslachtoffers hebben geëist.

De raketaanval volgt kort op een drone-aanval in Moskou, waarbij een woontoren in de Russische hoofdstad is geraakt. Daarbij zijn volgens de burgemeester van Moskou geen gewonden gevallen. Rusland heeft Oekraïne de schuld gegeven van die aanval. Oekraïne heeft zich er niet over uitgelaten.

In het centrum van de Duitse stad Leipzig is een auto ingereden op een groep voetgangers. Daarbij zijn volgens de burgemeester zeker twee mensen om het leven gekomen. Ook zijn er meerdere gewonden, van wie er drie slecht aan toe zijn. Aanvankelijk waren er tegenstrijdige berichten over het slachtofferaantal.

De Duitse autoriteiten gaan uit van opzet van de automobilist, die kort na de aanrijding werd aangehouden. Burgemeester Jung en deelstaatminister Schuster van Binnenlandse Zaken spreken van een Amokfahrt, een dollemansrit.

Op de eerste beelden is te zien dat er veel hulpdiensten in het gebied aanwezig zijn:

De dader is een 33-jarige man met de Duitse nationaliteit, woonachtig in de regio Leipzig. Hij reed met zo'n 70 tot 80 kilometer per uur over het marktplein en door de Grimmaische Straße, een drukke voetgangerszone. Voordat de wagen tot stilstand kwam, waren er twee ernstige aanrijdingen, zegt politiechef Demmler.

Het voertuig werd vermoedelijk tot stilstand gebracht door een van de uitschuifbare paaltjes in de weg, schrijven Duitse media. De bestuurder is in de auto gearresteerd.

"We zijn diep bedroefd. Het enige wat ik nu kan doen, is mijn medeleven betuigen aan de families van de slachtoffers", zei burgemeester Jung ter plaatse. Minister-president Kretschmer van de deelstaat Saksen zegt diep geschokt te zijn. "Zo'n daad laat ons sprakeloos achter en maakt ons ook vastberaden. We zullen alles in het werk stellen om dit snel en grondig te onderzoeken."

Drukte in ziekenhuizen

Volgens de brandweercommandant van Leipzig zijn twintig mensen gewond geraakt, van wie twee zwaar. Zij zijn naar de spoedeisende hulp overgebracht.

Ziekenhuizen in de regio sloten tijdelijk operatiekamers en intensive care-afdelingen, om zo nodig gewonden op te vangen. Inmiddels gaat de geplande zorg weer door.

De Verenigde Arabische Emiraten (VAE) stellen dat Iran aanvalsgolven met raketten en drones heeft uitgevoerd op de Emiraten. Er worden drie gewonden gemeld en brand op een industrieterrein.

Iran heeft nog niet officieel gereageerd op de beschuldiging. Staatsmedia citeren een anonieme functionaris die stelt dat er geen plan is om de VAE aan te vallen. Die verklaring roept verdere vragen op over wat er precies is gebeurd.

Het Amerikaanse leger beweert dat het vandaag zes kleine bootjes van de Iraanse strijdkrachten tot zinken heeft gebracht. Deze bootjes zouden een gevaar hebben gevormd voor de commerciële zeevaart. Vanuit Iran is weersproken dat er bootjes zijn vernietigd.

Kruisraketten neergehaald

Het ministerie van Defensie van de VAE zei dat iets na 17.30 uur drie kruisraketten vanuit Iran werden gelanceerd richting de Emiraten. Ook meldt het ministerie op sociale media dat twaalf ballistische raketten en vier drones richting de Verenigde Arabische Emiraten zijn afgevuurd en onderschept.

Rond dezelfde tijd werd gemeld dat er brand was uitgebroken door een Iraanse drone-aanval op een industrieterrein waar petroleum wordt verwerkt. Dat gebeurde volgens de lokale autoriteiten in kustplaats Fujairah, aan de oostkust van emiraat Dubai. Drie Indiase arbeidsmigranten zouden lichtgewond zijn geraakt bij deze aanval.

Luchtafweer opnieuw in actie

Iets voor 18.00 uur kwam een nieuwe melding over raket- en drone-aanvallen. Het ministerie van Defensie zei dat het luchtafweer was ingeschakeld om projectielen neer te halen. Op verschillende plekken in de VAE was het geluid van explosies te horen, volgens de autoriteiten het geluid van drones en raketten die werden onderschept.

Eerder op de dag kregen inwoners van de VAE een alarmmelding op hun telefoon over een mogelijke raketdreiging. Later werd het alarm ingetrokken, omdat de situatie weer veilig zou zijn. Het was de eerste keer sinds de ingang van het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran, bijna een maand geleden, dat er zo'n alarm was afgegeven.

Iran claimde aanval op Amerikaanse marine

Alles bij elkaar is het bestand tussen Iran en de VS vandaag flink onder druk komen te staan. Iran claimde vanmorgen dat het een Amerikaans marineschip had bestookt met raketten in de Straat van Hormuz. Vanuit de VS werd ontkend dat er een marineschip is geraakt door Iraanse projectielen.

De gesprekken over een permanent einde aan de oorlog tussen Teheran en Washington zijn in een impasse beland. Het Iraanse regime houdt de Straat van Hormuz in zijn greep en de VS blokkeert alle Iraanse havens.

Een 71-jarige man uit Best heeft vorige week tijdens een wandeling in de buurt van een militair oefenterrein op de Oirschotse Heide een oefenwapen van Defensie gevonden. Hij heeft het wapen ingeleverd bij de militaire politie. "Dit was wel een topstuk."

Jos Willems liep langs een slootje op de hei toen hij iets zwarts zag glinsteren. "Ik zag een raar voorwerp liggen", vertelt hij aan Omroep Brabant. "Twee zwarte dingen tussen wat blad. Ik was benieuwd wat het was, dus ik pakte het op en voelde meteen dat het heel zwaar was."

Eenmaal uit het water zag hij dat het een wapen van ruim een meter was. "Het voelde als 13 kilo. Er zat nog een vizier op. Ik vind van alles op die hei, maar dit was wel het topstuk."

'Ze leken het niet erg spannend te vinden'

Als hij wel eens lege kogelhulzen vindt, neemt hij die mee naar huis. "Maar als ik iets als dit vind, loop ik naar de wacht van het oefenterrein toe en lever ik het daar in."

Hij besloot het wapen mee te nemen en toen hij bij zijn auto was, kwam hij een voorbijganger tegen die toevallig een scooter in de buurt had gevonden. De militaire politie was net op weg om die op te halen, dus besloot Willems daarop te wachten. Zo kon hij zijn vondst ook meteen inleveren.

"Ze leken het niet erg spannend te vinden", zegt hij. "Ze namen het gewoon aan en legden 'm achterin de wagen. En dat was het dan. Ik vond het zelf wel bijzonder."

Oefenwapen

Dat de militaire politie zo kalm bleef, had een reden: het wapen was niet echt. "Het ziet er echt uit, maar het kan geen schade aanrichten", zegt een woordvoerder van Defensie. "We oefenen hiermee. Het is een oefenversie van de Panzerfaust 3." Dat is een draagbaar antitankwapen.

Hackersgroep ShinyHunters heeft de gegevens van miljoenen docenten en studenten wereldwijd gestolen bij een grootschalige hackaanval op de onderwijssoftware Canvas. Dat bevestigt het Amerikaanse moederbedrijf Instructure. Canvas wordt gebruikt om informatie over een opleiding, zoals cijfers, in te zien.

Er zouden gegevens van 275 miljoen studenten, docenten en onderwijsmedewerkers wereldwijd zijn gestolen. Zo'n 9000 onderwijsinstellingen zouden zijn getroffen door de hack, aldus ShinyHunters in een bericht op het darkweb.

Nederlandse instellingen

Bij de digitale inbraak zijn mogelijk ook Nederlandse universiteiten en andere onderwijsinstellingen bestolen. Veel onderwijsinstellingen die Canvas gebruiken weten nog niet of hun instelling ook getroffen is.

Onderwijsinstellingen in Nederland die gebruikmaken van Canvas zijn Fontys Hogescholen, Maastricht University, Hogeschool Utrecht, de Universiteit van Amsterdam, de VU Amsterdam, de Erasmus Universiteit Rotterdam en Tilburg University.

De universiteit van Maastricht heeft studenten en medewerkers per e-mail geïnformeerd op de hoogte te zijn van de aanval. Het is nog onduidelijk of hun gegevens gestolen zijn. In het bericht schrijft de universiteit dat Canvas veilig te gebruiken is.

De hackersgroep ShinyHunters heeft de aanval opgeëist en een dreigbericht geplaatst op hun eigen website op het darkweb. "Instructure Holdings, dit is een laatste waarschuwing", schrijft de groep. "Laat van je horen voor 6 mei, anders gaan we gegevens lekken en zullen andere vervelende (digitale) problemen jullie kant op komen. Maak de juiste keuze, wees niet de volgende headline."

Privéberichten

Onder de gestolen gegevens zijn namen, studentnummers en e-mailadressen, zegt moederbedrijf Instructure. Ook zouden persoonlijke berichten die door Canvas-gebruikers naar elkaar zijn verstuurd zijn gestolen. Volgens Instructure zijn er geen wachtwoorden, geboortedata, identiteitsbewijzen of bankgegevens buitgemaakt.

Hackersgroep ShinyHunters is onder meer bekend van de grootschalige aanval op telecomprovider Odido eerder dit jaar, waarbij gegevens van miljoenen Nederlandse klanten werden gestolen.

De afgelopen tijd kwamen ook andere bedrijven in het nieuws waarvan klantgegevens werden gestolen, onder andere bij Booking.com, Basic-Fit en Rituals.

Klimaatwetenschappers stappen af van de scenario's met de meeste opwarming van de aarde. Ook van scenario's met de minste opwarming wordt afscheid genomen, schrijft een groep wetenschappers die werkt aan nieuwe scenario's in een vakblad.

Deze spelen bijvoorbeeld een nadrukkelijke rol in de rapporten van het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties.

Afgelopen jaren klonk steeds meer kritiek op vooral de 'warme' scenario's. Ze bevatten aannames die niet realistisch zijn, en liepen steeds meer uit de pas met de reële ontwikkelingen in de wereld. Toch bleven ze invloed hebben op het onderzoek bijvoorbeeld naar zeespiegelstijging.

De stap betekent zeker niet dat de wereld opeens op koers ligt om zich te houden aan het klimaatverdrag van Parijs. In 2015 spraken bijna alle landen af de opwarming te beperken tot maximaal 2 graden Celsius, en nog liever 1,5 graden. Dat laatste geldt nu al als onhaalbaar.

"Het nieuwe scenario heeft ook nog steeds enorme gevolgen voor het klimaat", zegt klimaatwetenschappers Detlef van Vuuren die een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van nieuwe scenario's. "Op den duur kom je in het nieuwe scenario op dezelfde temperatuur uit, alleen later."

Enorm veel steenkool

Tot dusver warmde de aarde al circa 1,4 graad Celsius op sinds mensen op grote schaal begonnen met het verbranden van olie, steenkool en gas. Nog altijd stoten mensen jaarlijks grote hoeveelheden broeikasgassen uit, en ook de opwarming gaat dus door.

Hoeveel de aarde deze eeuw nog opwarmt, hangt af van de hoeveelheid broeikasgassen die mensen nog gaan uitstoten, en hoe heftig het klimaat daarop reageert.

Om vat te krijgen op die toekomst maken wetenschappers diverse scenario's. Elke variant is weer anders: Hoeveel mensen leven er bijvoorbeeld in de toekomst? Hoeveel energie gebruiken ze, en welk deel komt uit olie, steenkool en gas. Hoeveel investeren ze in innovatie? Werken ze goed samen?

De scenario's zijn geen toekomstvoorspellingen, maar ze laten zien welke invloed gedrag en technologische, economische, demografische en andere ontwikkelingen hebben op het toekomstige klimaat.

Groeiende kritiek

De meest 'warme' varianten gingen ervan uit dat er meer steenkool zou worden gebruikt en er geen effectief klimaatbeleid zou zijn. Vanaf 2017 kwam er steeds meer kritiek omdat deze aannames onrealistisch bleken. Daarbij werden ze in de publiciteit ook nog eens vaak voorgesteld als meest plausibele scenario's.

Afgelopen jaren kwamen de warmste scenario's (met bijvoorbeeld een stijging van 3,5 graden per 2100) alleen nog maar verder af te staan van de realiteit. Zonnepanelen, elektrische auto's en windturbines werden sneller goedkoper dan gedacht, en wonnen flink terrein. Het gebruik van steenkool nam wel toe, maar het is de verwachting dat deze trend niet doorzet. En de stijging is zeker niet zo snel gegaan als in de scenario's.

Ook onder experts liepen de gemoederen afgelopen jaren soms hoog op. Uitgesproken critici van de scenario's halen nu hun gram. Het klimaatpanel van de Verenigde Naties werkt sinds 2023 aan de volgende editie van zijn voornaamste rapport dat in delen verschijnt tussen 2027 en 2029.