NOS Nieuws - Algemeen

Het kabinet wil een subsidie invoeren om automobilisten met een laag- of middeninkomen te helpen met de aanschaf van een elektrische auto. Haagse bronnen bevestigen berichtgeving door RTL Nieuws.

Om die subsidie te krijgen moet er wel een brandstofauto worden ingeruild. Voor het plan is mogelijk zo'n 50 miljoen euro beschikbaar. Bij het inruilen zou het vooral om oudere, vervuilende brandstofauto's gaan die vervolgens naar de sloper gaan.

De regeling zit in het pakket maatregelen die het kabinet neemt om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten. De maatregelen worden maandag gepresenteerd, maar er zijn de afgelopen dagen al een aantal voorstellen uitgelekt.

Noodfonds

In totaal wil het kabinet bijna 1 miljard euro uittrekken om bedrijven, automobilisten en andere burgers, die op verschillende manieren geconfronteerd worden met hogere kosten, tegemoet te komen. Een ingreep om de benzine- en dieselprijzen aan de pomp te verlagen, komt er voorlopig niet.

Sinds de oorlog zo'n zeven weken geleden uitbrak en er minder olie en gas naar Europa komt door de blokkade van de Straat van Hormuz zijn allerlei prijzen gestegen, zoals de benzineprijs aan de pomp.

Het kabinet heeft de tijd genomen, ondanks ongeduld in de Tweede Kamer, om verschillende maatregelen te bedenken. Een zogenoemde 'generieke' maatregel, zoals bijvoorbeeld het verlagen van de prijs aan de pomp, kost de schatkist veel geld.

En er zijn ook automobilisten die de hogere brandstofprijzen wel kunnen opbrengen. Zeker is wel dat er opnieuw een noodfonds komt voor mensen die in de koude maanden moeite hebben om de energierekening te betalen.

Structurele vredesafspraken

Details over de subsidieregeling voor de aanschaf van een elektrische auto zijn nog niet naar buiten gekomen. Een eerdere regeling om automobilisten te stimuleren zo'n auto te kopen is eind 2024 afgeschaft.

Het kabinet gaat dit weekend nog praten met verschillende oppositiepartijen om vooraf zeker te zijn van voldoende steun, omdat de coalitie van D66, VVD en CDA geen meerderheid heeft, zo zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie.

Het kabinet vindt het steunpakket nog steeds nodig, ook als is vandaag de blokkade van de Straat van Hormuz opgeheven. Het zal nog weken duren voor de olie- en gastoevoer naar Europa weer op peil is en de impact van de oorlog zal nog langer voelbaar zijn, maakte Jetten duidelijk.

Ook is het niet te voorspellen wat er precies in het onrustige oorlogsgebied gaat gebeuren en of er structurele vredesafspraken gemaakt zullen worden.

Persoonsgegevens van Nederlanders kunnen in handen komen van de Amerikanen, en dat houdt de politiek flink bezig. Het zegt veel over de veranderende relatie met de Verenigde Staten, maar het is onduidelijk of Nederland wel helemaal los kán komen van Amerikaanse tech.

DigiD en MijnOverheid worden beheerd door de overheidsorganisatie Logius, maar een deel van de IT-dienstverlening staat op computers van het Nederlandse bedrijf Solvinity. Het Amerikaanse bedrijf Kyndryl wil Solvinity overnemen en daar is al maanden onrust over.

Als de overname doorgaat, zou Kyndryl namelijk toegang kunnen krijgen tot persoonsgegevens zoals namen en adressen, maar ook de hoogte van iemands inkomen. Dat staat allemaal op MijnOverheid. Daarnaast kan het Amerikaanse bedrijf mogelijk de toegang tot DigiD blokkeren als het dat zou willen.

"En dat kan makkelijk voorkomen worden", zegt techspecialist Bert Hubert. "IT-dienstverleners zoals Solvinity bieden vaak diensten aan die echt maatwerk zijn en verweven zitten in het bedrijf, maar bij DigiD is dat niet het geval. Dat zit niet zo vastgekleefd aan Solvinity en is daarom vrij makkelijk naar een andere aanbieder te verhuizen." Hij ergert zich daarom aan de opstelling van de Nederlandse overheid.

Echt slappe hap

In de Tweede Kamer wordt gekeken naar de mogelijkheid om het DigiD-contract met Solvinity, dat in 2028 afloopt, niet te verlengen als het bedrijf in Amerikaanse handen komt. Een meerderheid van de Kamer roept het kabinet hiertoe in een motie op. Daar wordt dinsdag over gestemd. Tot de beëindiging van het contract zou de Amerikaanse overheid wel toegang hebben tot de gegevens.

"Dat is echt slappe hap en typisch Nederlands. De overheid heeft afgelopen jaren van alles uitbesteed en lijkt te zijn vergeten hoe ze zelf proactief moeten handelen, en dat gaat ten koste van onze data", zegt Hubert.

Hij schat dat je binnen een half jaar DigiD kan verhuizen naar een Nederlands techbedrijf. Volgens hem zijn er meerdere Nederlandse IT-aanbieders die deze data kunnen opslaan.

Maatwerk

Dan zijn er nog andere diensten met gevoelige informatie, zoals Mijnoverheid, maar ook het beveiligingssysteem van het ministerie van Justitie en Veiligheid, die niet makkelijk te verhuizen zijn. Dat is echt maatwerk en het is juist erg verweven met het bedrijf, zegt Hubert. "Het is een stuk moeilijker te verplaatsen, maar dat betekent niet de overheid daar niks aan kan doen."

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) schreef dat er meerdere Nederlandse alternatieven zijn, maar dat het wel tijd en geld kost om de diensten over te zetten.

"Ik zie een grote beweging in de techsector waarbij klanten van IT-bedrijven steeds meer vragen stellen over de mogelijke risico's van hun data", zegt, Mark van Kampen die de techsector volgt bij de Rabobank.

"Met name in sectoren waarbij gewerkt wordt met gevoelige data, zoals bij de overheid en zorg- en financiële instellingen, worden meer eisen gesteld aan waar die data worden opgeslagen. Zij willen niet dat dit in handen kan komen van Amerika."

Niet gerust

Kyndryl heeft Tweede Kamerleden verzekerd dat Nederlandse gegevens geen gevaar lopen na een overname, maar de Kamer is daar niet gerust op. "De overheid zou extra maatregelen kunnen nemen om het de Amerikanen moeilijker te maken bij de data te komen, maar daarmee blijft het wel in Amerikaanse handen en dat moet je niet willen", zegt Hubert.

"De beveiliging van data kunnen zowel Amerikaanse als Nederlandse bedrijven goed verzorgen. Solvinity kan dit ook en is nu nog Nederlands, maar als het in Amerikaanse handen komt valt het onder de Cloud Act. Het risico bestaat dat de VS in het uiterste geval bij gevoelige data kan." zegt Van Kampen van de Rabobank.

De overname van het bedrijf achter DigiD en MijnOverheid wordt nog getoetst door toezichthouder Bureau Toetsing Investeringen (BTI). Dat geeft een advies, uiteindelijk besluit de minister van Economische Zaken of de overname door mag gaan.

"IRAN ZEGT DAT DE STRAAT VAN HORMUZ HELEMAAL OPEN IS", schreef de Amerikaanse president Trump, zoals vaker helemaal in hoofdletters, op zijn platform Truth Social. Hij reageert op de Iraanse aankondiging dat de Straat weer opengaat voor de commerciële scheepvaart.

Ondanks het enthousiasme van Trump is er nog veel onduidelijk over het opnieuw openstellen van de zeestraat, zeggen energiedeskundigen tegen de NOS.

"De schepen die momenteel vastliggen in de Perzische Golf gaan pas varen als bekend is wat de aankondiging van Iran precies inhoudt", zegt Lucia van Geuns, onderzoeker bij het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). "Wat gaat Amerika doen? Hoe lang houdt het bestand aan? Hoe zit het met de mijnen in het gebied? Er moeten eerst concrete veiligheidsgaranties worden gegeven."

ING-econoom Rico Luman noemt de opening goed nieuws. "Maar eerst zien, dan geloven. Er is al eerder aangekondigd dat de Straat open zou gaan en toen bleek het toch niet veilig genoeg."

Op de kaarten zie je waarom de Straat van Hormuz zo'n belangrijke plek is:

Als blijkt dat het inderdaad veilig is om erdoorheen te varen, is de volgende vraag hoe dat er praktisch uit gaat zien, zegt Luman. "Er liggen momenteel meer dan 800 schepen in de regio. Die kun je absoluut niet allemaal tegelijkertijd door de Straat krijgen."

Hans van Cleef, hoofd energieonderzoek bij onderzoeksbureau EqoLibrium, vermoedt dat de rederijen eerst de kat uit de boom kijken. "Als je naar de financiële markten kijkt, lijkt het alsof met de aankondiging van Iran alles weer in orde is. Maar dat is echt niet zo."

Als een olietanker dit weekend vanuit de Saudische oliehaven Ras Tanura vertrekt naar Rotterdam, dan kan de reis via de Rode Zee zo'n 24 dagen duren, schat ING-econoom Luman. "Als de reis rondom Kaap de Goede Hoop gaat moet je daar meer dan twee weken bij optellen." In die tijd blijven de olietekorten oplopen. "In het beste scenario kunnen we net op tijd het dreigende kerosinetekort voor vliegtuigen voorkomen."

De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR) reageert positief over de heropening van de Straat van Hormuz, maar is ook terughoudend. "Onze leden willen zo snel mogelijk weer kunnen varen, maar veiligheid en betrouwbaarheid moeten voorop staan", zegt directeur Annet Koster.

Er liggen momenteel een kleine honderd Nederlandse schepen vast in de Perzische Golf. Een heropening van de zeestraat kan betekenen dat die schepen na weken wachten weer terug naar huis kunnen varen.

Maar voor het zo ver is, wil de KNVR eerst garanties en volledige transparantie over eventueel geplaatste zeemijnen en andere risico's. Daarnaast moet er meer duidelijk worden over de feitelijke uitvoering. "Het is bijvoorbeeld nog niet helder of er sprake zal zijn van de eerder door Iran gevraagde tolbetalingen."

Aan de pomp

Een echte opening van de Straat kan snel doorwerken aan de pomp, zegt energie-deskundige Jilles van den Beukel van het HCSS. Toch kan het nog maanden duren voordat de prijs weer op niveau is van voor de oorlog.

"Het is niet zo dat als de olieprijs met 10 procent daalt, de prijs aan de pomp net zo hard zakt", zegt Paul van Selms van consumentencollectief United Consumers. "Dat komt ook doordat twee derde van de prijs uit belastingen bestaat. Het gaat waarschijnlijk niet meer dan een paar cent omlaag."

Volgens expert Van den Beukel kan het herstel van de brandstofprijzen zeker drie tot vier maanden duren. Hij wijst ook op de olieproductie die deels is stilgevallen. "Het kost tijd om de productie weer op gang te krijgen", zegt hij.

De spanning tussen het Vaticaan en Washington liep de afgelopen dagen flink op. President Trump beledigde de paus in een reeks berichten op zijn platform Truth Social. Paus Leo XIV heeft op zijn beurt opnieuw scherpe kritiek geuit over de oorlogen die wereldwijd aan de gang zijn.

In de strijd tussen hun geestelijk en politiek leider komen katholieke Amerikanen voor een ongemakkelijk dilemma te staan: steunen ze nu hun president of de paus?

De rel ontstond nadat de paus zich kritisch had uitgesproken over de oorlog in Iran en had opgeroepen tot vrede, waarna Trump hem publiekelijk aanviel. Hij noemt de paus een slappeling, die geen verstand heeft van buitenlandpolitiek. Daarna plaatste de president een AI-afbeelding waarop hij zichzelf als een Jezus-achtige figuur neerzet. Dit riep brede verontwaardiging op.

Loyaliteitsdilemma

"Conservatieve katholieken zitten in een loyaliteitsdilemma", zegt hoogleraar John Kenneth White van de katholieke universiteit in Washington. Ze zijn Trump dankbaar dat hij zich inzet voor de godsdienstvrijheid en delen veel van zijn conservatieve denkbeelden. Toch heerst onder dit deel van zijn achterban het gevoel dat hij hier te ver is gegaan.

"Persoonlijk vind ik het nogal smakeloos", zegt Leandro. Hij is naar een katholieke kerk in Washington gekomen voor een speciaal avondgebed voor jongvolwassenen. Vanavond staat het thema verbinding centraal. Toch hoopt Leandro dat de beledigingen van de president aan het adres van de paus ter sprake komen: "Ik zou hier graag meer discussie over willen zien."

De discussie lijkt zich online in ieder geval volop af te spelen. Uitspraken van zowel Trump als de paus worden breed gedeeld en becommentarieerd. Zelfs onder christelijke kopstukken, politieke bondgenoten en invloedrijke aanhangers van Trump klonk duidelijke afkeuring van de afbeelding. Trump verwijderde deze vervolgens, maar daarmee is de strijdbijl nog niet begraven.

Onder de katholieken die zich in een spagaat bevinden, gaan de meesten toch achter hun katholieke leiders staan, ziet White. Die leiders verdedigen de paus fel: "Niet omdat ze daartoe opdracht krijgen van het Vaticaan, maar omdat ze theologisch gezien grote meningsverschillen hebben met Trump". Hij verwacht dat die onenigheid alleen maar zal toenemen.

Dat werd woensdag al zichtbaar. Tijdens zijn bezoek aan Kameroen ging paus Leo opnieuw in op het geweld en de rol van wereldleiders. Zonder Trump bij naam te noemen sprak hij over een wereld die "wordt geteisterd door een handvol tirannen" en hekelde hij het gebruik van religie om macht mee te rechtvaardigen. Volgens hem wordt er wereldwijd meer geïnvesteerd in vernietiging dan in herstel en onderwijs.

Zoeken naar middenweg

JD, ook aanwezig bij de mis in de kerk, vindt het "absoluut beneden de waardigheid van een president om zomaar de paus aan te vallen." Maar zijn politieke voorkeur beïnvloedt het niet: bij de tussentijdse congresverkiezingen gaat hij weer Republikeins stemmen. "Ik was Republikein vóór Trump en zal dat ook na hem blijven."

Leandro wil ook niet kiezen tussen de twee, maar hij erkent dat het ongemakkelijk is om de twee meest invloedrijke Amerikanen op het wereldtoneel met elkaar in strijd te zien: "Idealiter zou ik willen dat er helemaal geen conflict was, uiteraard."

Daarmee lijken conservatieve katholieken een middenweg te zoeken: ze verwerpen de toon en sommige acties van Trump, maar blijven hem in grote lijnen politiek steunen. Het zorgt ervoor dat zowel hun politieke als religieuze principes op de proef worden gesteld, en dat met belangrijke tussentijdse verkiezingen in november.

Unieke manier

"De katholieke steun voor Trump, en daarmee de Republikeinen, is fragiel en kan in toekomstige verkiezingen sterk teruglopen", voorspelt hoogleraar White. "De rol van deze paus kan daarin doorslaggevend zijn."

"Paus Leo weet als Amerikaan zijn landgenoten op een unieke manier te bereiken, uiteraard ook nog in hun eigen taal. Het is ongekend dat de paus Amerikanen en katholieken in het bijzonder oproept om contact op te nemen met hun Congresleden om hen te vragen zich in te zetten voor vrede."

Na geannuleerde concerten in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zal rapper Ye, die eigenlijk Kanye West heet, ook in Polen niet te zien zijn. Een optreden dat op 19 juni gepland stond is afgelast, meldt de Poolse organisator op de site van het Slaski-stadion in de stad Chorzów. Twee concerten in Nederland gaan wel door.

Het concert van Ye gaat "om formele en juridische redenen" niet door, schrijft de organisatie, zonder daar verder over uit te wijden.

De Amerikaanse artiest ligt al langere tijd onder vuur vanwege antisemitische uitspraken. Hij bracht een nummer uit met de titel Heil Hitler, verkocht T-shirts met een hakenkruis erop en noemde zichzelf ooit een nazi. Zelf zegt hij dat te maken had met een bipolaire stoornis. Hij zou daardoor "het contact met de werkelijkheid" zijn verloren.

'Getekend door de Holocaust'

Het VK liet eerder weten dat Ye vanwege zijn uitspraken niet welkom is. Hij zou optreden in Londen, maar kreeg geen visum. Woensdag werd duidelijk dat ook een show in Marseille niet doorgaat. Ye besloot zelf "na lang wikken en wegen" het concert uit te stellen, nadat duidelijk was geworden dat ook Frankrijk maatregelen overwoog om hem te weren.

In Polen dreigden de autoriteiten eveneens met het weigeren van een visumaanvraag voor Ye. "In een land dat zo getekend is door de Holocaust kunnen we niet doen alsof dit concert alleen maar entertainment is", zei de minister van Cultuur deze week.

Twee concerten in Arnhem

Ye staat begin juni wel twee keer in de Gelredome in Arnhem. Minister Van den Brink zei vorige week geen reden te zien voor een inreisverbod in Nederland. Diverse organisaties en politieke partijen hadden daartoe opgeroepen.

Iemand kan de toegang tot Nederland worden ontzegd als die een gevaar vormt voor de openbare orde of de nationale veiligheid. Burgemeester Marcouch van Arnhem zei vorige week donderdag al dat er "geen signalen zijn dat de openbare orde in het geding is".

Een minderjarige jongen uit Groningen zit volgens het Openbaar Ministerie achter de video waarop te zien is hoe scholieren in Haren worden vernederd. De jongen, wiens leeftijd niet bekend is gemaakt, wordt verdacht van intimidatie, bedreiging en diefstal, meldt het OM.

Vijf leerlingen van het Harens Lyceum en een groep Spaanse uitwisselingsscholieren werden maandag bedreigd en moesten knielen en sorry zeggen. Dat werd gefilmd en daarna verspreid via sociale media.

De school meldde deze week dat de bedreiger mogelijk ook een vuurwapen heeft gebruikt. Het OM meldt niets over een wapen, maar zegt dat het onderzoek naar de feiten nog "in volle gang" is.

Fatbike en scooter

De jongen wordt ook verdacht van diefstal van een fatbike en een poging tot diefstal van een scooter. Dat zou allemaal op dezelfde dag zijn gebeurd.

De jongen is vandaag voorgeleid aan de rechter-commissaris. Hij is "onder strikte voorwaarden" weer vrijgelaten. "De rechter-commissaris vindt dat er voldoende redenen zijn om de verdachte langer vast te houden. Echter, het jeugdstrafrecht is erop gericht dat minderjarigen in de toekomst niet opnieuw de fout in moeten gaan. Daarom wordt niet alleen ingezet op vergelding, maar juist ook op hulpverlening", aldus het OM. De jongen moet over een tijd voor de jeugdstrafrechter verschijnen.

De afgelopen maanden zijn er vaker zogenoemde vernedervideo's op sociale media gedeeld. Hierbij is te zien hoe jongeren onder bedreiging op hun knieën worden gedwongen en sorry moeten zeggen. Geregeld wordt er ook geweld gebruikt of gevochten.

De politie en het OM vragen mensen om die video's niet te verspreiden of te delen op sociale media en in appgroepen.

Spaanse scholieren uitgezwaaid

De uitwisselingsscholieren zijn vandaag weer naar Spanje vertrokken. Inwoners van Haren wilden hen graag een hart onder de riem steken vanwege het incident. Ze hebben hen daarom uitgezwaaid en cadeautjes en kaartjes gebracht, schrijft RTV Noord.

De Italiaanse justitie heeft 143 vervalste kunstwerken in beslag genomen die werden toegeschreven aan onder meer Andy Warhol, Keith Haring en Banksy. De in de zuidelijke stad Reggio Calabria tentoongestelde werken zouden door een Belgische criminele organisatie vervaardigd zijn. Drie Belgen worden verdacht van oplichting.

Van de werken waren er 133 te zien op de tentoonstelling Pop to Street Art: Influences. Die liep op drie plekken in Reggio Calabria van juli 2024 tot november 2025 en was zo succesvol dat de organisatoren hem met twee maanden wilden verlengen.

De Academie voor Schone Kunsten van Calabrië had de schilderijen, prints en beelden in bruikleen gekregen van een Belgisch bedrijf, tegen een vergoeding van 50.000 euro. De Belgische leverancier zou ook een deel van de winst op de verkoop van toegangskaarten en kunstwerken krijgen.

Grof en klungelig

Maar al tijdens de tentoonstelling ontstond argwaan over de echtheid van de pop-artwerken, waarop de Italiaanse politie een onderzoek begon. Het Italiaanse Openbaar Ministerie liet eind 2025, nog voor het einde van de expo, al zo'n 130 kunstwerken meenemen voor onderzoek.

Een speciale politie-eenheid die belast is met de bescherming van cultureel erfgoed stelde vervolgens vast dat de werken vals waren. De eenheid omschreef veel van de vervalsingen als grof en klungelig, meldt het OM. "Erg professioneel was het allemaal niet".

Ook de Belgische politie was betrokken bij het onderzoek. Een dat aan de drie verdachte Belgen gelinkt is verhuurde de vervalsingen aan de kunstacademie.

Serieproductie

Bij huiszoekingen bij de verdachten en hun bedrijven vond de politie in Luik nog eens tien vervalsingen. Van nog eens elf werken die aan Warhol, Haring en Banksy werden toegeschreven moet de authenticiteit nog blijken.

Twee van de drie Belgen waren al direct na de eerste inbeslagnames in Reggio Calabria als verdachte aangemerkt, onder wie de eigenaar van het bedrijf dat de kunst voor de expositie leverde. De derde kwam later in beeld.

De verdachten hadden volgens het Openbaar Ministerie in Reggio Calabria een crimineel netwerk uitgebouwd dat gespecialiseerd was in de serieproductie van pop-art-vervalsingen. De bedoeling was "het publiek te misleiden" en winst te maken met tentoonstellingen en evenementen, aldus het OM, dat laat weten dat het onderzoek nog verder gaat.

Vorige week speelde de Eerste Kamer al de hoofdrol in de podcast en dat gebeurt nu opnieuw. Dit keer debatteerden ze daar over de asielwetten en minister Van den Brink van Asiel en Migratie kreeg het lastiger dan verwacht. Eerst maakten D66 en het CDA het Van den Brink moeilijk en daarna kwam de PVV er nog overheen. De partij van Wilders ligt nu op koers om tegen de wetten te stemmen die voormalig PVV-minister Faber van Asiel en Migratie ooit heeft opgesteld.

Joost en Marleen staan ook even stil bij de paniek rondom DigiD. Kan de Amerikaanse overheid binnenkort al onze gegevens bekijken? En ze bekijken wat er in het steunpakket zit om de hoge energiekosten te drukken.

En zou koning Willem Alexander het een beetje naar zijn zin hebben gehad in het Witte Huis?

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

De Straat van Hormuz gaat weer open voor de commerciële scheepvaart, zegt de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Araghchi op X. Iran heeft besloten de blokkade op te heffen, omdat er een tijdelijk bestand is afgesproken tussen Libanon en Israël.

De zeeroute werd eind februari geblokkeerd door Iran als reactie op de aanvallen van de VS en Israël op het land.

De vrije doorgang geldt "zolang het staakt-het-vuren van kracht is", schrijft Araghchi. Welk staakt-het-vuren de minister daarmee bedoelt, is niet duidelijk. Het bestand tussen de Verenigde Staten en Iran loopt tot en met 21 april. Het bestand tussen Israël en Libanon is gisteravond laat om 23.00 uur ingegaan en zal tien dagen duren.

Een Iraanse legerfunctionaris benadrukte op de Iraanse staatstelevisie dat de doorgang alleen geldt voor commerciële schepen en niet voor militaire. Niet-militaire schepen mogen via een vooraf vastgestelde route varen, mits ze toestemming hebben van de marine van de Iraanse Revolutionaire Garde.

Op de kaarten zie je waarom de Straat van Hormuz zo'n belangrijke plek is:

De Amerikaanse president heeft positief gereageerd op het nieuws. Op zijn platform Truth Social schrijft Trump: "Iran heeft zojuist aangekondigd dat de Straat van Hormuz weer helemaal open is en klaar is voor doorgang. Bedankt!"

In een reactie noemt de voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen het een prioriteit om de smalle zeestraat snel weer volledig en permanent te openen.

Amerikaanse zeeblokkade

In een andere post schrijft president Trump dat de Amerikaanse zeeblokkade van Iraanse havens en kustplaatsen van kracht blijft totdat er een deal is gekomen tussen de VS en Iran.

Sinds maandag heeft de marine van de VS volgens het Amerikaanse leger de volledige controle over de belangrijke zeeroute. Trump verwacht dat er snel een akkoord komt tussen de twee landen. "De meeste punten zijn al besproken."

Olieprijs daalt

Het nieuws over het openen van de Straat van Hormuz zorgde er al snel voor dat de olieprijs daalde; die ging met zo'n 11 procent naar beneden. Ook de Europese gasprijs zakte, op de Amsterdamse gasbeurs met bijna 8 procent.

Het kabinet streeft ernaar om Lelystad Airport in oktober 2027 te openen voor vakantievluchten. De voorbereidingen daarvoor worden in gang gezet, zegt minister Karremans van Infrastructuur.

De luchtverkeersleiding, de Douane en de Koninklijke Marechaussee krijgen van het kabinet de opdracht om zich voor te bereiden op de vakantiegangers en de commerciële vluchten. Karremans: "We bereiden alles voor, zodat geen kostbare tijd verloren gaat."

Het is een klein stapje in het proces om het vliegveld meer te gaan gebruiken. Daarbij speelt een grote rol dat Defensie Lelystad wil gebruiken als luchtmachtbasis, ook voor drones. Per jaar moeten F-35's zo'n 2300 vluchten gaan uitvoeren.

De provincie Flevoland en de gemeente Lelystad gaan hiermee akkoord, maar verbinden er de voorwaarde aan dat er ook vakantievluchten komen. Dat is belangrijk voor de economie in de regio.

Natuurvergunning

Voor de geplande 10.000 vakantievluchten moet het luchthavenbesluit worden aangepast. Daarbij blijft het een eis, zoals ook al in het regeerakkoord staat, dat de luchthaven een natuurvergunning krijgt.

Dat betekent wel dat er iets met de stikstofuitstoot en het natuurherstel moet gebeuren. Het vliegveld wordt een grote uitstoter vlak bij de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe.

Verschillende zorgorganisaties bevestigen dat er patiëntgegevens zijn gestolen na de cyberaanval bij zorgsoftwarebedrijf Chipsoft. Het gaat onder meer om tbs-klinieken, revalidatieklinieken, het Oogziekenhuis Rotterdam en meerdere huisartsenpraktijken.

Gisteren meldde Chipsoft dat er toch patiëntgegevens zijn gestolen, nadat het bedrijf eerder had gezegd dat dit niet het geval was. Chipsoft is de leverancier van elektronische patiëntendossiers van de getroffen organisaties.

"Onze zorg gaat gewoon door", zegt een woordvoerder van het Oogziekenhuis. "Het is nog onduidelijk om welke gegevens het gaat en van welke patiënten ze zijn. We vinden dit heel vervelend voor onze patiënten."

6000 cliënten

Ook gegevens van tbs-patiënten zijn gelekt. De organisatie De Forensische Zorgspecialisten maakte bekend dat gegevens van zijn forensische klinieken zijn gestolen. Het gaat om ongeveer zesduizend cliënten, aldus een woordvoerder van de getroffen zorginstellingen De Waag en de Van der Hoeven Kliniek.

"Het gaat om persoonsgegevens zoals voor- en achternaam en geboortedatum", zegt een woordvoerder van De Forensische Zorgspecialisten. We weten dat de gegevens zijn gestolen maar nog niet of deze daadwerkelijk zijn verspreid."

De organisatie probeert betrokkenen persoonlijk en per brief te informeren over het datalek. "Mensen schrikken wel," zegt de woordvoerder. "We organiseren bijeenkomsten in de klinieken om cliënten en patiënten te informeren." De organisatie heeft ook een telefoonnummer geopend waar mensen met vragen terechtkunnen.

Dat is ook wat Patiëntenfederatie Nederland in deze situatie belangrijk vindt. "Het is essentieel dat mensen zo goed mogelijk worden geïnformeerd over de mogelijke gevolgen van de cyberaanval", zegt waarnemend directeur-bestuurder Linda Daniels. "Het is heel naar en vervelend als iemand je gegevens in handen heeft die daar geen recht op heeft. Maar het wordt nog problematischer als daardoor meer informatie kan worden achterhaald, bijvoorbeeld wanneer mensen in phishingmails trappen."

De Patiëntenfederatie roept patiënten op alert te zijn op e-mails die afkomstig lijken van hun zorgaanbieder. Ook de overheid heeft volgens de organisatie een verantwoordelijkheid in het informeren van mensen over de gevolgen van de hack en waar zij op moeten letten. "Dit zal niet de laatste cyberaanval zijn waarbij gevoelige gegevens worden gestolen. Als maatschappij moeten we hier weerbaarder tegen worden."

Zowel het Oogziekenhuis als De Forensische Zorgspecialisten maakt nog gebruik van het elektronische patiëntendossier van Chipsoft. Het is nog onduidelijk wie er achter de hack zit.

Een 23-jarige man uit Groningen moet vijf maanden de cel in omdat hij zich voor heeft gedaan als hulpverlener en politieagent. Hij krijgt ook tien maanden voorwaardelijke celstraf en een beroepsverbod van drie jaar opgelegd. De man is schuldig bevonden aan onder meer het verduisteren van medische attributen en het rijden met zwaailichten en sirenes.

Ayrton P. werden twintig strafbare feiten verweten. De rechtbank acht het merendeel bewezen. P. verscheen ongevraagd bij ongevallen of (medische) incidenten om hulp te bieden. Zo deed hij zich meermaals voor als ambulanceverpleegkundige, onder meer tijdens drukbezochte feestdagen, zoals Bevrijdingsdag 2024 in Groningen en de Sneekweek in 2025.

Ambulance met zwaailicht

Tijdens de Sneekweek ontfermde hij zich over een vrouw die onwel was geworden. Hij had een voertuig bij zich dat leek op een echte ambulance met blauw zwaailicht en sirenes. Aanwezige hulpverleners vertrouwden het niet en schakelden de politie in.

Bij verschillende incidenten in Groningen droeg hij een politiehesje en regelde hij het verkeer. Tegen een agent ter plaatse zei hij dat hij een collega was. Ook had hij een vervalst politielegitimatiebewijs in bezit.

Geen gedipomeerd hulpverlener

De man heeft altijd ontkend dat hij iets verkeerd heeft gedaan. Hij had zijn eigen bedrijf waarmee hij zorg leverde tijdens evenementen. P. staat ingeschreven bij een mbo-opleiding verpleegkunde, maar is geen gediplomeerd hulpverlener, schrijft RTV Noord.

"Meerdere van zijn ambulancevoertuigen zijn in beslag genomen, maar hij kocht telkens weer een nieuwe en installeerde daar weer sirenes en zwaailichten op. Ter zitting blijft verdachte volhouden dat hij bevoegd is om in een ambulance rond te rijden en hulp te verlenen bij incidenten en geeft aan dat hij niet van plan is hiermee te stoppen", aldus de rechtbank.

Verwarring

Volgens de rechtbank heeft zijn handelen meer dan eens gezorgd voor verwarring. P. ziet niet in dat zijn handelen kan leiden tot onveilige situaties en het schaden van de gezondheid van mensen, aldus de rechtbank.

Het Openbaar Ministerie had een onvoorwaardelijke celstraf van zeven maanden en een beroepsverbod van vijf jaar geëist. P. was niet aanwezig bij de uitspraak.

Sri Lanka heeft begin deze week 238 Iraanse militairen teruggestuurd naar Iran, onder wie 32 die het land wist te redden uit de zee na een Amerikaanse aanval. Het schip was op dat moment in internationale wateren.

In de eerste week van de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran, werd een Iraans fregat beschoten vanuit een onderzeeër voor de kust van Sri Lanka. Van de 180 opvarenden kwamen 87 om het leven. Sri Lanka heeft hun lichamen geborgen. 32 moesten worden opgenomen in het ziekenhuis.

De overige teruggestuurde militairen waren opvarenden van een schip dat een dag later met technische problemen aanmeerde bij de eilandstaat. Dat schip ligt nog steeds voor de kust. Op een paar bemanningsleden na is iedereen gerepatrieerd.

In de video hieronder zijn beelden van de aanval op het schip te zien:

Het was voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog dat de VS een torpedo inzette om een schip te laten zinken. Het schip dat tot zinken werd gebracht was op de terugweg van een grote parade van marineschepen. Die was georganiseerd door de Indiase marine.

Het gestrande marinepersoneel kreeg een visum voor dertig dagen van de Sri Lankaanse overheid. De Verenigde Staten zijn een belangrijke handelspartner van Sri Lanka. Het land onderhoudt echter ook goede relaties met Iran. Sri Lanka wilde daarom ook neutraal blijven in het conflict tussen de landen.

Toen het tweede Iraanse oorlogsschip dan ook het verzoek deed om de territoriale wateren van Sri Lanka binnen te varen, bracht dat het land in een lastig parket. Sri Lanka was bang dat het toestaan van Iraanse marineschepen de neutrale positie zou kunnen ondermijnen. Uiteindelijk werd ingestemd met het verzoek.

Jongeren tussen de 16 en 20 jaar krijgen vanaf volgend jaar een hoger minimumloon. Het kabinet wil zo de bestaanszekerheid van jongeren verbeteren.

De afgelopen jaren is uit meerdere onderzoeken gebleken dat veel jongeren aan het eind van de maand geen geld meer over hebben. "Dus het werd tijd voor een verhoging", zegt minister Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid).

Van 81 cent tot ruim 2 euro per uur

Hoeveel jongeren erbij krijgen, is afhankelijk van de leeftijd. De verschillen zijn groot: zo gaan 16-jarigen er bijvoorbeeld minstens 81 cent per uur op vooruit, terwijl 19-jarigen er per gewerkt uur 2,20 euro bijkrijgen.

Hoeveel de uurlonen volgend jaar precies omhooggaan, is nu nog niet te zeggen. Dat komt doordat het minimale jeugdloon een percentage van het 'normale' minimumloon is. Twee keer per jaar wordt bekeken of dat minimumloon geïndexeerd moet worden. Als het minimumloon stijgt, stijgt het minimumjeugdloon automatisch verder mee.

Je kan wel zeggen hoeveel euro jongeren er volgend jaar minstens op vooruitgaan. Dat zie je in onderstaande tabel:

Studenten in de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) gaan er extra op vooruit. Een bbl-student van 20 jaar krijgt bijvoorbeeld nu nog minimaal zo'n 9 euro per uur, maar gaat vanaf volgend jaar 11,77 euro per uur verdienen. Dat komt doordat deze groep ook onder het minimumjeugdloon gaat vallen, in plaats van de minder gunstige bbl-schaal.

De vraag is wel of veel jongeren de nieuwe minimumlonen ook echt in hun portemonnee gaan merken. In veel cao's en sectoren liggen de lonen voor hen al hoger dan het wettelijke minimum.

Door de verhoging van het minimumjeugdloon stijgen ook automatisch de Wajong-uitkering, de loonkostensubsidie en de aanvullende bijstand. Dat kost structureel 60 miljoen euro extra per jaar.

Voor 15-jarigen is er minder goed nieuws: voor hen zit er als enige groep geen verhoging in. Volgens Vijlbrief is daar bewust voor gekozen. "Zij worden vanzelf 16, 17 of 18 jaar. We hebben in die jaren de grootste stijging genomen, omdat mensen daar zelfstandig beginnen te worden."

Stijging van de prijzen

De verhoging van het minimumjeugdloon is nog een plan van het vorige kabinet. Meerdere werkgevers hebben gewaarschuwd dat daardoor de personeelskosten zullen stijgen. "Daar staat tegenover dat ze makkelijker mensen kunnen krijgen", vindt Vijlbrief.

Het is op voorhand niet te zeggen in hoeverre ondernemers de extra personeelskosten doorberekenen in de prijzen in de winkels. Het kabinet verwacht dat als dat volledig gebeurt, de prijzen met 0,5 tot 1,5 procent zullen stijgen.

Sybrand Buma wordt de nieuwe vicepresident van de Raad van State. Dat heeft premier Jetten bekengemaakt in zijn wekelijkse persconferentie. CDA-prominent Buma (60) volgt Thom de Graaf op die dit jaar stopt.

De Raad van State is het orgaan dat de regering en het parlement adviseert. Ook is het de hoogste bestuursrechter van het land. De koning is volgens de grondwet de voorzitter, maar de vicepresident heeft het dagelijkse bestuur in handen.

Stafjurist

Buma, die eigenlijk Van Haersma Buma heet, is al bijna zeven jaar burgemeester van Leeuwarden. Hij was van 2010 tot 2019 fractievoorzitter van het CDA in de Tweede Kamer. Bij de afgelopen kabinetsformatie, eind vorig jaar, was Buma informateur.

De aankomend vicepresident werkte al eerder bij de Raad van State. Begin jaren 90 was Buma stafjurist bij de afdeling bestuursrechtspraak.

'Zal niemand naar de mond praten'

"Hij weet als jurist als geen ander hoe belangrijk het werk is om onafhankelijk te adviseren of onafhankelijk te oordelen over het handelen van de overheid", lichtte Jetten de aanstelling toe. "Hij heeft ook als informateur laten zien dat hij geen enkele politicus naar de mond zal praten."

Buma, die nog geen jaar geleden is begonnen aan zijn tweede termijn in Leeuwarden, start op 1 juli bij de Raad van State.

In de tech-wereld gaat het deze week over weinig anders dan het nieuwe AI-model Mythos van Anthropic. Dat lijkt sinds de aankondiging ervan uit te groeien tot mythische proporties. Mythos zou zo krachtig zijn dat het bedrijf zelf niet wil dat het in handen van het 'gewone' publiek komt.

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Paul Verhagen is AI-expert en geopolitiek analist van The Hague Center for Strategic Studies. Hij legt in de podcast uit wat Mythos is, waarom mensen er niet over uitgepraat raken en of we er echt zo bang voor moeten zijn.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Tata Steel moet weer een boete van 8,5 miljoen euro betalen, omdat het staalbedrijf nog steeds te veel schadelijke stoffen uitstoot. Dat concludeert toezichthouder Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied op basis van metingen.

Eind januari moest het staalbedrijf in IJmuiden hetzelfde bedrag betalen, omdat het toen ook de milieunormen had overschreden. Het ging toen om metingen van de staalgigant zelf. Tata Steel moest de afgelopen jaren meerdere hoge boetes betalen, maar de 8,5 miljoen is een record.

De omgevingsdienst heeft een dwangsom opgelegd voor twee fabrieksonderdelen van Tata Steel, die te veel vervuilende stoffen uitstoten. Het zijn zogenoemde lasten onder dwangsom, waarbij het bedrijf de boete pas hoeft te betalen op het moment dat het probleem niet op tijd verholpen wordt. Dit was het geval voor een van de fabrieksonderdelen.

Meetmethodiek

In een reactie zegt Tata Steel dat het op de hoogte is van de nieuwe boete. Volgens het bedrijf is de boete gebaseerd op "twee piekmetingen die hebben plaatsgevonden in het voorjaar van 2025". Tata Steel wil de gebruikte meetmethodiek bespreken met de omgevingsdienst.

De omgevingsdienst zegt tegen persbureau ANP dat de metingen uitgevoerd zijn door "geaccrediteerde bureaus", die volgens de Nederlandse regels te werk gaan. "Voor ons staat buiten kijf dat dit volwaardige metingen zijn."

Maximale boete

Met de twee miljoenenboetes van januari en nu is de maximale dwangsom opgelegd voor het betreffende fabrieksonderdeel. De omgevingsdienst gaat beoordelen wat dit betekent voor de vergunning van Tata Steel. Metingen uit december 2025 en maart 2026 moeten nog beoordeeld worden.

Tata Steel ligt al jaren onder vuur vanwege zijn milieuvervuilende uitstoot. Het bedrijf heeft vorige week ook een last onder dwangsom opgelegd gekregen voor het belemmeren van controles. Hiervoor geldt een boete van 10.000 euro per overtreding, met een maximaal bedrag van 40.000 euro.

De Tweede Kamer ging begin april akkoord met een subsidie om te helpen met de vergroening van het bedrijf, mits er goede afspraken gemaakt worden. De subsidie bedraagt 2 miljard euro.

Het Openbaar Ministerie seponeert een zaak tegen Forum voor Democratie over campagnefilmpjes. In de zaak zijn eerder onder anderen toenmalig partijleider Thierry Baudet en nog twee bestuursleden van FVD door de politie verhoord. Zij werden door het OM verdacht van groepsbelediging en aanzetten tot haat.

Het OM onderzocht twee filmpjes. Die werden door de partij gedeeld op Instagram en uitgezonden op televisie tijdens de zendtijd voor politieke partijen.

Het ene filmpje is in 2023 gepubliceerd en gaat over non-binaire en transgender personen. De tweede video is van het jaar erop en behandelt de mogelijke gevolgen van de Spreidingswet voor asielzoekers.

Voor verschillende uitleg vatbaar

Aanvankelijk dacht het OM in de beelden strafbare feiten te zien. Maar nu, ruim twee jaar later, komt het daarvan terug.

Het OM zegt dat beide campagnevideo's voor verschillende uitleg vatbaar zijn. Daarom kan niet bewezen worden dat ze aanzetten tot haat en groepsbelediging.

Wel ziet het Openbaar Ministerie in de video over non-binaire en transgender personen een zogenoemde discriminatoire belediging van het slachtoffer. Omdat dit vergrijp juridisch relatief licht weegt en een lange rechtsgang zou betekenen, heeft het OM besloten de vervolging niet door te zetten.

De 25-jarige Sendric S. is veroordeeld tot veertien jaar cel en tbs met dwangverpleging voor drie moorden in de Rotterdamse wijk IJsselmonde. De slachtoffers liepen nietsvermoedend over straat toen S. hen neerschoot.

De rechtbank acht bewezen dat sprake was van moord. "U heeft de ruimte gehad om te kiezen wat u deed, want ergens wist u dat wat u deed, dat dat niet mocht", zei de rechter bij het uitspreken van het vonnis.

Sendric S. had het neerschieten van de mannen bekend. Hij verklaarde "in opdracht van stemmen" te hebben gehandeld. Mede daarom worden de moorden hem in "sterk verminderde mate" toegerekend. Het Openbaar Ministerie had twintig jaar cel en tbs met dwangverpleging geëist.

Waarschuwing in de wijk

Sendric S. schoot de drie mannen neer in december 2024 en januari 2025. Zijn eerste slachtoffer, een 63-jarige man, werd neergeschoten op de Reyerdijk op 21 december 2024. Een week later doodde S. een 58-jarige man op het Roelantpad. Een dag na de jaarwisseling schoot hij een man van 81 man dood aan de Bommelerwaard.

Kort na de derde moord werd S. aangehouden in de woning van zijn vader. De arrestatie kwam als een grote opluchting voor de wijk IJsselmonde. Een dag voor de arrestatie had de politie mensen in de wijk gewaarschuwd niet alleen naar buiten te gaan.

De rechtbank heeft S. ook veroordeeld voor een steekincident in juni 2024, waarbij hij een slachtoffer in het centrum van Rotterdam op straat aanviel en op meerdere plekken stak. Het slachtoffer overleefde de aanval. Ook is S. veroordeeld voor wapenbezit; het gebruikte vuurwapen had hij een dag voor de eerste moord aangeschaft.

Schizofrenie, stress en blowen

De advocaat van S. had alleen om tbs gevraagd, maar volgens de rechtbank wist S. wat hij deed en is een celstraf daarom ook gepast. Wel is de celstraf lager dan de geëiste twintig jaar, onder meer zodat S. eerder kan beginnen aan zijn tbs-behandeling. Bij hem zijn meerdere stoornissen vastgesteld.

Gedragsdeskundigen van het Pieter Baan Centrum stelden onder meer schizofrenie vast. Ook heeft S. een verstandelijke beperking. Mede daarom legde de rechter het vonnis heel rustig en in makkelijke taal uit. Deskundigen konden niet onderbouwen dat S. volledig ontoerekeningsvatbaar is, maar konden dat ook niet uitsluiten. De rechter gaat mee in die "sterk verminderde" toerekeningsvatbaarheid.

S. stond in het jaar voorafgaand aan de moorden onder grote stress en hij gebruikte veel cannabis. De combinatie van deze factoren met zijn schizofrenie heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat S. stemmen is gaan horen. "Die hebben ervoor gezorgd dat u de misdrijven bent gaan plegen", aldus de rechter.

Eerder verklaarde S. dat stemmen hem zeiden dat hij moest doden. Zo zouden de stemmen hem hebben gezegd dat zijn eerste slachtoffer "een goed persoon" was om neer te schieten. "Ik wachtte even een paar seconden en toen schoot ik", zei S. op zitting. Na de eerste moord zei de stem volgens S.: "Goed zo, het is gelukt. En nu de volgende".

Executiestijl

De rechter legde S. uit dat als "zijn ziekte" niet had meegespeeld, hij "zonder enige twijfel" een levenslange gevangenisstraf opgelegd had gekregen.

"De misdrijven hebben geleid tot grote maatschappelijke beroering en zijn een grote inbreuk op de rechtsorde door de volstrekte willekeur, door de zinloosheid van de misdrijven en niet in de laatste plaats door de executie-stijl waarmee de verdachte in elk geval een van de moorden heeft gepleegd", las de rechter voor uit het vonnis.

Het tweede slachtoffer was na het schot in zijn rug door zijn knieën gegaan, waarna het slachtoffer van achteren en schuin van boven naar beneden door zijn achterhoofd werd geschoten. Volgens de rechter wekt dit de indruk van een executie.

Vanwege de ernst van zijn daden "weegt de vergelding heel zwaar en is er minder ruimte om rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden van de verdachte", oordeelt de rechter. "Hoe zeer de rechtbank ook ziet in welke omstandigheden de verdachte verkeert."

Hoger beroep

S. en het Openbaar Ministerie hebben twee weken de tijd om in hoger beroep te gaan als zij zich niet kunnen vinden in het vonnis.

TommyTomato levert na de meivakantie weer gezonde warme lunchmaaltijden aan scholen. Het bedrijf meldt dat het in een afgeslankte vorm een doorstart maakt. Het distributiecentrum in Eindhoven wordt gesloten, maar die van Den Haag, Haarlem en Utrecht kunnen door. Scholen en ouders krijgen deze week een mail met meer informatie.

De doorstart is mogelijk dankzij een investering van de Impact First Group. Dit in Rotterdam gevestigde investeringsfonds steekt geld in lokale sociaal-maatschappelijke projecten. Het fonds gaat op zoek naar andere partijen of investeerders die het voortbestaan van TommyTomato kunnen ondersteunen.

Ruim twee weken geleden werd TommyTomato failliet verklaard door de rechtbank in Haarlem. De in 2020 opgerichte aanbieder van warme schoollunches was in acute geldnood gekomen toen een grote aandeelhouder een financiering plots afblies. Het bedrijf verzorgde wekelijks warme lunches voor ruim 30.000 kinderen op honderden scholen.

Vrij snel na het faillissement melden diverse partijen zich om een doorstart mogelijk te maken. Zelfs een crowdfunding werd opgezet om TommyTomato te kunnen laten doorgaan. Volgens medeoprichter Bas Turk doneerden twee mensen samen meer dan een ton om nog een week lang groentelunches op basisscholen te kunnen laten bezorgen: "De steun van scholen, ouders, kinderen, leveranciers en geïnteresseerden was enorm. Het laat zien dat wat wij doen iets betekent voor mensen."