NOS Nieuws - Algemeen

Ed Sheerans begeleidingsband en drie acts die in zijn voorprogramma zouden spelen, hebben zich teruggetrokken. Ze steunen daarmee de Amerikaanse rapper Macklemore, die eveneens een aantal van Sheerans shows in de Verenigde Staten zou aftrappen, maar vanwege pro-Palestijnse uitspraken op het podium uit de tour is gezet.

"Een van de redenen waarom ik deze tournee wilde doen, was omdat ik hier op podia en in stadions door heel Amerika wilde staan en twee woorden wilde uitspreken die me zeer na aan het hart liggen: Free Palestine", zei Macklemore gisteren op Instagram. De rapper stelt dat Sheeran onder druk was gezet door stadioneigenaren om hem uit zijn programma te schrappen.

De Ierse folkband Beoga, die als begeleidingsband met Sheeran op het podium zou staan, liet eveneens weten niet meer mee te willen doen aan Sheerans tour door de VS. Ook Aaron Rowe, de Deense band Lukas Graham en Finneas, de broer van Billie Eilish, houden het voor gezien. Wat dat voor de tour van de Britse zanger betekent, is nog niet duidelijk.

Ierse geschiedenis

Rowe and Beoga, twee Ierse acts, noemen de geschiedenis van hun land als reden voor hun terugtrekking. "Wij zijn Ieren die weten wat kolonialisme inhoudt. Als oprichters van de beweging Irish Artists for Palestine zetten wij ons in als activisten voor gerechtigheid en we zullen dat ook blijven doen," aldus Beoga.

Rowe noemt Sheeran "een vriend voor het leven". "Maar als Ieren weten we maar al te goed wat genocide, opzettelijk veroorzaakte hongersnood en gewelddadige bezetting inhouden."

Finneas stelt dat "kunstenaars niet het zwijgen mag worden opgelegd wanneer ze opkomen voor de onderdrukten". Lukas Graham schrijft dat "niemands banksaldo mag bepalen wie er mag spreken of welk leed we mogen erkennen".

'Geprobeerd bruggen te bouwen'

Ed Sheeran reageerde eerder vanavond op Instagram op de commotie. Hij zegt dat het schrappen van Macklemore als voorprogramma een besluit van de organisatoren was, en niet van hem.

"Ik zou de fans die plannen hadden gemaakt nooit teleurstellen", schrijft Sheeran. "En ik zou ook de tourcrew en de andere voorprogramma's en muzikanten die op mij rekenen voor werk en hun inkomen nooit in de steek laten."

Het verzet tegen Macklemore's voorprogramma begon eerder deze maand bij concertzaaleigenaar Robert Kraft in Massachusetts. Die heeft volgens Macklemore andere stadioneigenaren tegen hem opgezet.

Sheeran zegt nu de hele week geprobeerd te hebben bruggen te bouwen en de concertzaaleigenaren op andere gedachten te brengen, inclusief Robert Kraft. "Ik heb geprobeerd een oplossing te vinden waar iedereen mee kon leven, maar de beslissing van de concertzalen en de organisator was definitief."

Pink en Javier Bardem

Sheeran schrijft ook ook dat hij weigert mee te doen aan een publieke discussie over de oorlog in Gaza. "Ik ben geschokt door de oorlog in Gaza. Het leed en de pijn aan beide kanten zijn een menselijke tragedie", aldus de zanger.

Hij benadrukt dat hij wel een persoonlijke mening heeft "over dit verwoestende conflict", maar dat zijn publiek uit jongeren bestaat met allerlei verschillende achtergronden. "Wie naar mijn shows komt verwacht geen politiek forum."

"Ik heb respect voor Macklemore's vastberadenheid om op te komen voor waar hij in gelooft", voegt Sheeran eraan toe. "Er is echter ruimte voor verschillende manieren om hetzelfde doel te bereiken: vrede."

Pink

Verschillende andere artiesten hebben zich uitgelaten over de kwestie. De Amerikaanse zangeres Pink deelde deelde na het optreden van Macklemore op 4 september al een bericht van de pro-Israëlische activistische organisatie StopAntisemitism, die fors uithaalde naar Macklemore. Daar kreeg ze zelf weer kritiek op, waarna ze uitgebreid reageerde.

Macklemore krijgt ook bijval op sociale media. Onder meer van de Spaanse acteur Javier Bardem en artiesten Hozier, Kneecap en Bob Vylan, die zelf eerder het nieuws haalde met pro-Palestijnse uitlatingen op het podium.

Het was een onrustige Prinsjesdag op de weg en op het spoor: langs meerdere snelwegen staken boerenactivisten onder meer hooibalen in brand, en op het spoor veroorzaakten voorwerpen tientallenstoringen. Een overzicht.

05.30 uur

Vanochtend vroeg ontdekt spoorbeheerder ProRail meerdere storingen in Midden- en Oost-Nederland. Er blijken buizen en kabels op het spoor te zijn neergelegd.

10.00

Op zeker 35 plekken veroorzaken de voorwerpen storingen en op veel plekken raakt het treinverkeer ontregeld. Bij Steenwijk rijdt een trein op het sabotagemateriaal in. Dat heeft geen gevolgen omdat de trein al was gewaarschuwd, en dus niet op volle snelheid reed.

Halverwege de ochtend heeft ProRail het spoor op verschillende locaties gecontroleerd en op zeker 27 plaatsen materiaal verwijderd.

12.00 uur

Rond het middaguur steken boerenactivisten op verschillende plekken in het land voorwerpen in brand, onder meer trekkerbanden, hooibalen en pallets.

Er ontstaan brandjes bij onder andere de A2 bij Breukelen, de A28 bij Putten en Dwingeloo en de A7 bij Scheemda.

De activistische boerenorganisatie Farmers Defence Force had eerder al aangekondigd dat rond 12.00 uur acties zouden plaatsvinden om te protesteren tegen het stikstofbeleid van het kabinet.

Later wordt bevestigd dat boerenactivisten achter de branden zitten.

16.30 uur

Aan het einde van de middag spreekt premier Jetten zich uit tegen de sabotageacties op het spoor en de branden langs de snelweg. Volgens hem gingen die alle perken te buiten en leverden ze gevaarlijke situaties op.

De politie arresteert zeven mensen vanwege brandstichting bij de A2 bij Breukelen. De hooibalen die waren aangestoken veroorzaakten veel rook. Daardoor kwam de verkeersveiligheid in gevaar, aldus een politiewoordvoerder.

De personen zijn tussen de 25 en 70 jaar oud en komen uit de gemeente Stichtse Vecht, waar Breukelen onderdeel van is.

18.00 uur

Er zijn aanwijzingen dat boerenactivisten achter de sabotage op het spoor zitten, blijkt uit gesprekken die de NOS voerde met boeren en boerenorganisaties in het land.

Bronnen in agrarische kringen bevestigen dat de afgelopen dagen in online groepen is gesproken over vergaande acties op Prinsjesdag.

Als dat zo is, hebben ze met deze actie hun eigen glazen ingegooid, zegt hoogleraar terrorisme en politiek geweld Bart Schuurman. Hij verwacht dat het Openbaar Ministerie hoge straffen zal eisen tegen de daders.

Boerenprotestgroep Agractie zegt niets van de sabotageactie te weten. Ook actiegroep Farmers Defence Force zegt niet betrokken te zijn.

Aan het begin van de avond wordt opnieuw een metalen staaf op het spoor aangetroffen tussen Holten en Rijssen in Overijssel. De staaf wordt verwijderd en overhandigd aan de politie.

Een woordvoerder van de NS laat weten dat het treinverkeer hier rond 19.00 uur weer is opgestart.

19.00 uur

Later op de avond verzamelen demonstranten zich met trekkers bij het arrestantencomplex in Houten. Volgens de aanwezige persfotograaf vroegen ze om de vrijlating van de personen die zijn gearresteerd bij de A2.

Op beelden is te zien dat de demonstranten met de politie in gesprek zijn. Farmers Defence Force riep eerder op om ook in de avond te blijven protesteren.

22.00 uur

Er wordt opnieuw een staaf gevonden op het spoor bij Teuge, tussen Apeldoorn en Deventer. De spoorbeheerder gaat uit van een nieuwe sabotageactie. Het treinverkeer tussen Deventer en Apeldoorn lag tijdelijk stil.

Aankomende nacht en morgenochtend is ProRail extra alert met cameratoezicht en surveillance, laat een woordvoerder weten aan de NOS.

Een federale rechtbank in Washington D.C. heeft opnieuw verboden om de naam van president Trump op de gevel van het Kennedy Center te zetten of het bijbehorende plein naar hem te vernoemen. Vlak na het oordeel van de rechter besloot het bestuur van het culturele instituut om het centrum per direct te sluiten, omdat het gebouw niet veilig zou zijn.

Daarmee duurt het getouwtrek om de naam van het gerenommeerde instituut in de Amerikaanse hoofdstad voort. Al eerder werd een poging van Trump om het Kennedy Center naar zichzelf te vernoemen tegengehouden door de rechtbank. Destijds was Trumps naam al aangebracht op de gevel van het gebouw. Die moest er vervolgens weer worden afgehaald.

Vorige maand besloot het Trump-gezinde bestuur om de naam van de president dan maar onder de officiële naam op de gevel te zetten. Ook dat is in strijd met de eerdere uitspraak van de rechtbank, zei de rechter vandaag. In het vonnis wordt benadrukt dat toestemming van het Congres nodig is om de naam van het instituut te veranderen.

De zaak was aangespannen door het Democratische Congreslid Joyce Beatty, die op grond van haar politieke benoeming een zetel in het bestuur van het Kennedy Center heeft.

Deel plafond naar beneden gekomen

Amerikaanse media schrijven dat het bestuur stelt dat het Kennedy Center financiële problemen heeft. Die zou het centrum niet te boven komen als Trumps naam niet op de gevel prijkt. De lezing is dat de president, die zichzelf voorzitter heeft gemaakt, zorg zal dragen voor de renovatie van het gebouw. Hij moet daar dan wel een eerbetoon voor krijgen, aldus het bestuur.

Het pand zou in zeer slechte staat verkeren en is volgens een ingehuurde consultant onveilig voor bezoekers en personeel. Eerder deze maand stemde het bestuur al voor een sluiting van twee jaar om het gebouw op te knappen. Dat gebeurde nadat een deel van het plafond in de foyer naar beneden was gekomen.

Die sluiting werd door de rechter tegengehouden; het centrum mag niet dicht zonder toestemming van het Congres. Toch stemde het bestuur er vandaag opnieuw voor om het instituut tijdelijk te sluiten. Beatty stelde eerder dat het bestuur niet heeft onderzocht of het mogelijk is om het Kennedy Center gedeeltelijk open te houden tijdens een renovatie.

Er zijn nog geen verdachten opgepakt, maar aanwijzingen dat er protesterende boeren achter de landelijke sabotageacties op het spoor zitten zijn er inmiddels wel. Als dat zo is, hebben ze met deze actie hun eigen glazen ingegooid, verzekert hoogleraar terrorisme en politiek geweld Bart Schuurman.

De acties van vannacht gaan een aanklacht voor vandalisme ver voorbij, verwacht de hoogleraar aan de Universiteit Leiden. "Ik verwacht dat het Openbaar Ministerie (OM) hoog zal inzetten. De daders hebben het risico genomen dat er doden of gewonden konden vallen, al was dat misschien niet hun bedoeling."

Als er volgens het OM sprake is van overtreding van artikel 164, 'opzettelijke gevaarzetting trein- en luchtverkeer', staan daar forse straffen op, tot maximaal 15 jaar cel. Als de rechter oordeelt dat er sprake is van een terroristisch oogmerk, kan die strafmaat nog verder oplopen.

Grens overschreden

Zeker is dat deze manier van actievoeren niet veel meer met het demonstratierecht te maken heeft, zegt Ira Helsloot, emeritus hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

"Dat heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heel duidelijk afgebakend. Als je ernstige hinder veroorzaakt, weegt dat zwaarder dan het recht op demonstreren. Massaal op straat lopen mag, de snelweg blokkeren, zoals Extinction Rebellion deed, of met tractoren langzaam rijden op de snelweg, mag niet."

Gewelddadig actievoeren komt in Nederland de laatste jaren niet heel vaak voor. In de jaren 80 was dat anders. Toen was er bijvoorbeeld terreurorganisatie RaRa, die veel materiële schade veroorzaakte.

De laatste tijd waren er in Duitsland aanvallen op energievoorzieningen, mogelijk door vanuit Rusland aangestuurde daders, maar ook door klimaatactivist Daniel V., die vorige week na een klopjacht werd opgepakt bij de Nederlandse grens.

Maar buizen op het spoor bevestigen waar treinen op botsen en seinen door op rood gaan, gaat een stap verder, zegt Schuurman.

"Zelfs al waren ze niet bewust uit op doden of gewonden, dan namen ze wel het risico dat er treinen zouden ontsporen of op elkaar zouden botsen, of dat er iets anders zou gebeuren wat ze niet hadden voorzien. Mogelijk is er gedacht na de acties op de snelwegen dat ze alles konden doen, dat er toch niet wordt opgetreden."

Torenhoge claim

Als de daders echt slachtoffers wilden vermijden, hadden ze vooraf moeten waarschuwen. "Nu hebben ze midden in de nacht buizen op het spoor bevestigd en het risico voor lief genomen."

Schuurman acht de kans groot dat politie en justitie er met camerabeelden en getuigen in zullen slagen verdachten op te sporen. "En dan verwacht ik dat hen stevige aanklachten staan te wachten."

Zelfs al draait het niet op jarenlange celstraffen uit, een torenhoge claim kunnen eventuele veroordeelde spoorsaboteurs sowieso verwachten. "De schade is enorm", weet Helsloot. "Dit is een paar miljoen aan kostenderving voor de spoorwegen. Die kan de NS verhalen op de daders."

Daarnaast zullen ze met dit soort acties hun doel niet bereiken, stelt Schuurman. "Ze hebben hun eigen glazen ingegooid. Wie denkt nog dat dit een goed idee is? Wie heeft hier nog sympathie voor? Dit is een actie waar ze heel veel spijt van gaan krijgen."

De Amerikaanse marine onderzoekt of haar belangrijkste marinebasis in het Midden-Oosten nog wel moet worden hersteld. De schade die Iran heeft aangericht aan het hoofdkwartier van de Amerikaanse Vijfde Vloot in Bahrein tijdens de eerste maanden van de oorlog, is zo groot dat marineschepen er niet meer kunnen aanmeren.

"They blew the hell out of Bahrein", zei de Amerikaanse waarnemend minister van Marine Hung Cao vorige week opvallend openhartig over de Iraanse aanvallen op de Naval Support Activity Bahrein, de NSA.

De basis in hoofdstad Manama was tientallen jaren het zenuwcentrum van de Amerikaanse marine in het Midden-Oosten. Cao zei dat een speciale werkgroep nu onderzoekt wat er met de zwaar beschadigde basis moet gebeuren en of herstel nog zinvol is.

'Strategische winst'

Maar de problemen voor de Amerikanen gaan veel verder dan de fysieke schade. Volgens Andreas Krieg, docent veiligheidsstudies aan King's College London, heeft Iran vooral laten zien dat de grote Amerikaanse bases in de Golf niet langer de veilige plekken zijn die ze jarenlang waren.

"De echte strategische winst voor Teheran is dat bases die vroeger als relatief veilige achterhoede golden, nu moeten worden beschouwd als onderdeel van het strijdtoneel", zegt Krieg tegen de NOS.

Iran hoeft volgens hem niet eens een complete basis te vernietigen. "Het hoeft alleen genoeg terugkerende verstoring te veroorzaken om het gebruik van die bases duurder, en politiek moeilijker te maken." En daar is Iran goed in geslaagd.

Pentagon erkent verwoestingen

Voor het eerst heeft ook het Pentagon zelf een beeld gegeven van de omvang van de schade. De inspecteur-generaal van het Amerikaanse ministerie van Defensie schreef in een gisteren verschenen rapport dat Iran in de eerste maanden van de oorlog "honderden gebouwen en constructies" op Amerikaanse bases heeft verwoest.

Naast Bahrein zijn ook Amerikaanse bases in Qatar, Saudi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Irak en Jordanië beschadigd. Ook gingen volgens het rapport tientallen militaire vliegtuigen verloren, waaronder mogelijk zelfs dertig MQ-9-drones.

De menselijke tol onder de Amerikanen was ook aanzienlijk. Sinds het begin van de oorlog op 28 februari kwamen achttien militairen om het leven, de meeste door vijandelijk vuur. Honderden militairen raakten gewond.

'Minder bases, meer spreiding'

Het rapport legt ook de kwetsbaarheid van de Amerikaanse luchtverdediging bloot. Patriot en THAAD-raketten waarmee de bases worden beschermd zijn duur, beperkt beschikbaar en veel moeilijker te produceren dan de drones en raketten die Iran erop afvuurt. Het Pentagon erkent in het rapport dat het intensieve gebruik van de afweerrakketten "tot strategische tekorten" heeft geleid.

Dat stelt de Amerikanen voor een dilemma. Ze kunnen vliegtuigen en militairen op een kleiner aantal beveiligde bases concentreren, maar maken daarvan dan extra aantrekkelijke doelwitten. Of ze kunnen materieel verspreiden, maar dan moet ook de luchtverdediging en bijkomende logistiek over meer locaties worden verdeeld.

"De VS zullen waarschijnlijk beide doen", zegt Krieg. "Een kleiner aantal zwaar beschermde bases behouden, terwijl belangrijke middelen en cruciale functies over een groter en flexibeler netwerk worden verspreid."

Hoe zo'n toekomst eruit kan zien, is volgens Krieg al zichtbaar op Al Udeid in Qatar, de grootste Amerikaanse luchtmachtbasis in het Midden-Oosten. Meerdere Iraanse raketten raakten daar het Combined Air Operations Center, van waaruit de VS ruim twintig jaar luchtoperaties in de regio aanstuurde.

Het commandocentrum raakte zo zwaar beschadigd dat het niet meer kon worden gebruikt. Uit voorzorg hadden de Amerikanen cruciale commandofuncties al naar de VS verplaatst.

"Al Udeid blijft enorm belangrijk, maar kan niet langer worden gezien als het onaantastbare brein van de Amerikaanse luchtmacht in de regio", zegt Krieg. "Het wordt steeds meer één onderdeel van een verspreid netwerk, in plaats van het onmisbare centrum ervan."

Uitwijken, mogelijk naar Europa

Volgens Krieg zal de Amerikaanse aanwezigheid in de regio blijvend veranderen als gevolg van de oorlog. Grote bases verdwijnen niet, maar meer commandofuncties en materieel zullen worden verspreid over kleinere locaties verder weg van Iran, mogelijk zelfs in Europa.

"Washington kan gebouwen repareren, radars, vervangen en hangars herbouwen", zegt Krieg. "Veel moeilijker te herstellen is de aanname dat Amerikaanse troepen zich gemakkelijk en veilig dichtbij Iran kunnen concentreren."

Volgens Krieg wordt de Amerikaanse militaire aanwezigheid daardoor "kleiner, meer verspreid en meer afhankelijk van regionale partners". En die verandering, zegt hij, is waarschijnlijk blijvend.

De politie op Texel gaat proberen de identiteit te achterhalen van 38 anonieme doden die in de loop der jaren zijn aangespoeld. Morgen begint de politie met het opgraven van de eerste negen stoffelijke overschotten. Daar wordt DNA van afgenomen dat wordt vergeleken met materiaal van vermiste personen.

De grote DNA-zoekactie komt na lang aandringen van de Urker gemeenschap, zegt politiewoordvoerder Erwin Sintenie tegen omroep NH. Nabestaanden van 31 vermiste vissers hopen op een DNA-match tussen de ongeïdentificeerde lichamen en hun familie. De Urker vissers zijn tussen 1922 en 1997 op de Noordzee vermist geraakt.

Grafrechten

De gemeente Texel kon lange tijd niet meewerken aan het DNA-onderzoek. De anonieme doden liggen tussen niet-anonieme doden. Op sommige graven van die laatste groep zaten grafrechten. Pas wanneer die zijn vrijgegeven, mag het graf worden gelicht.

Ook lagen sommige anonieme doden er al zo lang dat er nieuwe graven overheen werden gelegd. De gemeente wilde de grafrust van de nieuwe graven niet verstoren. De onbekende doden zijn gevonden of aangespoeld op het eiland tussen 1920 en 2010 en liggen op verschillende begraafplaatsen op Texel.

Drie migranten

Sinds 2010 is het verplicht om van alle anonieme overledenen DNA-materiaal af te nemen om te vergelijken met materiaal van vermiste personen. Hierdoor kon van drie migranten de identiteit worden achterhaald.

In 2023 spoelden op Texel lichaamsdelen aan van, naar later bleek, twee mannen van 20 en 27 jaar uit Afghanistan. In 2014 spoelde het lichaam van een migrant aan die het Kanaal had willen oversteken. Het bleek na DNA-onderzoek om een 22-jarige Syriër te gaan.

"De boodschap voor de achterblijvers is niet goed, maar we zijn blij en trots dat we ze duidelijkheid hebben kunnen geven", aldus Sintenie.

Volgens de politiewoordvoerder is de groep anonieme doden op Texel groot in vergelijking met de rest van Nederland en kan dat te maken hebben met de relatief sterke stroming rond het eiland.

'Intensieve actie'

Het onderzoek naar de identiteit van de anonieme doden kan maanden duren. "Het is een intensieve actie", zegt de politiewoordvoerder. "Er moeten graafmachines en forensische speurders naar de begraafplaats op het eiland. Ook moet alles goed worden afgezet."

Nauwkeurigheid is volgens hem vereist bij deze gevoelige zaak. "Sommige doden liggen diep en met meerderen in een graf. We gaan laagje voor laagje graven en willen dit echt in één keer goed doen."

Na het onderzoek worden de menselijke resten direct herbegraven.

Iran gebruikt spionagesoftware om gevoelige informatie te verzamelen over kritische Iraniërs die in het Westen wonen. Daarvoor waarschuwt de Nederlandse inlichtingendienst AIVD, samen met de Amerikaanse FBI en het Britse cybersecuritycentrum NCSC.

Iraanse diensten proberen via sociale media contact te leggen met dissidenten, activisten en journalisten en hun vertrouwen te winnen. Daarna vragen de Iraanse "cyberactoren" hen om een bestand te downloaden en dat te openen, zeggen de diensten.

'Volledige controle'

Zodra het bestand is geopend heeft de software, Chosen Brick, volgens de AIVD "volledige controle over het apparaat". Zo kan het Iraanse regime toegang krijgen tot contactpersonen, e-mails en socialemedia-accounts van het slachtoffer.

Ook kan de software beveiligingsinstellingen aanpassen of die in- of uitschakelen en schermafbeeldingen maken. Vooral apparaten van Windows zouden het doelwit zijn.

Volgens het Britse NCSC heeft gestolen persoonlijke informatie van een aantal dissidenten op pro-Iraanse websites gestaan.

Beter beschermen

Dissidenten die de spionagesoftware hebben gedownload zijn op de hoogte gesteld, meldt de AIVD. Om hoeveel mensen het gaat, vermeldt de dienst niet.

De AIVD, FBI en NCSC adviseren critici van het Iraanse regime om hun apparaten beter te beschermen tegen de schadelijke software.

Er zijn aanwijzingen dat boerenactivisten achter de sabotage op het spoor zitten. Dat blijkt uit gesprekken die de NOS vandaag heeft gevoerd met boeren en boerenorganisaties in het land. Bronnen in agrarische kringen bevestigen dat de afgelopen dagen in online groepen is gesproken over vergaande acties op Prinsjesdag.

Een van deze bronnen zegt dat in een lokale 'trekkergroep' ook de sabotage van het spoor is besproken. Het ging onder meer over hoe buizen aan het spoor vastgemaakt moesten worden. In deze groep zouden radicale boeren zitten en sympathisanten met een afkeer van het beleid van de overheid.

In andere online groepen met veel boeren ging vandaag een foto rond van metalen buizen die op het spoor zijn aangebracht. Door wie precies en waar de foto is gemaakt, blijft vooralsnog onduidelijk. Volgens ProRail zijn er vandaag 35 storingen geweest doordat voorwerpen op de rails zijn gelegd. De actie is niet opgeëist.

Verschillende acties

Boerenprotestgroep Agractie zegt niets van de sabotageactie te weten. Ook actiegroep Farmers Defence Force zegt niet betrokken te zijn, al sluit voorman Mark van den Oever niet uit dat individuele boeren verantwoordelijk zijn. Volgens hem waren er vandaag "wilde acties" te verwachten.

Vanmiddag werden langs snelwegen en provinciale wegen ook onder meer hooibalen in brand gestoken. De oproep daartoe kwam wel van actievoerende boeren.

Door boeren en boerenorganisaties wordt over het algemeen afkeurend gereageerd op het plaatsen van buizen op het spoor en het veroorzaken van storingen bij spoorwegovergangen. Zij vinden sabotage te ver gaan als actiemiddel. Al durft niet iedereen vrijuit te spreken, uit angst voor reacties van anderen uit de sector.

Land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland laat weten dat vandaag grenzen zijn overschreden. "Sabotage heeft niets te maken met het demonstratierecht", zegt een woordvoerder. "Wie hierachter zit, moet zich ernstig afvragen welk belang hiermee gediend is."

'Levensgevaarlijk'

De politie wil niet ingaan op de vraag wie er verantwoordelijk lijkt voor de sabotage op het spoor. Bronnen melden aan de NOS dat betrokkenheid van boeren of hun sympathisanten zeker een scenario is dat wordt onderzocht.

ProRail zegt niet te weten wat het doel is van de "gecoördineerde actie" op het spoor. "Maar dat het levensgevaarlijk is, is zeker", zegt een woordvoerder. "Gelukkig hebben onze systemen goed gewerkt waardoor geen sprake is geweest van ongelukken."

Wel reed bij Steenwijk een trein tegen een voorwerp op de rails. De trein was al gewaarschuwd en reed niet op volle snelheid.

ProRail zegt vannacht en morgenochtend extra alert te zijn met cameratoezicht en surveillances.

Sommige baby's die door de Britse verpleegkundige Lucy Letby om het leven zijn gebracht, hadden gered kunnen worden. Dat zegt de commissie-Thirlwall die onderzoek deed naar de sterfgevallen. Volgens het vernietigende rapport hebben de leidinggevenden van het ziekenhuis "op alle niveaus compleet gefaald" bij het beschermen van de kinderen.

De 36-jarige Letby werd in 2023 veroordeeld voor de moord op zeven baby's en poging tot moord op zeven andere baby's. Ze werkte in 2015 en 2016 op de afdeling neonatologie van het Countess of Chester Ziekenhuis, vlakbij Liverpool. Letby heeft vijftien keer levenslang opgelegd gekregen.

In de periode dat ze als verpleegkundige werkzaam was in het ziekenhuis, bracht ze de baby's om het leven op manieren die weinig sporen achterlieten, oordeelde de rechtbank. Zo vergiftigde Letby hen met insuline, spoot ze lucht in hun bloedbaan of rommelde ze met de beademingsslangen.

De verpleegkundige heeft altijd volgehouden onschuldig te zijn. Ze diende verzoeken in om tegen haar straf in beroep te mogen gaan, maar die werden afgewezen. De Britse raad die onderzoek doet naar mogelijke gerechtelijke dwalingen bekijkt op dit moment informatie die een groep medische experts namens Letby heeft ingediend.

Ouders in het ongewisse

De commissie-Thirlwall, die de Britse regering drie jaar geleden instelde om lering te trekken uit deze zaak, concludeert nu dat de dood van zeker twee baby's voorkomen hadden kunnen worden. Het ziekenhuis had eerder kunnen ingrijpen toen de toestand van de kinderen verslechterde.

"Zodra het vermoeden bestond dat Letby mogelijk opzettelijk schade toebracht, hadden er beschermende maatregelen moeten worden genomen", zegt de vooraanstaande rechter Kathryn Thirlwall, die het onderzoek leidde.

Thirlwall had ook kritiek op de manier waarop het ziekenhuis de ouders jarenlang in het ongewisse liet over wat er met hun baby's was gebeurd. Ze noemde die omgang "verwerpelijk". Ze zei dat de ziekenhuisdirectie het voorkomen van onrust bij de ouders als excuus gebruikte om de autoriteiten niet in te schakelen, schrijft de BBC.

De commissie heeft ook aanbevelingen gedaan om patiënten in het ziekenhuis beter te beschermen. Ze pleit voor camera's bij alle wiegjes en couveuses en beter gecontroleerde toegang tot insuline.

De advocaat van Letby stelt in een reactie op het rapport dat de Britse regering met het instellen van het onderzoek "te haastig heeft gehandeld". De verpleegkundige probeert immers tegen haar veroordeling in beroep te gaan, benadrukt hij. Medestanders van Letby kwamen vandaag naar het stadhuis van Liverpool, waar het rapport werd gepresenteerd.

Onderzoek naar leidinggevenden

Vorig jaar werden in de zaak-Letby drie leidinggevenden van het Countess of Chester Ziekenhuis opgepakt op verdenking van doodslag door grove nalatigheid. Het onderzoek naar hen loopt nog steeds. Een van de leidinggevenden wordt ook verdacht van belemmering van de rechtsgang.

Veel plannen van het kabinet-Jetten waren al bekend, maar vandaag werd de hele Miljoenennota gepubliceerd. Hieronder de belangrijkste voornemens uit het eerste 'koffertje' van dit kabinet op een rij.

Hierbij is er wel een belangrijk voorbehoud: de coalitie heeft geen meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Het is daarmee zeker niet gezegd of er een meerderheid is voor de plannen.

Wonen

Het kabinet heeft plannen gemaakt voor de besteding van de 7 miljard euro voor betaalbare woningen tot en met 2035 die in het coalitieakkoord is afgesproken. Van dat bedrag gaat zo'n 2,3 miljard naar een regeling waarbij gemeenten per betaalbare woning 7000 euro krijgen.

Een andere subsidie voor gemeenten wordt met 650 miljoen opgehoogd. Nog eens 940 miljoen euro gaat naar grootschalige woningbouwlocaties. Ook worden er honderden miljoenen uitgetrokken voor ouderenwoningen, middenhuurwoningen en studentenwoningen.

Het kabinet wil ten slotte dat woningcorporaties er vanaf 2028 jaarlijks 425 miljoen euro op vooruitgaan. Dat is meer dan in het coalitieakkoord is vastgelegd.

Landbouw

Het kabinet wil extra geld uitgeven aan natuurherstel, agrarisch natuurbeheer en aan het helpen van boeren bij het aanpassen van hun bedrijf. Minister Van Essen van Landbouw heeft in totaal 20 miljard voor de komende jaren om het stikstofprobleem op te lossen en legt nu honderden miljoenen extra klaar ten opzichte van de eerdere financiële plannen.

Voor de Veluwe en de Peel zijn dit jaar stikstofreductieplannen met de regio's gemaakt. Daar was al bijna een half miljard voor. Eenzelfde bedrag wordt nu klaargelegd voor de aanpak van andere regio's, onder meer Noordwest-Overijssel, Hart van het Noorden, het Groene Hart, Brainport Eindhoven en de Rotterdamse Haven.

Zo presenteerde minister Heinen het koffertje:

Zorg

Het verplichte eigen risico in de zorg stijgt volgend jaar met de inflatie mee naar 400 euro. De zorgpremie zal 12,50 euro stijgen, is de verwachting, en zal daarmee gemiddeld uitkomen op 169 euro per maand.

De uitgaven aan de zorg behoren tot de hoogste van het kabinet en komen volgend jaar uit op 118 miljard.

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport stopt extra geld in preventie en kansengelijkheid. Er gaat 25 miljoen naar gemeentelijke en maatschappelijke ondersteuning van kwetsbare gezinnen en nog eens 40 miljoen naar een wijkgerichte aanpak van kwetsbare groepen. Verder gaat 23 miljoen euro naar gratis schoolfruit en 26 miljoen naar sportaccommodaties.

Voor gordelroosvaccinaties wordt volgend jaar 47 miljoen euro apart gezet. Voor de periode van 2028-2031 is 100 miljoen euro extra per jaar beschikbaar om ook de groep 61- tot 69-jarigen te vaccineren. Eerder zouden alleen mensen die 60 zijn geworden een vaccinatie aangeboden krijgen.

De inkomsten en uitgaven van het rijk in twee graphics:

AOW en WW

Het een-op-een koppelen van de gemiddelde levensverwachting aan de AOW-leeftijd komt definitief niet terug in de begroting. De bezuiniging op de AOW had een besparing van ruim 2,7 miljard euro per jaar op moeten leveren, maar leidde tot veel kritiek vanuit de vakbonden.

Daarnaast wordt de geplande halvering van de maximale WW-duur met een jaar uitgesteld, tot 2029. Het kabinet was van plan de maximale uitkeringsduur te verlagen van 24 naar 12 maanden.

Koopkracht

De koopkracht van Nederlanders gaat er volgend jaar iets op achteruit. Voor alle huishoudens gemiddeld komt er een koopkrachtvermindering van 0,1 procent.

Lage inkomens gaan er iets op vooruit (0,2 procent) en ook gepensioneerden staan in de plus (0,3 procent). Minder koopkracht is er te verwachten voor middeninkomens (-0,1 procent) en hogere inkomens (-0,2 procent).

Hogere belastingen zijn daar de voornaamste oorzaak van. Het minderheidskabinet besloot eind augustus extra geld vrij te maken om de daling wat te dempen.

Het kabinet stelt voor de voorgenomen verhoging van de inkomstenbelasting, onder meer bedoeld om de defensie-uitgaven te kunnen verhogen, iets te matigen. Om de hoge prijzen aan de pomp te verlichten, wordt de korting op de brandstofaccijnzen met een jaar verlengd.

Deze maatregelen worden onder meer gedekt met een hogere belasting op leidingwater en een lagere belastingkorting voor ouderen.

Koopkracht?

De koopkrachtplaatjes laten zien hoe het kabinetsbeleid de financiën van huishoudens beïnvloedt, rekening houdend met actuele economische ontwikkelingen. Veranderingen in het persoonlijke leven, bijvoorbeeld een scheiding, een nieuwe baan of het krijgen van een kind, hebben doorgaans veel meer invloed.

Defensie

De begroting van Defensie groeit volgend jaar naar 28,9 miljard euro. Twee jaar geleden was dat nog iets meer dan 21 miljard. In 2035 moet volgens NAVO-afspraak 3,5 procent van het bruto binnenlands product naar de krijgsmacht gaan.

Volgend jaar komt weer nieuw of gemoderniseerd materieel binnen. De marine krijgt een tweede nieuwe mijnenjager, de landmacht de gemoderniseerde CV90-infanteriegevechtsvoertuigen en de luchtmacht krijgt de laatste gemoderniseerde Apache-gevechtshelikopters.

Van de begroting van Defensie wordt ook de militaire hulp aan Oekraïne betaald. Jaarlijks gaat het om 3 miljard euro, maar een deel daarvan wordt steeds al in eerdere jaren uitgegeven.

Onderwijs

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan volgend jaar meer investeren. Het gaat om 668 miljoen euro. Er wordt vanaf volgend jaar ruim een half miljard euro extra vrijgemaakt om lezen, taal en rekenen te verbeteren. Scholen worden verplicht het geld aan de verbetering van de basisvaardigheden uit te geven.

Om meer personeel te werven onder zijinstromers wordt het budget hiervoor met 80 miljoen euro verhoogd.

Infrastructuur

Het kabinet wil 5,1 miljard euro extra uittrekken tot en met 2040 voor het Mobiliteitsfonds waarmee veel infrastructuur wordt betaald. Van de nieuwe pot geld gaat 1,5 miljard euro naar onderhoud van infrastructuur. Naar regionale bereikbaarheid gaat blijvend extra geld, oplopend tot 300 miljoen euro per jaar.

"Ondanks deze extra 1,5 miljard euro blijven scherpe keuzes noodzakelijk", schrijft het ministerie. Voor onderhoud aan wegen, spoorwegen en waterwegen zijn tekorten van naar schatting tientallen miljarden euro's.

Justitie en asiel

Het ministerie van Justitie en Veiligheid trekt in 2027 231 miljoen euro uit om de veiligheid op straat, thuis en online te verbeteren. Van dat bedrag worden bijvoorbeeld meer wijkagenten betaald.

Het wordt voor de politie gemakkelijker om gegevens te verzamelen op sociale media. Ook gaat er extra geld naar de ME om rellen en andere grote ordeverstoringen aan te pakken.

Om de asielinstroom te verlagen en meer uitgeprocedeerde mensen uit te zetten investeert het kabinet 28,8 miljoen euro in de samenwerking met landen buiten de EU.

Energie en innovatie

Het kabinet wil miljarden uittrekken om innovatie te stimuleren. Minister Herbert van Economische Zaken kondigt een "investeringsinstelling" van 3,3 miljard euro aan.

In het coalitieakkoord hadden D66, VVD en CDA ook al opgeschreven dat er een speciaal agentschap moest komen om toepassingen klaar te maken voor de markt. Dat gaat nu gebeuren, met een budget van 500 miljoen euro. Al met al hoopt het kabinet de economie met 1,5 procent per jaar te kunnen laten groeien.

Minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei kondigt aan dat er extra geld komt voor stroomkabels voor windenergie van zee naar het vasteland. In totaal is er 360 miljoen euro voor nieuwe gebieden waar windturbines moeten komen.

Ook pompt het kabinet geld in het opslaan van het broeikasgas CO2 in lege gasvelden onder de Noordzee. Voor dat project is 1,3 miljard euro klaargelegd.

Bestaande subsidieregelingen voor verduurzaming van huizen en bedrijfsgebouwen gaan door. In totaal is daar 6 miljard euro voor. Een groot deel gaat naar subsidies voor warmtepompen en isolatie.

Minder regels

Het kabinet wil de komende tien jaar flink extra bezuinigen door regels te schrappen en te versimpelen. In de Miljoenennota staat dat 200 miljoen euro per jaar moet worden bezuinigd in 2028 en 2029.

De vorige kabinetten wilden ook al besparen op de Rijksoverheid, maar de afgelopen jaren stegen de kosten juist. Ook werden juist meer ambtenaren aangenomen in plaats van dat het aantal ambtenaren terugliep.

In de Miljoenennota hebben D66, VVD en CDA besloten meer te willen bezuinigen dan in hun eerdere plannen stond.

De Turkse politie heeft minstens 150 mensen opgepakt bij een betoging voor lhbti-rechten bij een rechtbank in Istanbul. De demonstranten hadden zich daar verzameld om te protesteren tegen de invallen bij lhbti-organisaties van afgelopen weekend, maar de politie verhinderde dat. Toen demonstranten leuzen begonnen te roepen werden zij opgepakt.

Afgelopen weekend arresteerde de politie 26 mensen in Istanbul en 21 in Ankara bij invallen. Ook zijn websites en sociale media-accounts van lhbti-organisaties en personen geblokkeerd. De Turkse regering zegt dat de acties bedoeld zijn om kinderen, gezinnen en familiewaarden te beschermen en spreekt van de operatie 'Mijn familie is veilig'.

Pride verboden

De arrestaties zijn de nieuwste ontwikkeling in een campagne van de Turkse regering tegen de lhbti-gemeenschap. Sinds 2015 verbieden de autoriteiten bijeenkomsten zoals de Istanbul Pride. Als mensen de marsen opnieuw proberen te organiseren, leidt dat vaak tot arrestaties en hard optreden van de politie.

Binnen de lhbti-gemeenschap groeit daardoor de angst dat de harde aanpak van de regering gaat zorgen voor meer haat en geweld.

Zorgen over mensenrechten

Michael O'Flaherty, mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa, heeft ook kritiek op de acties. Hij roept Turkije, dat lid is van de raad, op mensen vrij te laten die zijn opgepakt vanwege hun werk voor mensenrechten- of maatschappelijke organisaties.

Volgens O'Flaherty zijn "familiewaarden" en "de bescherming van kinderen" op zichzelf geen reden om mensenrechten in te perken.

Ook Amnesty International Turkije is getroffen door de internetbeperkingen. Het X-account van de organisatie werd geblokkeerd, maar inmiddels heeft Amnesty een nieuw account aangemaakt.

De 43-jarige man uit Naarden die wordt verdacht van een steekpartij achter Amsterdam Centraal vorige maand is op vrije voeten gesteld. Zijn voorlopige hechtenis is vandaag opgeheven, bevestigt het Openbaar Ministerie. Hij blijft wel verdachte in de zaak.

De man is als fitness-influencer actief op TikTok. De steekpartij vond eind augustus plaats tijdens een van zijn livestreams. Hij stond toen te filmen op de De Ruijterkade, aan de IJ-zijde van station Amsterdam Centraal.

Mes

Op de beelden was te zien dat de man een aantal keer "niet aanraken" zegt. "Ik ben niet bang voor zes, zeven mannen", zegt hij vervolgens. En dan: "ze gaan allemaal vallen". Het lijkt erop dat de tiktokker op een gegeven moment een mes in zijn hand heeft.

Vier mannen raakten bij het incident gewond. Drie van hen, onder wie de tiktokker, werden naar het ziekenhuis gebracht. Zij konden diezelfde of de volgende dag weer naar huis.

Het onderzoek naar de steekpartij gaat door, benadrukt het Openbaar Ministerie.

Een Noors telecombedrijf wordt verdacht van medeplichtigheid aan misdaden tegen de menselijkheid in Myanmar na de militaire staatsgreep in 2021. De Noorse politie heeft vandaag een inval gedaan bij het hoofdkantoor van Telenor in Oslo.

De Noorse nationale recherche- en opsporingsdienst Kripos en de binnenlandse inlichtingen- en veiligheidsdienst PST zijn afzonderlijk een onderzoek begonnen naar de activiteiten van het bedrijf. Daaruit volgen twee aanklachten tegen Telenor.

De aanklacht van Kripos richt zich op de periode na de militaire coup op 1 februari 2021 tot de verkoop van dochteronderneming Telenor Myanmar Ltd. (TML) op 25 maart 2022. Het bedrijf had in die periode meer dan 18 miljoen klanten in het land.

In deze periode zou TML meermaals gegevens van klanten aan het militaire regime hebben overgedragen. Datzelfde regime was verantwoordelijk voor grootschalige misdaden tegen delen van de bevolking, schrijft de Noorse politie.

Bewakingsapparatuur

De aanklacht van PST richt zich op het schenden van sanctiewetgeving, waarmee de overheid internationale maatregelen van onder meer de Verenigde Naties kan handhaven.

TML zou onder meer volgens die wetgeving verboden bewakingsapparatuur hebben verkocht, zonder toestemming van het Myanmarese ministerie van Buitenlandse Zaken.

Dit speelde zich grotendeels af in dezelfde periode als de periode die Kripos onderzoekt. Daarom werken beide partijen samen en hebben ze vandaag een gezamenlijke huiszoeking uitgevoerd.

Een woordvoerder van Telenor zegt tegen persbureau Reuters dat het bedrijf volledig meewerkt met de politie. Er zijn volgens Telenor geen aanklachten tegen individuen.

Klantdata van tegenstanders

Dit jaar spande de Zweedse non-profitorganisatie Justice and Accountability Initiative al een rechtszaak aan tegen Telenor. Het bedrijf zou namen, adressen, paspoortnummers, Facebook-, bank- en locatiegegevens en de gespreksgeschiedenis van klanten hebben verzameld en deze op verzoek met het leger hebben gedeeld.

Het zou gaan om klantgegevens van tegenstanders van het regime, de data van zeker 1253 telefoons zouden zijn verzameld.

"Dat gebeurde ondanks dat het bedrijf wist van de mogelijke schendingen van mensenrechten die gepleegd werden door het leger", schrijft de organisatie. "In sommige gevallen verzocht het moederbedrijf uitdrukkelijk om aan de verzoeken te voldoen." Dit zou hebben geleid tot de executie van minstens één prominente activist.

'Onmogelijke situatie'

Volgens Telenor kwam het bedrijf tijdens de militaire staatsgreep in een onmogelijke situatie terecht.

"Medewerkers liepen het risico op gevangenisstraf, marteling of de doodstraf als geen gehoor werd gegeven aan de bevelen van het leger", laat Telenor weten in een verklaring aan Reuters. "We kwamen tot de conclusie dat we geen reële keuze hadden en dat we het leven van onze medewerkers niet op het spel konden zetten."

De grote oppositiepartijen zien ook na de troonrede en miljoenennota geen aanknopingspunten om tot een brede meerderheid in de Tweede Kamer te komen. Meerdere oppositieleiders blijven erbij dat het kabinet tussen 'links' en 'rechts' moet kiezen.

"Mooie woorden kunnen niet verbloemen dat het kabinet stuurloos is en dat ze geen richting kiezen voor Nederland", reageert Pro-leider Klaver. Hij herhaalt zijn eis dat de bezuinigingen op de werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen eerst van tafel moeten.

Ook JA21-leider Eerdmans is niet tevreden. "Het is heel eenvoudig: politiek is keuzes maken. Daar is wilskracht voor nodig en lef. Dit is een middenverhaal waar Klaver niet tevreden mee is en ik ook niet. Dus dan blijven we met onze handen op de rug staan."

De SGP, die nodig is voor een meerderheid 'over rechts' in de Tweede Kamer, wil ook dat het minderheidskabinet een keuze maakt. "Als je geen keuze maakt in sociale zekerheid, gaat het niet de goede kant op", vindt partijleider Chris Stoffer.

'Van de dansvloer geweerd'

Zowel Klaver als Eerdmans benoemt dat D66, VVD en CDA er tijdens de formatie voor kozen om niet samen te werken met Pro of JA21. Ook bij de begrotingsonderhandelingen kwam het niet tot een deal.

Volgens Pro en JA21 kan het hen daarom nu niet meer verweten worden dat een meerderheid vinden moeizaam zal gaan. "Ik houd het kabinet daarvoor verantwoordelijk", zegt Klaver. "Zij hebben gekozen voor een minderheidskabinet."

Eerdmans is het daarmee eens. "Wij zijn van de dansvloer geweerd, en nu wordt onze prijs hoger", zegt Eerdmans. "Je moet ons niet op onze verantwoordelijkheid nemen als je die zelf niet hebt genomen."

'Gaat goedkomen'

Fractievoorzitters van coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn optimistischer en herhalen dat de miljoenennota "echt wel handreikingen" en "een uitgestoken hand" naar de oppositie bevat. "Ik ga proberen mijn hand zover uit te steken dat iemand hem aanneemt", zegt fractievoorzitter Jan Paternotte (D66).

Wat betreft VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans is het zaak "van zowel de coalitie als oppositie" om een meerderheid te vinden. "Als we allemaal naar elkaar luisteren, kan het echt wel goed komen", zegt CDA-leider Henri Bontenbal.

50plus is tot nu toe de enige oppositiepartij die al toezegt het kabinet te steunen. "We geloven in samenwerking, want stilstand is funest", zegt fractievoorzitter Jan Struijs.

In de troonrede riep ook koning Willem-Alexander de politiek op om samen te werken. Dat lijkt in ieder geval PVV-leiders Wilders niet te zijn. Hij vindt dat Nederland "naar de mallemoer" gaat, omdat er geen asielstop komt, de kosten stijgen en er bezuinigd wordt op zorg. Hij wil dat het kabinet opstapt.

Ook Stephan van Baarle (Denk) vindt dat het kabinet "fundamenteel de verkeerde keuzes maakt", vanwege de investeringen in defensie. "Als je ervoor kiest om die af te wentelen op gewone mensen, kunnen wij dat niet steunen."

'Drammers'

"Al die drammers die hun eigen zin willen doordrammen en ook niks bereiken, daar heeft Nederland ook niks aan", vindt Gidi Markuszower (Groep Markuszower) op zijn beurt. "Als er voorstellen zijn die Nederland echt vooruithelpen, gaan wij die natuurlijk steunen."

"Of ze nu links of rechts gaan, als ze maar vooruit gaan", vindt ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. De BBB wil eerst kijken hoe de politieke beschouwingen verlopen. "Met een minderheidskabinet zou de hele boel nog verbouwd kunnen worden", zegt fractievoorzitter Henk Vermeer. "We kunnen pas beslissen als we het totale plaatje hebben."

Kleinere oppositiepartijen benoemen vooral wat zij vandaag hebben gemist. Zo had SP-leider Jimmy Dijk graag in de troonrede wat gehoord over Groningen, het toeslagenschandaal en de gestegen prijzen.

Lid Mona Keijzer wil dat er veel meer gedaan wordt om asielzoekers uit veilige landen te weren. Christine Teunissen (Partij voor de Dieren) wil dat er meer gebeurt om de klimaatdoelen te halen, Volt-leider Laurens Dassen noemt daarnaast kunstmatige intelligentie.

Zeven mannen zijn afgelopen weekend aangehouden voor de invoer en handel in illegaal zwaar vuurwerk. Bij de actie is in totaal 3800 kilo aan explosieven in beslag genomen.

Volgens de politie gaat het om een groep die vuurwerk vanuit Duitsland naar Nederland heeft geïmporteerd. In samenwerking met de Duitse politie kreeg ze de transporten in beeld.

Eind augustus kon bij het Brabantse Schaijk een lading van 1200 kilo vuurwerk worden onderschept. Een 22-jarige verdachte uit Oss werd daarbij aangehouden.

Meer vuurwerk onderschept

Zaterdag wist de politie ook bij Arnhem, Heijen en Ulft vuurwerktransporten te onderscheppen. Daarbij zijn in totaal 2600 kilo vuurwerk, 30.000 euro aan contant geld en verschillende gegevensdragers in beslag genomen.

Zeven verdachten van 31 tot 60 jaar zijn opgepakt. Ze komen uit Oss, Raalte, Olst, Wesepe, Silvolde en Ruurlo. Eén heeft geen vaste woon- of verblijfplaats. Drie van hen zitten nog vast.

De politie meldt dat de mannen vooral handelden in zogenoemd F4-vuurwerk, de zwaarste categorie. Het was voor consumenten al niet toegestaan om deze explosieven in bezit te hebben, ook vóór het vuurwerkverbod.

Bij een zoekactie in een recreatiegebied ten zuiden van Arnhem is vanmiddag een lichaam aangetroffen. Vrienden van de 43-jarige zanger Ben Saunders zeggen tegen De Telegraaf dat het om hem gaat.

De winnaar van het eerste seizoen van tv-talentenjacht The Voice of Holland is sinds vanochtend vermist. Later verspreidde de politie een Burgernetbericht met een signalement dat overeenkomt met Saunders: 'een 43-jarige man met baard en diverse tatoeages'.

Misdrijf uitgesloten

Er is een zoektocht begonnen waarbij onder meer honden, duikers en een politiehelikopter zijn ingezet. Rond 13.20 uur is een lichaam gevonden. Het is nog niet officieel bevestigd dat het om de zanger gaat. De politie meldt dat uit onderzoek blijkt dat een misdrijf is uitgesloten.

Bij het recreatiegebied de Rijkerswoerdse Plassen zijn vrienden en familie van de zanger samengekomen, meldt een videocorrespondent ter plaatse.

Ben Saunders groeide op in Hoorn, als zoon van Engelse ouders. Hij brak in 2011 door, toen hij het eerste seizoen van de talentenjacht The Voice of Holland won. Een dag later won zijn broer Dean ook een talentenshow op de Nederlandse televisie, het derde seizoen van Popstars.

Terwijl het muzikale succes wegebde, kwam Saunders meerdere malen in aanraking met justitie. In 2015 werd hij opgepakt voor het mishandelen van een verkeersregelaar in Hoorn. Hij kreeg 180 uur taakstraf en moest een schadevergoeding betalen.

Nog geen week later kreeg hij van de rechter te horen dat hij de schade moest vergoeden van een vernieling bij een café in Landsmeer in 2014. Saunders bleef ook lid van de verboden motorclub Satudarah.

Onlangs verhuisde hij naar een woonwagenkamp in Arnhem. In die stad opende hij eerder een tattooshop.

Beelden van de auditie van Ben Saunders voor The Voice of Holland:

De koopkracht ontwikkelt zich volgend jaar iets beter dan in augustus nog geraamd werd. Dat zegt het Centraal Planbureau. In augustus ging het CPB ervan uit dat een doorsnee huishouden er volgend jaar 0,3 procent op achteruitgaat in koopkracht.

Door de maatregelen die op Prinsjesdag zijn aangekondigd is de raming nu een achteruitgang van 0,1 procent voor het doorsnee huishouden.

Plusje voor laagste inkomens

Alleen de laagste inkomens gaan er volgend jaar iets op vooruit: +0,2 procent. En gepensioneerden: +0,3 procent. Gepensioneerden krijgen er geld bij doordat pensioenfondsen er goed voorstaan en daardoor de pensioenen kunnen verhogen. De koopkracht van de laagste inkomens groeit een beetje doordat werkenden een grotere korting krijgen op hun inkomstenbelasting.

"Er gebeurt wel iets om voor bepaalde groepen de koopkracht iets op te krikken", zegt CPB-directeur Pieter Hasekamp. "Het kabinet heeft ervoor gekozen om werkenden een steuntje in de rug te geven door die arbeidskorting iets te verhogen."

Focus op kwetsbaren

"We hebben in augustus gezegd: focus nu vooral op kwetsbare groepen en zorg tegelijkertijd dat we minder afhankelijk worden van geïmporteerde fossiele energie", zegt Hasekamp. "En je zou kunnen zeggen, dit pakket komt daar half aan tegemoet."

Het kabinet kiest volgens het CPB voor gerichte steun aan huishoudens met een lager inkomen en voor ondersteuning bij verduurzaming. Zo kondigde het kabinet in het voorjaar al aan dat er weer een Tijdelijk Noodfonds Energie komt. Mensen met een laag inkomen en hoge energierekening kunnen steun uit dat fonds krijgen.

Ook komt er hulp bij energiebesparende maatregelen in huis en is binnenkort subsidie beschikbaar voor het inruilen van een brandstofauto voor een tweedehands elektrische auto.

Onzekerheid

Het CPB zegt erbij dat er nog veel onzekerheid is rondom de koopkrachtcijfers, ten eerste omdat er nu een minderheidskabinet is. Dat betekent dat voor veel Prinsjesdagmaatregelen nog politieke steun moet worden gezocht.

Daarnaast is er de situatie rond Iran. Wanneer de oorlog daar aanhoudt of verergert kunnen de brandstof- en energieprijzen verder stijgen. Dan zullen vooral huishoudens geraakt worden met een laag tot middeninkomen die veel gas gebruiken en/of veel kilometers rijden.

Nibud is bezorgd

Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) benadrukt dat de koopkracht vooral achteruitgaat door belastingverhogingen van het kabinet. De inkomstenbelasting gaat omhoog. "Dit merken mensen in januari direct op hun loonstrook. Zonder deze plannen zouden mensen er gemiddeld een ruime procent op vooruit gaan", aldus het Nibud.

Sommige bezuinigingsmaatregelen zijn uitgesteld tot 2028. Het Nibud is dan ook bezorgd over wat er dan gebeurt. "Nu al kunnen veel huishoudens met een laag inkomen en extra zorgkosten hun minimaal noodzakelijke uitgaven niet betalen", zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen.

"Het uitstel van een aantal plannen neemt een deel van de druk weg. Maar voor hoelang? Komt de klap alsnog in 2028? We roepen het kabinet op om deze kwetsbare groep ook op de langere termijn te ontzien en niet op te zadelen met onvermijdbare financiële problemen."

Economie groeit

De Prinsjesdagmaatregelen hebben volgens het CPB verder nauwelijks effect op de economische groei in 2027. Het CPB gaat net als in augustus nog steeds uit van een economische groei van 1,2 procent volgend jaar. Het begrotingstekort komt naar verwachting uit op 2,2 procent en de staatsschuld op 46,7 procent van het bruto binnenlands product.

De lastenverhogingen van het kabinet-Jetten komen vrijwel volledig voor rekening van werkenden. Dat stelt het belangrijkste adviesorgaan van de regering, de Raad van State, na bestudering van de begroting. Zo gaat onder andere de inkomstenbelasting, die iedereen die werkt moet betalen, omhoog.

In de miljoenennota en het coalitieakkoord schrijft het kabinet dat werken moet lonen. Maar in de begroting blijkt dat de plannen waar het kabinet extra geld voor uittrekt steevast worden betaald door de belasting op arbeid te verhogen, concludeert de Raad van State. Die staat sinds 1 juli onder leiding van Sybrand van Haersma Buma, oud-fractievoorzitter van het CDA en burgemeester van Leeuwarden.

Van de zes miljard euro aan lastenverzwaringen in 2027, gaat 5,8 miljard ten koste van werkenden. Terwijl de lasten voor bedrijven en vermogenden juist iets omlaag gaan. De Raad van State wijst erop dat tal van adviesorganen voor een evenwichtige verdeling van de lasten pleiten, vooral vanwege de vergrijzing. Steeds minder werkenden moeten de verzorgingsstaat betalen en dat is in de toekomst onhoudbaar. Zeker omdat ook de economische groei achterblijft.

Rekening doorschuiven

Het kabinet analyseert op papier uitstekend wat de grote problemen van nu zijn, stelt de Raad van State. Denk aan de geopolitieke spanningen, stikstof, klimaat, wonen en onderwijs. Maar in de praktijk zie je dat niet terug in hoe het geld wordt verdeeld.

Althans, niet in de begroting van het minderheidskabinet zoals die er nu ligt, zonder steun van de oppositie. Een groot deel van de plannen wordt uitgesteld of afgesteld en daar zijn niet alleen werkenden, maar ook jongere generaties de dupe van. "Voor hen is existentieel wat nu wordt opgelost en wat wordt uitgesteld."

De Raad van State ziet dat niet alleen de problemen, maar ook de rekening wordt doorgeschoven naar de kinderen en jongvolwassenen van nu. Op die manier wordt de overheidsschuld op termijn onhoudbaar. In 2025 was de schuld per hoofd van de bevolking ongeveer 29.000 euro. Al in 2035 loopt die op naar ruim 40.000 euro per persoon.

Scherper kiezen

Om volgende generaties niet met onze problemen op te zadelen, zou het kabinet in moeten zetten op beheersing van de staatsschuld, investeren in een productievere economie en een versnelde energie- en klimaattransitie. Maar op basis van de huidige informatie in de miljoenennota is moeilijk vast te stellen in hoeverre de overheidsuitgaven gericht zijn op productiviteitsgroei. Dat moet beter, vindt de Raad van State.

Zo zou het kabinet scherper moeten kiezen waar Nederland in de toekomst het beste z'n geld mee kan verdienen. Dat is de afgelopen jaren niet genoeg gedaan. Naar schatting is het aantal laagbetaalde banen de afgelopen jaren ongeveer drie keer zo hard gegroeid als het aantal overige banen. En ook nu schuift het kabinet die keuze voor zich uit. "De cijfers laten zien dat er vooralsnog geen sprake is van indrukwekkende investeringen in productiviteit", stelt de vicepresident van de Raad van State, Sybrand Buma.

De adviseurs zijn ook kritisch over hoe extra uitgaven gedekt worden in de begroting. De overheidsfinanciën zijn boekhoudkundig onder controle, maar het kabinet schuift met posten naar de toekomst zonder precies aan te geven waarom het geld niet uitgegeven is. "Dit maakt het lastig vast te stellen welke afwegingen uiteindelijk worden gemaakt bij de aanpassing van de overheidsuitgaven."

Oppositie

De Raad van State ziet ook dat een groot deel van de plannen van het minderheidskabinet op deze manier de eindstreep niet zullen halen, omdat er geen steun van een meerderheid voor is. Als het lukt om met steun van de oppositie een nieuwe begroting te maken, dan wil de Raad van State graag met een nieuw advies komen.

Het is voor het eerst dat de Raad van State dat actief aanbiedt aan een kabinet. Het adviesorgaan hoopt dat coalitie en de oppositie de kritische noten van dit advies in hun oren knopen, als de politieke strijd om zo'n nieuwe begroting in volle gang is.

Het aantal mensen onder de armoedegrens neemt volgend jaar niet toe. Het Centraal Planbureau voorspelde vorige maand dat het voor het eerst sinds jaren weer zou groeien: van 460.000 naar 470.000 mensen.

Maar dat is naar verwachting nu toch niet het geval. Volgens het kabinet blijft het aantal mensen in armoede gelijk. Het aandeel kinderen zou zelfs iets afnemen, met 0,1 procent.

Dat staat in de Prinsjesdagstukken. Veel plannen lekten al uit. Zo was al bekend dat een doorsnee huishouden volgend jaar 0,1 procent koopkracht inlevert.

Minister Vijlbrief schrijft nu dat het koopkrachtpakket "een technische invulling" is, dat nog "breed draagvlak" wordt gezocht en dat het minderheidskabinet in gesprek gaat met de Kamer "over de definitieve invulling van maatregelen".

Dat gesprek begint woensdag en donderdag. Dan zijn de Algemene Politieke Beschouwingen, waarin het kabinet in debat gaat over de Prinsjesdagstukken.

"Deze begroting is niet in beton gegoten", zei minister Heinen van Financiën toen hij zijn koffertje met de miljoenennota aanbood in de Tweede Kamer. Hij vindt dat er samengewerkt moet worden. "Economische groei moet een landelijke opdracht worden."

Meer mensen bij defensie

In de miljoenennota staat verder dat het kabinet volgend jaar 600 miljoen extra investeert in defensie. Het budget groeit naar 28,9 miljard in 2027. Dat is inclusief ruim 3 miljard steun voor Oekraïne.

De geraamde uitgaven voor defensie stijgen naar 2,36 procent van het bruto binnenlands product. Daarmee voldoet Nederland ruimschoots aan de NAVO-norm van 2 procent.

Het geld zal, behalve in materieel, onder meer worden gestoken in menskracht. Het is de bedoeling dat er volgend jaar al vijfduizend werknemers bij komen. Het totaal aantal komt dan rond de 85.000 uit.

Veiligheid sociale media

Het ministerie van Justitie en Veiligheid trekt in 2027 231 miljoen euro uit om de veiligheid op straat, thuis en online te verbeteren. Van dat bedrag worden bijvoorbeeld meer wijkagenten aangetrokken.

Het wordt voor de politie gemakkelijker om gegevens te verzamelen op de sociale media. Ook gaat er extra geld naar de ME om rellen en andere grote ordeverstoringen aan te pakken.

Om de asielinstroom te verlagen en meer mensen uit te zetten investeert het kabinet 28,8 miljoen euro in de samenwerking met landen buiten de EU.

Verder heeft het ministerie van J&V voor volgend jaar 75 miljoen vrijgemaakt voor het oplossen van het cellentekort. Vanaf 2028 gaat daar 100 miljoen naartoe.

Groot onderhoud wegen

Er wordt tot en met 2040 5,1 miljard extra toegevoegd aan het Mobiliteitsfonds. Hiervan gaat volgend jaar 1,5 miljard naar groot onderhoud van wegen en bruggen.

Dat is geen vetpot voor de opgave die er ligt, stelt minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat. Hij moet "scherpe keuzes" maken, maar gaat ervan uit "dat belangrijke infrastructuurprojecten op korte termijn kunnen worden uitgevoerd".

Er gaat ook 300 miljoen van het Mobiliteitsfonds naar het verbeteren van de regionale bereikbaarheid. Dat geld wordt deels gebruikt voor de verbetering van het openbaar vervoer.

Het kabinet wil "meer, sneller en beter bouwen". Daar wordt tot en met 2035 zo'n 7 miljard voor uitgetrokken. Daarvan gaat 1 miljard naar grootschalige woningbouwlocaties.

Lezen en rekenen

Scholen krijgen vanaf volgend jaar structureel ruim 500 miljoen euro voor het verbeteren van de basisvaardigheden: lezen, schrijven en rekenen. Dat is omgerekend minstens 206 euro per leerling, stelt staatssecretaris Tielen.

Verder wil haar ministerie van Onderwijs eerdere bezuinigingen op onderzoek deels terugdraaien met een structurele investering van 428 miljoen euro.

Minister Berendsen maakt vandaag in een brief aan de Tweede Kamer nog bekend dat hij 35 miljoen euro uittrekt om netwerk van ambassades en consulaten te versterken. Een eerdere bezuiniging wordt daardoor gehalveerd.

NAVO-gevechtsvliegtuigen hebben afgelopen nacht een drone neergeschoten boven Litouws grondgebied. Volgens media in NAVO-lidstaat Litouwen kwam het projectiel vanuit buurland Belarus, maar is nog niet vastgesteld of het om een Russische of Oekraïense drone ging.

De drone vloog in de buurt van de plaats Pratkunai en de waterkrachtcentrale van Kruonis, een kleine 70 kilometer ten westen van de hoofdstad Vilnius.

De militaire en reguliere politie zijn in het gebied en de geborgen wrakstukken worden onderzocht. Er zijn nog geen aanwijzingen gevonden voor de herkomst van de drone.

Voor het eerst drone neergehaald

Een commandant van de luchtmacht sprak op een persconferentie van het schenden van het luchtruim. Hij zei dat er kort voor middernacht op de radar werd gezien dat een projectiel vanuit Belarus het grondgebied van Litouwen naderde. Vanaf de grond kon dat niet worden waargenomen, waarop werd besloten om de Italiaanse NAVO-toestellen in te zetten. Volgens hem was de drone "waarschijnlijk" geladen met explosieven.

Het projectiel zou zo'n 30 minuten in het Litouwse luchtruim hebben gevlogen, onder meer langs woonwijken, voor het werd neergehaald. Volgens het leger is het voor het eerst dat er een drone is neergehaald in het Litouwse luchtruim. Wel werden al eerder drones gesignaleerd, voor het laatst gisteren. Die drones kwamen waarschijnlijk ook uit Belarus en vlogen naar Rusland.

Wanhoop Poetin

Het land grenst aan de NAVO-bondgenoten Letland en Polen en aan de Russische exclave Kaliningrad. In het oosten heeft het een lange grens met Belarus. President Loekasjenko, die dat land al sinds 1994 als een dictator regeert, is een bondgenoot van Rusland.

NAVO-secretaris-generaal Rutte zei gisteren dat aanvallen aan de grenzen van het NAVO-gebied de wanhoop tonen van de Russische president Poetin en zijn wens om angst en terreur te zaaien. De aanvallen zullen ertoe leiden dat het bondgenootschap zijn steun aan Oekraïne vergroot, zei Rutte.