Aggregator

Een belangrijke Saudische oliepijpleiding die vrijdag bij een drone-aanval werd geraakt, blijft mogelijk nog weken buiten gebruik. Twee regionale functionarissen zeggen tegen persbureau AP dat de herstelwerkzaamheden naar verwachting tussen drie en vijf weken gaan duren.

Saudi-Arabië gebruikt de 1200 kilometer lange East-West Pipeline, die dwars door het land loopt, om ruwe olie van havens aan de Perzische Golf naar havens aan de westkust, aan de Rode Zee, te transporteren. Van daaruit kan de olie op tankers worden geladen voor export.

Via de pijpleiding kan Saudi-Arabië de Straat van Hormuz omzeilen bij de export van olie. In die belangrijke zeestraat is het al tijden onrustig en is het scheepvaartverkeer bijna volledig stilgevallen.

Onrust in Jemen

Een van de functionarissen zegt dat de leiding mogelijk nog gedeeltelijk in gebruik kan blijven tijdens de herstelwerkzaamheden. De pijpleiding heeft een capaciteit van maximaal 7 miljoen vaten olie per dag. Volgens Saudi-Arabië zitten door Iran gesteunde milities in Irak achter de aanval.

Tegelijk is het ook onrustig in het Saudische buurland Jemen. Daar zijn gevechten tussen de Houthi's, die door Iran worden gesteund, en de door Saudi-Arabië gesteunde regeringstroepen sinds juli opgelaaid.

De Houthi's zeggen vandaag twee strategische eilanden te hebben ingenomen: Groot-Hanish en Klein-Hanish in de Rode Zee. De eilanden liggen zo'n 160 kilometer ten noorden van de Straat van Bab al-Mandab, een cruciale verbinding voor de internationale scheepvaart tussen Europa en Azië.

Eerder namen de Houthi's het strategische gelegen eiland Perim in. De groep wil op deze manier controle krijgen over de Straat van Bab al-Mandab. Via deze zeestraat verloopt ook een belangrijk deel van de Saudische olie-export.

Een kaart van hoe de Houthi-rebellen oprukten:

Al ruim een maand voeren de Houthi's aanvallen uit op de Saudische olie-infrastructuur, militaire voorzieningen en scheepvaart in de Rode Zee. Daardoor neemt de druk op de wereldwijde oliemarkt verder toe. Door Saudi-Arabië gesteunde regeringstroepen proberen zich intussen te hergroeperen en terug te vechten.

De Saudische civiele bescherming meldde dat er vannacht een projectiel is neergekomen in een grensgebied bij Jemen, aan de Rode Zee; daarbij raakten twee mensen gewond en liepen een moskee en andere gebouwen schade op. In de verklaring wezen zij de Houthi's aan als verantwoordelijken.

Door het geweld aan de westkust van Jemen zijn weer tienduizenden mensen op de vlucht geslagen. Afgelopen week namen de Houthi's al Mokka in, een strategisch gelegen havenstad aan de Rode Zee, net ten noorden van de zeestraat.

Volgens het Jemenitische ministerie van Mensenrechten zijn er sinds 3 september ongeveer 150 burgers gedood bij de gevechten; onder hen was een zwangere vrouw die zaterdag in een dorp in de provincie Taiz om het leven kwam. Ook raakten meer dan 200 burgers gewond.

De Verenigde Naties schatten dat de afgelopen twee weken meer dan 80.000 mensen ontheemd zijn geraakt, onder wie ruim 2000 mensen die per boot naar Djibouti zijn gevlucht, een land in de Hoorn van Afrika. Duizenden gezinnen zijn de afgelopen dagen hun huizen in Taiz en omliggende provincies ontvlucht, meldt een hulporganisatie die in het gebied actief is. De angst voor een nieuwe burgeroorlog groeit.

Er is een tekort aan noodhulp, meldt hulporganisatie CARE Nederland, die ook actief is in Jemen. Er is te weinig onderdak voor mensen die vluchten en ook is er geen hulp voor meer dan duizend gezinnen die dringend voedsel nodig hebben, zegt de organisatie.

Geïntensiveerd

In 2022 kwam er een staakt-het-vuren in Jemen, maar dat heeft niet geleid tot een einde van de oorlog. Vorige maand schreef de onafhankelijke denktank International Crisis Group, die zich inzet om oorlogen te voorkomen, dat de strijd tussen de Houthi's en de regeringstroepen is geïntensiveerd.

Sinds 2014 hebben de Houthi's het noorden van het land in handen, inclusief de hoofdstad Sanaa. Ook hebben zij controle over een een groot deel van het het westen van Jemen, waar het merendeel van de bevolking woont. Door de burgeroorlog zijn volgens de VN meer dan 230.000 mensen om het leven gekomen, onder wie veel kinderen.

Het OM heeft tot zes jaar cel geëist tegen vier Nederlandse verdachten in een groot onderzoek naar een internationaal netwerk dat Thaise vrouwen seksueel uitbuitte.

In het onderzoek kwamen elf Thaise vrouwen naar voren als slachtoffer. Volgens het OM tekenden de vrouwen bij wervingsbureaus een zogenaamd contract voor visum en vervoer naar Nederland. In werkelijkheid werden ze opgezadeld met hoge schulden die moesten worden afbetaald.

Een 25-jarige Zwollenaar, die zes jaar cel tegen zich hoorde eisen, wordt als spil gezien van het netwerk. Volgens het OM maakte hij deel uit van een internationaal mensenhandel- en mensensmokkelnetwerk dat de Thaise vrouwen naar Nederland haalde voor illegale prostitutie.

De Zwollenaar regelde volgens justitie onder meer vliegtickets, vervoer van de vrouwen, het innen van geld en het doorsluizen van geld terug naar Thailand. Volgens het OM stonden twee Thaise "madames" aan het hoofd van de wervingsbureaus die vrouwen binnenhaalden voor prostitutie in onder meer Nederland.

Tegen de drie andere verdachten heeft het OM lagere straffen geëist. De hoogste strafeis was voor een 43-jarige man uit Zwolle, die volgens het OM fungeerde als de vervanger van zijn 25-jarige plaatsgenoot. Ook hij haalde geld op, werkte samen met de Thaise organisatie en regelde huisvesting voor de vrouwen.

Nog dertien verdachten

Een 33-jarige man uit Arnhem en een 55-jarige vrouw uit Roosendaal kregen lage strafeisen, maar beiden hadden in de ogen van het OM "een onmisbare rol" in de organisatie, waarbij de man bovendien ook nog zelf seks opeiste met enkele slachtoffers.

Het OM meldt dat er nog dertien verdachten terecht staan in deze strafzaak. Het gaat daarbij onder anderen om pandjesbazen en witwassers. De overige strafeisen volgen aanstaande donderdag en begin oktober.

De nieuwe documentaire NAZA levert flinke kritiek op vanuit Israël. In de film vertellen Israëlische militairen anoniem over het toestaan van grote aantallen burgerslachtoffers bij Israëlische aanvallen op Gaza. De minister van Cultuur en Sport Miki Zohar wil de Israëlische regisseurs hun nationaliteit ontnemen. Inmiddels hebben ook het leger en politici fel gereageerd.

In de documentaire spreken de Israëlische regisseurs Yuval Abraham en Rachel Szor met 24 anonieme klokkenluiders uit het Israëlische leger en de inlichtingendiensten. Ze vertellen onder andere hoe kunstmatige intelligentie ingezet wordt bij de bombardementen in Gaza.

NAZA is een afgeleide van de Hebreeuwse term nezek agavi, die nevenschade betekent. De Israëlische inlichtingendienst gebruikt die om aan te geven hoeveel burgerslachtoffers men verwacht bij een luchtaanval op Gaza. De scènes zijn in het diepste geheim bij nacht gedraaid op daken in Tel Aviv. In één van de interviews beweert een bron dat er toestemming was gegeven om 500 burgers te doden om één Hamas-militant uit te schakelen.

De makers van de documentaire laten in een verklaring weten dat ze deze film hebben gemaakt "vanuit een gevoel van plichtsbesef om onze positie als Israëliërs te benutten om de systemen te onderzoeken die schuilgaan achter de massale doding van Palestijnse burgers, waarvoor ons land verantwoordelijk is".

Felle kritiek

In Israël kan de nieuwe documentaire rekenen op felle kritiek. Cultuurminister Miki Zohar noemt de documentaire "verwerpelijk" en spreekt van "verraad". Hij dreigde gisteren om het staatsburgerschap van de twee Israëlische makers in te trekken.

Dat is in Israël juridisch mogelijk, bijvoorbeeld in gevallen van verraad, zware spionage of terrorisme. Minister Zohar heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken vandaag in een brief gevraagd te onderzoeken of de nationaliteit van de makers van de documentaire kan worden ingetrokken.

Oppositieleider Naftali Bennett schrijft op X dat het een "afschuwelijke bloedlaster tegen onze zonen en dochters is". Ook voormalig minister van Defensie en oppositiekandidaat Avigdor Liebermann reageert fel en noemt de regisseurs "Israëlhaters".

Het Israëlische leger verwerpt alle beschuldigingen. De woordvoerder roept de makers op om de documentaire in zijn geheel te kunnen bekijken, zodat het leger kan ingaan op de beschuldigingen.

In een eerdere verklaring schrijft het leger: "Volgens de publicaties is de film gebaseerd op anonieme getuigenissen van mensen wier identiteit niet kan worden geverifieerd. Het is bijvoorbeeld niet vast te stellen of zij daadwerkelijk in het Israëlische leger hebben gediend, in welke functie, of dat zij betrokken waren bij de zaken waarover de beschuldigingen worden geuit."

Staande ovatie

De film ging afgelopen donderdag in première op het filmfestival in Venetië en kon rekenen op een staande ovatie van 25 minuten.

De documentaire ontving afgelopen zaterdag de Special Jury Prize:

Juryvoorzitter Maggie Gyllenhaal prees de film om zijn enorme moed en intelligentie en zei dat de film op een bijzondere manier laat zien hoe een systeem werkt.

De Israëlische makers Yuval Abraham en Rachel Szor maakten ook deel uit van het team achter de documentaire No Other Land, over de verdrijving van Palestijnen door Israël op de bezette Westelijke Jordaanoever. Die film werd vorig jaar bekroond met een Oscar.

Eerdere getuigenissen

Het is niet voor het eerst dat dit soort getuigenissen naar buiten komen. In april 2024 berichtte het Israëlisch-Palestijnse online tijdschrift +972 Magazine over hoe het Israëlische leger kunstmatige intelligentie inzet om te selecteren welke personen doelwit zijn bij bombardementen in Gaza, met weinig menselijk toezicht.

Ook toen sprak het Israëlische leger van valse beschuldigingen. In een verklaring sprak het leger destijds over "simpelweg een database" met beschikbare informatie over gewapende militanten. Volgens het leger zou er geen lijst bestaan van bevestigde militanten die mogen worden aangevallen.

De Amerikaanse krant The New York Times publiceerde eind 2024 een onderzoek waaruit blijkt dat Israëlische commandanten in de eerste weken van de oorlog aanvallen konden uitvoeren waarbij rekening werd gehouden met maximaal twintig mogelijke burgerslachtoffers. In enkele gevallen ging het zelfs om meer dan 100 mogelijke burgerslachtoffers.

De krant baseerde zich daarbij op militaire documenten en gesprekken met Israëlische militairen. Het Israëlische leger bevestigde aan de krant dat het de gevechtsregels had veranderd, maar zei dat zulke aantallen niet automatisch waren toegestaan en dat iedere aanval afzonderlijk op proportionaliteit werd beoordeeld.

De Raad van State heeft geen grote bezwaren tegen de plannen van het kabinet over Schiphol. Er moet wel nog het een en ander aangepast worden, met het oog op omwonenden en het milieu, blijkt uit hun advies. Hoewel de minister en Schiphol zelf blij zijn, hebben omwonenden en de Milieufederatie nog hun bedenkingen.

Al jarenlang is er gesteggel over het aantal vluchten op Schiphol. Schiphol moest krimpen vanwege geluidsoverlast voor omwonenden, maar er was discussie over hoeveel vluchten precies. Toenmalig minister van Infrastructuur en Waterstaat besloot uiteindelijk dat er nog 478.000 vluchten van en naar Schiphol zouden mogen vertrekken.

Nu is het aan huidig minister Karremans om de regels over het maximale geluid, de veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van stoffen rondom de luchthaven te verbeteren.

Omwonenden vinden het aantal vluchten nog altijd te hoog. "We vinden dat nog steeds onze gezondheid niet wordt meegenomen in de besluitvorming", zegt Stefan Molenaar namens de bewoners.

Geen fundamentele bezwaren

De Raad van State heeft geen fundamentele bezwaren tegen het voorstel. Daarmee lijkt het kabinet weer een stap dichterbij te komen in het vormen van wettelijke regels over het aantal vliegbewegingen en in het verminderen van de geluidshinder voor omwonenden, het zogeheten luchthavenverkeersbesluit (LVB).

Tegelijkertijd is de RvS ook kritisch: de duidelijkheid voor omwonenden is namelijk nog altijd onvoldoende. Zo luidt het advies om duidelijk uit te leggen welke maatregelen getroffen kunnen worden als de geluidsnormen worden overschreden. En als de luchthaven wil doorgroeien naar 500.000 vluchten, wat met deze regels mogelijk is, moet volgens de RvS eerst de bescherming van omwonenden op orde zijn.

Bovendien vindt de RvS de onderbouwing van de milieubelangen nog niet voldoende. Het kabinet stelde voor deze regels een milieueffectenrapport op, maar de keuzes die het kabinet daarin maakt zijn volgens de RvS nog te onduidelijk.

'Niets liever dan duidelijkheid'

Toch is minister Karremans blij met het advies. "Gegeven alle kritiek die het LVB heeft gekregen, is dit advies van de Raad van State absoluut een opsteker", zegt hij. Ook zegt hij de opmerkingen van de RvS mee te nemen in de uiteindelijke regels.

Ook Schiphol zelf staat positief tegenover het advies. "Die 478.000 vluchten zijn genoeg om Schiphol als internationaal knooppunt in Europa in stand te houden", zegt bestuursvoorzitter van Schiphol Pieter van Oord. "Elke industrie wil niets liever dan duidelijkheid van de overheid. Dan kunnen we namelijk verder investeren."

Net zoals Schiphol, zijn ook luchtvaartmaatschappijen blij met de duidelijkheid die er nu is ontstaan."Die aandachtspunten lijken alleen maar nuttig om tot een weloverwogen besluit te komen, dat recht doet aan de omwonenden, Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen", schrijft Brancheorganisatie Barin.

Werk aan de winkel

Toch zijn het de omwonenden die op basis van het advies zien dat er nog veel werk aan de winkel is voor de minister. "Toen ik het las moest ik eerst een beetje lachen, want er staat echt nog fundamentele kritiek in waar de minister nog niets mee heeft gedaan", zegt Molenaar.

Hij uitte een half jaar geleden namens de omwonenden al kritiek op de plannen van het kabinet, die volgens hem veel lijken op de kritiek die in het advies van de RvS staat. "Wij zien als omwonenden en bewoners dat dit niet zomaar opgelost is. We vinden namelijk dat onze gezondheid bijvoorbeeld nog niet wordt meegenomen in het beleid", zegt hij.

Molenaar hoopt dat de minister aan de slag gaat met het advies, met name met het oog op de bewoners.

Ook de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland neemt het op voor de omwonenden in hun reactie. Wat de organisatie betreft moet de minister terug naar de tekentafel. "Ik hoop dat minister en ministerie niet horende doof en ziende blind blijven voor deze adviezen. De onderbouwing is als een kaartenhuis dat instort. Het ontwerp-LvB beschermt omwonenden onvoldoende tegen vliegtuiglawaai. Dat is nu klip en klaar", zegt Sijas Akkerman, directeur van de Natuur en Milieufederatie Noord-Holland.

De RvS adviseert het kabinet om rekening te houden met de opmerkingen voordat een besluit wordt genomen. Minister Karremans wil de nieuwe regels op 1 november laten ingaan.

Oasis heeft voor volgend jaar een grote internationale tour aangekondigd. De Engelse band rond de broers Liam en Noel Gallagher komt ook naar Nederland. Op 16 en 17 juli staat Oasis in de Johan Cruijff Arena in Amsterdam.

In totaal heeft de band 38 optredens aangekondigd, van mei tot september 2027. De meeste concerten staan gepland in grote stadions in onder meer Manchester, München, Parijs en Boston. Fans kunnen zich de komende dagen registreren om in aanmerking te komen voor tickets.

Ruzies

Oasis werd opgericht in 1991 en had tot 2009 tal van successen. Grote hits waren onder meer Wonderwall en Don't Look Back in Anger. De band kwam ook vaak in het nieuws door de wilde levensstijl van de bandleden en de ruzies tussen de broers Liam en Noel. In 2009 liep de ruzie zo hoog op dat Noel uit de band stapte en niet veel later kondigde Liam aan dat Oasis niet meer bestond.

In augustus 2024 kondigden de bandleden aan weer bij elkaar te komen, vorig jaar volgde een reeks concerten in het Verenigd Koninkrijk. De afgelopen dagen werden er op de socialemediakanalen van de band al tal van hints gegeven dat er meer optredens aan zaten te komen.

Stel je voor: je bent 16 jaar en je moet kiezen uit een van de honderden mbo-opleidingen. Ga je voor een opleiding tot mediamaker, keukenmonteur of luchtvaartdienstverlener? Voor de groeiende groep die er niet uitkomt is er sinds een aantal jaren een breed oriëntatiejaar, waarin studenten verschillende opleidingen en bedrijven kunnen bekijken om te ervaren wat het beste bij hen past.

De populariteit daarvan neemt toe: waar in 2019 279 studenten voor een oriëntatiejaar kozen, waren dat er vorig jaar 747. Het werkelijke aantal is nog veel hoger, want veel mbo's bieden ook specifiekere oriëntatiejaren aan, zoals een technisch of een creatief oriëntatiejaar. Die zijn niet in de cijfers meegenomen.

Goede ontwikkeling

De MBO Raad, die opkomt voor het middelbaar beroepsonderwijs, is enthousiast over de oriëntatiejaren. "Het geeft studenten tijd om een keuze te maken over hun definitieve studierichting", zegt woordvoerder Jessy Burgers.

Op het mbo zijn per richting veel opleidingen. Een student die bijvoorbeeld graag de techniekkant op wil, kan uit wel 140 verschillende opleidingen kiezen. Dat maakt de keuze volgens de MBO Raad extra ingewikkeld.

"Het is lastig voor studenten om te kiezen als je niet precies weet wat het vak inhoudt. Zelfs als je weet dat je monteur wilt worden dan nog is de keuze enorm: van hoogspanningsmastmonteur, tot het monteren van koude- en klimaatsystemen of laagspanningsdistributie."

Uitvallen voorkomen

Mbo-opleider Summa in Eindhoven biedt zowel een technisch als een breed oriëntatiejaar. De groep die voor die jaren kiest is niet gigantisch, maar groeit wel. Dit jaar zijn een kleine twintig studenten begonnen aan het oriëntatiejaar techniek.

Annemarie Moons, voorzitter college van bestuur bij Summa, gunt iedereen die twijfelt zo'n jaar. "Na de havo of vwo nemen studenten vaak een tussenjaar om erachter te komen wat bij ze past. Deze tussenjaren of tussenhalfjaren zijn daar ook heel geschikt voor."

Volgens Moons leert de student zichzelf beter kennen in zo'n jaar en is het een verstandige manier om te voorkomen dat studenten uitvallen omdat ze de verkeerde studiekeuze maken.

Geen studievertraging

Bij Nimeto in Utrecht, een creatieve mbo, is het oriëntatieprogramma populair. Volgens Henk Vermeulen, voorzitter van het college van bestuur, kiest bijna twintig procent van de studenten hiervoor. Vooral na corona nam de behoefte toe, merkte Vermeulen. "Door al het binnen zitten, zagen we dat aankomend studenten bijna niet durfden te kiezen."

Het oriëntatieprogramma bij Nimento duurde in eerste instantie een heel onderwijsjaar, inmiddels is dat een halfjaar. "Daarin ga je alle opleidingen af: van decorbouwer tot erfgoedschilder", zegt Vermeulen. Na het halfjaar kunnen studenten zonder vertraging instromen bij de studie van hun keuze.

Eerder oriënteren

De meeste oriëntatie-jaren kosten een studiejaar en dus ook geld. Volgens de opleidingen en de MBO Raad zou dat geen reden moeten zijn om het oriëntatiejaar niet te aan te bieden. "Uitvallen of van studie wisselen is duurder", zegt Burgers van de MBO Raad. Voorzitter Moons van Summa is het daarmee eens, "Gun jezelf de ruimte om te kiezen wat er bij je past."

De brede oriëntatiejaren zijn onderdeel van een pilot van het ministerie, die nog twee jaar loopt. In die tijd wordt onderzocht of de oriëntatieprogramma's studenten helpen een betere keuze te maken.

De Ghanese drugswaakhond Nacoc heeft drie mogelijke handlangers van drugscrimineel Jos L., alias Bolle Jos, gearresteerd. Dat meldt de eenheid vandaag via een persbericht op X.

De arrestaties volgen op een cocaïnevangst door de Franse douane, schrijft Nacoc. Daarmee wordt waarschijnlijk de partij van bijna 4000 kilo cocaïne bedoeld die vorige week maandag werd aangetroffen in de Franse haven van Duinkerke tussen plasticafval in een container uit Ghana. Eerder werd al een man in Dordrecht aangehouden die werd verdacht van betrokkenheid.

Onder de verdachten die afgelopen weekend gearresteerd werden door de Ghanese dienst, zou de 34-jarige Amsterdammer Desmond C. zijn. Dat zeggen anonieme bronnen tegen misdaadverslaggevers van het AD. Handlanger C. werd al eerder genoemd, onder meer in een onderzoek naar een partij van 11.000 kilo cocaïne in Antwerpen, schrijft het AD.

De drie verdachten zitten vast in Ghana. Er wordt nog onderzoek gedaan naar hun precieze rol in de drugshandel.

Nacoc schrijft op X dat Ghana "geen veilige haven, doorvoerpunt of operationele basis" voor internationale drugshandel zal zijn.

Minister van Justitie en Veiligheid Van Weel complimenteert de Ghanese narcoticadienst op X. "Hiermee hebben ze de internationale drugshandel weer een slag toegebracht", schrijft Van Weel. "Samen ontmantelen we deze ondermijnende drugsnetwerken, waar ook ter wereld."

Afrika-correspondent Maurice Lede:

"West-Afrika speelt een belangrijke rol als doorvoerroute en opslagplaats in de cocaïnehandel. Volgens het ministerie van Justitie en Veiligheid is de regio uitgegroeid tot een 'vrijhaven' voor kopstukken van internationale criminele netwerken.

Afgelopen juli bracht minister Van Weel een bezoek aan Ghana om de samenwerking in de strijd tegen georganiseerde drugscriminaliteit te versterken. Ghana zou daarin een voortrekkersrol kunnen vervullen.

De arrestatie van Jos L. is een topprioriteit voor het kabinet, maar Sierra Leone, waar hij zich vermoedelijk schuilhoudt, wil hem vooralsnog niet uitleveren. Voor het ministerie zijn deze arrestaties dan ook een duidelijke opsteker in de internationale samenwerking."

Een 79-jarige man uit het Brabantse Veen krijgt in hoger beroep vier jaar cel voor het misbruiken van twee kleinzoons. Dat is een jaar meer dan hij eerder van de rechtbank kreeg. De man was zelf in hoger beroep gegaan.

Volgens het gerechtshof in Den Bosch heeft Gerard van der K. misbruik gemaakt van de afhankelijkheid van de licht verstandelijk beperkte tweeling. De jongens werden op hun zeventiende uit huis geplaatst en gingen in de weekenden en vakanties naar hun opa die alleen in een chalet woont.

Hij was naturist en liet ook de jongens vaak naakt rondlopen, schrijft Omroep Brabant. In bed sliep de opa naakt met een van zijn kleinzoons en dan verkrachtte hij hem. Bij de andere kleinzoon bleef het bij aanranding.

Iets terugdoen

Volgens Gerard van der K. is er nooit sprake van dwang geweest. "De seks was maar een klein onderdeel", zo keek hij terug. "De liefde onderling was veel belangrijker."

De jongens hebben het heel anders beleefd. Aan het hof vertelden zij dat hun opa snel boos was en dat hij alles bepaalde. Hij hield hen voor dat de jongens best wat terug konden doen in ruil voor zijn zorg.

Afhankelijk

Het hof oordeelde dat er geen sprake was van vrije wil van de destijds 17-jarige jongens. Ze waren erg afhankelijk van hun opa, want ze konden nergens anders terecht.

Van der K. was vroeger pedagogisch medewerker in een jeugdinrichting. Hij had moeten weten dat dit fout was, zo stelde het Openbaar Ministerie bij de rechtbank eind 2024. "De kleinzoons lopen wat achter in hun ontwikkeling", legde de officier van justitie toen uit. "Ze gingen bijvoorbeeld nog steeds bij hun opa op schoot zitten. En met zulke jongens had hij seks. Andere jongens had hij niet zo ver gekregen."

Opa wilde vrijspraak

De rechtbank legde de man destijds drie jaar cel en een jaar voorwaardelijk op. Van der K. ging hiertegen in beroep, omdat hij vrijspraak wilde. Hij bleef volhouden dat het altijd met "wederzijds goedvinden" had plaatsgevonden.

Volgens het hof was er wel sprake van dwang. De opa zou zichzelf als slachtoffer zien en heeft geen rekening gehouden met de gevoelens en het leed van de jongens.

Kort na het vonnis van de rechtbank in december 2024 werden vier auto's van Van der K. in brand gestoken en sindsdien leeft de man in een sociaal isolement, omdat ook vrienden en familie het contact hebben verbroken.

Nog niet achter tralies

Op dit moment loopt de man nog vrij rond. Hij kan nog in cassatie gaan bij de Hoge Raad. Als hij dat niet doet, wordt zijn straf binnenkort definitief en zal hij zich moeten melden bij de gevangenis.

Gaat hij wel in cassatie, dan wordt eerst die uitspraak afgewacht en hoeft Van der K. voorlopig nog niet achter tralies.

Sinds de uitspraak van de rechtbank heeft Van der K. wel een contactverbod met zijn kleinzoons.

Recently researchers finished mapping the central nervous system (CNS) connectome of not just the female Drosophila melanogaster (i.e. fruit fly) brain, but also that of the male D. melanogaster for a comparative …read more

De uitstoot van gassen die de aarde opwarmen daalt niet meer, klimaatdoelen zijn ver buiten bereik en ons land blijft voor energie nog jaren afhankelijk van gas, steenkool en olie uit het buitenland.

Dat stelt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vast in een rapport over het klimaat- en energiebeleid dat jaarlijks verschijnt rond Prinsjesdag.

Hoewel die conclusies niet erg anders zijn dan voorgaande jaren, klinken de onderzoekers steeds bezorgder. De aanpak van klimaatverandering zou vastlopen, en zonder nieuwe plannen gaat ons land de zichzelf gestelde doelen niet halen. Op deze koers mist ons land waarschijnlijk zijn streefdoel voor 2030. En komt niet in de buurt van de ambities voor de tientallen jaren erna.

"We geven drie jaar op rij al aan dat de kans dat we het doel voor 2030 halen heel erg klein is", zegt Marko Hekkert, directeur van het PBL. "Dit jaar hebben we voor het eerst gekeken naar 2040. Wat je ziet is echt een enorme kloof tussen de ambitie aan de ene kant en het beleid aan de andere kant. Dat is nieuwe informatie waar het kabinet echt rekenschap van moet geven. Wij hopen dat dat leidt tot een stevige beleidsaanpassing in de komende periode."

Politieke impasses

"De doelen zijn inderdaad ver weg", reageert minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei. "Dat heeft ook het kabinet geconstateerd. We blijven natuurlijk alles op alles zetten om nog zo veel mogelijk te doen voor die 2030-doelen, maar het is moeilijk om het te halen."

Politieke wisselvalligheid is volgens het PBL de belangrijkste oorzaak van het vastlopen van de overstap naar duurzame energie. Afgelopen jaren volgden kabinetten elkaar snel op waardoor plannen telkens veranderden. "Het probleem van beleid dat niet consistent wordt uitgevoerd is dat het niet leidt tot een continue daling van de emissies", zegt PBL-directeur Hekkert.

Ook de minister ziet dit als probleem. "Stabiliteit van beleid is voor iedereen belangrijk. Dat betekent dat bedrijven ook de rust hebben om te investeren en die beslissingen ook durven te nemen. Ik denk dat de wisselingen in beleid mensen ook wel eens onzeker hebben gemaakt."

Om weer vaart te krijgen, zijn volgens het PBL ambitieuze plannen nodig in Den Haag en Brussel. Maar de politieke aandacht voor klimaat is verschoven naar bijvoorbeeld defensie en de concurrentie met China. In juli presenteerde klimaatcommissaris Wopke Hoekstra juist voorstellen om het Europese klimaatbeleid te versoepelen zodat de industrie kan blijven concurreren.

Kabels en leidingen vertraagd

Er zijn ook praktische oorzaken waardoor de energietransitie vastloopt. Het stroomnet zit overvol en er zijn dringend nieuwe hoogspanningsstations en kabels nodig. De bouw gaat niet snel genoeg. Tienduizenden bedrijven en mensen die willen verduurzamen staan op wachtlijsten. Afgelopen vrijdag maakte het kabinet maatregelen bekend om de bouw te versnellen, maar tot dusver worden wachtlijsten vooral langer.

Ook vertraagd zijn de bouw van waterstofleidingen en bouwprojecten om broeikasgassen af te vangen en op te slaan. Zolang deze niet klaar zijn, kunnen met name bedrijven uit de zware industrie nauwelijks verduurzamen. Het gebrek aan technisch personeel en traag verlenen van vergunningen hindert bouwplannen.

Toch zien de onderzoekers ook positieve ontwikkelingen. Zo gaat de verduurzaming van het vervoer steeds sneller. Dieselauto's gebruiken vaker biobrandstoffen en elektrisch rijden wint terrein. De kans dat de vervoerssector zijn doelen haalt, is afgelopen jaar juist groter geworden.

Beleid en blokkade

Dit is te danken aan succesvol beleid, stelt het PBL. Door innovatie zijn elektrische auto's, bussen en vrachtwagens enorm ontwikkeld. En door Europese afspraken is het financieel steeds aantrekkelijker duurzaam te rijden. "Het succes van de mobiliteit is het continu inzetten op innovatie en het veranderen van de oude technologie naar de nieuwe technologie. Dat wordt door beleid afgedwongen en nu ook consistent doorgevoerd", zegt PBL-directeur Hekkert.

Natuurlijk maakt ook de situatie in de wereld elektrisch rijden aantrekkelijker. Door de Iran-oorlog is het vervoer van ruwe en geraffineerde olie via de straat van Hormuz, en inmiddels ook de Bab al-Mandab-straat, verstoord. En door Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen komt minder diesel op de wereldmarkt.

Minister Van Veldhoven: "De hoge prijzen aan de pomp maken natuurlijk ook dat mensen zeggen: ik wil graag van die drie euro per liter naar een elektrische auto. Daarbij moeten we er wel weer voor zorgen dat iedereen dat kan meemaken, en dat niet een kleine groep achterblijft."

Een nieuwe campagne met Sydney Sweeney voor een gok-app leidt tot kritiek. In de reclame poseert de Amerikaanse actrice naakt met sportattributen. Veel vrouwelijke atleten reageren verbolgen op het spotje, omdat het vrouwelijke sporters zou seksualiseren.

Het spotje voor de Amerikaanse sportweddenschappen-app Novig kwam vorige week woensdag uit. In de reclame poseert de 29-jarige actrice naakt met onder meer een American football, een ijshockeystick die haar borsten en geslachtsdelen bedekken.

"Ik kan de woede die ik voel als ik dit zie, niet omschrijven", schrijft de voormalig zwemster en viervoudig olympisch kampioene Ariarne Titmus. "Het is niet alleen een klap in het gezicht voor elke vrouw die haar leven gewijd heeft aan sport, maar voor elke vrouw die sport ziet als wat het daadwerkelijk is: teamwork, vriendschap, toewijding, uitmuntendheid en eenheid", schrijft The Guardian.

'Dit is hoe vrouwelijke sporters eruitzien'

De Amerikaanse voormalig gymnaste Gracie Kramer reageerde met een video waarin fragmenten van haar sportcarrière te zien zijn. "Ik weet niet wat Sydney Sweeney deed, maar dit is hoe vrouwelijke sporters eruitzien", staat er in beeld.

Veel vrouwelijke sporters maakten soortgelijke video's, zoals de Nederlandse kogelstootster en discuswerpster Alida van Daalen. "We zijn meer dan een mooi gezicht. Meer dan een lichaam. Meer dan iets om naar te kijken", schrijft ze. "We zijn sterk, toegewijd en getalenteerd. We hebben jaren de grenzen van ons lichaam verlegd en barrières doorbroken om onze plek in de sport te verdienen."

Ook de Britse sprinter Amy Hunt herhaalde dit sentiment na de finale van het atletiektoernooi Ultimate Championship in Boedapest gisteren. "Sydney Sweeney, dit is hoe vrouwelijke sporters eruitzien", zei ze tegen de BBC terwijl ze refereerde aan de winst van Melissa Jefferson-Wooden.

In juli dit jaar werden door de European Broadcasting Union (EBU) nieuwe richtlijnen opgesteld om vrouwen bij atletiekwedstrijden respectvol in beeld te brengen. Deze regels zijn opgesteld in overleg met internationale topatletes. "De seksualisering van vrouwelijke atleten door middel van specifieke camerahoeken en montagekeuzes blijft een groot punt van zorg bij veel sportuitzendingen", zei de directeur sport bij de EBU.

Tegenslag

De Britse hardloopinfluencer Mary McCarthy schrijft op Instagram: "We vechten in een wereld waarin het lichaam van een vrouw net zoveel wordt beoordeeld als haar prestaties." Ze noemt de advertentie een tegenslag bij die strijd. "We willen dat de volgende generatie vrouwen trots is op hun prestaties en niet op hun uiterlijk."

De 29-jarige Sweeney heeft nog geen inhoudelijke reactie gegeven, maar deelde op Instagram verschillende semi-naaktfoto's van zowel mannelijke als vrouwelijke atleten. Het gaat om oudere tijdschriftcovers van een inmiddels opgeheven uitgave van ESPN, die speciaal in het leven was geroepen om "de kracht van het atletische lichaam te vieren".

American Eagle

Het is niet de eerste keer dat de Amerikaanse actrice kritiek krijgt door een advertentie. In juli vorig jaar zat Sweeney in een campagne van het Amerikaanse jeansmerk American Eagle. De reclameleus Sydney Sweeney has great jeans zou volgens critici een achterliggende boodschap hebben.

Jeans, Engelse woord voor spijkerbroek, klinkt vrijwel hetzelfde als genes (genen). Velen waren er dan ook van overtuigd dat dit een bewuste keuze was en dat de boodschap was dat bepaalde uiterlijke kenmerken superieur zouden zijn aan anderen.

In een interview met People magazine in december vorig jaar zei Sweeney verrast te zijn door de reactie en dat ze niet achter de opvatting stond die werd gekoppeld aan de campagne. "Mensen hebben geprobeerd een stempel op mij te drukken, dat simpelweg niet waar is."

Vanuit heel Europa wordt vol verontwaardiging gereageerd op de Russische droneaanval op een Oekraïense trein die vanuit Kyiv onderweg was naar de Poolse hoofdstad Warschau. Bij de aanval gisteren vielen geen gewonden, het treinpersoneel was gewaarschuwd door de spoorwegen.

"De aanval laat zien hoe wanhopig Poetin is", zegt NAVO-baas Mark Rutte. "Een weloverwogen escalatie" van de Russische president, noemt de Duitse defensieminister Pistorius het. "Bedoeld om te intimideren en Europeanen te verdelen", volgens de Franse buitenlandminister. "Een aanval op een trein zo dicht bij de Poolse grens is bedoeld om westerse landen die Oekraïne steunen af te schrikken", zegt EU-buitenlandchef Kaja Kallas.

Opluchting

Een paar minuten eerder passeerde op de plek waar de drone insloeg een andere trein, vol diplomaten, politici en wetenschappers die een veiligheidsconferentie in Kyiv hadden bezocht.

"Maar we hoorden pas later dat er maar een paar minuten zaten tussen het moment dat wij passeerden en de aanval", zegt Europarlementariër Reinier van Lanschot (Volt), die ook aan boord zat.

Van Lanschot zag of hoorde de aanval niet. "Pas toen we in Warschau waren, drong door wat er gebeurd was. Toen voelde ik wel opluchting, maar was het gevaar al geweken."

Of de drone gericht was op de trein waar hij in zat, is onduidelijk. Maar de aanval past binnen een zorgwekkend patroon van Russische escalatie richting het Westen, zegt Van Lanschot. Hij wijst op de drone met explosieven en een ontsteker die in augustus werden gevonden bij het vliegveld van Leipzig. Een actie van Rusland, maakte de Duitse regering deze maand bekend.

Artikel 5

Een jaar geleden vlogen ongeveer twintig Russische drones het Poolse luchtruim binnen. Voor het eerst schoten NAVO-gevechtsvliegtuigen ze uit de lucht, ook Nederlandse F-35's.

De NAVO begon meteen een onderzoek naar de herkomst van de drones, maar uitkomsten kwamen er nooit. Vlak na de start vertelden ingewijden al niet op conclusies te rekenen. Het is moeilijk ondubbelzinnig vast te stellen dat de drones met opzet het NAVO-luchtruim schonden. Daarnaast zitten bondgenoten ook niet op één lijn over een antwoord. De militaire alliantie kan alleen in actie komen als alle 32 leden het unaniem eens zijn.

Een jaar later blijft de NAVO worstelen met het antwoord op de Russische escalaties. De bondgenoten hebben de mogelijkheid te vragen om een 'artikel 4-vergadering', waarbij de partners bij elkaar komen. Dat gebeurde in korte tijd twee keer, op initiatief van Polen en Estland. Zo'n bijeenkomst is minder zwaarwichtig dan een beroep doen op artikel 5, waarbij een aanval op één van de leden gezien wordt als een aanval op alle leden.

Sleets middel

Achter de schermen valt te horen dat NAVO-baas Rutte intern heeft gezegd niet nog meer van dit soort vergaderingen te houden. Als het te vaak gebeurt, wordt het middel sleets, is de gedachte.

Maar wat kan het bondgenootschap wél doen? Een jaar geleden startte missie Eastern Sentry, Oostelijke Schildwacht, waarin alle bestaande NAVO-activiteiten aan de oostgrens samengevoegd werden.

Die schrikt voorlopig nog niet genoeg af; de EU en de NAVO krijgen juist te maken met steeds meer en gevaarlijker 'hybride' aanvallen. Dat zijn bijvoorbeeld computerhacks, branden in opslagplaatsen of explosieven op het spoor. Inlichtingendiensten zien dat Rusland steeds actiever wordt.

Verdeeldheid binnen NAVO

Volgens Rusland is de NAVO al in oorlog met het land. Maar de alliantie benadrukt niet in een rechtstreeks conflict met Rusland terecht te willen komen. Bovendien blijven de Russische acties onder de grens van een aanval onder artikel 5, oordeelt het defensieve bondgenootschap.

Daarbij is er verdeeldheid tussen de NAVO-landen. De landen die grenzen aan Rusland en Belarus willen een hardere reactie dan landen die verder weg liggen. En er kan alleen maar iets gedaan worden als iedereen het eens is.

Ook de Amerikanen trappen op de rem in het bondgenootschap. Zij willen de 'vredesbesprekingen' met Moskou niet in gevaar brengen door een te harde reactie vanuit de NAVO.

'Reactie niet altijd zichtbaar'

En dus blijft de club worstelen hoe te reageren op de aanvallen. Het onderwerp heeft grote prioriteit op het hoofdkwartier tijdens de vergaderingen van de NAVO-ambassadeurs.

Rutte zegt alle mogelijke antwoorden klaar te hebben op hybride aanvallen van Rusland. "Maar die zullen niet altijd zichtbaar zijn." Achter de schermen bij de NAVO is te horen dat het bijvoorbeeld kan gaan om inlichtingendiensten van individuele landen die cyberaanvallen uitvoeren in Rusland.

Europarlementariër Van Lanschot ziet meer hulp aan Oekraïne als beste optie. "We kunnen nog veel meer doen om Oekraïne te steunen: denk aan het inzetten van de Russische bevroren tegoeden of het geven van meer Patriot-luchtafweersystemen."

Most of us are guilty of romanticizing the past. Do you long to be the captain of a tall ship? Just as long as you don’t mind weevils in your …read more

Bij de plaats Erkelenz net over de Duitse grens bij Roermond is een klein vliegtuigje neergestort, drie mensen zijn om het leven gekomen. Dat melden Duitse media.

Het vliegtuig stond geregistreerd bij de Vliegschool Hilversum. "Met grote bezorgdheid delen wij mee dat er een ongeval heeft plaatsgevonden in Duitsland met één van onze vliegtuigen, een Cessna 172. Omstandigheden rondom het incident zijn op dit moment nog onduidelijk", meldt de school op de eigen website.

Het vliegtuigje stortte neer in een veld:

Uit vluchtgegevens blijkt dat het toestel om 10:25 uur was opgestegen vanaf een klein vliegveld in Hilversum en om 11:18 uur van de radar verdween in de buurt van Erkelenz.

De oorzaak van de crash is nog onduidelijk. Het staat wel vast dat het vliegtuig niet van plan was te landen in Erkelenz, waar een vliegveld is voor lichte vliegtuigen.

De crash wordt onderzocht. De Onderzoeksraad voor Veiligheid meldt dat twee luchtvaartonderzoekers onderweg zijn naar Noordrijn-Westfalen naar de plek van het gecrashte vliegtuigje.

Media melden dat het vliegtuig mogelijk op weg was naar Freiburg. Volgens de Duitse luchtverkeersleiding had de piloot contact opgenomen met de vluchtinformatiedienst vanwege slecht weer voordat de Cessna hoogte verloor en in een veld neerstortte.

Uit vluchtgegevens zou blijken dat het vliegtuig van koers veranderde boven de Luitenant-generaal Bestkazerne op de grens tussen Noord-Brabant en Limburg. Dan daalt de snelheid en wordt de vlucht instabiel en worden er een aantal scherpe bochten gemaakt. Na rond 11.00 uur te zijn gestegen naar boven de 1000 meter, blijft de hoogte continu dalen totdat het vliegtuigje neerstort.

De politie heeft afgelopen nacht een 19-jarige man uit Delft aangehouden die wordt verdacht van aanranding, mishandeling en poging tot zware mishandeling.

Afgelopen weekend, in de nacht van vrijdag op zaterdag, werd een vrouw in Den Hoorn van haar fiets geslagen door een man, die haar daarna ook probeerde aan te randen. Den Hoorn is een dorp bij Delft.

Het incident volgde op een reeks van zeker vier incidenten de afgelopen maanden in de Delftse Hout. Twee vrouwen werden in juli van hun fiets getrokken en aangerand. Begin deze maand werd een vrouw van haar fiets geslagen en mishandeld. Een andere vrouw meldde kort daarop bij de politie dat ze bijna van haar fiets was geduwd. Alle slachtoffers hebben aangifte gedaan.

Voldeed aan signalement

De politie kon de 19-jarige aanhouden tijdens het surveilleren in het gebied; hij voldeed aan het signalement. Of de man daadwerkelijk verantwoordelijk is voor het incident van afgelopen weekend, moet onderzoek uitwijzen. Getuigen worden opgeroepen zich te melden.

Het signalement voor de verdachte van de incidenten begin september is een man tussen de 20 en 25 jaar, die rond de 1.75 tot 1.80 meter lang is. De verdachte zou een donkere huidskleur en kort zwart haar hebben, met een slank postuur. Ook zou hij op een fiets hebben gereden.

Dit signalement komt ook gedeeltelijk overeen met dat van de verdachte bij de incidenten in juli, meldt de politie.

'Niet alleen fietsen'

Gisteren riep de Delftse burgemeester Alexander Pechtold mensen op de komende tijd niet alleen te fietsen. Ook benadrukte hij om verdachte zaken te blijven melden bij de politie.

In de Belgische provincie Oost-Vlaanderen is docente Hadija Amajoud ontslagen omdat ze weigert les te geven zonder hoofddoek, schrijven Belgische media. Sinds september 2024 geldt er in de provincie een verbod op zichtbare religieuze tekens bij docenten.

De docent legt zich er niet bij neer. "Het gaat niet enkel over mijn hoofddoek of over mij persoonlijk. Voor mij gaat dit veel breder, over een fundamenteel recht op religieuze uiting", zegt ze.

Amajoud: "Ik verlies niet enkel mijn job, maar ook mijn inkomen, mijn zekerheid en mijn vaste benoeming". Ze vindt dat professionaliteit kan samengaan met het uiten van haar identiteit. Ook wijst Amajoud op het lerarentekort; ze vindt het lastig te begrijpen dat juist nu een docent moet vertrekken.

Tuchtprocedure

Amajoud startte in september 2022 als leerkracht op een school in Assenede. Toen droeg ze al een hoofddoek, dat was toen nog niet verboden. Op 1 januari 2024 kreeg ze een vast contract en een paar maanden later, in mei 2024, startte het provinciebestuur een tuchtprocedure tegen de vrouw vanwege haar hoofddoek. Omdat er toen nog geen waterdichte regels golden, werd de procedure gestaakt.

Volgens de Belgische krant HLN bood de provincie de docente aan om het vak islamitische godsdienst te gaan geven. Volgens de nieuwe regels, die op dat moment formeel nog niet van kracht waren, kon ze in die rol wel een hoofddoek blijven dragen.

Amajoud weigerde het aanbod: "Ik wil niet gereduceerd worden tot mijn geloof. Ik vind het een raar voorstel: u draagt een hoofddoek? Dan gaat u islam geven." Amajoud zei dat ze daarvoor niet is opgeleid en dat daar haar professionele interesse niet ligt.

Sprake van discriminatie

Amajoud vond dat de regels, die in september 2024 ingingen, leidden tot discriminatie op de werkvloer. Ze kaartte haar verhaal aan bij het Vlaams Mensenrechteninstituut (VMRI), dat gaf haar gelijk.

Het VMRI oordeelde dat er sprake was van directe discriminatie toen de nieuwe personeelsregels nog niet golden. Na de invoering van het nieuwe reglement was er volgens het instituut sprake van indirecte discriminatie. Dat is het hanteren van een algemene, ogenschijnlijk gelijke regel die in de praktijk één specifieke groep onevenredig hard treft.

Er is volgens het VMRI sprake van indirecte discriminatie omdat neutrale kledingvoorschriften in de praktijk islamitische vrouwen dwingen te kiezen tussen hun baan of een essentieel deel van hun identiteit. Ook blijkt niet dat hun hoofddoek de neutraliteit van de lessen schaadt, concludeerde het VRMI.

Het oordeel van het instituut was een zwaarwegend advies, maar niet juridisch bindend voor een werkgever. Het VMRI adviseerde om Amajoud haar werk te laten doen met hoofddoek. Verder zou het algemeen verbod op het dragen van religieuze of levensbeschouwelijke symbolen door leerkrachten in het provinciaal onderwijs in Oost-Vlaanderen moeten worden ingetrokken.

Rechter wijst verzoek af

Met het oordeel op zak wilde Amajoud de nieuwe personeelsregels daarna aanvechten bij de rechter, maar die wees haar vordering in mei van dit jaar af. De rechter oordeelde dat Amajoud zelf koos voor een loopbaan binnen het onderwijs en dat ze zich simpelweg moet houden aan de democratisch goedgekeurde regels, gemaakt door het provinciebestuur. Na een nieuwe tuchtprocedure werd Amajoud nu dus wel ontslagen.

De socialistische vakbond ACOD, die opkomt voor de belangen van werknemers in de openbare sector, steunt de vrouw. De bond heeft aangekondigd beroep aan te tekenen.

Verbod voor leerlingen

Regelgeving op Oost-Vlaamse scholen wordt gemaakt door de provincie, dat is niet landelijk geregeld. De coalitie van de provincie bestaat uit de partijen N-VA, CD&V en Vooruit.

Het provinciebestuur voerde begin dit schooljaar, per 1 september, ook een neutraliteitsreglement in voor leerlingen. Ook voor hen is het nu verboden om religieuze kleding of symbolen te dragen.

Vakbond FNV eist 5,5 procent meer loon. Dat is dan inclusief automatische prijscompensatie, oftewel compensatie voor de inflatie. Daarnaast wil de vakbond 80 euro extra per maand. Hier zet de grootste vakbond van Nederland op in komend jaar bij nieuwe cao-onderhandelingen.

Traditiegetrouw komt de grootste vakbond van Nederland vandaag, de dag voor Prinsjesdag, met een nieuwe looneis. Vrijdag werd al bekend dat vakbond CNV inzet op 3 tot 5,5 procent loonsverhoging en daarnaast een hogere reiskostenvergoeding.

Schoonmakers staken

Naast de looneis maakt FNV vandaag bekend dat schoonmakers deze week gaan staken op onder andere Schiphol en stations. Daarmee protesteren ze tegen een cao die vakbond CNV en werkgeversorganisatie Schoonmakend Nederland hebben afgesloten.

De voorgestelde verhoging van 3,1 procent per januari 2027 en 3 procent per januari 2028 is voor vakbond FNV Schoonmaak niet voldoende en komt te laat. "Doordat de lonen niet zo veel stijgen als de inflatie gaan onze schoonmakers erop achteruit in koopkracht", zegt Caroline Lamberts, bestuurder FNV Schoonmaak.

Bovendien is de vakbond ontevreden over het feit dat in de nieuwe cao schoonmakers die sinds vrij recent (tot 6 jaar) in dienst zijn, minder geld krijgen uitgekeerd bij ziekte.

Opnieuw meer dan inflatie

De hogere looneis van 5,5 procent waar FNV vandaag mee komt, is volgens hen ook nodig door de inflatie. "We zien dat de inflatie stijgt en nog steeds bovengemiddeld hoog is, de arbeidsproductiviteit stijgt, de winsten van bedrijven zijn hoog en de arbeidsmarkt is nog steeds krap", zegt Jacqie van Stigt, cao-coördinator bij de FNV.

De looneis ligt ook dit jaar weer flink boven de prijspeilstijgingen. Door de oorlog in Iran loopt de inflatie in Nederland op tot boven de 3 procent.

80 euro

Vakbond FNV wil dus ook dat iedereen er 80 euro per maand bij krijgt. "Hiermee gaan de laagste inkomens er relatief meer op vooruit dan de hoogste", aldus Van Stigt.

Naast de looneis zet vakbond FNV dit jaar in op "zeggenschap van werknemers over AI en betere handhaving van cao-afspraken".

Volgens FNV zorgt de verdere ontwikkeling van AI op de werkvloer vooral voor een verhoging van de werkdruk en wordt het als excuus aangegrepen om te reorganiseren.

Het invoeren van nieuwe technologie moet daarom in goede banen worden geleid, waarbij "mens voor machine" gaat. In specifieke gevallen wil de vakbond dat via scholing geïnvesteerd wordt in de "AI-geletterdheid' van werknemers".

Geplande bezuinigingen van tafel

De vraag om meer loon komt bovenop de eis dat het kabinet geplande bezuinigingen op sociale zekerheid helemaal van tafel haalt.

Uit de gelekte Prinsjesdagstukken blijkt dat het sneller laten oplopen van de AOW-leeftijd van tafel is. Ook het verlagen van het maximum dagloon waarop de hoogte van de WIA-uitkering wordt gebaseerd gaat niet door. De geplande bezuiniging op de WW wordt uitgesteld tot 2029.

Een kwart van de ingediende documenten met Kamervragen is in ieder geval deels geschreven door AI. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS naar 2500 documenten met daarin ruim 28.000 individuele Kamervragen.

Dat betekent dat de teksten zijn geschreven door een AI-tool als ChatGPT of Claude. De inzet van AI varieert van enkele zinnen tot volledige lijsten met vragen.

Het aandeel neemt toe: het afgelopen halfjaar bevatte 26 procent van de Kamervragen AI, tegen 17 procent het halfjaar daarvoor. Alleen in de afgelopen twee maanden werden er weer wat minder 'AI-Kamervragen' gesteld.

Pangram detecteert op een betrouwbare manier de schrijfstijl van AI-modellen, maar kan niet inschatten hoeveel denkwerk de modellen hebben overgenomen. Zolang Kamerleden zelf verantwoordelijk zijn voor de inhoud, hoeft AI-gebruik niet erg te zijn, stellen deskundigen.

Vorige week bleek uit onderzoek van de Volkskrant dat premier Jetten zijn socialemediaberichten mede door AI laat schrijven. Ook opiniestukken in kranten worden mede door AI geproduceerd, meldde de Nederlandse nieuwsbrief AI-Report.

Denkproces

"Als Kamerleden AI helemaal niet zouden gebruiken, zou ik dat ergens ook wel kwalijk vinden", zegt AI-ontwikkelaar Maarten Sukel, die zelf een taalmodel ontwikkelde en op verzoek van de NOS meekeek naar met AI geformuleerde Kamervragen. De grote AI-taalmodellen kunnen Kamerleden helpen om sneller de goede vragen te stellen, denkt hij.

Maar er zijn wel risico's. "Als je bezig bent met een dossier waar je zelf minder van weet en je laat AI je helpen met het bedenken van Kamervragen is dat een risico. Je moet je ergens in blijven verdiepen en het denkproces niet uit handen geven."

Techdenker Marleen Stikker ziet ook vooral daar de risico's. "We outsourcen onze democratische systemen naar algoritmes van Amerikaanse AI-bedrijven, die ook nog eens niet neutraal zijn, maar gekleurd. Dat is toch absurd?"

Critici wijzen ook op de kans dat er foutieve informatie in Kamervragen terecht kan komen, doordat AI-modellen ondanks maatregelen van AI-bedrijven nog steeds foutieve informatie kunnen geven.

Sneller en verstandiger

Tweede Kamerlid Daniël van den Berg van JA21 bevestigt AI te gebruiken, maar vindt dat geen probleem. "Niet om me er makkelijker van af te maken en snel weer thuis te zijn", verzekert hij. "Ik zou het zonde vinden om zelf urenlang door notulen en Kamerdocumenten te ploegen, om media-items terug te zoeken. AI helpt me dat sneller en verstandiger te doen."

Hoewel meerdere van zijn Kamervragen volgens de analyse voor een groot deel door AI zijn geschreven, is hij zelf verantwoordelijk voor de inhoud, verzekert Van den Berg. "Ik heb die vragen tot op de bodem uitgezocht. Maar als ik niet uit een formulering kom, dan vraag ik AI om daarbij te helpen."

Ook een aantal andere Kamerleden bevestigt inmiddels AI-hulpmiddelen te gebruiken. "Mijn team en ik gebruiken AI om iets uit te zoeken of in te korten, of voor een spellingscheck", bevestigt VVD-Tweede Kamerlid Renate den Hollander. "Maar alles wat ik inbreng in de Kamer is onder mijn verantwoordelijkheid bedacht en uitgewerkt."

Ook D66-Kamerlid Marieke Vellinga-Beemsterboer doet dat. "AI helpt haar bij het aanscherpen van schriftelijke vragen en om ervoor te zorgen dat ze begrijpelijk zijn", zegt haar woordvoerder, die eraan toevoegt dat "heel Nederland dat inmiddels doet". Het Kamerlid laat geen complete vragenlijsten door AI opstellen, verzekert de woordvoerder.

Wie communiceert met wie?

Het door de NOS gebruikte AI-detectieprogramma Pangram detecteert de schrijfstijl van AI-modellen. Volgens kenners is het programma goed in staat om in grote hoeveelheden data AI-sporen te herkennen, maar op individueel niveau kan het programma weleens fout zitten.

"Als je een mens achter een computer zet en hem in AI-stijl laat antwoorden, dan zal Pangram zeggen: AI-tekst", aldus AI-kenner Sukel. "Rook betekent in dit geval dus niet altijd vuur. Tegelijkertijd herkent Pangram meer dan de mens, en zal het formuleringen herkennen die een mens niet herkent."

Techdenker Stikker ziet meer heil in zelf blijven schrijven. "Je moet je afvragen of je dit soort energieslurpende AI-systemen moet gebruiken voor alledaagse dingen. Als straks ook nog de antwoorden op Kamervragen met AI worden geformuleerd, kun je je afvragen: wie communiceert er nou met wie?"

Verantwoording

Voor dit artikel analyseerde de NOS 2500 documenten met Kamervragen, die tot en met de vorige zomer werden ingediend. Die haalden we geautomatiseerd door AI-detector Pangram.

Die grote hoeveelheid teksten kozen we omdat Pangram vooral goed werkt op grote schaal: bij een individuele Kamervraag kan Pangram er weleens naast zitten, maar bij duizenden Kamervragen geeft de detectietool een betrouwbaar beeld.

Ter verificatie analyseerden we ook een controleset van 468 documenten met Kamervragen. Die vragen zijn afkomstig uit het "pre-AI-tijdperk" en dus vrijwel zeker door mensen geschreven.

Op die manier wilden we zeker weten dat Pangram menselijke Kamervragen kan onderscheiden van AI-Kamervragen. In alle gevallen bestempelde Pangram de oude teksten terecht als "100 procent menselijk".

We hebben ervoor gekozen om in dit onderzoek geen ranglijst te tonen met Kamerleden die de meeste "AI-vragen" stelden, omdat de kans op zogenoemde valspositieven daar te groot was.

Afrika-correspondent Elles van Gelder reisde naar het epicentrum van de dodelijkste ebola-uitbraak ooit, in het Oosten van de Democratische Republiek Congo. Ze hield voor de podcast een audiodagboek bij.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

"Het is bizar om mensen zo ziek te zien", vertelt ze. "Het is een afschuwelijke, brute ziekte, waarbij mensen soms ook gaan bloeden uit hun neus en uit hun ogen. Ze kermen van de pijn. Het is echt een virus dat genadeloos toeslaat."

Het aantal ebolagevallen in Congo is volgens de autoriteiten opgelopen tot boven de 7000. Inmiddels zijn ruim 3300 mensen aan de ziekte overleden. De huidige uitbraak, die veroorzaakt wordt door de Bundibugyo-variant van het virus, geldt als de dodelijkste ooit in het Centraal-Afrikaanse land. Tegen deze variant bestaat geen vaccin of medicijn. Het onder controle krijgen van het virus verloopt dan ook moeizaam.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith Kutschenreuter

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Bij een frontale botsing tussen twee minibusjes en een derde voertuig in de provincie West-Kaap in Zuid-Afrika, zijn 21 mensen om het leven gekomen. Ook raakten volgens lokale autoriteiten meerdere mensen gewond.

Volgens de overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor de wegen in Zuid-Afrika, de RTMC, is het nog niet duidelijk wat de oorzaak is van het ongeluk. Mogelijk botste het derde voertuig op de minibusjes na hun aanrijding.

Belangrijke snelweg

De Cape Times schrijft dat het ongeluk tegen middernacht gebeurde op de voor de regio belangrijke snelweg N1. Deze weg verbindt de plaatsen Leeu Gamka en Prins Albert met elkaar en ligt zo'n 380 kilometer ten oosten van Kaapstad.

Op beelden van het ongeval is te zien dat de ravage groot is. De autoriteiten sluiten niet uit dat het dodental nog oploopt. De snelweg is in beide richtingen afgesloten. Automobilisten wordt aangeraden de N1 te mijden en alternatieve routes te gebruiken.

'Verschrikkelijk verlies'

De minister van Mobiliteit van de West-Kaap, Isaac Sileku, zegt tegen de Cape Times: "Dit is een verschrikkelijk verlies aan mensenlevens. Onze gedachten zijn bij de families en nabestaanden van degenen die bij dit tragische ongeval om het leven zijn gekomen."