Aggregator

Azerbeidzjan heeft de Fransman Martin Ryan vrijgelaten, die tot tien jaar cel was veroordeeld voor spionage. De president van Azerbeidzjan heeft hem gratie verleend, een dag nadat de Europese Unie mede onder Franse druk twee Russische oligarchen van de sanctielijst tegen Rusland had gehaald. Frankrijk heeft verheugd gereageerd op de vrijlating.

Het is het nieuwste hoofdstuk in de zaak die Brusselse diplomaten versteld deed staan en die leidde tot woede bij andere EU-lidstaten. Terwijl de Europese Unie met een verlenging van de sancties de druk op Rusland wilde opvoeren, als steunbetuiging aan bondgenoot Oekraïne, eisten Frankrijk en Luxemburg dat twee namen van de lijst zouden verdwijnen.

Metaaltycoon en Arsenal

Frankrijk had daarbij zijn zinnen gezet op het schrappen van de Oezbeeks-Russische zakenman Alisher Usmanov. Luxemburg wilde op zijn beurt oligarch Mikhail Fridman ontzien, de steenrijke bankier die miljarden euro's eist van het EU-land waar zijn Alfa-bank is gevestigd. Hij vecht de verliezen aan die hij lijdt door de sancties, een juridische strijd waar Luxemburg niet op zit te wachten.

De Financial Times wist onlangs te melden waarom Frankrijk zo'n halszaak maakte van het ontzien van Usmanov op de Europese sanctielijst. In Azerbeidzjan zitten twee Fransen gevangen, veroordeeld tot straffen van tien en twaalf jaar op grond van spionage en corruptie. Het land zou hen alleen willen vrijlaten als Usmanov van de Europese sanctielijst zou verdwijnen.

De in Oezbekistan geboren Usmanov (73) verdiende zijn vermogen na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in de jaren 90, met name in de metaal- en telecomsector. Ook stak hij ooit geld in de Londense voetbalclub Arsenal. Hij sprak zich niet uit tegen de oorlog in Oekraïne. Mede daarom belandde hij in 2022 kort na de Russische invasie op de Europese sanctielijst.

Met een sterk netwerk in voormalige Sovjetlanden probeerde hij sindsdien onder de sancties uit te komen, die hem reisbeperkingen opleggen en maken dat hij niet bij al zijn geld kan. De lijntjes met bijvoorbeeld de president van Azerbeidzjan zijn kort; ze studeerden aan dezelfde diplomatenschool in Moskou en kennen elkaar persoonlijk, schrijft het Britse persbureau Reuters.

Tegelijkertijd onderhouden hoofdsteden Bakoe en Parijs moeizame banden met elkaar, vanwege Frankrijks steun aan buurland Armenië, de historische rivaal van Azerbeidzjan. Kennelijk zag Frankrijk in het schrappen van Usmanov van de sanctielijst een uitgelezen kans om beweging te krijgen in een stroef dossier, ongeacht de storm van kritiek die daarop zou volgen.

'Ik meld ze weer aan'

President Zelensky bespeurt in het schrappen van de namen de hand van Rusland, dat er in zijn ogen alles aan doet om Europese bondgenoten tegen elkaar uit te spelen in hun steun aan Oekraïne. "Misschien zijn deze twee oligarchen nu heel blij", zei hij vanuit New York. "Maar ik zal dezelfde namen weer aanmelden bij Europa."

Ondertussen wil Frankrijk in de openbaarheid nergens op ingaan. De Franse regering omschreef de vrijlating van Ryan als "een humanitair gebaar dat de weg vrijmaakt voor betere betrekkingen" tussen beide landen.

Een Azerbeidzjaanse diplomaat noemde verhalen over uitgeoefende druk op Frankrijk "categorisch ongegrond". De diplomaat stelde dat zijn land openlijk had gepleit voor het schrappen van Usmanovs naam van de Europese lijst, omdat het de sancties tegen hem als "onrechtvaardig" beschouwt.

In zijn toespraak op de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York heeft de Iraanse president Pezeshkian gezegd dat de inwoners van zijn land de afgelopen zeven maanden "slachtoffer van terrorisme" zijn geweest. "We hebben onszelf alleen maar verdedigd", aldus Pezeshkian, "wij zijn geen terroristen".

De toespraak van Pezeshkian was een dag na die van de Amerikaanse president Trump. Die zei dat hij de islamitische republiek mogelijk zal "vernietigen" als er niet snel een akkoord wordt gesloten over de beëindiging van de oorlog tussen de VS en Iran.

Delegatie VS verliet de zaal

"Onschuldige burgers zijn het doelwit geweest van laffe aanvallen en agressie tegen ons land", zei de Iraanse president. Tijdens zijn toespraak liet hij grote foto's zien van de in februari gedode geestelijk leider Ali Khamenei en de zeker 150 Iraanse schoolkinderen die in de eerste dagen van de oorlog omkwamen door Amerikaanse bombardementen. Daarop verliet de Amerikaanse delegatie de zaal.

Na afloop van de speech noemde zowel de VS als Israël het hypocriet van Pezeshkian om zich als slachtoffer te presenteren. "Ik weet niet of Iran wel het recht heeft om iemand de les te lezen over mensenrechten, terwijl het die zelf stelselmatig schendt", zei de Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken.

President Trump heeft steeds gezegd dat hij wil voorkomen dat Iran kernwapens ontwikkelt. Pezeshkian herhaalde in zijn toespraak dat Iran die ambitie niet heeft en dat het Iraanse nucleaire programma is bedoeld voor vreedzame doeleinden.

Ook benadrukte hij dat Israël wel over kernwapens beschikt en dat dat niet als probleem wordt gezien. "Zij doden mensen, wij krijgen sancties opgelegd. Het is lachwekkend", zei hij.

'Wij buigen niet'

"Ze hebben ons geraakt, maar wij buigen niet", zei hij doelend op de VS. Tegen het eind van zijn toespraak richtte hij zich tot de Amerikaanse president: "Trump en degenen die ons proberen te intimideren moeten begrijpen dat we klaar zijn om de dialoog aan te gaan, klaar voor diplomatie en onderhandelingen, zonder dat we geweld accepteren."

De onderhandelingen tussen Iran en de VS lagen de afgelopen weken zo goed als stil, maar gisteren zei Trump tegen journalisten dat de landen weer met elkaar hadden gesproken en dat dat een "heel goed" overleg was..

Dat werd later weer ontkracht door minister Rubio, die zei dat er niets nieuws uit was gekomen. "Het was een voortzetting van de gesprekken die we in het verleden hebben gevoerd", aldus Rubio.

In de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft Rusland opnieuw voorstellen voor een staakt-het-vuren in de Oekraïne-oorlog van de hand gewezen. Minister Lavrov van Buitenlandse Zaken zei dat zo'n pauze door sommige landen alleen maar gebruikt zal worden "om Oekraïne te overspoelen met wapens".

Lavrov herhaalde tijdens de vergadering in New York dat Moskou bereid is te onderhandelen over een duurzame vrede, maar de oorlog niet zomaar wil "pauzeren". Zaterdag spreekt Lavrov opnieuw in New York, maar dan op de Algemene Vergadering van de VN.

Noord-Koreanen

President Zelensky van Oekraïne deed dat vandaag. Hij riep landen op geen zaken meer te doen met Rusland. "Wie de Russen via handel meer geld geeft, verlengt de oorlog", zei Zelensky. Hij maakte in zijn toespraak ook bekend dat Oekraïne twee gevangengenomen Noord-Koreaanse militairen heeft uitgeleverd aan Zuid-Korea. Noord-Koreaanse troepen vechten aan Russische zijde mee.

Volgens Zelensky zijn er al veel Noord-Koreaanse militairen omgekomen en is het zeldzaam dat ze gevangen worden genomen. "Deze jongens zijn moeilijk te pakken", sprak Zelensky. "Een van hen probeerde zichzelf te doden, maar het lot liet hem niet sterven."

Deze week komen wereldleiders samen in New York. Nieuwsuur sprak voormalig D66-leider Sigrid Kaag en anderen over de relevantie van de Verenigde Naties.

In de marge van de VN-top in New York sprak premier Jetten met Zelensky. Jetten benadrukte dat de regering in Kyiv moet doorgaan met hervormingen en het bestrijden van corruptie. De afgelopen maanden kwamen enkele grote corruptiezaken in Oekraïne naar buiten.

De Nederlandse premier heeft Zelensky kennis en expertise aangeboden om te helpen bij de bestrijding van corruptie en het schrappen van regels.

Poetin uitgenodigd

De Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken had in New York een ontmoeting met zijn Russische ambtgenoot Lavrov. Na afloop zei Rubio dat hij president Poetin heeft uitgenodigd voor de G20-top, die in december in Miami wordt gehouden.

Rubio zei dat het voor het "oplossen van de problemen" goed zou zijn als Poetin naar die bijeenkomst van de grootste industrielanden komt. "We hopen dat hij de uitnodiging accepteert", aldus Rubio.

Poetin heeft sinds de Russische invasie in Oekraïne in februari 2022 geen G20-top meer bijgewoond.

De provincie Zeeland waarschuwt dat op meerdere stranden olie is aangespoeld. Er is olie gevonden op diverse plekken aan de kust van Walcheren, maar ook op Noord-Beveland en in Zeeuws-Vlaanderen, schrijft Omroep Zeeland. Het gaat waarschijnlijk om zware stookolie.

De provincie adviseert strandbezoekers contact met de olie te vermijden en niet te zwemmen op plekken waar olieresten aanwezig zijn. Over de herkomst van de olie kan de provincie nog niets zeggen.

De eerste meldingen van aangespoelde olie kwamen uit Westkapelle. Daarna werd ook olie gevonden op andere stranden langs de Walcherse kust, tot aan Vrouwenpolder.

Extra controles

Uit inspecties bleek vandaag dat het verspreidingsgebied groter is. Ook op het Banjaardstrand op Noord-Beveland en bij natuurgebied Verdronken Zwarte Polder in Zeeuws-Vlaanderen zijn olieresten gevonden.

Rijkswaterstaat en de betrokken gemeenten voeren de komende dagen extra controles uit op de stranden. Aangetroffen olievlekken worden zo snel mogelijk opgeruimd, zegt de provincie.

De politie heeft in Madrid een 87-jarige vrouw uit het huis gezet waar zij al ruim zeventig jaar woont, omdat ze de huur niet meer kan betalen. Voor de deur van de woning werd tijdens de uithuiszetting geprotesteerd. De politie heeft traangas ingezet om de demonstranten uiteen te drijven.

Enkele honderden demonstranten hadden zich in de nacht voorafgaand aan de uithuiszetting bij het appartementencomplex in de welgestelde wijk Retiro verzameld. In de ochtend probeerden ze de ontruiming van de woning tegen te houden. De politie moest zo'n dertig mensen uit het trappenhuis verwijderen om bij het appartement van de bejaarde Maricarmen te komen.

De vrouw, die in een rolstoel zit, werd uiteindelijk met een brancard uit haar woning gehaald en naar een ambulance gebracht door sociaal werkers. Ze was verzwakt en gestrest en is in het ziekenhuis nagekeken. Haar advocaat noemt de politie-inzet "volkomen disproportioneel".

Bij het protest waren ook Spaanse bekendheden en activisten van huurdersbonden aanwezig. Zij zien de uithuiszetting van de vrouw als een nieuw dieptepunt in de woningcrisis in het land.

Gekocht door investeringsfonds

De vader van Maricarmen huurde het appartement sinds 1956. Na zijn dood ging de huurakte over naar zijn vrouw, en na haar dood in 2005 kwam de akte op naam van Maricarmen te staan. In 2018 werd het appartement gekocht door een investeringsfonds.

Het fonds stelde dat de overdracht van het huurcontract onrechtmatig was en kreeg daar van de rechter gelijk in. De huur van het appartement werd daarna verhoogd van 500 euro per maand naar 1650 euro. Maricarmen kon dat bedrag met haar maandelijkse pensioen niet betalen.

Drie eerdere pogingen van de verhuurder om de vrouw uit huis te zetten werden door de rechter tegengehouden. Ditmaal mocht de verhuurder de uithuiszetting wel uitvoeren, al loopt er volgens de advocaat van Maricarmen nog een rechtszaak en is de lokale overheid bezig een nieuwe plek voor de vrouw te vinden. Het aanbod van een anonieme donateur om de huur maandelijks te voldoen zou door het investeringsfonds zijn afgewezen.

'Effect van speculatie'

Ook vanuit de politiek is er kritiek op de uithuiszetting. "Het is een trieste dag, nu we de effecten van ongebreidelde speculatie zien, van het niet willen beteugelen van de markt en het uitrollen van de rode loper voor aasgieren en speculanten", zegt de Spaanse minister Rodríguez van Volkshuisvesting.

Vrijwilligers hielpen Maricarmen om haar spullen in te pakken en haar appartement leeg te maken. Voorlopig gaat ze bij haar neef wonen. Haar advocaat zegt dat naar een plek gezocht wordt om de huisraad op te slaan.

In een video op sociale media bedankt de vrouw de vrijwilligers en demonstranten voor hun steun in de strijd "tegen deze wrede actie van iemand die geld wil verdienen".

Spanje-correspondent Miral de Bruijne:

"De afgelopen jaren stijgen de woningprijzen in Spanje enorm. Vooral in de centra van grote steden als Madrid, Barcelona en Valencia. Huizen worden daar duurder door investeerders en vastgoedfondsen die woningen opkopen en door vakantieverhuur. Het probleem staat hoog op de politieke agenda.

Huurders hebben veel rechten in Spanje, maar het is niet uitzonderlijk dat huurbazen de prijs verhogen zodra ze hier de kans voor zien. Daardoor zie je dat huurdersvakbonden goed verenigd zijn en zich hardmaken voor mensen als Maricarmen.

In Madrid speelt er op dit moment ook iets anders. Tijdens de demonstratie vandaag hoorde je mensen roepen: 'Het penthouse van Ayuso voor Maricarmen!' De slogan verwijst naar de controversiële aankoop van een penthouse van 6,2 miljoen euro voor Isabel Ayuso, de president van de regio Madrid. Die investering staat volgens de demonstranten in schril contrast met de situatie van Maricarmen."

Although [Arkandas] disclaims any interest in being a ‘car guy’, this is somewhat ironic in light of the sheer amount of modding he has performed on a range of cars …read more

De gemeente Neder-Betuwe heeft voor morgen maatregelen aangekondigd om nieuwe ongeregeldheden in Opheusden te voorkomen. Afgelopen donderdag liep een protest tegen de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum uit op rellen. Veertien mensen werden aangehouden.

Voor de hele bebouwde kom van Opheusden geldt vanaf morgen 17.00 uur een noodverordening. Ook is een deel van het centrum als veiligheidsrisicogebied aangemerkt en controleert de politie de toegangswegen naar het dorp.

's Avonds is er opnieuw een raadsvergadering in het gemeentehuis. Op de agenda staan geen onderwerpen over asielopvang gepland. De gemeente Neder-Betuwe moet op grond van de spreidingswet 132 asielzoekers opvangen, onder wie acht alleenstaande minderjarigen.

De aangekondigde maatregelen gelden tot een uur na middernacht en houden in dat alleen mensen met "een aantoonbaar doel" in het gebied mogen zijn. Gezichtsbedekkende kleding is verboden en ook geldt een groepsverbod.

De maatregelen zijn volgens burgemeester Jan Kottelenberg hard nodig om rellen zoals die van vorige week te voorkomen.

Terwijl in het gemeentehuis werd vergaderd over asielopvang in de gemeente, keerden demonstranten buiten zich tegen de politie en de ME. Er werd onder meer met zwaar vuurwerk gegooid en er werden vernielingen aan het gemeentehuis aangericht. De burgemeester gaf een noodbevel af.

Signalen

De gemeente heeft signalen ontvangen dat groepen uit andere delen van het land morgen in Opheusden willen demonstreren tegen de mogelijke komst van een opvang van vluchtelingen, schrijft Omroep Gelderland. Bij de gemeente is geen aanvraag voor een betoging ingediend.

De veertien relschoppers die vorige week werden aangehouden hebben voor morgenavond een gebiedsontzegging gekregen. Twaalf van hen komen uit Neder-Betuwe, een uit de gemeente Rhenen en een uit de gemeente Buren.

Over veel onderwerpen zijn Peking en Washington het oneens. Maar op één thema zijn ze opvallend eensgezind, aan de vooravond van de top tussen de presidenten Trump en Xi in de Amerikaanse hoofdstad: kunstmatige intelligentie. "Het is een race waarin beide landen nummer één willen zijn", zegt politicoloog Elly Rostoum.

Rostoum werkte eerder bij Amerikaanse inlichtingendiensten en geeft nu les aan de Johns Hopkins Universiteit. Volgens haar zijn de schadelijke kanten van AI voor de twee landen geen reden om op de rem te trappen. "Beiden willen ze het meest geavanceerde model hebben", zegt ze. "Dat is de belangrijkste drijfveer."

Trump was deze week in zijn toespraak voor de Verenigde Naties duidelijk. "We liggen ruim voor op China, en dat willen we zo houden", zei hij. "Ik ga de groei niet afremmen van iets dat groter kan worden dan de Industriële Revolutie." Dat AI de beurzen tot recordhoogtes stuwt, is hem niet ontgaan. "We gaan het stimuleren, niet beteugelen."

Amerika heeft nog altijd de beste kaarten op het gebied van rekenkracht en chips, al is China hard bezig het verschil in te lopen. Bovendien heeft Peking zo zijn eigen troeven, bijvoorbeeld in de vorm van kritieke aardmetalen en goedkope energie.

"Kijk je puur naar technologie, dan heeft de Verenigde Staten echt de overhand", zegt ook China-kenner James Lewis. Hij wijst er echter op dat China extra motivatie krijgt door de exportbeperkingen die de Verenigde Staten heeft opgelegd. "Het Chinese Huawei heeft daarom gezegd: het is ons doel om het Amerikaanse Nvidia in te halen."

Steeds grotere rol AI

De laatste tijd volgen de ontwikkelingen elkaar snel op. Zo braken AI-agenten van verschillende bedrijven meermaals los uit hun beschermde testomgeving. Ze wisten zonder toestemming externe systemen binnen te dringen.

Verder speelt kunstmatige intelligentie een steeds grotere rol op het internationale slagveld. CNN berichtte vorige week nog over een Chinees schip in het Midden-Oosten, dat volgens een Amerikaanse analist materiaal vervoerde voor een kernwapenprogramma. Het Amerikaanse leger stond klaar om het schip te enteren, vliegtuigen zouden al zijn opgestegen.

Op het laatste moment werd duidelijk dat er niets klopte van de data die de analist met behulp van kunstmatige intelligentie had vergaard. Een bron zei tegen CNN dat de fout "bijna tot een oorlog leidde".

Dat laatste gebeurde niet, maar incidenten als deze zijn reden waarom de zorg onder veel Amerikanen sterk is toegenomen. In een peiling van Politico kwam onlangs naar voren dat 63 procent van de Amerikanen vreest dat AI op zijn minst het risico met zich meebrengt dat de mensheid wordt vernietigd.

Amerikanen willen veiligheid; Washington wil China voorblijven

Concrete afspraken tussen China en de VS om het rempedaal in te drukken zullen niet worden gemaakt bij de topontmoeting in Washington, denkt politicoloog Rostoum. "Maar ik zie China en Amerika wel meer met elkaar gaan praten op lagere niveaus over de risico's van AI, ook op het niveau van de bedrijven."

Scott Bessent, Trumps minister van Financiën, zette daar dit weekend de deur al voor open. Na gesprekken met de Chinese vicepremier He Lifeng liet hij weten dat er een AI-dialoog komt. "We staan open voor gesprekken over het beperken van gedeelde risico's en het voorkomen dat onze twee systemen volledig uit elkaar groeien", zei Bessent.

Paralellen met de Koude Oorlog

Het wantrouwen in China is ondertussen groot, zegt Edgard Kagan. Hij was adviseur Oost-Aziëonder onder president Biden. Er zijn wat Kagan betreft parallellen te trekken met de Koude Oorlog, toen de VS en de Sovjet-Unie onderhandelden over strategische kernwapens. "Al is het verschil dat men toen meer inzicht had in elkaars technologische kennis."

Nu is dat anders, omdat de technologische ontwikkelingen elkaar in razend tempo opvolgen. "Ook destijds waren beide partijen bang dat de ander vals speelde, maar er was nog enig wederzijds begrip. Bij AI ontbreekt op dit moment zelfs het meest basale niveau van vertrouwen."

Om die reden is ook China-kenner Lewis sceptisch over een echte dialoog. "Wat zou een concessie op het gebied van cyberveiligheid überhaupt zijn? 'Ik beloof AI niet te gebruiken om jou te bespioneren?' Beide kanten zouden daarmee kunnen instemmen, maar zo'n afspraak is betekenisloos."

Voormalig Hollywoodproducent Harvey Weinstein is door een rechter in New York opnieuw veroordeeld voor een zedenzaak. Hij kreeg vijftien jaar cel voor het aanranden van de voormalige productieassistente Miriam Haley.

Weinstein dwong Haley in 2006 in zijn appartement in Manhattan tot seks. Hij kreeg daar zes jaar geleden 23 jaar cel voor, maar die straf kwam in hoger beroep te vervallen. De zaak kwam opnieuw voor de jury, die hem vorig jaar weer schuldig bevond. Vandaag kreeg Weinstein zijn straf te horen.

In een rolstoel

"Het feit dat ik seksueel misbruikt ben door Harvey Weinstein heeft een verwoestende impact gehad op mijn leven en mijn gevoel van veiligheid. Dat zal misschien nooit meer verdwijnen", verklaarde Haley in de rechtszaal. De 74-jarige Weinstein, die vanwege gezondheidsproblemen in een rolstoel zit, heeft in deze zaak spijt betuigd en zijn excuses aangeboden aan Haley. Zijn advocaten voerden tevergeefs aan dat hij te ziek is om een lange gevangenisstraf uit te zitten.

De Hollywood-producent werd in het najaar van 2017 door diverse actrices beschuldigd van ongewenste intimiteiten. The New York Times en tijdschrift The New Yorker brachten de aantijgingen van onder anderen actrices Rose McGowan en Ashley Judd als eerste naar voren. Daarna kwamen tientallen andere vrouwen, onder wie Gwyneth Paltrow en Angelina Jolie, naar buiten met verhalen over seksueel overschrijdend gedrag door Weinstein.

#MeToo

De onthullingen leidden op sociale media tot wat bekend is komen te staan als de #MeToo-beweging. Vrouwen deelden in groten getale hun ervaringen met seksueel wangedrag door mannen op belangrijke posities in bijvoorbeeld de filmwereld.

Weinstein is door meer dan tachtig vrouwen beschuldigd van seksueel wangedrag. Sommige beschuldigingen gaan terug tot de jaren 70. De oud-producent werkte mee aan succesvolle films als Pulp Fiction, Gangs of New York, The English Patient en de Scream-reeks.

Weinstein zit sinds 2020 in hechtenis in New York. In die staat en in Californië lopen nog zedenzaken tegen hem.

Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer vindt het onnodig dat omroepverenigingen komend jaar nog een keer moeten bewijzen dat ze voldoende leden hebben om in het publieke bestel te blijven. Dit ledencriterium vervalt in de nieuwe Mediawet, maar die gaat pas op 1 januari 2029 in, zo is de bedoeling.

Uit de huidige wet volgt dat omroepen als KRO-NCRV, AVROTROS en BNNVARA eind volgend jaar nog een keer langs de meetlat worden gelegd. Maar dat kan maar beter achterwege blijven, zegt de Tweede Kamer. Dat scheelt ook dure ledenwerfacties met reclamespotjes.

"Zonde van het geld", zegt VVD-Kamerlid Van der Maas. "Het is belastinggeld en dat moet daar niet voor worden gebruikt." Dat omroepen hun bestaansrecht ontlenen aan hun ledenaantal is wat hem betreft ouderwets. "Dat stamt uit de tijd van de verzuiling, maar tegenwoordig zijn er nog maar weinig mensen ergens lid van."

Net als coalitiepartner CDA en oppositiepartij Pro vindt Van der Maas het beter om nu al voor te sorteren op het nieuwe bestel, waarin de ledenomroepen opgaan in vier omroephuizen. Dat proces is inmiddels vergevorderd. Maar als de omroepen nog een keer ledenwerfcampagnes voor zichzelf gaan houden, kan dat proces onder druk komen te staan, is de vrees.

Powned in gevarenzone

Ook bestaat het risico dat een kleine omroep op de peildatum niet voldoende leden heeft en dan niet kan toetreden tot het nieuwe bestel. Dat geldt met name voor Powned. De ondergrens ligt op 50.000 leden, Powned had er eind vorig jaar rond de 11.000.

Vanaf 2029 moet die omroep met AVROTROS een van de omroephuizen gaan vormen. En het nieuwe bestel is gesloten: er komen geen nieuwe omroepen meer bij.

"Niet uit te leggen", vindt Pro-Kamerlid Mohandis. "Het is heel gek als de omroepen volgend jaar tonnen per omroep gaan uitgeven aan iets dat twee jaar later niet meer hoeft. Dat geld moet naar journalistiek gaan." Hij wil dat cultuurminister Letschert het oplost. Morgen is er een debat over in de Tweede Kamer.

Om het peilmoment te schrappen, moet wel de huidige wet gewijzigd worden. En omdat de tijd dringt, moet dat met een spoedwet. Een andere mogelijkheid is volgens Mohandis dat bij die laatste peiling op 31 december 2027 de gezamenlijke ledenaantallen van de nieuwe clusters of omroephuizen als uitgangspunt worden genomen.

Het nieuwe omroepbestel:

De huidige elf omroepen moeten opgaan in vier omroephuizen, zo staat in de plannen van het kabinet. Mocht Ongehoord Nederland zijn erkenning kwijtraken, gaat het nieuwe bestel er vrijwel zeker zo uitzien:

Daarnaast gaan NOS en NTR een nieuwe taakomroep vormen onder de naam NOS. De NPO houdt de bestuurlijke en coördinerende rol.

Perhaps one of the most contentious issues in 3D printing is that of supports, both because they’re an uncomfortable reminder of how gravity affects our prints and because the very …read more

Een Russische militaire helikopter heeft gedurende een kleine minuut het luchtruim van NAVO-land Polen geschonden. Dat gebeurde volgens het Poolse leger vanmorgen bij de grens tussen de Russische exclave Kaliningrad en de Poolse noordkust, op zo'n 100 kilometer van havenstad Gdansk. Vanuit Rusland is niet op het bericht gereageerd.

De Russische Mi-8-helikopter vloog 42 seconden in het Poolse luchtruim, tot 300 meter over de grens, staat in de Poolse verklaring. Daarop gingen gevechtsvliegtuigen de lucht in en bracht het leger grondtroepen in staat van paraatheid. "De aard van het incident wijst erop dat Rusland opnieuw de paraatheid van onze luchtverdediging op de proef stelt", aldus het leger.

Het bericht over de helikopter volgt kort op een nieuwe waarschuwing van de Poolse premier Tusk dat Rusland uit is op escalatie. Hij sprak vorige week in het parlement van "een reëel risico" dat Rusland drones of andere projectielen op de oostflank van het Europese NAVO-gebied gaat afvuren. Meteen daarna bezocht hij Kyiv, om de Poolse steun aan Oekraïne te onderstrepen.

Onrust zaaien

Met Tusk geven Europese inlichtingendiensten waarschuwingen af, ook deze week weer. Drie Europese inlichtingenchefs zeggen dat Rusland de NAVO "binnen enkele maanden" wil testen met kleine aanvallen op het grondgebied van het militaire bondgenootschap. De Russen zouden daarmee willen aantonen dat bondgenoten niet voor elkaar in de bres springen en daarmee onrust zaaien.

Bij die aanvallen zou het kunnen gaan om een toename van drone-activiteiten, een kleine inval van een aan Rusland grenzend gebied of andere hybride acties, schetste het hoofd van de Tsjechische inlichtingendienst Michal Koudelka tegenover de Britse krant The Guardian. Het opzettelijk schenden van het luchtruim van een NAVO-land past in dat dreigingsbeeld.

Aanval op passagierstrein

Ruim vier en een half jaar na de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne komt de oorlog voor buurland Polen steeds dichterbij. Gevechtsvliegtuigen van Polen en NAVO-bondgenoten die in het land aanwezig zijn stijgen met regelmaat op bij Russische aanvallen in het westen van Oekraïne. Door die aanvallen gaan ook delen van het Poolse luchtruim uit voorzorg dicht.

Na een aanval op een passagierstrein tussen de hoofdsteden Kyiv en Warschau kondigde premier Tusk deze maand een "zeer verhoogde staat van paraatheid" af. Bij een aanval met honderden drones raakte Rusland de locomotief van de trein, op slechts 2 kilometer van de Poolse grens. Door tijdige evacuatie vielen er geen gewonden.

Bij de grensovergang vloog bij diezelfde aanvalsgolf ook een tankstation in brand:

De boodschap van Rusland aan Polen en daarmee de NAVO was helder: stop met het steunen en bevoorraden van Oekraïne. Via het spoor gaat vanuit de EU veel militaire en humanitaire hulp naar het door Rusland binnengevallen land. Volgens Rusland zijn de Europese landen daarmee medeplichtig aan de oorlog, die het in 2022 met de invasie zelf begon.

"Alle zendingen van militair materieel die voor Kyiv zijn bestemd, zijn legitieme doelwitten voor de strijdkrachten van de Russische Federatie", waarschuwde het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken vandaag. De woordvoerder hekelde daarbij het nieuwe 100 jaar geldende vriendschapsverdrag dat Canada en Oekraïne deze maand tekenden, inclusief nieuwe wapenleveranties.

Fort Trump

Ondertussen hoopt Polen op steun vanuit de VS, waar president Trump vorige week een sanctiewet tegen Rusland tekende. Mochten de Amerikanen binnenkort besluiten een permanente militaire basis in Polen te vestigen, dan zal die tot 'Fort Trump' worden gedoopt, zei president Nawrocki gisteren bij Bloomberg. Dat besluit van de VS is volgens hem "een kwestie van tijd".

In het noorden van Ethiopië in de regio Tigray zijn gevechten uitgebroken tussen rebellenbewegingen en de federale regering. Daarmee lijkt het vredesakkoord tussen beide partijen uit 2022, dat een einde maakte aan de bloedige burgeroorlog, op losse schroeven te staan.

De rebellenbeweging Tigray People's Liberation Front (TPLF) zegt een "defensieve oorlog" te zijn begonnen tegen de regering van premier Abiy. De beweging beschuldigt de regering ervan gisteren drone- en artillerieaanvallen te hebben uitgevoerd op Tigray, de regio die zij grotendeels in handen heeft. Het is niet duidelijk of er gewonden zijn gevallen.

De onrust in de regio komt niet geheel onverwachts. Sinds juli is het al onrustig in Tigray en zijn er signalen dat het vredesakkoord geschonden zou worden. Zo zijn er afgelopen maanden meldingen geweest van drone-aanvallen en gewapende confrontaties. Ook sloot TPLF, dat naast rebellenbeweging ook een politieke partij is, onlangs een alliantie met zes andere gewapende groepen die de regering in Addis Abeba omver willen werpen.

Luchthaven ingenomen

Een adviseur van premier Abiy bevestigt dat de rebellen de luchthaven van Mek'ele hebben ingenomen en aanvallen hebben uitgevoerd op overheidsinstellingen in Afar en Amhara. Hij beschuldigt de TPLF ervan de gevechten te laten oplaaien en het vredesakkoord te schenden, met een nieuwe oorlog als mogelijk gevolg. De nationale vliegtuigmaatschappij, Ethiopian Airlines, zegt alle vluchten naar Mek'ele en steden Axum en Shire te schrappen.

Bronnen bevestigen aan persbureaus AFP en AP dat de TPLF-strijders de luchthaven van Mek'ele hebben ingenomen. Een taxichauffeur zegt tegen AP dat de strijders wapens dragen. Bij het vliegveld stuurden de autoriteiten hem terug omdat er geen volgens hen geen vluchten zouden landen. Er zijn voor zover bekend nog geen meldingen van schietpartijen rond het vliegveld.

De Prosperity Party van de zittende premier Abiy behield in juni stevig de macht bij de parlementsverkiezingen. De uitslag kwam niet als een verrassing, omdat de belangrijkste oppositiegroepen de verkiezingen boycotten en Tigray volledig was uitgesloten van de stembusgang. Mensenrechtenorganisaties bekritiseerden de verkiezingen en noemden ze niet vrij of eerlijk verlopen, mede doordat leiders van oppositiepartijen gevangen zaten.

Burgeroorlog

Tigray was enkele jaren geleden volop in het nieuws vanwege de bloedige burgeroorlog in de regio. Het TPLF vocht tussen 2020 en 2022 tegen federale troepen. Het conflict eindigde met een vredesakkoord in november 2022, maar experts noemen de mensenrechtensituatie nog altijd zorgwekkend.

Tijdens de oorlog sloot de premier de regio Tigray vrijwel volledig af van de buitenwereld. Daardoor zaten ruim 5 miljoen mensen lange tijd zonder stroom, internet, bankdiensten en toegang tot medicijnen. Tijdens de burgeroorlog kwamen volgens schattingen van de Afrikaanse Unie ongeveer 600.000 mensen om het leven.

Correspondent Elles van Gelder ging begin 2022 naar Amhara, vlak bij de frontlinie. Tigray mocht ze niet in en daarom kon ze alleen op pad aan de kant van het regeringsleger. Daar zag ze de enorme impact van de oorlog op burgers:

Supercon is the Ultimate Hardware Conference™ and you need to be there November 6-8 in Pasadena, California! Below is just the tip of the speakers’ iceberg, but if that’s not …read more

Het kabinet gaat vooralsnog niet mee in de oproep van onderzoekers om voor acht dagen voedsel in huis te hebben, voor als er bijvoorbeeld een ramp of crisis is. Het officiële advies blijft om een noodvoorraad van drie dagen aan te houden.

"Het advies van acht dagen is voor mensen in een klein appartement moeilijk op te volgen", zegt staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) in een commissiedebat. "En we zien dat een groot deel van de Nederlanders nu al niet het advies van drie dagen volgt."

Erkens wil eerst kijken of hij de verantwoordelijkheid voor een noodvoorraad na die drie dagen bij bijvoorbeeld supermarkten en distributiecentra kan leggen. "Dat is de voorkeursroute die wij hebben", zegt Erkens.

'Zelfvoorziening is een illusie'

Twee jaar geleden is het woord 'voedselzekerheid' toegevoegd aan de naam van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Maar tot nu toe is er nog nooit een apart debat over dit onderwerp geweest, tot nu.

En dat terwijl door onder meer de droogte, de oorlog in Oekraïne en de sluiting van de Straat van Hormuz de risico's op problemen met leveringen toenemen. Vorige week concludeerden de onderzoekers dat Nederland vooral kwetsbaar is als het gaat om plantaardige oliën, kunstmest en veevoer.

Erkens wil volgend jaar met een plan komen dat Nederland klaar moet maken voor een crisis. Mogelijk zal daarin het advies over de noodvoorraad wel worden aangepast.

Duidelijk is al dat het doel nooit gaat zijn dat Nederland helemaal zelfvoorzienend wordt. "Zelfvoorziening is een illusie, maar we moeten wel zorgen voor risicospreiding", zegt de staatssecretaris in het debat.

Ontspoord debat

Partijen in de Tweede Kamer denken heel verschillend over hoe Nederland op de lange termijn genoeg voedsel moet behouden. Het debat ontspoorde enigszins toen meerdere partijen 'de wetenschap' erbij haalden om aan te tonen hoe dat het beste kan.

Partijen als Pro en Partij voor de Dieren wijzen naar wetenschappers die aanraden meer plantaardig voedsel te produceren, omdat het gezonder is en je daarvoor uiteindelijk minder land nodig hebt. Andere partijen, zoals de BBB, benadrukten dat ander onderzoek het belang van dierlijk eiwitten in het dieet laat zien.

Volgens de Gezondheidsraad levert het eten van sommige dierlijke producten inderdaad gezondheidsvoordeel op, maar is een dieet met te veel rood vlees niet goed.

Stikstof en voedselzekerheid

Meerdere partijen vrezen dat de stikstofplannen van het kabinet de voedselzekerheid in gevaar brengen, omdat daardoor waarschijnlijk boerenbedrijven zullen verdwijnen. "De grootste bedreiging van de continuïteit en weerbaarheid van onze voedselzekerheid, is het beleid van het ministerie zelf", zegt bijvoorbeeld SGP-Kamerlid André Flach.

Volgens staatssecretaris Erkens is het aantal boerenbedrijven niet direct gerelateerd aan de voedselzekerheid. "De inzet is dat wij over vijf tot tien jaar nog steeds een sterke landbouwnatie zijn met een goede exportsituatie, die ook in staat is om de voedselzekerheid te borgen."

Defensie kan doorgaan met de bouw van een militair radarstation in het Gelderse dorp Herwijnen. De Raad van State heeft bezwaren van omwonenden en de gemeente West Betuwe tegen de komst van de radarinstallatie verworpen.

De bezwaarmakers waren in beroep gegaan tegen de bouw van het radarstation. Zij vrezen onder meer geluidsoverlast, gezondheidsrisico's door straling en aantasting van hun woon- en leefomgeving.

De Raad van State oordeelt dat het kabinet voldoende heeft onderbouwd waarom voor Herwijnen is gekozen. Ook is volgens de hoogste bestuursrechter voldoende aangetoond dat de radar geen risico vormt voor de volksgezondheid, schrijft Omroep Gelderland.

In Herwijnen bestaat al jaren verzet tegen de komst van de radar. Op de locatie stond eerder een radarinstallatie van de luchtverkeersleiding. Defensie wil er een zogeheten Smart-L-radar plaatsen die het luchtruim bewaakt en onder meer drones kan detecteren.

Volgens Defensie is Herwijnen de meest geschikte locatie voor het radarstation. De Tweede Kamer stemde in 2022 in met de plannen.

Bouw tijdelijk stilgelegd

De bouw leidde ook het afgelopen jaar nog tot discussie. Defensie begon vorig jaar oktober met de eerste werkzaamheden, terwijl nog niet alle benodigde vergunningen waren verleend. De gemeente West Betuwe legde daarop een bouwstop op en dreigde met een dwangsom.

De ontbrekende vergunning ging over het tijdelijk verbreden van de weg naar het bouwterrein. Volgens Defensie was dat nodig om bouwmateriaal veilig aan te voeren. De gemeente verleende die vergunning later alsnog aan Defensie, waarna de werkzaamheden konden worden hervat.

Met de uitspraak van de Raad van State is ook het laatste grote juridische obstakel voor de bouw van het radarstation weggenomen.

De Australische illustrator Terry Denton is op 76-jarige leeftijd overleden. Wereldwijd kennen miljoenen kinderen zijn tekeningen uit de boekenserie De waanzinnige boomhut, die hij maakte met schrijver Andy Griffiths.

De boeken gaan over twee jongens die allerlei avonturen beleven in een boomhut met onder meer een bowlingbaan, een laboratorium en een zwembad. Met ieder boek in de reeks kreeg de boomhut dertien nieuwe verdiepingen waar avonturen werden beleefd.

Ook schreef en illustreerde Denton zelf boeken.

'Een eer'

Andy Griffiths noemt in Australische media zijn jarenlange samenwerking met Denton "een eer en een puur genot."

"Ik ben ontzettend dankbaar voor zijn nalatenschap, dat we zoveel hebben kunnen bereiken voor de kinderen in Australië en de rest van de wereld."

Kinderboekengeschenk

In 2022 schreef Andy Griffiths het geschenk voor de Kinderboekenweek en maakte hij een tournee door Nederland. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek noemde toen de volkomen onrealistische gebeurtenissen de kracht van De waanzinnige boomhut.

In Nederland kreeg de serie in 2017, 2018 en 2020 de Prijs van de Nederlandse Kinderjury.

Het grensgebied bij Zuid-Limburg, het Italiaanse eiland Sardinië of het Duitse Saksen. Op een van deze plekken komt de Einstein Telescope te staan, een gigantische ondergrondse telescoop om zwaartekrachtgolven te meten. Gisteren kwam er nog een scenario bij: een telescoop bestaande uit twee delen, verspreid over Nederland én Italië.

Deze landen waren lange tijd de grote concurrenten, maar gisteren werd duidelijk dat het kabinet een samenwerking met de Italianen onderzoekt.

Nederland werkt al sinds 2015 samen met België en Duitsland om de telescoop te krijgen. De precieze locatie is nog niet duidelijk, maar zou dan mogelijk deels in Zuid-Limburg en deels in België komen. Het kabinet noemde het binnenhalen van het project een "regeringsprioriteit". Er was al 870 miljoen euro voor vrijgemaakt en dit kabinet deed daar nog eens 25 miljoen bij.

Nieuwe banen

Met veel universiteiten en steden in de buurt heeft de Euregio Maas-Rijn - zoals het gebied heet - goede kaarten in handen. Aan de bouw van de telescoop hangt wel een behoorlijk prijskaartje: minstens 2,3 miljard euro.

Maar dat betaalt zich ook terug, zo kwam naar voren uit onderzoek van de Euregio-organisatie. Voor iedere euro die je in het project steekt, zou je het drievoudige terugkrijgen. Het project moet zeker 500 directe en 1150 indirecte banen opleveren.

Wat gaat de Einstein Telescope meten?

De telescoop moet zwaartekrachtgolven meten. Als er bijvoorbeeld een botsing is tussen twee zwarte gaten, dan kan daar zoveel energie bij vrijkomen dat er rimpelingen in de ruimtetijd ontstaan. De ruimte wordt dan een piepklein beetje uitgerekt en samengeperst. Als mens voelen we dat niet, maar de Einstein Telescope kan die golven wel meten.

Zeer nauwkeurige laserstralen in de telescoop werken als een soort meetintstrument. Het meten moet op een stille, trillingsvrije plek gebeuren. De bodem in het grensgebied bij Zuid-Limburg is daar geschikt voor.

De wetenschap kan aan de hand van die metingen onderzoek doen naar het ontstaan van het heelal. Wetenschappers kunnen waarschijnlijk 'terugkijken' tot kort na de oerknal.

Dat er nu een Euregionale-Italiaanse samenwerking wordt onderzocht, komt doordat er onderzoek wordt gedaan naar een nieuwe variant van de telescoop. Tot nu toe is er gekeken naar een driehoekige telescoop; elk met een arm van 10 kilometer lang. Nu komt er ook een onderzoek naar twee telescopen met een L-vorm; twee armen van 15 kilometer.

De driehoeksvariant en de L-vormen hebben beide voor- en nadelen, vertelt sterrenkundige Gijs Nelemans van de Radboud Universiteit. De voors en tegens worden op dit moment in kaart gebracht

Twee L-detectoren, bijvoorbeeld eentje in Italië en eentje in de Euregio, geven meer informatie over de richting van de zwaartekrachtgolf. "Maar uiteindelijk is het doel vanuit de wetenschap om zo'n goede detector ook ergens verder weg te krijgen, in de VS bijvoorbeeld. Dan heb je nog een veel beter beeld van de richting", zegt Nelemans. Eind oktober worden de resultaten van verder onderzoek naar de twee varianten verwacht.

Saksen is ook nog altijd in de race om de telescoop binnen te halen. Alleen blijft de Duitse deelstaat achter qua financiering, vergeleken met de Euregio en Italië.

Topje van de ijsberg

Volgens sterrenkundige Nelemans is het voor de wetenschap belangrijk dat de telescoop er komt. Sinds de eerste meting van een zwaartekrachtgolf in 2015, zijn er in totaal 400 gemeten. "We denken dat de Einstein Telescope, in welke vorm dan ook, meer dan 100.000 signalen per jaar gaat meten. We zien nu pas het topje van de ijsberg."

Volgend jaar wordt de beslissing genomen waar de telescoop komt. Tien Europese landen nemen de uiteindelijke beslissing. "Het gaat niet enkel over de wetenschap of de economische opbrengst. Het gaat om de combinatie van beide", zegt Jorgen D'Hondt, de directeur van het deeltjesfysica-instituut Nikhef, dat een belangrijke rol speelt in het project. "Een goeie cocktail smaakt als de dosering juist is."

De Duitse bondskanselier Merz kan voorlopig aanblijven. Na een reeks nederlagen stond zijn positie ter discussie, maar na meerdere partijbijeenkomsten heeft Merz de brede steun van de partij achter zich gekregen. Wel geven partijgenoten hem een duidelijke waarschuwing mee: er zijn verbeteringen nodig.

De CDU boekte deze maand aanzienlijke verliezen bij deelstaatverkiezingen in het oosten van het land. In Mecklenburg-Voor-Pommeren was het resultaat afgelopen zondag zelfs historisch slecht, waardoor de CDU, van oudsher de 'grote volkspartij', niet eens de kiesdrempel haalde. Het verlies wordt mede verklaard door onvrede over Merz.

In politiek Berlijn gonsden de geruchten dat Merz door zijn partij tot aftreden gedwongen zou worden, maar het openlijke verzet bleef de afgelopen dagen beperkt. Oproepen tot vertrek kwamen van lager geplaatste politici, zoals de voormalige secretaris-generaal van de partij. Partijprominenten schaarden zich juist achter Merz.

Achter de schermen klonk wel kritiek, berichten Duitse media. Zo zou de CDU-deelstaatpremier van Hessen Merz "empathieloze taal uit de jaren 90" hebben verweten, meldt Stern. Oud-fractievoorzitter Brinkhaus verweet Merz het "land niet bijeen te houden" en eiste veranderingen van de kanselier, meldt onder meer Spiegel. Deze aanval zou met applaus in de fractie zijn ontvangen.

Beloftes

Merz heeft ingezien hoe penibel de situatie was en handelde de afgelopen dagen daarom snel. Door enkele minuten na de desastreuze exitpoll van zondag naar de pers te stappen, bood hij weinig ruimte voor critici. In zijn toespraak verdedigde hij zijn hervormingsplannen, die uiteindelijk tot economische groei moeten leiden.

Het probleem is dat weinig kiezers vertrouwen hebben in die hervormingen. Merz heeft in zijn kanselierschap veel beloofd, maar kwam veel beloftes niet of nauwelijks na. Hervormingen op het gebied van pensioenen en gezondheidszorg stuiten daarnaast op veel verzet.

Een meevaller voor Merz: de economie, die al jaren stagneert, lijkt eindelijk aan te trekken. Verschillende denktanks hebben hun prognoses deze week naar boven bijgesteld. De OESO verwacht een groei van 1,1 procent dit jaar, zelfs boven het gemiddelde in de eurozone. De groei komt mede door de omvangrijke investeringen in defensie.

Merz wil - en móet van zijn fractie - zijn communicatie verbeteren. Zo belooft hij zijn hervormingen beter uit te leggen en de emoties van kiezers beter te begrijpen. Ook moet de eenheid van de coalitie beter worden uitgestraald.

Afgelopen week ging dat weer eens mis. In de strijd tegen de hoge benzineprijzen kondigde Merz maatregelen aan, zonder dat er een concreet plan lag. De coalitiepartijen kwamen met verschillende ideeën, wat leidde tot de zoveelste openlijke strijd. Nu ligt er weliswaar een compromis, maar dat moet nog uitgewerkt worden.

Maandag volgde onverwachts een oproep van Merz om het zorgverzekeringstelsel aan te passen. Duitsland kent twee systemen, een wettelijke en private verzekering, die met name voor hogere inkomens wordt gebruikt. Dat leidt volgens Merz tot een 'rechtvaardigheidsprobleem'. Coalitiegenoot SPD is het daarmee eens, maar zijn eigen CDU wijst aanpassingen af. Kort daarop moest een woordvoerder van Merz zijn woorden daarom terugnemen.

Geen alternatief

De onvrede over Merz in de partij blijft dus, maar een alternatief lijkt niet voorhanden. De namen die genoemd werden als opvolger, zoals de deelstaatpremiers Hendrik Wüst en Markus Söder, houden de boot voor nu af. Ook over de samenwerking met de SPD klinkt gemor, maar ook daarvoor geldt: er is geen alternatief in de huidige Bondsdag.

Daarom roepen CDU'ers nu in koor op tot eenheid, zodat de geplande hervormingen eindelijk doorgevoerd kunnen worden. "Als we ons uiteen laten spelen, zal niet alleen de regering mislukken, maar ook het land", aldus vicefractievoorzitter Mathias Middelberg.

Haast is geboden, want in Duitsland is de volgende verkiezingscampagne nooit ver weg. In 2027 staan opnieuw vijf deelstaatverkiezingen gepland, te beginnen in de dichtstbevolkte deelstaat Noordrijn-Westfalen in april. Daar staat de CDU traditioneel sterk en de rechts-radicale AfD juist relatief zwak. Dat wil de regering zo houden.

Voor die tijd moet Merz de neerwaartse spiraal van de partij hebben gekeerd. Hij krijgt van zijn partij nu nog een kans, maar het is mogelijk wel de laatste.

De Nederlandse schrijver Sjoerd Kuyper (74) is na een kort ziekbed in zijn woonplaats Bergen overleden. Dat meldt zijn uitgever Hoogland & Van Klaveren.

Kuyper was ruim vijftig jaar schrijver en is vooral bekend door zijn werk voor kinderen, hoewel hij ook voor volwassenen schreef. Generaties groeiden op met zijn boeken over de kleuter Robin.

Vier van de boeken uit deze reeks werden met een Griffel bekroond, waarvan een met een Gouden. Die ging naar Robin en God. Voor drie andere Robin-boeken kreeg Kuyper een Zilveren Griffel uitgereikt, net als voor de jeugdromans Bizar en Hotel De Grote L. Dit jaar ontving hij nog een Zilveren Griffel voor Maantje Verhuist de Zee.

Vertellen in eenvoudige taal

Van zijn boek Het zakmes (1981) werd een succesvolle film en tv-serie gemaakt. Voor beide schreef hij het scenario zelf. Daarnaast schreef hij ook musicals, gedichten, brieven en liedjes.

Kuyper schreef meer dan vijftig kinder- en jeugdboeken. In zijn werk komen verbeelding, humor, poëzie en grote levensvragen op een vanzelfsprekende manier samen, zegt zijn uitgever. Terugkerende thema's in zijn werk zijn liefde, dood, vriendschap, geloof, verlies en verlangen.

In 2012 kreeg hij voor zijn hele oeuvre de Theo Thijssen-prijs voor kinder- en jeugdliteratuur uitgereikt. De jury prees de manier waarop hij als schrijver in alle genres de juiste woorden vond. "Sjoerd Kuyper kan moeilijke dingen, grootse dingen zelfs, vertellen in een eenvoudige taal, die zich nestelt in je hoofd en blijft rondzingen als een liedje. Een erg mooi liedje."

Muziek

De in Amsterdam geboren schrijver verhuisde op 2-jarige leeftijd met zijn ouders naar Berkhout, waar zijn vader leraar werd. De zeven jaar die hij daar woonde vormde zijn inspiratie voor de boeken die hij later schreef over de kleuter Robin.

Vervolgens verhuisde het gezin naar Oostvoorne in Zuid-Holland. Daar begon hij als tiener te schrijven, vooral poëzie. Ook ontdekte hij de muziek. Hij had een voorkeur voor zangers met liedjes "die ergens over gingen", zoals Bob Dylan en Boudewijn de Groot.

Na alweer een verhuizing naar het Noord-Hollandse Winkel begon hij met vrienden een uitgeverijtje; Walpurgisnacht, dat gestencilde boekjes verkocht voor een kwartje per stuk. Zijn eerste publicatie was een gedicht in de landelijke bloemlezing Een tien voor de tieners. Hij was toen 16.

De Bezige Bij

In Amsterdam studeerde hij filosofie, hij brak die studie in 1974 af om beroepsschrijver te worden. Zijn eerste gedichtenbundel Ik herinner mij Klaas Kristiaan verscheen in 1974 bij De Bezige Bij. Bij deze uitgeverij voelde hij zich thuis en al gauw was hij bestuurslid, redacteur en organiseerde poëzielezingen door het hele land.

Zijn eerste kinderverhalen schreef hij voor het radioprogramma De Ko de Boswachtershow. Later werd hij door AVRO gevraagd om het scenario van de tv-serie Het zakmes te schrijven. Het verhaal werd in 1992 onder regie van Ben Sombogaart verfilmd en werd onderscheiden met een Cinekid Award en een Gouden Kalf. Ook internationaal deed de film het goed met onder andere een Emmy Award.

Toen Kuyper en zijn vrouw Margje kinderen kregen, besloot Kuyper zich vooral bezig te houden met het schrijven van boeken en het geven van lezingen. Het was ook de periode in zijn leven dat hij aan zijn Robin-reeks begon.

Musicals

Nadat uitgeverij De Bezige Bij door het WPG-concern was overgenomen voelde hij zich daar niet langer thuis en vertrok. Om toch inkomsten te hebben schreef hij op verzoek liedteksten voor de musical De scheepsjongens van Bontekoe die in 2003 werd opgevoerd. Daarna werkte hij mee aan elf andere musicals, zes voor kinderen en vier voor volwassenen.

De bekendste daarvan waren Turks fruit, naar het boek van Jan Wolkers, en Dromen zijn bedrog, die hem een John Kraaijkamp Musical Award opleverden. Ook schreef hij het script voor De diepvriesdames, naar een verhaal van Annie M.G. Schmidt.

Samen met Tjeerd Oosterhuis schreef hij in 2012 het lied Hallo Wereld, dat uitgroeide tot de eerste grote Kinderen voor Kinderen-hit in decennia.

In zijn latere werk klonk regelmatig maatschappijkritiek door. Zo stipte hij in het zich op Curaçao afspelende jeugdboek De Duik (2014) de armoede-erfenis van de koloniale geschiedenis aan en haalde hij in De Grote Vloed (2024) hard uit naar het wegkijken van de klimaatproblematiek.

"Ik dacht: dit kan weleens mijn laatste grote boek zijn", zei hij daarover in de Volkskrant. "Zo kan ik nog een beetje helpen, misschien, aan een mooiere wereld."