Aggregator

Er geldt per direct een landelijke ophokplicht voor pluimvee. Volgens staatssecretaris Erkens (Landbouw) is dat nodig omdat er in korte tijd drie vogelgriepuitbraken zijn geweest.

Het virus is deze week vastgesteld in Lutjegast (Groningen), Middelie (Noord-Holland) en Grootegast (Groningen). Ook zijn er in Nederland en andere Europese landen recent wilde vogels gevonden die de ziekte hadden.

In juni dit jaar werd de ophokplicht opgeheven, omdat het aantal besmettingen met vogelgroep sterk afnam. Het ministerie noemde het virus toen al "onvoorspelbaar".

In de Tweede Kamer tekent zich een meerderheid af die voor de begroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zal stemmen. Dat bleek tijdens het begrotingsdebat.

Naast de coalitiepartijen kunnen ook oppositiepartijen JA21, SGP en CU hun goedkeuring geven, ondanks dat er voor alles wat er moet gebeuren te weinig geld is. Deze partijen hebben een meerderheid in de Tweede Kamer.

JA21 kan ermee leven dat het geld vooral gaat naar het weer veilig maken van bestaande wegen en bruggen. Ook de SGP betreurt het dat bepaalde nieuwbouwprojecten in de ijskast zijn gezet maar heeft er begrip voor dat het in stand houden van bestaande infrastructuur nu even belangrijker is.

De ChristenUnie vindt net als de andere partijen dat het nooit meer zo ver mag komen dat er bij zoveel infrastructuur achterstallig onderhoud is. En in de toekomst moet er ook meer geld naar het bereikbaar maken van nieuwbouwwijken. Maar de partij gaat de begroting nu "niet omver kegelen".

BBB heeft zich hard gemaakt voor het laten doorgaan van regionale projecten zoals de Nedersaksenlijn, en is op zich tevreden. Maar de partij wil nog niet hardop zeggen voor te gaan stemmen. Met BBB erbij is er een meerderheid in de Tweede én Eerste Kamer.

Verouderde bruggen en wegen

Minister Karremans (VVD) en staatssecretaris Bertram (CDA) kregen complimenten voor hun aanpak en de aandacht die zij hebben voor de wensen vanuit de oppositie. Ook spraken verschillende fracties hun begrip uit voor de financiële keuzes. Het onderhoud van verouderde bruggen, wegen, sluizen en andere infrastructuurwegen en bruggen krijgt van hen voorrang.

De komende jaren gaat daar 18 miljard euro naartoe. Een groot deel van dat bedrag wordt weggehaald bij geplande nieuwe projecten waarvoor al geld was gereserveerd. Die projecten gaan dus op de lange baan.

In het debat over de begroting proberen partijen er nog wel wat aanpassingen door te krijgen. Zo wil coalitiepartij D66 nog een nieuwe tramlijn 'op de lijst' krijgen bij een te bouwen woonwijk bij Utrecht. En de VVD pleit ervoor om toch de metro en Randstadrail rond Rotterdam en Den Haag uit te breiden.

Maar daar is geen geld voor op de begroting. Karremans heeft al gezegd dat partijen zelf meerderheden moeten zien te vinden voor kleine veranderingen. En dat zij het dan ook eens moeten worden over waar dit belastinggeld vandaan moet komen.

De verschillende fracties zullen daar de komende weken nog wel pogingen toe ondernemen. Pro heeft in het debat gezegd dat de partij wil meewerken aan een totaaldeal over alle begrotingen van de ministeries, maar dat er voor Infrastructuur geld bij moet voordat de partij voor gaat stemmen.

Kilometerheffing

In het debat ging het ook even over rekeningrijden of een kilometerheffing. D66, VVD en CDA hebben onderling afgesproken dat zij een hervorming van de autobelasting gaan onderzoeken. Voorwaarde is dat automobilisten er niet op achteruit mogen gaan.

De VVD sloot in het debat niet uit dat het onderzoek kan uitkomen op een vorm van kilometerheffing, en dat de VVD dan niet op voorhand tegen is. Dat kan ook betalen naar gebruik via tolwegen zijn. Maar de kans dat er binnen deze kabinetsperiode iets gebeurt is vrijwel nihil.

Steun voor meer begrotingen

Er zijn meerdere begrotingen van ministers die in de Tweede Kamer en vrijwel zeker in de Eerste Kamer de steun van een meerderheid kunnen verwachten.

Dat zijn Onderwijs van minister Letschert (D66), Volksgezondheid van minister Hermans (VVD) en Sociale Zaken van minister Vijlbrief (D66). Dat laatste ministerie door de toezegging van Pro na het schrappen van de bezuiniging op de sociale zekerheid.

De grootste hobbel voor het minderheidskabinet is echter het Belastingplan 2027 van minister van Financiën Heinen (VVD). Daar wordt door een groot deel van de fracties nog steeds moeizaam over onderhandeld.

Prinses Amalia heeft vorige week bij de Koninklijke Marine een hogere rang gekregen. Ze is bevorderd van korporaal naar sergeant. Het hoort bij haar studie-werktraject bij het Defensity College. De keuze van Amalia voor defensie past in de lijn van haar familie.

"Er is een lange geschiedenis tussen de Oranjes en de krijgsmacht. Die begon al tijdens de tachtigjarige oorlog", vertelt militair historicus Erwin van Loo in de podcast De Monarchie. "Die band is gebleven en dat komt echt van twee kanten: de krijgsmacht is Oranjegezind en de koninklijke familie omarmt dat."

Luisteren?

Meer over dit verhaal hoor je in de nieuwe aflevering van NOS-podcast De Monarchie via NPO Luister en alle andere podcastapps.

"De band tussen het koningshuis en defensie begint al bij Willem van Oranje. Eerst de stadhouders en later de koning hadden het oppergezag over het leger", vertelt Van Loo. Dit duurde tot de 19e eeuw.

De laatste koning die actief deelnam aan gevechten was koning Willem II tijdens de Slag bij Waterloo. Na 1848 wordt de macht van het koningshuis ingeperkt en wordt dus ook de rol van de koning bij defensie meer symbolisch, maar de band is volgens Van Loo nog steeds heel hecht.

Dat merkte hij zelf toen hij als reserve-officier uitgezonden was naar Mali. "Ik was daar tijdens Koningsdag en op zo'n militair kamp ver van huis, zie je hoe sterk die band met het Koninklijk Huis is. Dat wordt gevierd met een speciaal appèl en vervolgens wordt ook oranjebitter uitgedeeld, wel non-alcoholisch uiteraard, want je bent op uitzending."

Na Willem III kwamen er geen mannelijke troonopvolgers en omdat vrouwen pas na de Tweede Wereldoorlog welkom waren bij defensie, konden bijvoorbeeld Wilhelmina en Juliana zelf niet actief deelnemen. Van Loo: "Toch droegen zij het leger een warm hart toe. Zeker Wilhelmina heeft altijd een hele warme band gevoeld met de krijgsmacht. Tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog speelde Wilhelmina een belangrijke rol op moreel vlak om militairen te ondersteunen. Ze werd niet voor niets soldatenkoningin genoemd."

Willem-Alexander naar Sarajevo

Na zijn middelbare school vervulde Willem-Alexander zijn dienstplicht bij de marine en bleef daarna in dienst. "Wat niet zo bekend is, is dat Willem-Alexander ook echt boven Sarajevo heeft gevlogen toen de stad belegerd was. Hij wilde dat zelf heel graag meemaken, maar het was zeker niet zonder risico", vertelt de militair historicus.

Willem-Alexander bleef in dienst totdat hij in 2013 werd beëindigd als koning. Als lid van de regering mag de koning niet in dienst zijn bij defensie, dus moest hij zijn taken neerleggen. Hij kreeg eervol ontslag.

'Amalia-effect'

Amalia is nu dus de eerste prinses van Oranje die actief is bij defensie en het lijkt een trend, want ook in Spanje, Noorwegen en België volgden de kroonprinsessen een militaire opleiding. Het bleek goed voor hun populariteit. En andersom geldt het ook: door Amalia's deelname nam het aantal aanmeldingen bij Defensity College toe en nadat Máxima als reservist werd opgeleid, steeg het aantal bezoekers op de vacaturesite van Defensie.

Of Amalia na haar opleiding ook in een actieve gevechtssituatie terecht kan komen, lijkt militair historicus Erwin van Loo niet waarschijnlijk: "Als je naar de geschiedenis kijkt, werd dat altijd vermeden, dus het lijkt me dat dat bij Amalia ook het geval zou zijn. Sowieso komt maar een klein deel van de militairen aan het front terecht. Er zijn ook ondersteunende rollen waarmee je op een andere manier je bijdrage kan leveren."

Nederland geeft Oekraïne 500 miljoen euro aan militaire steun. Dit 'wintersteunpakket' is bedoeld voor luchtverdediging en drones. Dat zei premier Jetten op een persconferentie na zijn ontmoeting met de Oekraïense president Zelensky op het Catshuis in Den Haag. Het kabinet had dit geld al gereserveerd voor Oekraïne.

Zelensky uitte zijn dankbaarheid voor alle steun die hij krijgt uit Nederland, en ook van andere bondgenoten. Zijn land heeft het hard nodig, zegt hij, doelend op het feit dat Rusland de aanvallen op onder meer energiecentrales en bruggen en wegen de laatste tijd opvoert.

Zo werd het nieuwe steunpakket bekendgemaakt:

Jetten benadrukte meermaals dat de Nederlandse steun "rock solid" is. "Oekraïne verweert zich al jaren tegen de barbaarse Russische agressie. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor ons in Europa. U staat niet alleen: uw strijd is onze strijd." Hij riep ook andere Europese landen op om Oekraïne te blijven steunen.

Na de ontmoeting met Jetten had Zelensky een gesprek waarbij ook minister Yesilgöz van Defensie en minister Berendsen van Buitenlandse Zaken aanschoven. Vanavond brengt hij nog een bezoek aan koning Willem-Alexander op Paleis Huis ten Bosch.

1,2 miljard in drie jaar

Intussen is minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking vandaag in Kyiv. Daar kondigde hij aan dat Nederland de komende drie jaar 1,2 miljard euro beschikbaar stelt aan niet-militaire steun voor Oekraïne. Dat geld was al gereserveerd: 878 miljoen euro uit het coalitieakkoord, en 327 miljoen extra werd op Prinsjesdag bekendgemaakt.

Dat geld is bestemd voor "de meest urgente noden", legde premier Jetten uit, zoals humanitaire hulp, drinkwater, energie, wederopbouw en ontmijning. Jetten wees ook op de samenwerking met het bedrijfsleven. "We moeten Nederlandse expertise inzetten waar die het meest nodig is." Een flink deel van de toegezegde miljoenen gaan naar Nederlandse bedrijven die Oekraïne helpen met wederopbouw.

40 miljoen euro wordt dit jaar al overgemaakt naar het Ukraine Energy Support Fund, bestemd voor herstel van de energie-infrastructuur. Deze miljoenen komen sneller dan eerder afgesproken, om Oekraïne de winter door te helpen.

Vredesonderhandelingen in november

Desgevraagd ging Zelensky ook in op de gesprekken tussen zijn land, Rusland en de Verenigde Staten die op de rol staan, mogelijk in Abu Dhabi. Een datum is er nog niet. Zelensky verwacht dat er na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen, tussen 6 en 10 november, weer gesproken zal worden over een einde aan de oorlog.

Vooralsnog is daar geen Europese vertegenwoordiging bij. Zelensky pleit daar wel steeds voor. Volgens hem zou het helpen als Europa iets meer eenheid uitstraalt om daar iemand aan tafel te krijgen.

Een vrouw van 93 is gistermiddag op straat in Amsterdam-Slotervaart geslagen en beroofd van haar handtas. De hoogbejaarde vrouw kwam hard ten val en brak haar rug. Dat meldt de politie.

De beroving gebeurde rond 14.00 uur bij een flat aan de Comeniusstraat. De verdachte rende vervolgens weg met haar handtas. De 93-jarige vrouw ligt nog in het ziekenhuis, schrijft de regionale omroep NH.

Volgens ooggetuigen liep de man al enige tijd rond in de buurt. De politie is op zoek naar meer mensen die iets hebben gezien. De verdachte is een man van rond de 40 met een lichte huidskleur en lichtbruin haar. Hij droeg een donkere winterjas en had een grote weekendtas bij zich.

In een wildpark in de Oost-Duitse deelstaat Brandenburg heeft een wolf een 8-jarig meisje aangevallen. Dat bevestigt de lokale politie aan het Duitse persbureau DPA. Het kind raakte bij de aanval zwaargewond en is per helikopter naar een ziekenhuis gevlogen.

De aanval vond vanochtend plaats in een van de dierenverblijven in het wildpark Johannismühle. Het wildpark ligt in de gemeente Baruth/Mark, ten zuiden van Berlijn. Duitse media schrijven op basis van de politie dat het kind zich samen met twee andere kinderen en een medewerker in een van de verblijven bevond. Daar werd het meisje aangevallen door "ten minste één wild dier", aldus de politie.

De andere kinderen en de medewerker bleven ongedeerd. Het meisje raakte gewond aan haar hoofd. Of haar verwondingen levensbedreigend zijn, is niet bekendgemaakt.

Exclusief bezoek

De aanval vond plaats rond 09.30 uur, nog voordat het wildpark om 10.00 uur opende. Het is niet duidelijk waarom de kinderen op dat moment al in een verblijf waren, mogelijk kregen zij een speciale rondleiding. Op zijn website schrijft het wildpark dat er begeleide rondleidingen worden aangeboden. "Samen met een dierverzorger kunt u genieten van een exclusief bezoek aan het dier van uw keuze", staat er onder meer.

Op de website schrijft het wildpark dat het tot 2 november gesloten blijft. Het is niet duidelijk of een gepland evenement op 30 oktober, de zogenaamde 'Halloweenavond', doorgaat.

Hoe de aanval kon gebeuren, wordt onderzocht. In het wildpark leven verschillende wilde dieren, waaronder ook grijze wolven en poolwolven.

Leeuw ontsnapt

Tien jaar geleden werd hetzelfde dierenpark geëvacueerd, nadat een leeuw uit het leeuwenverblijf was ontsnapt. Op dat moment waren er zo'n honderd mensen in het park. De leeuw werd met een verdovingsspuit uitgeschakeld.

Voor het eerst sinds de Hamas-aanslagen van 7 oktober 2023 en het genocidale geweld van Israël dat daarop volgde, ging Israël naar de stembus. De uitslag laat de politiek vooral met vragen achter, want er is geen meerderheid voor één van de blokken, van zittend premier Benjamin Netanyahu of zijn uitdager Gadi Eisenkot.

Daarmee is de strijd tussen de twee nog niet beslecht. Wat betekent dat voor de koers van Israël?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Verslaggever Sander van Hoorn was op de verkiezingsavond bij Yashar, de partij van Eisenkot. Daar begon de avond met enthousiasme, maar vandaag zal dat anders zijn. Het is namelijk nog de vraag wie de leiding krijgt bij het vormen van een coalitie.

Netanyahu's partij Likud is de grootste, maar komt moeilijker aan een meerderheid dan Eisenknot. En dus wordt ook naar hem gekeken. Maar hoewel Israëliërs op Eisenkot stemden voor verandering, is het voor de rest van de wereld maar de vraag of er daadwerkelijk veel zal veranderen aan de koers van Israël.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Wouter Sloekers

Voor de vierde keer op rij verlengt de gemeente Utrecht een zogenaamd verblijfsverbod rondom station Utrecht Centraal. Tot 1 november 2028 kunnen agenten en handhavers mensen die overlast veroorzaken weren uit delen van de Utrechtse binnenstad en Lombok-Oost.

De gemeente kampt al jaren met agressief gedrag, intimidatie, diefstal en geweldsincidenten in het stationsgebied. De overlast wordt veroorzaakt door verslaafden, dak- en thuislozen, criminelen en jongeren.

Daarom wees de gemeente in september 2022 gebieden aan waarbinnen personen die voor overlast zorgen tijdelijk niet mogen komen. Deze maatregel werd al drie keer eerder verlengd, de gebieden werden ook al uitgebreid.

Lichte daling incidenten

Volgens het gemeentebestuur is het een belangrijke maatregel om overlast tegen te gaan. Toch is het aantal incidenten de afgelopen jaren nauwelijks gedaald, schrijft RTV Utrecht. Uit politiegegevens blijkt dat het met 4959 incidenten in 2023 en 5125 in 2025, licht daalde naar 4278 in 2026.

Volgens de gemeente is er een lichte afname zichtbaar bij zakkenrollerij, winkeldiefstal, overlast door zwervers en overlast gerelateerd aan alcohol- en drugsgebruik. Ernstige incidenten zoals mishandeling, bedreiging, openlijke geweldpleging en vechtpartijen kwamen in de binnenstad in 2026 even vaak voor als eerdere jaren.

Dit jaar hebben tot en met augustus in totaal 744 personen een gebiedsverbod gekregen. Dat is ongeveer vergelijkbaar met voorgaande jaren.

Op enkele plekken is er iets minder vaak zo'n verbod opgelegd. De gemeente denkt dat dit komt doordat mensen weten dat daar overlastgevers een gebiedsverbod kunnen krijgen en dat de bekendheid van de maatregel preventief werkt.

Zaak van lange adem

De maatregel zou in november aflopen. Dat vindt burgemeester Sharon Dijksma onverantwoord. Het aantal keren dat de maatregel genomen werd, geeft volgens haar aan hoe urgent het probleem is. "De overlast is er en daar wil je effectief tegen op kunnen treden", legt ze aan RTV Utrecht uit.

Het verlengen van deze maatregel is onderdeel van een set maatregelen. Want, zo stelt de burgemeester, sommige mensen die overlast geven hebben ook zorg nodig.

Als het aan de burgemeester ligt, mag de gemeente aan de ene kant liefdevol zijn, maar aan de andere kant moet er soms ook streng worden opgetreden. Dat gaat allemaal niet van de een op de andere dag. "Het is een zaak van lange adem", aldus Dijksma.

De hogesnelheidstrein die op een stilstaande trein reed in Spanje was met toestemming van de treinverkeersleiding doorgereden, terwijl er een rood sein was. Dat zei minister van Transport Puente op een persconferentie.

Bij de ramp zijn zeker 68 doden gevallen. Tientallen mensen raakten gewond. Volgens Puente was er voor het ongeluk een computerstoring en heeft de botsing daar mogelijk mee te maken.

Het besturingssysteem bij station Urda viel volgens hem rond 08.30 uur uit, waardoor op een traject van 63 kilometer het veiligheidssysteem niet meer werkte. Daardoor kwamen alle treinen op dat traject tot stilstand.

Toestemming om door te rijden

De hogesnelheidstrein van de nationale spoorwegmaatschappij Renfe kreeg vervolgens van de treinverkeersleiding alsnog toestemming om door te rijden, ondanks dat de seinen op rood stonden.

Normaal gesproken is dan het protocol dat een trein een snelheid aanhoudt tot 40 kilometer per uur zodat machinisten op zicht kunnen rijden en nog voldoende tijd hebben om in te grijpen. Hier kreeg de machinist echter toestemming om de reis met hogere snelheid voort te zetten. Volgens Puente is die beslissing "onder onverklaarbare omstandigheden" genomen.

147 passagiers

De trein botste vervolgens op een stilstaande hogesnelheidstrein van vervoerder Iryo waarin 147 passagiers zaten. De meeste dodelijke slachtoffers zaten in de stilstaande trein. Zeker 40 mensen in deze trein kwamen om het leven.

Overlevenden spreken van een zeer harde klap. "Ik zat in het gangpad en werd vier of vijf stoelen verder geslingerd", zegt een man die in de stilstaande trein zat tegen radiostation Onda Cero. Hij zag na de botsing dode mensen in de wagon liggen, zegt hij.

Premier Sánchez is naar het commandocentrum in Toledo gegaan, dat in de buurt van de rampplek ligt. "Vandaag is heel Spanje in rouw", zei hij tegen de massaal aanwezige pers. Hij spreekt van een gebeurtenis "die onaanvaardbaar is voor een land als Spanje". Hij betuigde zijn medeleven met de slachtoffers en hun familie. Hij kondigde drie dagen van nationale rouw aan die morgen ingaan.

Ophelderen

De premier zegt dat de eerste prioriteit ligt bij de steun aan de slachtoffers. "Ons tweede doel is om op te helderen wat er is gebeurd." Een onafhankelijke commissie doet onderzoek naar de ramp en ook de ministeries van Transport en van Binnenlandse Zaken doen onderzoek. Sánchez: "We gaan tot op de bodem uitzoeken wat er is gebeurd. En als er sprake is geweest van nalatigheid, zal dat aan het licht komen."

Het is de tweede treinramp in Spanje dit jaar waarbij veel doden vallen. Op 18 januari ontspoorden twee hogesnelheidstreinen in Adamuz, in de zuidelijke provincie Córdoba. Daarbij kwamen meer dan veertig mensen om het leven. Dit jaar waren er ook andere grote ongevallen met treinen.

De Spaanse machinistenvakbond had al eerder opgeroepen tot betere veiligheid van het spoor en had al voor het ongeluk een staking gepland voor morgen. Die gaat door, liet vakbond Semaf weten. "Semaf handhaaft de staking die is uitgeroepen ter verdediging van de spoorveiligheid, evenals de naleving van de toezeggingen om een structurele verandering in de veiligheid te bewerkstelligen", schrijft de vakbond in een verklaring.

Het Openbaar Ministerie heeft taakstraffen tot 200 uur geëist tegen vier vrouwen die verdacht worden van grafschennis op begraafplaats Rusthof in Amersfoort. De vrouwen hielden daar in 2021 een spirituele sessie, zonder medeweten van nabestaanden.

Zes vrouwen hadden van de toenmalige directeur toestemming gekregen om na sluitingstijd op de begraafplaats een bijeenkomst te houden rond spirituele verschijnselen. Onder begeleiding van een medewerker van de begraafplaats probeerden ze contact met de geesten van de doden te maken. Ze gebruikten hiervoor een apparaat dat elektrische velden meet, dat volgens de vrouwen op de energie van de overleden personen zou reageren.

De vrouwen probeerden ook paranormaal contact met overleden kinderen op de begraafplaats te maken. De bijeenkomst kwam pas enkele weken later aan het licht toen een vader van een overleden kind een camera vond met beelden van de seance. Hierop deden uiteindelijk 57 nabestaanden gezamenlijk aangifte, enkele mensen deden dat afzonderlijk.

Toen de zaak aan het licht kwam, werd de directeur op non-actief gesteld. Daarna werd een nieuwe directeur aangesteld.

Buitengewone zaak

Volgens het OM zijn graven aangeraakt en werd contact gezocht met overledenen. "Het is een heel onbehaaglijk gevoel dat dit soort handelingen plaatsvindt op de begraafplaats waar jouw geliefde ligt", citeert RTV Utrecht de officier van justitie.

De officier sprak in de rechtszaal van een buitengewone zaak. Ook is de zaak volgens de officier uniek omdat de rechtbank antwoord moet geven op de vraag of paranormaal onderzoek een vorm van grafschennis is, waarvoor de vrouwen vervolgd en bestraft moeten worden.

Vragen

Slechts een van de verdachten was vandaag aanwezig in de rechtbank. Tegen haar werd de laagste taakstraf van 40 uur, waarvan 20 voorwaardelijk, geëist.

Enkele nabestaanden van kinderen die op de begraafplaats liggen, waren ook aanwezig. "We leven niet alleen met het gemis, maar ook met vragen over wat er precies is gebeurd", zei een van de moeders. "We hebben ons kind daar achtergelaten, omdat we dachten dat het daar veilig was."

De advocaten van de verdachten betogen dat er niets beschadigd of vernield is en dat er dus geen sprake is van grafschennis. De rechtbank doet binnenkort uitspraak.

De Likud-partij van Benjamin Netanyahu lijkt opnieuw de grootste te zijn geworden bij de Israëlische parlementsverkiezingen. Toch zit op dezelfde voet doorregeren er niet in voor 'Bibi', die sinds 1996 al drie keer premier is geweest. Bij de verkiezingen van gisteren zijn belangrijke verschuivingen geweest die de vorming van een coalitie spannend en onvoorspelbaar maken. En niet onbelangrijk: ook oppositieleider Eisenkot wil proberen een coalitie te smeden.

In dit artikel zoomen we in op drie aspecten van de uitslag: de plek van Netanyahu, de winst van de Arabische partijen en de ingewikkelde coalitievorming.

Heeft de oppositie te vroeg gejuicht?

Israël is een coalitieland. Het is nog nooit voorgekomen dat een van de partijen een eigen meerderheid haalde. Bij deze verkiezingen traden twee blokken aan: een verbond van partijen dat wordt aangevoerd door Netanyahu, en een ander blok waarvan de partij van oud-generaal Eisenkot de grootste is. In de peilingen stond het blok-Eisenkot op winst, ook na de exitpoll gisteravond leek dat zo.

Maar vanochtend was de situatie anders. Met 85 procent van de stemmen geteld staat Netanyahu's blok op 53 zetels, dat van Eisenkot op 48. Na de exitpoll kwam dit voor velen als een verrassing, vermoedelijk ook voor Eisenkot zelf. Die richtte zich in een eerste reactie op Netanyahu's verlies en een totaal gebrek aan vertrouwen dat daaruit zou spreken.

Meer weten over de verkiezingsuitslag in Israël?

Deze aflevering van podcast De Dag over wat de uitslag betekent luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Veiligheid was een van de belangrijkste thema's bij de eerste verkiezingen sinds de Hamas-terreur van 7 oktober 2023. Voor veel Israëliërs is Netanyahu nog steeds Mr. Security. De oppositie is er niet in geslaagd leidend te worden op dit thema, ook al heeft Eisenkot zelf een verleden als hoge militair. Het verhaal van zijn blok was vooral anti-Netanyahu. Dat was voor veel Israëliërs kennelijk niet aantrekkelijk genoeg. Die kwamen daarom toch weer uit bij de premier of partijen die hem steunen.

Overigens leken ze bij Likud zelf tot het laatst niet zeker van hun zaak. Gisteravond probeerde de partij stemlokalen langer open te houden. Ook werd tot het allerlaatst campagne gevoerd. Op het verkiezingsfeest waren amper aanhangers.

Winst én sleutelrol voor Arabische partijen

In de tweedstrijd tussen de blokken was er minder aandacht voor de Arabische partijen, de winnaars bij deze verkiezingen. Samen komen die op 19 zetels, meer dan ooit.

Zo'n 20 procent van de Israëlische bevolking is Arabisch. Hun opkomst bij verkiezingen was altijd relatief laag. Veel Israëlische Arabieren hadden weinig geloof dat stemmen hun levensomstandigheden zou verbeteren.

Nu was de komst veel hoger. De Palestijnse bevolking in Israël heeft onder de laatste regering-Netanyahu te maken gehad met veel haat en discriminatie. Mensen vrezen dat er nog veel extremere regeringen kunnen komen als ze nu niet gingen stemmen.

Van de 19 zetels zijn er zeven voor de partij Ra'am en twaalf voor de Gezamenlijke Lijst, een verbond van Arabische partijen. Allebei worden ze belangrijk bij de coalitievorming. Ze zijn groot genoeg voor een stevige onderhandelingspositie. Maar ze staan ook verschillend in de wedstrijd.

De hamvraag: wat nu?

Dat Netanyahu de grootste is, betekent niet automatisch dat hij het initiatief krijgt bij de coalitievorming. De officiële verkiezingsuitslag wordt verwacht op 4 november. Daarna voert president Herzog gesprekken met alle partijen. Degene die de grootste kansen heeft op succes, krijgt van hem de opdracht. Zowel Netanyahu als Eisenkot zal proberen diegene te worden.

De Arabische partijen kunnen de doorslag geven. De leider van de partij Ra'am is bereid om deel te nemen aan een coalitie; de andere partijen willen alleen gedogen. Maar samenwerking met een Arabische partij is voor beide blokken (nog) geen optie.

Netanyahu regeert nu nog met extremistische partijen, die hij binnenboord moet houden om zicht te houden op een meerderheid. Voor hen is samenwerken met Arabische partijen onbespreekbaar. Netanyahu zelf sluit samenwerking eveneens uit.

In het kamp-Eisenkot is er geen duidelijke lijn. Meerdere oppositiepartijen hebben beloofd niet met de Arabische partijen in zee te gaan. Zulke beloftes zijn overigens eerder gedaan - en gebroken.

Netanyahu geldt als meesteronderhandelaar. Hij heeft zich al uit menig politiek netelige situatie gered. Hij zal proberen een paar zetels los te weken bij oppositiepartijen of desnoods een eenheidsregering te vormen, met een beroep op het landsbelang. Na de toch verrassende wending bij de uitslagen zal hij zich in ieder geval gesterkt voelen om door te gaan.

De Europese gasprijs is vandaag door de grens van 100 euro per megawattuur gegaan. Dat is het hoogste niveau sinds de gascrisis in 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel.

In februari, voordat Amerika en Israël de oorlog tegen Iran begonnen, was de prijs op de groothandelsmarkt nog onder de 30 euro per megawattuur. Sindsdien zijn in het Midden-Oosten belangrijke raffinaderijen en leidingen voor vloeibaar gas (lng) geraakt, waardoor er van daaruit minder wordt geëxporteerd.

Dynamisch contract

Voor mensen met een dynamisch contract betekent een hogere gasprijs dat ze ook meteen meer gaan betalen. Want hun energieleverancier bepaalt dagelijks een nieuwe prijs op basis van de groothandelsprijs. Zo'n 8 procent van alle huishoudens heeft zo'n dynamisch contract.

Ter illustratie: vandaag betaalt een klant van een van de grotere aanbieders van dynamische contracten 1,95 euro per kubieke meter aardgas, inclusief belasting. Precies een jaar geleden was dat nog maar 1,13 euro. Huishoudens verbruiken gemiddeld zo'n 790 kubieke meter gas per jaar volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek. Op basis van de prijs van een jaar geleden kom je dan dus op zo'n 893 euro per jaar uit, op basis van de prijs van vandaag is dat rond de 1540 euro.

Voor mensen met een variabel contract (zo'n 37 procent van de huishoudens) verandert de gasprijs meestal iedere drie maanden of half jaar. Zij merken dus met wat vertraging iets van de hogere gasprijs.

Meer dan de helft van de huishoudens (54 procent) heeft een vast energiecontract. Gedurende de looptijd van hun contract verandert de prijs die zij voor gas moeten betalen niet. Maar als hun contract afloopt en ze dus een nieuw contract moeten afsluiten, kunnen ze wel geconfronteerd worden met een hogere prijs.

(Telecompaper) Mike Sievert is leaving T-Mobile US, just over a year after he stepped down as CEO. When Srini Gopalan became CEO a year ago, Sievert took on the new role of vice chairman...

(Telecompaper) Amazon.com has unveiled a new range of its Echo devices featuring the Alexa+ AI assistant...

Met 85 procent van de stemmen geteld gaat het pro-Netanyahu-blok met 53 zetels aan kop bij de Israëlische parlementsverkiezingen. Het blok rond oppositieleider Gadi Eisenkot staat op dit moment op 48 zetels. Het aantal zetels voor de Arabische partijen staat op 19, een historisch record.

De Likud-partij van Netanyahu verliest met deze uitslag zes zetels en gaat van 32 naar 26. De pas een jaar geleden opgerichte partij van Eisenkot, Yashar, zou uitkomen op 21 zetels. Israëlische media verwachten niet dat de cijfers op korte termijn door de Centrale Verkiezingscommissie worden bijgewerkt.

Bij de verkiezingen van november 2022 behaalde het rechtse en ultraorthodoxe blok van Benjamin Netanyahu nog een duidelijke meerderheid van 64 zetels. Het kon hierdoor simpel en snel een stabiele coalitie smeden.

Met de nieuwe zetelverdeling is een overzichtelijke formatieperiode vrijwel uitgesloten. De Knesset, het Israëlische parlement, kent 120 zetels en met de huidige cijfers komt geen enkel blok op eigen kracht aan de benodigde 61 zetels om een meerderheidsregering te vormen.

Een ingewikkelde formatie kan op papier voorkomen worden door met de Arabische partijen in zee te gaan. Dit is na de Hamas-aanslagen van 7 oktober 2023 echter omstreden. Netanyahu heeft al laten weten dat dit voor hem sowieso geen optie is. Partijen die dit wel overwegen, zouden volgens hem "verraad" plegen en "een schande" begaan.

Meer weten over de verkiezingsuitslag in Israël?

Deze aflevering van podcast De Dag over wat de uitslag betekent luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Omgekeerd hebben de Arabische partijen al klip-en-klaar gesteld dat de uitslag volgens hen een uitgelezen kans is om "de bloedige regering van Netanyahu" naar huis te sturen. "Hij heeft het leven van elke Arabische burger tot een hel gemaakt", zei Yousef Jabareen, de voorman van de Arabische Gezamenlijke Lijst.

Oud-legerleider Eisenkot sluit een samenwerking met de Arabieren weliswaar niet expliciet uit, maar heeft wel nadrukkelijke voorwaarden gesteld aan partijen die in een coalitie willen komen. Die moeten onder meer Israël als een Joodse staat erkennen, instemmen met een algehele dienstplicht en Hamas zien als een terroristische organisatie die ontmanteld moet worden. In de praktijk ligt een akkoord daarom niet voor de hand, ook omdat andere partijen uit Eisenkots blok tegen samenwerking met Arabische partijen zijn.

Golan, leider van de centrumlinkse oppositiepartij De Democraten en ook onderdeel van het blok-Eisenkot, pleitte vandaag wel voor samenwerking. "We mogen Netanyahu's racistische tweedeling tussen Joodse stemmen en Arabische stemmen niet langer accepteren", schreef hij op sociale media.

Hoewel zowel de partij van Netanyahu als zijn blok op een fors verlies staan, zei de huidig premier van Israël vannacht al "een sterke, nationale, rechtse" regering te willen. Volgens hem was gebleken dat de rechtervleugel een "grote meerderheid" heeft behaald onder de "zionistische kiezers" van Israël.

De opkomst voor de parlementsverkiezingen was hoog met 77,7 procent, het hoogste percentage sinds 1999. Ook veel Israëliërs die buiten Israël wonen, kwamen naar het land om hun stem uit te brengen, vaak uit onvrede over het beleid van de regering van Netanyahu en de oorlog in Gaza.

Ook in plaatsen waar vooral Arabieren wonen, lag de opkomst hoger dan bij eerdere verkiezingen. Zo'n 20 procent van de Israëlische bevolking is Arabisch.

Tienduizenden ouderen met een alarmknop voor noodsituaties lopen risico om in levensgevaarlijke situaties terecht te komen. Dat meldt EenVandaag op basis van eigen onderzoek. Het 2G-netwerk waarmee deze knoppen verbonden zijn, wordt binnenkort uitgezet.

De alarmsystemen kunnen door kwetsbare ouderen worden ingedrukt bij bijvoorbeeld een val in huis, als ze zich plots niet lekker voelen of bij een onveilige situatie, zoals onbekenden aan de deur. Door de knop in te drukken, wordt een alarmsignaal gestuurd naar vooraf ingestelde contactpersonen. Dit kunnen familieleden of bijvoorbeeld de wijkverpleging zijn.

Uit het onderzoek van EenVandaag blijkt dat zo'n 30.000 tot 80.000 mobiele alarmsystemen functioneren op 2G-netwerken. Dit zijn bijvoorbeeld seniorentelefoons, noodknoppen of alarmhorloges. Daarnaast zijn veel van deze systemen nog te koop. En worden kopers niet gewaarschuwd dat de systemen binnenkort niet meer werken.

Verkopers Bol, Thuiszorgwinkel.nl en LifeWatcher hebben na navraag laten weten de advertenties op hun sites aan te passen of producten om te willen ruilen, schrijft EenVandaag.

Verouderde netwerken

Seniorenvereniging ANBO-PCOB hoorde een paar weken geleden van de problemen toen ze werd benaderd door EenVandaag. De vereniging had eerder wel een melding van een vrouw uit Zeist ontvangen. Die meldde dat het apparaat waarmee ze normaal kon parkeren niet werkte. Dat functioneerde ook op 2G.

Na de vragen van EenVandaag dook de vereniging in de problemen en besloot ze ook een waarschuwing te plaatsen op haar site.

Telecomproviders stoppen met de 2G- en 3G-netwerken omdat deze verouderd zijn. Odido zette het netwerk in 2023 al uit. KPN zal dit eind 2027 doen.

Provider KPN heeft al een artikel op zijn website geplaatst om mensen te waarschuwen. "Wij communiceren aan onze klanten dat we stoppen met de dienst", laat een KPN-woordvoerder weten. Maar het wordt ingewikkeld als die partijen via het netwerk weer een dienst leveren aan hun klanten, zoals bijvoorbeeld bij alarmknoppen. Daar heeft de provider geen zicht op.

Wel kunnen mensen via een hulpnummer controleren of hun systeem met 2G of 3G verbonden is. Hij waarschuwt wel dat dit enkel werkt voor klanten van KPN. Als de systemen via het netwerk van een andere provider lopen, kan dat niet via dat nummer.

'Levensgevaarlijk'

Het is al langer bekend dat de netwerken worden afgesloten, legt de woordvoerder van ANBO-PCOB uit. Maar dit is maar bij een heel klein publiek bekend. Zo kwam de Autoriteit Consument & Markt eind 2023 al met een waarschuwing voor de gevolgen hiervan. "Maar veel mensen weten dit niet."

ANBO-PCOB waarschuwt voor levensgevaarlijke situaties als de systemen plots niet werken. Als iemand bijvoorbeeld in de badkamer valt en alleen woont, maar de knop om hulp in te roepen werkt niet, legt de woordvoerder uit. "Dat kan soms tot de dood leiden."

De seniorenvereniging roept mensen dan ook op om hun apparaat te controleren en, als het onduidelijk is, contact op te nemen met de leverancier. Ook raadt hij aan dat desnoods kinderen van de ouderen meekijken.

Ook hoopt de seniorenvereniging dat de overheid een rol op zich neemt, door middel van bijvoorbeeld een campagne. Daarmee zou een zo groot mogelijk publiek moeten worden bereikt.

"Niemand wil natuurlijk dat een oudere bij een val geen hulp kan inroepen. Ik begrijp dat de ouderenbond zich hier zorgen over maakt", reageert een woordvoerder namens minister van Langdurige Zorg, Mirjam Sterk.

Ze benadrukt dat de afschakeling van het 2G-netwerk in eerste instantie aan de telecomproviders is en aan de zorgaanbieders dat de ingezette hulpmiddelen goed werken. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ondersteunt de zorgaanbieders hierbij.

De Braziliaanse oud-presidentskandidaat Flávio Bolsonaro is aangekomen in Miami in de Verenigde Staten, melden persbureau Reuters en AP. Op beelden is te zien dat Bolsonaro en zijn gezin uit een privéjet stappen op het Miami Opa Locka Executive Airport.

De zoon van oud-president Jair Bolsonaro vluchtte het land uit nadat hij afgelopen weekend de presidentsverkiezingen in Brazilië had verloren van zittend president Lula da Silva. Er kwamen berichten dat hij onderweg was naar de Verenigde Staten, waar hij welkom was.

Zo kwam de oud-presidentskandidaat met zijn gezin aan in Miami:

Het Braziliaanse Hooggerechtshof droeg Bolsonaro na zijn verlies op om om uiterlijk dinsdagmiddag zijn gewone en diplomatieke paspoorten in te leveren, in verband met een onderzoek naar witwaspraktijken, corruptie en belastingontduiking. Het is niet bekend of hij daar gehoor aan heeft gegeven.

Volgens bronnen die dicht bij hem staan heeft de 45-jarige Bolsonaro ook een Italiaans paspoort.

Naar verwachting wordt morgen in Miami een persconferentie gehouden, meldt een journalist die dicht bij Bolsonaro staat.

Diplomatieke rel

De immigratiedienst van Argentinië meldt op sociale media dat Bolsonaro samen met zijn vrouw en twee dochters gisteravond om 22.50 uur het land binnenkwam "met geldige reisdocumenten". Ze staken de grens over via de internationale brug Tancredo Neves in het noorden van Argentinië.

Het viertal pakte vervolgens kort na controle het vliegtuig rond 23.30 uur met als bestemming Guayaquil in Ecuador. Vanuit daar is het gezin verder gevlogen naar Miami.

Dat Argentinië Bolsonaro het land heeft binnengelaten om vanuit daar door te vliegen kan een diplomatieke rel veroorzaken tussen Lula en de Argentijnse president Javier Milei, tevens bondgenoot van de Amerikaanse president Trump. Eerder zei Argentinië geen aanwijzingen te hebben dat Bolsonaro via dat land is gereisd.

Lula zegt dat het "beschamend" is dat zijn oud-tegenstander Brazilië heeft verlaten. Volgens de 81-jarige president had Bolsonaro kunnen blijven om te "bewijzen dat de beschuldigingen niet kloppen".

Nog voordat het toestel in Miami landde, zei Lula tegen tientallen aanhangers bij zijn ambtswoning in de hoofdstad Brasília dat hij niet wist waar Bolsonaro verbleef, maar dat hij wel op de hoogte was dat hij het land heeft verlaten.

Bij D66 en het CDA klinkt steeds meer kritiek op minister Eelco Heinen van Financiën. Achter de schermen is te horen dat hij te solistisch te werk gaat en voor zijn beurt spreekt.

Vanmorgen, na een overleg met de ChristenUnie over steun voor het Belastingplan, zorgde de VVD-minister opnieuw voor irritatie bij de coalitiegenoten. Heinen suggereerde dat hij een oplossing heeft voor de aanpassingen aan box 3, die de staatskas de komende jaren vele miljarden gaan kosten. "Ik denk dat ik een puzzel heb gelegd die op breed draagvlak kan gaan rekenen", zei hij.

Maar navraag bij de andere coalitiepartijen leert dat het nog niet zo ver is: er is geen sprake van een deal binnen de coalitie, er ligt geen dekkingsvoorstel. "Hier spreekt hij niet namens het hele kabinet", zo is te horen. Terwijl de regel is dat een minister altijd namens het hele kabinet spreekt, dat heet eenheid van kabinetsbeleid.

ChristenUnie-leider Mirjam Bikker, die vlak na Heinen naar buiten kwam, zei dat haar in elk geval geen dekking is voorgelegd en dat hij dus niet zomaar op haar steun kan rekenen. Sterker nog, zij maakt zich zorgen dat het probleem nog altijd niet is opgelost.

Markuszower

Opvallend is dat Heinen gisteren op eigen initiatief een gesprek met fractieleider Gidi Markuszower voerde. Andere coalitiepartijen en kabinetsleden waren daar niet van de op de hoogte. Wel was volgens het ministerie van Financiën premier Jetten van tevoren hierover ingelicht.

De ex-PVV'er heeft zeven zetels in de Tweede Kamer, maar is niet door het kabinet uitgenodigd voor begrotingsgesprekken. Toch was hij dinsdagochtend op het ministerie van Financiën om te praten over mogelijke steun voor het Belastingplan.

Markuszower was na afloop enthousiast. Hij zegt dat hij weinig eisen stelt. "Ik heb een goed gesprek gehad met minister van Financiën en ik hoop dat het leidt tot een pakket dat beter is." Steun geven aan het Belastingplan vindt Markuszower belangrijk omdat hij anders vreest voor verkiezingen. "Niemand zit te wachten op Jesse Klaver als premier."

Minister Heinen vindt het niet gek dat hij zelfstandig met Markuszower heeft afgesproken. Dat is nodig, zegt hij, in zijn zoektocht naar zo veel mogelijk steun. "Laten we nou met iedereen in het parlement open spreken. Kijken of we wensen kunnen inpassen en zo werken aan een breed draagvlak."

Niet de eerste keer

Er klinkt al langer kritiek bij CDA en D66 op het eigenzinnige optreden van Heinen. Eind augustus wankelde het kabinet er zelfs even door. De minister van Financiën had die maand met de financieel woordvoerders van meerdere oppositiepartijen gesproken over steun voor de begroting en het belastingplan. Dat was los van de gesprekken die de top van het kabinet tegelijkertijd met de fractieleiders van diezelfde partijen had.

Heinen kwam toen al snel naar buiten met de mededeling dat "de puzzel" met de oppositiepartijen gelegd was, terwijl dat volgens D66 en CDA nog helemaal niet het geval was. Er was geen sprake van een akkoord.

'Onbuigzaam'

De minister van Financiën maakte een conceptbegroting die volgens hem op een meerderheid in de Tweede Kamer kon rekenen, maar onder anderen D66-premier Jetten en CDA-vicepremier Van den Brink vonden het verhaal veel te rechts. Hiermee zou de deur voor Pro, de grootste oppositiepartij in Tweede en Eerste Kamer, dichtgesmeten worden.

Begin oktober moest Heinen daarnaast toegeven dat zijn eerste plan voor een dekking voor het box-3-gat te veel op het bordje van relatief kleine spaarders terechtkwam. Dat had hij vanuit zijn hyperfocus op een oplossing onderschat, zei hij in de Tweede Kamer.

Ook bij meerdere oppositiepartijen die deze dagen met hem om tafel zitten, is te horen dat de minister van Financiën zich "weinig constructief" opstelt in gesprekken, "onbuigzaam" is als het over hun voorstellen gaat, en in zijn "eigen financiële werkelijkheid leeft".

De tijd dringt ondertussen. CDA-leider Bontenbal wil snel duidelijkheid over de uitkomst van de onderhandelingen. "Wat ik heel belangrijk vind is dat we er deze week uitkomen. Het duurt mij veel te lang, ik had in de zomer al een deal willen hebben."

Oppositiepartijen voeren de druk op. "Voor je het weet moet je terug naar de kiezer en dat wil ik voorkomen", zei Pro-leider Klaver gisteravond.

Een enorme klap voelden de passagiers van de twee treinen die op elkaar botsten in Spanje. Kort daarna lagen er overal doden en gewonden. De autoriteiten hebben tot nu toe 64 doden bevestigd.

Tot nu toe lijkt het erop dat een trein van achteren is ingereden op de andere trein, die op dat moment stilstond. In Spaanse media doen reizigers hun verhaal. "Je leven flitst in een seconde voor je ogen voorbij zonder dat je het beseft", zegt een van de passagiers tegen de krant El País. Iemand anders vertelt dat koffers door de lucht vlogen.

Radiostation Onda Cero spreekt een man die in de stilstaande trein zat. Zo'n vijf minuten nadat die was gestopt, voelde hij "een zeer, zeer, harde klap". "Ik zat in het gangpad en werd vier of vijf stoelen verder geslingerd." Na de botsing lagen er dode mensen in de wagon, zegt hij.

Op de plek van het ongeluk zijn veel gewonden:

Weer een andere passagier zegt dat iemand een metalen voorwerp op zich heeft gekregen. "Uiteindelijk lukte het ons een deur te openen en eruit te komen", legt hij uit. Sommige passagiers hadden volgens hem gebroken benen. Gewonde passagiers worden met een bus weggevoerd van de plek van het ongeluk, ziet een verslaggever van El País.

Veel familieleden van de slachtoffers zijn naar de plek van het ongeluk gekomen. Een vrouw met de naam Laura vraagt aan een agent naar haar neef, die in de trein naar Sevilla zat en het ongeluk heeft overleefd. Ze wil weten naar welk ziekenhuis hij wordt gebracht.

Op station Atocha in Madrid worden familieleden van slachtoffers bijgestaan. Zij komen vaak "erg nerveus" aan, zegt een hulpverlener. "Sommigen kunnen geen contact krijgen met hun familielid, vandaar hun bezorgdheid. Anderen zijn erin geslaagd om met hun familielid te spreken en zijn rustiger."

De regering van Andy Burnham lanceerde vandaag zijn eerste begroting met de gebruikelijke rituelen. Minister Healey van Financiën presenteerde zijn befaamde rode koffertje met de begrotingsstukken in Downing Street, een traditie die teruggaat tot 1860, gevolgd door een Lagerhuisdebat. Het was een begroting met een duidelijke linkse inslag, maar wat vooral opviel was de terughoudendheid in de plannen van de Labour-regering.

Het minimumloon gaat verder omhoog. Twintig miljoen huishoudens krijgen deze winter een subsidie van 120 euro om energierekeningen te kunnen betalen. De regering schaft de vaste leveringskosten voor gasgebruik af. Een korting op de brandstofaccijnzen wordt verlengd tot de zomer van 2027. Er komen belastingverhogingen voor de banksector en gokindustrie. De begroting stond daarmee nadrukkelijk in het teken van de "cost of living crisis".

"Dit is dan ook een begroting voor de werkende Britten", zei Healey in het begrotingsdebat. Maar al met al waren het bescheiden uitgaven die gepaard gingen met bescheiden belastingverhogingen.

Contrast

De voorzichtige begroting vormt een scherp contrast met de ambitieuze toespraak van premier Burnham op het jaarlijkse partijcongres van Labour in september. De premier beloofde een kostbaar systeem voor ouderenzorg op te zetten, een dossier waar opeenvolgende regeringen zich al jarenlang op stuklopen.

Even controversieel was de belofte om de staatspensioenen te versoberen. Burnham wil het Britse districtenstelsel op de schop nemen door een meer evenredig kiesstelsel in te voeren. Ook zette hij de deur open voor een terugkeer van het Verenigd Koninkrijk naar de Europese Unie.

Die speech veroorzaakte grote politieke deining door de torenhoge ambities. Maar het kwam wel met een belangrijk voorbehoud: Burnham wil deze plannen pas invoeren na de volgende Lagerhuisverkiezingen, die waarschijnlijk pas in 2029 plaatsvinden. Dat wierp meteen de vraag op wat zijn regering de komende drie jaar gaat doen. De begroting van vandaag was een eerste, voorzichtig antwoord op die vraag, maar het geeft meteen de beperkingen aan van de Britse regering.

Casinobegroting

Sinds de wilde begrotingsplannen van de Conservatieve premier Liz Truss loopt het Verenigd Koninkrijk aan de leiband van de obligatiemarkten. In 2022 presenteerde Truss haar beruchte "mini-budget". Het was een casinobegroting vol fikse belastingverlagingen, maar waarin Truss niet duidelijk maakte hoe ze deze maatregelen zou financieren. De reactie van de obligatiemarkten was onverbiddelijk: de rente op de Britse staatsleningen steeg in rap tempo.

De onrust op de financiële markten was zo groot dat Truss snel gedwongen was grote delen van haar ambitieuze plannen te schrappen. Voor haar was het al te laat, haar premierschap was na 49 dagen alweer voorbij. Maar de effecten daarvan ijlen nog steeds na. De rente op Britse staatsleningen is sindsdien onveranderd hoog gebleven.

Het vertrouwen in de Britse economie had zo'n knauw opgelopen dat de opeenvolgende regeringen van Rishi Sunak, Keir Starmer en Andy Burnham te maken kregen met een kapitaalmarkt die met grote scepsis naar hun begrotingsplannen keek. Al te grote uitgaven of ambitieuze plannen dreigden snel afgestraft te worden op de financiële markten.

Beperkte beweegruimte

Nog altijd beperkt dit de financiële beweegruimte van de Britse overheid. Van de G7-landen betalen de Britten de hoogste rente op tienjaarlijkse staatsleningen. De Britse regering geeft jaarlijks nu meer geld uit aan renteaflossingen dan aan onderwijs of defensie. Healey presenteerde het dan ook nadrukkelijk als een "do not harm"-begroting om de obligatiemarkten gerust te stellen. "We doen dit met grote verantwoordelijkheid, we houden vast aan strenge fiscale regels."

Het verklaart waarom de regering vandaag geen drastische koerswendingen of dure plannen presenteerde. Deze voorzichtige aanpak laat een aantal cruciale vragen onbeantwoord. Net als alle andere NAVO-landen heeft het Verenigd Koninkrijk zich gecommitteerd aan een fikse verhoging van de defensie-uitgaven, maar het is nog steeds onduidelijk hoe de Britten die gaan financieren. Die beslissing is nu tot volgend jaar uitgesteld.

De kritiek van de oppositie, van links tot rechts, was dan ook eensluidend: het ontbreekt deze regering aan ambitie. "Healey moet deze begroting benutten om taaie beslissingen te nemen, maar in plaats daarvan schuift hij de problemen voor zich uit", zegt Andrew Griffith van de Conservatieve Partij.

De Labour-regering laat zich echter niet van de wijs brengen door de kritiek. De voorzichtige aanpak is een doelbewuste keuze met een belofte van radicale hervormingen in een later stadium. Healey: "We creëren nu wat ademruimte met hoop voor de toekomst."