Aggregator

Een week na de grote spoorsabotage op Prinsjesdag is niet veel meer duidelijk over de daders. De politie en Openbaar Ministerie doen geen uitspraken over het lopende onderzoek en niemand heeft de actie opgeëist. Spoorbeheerder ProRail denkt dat drones in de toekomst zouden kunnen helpen om de pakkans te vergroten.

ProRail heeft zo'n 300 camera's bij overwegen en nog eens 6000 op stations. Die worden in Utrecht centraal gemonitord, in de Smart Monitoring Room van het Operations Control Center Rail. Via een muur vol videoschermen worden notoire probleempunten continu gevolgd, AI meldt het als zich elders verdachte situaties voordoen.

"Die camera's zijn slim en detecteren zelf een afwijking. Vervolgens interpreteren onze collega's of er daadwerkelijk iets aan de hand is of niet", legt Kristian Ruiter uit, projectleider incidentenbestrijding bij ProRail. "Dat kunnen spoorlopers zijn, stilgevallen voertuigen, of mensen die kwade zin hebben."

Buizen en startkabels

Vorige week was het hier aanpoten. In alle vroegte kwam de eerste melding binnen van een probleem op het spoor, de eerste van in totaal 35 meldingen uit met name het oosten en noorden van het land. Er bleken metalen buizen aan de rails te zijn bevestigd, soms was ook geprobeerd met startkabels kortsluiting te veroorzaken. Bij Steenwijk kwam een trein in aanraking met zo'n buis, maar doordat die al langzaam reed, was er geen schade.

In de loop van de dag waren de storingen verholpen en kon het treinverkeer weer worden opgestart. Hoewel niemand de verantwoordelijkheid heeft opgeëist, zijn er aanwijzingen dat boerenactivisten erachter zitten. Later op de dag ontregelden die ook het wegverkeer in grote dele van het land door hooibalen in brand te steken.

De duizenden camera's die ProRail langs het spoor heeft zouden de politie kunnen helpen bij de opsporing: de beelden kunnen live worden doorgezet naar de politiemeldkamer. Op Prinsjesdag bleven de daders echter grotendeels uit de buurt van de camera's.

"De camera's hangen daar vooral vanuit suïcidepreventie en om koperdiefstal, graffiti en spoorlopers tegen te gaan", zegt Ruiter. Daarmee blijft veel van de 7000 kilometer spoor in ons land buiten beeld. "Het is niet realistisch het hele Nederlandse spoor vol te hangen met camera's. Wat we wel kunnen doen is kijken naar andere technieken."

Wetswijziging en geld nodig

ProRail ziet er wel iets in om op strategische plekken boxen voor drones te plaatsen die geregeld zelfstandig het spoor surveilleren. Met slimme technologie zouden die dan afwijkingen kunnen detecteren: een openstaand hek of een persoon op een plek waar niemand hoort te zijn. Zodra daarvan een melding binnenkomt, kan iemand erop afgestuurd worden.

Ruiter: "Helaas worden we nu geconfronteerd met een nieuwe uitdaging. Daar hebben we gewoon extra toezicht voor nodig". Op kleinere schaal heeft ProRail al hiermee geëxperimenteerd.

Wel zou hiervoor de wet nog aangepast moeten worden: zulke lange dronevluchten zijn nu nog verboden. Ook zou ProRail er geld voor moeten krijgen van het kabinet. "We zijn er hard voor aan het werk om te kijken hoe we dat op termijn wel mogelijk kunnen maken", aldus Ruiter.

Geen 100% garantie

"De heftige gebeurtenissen van vorige week", schrijft het ministerie in een reactie, "zijn aanleiding om samen met ProRail te kijken wat we nog méér kunnen doen om de weerbaarheid van het spoor te vergroten." Of er geld voor drones zal worden vrijgemaakt, kon een woordvoerder niet zeggen.

ProRail erkent dat ook met drones "nooit 100 procent wordt voorkomen dat er sabotage wordt gepleegd". Maar het zou de kans erop wel verkleinen en de snelheid vergroten waarmee sporen vrijgegeven kunnen worden. En omdat ze meteen na een melding kunnen opstijgen, zouden drones kunnen helpen daders op te sporen.

Een Amsterdamse gemeenteambtenaar wordt verdacht van corruptie, computervredebreuk en medeplichtigheid aan ernstige geweldsincidenten. Het Openbaar Ministerie eist twaalf jaar cel tegen de 48-jarige. Ook eist justitie tien jaar cel tegen twee 'informatiemakelaars' aan wie de verdachte informatie zou hebben doorgespeeld.

De ambtenaar zou in negen maanden tijd meer dan 600 keer onrechtmatig persoons- en adresgegevens hebben opgevraagd in de systemen van de Gemeente Amsterdam, schrijft het OM. Het lekken van deze gegevens hebben in veel gevallen geleid tot ernstige geweldincidenten.

In onderzoek van het OM komen 95 geweldsincidenten naar voren, "onder meer 36 explosies, veertien dreig- of kogelbrieven, acht beschietingen van woningen, twee pogingen tot doodslag of moord, en één ontvoering".

Het geweld vond meestal binnen een week plaats nadat de ambtenaar de gegevens had opgezocht, in veertien gevallen zelfs binnen een dag. Ondanks de hoge aantallen noemen de officieren van justitie dit "het topje van de ijsberg". Volgens het OM kan er worden uitgegaan van duizenden bevragingen.

Slachtoffers

De officieren van justitie benadrukken dat de gevolgen voor slachtoffers enorm zijn. "Veel personen die dit betreft, zullen nu nog met regelmaat over hun schouder moeten kijken omdat zij vrezen dat hun persoonsgegevens ook in verkeerde handen terecht zijn gekomen."

In de strafzaak maakten slachtoffers gebruik van hun spreekrecht in de rechtbank Amsterdam. Een vrouw wier huis twee jaar geleden door een explosie werd verwoest, richtte zich tot de verdachte: "Wij waren geen daders, we hebben niks misdaan". Ze vertelde dat haar gezin sinds de explosie geen veilige thuisbasis meer heeft.

Een andere vrouw omschreef via haar advocaat hoe ze met drie van haar vijf kinderen als "ratten gevangen" zat op het balkon, terwijl haar huis vlam vatte na een explosie. Haar twee andere kinderen probeerden de brand te blussen. Ze overleefden maar hebben sindsdien angstklachten. "Elke dag denk ik dat ze weer terug kunnen komen en maak ik me zorgen over mijn veiligheid."

Zeventien benadeelden eisen een schadevergoeding.

Onderzoek

Anderhalf jaar geleden startte de rijksrecherche een onderzoek om mensen die aanslagen organiseren en faciliteren op te sporen. Via informatie uit een ander onderzoek kwamen ze de Amsterdamse gemeenteambtenaar op het spoor. Hij werkte op de afdeling Incasso en Invordering van de Dienst Belastingen van de gemeente.

Het viel op dat hij in 2020 ongeveer 26 keer per maand persoonsgegevens opvroeg en dat dit in 2025 opliep naar bijna 400 keer. Regelmatig deed hij dat buiten werktijd. De verdachte werd in mei vorig jaar aangehouden.

De Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies kwam de betrokken informatiemakelaars op het spoor in een ander onderzoek. Het gaat om een nu 35-jarige man en 42-jarige man uit Amsterdam. Zij werden in juli 2025 aangehouden.

Forse celstraf

Volgens het OM waren de verdachten zich ervan bewust dat de gegevens werden gebruikt om geweld te plegen. Zo zou een informatiemakelaar hebben geappt: "Deze man gaat schijten. Je gaat die film horen." Waarop de ambtenaar antwoordt: "Heeft-ie zelf gezocht. Dus ja."

Het OM vindt een forse celstraf op zijn plaats. Zonder de verstrekte informatie zou er "geen voordeur zijn om een explosief aan te hangen, geen voertuig om een baken onder te plakken, geen locatie om een concurrent of tegenstander te liquideren", aldus de officieren.

Morgen houden advocaten van de verdachten hun pleidooien.

Hiyabel en Nihal zijn ervaringsdeskundigen: ze wonen al jaren in noodopvanglocaties op verschillende plekken in het land. En soms is dat niet fijn. Egbert Ulijn van het Jeugdjournaal zocht ze op en vertelt in de podcast hoe deze twee meiden er het beste van maken en niet willen klagen, maar ook hoe zij - als hij wat doorvraagt - heftige dingen hebben meegemaakt.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Bij De Dag willen we graag weten wat jij van onze podcast vindt. Wanneer, en vooral waarom luister je, en wat kan er beter? Vul hier de vragenlijst in. Wordt gewaardeerd!

In Nederland wonen zevenduizend kinderen in een noodopvang. De Onderzoeksraad voor Veiligheid deed ruim twee jaar onderzoek naar de leefomstandigheden en concludeert dat kinderen "structureel worden verwaarloosd" en blootgesteld worden aan gevaarlijke situaties. Zo lopen ze een groot risico om te worden geconfronteerd met fysiek en seksueel geweld, inclusief grensoverschrijdend gedrag en misbruik. Ook laten de douche- en toiletvoorzieningen geregeld te wensen over, kunnen ze niet goed slapen door geluidsoverlast en moeten ze vaak verhuizen, waardoor hechtingsproblematiek kan ontstaan.

"Schaamteloos", reageert Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer in de podcast. Ze heeft een dringende oproep aan minister Van der Brink, die binnen een halfjaar de situatie moet verbeteren, maar nu al zegt dat dat moeilijk wordt.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Rosanne Sies

Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

De ouders van de drie kinderen die omkwamen bij de aanrijding tijdens een schoolkamp in Zeeuws-Vlaanderen hebben voor het eerst verteld over de gebeurtenissen op 11 juni. De ouders houden sinds die tragische dag nauw contact met elkaar. "We kunnen elkaars pijn niet wegnemen, maar we begrijpen elkaar wel", zegt Evy, moeder van Sarah tegen Omroep Zeeland.

Sarah, Damian en Olivia waren samen met hun klasgenoten uit groep 8 en de directeur van hun school onderweg naar het kamp toen ze op de N290 werden aangereden door een automobilist. Sarah, Damian en Olivia en schooldirecteur Joyce kwamen om het leven. Drie andere kinderen raakten zwaargewond.

De kinderen zouden na de zomervakantie naar de brugklas gaan. Sarah was daar als "echte puber" al helemaal klaar voor, zegt moeder Evy. "Een zonnetje in het huis, overal dansen, een vrolijke meid met een hart van goud. Het is stil zonder haar. Al kon het op haar pubermanier ook wel eens botsen. Maar altijd zei ze dat het wel leek alsof we beste vriendinnen waren."

Naar voorgevoel

Op de dag van het ongeluk fietste Sarah voor het eerst op haar nieuwe fiets naar basisschool De Warande in Axel. Daar werd ze samen met de andere kinderen uitgezwaaid door alle ouders. Na lunchtijd las moeder Evy op haar werk een artikel bij Omroep Zeeland over een ernstig ongeluk in Terhole.

Hoewel toen nog geen details bekend waren, had ze een naar voorgevoel. Ze besloot de school te bellen. "Ze hadden nog weinig informatie. Maar het laatste wat werd gezegd was: 'blijf rustig en bereikbaar'. Toen had ik echt een gevoel dat het niet goed was."

Evy besloot daarom naar de plek van het ongeluk te gaan. Inmiddels begon de ouder-appgroep vol te stromen met paniekerige berichten. Ook de ouders van Olivia en Damian waren op dat moment onderweg naar de N270.

De ouders werden op een afstand van zo'n 700 meter gehouden. "We kregen niet echt informatie, maar je kon de naam van je kind doorgeven aan een agent met portofoon ter plaatse. Een ouder deed dat en die kreeg te horen dat dat kind in orde was."

Toen Evy de naam van dochter Sarah doorgaf, liep de agent weg. "Ik werd boos omdat ze niks zei. Toen ze terugkwam zei ze in één adem: 'Het spijt me maar uw dochter is overleden.' Ik zag politiemensen huilen, wij waren in shock en zaten samen met de ouders van Olivia, die we goed kennen, van ongeloof te huilen in de berm. Dit kon niet waar zijn."

Diezelfde avond mochten de ouders van Sarah en Olivia naar hun dochters toe. "De meisjes lagen in de kamers naast elkaar. Het is moeilijk, want je weet wat je gaat zien, maar je wil het niet zien. Je wil dat het niet waar is."

De ouders van Olivia omschrijven haar als een lieve, sociale en stoere meid met een hart van goud. "Olivia bracht zo veel warmte, gezelligheid en liefde in ons gezin. We missen haar enorm en haar afwezigheid is voelbaar in alles."

Damian was met ernstige verwondingen naar het ziekenhuis in Rotterdam gebracht. Hij overleed daar. Damian was volgens zijn ouders lief, zacht en zorgzaam. "Na school trok hij zich nog graag terug op zijn kamer met zijn Lego Star Wars of speelde met zijn lightsabers. Hij was helemaal klaar voor de middelbare school om daar aan zijn havo/vwo te beginnen. We missen hem enorm en het is vreselijk dat hij die toekomst niet meer mee kan maken."

Rechtszaak

De bestuurder, die 19 was ten tijde van de aanrijding, zit sinds 11 juni vast op verdenking van het veroorzaken van het ongeluk met de dood en zwaar lichamelijk letsel tot gevolg. Morgen is de eerste voorbereidende zitting in de rechtbank in Breda.

Evy vindt het belangrijk om de kinderen een naam en gezicht te geven. "Het zijn niet zomaar de slachtoffers, maar waren onze kinderen, waar we twaalf jaar lang zo veel van hebben gehouden. Zo zorgen we dat ze nooit vergeten worden."

Het kabinet wil mensen met lagere inkomens tegemoetkomen bij de aanschaf van een tweedehands elektrische auto. Wanneer mensen overstappen naar zo'n occasion kunnen ze tot 6000 euro aan subsidie krijgen, zo werd gisteren bekend.

"We weten dat particulieren minder vaak elektrisch rijden en dit is een manier om ze mee te krijgen", ziet Rico Luman, sectoreconoom Transport en Logistiek bij ING. Volgens hem verdwijnen veel zakelijke elektrische auto's na een aantal jaar naar het buitenland, omdat er te weinig particulieren zijn die ze aanschaffen. "Met die subsidie kun je dat tegengaan."

Zo'n auto is voor de lagere inkomensgroepen op dit moment namelijk vaak te duur. Met de regeling wil het kabinet die inkomens compenseren voor de hogere energie- en brandstofprijzen. "Het kabinet vindt het van groot belang dat ook mensen met een smalle beurs de overstap kunnen maken naar een elektrische auto en kunnen profiteren van de voordelen hiervan", liet staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat weten.

Voor de regeling is in totaal 52,4 miljoen euro gereserveerd. Iemand met een inkomen van 12.500 tot en met 27.533 euro kan 6000 euro subsidie krijgen, iemand met een inkomen tussen de 27.534 en 35.793 euro kan 4000 euro subsidie krijgen. In ruil voor de steun moeten aanvragers van de subsidie hun benzine- of dieselauto wel naar de sloop brengen.

Nieuw vs. tweedehands

Het aanbod van nieuwe zakelijke elektrische auto's steeg de afgelopen jaren flink. Dat komt doordat leasemaatschappijen ze in toenemende mate op de markt brengen.

Maar nieuwe elektrische auto, met prijzen van rond de 20.000 euro, zijn voor veel mensen buiten bereik. Tweedehands auto's zijn dan een uitkomst. In principe zijn die in trek, constateerde branchevereniging Bovag eerder dit jaar. Er zijn meer mensen die elektrisch willen rijden nu de brandstofprijzen zo hoog liggen.

Toch hikken veel mensen ook tegen de prijs van tweedehands elektrische auto's aan. Je kunt er vanaf 5000 euro een kopen, terwijl een gemiddelde benzineauto rond de 2500 euro kost. Bovendien hebben deze elektrische modellen een korte actieradius: ze kunnen niet heel ver rijden op een volle accu.

Met name voor middeninkomens

Een subsidie kan dan helpen, maar volgens econoom Luman zijn het niet de lagere inkomens maar de middeninkomens die er baat bij hebben. "Middeninkomens kopen bijna alleen maar occasions. Je ziet dat lagere inkomens vaker met het ov reizen en hiermee nog niet over het geld beschikken om die auto te kopen."

Bovendien zijn er vaak nog andere belemmeringen die het kopen van een auto in de weg zitten, ziet Luman. "Mensen zullen nog steeds kijken naar de autobelastingen en ook thuisladen kan niet iedereen", zegt hij.

Om de subsidie te laten slagen hoopt Luman dat er meer goedkopere elektrische tweedehands modellen op de markt komen. Hoe meer nieuwe elektrische auto's er komen, hoe meer er op den duur ook op de tweedehandsmarkt belanden.

Staatssecretaris Bertram werkt de verdere voorwaarden op dit moment uit en adviseert mensen die gebruik willen maken van de subsidie de definitieve voorwaarden af te wachten.

Rechts-extremisten zijn online, via de politiek, de media en bij demonstraties bezig hun ideeën te normaliseren. Daarbij doen zij aan "façadepolitiek": door een zachtere versie van die denkbeelden te presenteren, worden die voor grotere groepen acceptabeler gemaakt. Dat schrijven de inlichtingendienst AIVD en de coördinator terrorismebestrijding NCTV in een analyse.

Voorbeelden zijn het gebruik van 'remigratie' en 'omvolking', woorden die een betekenis hebben die extremer is dan vaak wordt toegegeven door diegenen die ze gebruiken.

De AIVD en de NCTV willen met hun analyse de bewustwording vergroten over de strategie en de risico's van deze methode. "Als extremistische ideeën en taalgebruik normaliseren en grenzen verschuiven, kan dit invloed hebben op de veiligheid", waarschuwen beide. "Ook geweldsbereide personen kunnen zich door de normalisering gelegitimeerd voelen om daadwerkelijk in actie te komen."

Asieldemonstraties

Onder extreemrechts gedachtegoed verstaan AIVD en NCTV het denken waarin witte superioriteit centraal staat, net als haat tegen mensen met een migratieachtergrond en andersdenkenden. Het uiteindelijke doel van de normalisering van dit gedachtegoed is "het afbreken van de democratische rechtsorde en de stichting van een witte etnostaat".

Democratische grondrechten als de vrijheid van meningsuiting en het demonstratierecht worden gebruikt om antidemocratische doeleinden dichterbij te brengen. Ook worden er bij onder andere asieldemonstraties pogingen gedaan maatschappelijke tegenstellingen op de spits te drijven.

'Remigratie' mainstream maken

Concrete namen van politieke partijen of media worden in de analyse niet genoemd. Maar door de aangehaalde voorbeelden is daar wel een idee van te krijgen. Een van die voorbeelden is het internationale congres afgelopen mei in Portugal, waar ook FvD-leider Lidewij de Vos het woord voerde. Expliciet doel van de organisatoren van die conferentie, zo schrijven NCTV en AIVD, was het "mainstream maken van het woord remigratie".

In verkiezingsprogramma's van verschillende rechtse partijen (naast FvD ook PVV, BBB en JA21) werd het terugsturen van asielzoekers en mensen met een immigratieachtergrond voorgesteld op vrijwillige basis. Maar Europese rechts-extremisten verbinden 'remigratie' aan gedwongen uitzettingen. Ook in het tv-programma Ongehoord Nieuws van Ongehoord Nederland werd het thema remigratie geregeld aan de orde gesteld.

'Joodse elite'

Iets vergelijkbaars gebeurt er met 'omvolking'. Dat is een woord dat in de Tweede Kamer door verschillende politici is gebruikt, onder wie Martin Bosma en Marjolein Faber van de PVV, Thierry Baudet van FVD en de oud-PVV'er Gidi Markuszower. Zij gebruiken die term als een aanduiding voor de verandering van Europa door massa-immigratie. Maar de theorie houdt oorspronkelijk in dat er een 'linkse' of 'Joodse elite' zou zijn die heimelijk probeert de oorspronkelijke bevolking van Nederland te 'vervangen' door migranten.

Het verschil in betekenis is voor de rechts-extremisten niet van belang, stellen de AIVD en NCTV, die "zien het gangbaar worden van de term als succesvolle normalisering van hun gedachtegoed". Volgens onderzoek twee jaar geleden leek toen al 15 procent van de bevolking te geloven in een opzettelijke vervanging van de witte bevolking door een elite.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) krijgt, als het aan de Tweede Kamer ligt, de mogelijkheid om ook bij kleinere overnames in te grijpen als er een risico is dat een bedrijf te veel marktmacht krijgt. Een ruime meerderheid stemde in met een initiatiefwet van Kamerlid Julian Bushoff van Pro die dat mogelijk moet maken.

"Nu zien we in de kinderopvang, de zorg en bij dierenartsen dat grote partijen een serie aan overnames doen", zegt Bushoff. "Dat kan leiden tot hogere prijzen of een slechtere kwaliteit en dat willen we echt voorkomen."

De afgelopen jaren ging het in de Tweede Kamer vaak over grote dierenartsketens, waar de prijzen gemiddeld hoger liggen, of de commerciële huisartsenketen Co-med, waar de bereikbaarheid en roosters niet op orde waren. Ook ging het vaak over innovatieve start-ups, die opgekocht worden door dominante spelers. Een verzuchting bij al die voorbeelden was vaak dat de overheid onvoldoende mogelijkheden heeft om in te grijpen. Dat zou met deze wet dus veranderen.

Omzet van meer dan 50 miljoen euro

Tot nu toe kan toezichthouder ACM alleen vooraf ingrijpen bij grote bedrijven, als daar een te grote marktconcentratie ontstaat. Daar geldt een omzetdrempel voor. Maar ook bij overnames van kleinere bedrijven kunnen problemen ontstaan.

"Als een partij in jouw wijk of gemeente alle kinderopvangorganisaties of dierenartslocaties opkoopt, heb je niet echt keus om naar een ander te gaan. En dan zie je weleens gebeuren dat de prijzen daarna omhoog gaan", zegt Bushoff. "In dat soort gevallen moet de toezichthouder kunnen ingrijpen."

De nieuwe wet geeft de ACM de mogelijkheid om onderzoek te doen bij kleinere bedrijven en eventueel een overname tegen te houden. Dit kan straks als bij de overname in totaal sprake is van een omzet van meer dan 50 miljoen euro. De ACM sprak eerder de hoop uit tegen de Kamer dat dit voorstel het zou halen.

'Killer acquisitions'

Deze wet kan daarnaast ook een rol gaan spelen als grote techbedrijven innovatieve start-ups opkopen om de toekomstige concurrentie te beperken, laat het ministerie van Economische Zaken weten. Zulke overnames worden ook wel 'killer acquisitions' genoemd, als het grote bedrijf de ontwikkeling van het overgenomen bedrijf stopt om de concurrentie te beperken.

Volgens het ministerie gaat het om de eerste grote aanpassing in de mededingingswet sinds 1998 als het gaat om fusies en overnames. Minister Heleen Herbert (Economische Zaken) laat weten blij te zijn met het initiatief uit de Kamer, waaraan het kabinet ook heeft meegewerkt

"Er zijn voldoende voorbeelden van fusies en overnames die onder de radar zijn gebleven en toch tot dominante spelers hebben geleid", zegt Herbert. Volgens haar zal de wet concurrentie en innovatie stimuleren. Voor overnames uit het verleden verandert de wet niets.

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat het kabinet afziet van het verhogen van de verkeersboetes. Partijen steunden een verzoek daartoe van Denk.

"Boetes zijn bedoeld om de verkeersveiligheid te bevorderen en niet om gaten in de begroting te dichten" staat onder meer in de motie van Denk.

Het kabinet wil de boetes laten meestijgen met de inflatie en met 2,7 procent verhogen maar de Kamer vindt dat de boetes nu al nauwelijks meer in in verhouding staan tot de ernst van de overtredingen, laat staan als ze verhoogd worden.

De Raad van State zei gisteren ook dat het kabinet een verhoging van de verkeersboetes zou moeten heroverwegen. De belangrijkste adviseur van het kabinet stelde dat het niet duidelijk is of de verhoging "noodzakelijk, evenredig en proportioneel" is.

'Financiële problemen'

Als de plannen van het kabinet doorgaan, gaan autorijders vanaf volgend jaar een tientje meer betalen als ze door rood licht rijden, van 320 naar 330 euro. Bij het niet betalen gaat het bedrag flink omhoog, na twee aanmaningen wordt het verdubbeld.

De Raad voor de Rechtspraak waarschuwde eerder dat burgers daardoor in ernstige financiële problemen kunnen komen.

Al langer plaatsen critici en Kamer vraagtekens bij de hoogtes van de boetes. Onder meer het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) waarschuwde dat de wet oneigenlijk wordt gebruikt en er waarborgen nodig zijn om verhogingen in de toekomst proportioneel te houden. Ook het Openbaar Ministerie noemt de bedragen al jarenlang veel te hoog en het CJIB, dat als taak heeft de boetes te innen, uitte eerder eveneens kritiek.

Toch bleven de verkeersboetes tegen alle adviezen in hard stijgen. Pogingen van de Tweede Kamer om de bedragen omlaag te krijgen, liepen op niets uit. Het demissionaire kabinet gaf vorig jaar aan het geld hard nodig te hebben om de begroting rond te krijgen.

Eerdere ministers erkenden ook wel dat de boetes in verhouding hoog zijn maar kabinetten legden ook al meerdere malen moties van de Kamer om verhogingen tegen te gaan naast zich neer.

Ondanks het mobieltjesverbod dat al twee jaar geldt op basisscholen in Nederland, is online pestgedrag onder kinderen nauwelijks afgenomen. Dat zeggen scholen tegen het NOS Jeugdjournaal, dat een rondgang deed langs tientallen basisscholen. De meeste scholen die de NOS sprak zien weinig vooruitgang.

Volgens de scholen gebeurt het pesten vooral in groepchats op bijvoorbeeld Snapchat en WhatsApp. Kinderen worden buitengesloten, uitgescholden of krijgen nare opmerkingen. Daarnaast worden foto's van leerlingen gedeeld, waarbij met AI bewerkte beelden een steeds grotere rol spelen.

Daarom is meer preventie nodig, zeggen deskundigen tegen de NOS. Ouders en scholen moeten duidelijkere afspraken maken over hoe je online met elkaar omgaat en kinderen daar actief in begeleiden. Dat is nodig omdat online pesten doorgaans ernstiger is dan offline pesten, zien deskundigen.

Online vs. Offline

Vaak gaat het om kinderen die al in de klas gepest worden. Die worden vervolgens ook online gepest, zegt Tessa Kaufman, als socioloog en pedagoog verbonden aan de Universiteit Utrecht. De scholen die de NOS sprak herkennen dat beeld.

Dat online pesten heftiger is dan offline, heeft meerdere redenen. Eerder kon je de schooldeur achter je dichtdoen en dan had je even rust, zegt Kaufman. "Nu kun je er niet meer aan ontsnappen, het gaat gewoon altijd door", vervolgt ze. Ook maken kinderen op sociale media heftigere opmerkingen dan op het schoolplein en is de drempel om langer door te gaan met pesten een stuk lager.

"Degene die pest heeft vaak niet door hoe snel iets zich online kan verspreiden", zegt Kaufman. "En je ziet de gezichtsuitdrukking van de ander niet, je ziet je klasgenootje niet, waardoor je niet doorhebt hoe verdrietig iemand wordt", vervolgt ze.

Ook Remco Spithoven, lector online weerbaarheid bij Saxion Hogeschool, herkent dat het pestgedrag online heftiger is geworden. Hij ziet dat kinderen online over het algemeen veel ongeremder zijn. "Er zit een schermpje tussen", zegt hij. "Kinderen weten niet wat ze de wereld in slingeren."

Bovendien is online de schade al snel aangericht. Een kind kan één keer een foto of opmerking plaatsen, maar die kan daarna duizenden keren gedeeld worden. Het gepeste kind wordt daardoor keer op keer met de beelden geconfronteerd. "Kinderen zijn zich niet altijd bewust van hoe heftig dat is: iets gaat niet zomaar meer weg", stelt Kaufman.

Dat is des te schadelijker voor het gepeste kind. "Dat voelt zich extra alleen, juist omdat het weet: heel veel mensen zien dit. En tegelijkertijd leest een kind zo'n bericht vaak alleen op zijn telefoon. Dat maakt het extra eenzaam."

Geen toezicht

Wat er online gebeurt, gebeurt veelal zonder toezicht waardoor kinderen vrij spel hebben. Kaufman merkt dat veel volwassenen ook niet goed weten hoe ze met de online wereld van kinderen om moeten gaan. Online ontwikkelingen gaan snel, zegt Kaufman. "Eigenlijk lopen ze achter de feiten aan."

Niet alleen ouders, maar ook het onderwijs loopt daarin achter, vindt Kaufman. Volgens haar zijn de huidige lespakketten niet toereikend. Ondertussen wijzen ouders vaak naar de scholen, en de scholen naar de ouders voor de oplossing, blijkt uit de rondgang.

Een basisschool benadrukte zich soms een soort recherchebureau te voelen. "Dan moeten we uitzoeken wie wanneer wat heeft gezegd." Volgens de school zou het helpen als ouders beter zouden letten op wat hun kinderen online doen.

Begeleiden, monitoren, meekijken

Dat benadrukken Spithoven en Kaufman ook. "Ouders zouden meer verantwoordelijkheid moeten nemen. Begeleiden, monitoren, meekijken", zegt Spithoven. Dat kan bijvoorbeeld met toezichtsoftware, maar ook actief het gesprek aangaan met je kind helpt volgens de lector.

"Ouders denken vaak: als mijn kind iets naars meemaakt, komt het wel naar me toe. Maar dat is echt naïef", zegt Spithoven. In plaats daarvan vindt Spithoven dat ouders de kinderen op een rustige manier kunnen vragen hun ervaringen: "Wat kom je tegen? Wat zie je? Wat maak je mee?".

Daar moet structureel aandacht aan worden besteed, beamen de deskundigen. Vernieuwde lespakketten op scholen kunnen veel nut hebben, maar de verantwoordelijkheid moet ook bij de ouders komen te liggen.

Mensje van Keulen schrijft komend jaar het Boekenweekgeschenk, heeft CPNB bekendgemaakt. Tijdens de Boekenweek in maart 2027 krijgen mensen het cadeau in de boekhandel. Dat zij het geschenk dit jaar schrijft is "een eerbetoon aan haar indrukwekkende oeuvre", zegt de boekenkoepel. De schrijfster wordt door de stichting geroemd als "literair icoon" en "een van de beste van het Nederlandse taalgebied".

Van Keulen vindt het "een eervol verzoek" om het Boekenweekgeschenk te schrijven. Naar eigen zeggen was ze erdoor verrast en moest ze er even over nadenken voordat ze toezegde. "Dat duurde nog geen vijf minuten. Het was alsof een personage in een verhaal waar ik ooit nog aan wilde beginnen me aanmoedigde en zei dat ik het moest doen."

De auteur debuteerde in 1972 met Bleekers Zomer, dat uitgroeide tot een klassieker. Sindsdien schreef Van Keulen tientallen romans, gedichten- en verhalenbundels en ook enkele kinderboeken. Ze kreeg voor haar werk diverse prijzen en in 2014 werd ze bekroond met de Constantijn Huygensprijs voor haar hele oeuvre.

Bitterbal

Het thema van de Boekenweek is volgend jaar 'Kijk ons nou'. De boekenkoepel, die de week ter promotie van het boek jaarlijks organiseert, schrijft dat lezen vergelijkbaar is met mensen kijken. "Bladerend begluur je personages alsof het voorbijgangers zijn, ze bewonderen en verwonderen je."

Schrijvers zijn kijkers, die eigenaardigheden en gekke gewoontes zien van mensen, zegt CPNB. "En wie leest, die herkent altijd wel iets, zoals intieme verlangens, of de schaamte bij het pakken van de laatste bitterbal. Nergens zien we onszelf scherper dan in de spiegel van de schrijver."

'Handig boekje'

De thema-uitgave van de Boekenweek wordt geschreven door schrijver en NRC-columnist Japke-d Bouma. Zij is bekend van haar columns over onder meer het leven op kantoor en daarbuiten, taal en emancipatie. CPNB vindt dat de schrijver van onder meer het boek Ga zelf lekker in je kracht staan "van buitenaf met een scherpe en humoristische blik menselijk gedrag en de gevestigde orde beschouwt".

Toen Bouma werd gevraagd de thema-uitgave te schrijven dacht ze dat het niets voor haar was, omdat ze "niet zo van de intellectuele, lange verhalen is, maar meer van de korte, nuchtere teksten". Toen ze begreep dat ze ook iets praktisch mocht schrijven, zoals een handig boekje dat ze zelf graag zou willen hebben, werd Bouma enthousiast.

Beide schrijvers leggen volgens CPNB de laatste hand aan hun boek. De titels ervan blijven geheim tot kort voor de Boekenweek, die van 10 en 21 maart 2027 duurt. In die periode krijgen klanten het boek van Van Keulen cadeau bij besteding van 17,50 euro. De thema-uitgave van Bouma is vanaf die week ook te koop voor 5,25 euro.

Er komt geen landelijk verbod op het gebruik van weerhaken bij het vissen. Een voorstel van de Partij voor de Dieren is verworpen door de Tweede Kamer, die niet wil dat Nederland een uitzonderingspositie in de wereld krijgt.

Kamerlid Kostic van de Partij voor de Dieren wilde een verbod, omdat haken met weerhaken tot "ernstig en onnodig dierenleed" kunnen leiden. Ze zijn lastiger uit de vissenbek te verwijderen dan andere haken en kunnen tot allerlei verwondingen leiden.

Een verbod zou volgens het Kamerlid ook gemakkelijk uitvoerbaar zijn geweest, omdat haken zonder weerhaken "breed verkrijgbaar en in de praktijk goed bruikbaar zijn".

In Amersfoort geldt al drie jaar een gemeentelijk verbod op het hengelen met weerhaken. Dat is er gekomen op initiatief van een wethouder van de Partij voor de Dieren.

Regionale verboden

Maar een landelijk verbod bestaat nog nergens. Wel zijn er landen met regionale verboden, verboden in bepaalde meren, rivieren of kwetsbare natuurgebieden. Ook moeten er soms verplicht weerhaakloze haken worden gebruikt voor specifieke vissoorten als forel of zalm.

De sportvisserijsector was er fel op tegen om een verbod in de Visserijwet op te nemen. In een brandbrief aan de Tweede Kamer schreven de visliefhebbers dat Nederland niet voorop zou moeten willen lopen. "De uitzonderingspositie van Nederland" zorgt volgens hen voor "een geïsoleerde markt, met materiaaleisen die nergens anders ter wereld gelden".

Volgens de sportvissers gaat het verbod tot een kleinere vangst leiden, ook, omdat zonder weerhaken bepaalde soorten aas niet meer kunnen worden gebruikt.

Een Kamermeerderheid deelt die mening, bleek vanmiddag bij de stemmingen.

De Gezondheidsraad adviseert het kabinet om de 13-wekenecho nu niet in te voeren als vast onderdeel van de geboortezorg. Met de echo wordt onderzocht of het ongeboren kind afwijkingen zal krijgen.

Zwangeren kunnen sinds 2021, in het kader van een wetenschappelijke studie, tijdelijk gebruikmaken van de 13-wekenecho. Uit dit onderzoek blijkt dat uitslagen van de echo niet altijd klopten en dat de aanstaande moeder onnodig werd doorverwezen.

Bij het vervolgonderzoek bleek dan dat er sprake was van loos alarm. Tegelijkertijd werden ook relatief veel afwijkingen gemist. Deze nadelen wegen volgens de Gezondheidsraad niet op tegen de voordelen om de 13-wekenecho onderdeel te maken van de reguliere zorg.

De Gezondheidsraad adviseert de minister van Volksgezondheid niet om de deur voor deze screeningsmethode helemaal dicht te gooien. Bij een juiste diagnose is er wel degelijk een groot voordeel voor ouders. Zij krijgen dan meer tijd, in vergelijking met de 20-wekenecho, om zich voor te bereiden op een kind dat veel zorg nodig zal hebben óf om na te denken over een abortus.

Ook is er dan meer tijd om vervolgonderzoek te doen dat kan helpen om een afgewogen beslissing te nemen over een eventuele abortus. Dat kan stress bij zwangere vrouwen aanzienlijk verminderen.

Wellicht toch toekomst voor 13-wekenecho

De Gezondheidsraad ziet dit voordeel ook, dus adviseert de minister om te onderzoeken of de 13-wekenecho op een andere manier kan worden ingezet waardoor het voordeel groter wordt dan de nadelen. Strengere doorverwijsprotocollen zouden kunnen leiden tot minder foutieve uitslagen. Bijvoorbeeld door bepaalde organen van de foetus, die nog niet genoeg ontwikkeld zijn, niet mee te nemen in de beoordeling.

Daarnaast bestaat tegenwoordig ook de NIPT, die via een bloedtest bij de moeder vaststelt of het kind genetische afwijkingen heeft. Die test zou standaard voor de 13-wekenecho bekend moeten zijn. Dat voorkomt bij een ongunstige NIPT-uitslag dat onnodig een 13-wekenecho wordt verricht.

"We adviseren daarom om te verkennen hoe de verschillende prenatale screeningen zoals de termijnecho rondom de 10e week, de NIPT, de 13-wekenecho en de 20-wekenecho, beter kunnen worden gecombineerd om tot preciezere uitslagen te komen", zegt Selma Tromp, vice-voorzitter van de Gezondheidsraad. Misschien dat er dan in de toekomst wel een rol mogelijk is voor de 13-wekenecho. Maar dat is aan het kabinet.

'Hopen dat minister ook positief is'

Monique Haak en Mireille Bekker, hoogleraren Verloskunde aan het Leids UMC en UMC Utrecht, zijn positief over het advies. Samen leidden zij de wetenschappelijke implementatiestudie naar de 13-wekenecho. Zij lezen met name terug dat ook de Gezondheidsraad onderschrijft dat er meerwaarde is voor de zwangere en eventuele partner om vroeg te horen wat er met het ongeboren kind aan de hand is.

Ze onderschrijven dat de uitslagen relatief vaak niet klopten. Maar het voordeel voor zwangere vrouwen om bij een correcte diagnose veel meer tijd te kunnen nemen om te beslissen over hoe nu verder, zien zij juist als groter dan de nadelen.

"Bij een 20 wekenecho heb je nog maar beperkt tijd voor vervolgonderzoek dat kan helpen bij een afgewogen beslissing over bijvoorbeeld een abortus", zegt Haak. "Want de wettelijke grens voor een abortus ligt op 24 weken. Dat zorgt voor stressvolle situaties bij de aankomende ouders."

Maar ze zijn het eens met de meeste suggesties van de Gezondheidsraad om het gebruik van de 13-wekenecho te verbeteren. In de conclusie van hun studie hebben zij ook geadviseerd om een aantal aanpassingen te doen om het aantal onterechte verwijzingen te verminderen. "Die moeten dan verpakt worden in een vervolgstudie", aldus Bekker.

"Zodat we zeker weten dat deze ideeën ook daadwerkelijk tot verbetering leiden. We hopen dat de minister hier ook positief naar kijkt. Dit soort onderzoeken kosten immers tijd en geld."

De Tweede Kamer wil snel in debat met minister Van Weel (VVD) van Justitie en Veiligheid over onjuiste informatie die hij volgens de Rekenkamer gaf over aangiftes waarmee niets gebeurde. De Rekenkamer berichtte in juni dat met duizenden aangiftes van ernstige misdrijven in 2024 niets is gebeurd.

Het gaat onder meer om aangiften van geweldsmisdrijven, het vervaardigen van harddrugs of identiteitsfraude. Volgens de Rekenkamer krijgt de politie veel op het bord maar is er ook onvoldoende zicht op wat wel en niet gedaan wordt.

Van Weel zei in een reactie dat het niet alleen om aangiften ging maar ook om meldingen zonder aanknopingspunten en sprak van "een vertekend beeld". Met die uitspraken zette Van Weel de Kamer op "het verkeerde been", zegt de Rekenkamer vandaag.

Van Weel zelf spreekt vandaag tegen dat hij de Kamer onjuist heeft geïnformeerd of op het verkeerde been heeft gezet. Volgens hem gaat het om "een verschil van inzicht". Hij heeft niet bedoeld het rapport en de problemen te bagatelliseren, zegt hij tegen de NOS.

Veel partijen waaronder Pro, D66, SP, BBB, CDA, JA21 en Groep Markuszower willen nu snel een debat met Van Weel waarin hij verder uitleg en opheldering geeft. Het woord "ernstig" klinkt bij veel partijen.

"Als het klopt wat de Rekenkamer nu zegt dan heeft de minister de cijfers in de Kamer ten onrechte gebagatelliseerd", aldus JA21.

'Serieus politiek probleem'

JA21-Kamerlid Coenradie vindt dat de minister snel moet uitleggen "waar hij zijn uitspraken op baseerde en waarom die zo sterk afwijken van de Rekenkamer". "De Kamer moet erop kunnen vertrouwen dat een beeld dat de minister haar voorhoudt klopt. Als daar twijfel over ontstaat, hebben we een serieus politiek probleem."

"Op informatie die niet klopt, kunnen we niet bouwen", zegt SP-Kamerlid Dobbe. "Heel ernstig, dit raakt slachtoffers direct", zegt Pro-Kamerlid Mutluer. "Het is aan slachtoffers niet uit te leggen als misdaad niet wordt vervolgd en pogingen het kleiner te maken met onjuiste informatie zijn ernstig", zegt CDA-Kamerlid Straatman.

Waarom werden aangiftes niet behandeld?

De Rekenkamer bracht in kaart dat 7000 aangiften van ernstige misdrijven in 2024 direct werden afgewezen. In zo'n 3000 gevallen werd de aangifte wel in behandeling genomen, maar werd het onderzoek na verloop van tijd stopgezet vanwege gebrek aan capaciteit bij de politie of het Openbaar Ministerie.

Het totaal van ruim 10.000 is ongeveer een kwart van het totale aantal aangiften van ernstige misdrijven dat in 2024 werd gedaan. Waarom de aangiften geen vervolg hebben gekregen is volgens de Rekenkamer niet eenvoudig te beantwoorden.

De Rekenkamer stelt dat de politie veel op het bord krijgt en niet alles kan doen, maar bij driekwart van het opsporingswerk ook geen zicht heeft op wat wel en niet gedaan wordt en waarom.

Van Weel zegt dat het kabinet "serieus aan de slag gaat" met het rapport van de Rekenkamer. De Kamer wil dus snel een debat met hem, eventuele consequenties zijn afhankelijk van de uitleg van Van Weel, aldus meerdere partijen. D66-Kamerlid Mathlouti vindt dat zorgen over misdrijven en slachtoffers niet kleiner gemaakt mogen worden met "informatie die achteraf niet blijkt te kloppen". "Als we echt op het verkeerde been zijn gezet is dat ernstig", zegt SP-Kamerlid Dobbe. " Als de minister een veel minder ernstig beeld heeft geschetst dan de werkelijkheid is dat "niet zomaar iets", aldus JA21.

Bij een wijnmaker in de Italiaanse streek le Langhe in de regio Piemonte zijn vorige week 3000 flessen Barolo-wijn gestolen. Het gaat om flessen afkomstig van vier wijngaarden met een totale waarde van honderdduizenden euro's, schrijft de lokale krant Gazzetta d'Alba.

Volgens de eigenaren van het wijnhuis gingen de wijndieven gewiekst te werk en wisten ze bij de roof het bewakingssysteem te omzeilen. De groep van vier gemaskerde personen drong in de nacht van woensdag op donderdag het wijnhuis binnen via een open raam.

Op camerabeelden is te zien dat een man met zwarte kleding en een bivakmuts rond middernacht in het magazijn rondloopt, daar een heftruck start en ermee rondrijdt. Daarop rijden de dieven de dozen vol wijn naar buiten, met daarin onder meer Magnum-flessen van 1,5 liter en Jeroboam-flessen van 3 liter uit de jaren 2021 en 2022. Vooral de wijnen uit 2021 zijn waardevol en blijven lang goed.

Koning der wijnen

Barolo is een rode wijn die ook wel de "koning der wijnen" wordt genoemd. Het is een krachtige, droge, rode wijn die gemaakt wordt van Nebbiolo-druiven in de regio Piemonte. Aan het productieproces zijn strenge eisen verbonden; een Barolo moet minstens anderhalf jaar op hout rijpen.

Volgens vele wijnkenners is het een van de beste wijnen ter wereld. Sommige flessen worden voor duizenden euro's per stuk verkocht.

Nadat de dozen naar buiten waren gebracht, werden ze door de dieven in twee bestelbusjes van de wijnmakerij zelf gezet. Daarop duwden de dieven de voertuigen vervolgens een eindje weg, om de busjes buiten gehoorafstand te kunnen starten, om vervolgens met de kostbare buit weg te rijden. In totaal duurde de roof zo'n drie uur. De daders zijn sindsdien spoorloos.

"Het was midden in de nacht, we hadden niets door", zegt de eigenaar van het wijnhuis tegen de krant. "Helaas konden we niets beginnen tegen een duidelijk goed voorbereide diefstal.

De Italiaanse militaire politie is een onderzoek gestart naar de wijnroof. De Carabinieri hebben de camerabeelden bekeken en zijn nu op zoek naar de gestolen bestelbusjes, omdat daar mogelijk sporen van de dieven te vinden zijn.

De Carabinieri roept "iedereen die ongebruikelijke aanbiedingen rond deze wijnen ontvangt" op om contact op te nemen.

(Telecompaper) Sky Italia has officially entered the mobile market as a true mobile virtual network operator (MVNO) around two and a half years after launching its 'Sky Mobile powered by Fastweb' reseller offers...

De NPO heeft op de website een waarschuwing gezet voor misleidende e-mails. In die mails, gericht op kinderen en jongvolwassenen, wordt gevraagd auditie te doen voor een niet-bestaande jeugdserie met de naam Nina's Zomer. De mails zijn verstuurd uit naam van NPO Zapp en de Nederlandse Publieke Omroep. Ook op de site van NPO Zapp staat een waarschuwing.

Wie op de valse mails reageert, wordt gevraagd om een auditietape in te sturen op basis van een script waarin seksuele handelingen worden besproken. "NPO Zapp is geschokt door deze actie. Het is van groot belang dat kinderen en jongeren beschermd worden tegen dit soort praktijken", schrijft de NPO.

Contact met politie

Het gaat volgens de NPO om iemand die zich valselijk voordoet als medewerker van de publieke omroep. De e-mails zijn afkomstig van het domein @zappnpo.nl, maar dat domein is niet van de publieke omroep. De domeinnaam is inmiddels offline gehaald.

De NPO kwam achter de misleidende mails nadat ouders en kinderen de organisatie erop hadden geattendeerd. De organisatie heeft contact gezocht met de politie en roept anderen die soortgelijke e-mails krijgen op hetzelfde te doen. Daarnaast is de waarschuwing met omroepen en producenten gedeeld.

De rechtbank in Zwolle is ontruimd nadat er brand was ontstaan in de parkeergarage onder het gebouw. Dat meldt de veiligheidsregio. De brand zou zijn ontstaan in een technische ruimte van de garage.

De brand brak iets na half twee vanmiddag uit, schrijft RTV Oost. Volgens de veiligheidsregio gaat het om een kleine brand met lichte rookontwikkeling. Uit voorzorg wordt de rechtbank ontruimd.

In Zwolle is vandaag het hoger beroep van oud-Jumbo-topman Frits van Eerd bezig. Een verslaggever van persbureau ANP die bij de zaak is, meldt dat de zitting geschorst was voor een korte pauze toen de rechtbank werd ontruimd.

De Amerikaanse influencer Clavicular is in de staat Massachusetts aangeklaagd voor verkrachting, meldt onder meer NBC News. Hij wordt ook vervolgd voor het drogeren van iemand met het doel om seks te hebben en het geven van alcohol aan iemand jonger dan 21. Dat is in de VS de leeftijdsgrens voor drank.

Braden Peters, zoals de man van 20 eigenlijk heet, staat wereldwijd bekend als groot aanhanger van het zogenoemde looksmaxxing. Dat is een beweging van jongens en jonge mannen die tot het uiterste gaan om een in hun ogen zo perfect mogelijk lichaam en gezicht te krijgen. Artsen en andere deskundigen spraken daarover in april nog bij Nieuwsuur hun zorgen uit.

Clavicular, een verwijzing naar het sleutelbeen (clavicula), is de bekendste looksmaxxer. Hij heeft miljoenen volgers op sociale media. Daar reageert hij ook op het nieuws over de aanklacht. Hij spreekt de beschuldigingen niet tegen, maar suggereert dat het veronderstelde slachtoffer uit is op geld.

Het is niet de eerste keer dat hij in aanraking komt met justitie. In maart werd hij opgepakt in Florida omdat hij twee vrouwen, onder wie zijn toenmalige vriendin, tegen elkaar zou hebben opgezet om te vechten. Hij plaatste beelden van de ruzie op sociale media.

Nieuwsuur laat in deze video zien hoe jongens online in een fuik raken van steeds extremere looksmaxxing-berichten:

(Telecompaper) France's Orange has dropped the MasOrange corporate brand in Spain and reverted to Orange Spain around two and half years after formalising its merger with Masmovil...

In ongeveer een derde van het Nederlandse drinkwater zit meer PFAS dan volgens het RIVM wenselijk is. Vooral in Noord- en Zuid-Holland zijn de niveaus opvallend hoog. Dat blijkt uit een PFAS-kaart die Greenpeace heeft laten maken op basis van openbare drinkwatergegevens.

PFAS is een verzamelnaam voor een groep chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. Ze zijn schadelijk voor de gezondheid in grote hoeveelheden, of als je er gedurende meerdere jaren te veel van binnenkrijgt.

Dat er PFAS in drinkwater voorkomt was al bekend. Het RIVM heeft berekend dat 20 procent van alle PFAS die mensen binnenkrijgen uit drinkwater komt. Het meeste komt binnen via voedsel en de lucht.

Het onderzoek van Greenpeace heeft de regionale verschillen voor kraanwater nu in kaart gebracht. "We vonden het belangrijk dat mensen kunnen zien hoeveel PFAS er uit hun kraan komt", zegt Eline Bosman van Greenpeace tegen de NOS. Voor het Greenpeace-onderzoek zijn de gegevens van tien waterbedrijven geanalyseerd.

Oppervlaktewater

Niet alleen in Noord- en Zuid-Holland, maar ook in delen van Zeeland en Utrecht zijn de PFAS-niveaus hoger dan gemiddeld. De hoogste waarden werden gemeten in het drinkwater van IJmuiden en Zaandam. Daar gaat het om drie keer de advieswaarde van het RIVM. Die advieswaarde is 4,4 nanogram PFAS per liter.

Wettelijk is overigens veel meer PFAS in drinkwater toegestaan: 100 nanogram per liter. Vanwege nieuwe kennis over mogelijke effecten van PFAS op mensen hanteert het RIVM nu de veel lagere advieswaarde.

Er zijn ook plaatsen waar heel weinig PFAS in het drinkwater is gevonden. Dat is vooral in het noorden en oosten van het land en in delen van Noord-Brabant.

Greenpeace heeft de oorzaak van de verschillen niet onderzocht. De onderzoekers vermoeden dat de regionale verschillen ontstaan doordat waterbedrijven van verschillende waterbronnen gebruikmaken. "Er zit meer PFAS in ons oppervlaktewater dan in ons grondwater", weet Bosman. "Het kan in dat verschil in bronnen zitten."

'Gewoon blijven drinken'

Dat er op sommige plaatsen meer PFAS in het water zit, wil niet zeggen dat het niet drinkbaar is. Het gaat om heel lage hoeveelheden. "We volgen het advies van het RIVM", benadrukt Bosman. "We moeten het water gewoon blijven drinken. Water is belangrijk voor onze gezondheid. Het is alleen wel duidelijk dat PFAS troep is die werkelijk overal in zit, zelfs in ons kraanwater. We kunnen er eigenlijk niet aan ontkomen."

Drinkwaterbedrijven willen al langer dat er een totaalverbod komt op het gebruik van PFAS, laat een woordvoerder van drinkwaterkoepel Vewin weten. Ze willen daarmee voorkomen dat de chemische stoffen in het water terechtkomen.

Een woordvoerder van waterbedrijf Vitens wijst erop dat drinkwater het strengst gecontroleerde product in Nederland is. Het water wordt continu geanalyseerd door de bedrijven zelf. "Het water is veilig, het gaat om een paar nanogram PFAS, veel minder dan mensen via voedsel binnenkrijgen."

Dure filters

De waterbedrijven hebben meerdere methodes om het eruit te filteren, maar sommige van die chemische stoffen zijn er makkelijker uit te halen dan andere. "Sommige filtermethodes zijn ook duur, wat weer gevolgen heeft voor de prijs. De echte oplossing, daar zijn alle bedrijven het over eens, is dat PFAS er niet meer in komt. Dan hoeft er ook niet uit."

Voor zo'n verbod op PFAS zijn Europese regels nodig. "Er moeten afspraken over worden gemaakt in Brussel, en dat kost veel tijd."

Ook Greenpeace pleit voor een totaalverbod, zegt Eline Bosman. "We willen dat hier paal en perk aan wordt gesteld." De milieuorganisatie wil ook dat de chemische industrie die met PFAS werkt opdraait voor de kosten van nieuwere en betere filterinstallaties voor drinkwaterbedrijven.