Aggregator

De Nederlandse regering bood in 2021 al excuses aan voor de transgenderwet die van kracht was tussen 1985 en 2014. Nu blijkt uit het onderzoekrapport 'Een onmenselijke wet', uitgevoerd door onderzoekers van de Radboud Universiteit, hoe diep het leed was voor de mensen die met de wet te maken hadden.

De onderzoekers, die in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan de slag gingen, interviewden 28 transgenders en intersekse personen die een beeld schetsen van fysieke, psychologische en sociale schade die zij door de wet opliepen.

De transgenderwet omvatte de regels waaraan mensen moesten voldoen voordat zij het vastgelegde geslacht mochten veranderen.

Testikels en baarmoeder verwijderen

Zo moesten ze eerst onomkeerbaar onvruchtbaar zijn gemaakt, waardoor de baarmoeder en eierstokken of de testikels verwijderd moesten worden, en moesten ze ongehuwd zijn, waardoor sommigen zich gedwongen zagen om te scheiden. Ook moest er een deskundigenverklaring van een arts en psycholoog worden overlegd.

Marloes Hülsken, onderzoeker bij de Radboud Universiteit en één van de auteurs van het rapport, zegt dat dit alles diepe sporen heeft nagelaten, met name de de eis van onomkeerbare onvruchtbaarheid.

Hülsken: "Geïnterviewden spraken over de enorme impact hiervan op hun leven: het raakte aan kinderwens en biologisch ouderschap, verplichtte tot operaties en stopte de aanmaak van lichaamseigen hormonen. Bij sommige getroffenen zorgde dit direct voor een gevoel van rouw en pijn, bij anderen kwam het besef van de impact soms pas jaren later."

'Alsof ik crimineel was'

Door de opgeworpen barrières voor geslachtsregistratiewijziging leefden mensen vaak vele jaren met onjuiste officiële documenten. Dit had volgens onderzoekers grote gevolgen voor mensen in het dagelijks leven. In het rapport wordt Carlo Weide aangehaald. Hij vertelt hoe hij op een vliegveld in Griekenland een pistool op zich gericht kreeg tijdens het fouilleren. "Alsof ik een crimineel was, alleen omdat mijn foto klopte met mijn kop, maar wat er in mijn paspoort stond niet, de V."

Ron de Vries vertelt over zijn ervaring: "Wat mij het meest raakte, was dat iedereen het normaal vond dat het oké is om een jong iemand te steriliseren, want die persoon mag geen nageslacht hebben. En als je daar iets van zegt, dan ben jíj degene die niet normaal is."

Man of vrouw werd bepaald

Ook schrijven de onderzoekers dat mensen die werden geboren zonder de medisch gangbare definitie van man of vrouw, en voor wie werd bepaald of ze man of een vrouw waren, in hun latere leven voor een geslachtswijziging onder de transgenderwet vielen. "En daarmee onder dezelfde ingrijpende eisen."

De regering maakte in 2021 excuses, waarna werd toegezegd dat er aanvullend onderzoek zou komen. "Dit onderzoek geeft een stem aan de transgender en intersekse mensen die door de oude wet zijn geraakt", aldus staatssecretaris Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. "Hun verhalen laten zien hoeveel pijn zij hebben ervaren."

Hoewel er meer ruimte is voor woningkopers om te onderhandelen, houdt de krapte op de woningmarkt aan. Dat concludeert de makelaarsvereniging NVM.

Het afgelopen kwartaal verkochten aangesloten makelaars 41.700 bestaande woningen, ongeveer even veel als een jaar geleden. Door de zomervakantie zijn er in het derde kwartaal altijd minder transacties. Dit kwartaal was de daling groter dan normaal.

Een bestaand huis kostte gemiddeld 503.000 euro. De prijzen stijgen met bijna 2 procent per jaar.

"De markt blijft krap: bijna twee derde van de verkopen wordt nog steeds overboden", aldus Lana Goutsmits-Gerssen, voorzitter van de NVM.

Groter aanbod koop ten koste van huur

Er zijn afgelopen kwartaal 48.500 woningen in de verkoop gezet door NVM-makelaars, 5 procent meer dan een jaar eerder. De groei zit vooral in appartementen, waarbij voormalige huurwoningen in de verkoop kwamen.

"Meer aanbod geeft woningkopers iets meer lucht", zegt Goutsmits-Gerssen. "Ze kunnen vaker een tweede bezichtiging plannen en krijgen bij sommige woningen meer ruimte om te onderhandelen."

Tegelijkertijd verkleinde het aanbod voor huurders.

Nieuwbouw moeilijk verkocht

Het aanbod van nieuwbouwwoningen steeg met 17 procent ten opzichte van een jaar eerder. Hierdoor komt het aanbod van nieuwwoningen in de buurt van het hoogste niveau in meer dan tien jaar.

Het hogere aanbod vertaalde zich niet in meer verkochte woningen. De NVM laat weten dat de aangesloten makelaars dit kwartaal juist 400 woningen minder verkochten dan een jaar eerder.

"Lange bouwtijden en hoge overbruggingskosten maken de stap lastiger", zegt Goutsmits-Gerssen. "Woningen moeten aansluiten bij wat mensen zoeken en kunnen betalen."

Ook de gemiddelde prijs van een nieuwbouwwoning heeft sinds begin 2026 de grens van het half miljoen gepasseerd. Sindsdien bleef de prijs ongeveer gelijk. Omdat de prijs per vierkante meter wel oploopt, ontstaat krimpflatie: de koper krijgt voor dezelfde prijs minder oppervlakte woonruimte.

Peking is vandaag en morgen het decor van een ontmoeting tussen de Europese Unie en China. Na maanden van oplopende spanningen over de onderlinge handel, ontmoet Eurocommissaris van Handel Sefcovic daar de Chinese handelsminister Wang Wentao.

De Europese Unie wil zo snel mogelijk een oplossing voor een steeds schevere handelsbalans die inmiddels is opgelopen tot 1 miljard euro per dag. Daardoor worden de Europese industrie en werkgelegenheid hard geraakt. Sefcovic noemt deze ontmoeting "supercruciaal".

China heeft juist baat bij de status quo, omdat het veel verdient aan Europese consumenten. Een steeds groter deel van de Chinese economische groei moet het land halen uit de export, omdat thuis de economie kwakkelt.

Fellere toon

De toon van de Europese Unie is de afgelopen maanden steeds feller geworden. In haar jaarlijkse toespraak voor het Europees Parlement benadrukte commissievoorzitter Von der Leyen dat de EU-Chinadialoog concrete resultaten moet opleveren. Anders zal de EU "alle middelen die tot onze beschikking staan gebruiken om de verhouding in evenwicht te brengen".

De EU beschuldigt China van oneerlijke handelspraktijken, zoals staatssteun en het kunstmatig laag houden van de Chinese munt. Daar kunnen Europese bedrijven niet tegenop concurreren.

Mocht deze bijeenkomst in de ogen van de EU onvoldoende opleveren dan volgen mogelijk handelsmaatregelen. Die kunnen bestaan uit heffingen of zelfs restricties op de import van Chinese producten.

Niet tegemoet hoeven komen

In China is weinig sympathie voor de Europese zorgen. China wijst naar de kracht van de eigen industrie: efficiënte toeleveringsketens; moderne fabrieken en goedkope logistiek waardoor de pakketjes snel bij klanten in Europa zijn.

Maar dat is maar een deel van het verhaal. Over de gehele linie krijgen Europese bedrijven niet dezelfde toegang tot de Chinese markt als Chinese bedrijven in Europa. Chinese bedrijven kunnen ook makkelijk goedkope leningen of subsidies krijgen en de Chinese overheid helpt hen met gratis grond of bedrijfsruimte.

China denkt de EU niet tegemoet te hoeven komen. Peking ziet de EU als een zwakke en verdeelde speler en denkt zo min mogelijk concessies te kunnen doen door lidstaten tegen elkaar uit te spelen.

Dat is een strategie die China vaker gebruikt. Toen vorig jaar de Europese Commissie heffingen in wilde voeren op Chinese elektrische auto's, kwam China met heffingen op Franse cognac. Zo zette China Frankrijk onder druk om niet mee te werken aan de heffingen op elektrische auto's. Als de EU deze weken met maatregelen komt, zal China nu ook ongetwijfeld met een tegenaanval komen.

De Europese inzet

De EU hoopt met China afspraken te maken over het beperken van de export naar Europa, bijvoorbeeld van hybride auto's. Ook wil de EU betere toegang tot de Chinese markt voor Europese producenten.

Mocht China niet bereid zijn tot het sluiten van een handelsdeal dan komen er extra importheffingen in sectoren waar de Chinese dominantie te groot is, dreigt de EU. Daarnaast hebben Duitsland en Frankrijk, de machtigste landen van de EU, een verstrekkender instrument bedacht. Daarmee moet het mogelijk worden om China sneller dan nu de toegang te kunnen ontzeggen tot de interne markt van de EU.

Dat ook Duitsland zich hierachter schaart is veelzeggend. Het land was altijd voorzichtig bij het aanpakken van China, uit vrees dat de Duitse industrie getroffen zou worde door Chinese tegenmaatregelen.

Zwaartepunt ligt volgende week

Volgende week legt handelscommissaris Sefcovic de resultaten van zijn ontmoeting voor aan de EU-regeringsleiders, als die in Brussel zijn voor een EU-top. Dan moet duidelijk worden of de EU inderdaad bereid is tot harde maatregelen, ook als die in Europa pijn gaan doen doordat prijzen daardoor stijgen.

Deskundigen dringen erop aan die maatregelen te nemen, omdat de economische gevolgen van niets doen groter zijn. De komende weken moet blijken of de EU het advies opvolgt, of dat China toch gelijk krijgt en de EU te verdeeld blijft om tot harde actie te komen.

Bij aanvallen van de Houthi's gisteren op vliegvelden in Saudi-Arabië zijn drie doden gevallen, ook raakten 36 mensen gewond. Volgens de Saudische autoriteiten kwamen een Marokkaanse en een Algerijnse vrouw om het leven bij een aanval op het vliegveld van Abha, in het zuiden van het land bij de grens van Jemen. Bij een aanval op de luchthaven van Riyad werd een Sudanese man gedood.

In een reactie heeft de door Saudi-Arabië geleide militaire coalitie in Jemen 82 militaire doelen aangevallen, waaronder een lanceerplatform voor ballistische raketten. Dat platform werd gebruikt voor de aanvallen op de luchthavens.

De Houthi's in Jemen claimen dat ze een nieuwe aanval hebben uitgevoerd op het vliegveld van de Saudische hoofdstad Riyad. De groepering roept luchtvaartmaatschappijen op geen vluchten meer uit te voeren in het Saudische luchtruim. Saudi-Arabië heeft de aanval nog niet bevestigd.

Strijd in Jemen

Twee dagen geleden werden ook al aanvallen uitgevoerd op Saudische vliegvelden.

Vorige maand werd het staakt-het-vuren tussen Saudi-Arabië en de door Iran gesteunde Houthi's, dat in 2022 tot stand kwam, doorbroken door een offensief van de Houthi's. Die kregen in Jemen het hele gebied langs de Rode Zee, waaronder de belangrijke zeestraat Bab al-Mandab, in handen. Vanuit dat gebied worden militaire complexen en olie-installaties in Saudi-Arabië aangevallen.

Eerder deze week begon het Jemenitische regeringsleger een tegenoffensief. Volgens de minister van Informatie werd Bab al-Mandab heroverd.

Een woordvoerder van de Houthi's liet aan de BBC weten dat de aanvallen op de luchthavens in Saudi-Arabië een reactie zijn "op de Saudische agressie tegen ons land, dat wel zestig lucht- en raketaanvallen heeft meegemaakt in de afgelopen 24 uur".

Door de situatie in Jemen zijn zo'n 200.000 Jemenieten op de vlucht geslagen. De VN-organisatie voor migratie en hulp aan vluchtelingen (IOM) riep gisteren donorlanden op om in actie te komen.

Bouwbedrijf BAM neemt A.Hak over, een specialist op het gebied van ondergrondse infrastructuur. Het grote Nederlandse bouwbedrijf telt daarvoor 504 miljoen euro neer.

A.Hak is een grote speler op het gebied van het aanleggen van warmtenetten, het plaatsen van kilometerslange transportleidingen en het aan land brengen van energie opgewekt op zee.

Dat doet het bedrijf uit Geldermalsen vooral in Nederland, maar ook in België en het Verenigd Koninkrijk. Vorig jaar maakte het bedrijf bijna 18 miljoen euro winst.

Versterking

BAM-topman Ruud Joosten noemt de overname een grote stap in de groeistrategie van het bouwbedrijf. Volgens Joosten zorgt het ervoor dat BAM zijn werk nog beter verspreidt over heel Nederland. Ook verwacht hij veel van de groei van de onderneming in het Verenigd Koninkrijk vanwege de aanleg aan water- en energie-infrastructuur.

"We zijn blij dat A.Hak een centrale rol blijft spelen in de verdere ontwikkeling van BAM's werk op het gebied van energie en ondergrondse infrastructuur", zegt Henk Herremans, CEO van A.Hak.

De topman heeft het over nieuwe kansen voor klanten en werknemers, maar wat de overname gaat betekenen voor de 900 fulltime medewerkers is nog niet duidelijk. A.Hak blijft voorlopig onder de eigen naam opereren.

Bouw

Met de overname verstevigt de Koninklijke BAM Groep B.V. haar positie als grootste bouwbedrijf van Nederland. Vorig jaar verdiende het bedrijf ruim 7 miljard euro aan bouwopdrachten en zag het de winst bijna verdrievoudigen tot 211 miljoen euro.

De bouwsector heeft de afgelopen jaren met uitdagingen te maken zoals stikstofbeperkingen, personeelstekort en onzekerheid over bouwprojecten. Relatief veel bouwbedrijven stopten ermee na de coronaperiode, maar grote aannemers als BAM, Heijmans en Dura Vermeer krijgen juist veel opdrachten binnen.

De tropische storm Isaias is in de Golf van Mexico uitgegroeid tot de eerste orkaan van het Atlantische seizoen. De verwachting van het Amerikaanse National Hurricane Center is dat de orkaan morgenavond laat of zaterdagochtend vroeg aan land komt, al is nog onduidelijk waar.

De staten die het meeste risico lopen zijn Louisiana, Mississippi, Alabama en Florida.

Het warme water van de Golf van Mexico draagt bij aan de snelle intensivering van de orkaan. Tot dusver was het Atlantische orkaanseizoen vanwege een sterke El Niño erg rustig. De winden die El Niño veroorzaakt, maakt de vorming van tropische stormen lastig. Isaias is dan ook de eerste orkaan van het seizoen.

Levensbedreigend

Het centrum van de orkaan werd gisteravond waargenomen zo'n 745 kilometer ten zuiden van Mississippi en verplaatste zich met 15 kilometer per uur, met snelheden daaromheen van 120 kilometer per uur. Samen met zware regenval kan dat plotselinge overstromingen veroorzaken.

Voor de vier zuidelijke staten aan de Golfkust heeft het National Hurricane Center een waarschuwing voor een mogelijke stormvloed afgegeven. Vooral de zuidelijke delen van Louisiana, Mississippi, Alabama en Florida lopen gevaar. Het weerinstituut spreekt van een "levensbedreigende stormvloed". In de vier staten wonen meer dan dertig miljoen mensen.

Stroomuitval en evacuaties

Deze inwoners moeten het advies van de lokale autoriteiten opvolgen, aldus het Amerikaanse orkaaninstituut. Ook moeten zij rekening houden met langdurige stroomuitval en eventuele evacuaties. Ook honderden kilometers landinwaarts worden nog zware windstoten en hevige regenval verwacht.

De vrachtprijzen voor ruwe-olietankers hebben een recordhoogte bereikt. De vraag naar tankers is groot, maar wereldwijd is er een tekort. Dat blijkt uit onderzoek van ING.

"Door de aanhoudende oorlog in Iran en verstoringen in de Straat van Hormuz moeten tankers grotere afstanden afleggen", zegt ING-econoom Rico Luman. Tankers zijn dus langer onderweg en kunnen minder vaak worden ingezet. Daarnaast beginnen de oliestromen vanuit het Midden-Oosten weer op gang te komen, wat leidt tot de extra vraag, verklaart Luman.

Aanvallen

Afgelopen week werden de meeste tankers aangevallen sinds het begin van de oorlog tegen Iran, meldt het Maritiem Informatiecentrum (JMIC), dat onder leiding van de VS staat. Daarbij zijn ook pogingen tot aanvallen meegenomen; net als intimidatie met bijvoorbeeld overvliegende drones.

Vorige week daalde het aantal schepen dat door de Straat van Hormuz voer naar het laagste niveau in twee maanden. Slechts zeven schepen maakten de oversteek. De olie-export vanuit de Straat nam daarmee ook af.

Onder de radar

De werkelijke oliestromen vanuit het Midden-Oosten zijn niet helemaal terug te zien in de officiële cijfers, vertelt econoom Luman. Een deel gebeurt onder de radar, onder bescherming van het Amerikaanse leger. "Die maken gebruik van shuttle services van tankers die door de Straat van Hormuz varen en de vracht daarna weer overladen op andere schepen."

Volgens de econoom heeft de dollar ook een effect op de recordhoogte van de vrachtprijzen. De dollar is gaan stijgen ten opzichte van de euro. "Op de wereldmarkt wordt ruwe olie standaard in Amerikaanse dollars verhandeld, daarom heb je nu meer euro's nodig."

Geld als water

Begin deze maand kostte de huur van één tanker gemiddeld 500.000 dollar per dag. Dat is tien keer het gemiddelde van vorig jaar. "Eerdere pieken, zoals in 2022 na de invasie in Oekraïne, waren boven de 100.000 dollar. Maar zoals nu, dat hebben we nooit eerder gezien", zegt econoom Luman. Volgens hem liggen die prijzen op routes vanuit of richting het Midden-Oosten nog veel hoger. En dat gaat dus ook om inkomsten van tankerrederijen. "Die verdienen nu geld als water".

Jarenlang is er weinig geïnvesteerd in ruwe-olietankers. "Vooral tijdens de coronacrisis, er werd minder gereden en gevlogen", legt econoom Luman uit. Nu de vraag weer is toegenomen, nemen de bestellingen ook weer toe. Maar veel schepen worden pas ten vroegste in 2028 geleverd. Waarschijnlijk nadat de huidige stijging voorbij is.

Ook consumenten moeten nog even geduld hebben. Hoewel de olieprijs de laatste tijd weer wat is gedaald, blijft de benzine- en dieselprijs nog hoog. "Dat komt doordat er weinig raffinagecapaciteit is, die is beschadigd in het Midden-Oosten en ook in Rusland. Daarbovenop hebben we te maken met hele hoge transportkosten van tankers. Dat houdt de brandstofprijs aan de pomp hoger dan je zou verwachten", besluit Luman.

De Rotterdamse haven moet van het 'stikstofslot' af en krijgt daarvoor 50 miljoen euro van het kabinet. Hiervan moet volgend jaar natuurherstel worden betaald, zodat er weer bouw- en andere vergunningen uitgegeven kunnen worden.

De industriële uitbreiding van een van de grootste en modernste havens ter wereld moet worden gered met onder meer het uitzetten van konijnen, het bestrijden van exotische planten en insecten, en het inperken van het aantal fietsers en wandelaars langs de kust.

Dat staat in de 'Routekaart naar natuurvergunningverlening in de Rotterdamse Haven' van onder anderen de rijksoverheid, de gemeente Rotterdam en het havenbedrijf. Het is een van de 'gebiedsgerichte plannen' waarmee minister Van Essen het stikstofprobleem wil aanpakken.

"Alles bij elkaar zorgt het ervoor dat we weer vergunning kunnen gaan verlenen", zegt Arne Weverling (VVD), gedeputeerde van de provincie Zuid-Holland. "Er zijn bedrijven die wel plannen hebben maar niet eens meer een vergunning durven aanvragen. Wij zeggen: dien je plannen weer in. Kom naar Rotterdam."

Meijendel en Westduinpark

Het gaat om natuurherstel in Natura2000-gebieden. Dat zijn Meijendel en Berkheide tussen Den Haag en Katwijk, het Haagse Westduinpark en Wapendal, Solleveld en Kapittelduinen tussen Den
Haag, Westland en Hoek van Holland en Voornes Duin op het eiland Voorne-Putten. In een deel van de gebieden wordt drinkwater gewonnen.

De gebieden worden professioneel beheerd, onder andere door duinwaterbedrijf Dunea. En stikstofneerslag is daar niet per se het grootste probleem. Waterbeheer en kustbescherming is bijvoorbeeld net zo belangrijk om de natuur in stand te houden. Het is op deze locaties daarom relatief eenvoudig om behoud van biodiversiteit en andere Natura2000-doelen te halen.

In het plan staat dat er konijnen uitgezet gaan worden voor een "robuust duin-ecosysteem dat bestand is tegen stikstofdepositie". De duinen moeten kunnen verstuiven en daarvoor is het bijhouden van de begroeiing nodig. Konijnen doen dat, maar hun populatie is door infectieziekten sterk achteruit gegaan.

Wat heeft de Rotterdamse haven met voornamelijk Haagse wandelgebieden te maken?, is de vraag aan wethouder Tim Versnel (VVD), die over de Rotterdamse haven gaat. "In zo'n klein dichtbevolkt landje heb je bijna altijd met elkaar te maken", antwoordt hij. "We zijn een team Nederland met elkaar en we moeten met elkaar zorgen dat we weer vooruitkomen."

Samenwerking natuurorganisaties

De Rotterdamse haven moet zelf ook maatregelen nemen zoals nauwere samenwerking tussen het bedrijfsleven en natuurorganisaties, meer elektrisch aangedreven apparatuur in de haven en schepen die minder uitstoten.

Versnel noemt de afspraken een belangrijke eerste stap. "We willen de duurzaamste en sterkste haven zijn in 2050. Dat lukt nu niet. Het zal nog wel wat voeten in de aarde hebben maar we gaan de goede kant op."

Het Rotterdams Havenbedrijf, de gemeente en de provincie Zuid-Holland trekken al jaren aan de bel over de stikstofproblemen die de economische activiteiten in het havengebied in gevaar brengen. Juist vergroeningsprojecten liggen stil omdat er geen vergunningen verleend kunnen worden.

Economische groei

De haven heeft niet alleen last van het stikstofprobleem. Een derde van alle duurzame projecten is vertraagd door capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet. Door alle vertragingen is het investeringsklimaat verslechterd.

Het havenbedrijf heeft ook gewaarschuwd voor ruimtegebrek gezien de vele projecten die gepland staan. Zoals een eigen terminal voor defensie en aanlanding van nieuwe windmolenparken. De bouw van een nieuwe kerncentrale is inmiddels van de baan. Maar de Rotterdamse haven is nog steeds in beeld voor kleine reactoren, de zogenoemde SMR's.

Het herstel van de Natura2000-gebieden is dus nog maar het begin.

In Noorwegen wordt morgen bekendgemaakt wie dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede krijgt. Dat ligt hoogstwaarschijnlijk al vast, maar ongeacht wie de winnaar wordt, zal het wenkbrauwen doen fronsen in het Witte Huis. De Amerikaanse president zal de vredesprijs namelijk niet krijgen, is de verwachting.

Vorig jaar riep president Trump zichzelf tot rechtmatige winnaar uit. De Nobelprijs werd echter uitgereikt aan de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado voor "haar onvermoeibare inzet voor het bevorderen van democratische rechten voor de bevolking van Venezuela".

Het Witte Huis bekritiseerde het Nobelcomité omdat het "politiek boven vrede" zou hebben laten gaan. Trump beweerde dat hij "acht oorlogen" had beëindigd en dat daarom alleen hij de prijs verdiende. Later bood Machado haar prijs alsnog aan Trump aan tijdens een bezoek aan het Witte Huis, kort nadat de VS de Venezolaanse president Maduro had gevangengenomen. Het Nobelinstituut reageerde dat een Nobelprijs niet kan worden ingetrokken, gedeeld of doorgegeven aan anderen.

Oorlog met Iran

Dit jaar heeft Trump in aanloop naar de bekendmaking opvallend weinig van zich laten horen. Volgens persbureau Reuters zou hij wel zijn genomineerd door Cambodja, Israël en Pakistan. De Israëlische premier Netanyahu nomineerde Trump vorig jaar ook.

Historicus en geopolitiek analist Ivo van de Wijdeven ziet geen grote kans op de vredesprijs voor de Amerikaanse president. "Het bestand tussen Hamas en Israël dat vorig jaar werd onderhandeld heeft weliswaar standgehouden, maar er is nog niet echt vrede", zegt hij. Bovendien begon Trump begin dit jaar zelf de oorlog tegen Iran. "Een van de criteria is dat je vrede moet bevorderen."

De winnaar van de vredesprijs is wel een aantal keren zeer omstreden geweest. Zo won de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger (1923-2023) de prijs in 1973 voor "het gezamenlijk onderhandelen over een staakt-het-vuren in Vietnam" samen met de Vietnamese politicus Le Duc Tho, die de prijs weigerde.

Twee leden van het comité stapten op en The New York Times noemde het de Nobel Oorlogsprijs. Kissinger was verantwoordelijk voor zware bombardementen in Noord-Vietnam en Laos en steunde in hetzelfde jaar de bloedige staatsgreep in Chili.

Hoe wordt de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede gekozen?

De winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede wordt gekozen door het Noorse Nobelcomité. Leden daarvan worden op hun beurt geselecteerd door het Storting (het Noorse parlement) voor een termijn van zes jaar, en kunnen herkozen worden. De commissie bestaat uit Noorse staatsburgers.

Winnaars moeten worden genomineerd. Wereldwijd zijn er tienduizenden mensen die het recht hebben om mensen te nomineren, zoals rectoren van universiteiten, bepaalde hoogleraren, leiders van vredesonderzoeksinstituten en instituten voor internationale betrekkingen, parlementsleden, leden van het Internationaal Strafhof en voormalige winnaars van de vredesprijs De deadline voor nominaties is 31 januari.

Vervolgens neemt het vijfkoppige Nobelcomité alle nominaties door en maakt een selectie. Die wordt beoordeeld door onafhankelijke deskundigen. Het comité neemt een definitief besluit tijdens de laatste vergadering voorafgaand aan de bekendmaking. Dat gebeurt op basis van vier hoofdgebieden: wapenbeheersing en ontwapening, vredesonderhandelingen, democratie en mensenrechten.

Het is nog niet duidelijk wie dit jaar voor de prijs in aanmerking komen. Nominaties worden niet door het comité bekendgemaakt, de volledige lijst met namen wordt pas na vijftig jaar openbaar gemaakt.

Haakon Gjerloew, waarnemend directeur van het Vredesonderzoeksinstituut Oslo, zegt tegen persbureau Reuters dat hij verwacht dat er wordt gekozen voor iemand die de druk van Trump kan weerstaan. Hij noemt als voorbeelden paus Leo, het Internationaal Strafhof, het Internationaal Gerechtshof en Francesca Albanese, de speciale VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden.

Historicus Van de Wijdeven ziet het niet gebeuren dat het comité de keuze door Trump laat beïnvloeden. Hij verwacht dat het comité een boodschap uitzendt om de aandacht te richten op 'vergeten' conflicten. "Toen de prijs vorig jaar aan Machado werd gegeven, was dat ook een signaal naar mensen over een conflict dat veel mensen vergeten waren. Dat zie je bij de Nobelprijsuitreikingen wel vaker."

Van de Wijdeven ziet Sudan's Emergency Response Rooms als mogelijke winnaar. Dat zijn door lokale mensen opgebouwde netwerken die humanitaire hulp bieden in de Sudanoorlog, die ook wel de grootste crisis ter wereld wordt genoemd, maar relatief weinig aandacht krijgt. Volgens Van de Wijdeven zou dat in lijn zijn met de traditie van het Nobelcomité, dat vaak kiest voor "onbekenden en onbeminden".

Het herfstweer lijkt vandaag dan echt zijn intrede te doen, maar de extreme droogte van de afgelopen maanden zal Nederland nog lang parten spelen. Ook bouwbedrijven die funderingen herstellen hebben er hun handen vol aan.

Meer mensen trekken aan de bel omdat ze na hun vakantie scheuren in de muur hebben ontdekt. Naar verwachting kunnen nog veel meer huizen de komende jaren schade krijgen door problemen met hun fundering. Extreme weersomstandigheden door klimaatverandering kunnen die problemen verergeren.

Bodemdalingsexpert Otto Levelt van kennisinstituut Deltares denkt dat mensen met een huis met een ondiepe fundering op kleigrond in deze periode wel wat schade kunnen verwachten. "Zo was 2018 erg droog en toen zagen we in die gebieden ook meer problemen ontstaan."

Door droogte krimpt de kleigrond en bij een ondiepe fundering kan dat krimpen verdergaan tot onder het huis. Hierdoor kunnen scheuren in muren ontstaan, of kan een raam of deur gaan klemmen.

Bijna half miljoen huizen

Deltares houdt op een paar plekken in Nederland in de gaten wat er in de klei gebeurt, zoals in Arnhem. Daar zijn enkele wijken met funderingsproblemen. De kosten kunnen oplopen tot tienduizenden euro's. In Arnhem en andere gemeenten zijn daarom loketten geopend om inwoners te helpen, maar preventie is nog beter, zegt Levelt.

Er zijn ook veel huizen op palen en veen- en zandgrond die te maken hebben met verzakkingen. Deltares berekende samen met onderzoeksinstituut TNO dat 425.000 huizen problemen hebben met de fundering of die binnen korte tijd kunnen krijgen. Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) verwacht dat dit aantal door klimaatverandering over zo'n dertig jaar is opgelopen tot circa 687.000 panden.

Daarmee hangt er een donkere wolk boven de woningmarkt. Sinds 1 april moeten taxatierapporten bij de verkoop van een huis een indicatie bevatten van hoe het met de fundering is gesteld. Alleen weten mensen vaak niet wat de échte staat van hun fundering is. In het rapport blijft het vaak bij die indicatie, gebaseerd op de locatie van het huis.

Veranderend klimaat

"We vinden dat huizen een soort woningpaspoort moeten krijgen", zegt directeur Frank van Lier van KCAF. "Daarmee kunnen mensen alles over hun huis te weten komen." Hij ziet dat huiseigenaren de kop in het zand steken als het gaat om funderingsproblematiek. "Terwijl 30 procent van de huizen met deze problemen te redden zou zijn met preventie."

Bodemdalingsexpert Levelt ziet dat er nog veel mogelijk is. "Alleen moeten we dan wel klimaatbestendig bouwen." Kleigrond kan bijvoorbeeld worden afgedekt om uitdroging tegen te gaan. "Ook denken we dat druppelirrigatie rondom het huis kan helpen om het vochtig te houden. Dieper funderen is natuurlijk ook heel belangrijk."

Levelt wijst erop dat langdurige droogte, afgewisseld met hevige buien, vaker te verwachten is door klimaatverandering. Voor allerlei huizen is dat een probleem. "Een ondiep gefundeerd huis zakt bij een slappe ondergrond steeds dichter naar het grondwater toe." Het kan leiden tot vochtproblemen en schimmel, of wateroverlast als er veel regen valt.

Portemonnee trekken

Als de grondwaterstand te laag wordt, kunnen huizen op palen ook te lang droog staan. Dan kan er paalrot ontstaan, wat de huizen uiteindelijk instabiel maakt. Het is alleen moeilijk om de grondwaterstand onder je huis te beïnvloeden.

Daarnaast blijven huurders afhankelijk van hun woningcorporatie of particuliere verhuurder om funderingsproblemen aan te pakken. De politiek moet dus ingrijpen, vinden KCAF en Vereniging Eigen Huis.

Vereniging Eigen Huis vindt dat huiseigenaren ondersteuning moeten krijgen. "Natuurlijk kan de overheid niet altijd de portemonnee trekken, maar de onzekerheid is nu wel erg groot door de kosten die op sommige mensen afkomen", zegt Simon Vrijsen van de belangenvereniging. "Als huiseigenaar heb je geen invloed op de oorzaken en je kunt je er ook niet tegen verzekeren."

De Autoriteit Financiële Markten heeft eerder berekend wat de totale kosten zijn als alle woningen met funderingsproblemen worden hersteld. Dat komt neer op ruim 11 miljard euro. Een deel van de huiseigenaren kan dit zelf betalen, bijvoorbeeld door de hypotheek te verhogen, maar zo'n 75.000 van hen kunnen dit niet.

Before HDMI and DVI there was VGA, and before that? TTL RGB, in which instead of analogue voltages, the connector carried TTL logic voltages. TTL monitors used to be ten …read more

Drie jaar na het begin van de verwoestende oorlog in Gaza zitten Palestijnen gevangen in een cyclus van ontheemding en geweld, met nauwelijks toegang tot voedsel, schoon drinkwater en zorg, zegt Dokters van de Wereld. De algehele gezondheid van de Palestijnse bevolking gaat gestaag achteruit met onomkeerbare schade tot gevolg.

Dokters van de Wereld verleent eerstelijnszorg in Gaza en heeft in een rapport de impact van de oorlog en de Israëlische blokkade van humanitaire hulp in kaart gebracht. De hulporganisatie spreekt van een genocide.

Zo is 97 procent van de Palestijnse bevolking ontheemd. Bijna de helft is tussen de vijf of tien keer verplaatst en een op de vijf zelfs meer dan tien keer, aldus het rapport.

Dokters van de Wereld heeft voor het onderzoek 416 weduwen, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en verzorgers van kinderen jonger dan 5 jaar ondervraagd.

Ziektes

Door de ontheemding komen Palestijnen terecht in overvolle en onveilige opvangplekken zonder toegang tot bijvoorbeeld schoon drinkwater en hygiënevoorzieningen. De bevolking is daardoor extreem kwetsbaar voor ziektes die zich snel verspreiden.

Volgens het rapport was 84 procent van de kinderen onder de 5 jaar ziek in de drie maanden voorafgaand aan het onderzoek. Zij hadden last van onder meer diarree en huidaandoeningen. Onder zwangere vrouwen was dat 57 procent. Bijna alle zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding gaven, hadden volgens het rapport symptomen van bloedarmoede.

Aanval op zorginstellingen

Toegang tot zorg is er nauwelijks voor de Palestijnen omdat het zorgsysteem volledig is ingestort, zegt Dokters van de Wereld. De organisatie zegt dat ondanks het staakt-het-vuren dat sinds vorig jaar oktober geldt, de aanvallen op het zorgsysteem doorgaan.

Tussen januari en augustus zijn er volgens het rapport 45 aanvallen geweest op onder meer zorginstellingen. Bij die aanvallen werden tien hulpverleners gedood en raakten tientallen anderen gewond. Drie klinieken van de hulporganisatie werden de afgelopen jaren noodgedwongen verplaatst vanwege Israëlische aanvallen.

Ook veroorzaakt de Israëlische blokkade van medische hulp grote tekorten in de zorg. De bestrijding van ziektes die makkelijk te genezen zijn, is moeilijk omdat er niet of nauwelijks medicatie is.

Door de erbarmelijke situatie hebben steeds meer Palestijnen psychosociale zorg nodig. Volgens het rapport is het aantal mensen dat psychische hulp nodig heeft de afgelopen jaren meer dan verdubbeld naar een miljoen in 2025. Die hulp is er volgens de hulporganisatie nauwelijks door de verwoesting van het zorgsysteem in Gaza.

Dokters van de Wereld ziet dat de structurele voedselonzekerheid een bron van angst vormt voor bijna de hele Palestijnse bevolking. 84 procent van de Palestijnen vindt het zeer moeilijk om voedzaam voedsel te krijgen. Palestijnen zijn afhankelijk geworden van volkskeukens en gaarkeukens van hulporganisaties.

Mensen slaan maaltijden over of verkleinen hun porties om bijvoorbeeld hun kinderen te kunnen voeden, meldt het rapport. Ook de voedseldiversiteit is laag.

Israël laat voornamelijk voedsel toe met een lage voedselwaarde en weinig eiwitten, zegt Dokters van de Wereld. Daardoor hebben mensen een tekort aan ijzer, zink en essentiële vetzuren die te aanwezig zijn in vlees, vis, noten en zaden.

Een tekort aan calorieën en voedingsstoffen heeft grote gevolgen voor het herstelproces en de ontwikkeling van kinderen. Alleen al dit jaar heeft de hulporganisatie meer dan 450 kinderen en 1500 zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven behandeld wegens ondervoeding.

Wederopbouw

Dokters van de Wereld zegt dat de "bewust gecreëerde crisis" het voor de Palestijnen onmogelijk maakt om fysiek en mentaal te herstellen.

De ngo roept regeringen op om het Israëlische oorlogsgeweld in Gaza te stoppen en om ervoor te zorgen dat constante noodhulp wordt toegelaten, zodat de Palestijnen kunnen herstellen en hun levens weer kunnen opbouwen.

Goedemorgen! Vandaag maakt het Nobelcomité bekend wie de Nobelprijs voor de Literatuur wint en in Carré wordt de Gouden Televizier-Ring uitgereikt.

Eerst het weer: vandaag wisselen zonnige perioden, wolken en een paar buien elkaar af. Bij een matige tot krachtige noordwestenwind wordt het 14 tot 16 graden. Morgen staat er een stevige wind, is het bewolkt en valt er geruime tijd regen. Het weekend verloopt wisselvallig met zon, wolken en buien bij ongeveer 14 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Maricarmen Abascal, de 87-jarige vrouw die het gezicht werd van de woningprotesten in Spanje, is overleden. Dat heeft de Spaanse huurdersbond bekendgemaakt.

Abascal werd uit haar huis gezet, waar ze zeventig jaar had gewoond. Door een huurverhoging kon ze haar huis niet meer betalen. Haar uithuiszetting was de directe aanleiding voor de protesten in Spanje.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

In Tel Aviv werden gisteren de 1200 gedode Israëliërs herdacht die drie jaar geleden omkwamen bij de aanval van Hamas op 7 oktober. Ook op andere plekken in Israël waren ceremonies, een aantal daarvan startte om 06.29 uur lokale tijd. Op dat tijdstip begon Hamas in 2023 de terroristische aanvallen.

Fijne dag!

(Telecompaper) Samsung Electronics expects third-quarter operating profit to reach approximately KRW 107.4 trillion (USD 79.8 billion), a new quarterly record, as...

(Telecompaper) Microsoft has opened pre-orders for two Surface devices built around Nvidia's RTX Spark platform, alongside updates to Windows and Copilot that expand the use of AI workloads running locally on PCs...

As the legacy AM broadcast bands fade away, what happens to the millions of devices built to receive them? Many of them will go into e-waste, but with a century …read more

Margaret Hamilton, die de software ontwikkelde voor de eerste maanlanding van de Apollo 11 in 1969, is overleden. Door haar baanbrekende werk op het gebied van software-ontwikkeling, waren de Amerikanen in staat met de Apollo naar de maan te vliegen en daar te landen. Met deze landing wonnen de Amerikanen de ruimtewedloop in de jaren zestig. Hamilton overleed op 30 september op 90 jarige leeftijd. Haar overlijden werd bekend gemaakt door het MIT (Massachusetts Institute of Technology), het instituut waar ze jarenlang werkte.

Hamilton kwam in 1959 in dienst bij het MIT en bleef daar werken tot halverwege de jaren zeventig. In eerste instantie om software te ontwikkelen om het weer beter te kunnen voorspellen. In die tijd was informatica geen officieel vak en leerden programmeurs het werk in de praktijk. ook Hamilton leerde zichzelf programmeren.

Later komt Hamilton terecht bij de onderzoeksgroep die werkte aan de software voor het Apolloprogramma. Deze afdeling sleepte in 1961 een contract met NASA in de wacht. Uiteindelijk gaf ze leiding aan een team van honderd ingenieurs dat de software ontwierp voor de aansturing van NASA's Apollo-missies.
Hamilton wordt beschouwd als een van de grondleggers van het vakgebied software-engineering. Een term die ze zelf bedacht.

Hoogleraar Oliver Weck van de afdeling Lucht- en Ruimtevaarttechniek van het MIT zegt over Hamilton: "Zeggen dat ze een pionier was en dat ze haar tijd ver vooruit was zou een enorme understatement zijn. Ze was software-ingenieur in een tijd dat dit vakgebied nog in de kinderschoenen stond; ze ontwikkelde niet alleen zelf geavanceerde codes, maar leidde ook een team dat deze opkomende technologie gebruikte om een van de meest complexe systemen te ontwikkelen die de mensheid ooit heeft voortgebracht."

In 2016 werd Hamilton door president Barack Obama onderscheiden met de Presidential Medal of Freedom voor haar bijdrage aan de wetenschap en de ruimtevaart.

In 2017 vertelde Margaret Hamilton in een interview over haar ervaringen tijdens het Apollo-project:

De Europese Rekenkamer (ERK) is bezorgd over de groeiende schuldenlast van de Europese Unie. Die schuld is de afgelopen jaren opgelopen naar 740 miljard euro. In 2027 zal de EU-schuld waarschijnlijk verder groeien naar 1 biljoen (1.000.000.000.000) euro.

Die stijging van de schulden komt vooral door de steun aan Oekraïne, stijging van de rente, uitgaven aan defensie en het coronaherstelfonds. Dat fonds werd in 2020 in het leven geroepen om de economische crisis, veroorzaakt door de coronapandemie, te stutten. Uit dat coronaherstelfonds moet nog voor ruim 112 miljard euro aan herstelbetalingen uitgekeerd worden.

Brussel wil een deel van de EU-meerjarenbegroting (2028-2034) op dezelfde manier vormgeven als het coronaherstelfonds. Dat betekent dat kosten niet achteraf vergoed worden maar landen vooraf geld krijgen als ze hun plannen aanleveren. In die plannen moeten ze duidelijk maken hoe ze EU-doelen willen behalen.

De Rekenkamer zegt in haar jaarverslag dat zo'n meerjarenbegroting gebaseerd op het coronaherstelfonds risico's met zich meebrengt. EU-landen mochten in het coronaherstelfonds plannen versoepelen of beperken zonder daar overtuigende redenen en bewijzen voor aan te voeren.

Dat bracht het risico met zich mee dat landen EU-geld ontvingen voor het leveren van minder resultaten dan vooraf was beloofd. De Rekenkamer vindt dit systeem van vooraf plannen indienen 'te vaag' en 'niet te controleren'.

Zo vond de Rekenkamer in de EU-rekening van 2025 onregelmatigheden van 45,5 miljard euro. Het ging hier onder andere om hardnekkige problemen rond controlesystemen van lidstaten.

Populaties van vogels, zoogdieren, reptielen en andere gewervelde dieren zijn sinds 1970 gemiddeld met bijna driekwart afgenomen, bevestigt een tweejaarlijks rapport van het Wereld Natuur Fonds. Wel zijn er grote verschillen: de helft van de onderzochte populaties is stabiel of neemt toe. De andere helft neemt af, soms sterk.

Een populatie is een groep dieren van dezelfde soort die dicht bij elkaar leeft. Denk aan een groep savanneolifanten in Zambia of een club otters in de Weerribben in Overijssel. De meeste diersoorten bestaan uit meerdere populaties die onderling beperkt contact hebben. Een populatie kan uit een handjevol dieren bestaan, maar ook uit duizenden individuen.

"De belangrijkste boodschap van dit rapport is dat natuurherstel binnen handbereik is", zegt Robert Zwiers, hoofd impact van het Wereld Natuur Fonds. "Wereldwijd staan wilde dieren ernstig onder druk, maar we zien ook dat wilde dieren wereldwijd een comeback maken."

Otters en haaien

Voorbeelden van succesverhalen zijn de tijger, de groene zeeschildpad, de blauwvintonijn en de otter in Nederland, zegt Zwiers. "In Nederland waren otters uitgestorven. Door schoner water, het verbinden van leefgebieden en het herintroduceren van otters, doen ze het hier nu weer goed. De blauwvintonijn is nu niet meer bedreigd door quota voor de vangst ervan."

Haaien en roggen gaan juist sterk achteruit, zegt Zwiers. "Veel soorten groeien langzaam en krijgen weinig jongen, waardoor ze kwetsbaar zijn. Ze worden gevangen en eindigen ook geregeld als bijvangst in visnetten. Bestaande afspraken volstaan niet om deze soorten te beschermen."

5790 soorten

Het Wereld Natuur Fonds baseert zijn conclusies op gegevens van 5790 verschillende soorten zoogdieren, vogels, amfibieën, reptielen en vissen. Het keek daarvoor naar 35.803 populaties over de hele wereld. Soorten zoals insecten, kwallen en krabben zijn dus niet in het onderzoek meegenomen.

Voor iedere populatie bepaalden de onderzoekers de trend sinds 1970: nam de populatie toe, kromp die, of bleef hij stabiel? De helft van de populaties kromp, 7 procent van de populaties bleef stabiel en de overgebleven 43 procent van de populaties groeide juist. Toch slaat het gemiddelde negatief uit met een krimp van 73 procent. Dat komt volgens Zwiers doordat de afkalvende populaties harder krimpen dan de groeiende populaties groeien.

Herhaling van onderzoek

Verrassend zijn de cijfers niet. De vorige editie van het Living Planet Report uit 2024 stelde ook vast dat de gemiddelde omvang van gemonitorde populaties wilde dieren sinds 1970 wereldwijd met 73 procent daalde. "Je kunt die cijfers niet één op één vergelijken omdat we nu meer data hebben gebruikt, maar dit onderzoek bevestigt het eerdere beeld", zegt Zwiers.

Om populaties die in het nauw zitten te herstellen, is het volgens hem onder meer nodig om ons voedsel duurzamer te produceren, de energietransitie te versnellen en in de financiële sector investeringen af te bouwen die de natuur schaden.

There comes a point where you have to acknowledge that your beloved console is out of date and– barring the odd homebrew title– won’t be playing new games ever again. …read more