Europa zoekt in München antwoord op 'sloopkogelpolitiek' Trump
Met spanning kijken Europeanen naar de toon die de Amerikanen op de veiligheidsconferentie in München zullen aanslaan. Ze moeten nog even geduld hebben. Vanmiddag trapt de Duitse bondskanselier Merz af, morgen spreekt VS-buitenlandminister Rubio.
Vorig jaar liet vicepresident Vance de zaal in verbijstering achter. "Richt je niet teveel op Rusland of China, het gevaar in Europa komt van binnenuit", zei hij, waarbij hij sprak over "massamigratie" en "censuur".
Europese leiders luisteren met stijgende verbazing naar die toespraak van de Amerikaanse vicepresident:
De Europeanen werden overvallen door de keiharde kritiek. De voorzitter van de conferentie, Christoph Heusgen, barstte in zijn slotspeech zelfs in huilen uit. "Een Europese nachtmerrie", noemde hij de editie van 2025.
Bob Deen, onderzoeker bij instituut Clingendael, was erbij. "Het was een ijsemmer die uitgestort werd". Ook dit jaar is hij in München. Mensen zijn zenuwachtig over wat de Amerikaanse buitenlandminister gaat zeggen, merkt hij.
Zelf verwacht hij een wat gematigder toon. "Rubio is een meer klassieke diplomaat. Het zou kunnen dat we na afloop denken, 'deze viel mee'. Maar we moeten het afwachten, de Amerikanen blijven onvoorspelbaar."
Beter voorbereidDe Europeanen zijn na een jaar Trump beter voorbereid. "Er is echt wel wat veranderd in onze houding richting de VS", meent Deen. "Niemand hapt nog naar adem, we laten niet meer alles over onze kant gaan".
Hij is benieuwd naar Merz' toespraak. "Eerder liet hij zich stevig uit richting de VS. Doet hij dat vanmiddag ook of wordt het vooral meebewegen en proberen de Amerikanen aan boord te houden?"
SloopkogelpolitiekIn een rapport ter voorbereiding op de conferentie staat harde taal over Trump 2 en de Europese opstelling. "In een tijdperk van sloopkogelpolitiek lopen degenen die passief toekijken voortdurend het risico ten onder te gaan. Gezien de hoeveelheid sloopwerk die al bezig is, is het niet genoeg alleen te reageren en te proberen de oude status quo te herstellen. Er staat te veel op het spel. Sterker nog, alles staat op het spel."
De veiligheidsconferentie in München is een echte netwerkbijeenkomst. Tal van staatshoofden en regeringsleiders komen erheen, uit alle hoeken van de wereld. Voor Nederland komen onder anderen demissionair premier Schoof en de ministers Brekelmans en Van Weel.
Er is genoeg te bespreken in het officiële gedeelte en in de wandelgangen. Iran, Venezuela, de oorlog in Oekraïne, allemaal vragen ze om aandacht, net als de breuk in de trans-Atlantische verhoudingen.
Extreemrechtse vriendenWant de Amerikanen zegden de vriendschap met hun traditionele Europese bondgenoten op in München vorig jaar, maar daarvoor in de plaats zochten ze nadrukkelijk toenadering tot nieuwe vrienden, uiterst rechtse partijen op het continent. Vicepresident Vance bezocht na afloop van de veiligheidsconferentie Alice Weidel, de voorvrouw van de Alternative für Deutschland.
Ook andere radicaal- en extreemrechtse partijen die zich net als Trump verzetten tegen migratie en klimaatbeleid kunnen rekenen op steun van de VS. "Amerika moedigt zijn politieke bondgenoten in Europa aan om deze heropleving van de geestdrift te bevorderen, en de groeiende invloed van patriottische Europese partijen geeft reden tot groot optimisme', is te lezen in de Amerikaanse veiligheidsstrategie.
Bekoelde liefdeMaar de liefde tussen uiterst rechts in Europa en Trumps MAGA-beweging is inmiddels behoorlijk bekoeld. De Europese populistische partijen nemen steeds meer afstand van de Amerikaanse president. "In het begin wilden die de nieuwe vrienden van Trump zijn, maar nu wordt de Amerikaanse president ook een klein blok aan hun been", zegt Matthijs Rooduijn, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.
"Het is een dilemma voor uiterst rechts", vertelt Rooduijn. "Ze delen de kernboodschap van Trump. Ze zeggen op te komen voor hun eigen groep. Amerika voor de Amerikanen, Nederlanders in Nederland of Duitsers in Duitsland. Die groep staat altijd centraal en wordt volgens hen bedreigd door migranten, de 'elite' of klimaatbeleid."
"Maar nu zitten ze in een spagaat. Als Trump de VS wil beschermen met importheffingen hebben de kleinere landen daar last van. Dan staat het Amerikaanse 'eigen groep eerst' haaks op hun belangen. Dat zorgt voor spanningen."
De steun voor Amerika is in Europese landen flink afgenomen, ook onder de achterban van de radicaal- en extreemrechtse partijen. "Je ziet overal hetzelfde verschijnsel. Premier Meloni in Italië, Jordan Bardella van Rassemblement National in Frankrijk en zelfs Nigel Farage in het Verenigd Koninkrijk zijn er dubbel over. Ze hebben goed contact met Trump, maar ze proberen zich op de vlakte te houden en het niet te veel over hem te hebben omdat een steeds groter deel van hun achterban dat niet waardeert."
Europese middenpartijen én uiterst rechts, iedereen worstelt met een passend antwoord op Trumps 'sloopkogelpolitiek'. In München wordt opnieuw een poging gedaan het te formuleren.