Morgen komen de leiders van Rusland, India, Iran en nog tientallen staatshoofden en internationale organisaties samen in China voor de grootste Shanghai Cooperation Organisation-top (SCO) ooit. Over de plannen die op de top worden gepresenteerd, is nog weinig bekend. Experts spreken vooral van een grote symbolische waarde.
Handel- en veiligheidsorganisatie SCO is de afgelopen jaren flink uitgebreid. Daarmee is de invloed gegroeid, maar is het ook lastiger geworden om overeenstemming te bereiken.
Toch lijkt China voor de bühne met deze top geslaagd te zijn. Nooit eerder namen zoveel staatshoofden deel aan een SCO-top. Zeker nu de spanningen tussen de VS en een aantal Aziatische landen oplopen, kan China zichzelf presenteren als een verantwoordelijk speler die zoekt naar verbinding in plaats van conflict.
Shanghai Cooperation Organization
In 1996 richtten China, Rusland, Kazachstan, Kirgizië en Tadzjikistan de Shanghai Vijf op om militair samen te werken. Later groeide dit uit tot de Shanghai Cooperation Organisation, die inmiddels tien lidstaten telt. De organisatie is de grootste regionale organisatie ter wereld, gemeten in landoppervlak, totale economie en populatie.
SCO, die zich voornamelijk richt op regionale veiligheid, is de laatste jaren flink uitgebreid. Hoewel dat de organisatie meer gewicht geeft, bemoeilijkt het ook het realiseren van gezamenlijke doelen. Zo staat India sceptisch tegenover de antiwesterse koers die een aantal lidstaten wil voeren, waaronder China. Ook zijn de landen verdeeld over het steunen van Rusland in de oorlog tegen Oekraïne.
Maar de meeste discussie wordt gevoerd binnen SCO's Regionale Antiterrorisme-orgaan, dat de samenwerking coördineert op het gebied van inlichtingen en terrorismebestrijding. Of, in de woorden van de SCO, het bestrijden van de "drie kwaden": terrorisme, separatisme en religieus extremisme.
Nergens wordt China's invloed binnen de organisatie zo duidelijk als hier. De kwalificatie "drie kwaden" komt uit de koker van de Chinese Communistische Partij. China bezigde deze terminologie de afgelopen jaren veelvuldig om aanvallen op de Oeigoeren te rechtvaardigen.
Mensenrechtenorganisaties waarschuwen al jaren voor de heksenjacht die verschillende lidstaten, met onderlinge hulp, voeren tegen religieuze minderheden. In sommige lidstaten klinkt onder de bevolking echter kritiek op deze gang van zaken.
Binnen de SCO botst het ook tussen Pakistan (traditioneel een goede bondgenoot van China) en India. India wil dat Pakistaanse steun aan gewapende groepen in Kashmir wordt veroordeeld. Pakistan wil dat juist voorkomen.
Weinig plannen
Van de plannen die de SCO dit weekend zal presenteren, hoeven we weinig te verwachten, zegt Claus Soong. Hij is als specialist op het gebied van China's mondiale strategie verbonden aan het Duitse Merics Instituut.
De SCO heeft volgens hem weinig overkoepelende daadkracht. "De SCO heeft in tegenstelling tot een andere regionale veiligheidsorganisaties, zoals de NAVO, geen verplichte wederzijdse bijstand", legt hij uit. Daardoor is gezamenlijk optreden lastig.
Dat zagen we ook toen Israël dit jaar Iran aanviel. "SCO keurde de aanval wel af, maar India onderschreef dit niet, en er werd geen verdere actie ondernomen", zegt Soong. In de toekomst zal dat volgens hem niet heel anders zijn.
Wel zal de SCO in de aankomende jaren flink reorganiseren. Om conflicten efficiënter te behandelen, zullen er nieuwe commissies opgericht worden. China zal in deze reorganisatie een leidende rol nemen.
Symboolpolitiek
De top is vooral van strategisch belang voor China om zich als leider van de regio te presenteren. Er zijn tientallen leiders op bezoek en de agenda is doordrenkt met de "Shanghai Spirit", waarmee het spreekt over waarden als gelijkheid en soevereiniteit.
Op die manier probeert China een alternatieve wereldorde aan de man te brengen. "China probeert de SCO te gebruiken om zijn invloed uit te breiden, vooral als tegenwicht tegen de Verenigde Staten", stelt Steven David, China-expert verbonden aan de Johns Hopkins Universiteit.
Het land leeft de principes van gelijkheid en soevereiniteit vaak zelf niet na, zegt David. Als voorbeeld noemt hij het uitblijven van de veroordeling van de Russische invasie van Oekraïne.
Het draait volgens David vooral om de symboliek. "Met China als gastheer van de SCO wordt de boodschap uitgedragen dat Peking landen als gelijken wil behandelen en samen wil brengen, terwijl Washington wereldwijd landen van zich vervreemdt of zich terugtrekt."