"Ik wil helemaal niets van Rusland, maar zij hebben mijn huis verwoest. En daar moeten ze voor betalen." Oleksandr Tereshchenko veegt regelmatig de tranen van zijn wangen terwijl hij vertelt hoe hij zijn woning is kwijtgeraakt bij de Russische inval in Oekraïne. "Ik ben geen militair, geen soldaat. Mijn huis was geen legerbasis."
Tereshchenko is een van de vele Oekraïners die van Rusland compensatie eisen voor de schade die ze hebben geleden door het geweld in hun land. Door de rechter in eigen land worden ze veelal in het gelijk gesteld, maar daar trekken de Russische autoriteiten zich niets van aan.
Daarom proberen diverse Oekraïense burgers en bedrijven het nu via een Nederlandse rechtbank, zo blijkt uit verschillende lopende rechtszaken.
Kans in NederlandDe gedupeerden kiezen om verschillende redenen voor Nederland. Tereshchenko doet dat uit hoop, legt hij uit: "Vanwege de geschiedenis en rechtszaak met het neerhalen van vlucht-MH17. Als er ergens een kans is, dan is het in Nederland, de hoofdstad van mondiale rechtvaardigheid", verwijst hij naar het International Strafhof in Den Haag.
Tereshchenko en zijn gezin woonden in Horenka. Dit slaapstadje ten noorden van Kiev veranderde in februari 2022 in een oorlogsgebied, toen Russische troepen het nabijgelegen vliegveld in handen probeerden te krijgen voor de aanval op Kyiv.
"Ons appartement werd bestookt door tanks, raketten, alles", zegt Tereshchenko. "We moesten naar de kelder vluchten. Toen het even rustig werd, slopen we naar buiten. Van ons appartement was niets meer over."
Tereshchenko, in eigen land advocaat, is realistisch over zijn kansen voor de Nederlandse rechtbank: "Ik geef mij 0,1 procent kans, maar ik probeer het toch. Als het lukt, dan kunnen meer mensen die hun huis hebben verloren door het Russische geweld iets terugkrijgen."
'Alter ego'Toch is er ook een andere reden waarom Oekraïners hun rechtszaken tegen Rusland in Nederland proberen uit te vechten. In Nederland bevindt zich nog altijd veel Russisch geld, bijvoorbeeld van in Nederland gevestigde dochterbedrijven van gasgigant Gazprom.
De Hoge Raad oordeelde dit jaar dat Gazprom als staatsbedrijf mag worden gezien als een "alter ego" van de Russische staat. Om die reden mag een claim tegen Rusland via Gazprom nu worden behandeld door een Nederlandse rechtbank.
Bijvoorbeeld die van Farm Syu Zhnyva. Dit Oekraïense landbouwbedrijf had graansilo's in de regio's Zaporizja en Cherson. Die silo's werden deels leeggeroofd "door Russischsprekende personen met Russische militaire uniformen", staat in een tussenuitspraak van het Haagse gerechtshof uit juni. De rest van het graan is bedorven.
Door de malaise is Syu Zhnyva inmiddels failliet. In Oekraïne had een rechtbank geoordeeld dat het graanbedrijf recht heeft op 75 miljoen euro aan schadevergoeding. Maar omdat Gazprom niet betaalt, werd in 2024 beslag gelegd op het vermogen van Gazprom in Nederland.
Lastig, niet uniekVia de rechter een schadevergoeding bij een Staat afdwingen is niet uniek. Wel is het moeilijk een Staat aan te klagen, benadrukt Mathijs ten Wolde, hoogleraar internationaal privaatrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen: "Zeker in een ander land."
Ten Wolde wijst naar Artikel 431 in het Nederlandse wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Daarin staat dat uitspraken van buitenlandse rechtbanken hier niet kunnen worden uitgevoerd. Om die reden legt Rusland door Oekraïense rechtbanken toegewezen schadevergoedingen ook naast zich neer.
Uitzonderingen worden gemaakt bij uitspraken in landen waar de rechtspraak voldoet aan internationale standaarden, zegt Ten Wolde: "Als de procedures zorgvuldig zijn doorlopen, als een gedaagde voldoende gelegenheid heeft gekregen zich te verweren en het niet in strijd is met de openbare orde."
Geld in NederlandAls dat het geval is, maakt een inwoner of bedrijf uit Oekraïne kans om via een Nederlandse rechtbank de schade te verhalen. Bijvoorbeeld door beslag te laten leggen op de vele Russische tegoeden die hier staan, van onder meer Nederlandse dochters van Russische bedrijven.
Juridisch experts die de NOS sprak noemen de lopende rechtszaken zeer interessant, ook omdat dit juridisch onontgonnen gebied is. Wel benadrukken zij dat dit daarom een zaak van de lange adem kan worden.
De NOS heeft de advocaat van Gazprom Nederland om een reactie gevraagd over de lopende rechtszaken. Die laat weten daar vanwege geheimhoudingsplicht niet inhoudelijk op te kunnen reageren.
Claimscommissie in NederlandNederland kondigde eind vorig jaar aan gastland te willen worden voor een speciale commissie waar Oekraïners hun geleden oorlogsschade tijdens de Russische invasie kunnen claimen. Op dat moment waren er al meer dan 80.000 schadeclaims geregistreerd.
Deze claimscommissie is nog niet operationeel, zo laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten. Dat kan pas als minimaal 25 staten die het oprichtingsverdrag hebben ondertekend, het verdrag ook ratificeren. Daarnaast moeten deze landen garant staan voor minimaal de helft van het benodigde totaalbudget van 7,4 miljoen euro.
Vooralsnog hebben tien landen, waaronder Nederland, en de Europese Unie het verdrag voor de claimscommissie geratificeerd. Buitenlandse Zaken verwacht dat halverwege 2027 de overige zestien landen hun handtekening hebben gezet.
Van DigiD tot de Franse overheid, en van RTL Nieuws tot Schiphol. Sites van allerlei instanties gingen gisteren een paar uur offline. Er zaten lekken in PHP, een taal om sites te programmeren. Doordat die lekken op straat lagen, waren de sites kwetsbaar voor hackers. En dus was het veiliger om websites even uit de lucht te halen. Wat zegt dit lek over de kwetsbaarheid van ons internet?
Luister hier:Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
Volgens techjournalist van de NOS Joost Schellevis kan je PHP vergelijken met een onderbroek. Iedereen gebruikt het, het is belangrijk, maar normaal blijft het onzichtbaar. Met behulp van AI is het lek in die onderbroek nu gevonden.
Kunstmatige intelligentie is een vloek en zegen voor de kwetsbaarheid van het internet. Aan de ene kant worden meer lekken gedicht die een mens moeilijk kan vinden. Aan de andere kant kunnen hackers die kwaad in de zin hebben, makkelijker toeslaan.
Ook techsite Tweakers ging offline. Dat was jammer, want juist daar wilden ze over dit lek schrijven. Normaal gesproken wordt er pas over geschreven als de oplossing, een patch, voorhanden is. Maar nu ging die volgorde overhoop, waardoor het halve internet op zwart ging. Tweakers-hoofdredacteur Wout Funnekotter vreest dat dit niet de laatste keer zal zijn.
Reageren: Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Wouter Sloekers
De Kansspelautoriteit (Ksa) heeft een recordboete van 37 miljoen euro opgelegd aan een gokbedrijf. Het gaat om het illegale gokbedrijf EOD Code SRL, geregistreerd in Costa Rica. Het bedrijf biedt in ons land op allerlei websites kansspelen aan zonder vergunning, zoals Instantcasino en Skyhills.
De toezichthouder had in 2024 al vastgesteld dat het bedrijf in overtreding was. EOD Code is toen gewaarschuwd dat het een boete kon krijgen voor de misstanden. Het eerste onderzoek van de Ksa richtte zich op Instantcasino, maar later bleek dat er zeker nog elf andere illegale goksites actief zijn.
Op de sites ontbrak het aan zichtbare leeftijdsverificatie en hadden bezoekers de mogelijkheid om te betalen met crypto en anonieme betaalmethoden. Daardoor heeft het bedrijf nu een boete gekregen op basis van een inschatting van de gehaalde omzet. "We hebben verschillende instrumenten die we kunnen inzetten en zetten die ook allemaal in, waaronder het opleggen van een boete", zegt de KSa.
De toezichthouder ziet geregeld dat dit soort partijen, die opereren vanuit het buitenland, de boete niet betalen.
Geen reactieEOD Code heeft keer op keer de gelegenheid gehad om te reageren op de Kansspelautoriteit, maar een reactie bleef uit, meldt de toezichthouder.
Om de toegang tot de illegale sites te blokkeren hebben ze nog andere mogelijkheden. Zo werkt de Ksa samen met hostingpartijen en betaaldienstverleners om de toegang tot goksites te blokkeren.
De opgesloten oud-leider van Myanmar Aung San Suu Kyi heeft voor het eerst in vijf jaar haar zoon telefonisch mogen spreken. Kim Aris schrijft op Facebook dat "woorden niet kunnen uitdrukken hoeveel het betekent om haar stem weer te horen". Hij mocht haar bellen op de ambassade van Myanmar in Londen, is te zien op foto's die het regime naar buiten heeft gebracht.
"Ik ben diep dankbaar voor iedereen die mijn moeder en mij heeft bijgestaan. Ik ben ervan overtuigd dat jullie aandacht dit moment mogelijk heeft gemaakt. Blijf je alsjeblieft uitspreken totdat ze weer vrij is."
De overwinning van Suu Kyi's partij bij de verkiezingen in november 2020 mondde uit in een nieuwe machtsgreep door het leger, die nog altijd voortduurt. Suu Kyi werd in 2021 vastgezet, na een periode waarin de militaire machthebbers juist voorzichtige hervormingen hadden toegestaan.
SchijnprocesIn een schijnproces werd Suu Kyi veroordeeld tot 20 jaar cel wegens verkiezingsfraude en corruptie. Onafhankelijke waarnemers zeggen dat er geen bewijs is voor die aantijgingen en mensenrechtenorganisaties spreken van een politiek proces.
De 81-jarige Suu Kyi zit momenteel op een onbekende locatie in huisarrest. In augustus mocht ze voor het eerst in vijf jaar bezoek ontvangen van het Rode Kruis.
Eerder deze week gaf het regime voor het eerst in maanden foto's van haar vrij. Daarop was te zien hoe ze twee boeken en correspondentie van de Britse koning Charles overhandigd kreeg.
Met de voorzichtige openheid over Suu Kyi zou het regime goodwill willen kweken bij de internationale gemeenschap. De junta zoekt al langer de aansluiting bij buurlanden, omdat het land na de staatsgreep internationaal geïsoleerd raakte.
Aris vindt dat ondanks dit soort bescheiden handreikingen het einddoel niet vergeten mag worden. "Laat niet de illusie ontstaan dat alles normaal is", reageerde hij op de foto's van zijn moeder. "De grondrechten van mijn moeder worden nog altijd geschonden."
Ook na het telefoongesprek, waarover hij geen verdere details deelde, zei hij dat Suu Kyi "niet gegijzeld mag worden of gebruikt als wisselgeld voor diplomatieke erkenning, het afschalen van sancties of politiek gewin".
"Vrijheid is geen ruilmiddel", benadrukte hij in een oproep aan het Verenigd Koninkrijk, de oude kolonisator van Myanmar. "Mijn moeder en alle andere politieke gevangenen moeten onmiddellijk en zonder voorwaarden vrijkomen."
De politie in Ter Apel krijgt hulp van de marechaussee om de problemen in het dorp aan te pakken, meldt RTV Noord. Een groep migranten, met name 'veiligelanders', zorgt voor veel overlast in het Groningse dorp.
Het gaat volgens burgemeester Velema onder meer om winkeldiefstal en ruzies. "We hebben te maken met een zeer hoog aantal winkeldiefstallen", zegt hij tegen RTV Noord. Gemiddeld gaat het twintig keer per week mis.
Ook zijn er volgens de burgemeester geregeld incidenten op en rond het terrein van het aanmeldcentrum, zoals steekpartijen. De overlast is inmiddels zo groot geworden dat de gemeente Westerwolde om extra inzet van de marechaussee heeft gevraagd.
Gesprek met asielministerVorige maand maakte de burgemeester bekend dat het ministerie met nieuwe maatregelen zou komen om de overlast in Ter Apel tegen te gaan. Ruim een maand later is daar onvoldoende van terechtgekomen, zei Velema gisteravond in de raad.
De burgemeester heeft vanavond een gesprek met minister Van den Brink van Asiel en Migratie. Ook asielorganisatie COA is hierbij aanwezig. Velema wil in dat gesprek duidelijk maken dat de afspraken om de overlast te verminderen ook nagekomen moeten worden. "Ik hoop dat er de komende weken wel resultaat wordt geboekt. Eigenlijk had deze overlast helemaal niet mogen ontstaan", aldus de burgemeester.
De marechaussee gaat in elk geval de komende maanden meehelpen in Ter Apel om de politie te ondersteunen. Tussen 2022 en 2024 sprongen marechaussees ook al bij in Ter Apel. "Het is spijtig dat dit nodig is", zegt een woordvoerder van het COA tegen RTV Noord. Het ministerie heeft nog niet gereageerd.
Aanmeldcentrum overvolHet aanmeldcentrum in Ter Apel zit al maanden overvol. Twee weken geleden moesten twintig asielzoekers noodgedwongen buiten slapen in het gras in de regen, omdat er te weinig opvangplekken waren.
Afgelopen zomer probeerden asielzoekers meerdere keren een woonzorgcentrum binnen te komen op zoek naar een slaapplaats. Het verzorgingshuis heeft daarop beveiliging ingehuurd. "Dat zijn zaken die we nog niet eerder hebben gehad en waarom we contact opnemen met de minister", zegt Velema.
Alle protesten die komende zaterdag niet zijn georganiseerd door vakbonden, worden verboden. Dat zei de Franse president Macron na een uren durend spoedberaad met onder meer de Franse inlichtingendiensten. "Overal waar mensen demonstreren die daar geen recht op hebben, zal worden ingegrepen", aldus Macron. "We willen dat de rust terugkeert."
Ook gaf hij toe dat er "tekortkomingen" waren in de voorbereidingen op de demonstraties van afgelopen zaterdag. Toen liepen betogingen verspreid over het land uit de hand. Duizenden mensen trokken de straten op in onder meer Parijs, Lyon, Lille, Nice, Bordeaux en Marseille. Zeker 1500 winkels werden geplunderd, er waren brandstichtingen en er vonden confrontaties plaats tussen gemaskerde jongeren en de politie.
Uiteindelijk werden er meer dan 2300 mensen opgepakt voor de rellen. Een dag later haalde Macron live op de Franse televisie hard uit naar de relschoppers en zei hij dat iedereen die de Republiek ten val wilde brengen, ter verantwoording zal worden geroepen. Ondertussen gingen de rellen in Parijs zondag gewoon verder.
Macron erkende "een gebrek aan vooruitziendheid" in het geweld dat zaterdag én zondag uitbrak. Ook verwees hij weer expliciet naar "georganiseerde extreemlinkse groeperingen die de Republiek omver willen werpen met extreem gevaar, een zeer hoog geweldsniveau en zorgvuldige planning." Dat hij nu kiest voor een verbod op alle demonstraties die niet gelieerd zijn aan een vakbond, noemt hij daarom het gebruik van "gezond verstand".
Zaterdag worden opnieuw grootschalige protesten verwacht. Ook de gele hesjes hebben aangekondigd hierbij van de partij te zijn. Die protestbeweging ontstond in 2018 uit onvrede met de aangekondigde verhoging van de brandstofprijzen. Het ontaardde in een breder protest tegen de hoge kosten voor het levensonderhoud en inkomensongelijkheid.
Premier Lecornu heeft aangekondigd dat de demonstranten een enorme politie-aanwezigheid kunnen verwachten. Om de politie op momenten te ontzien, wordt ook het leger de straten opgestuurd.
Macron zei dat daar morgen verder over wordt gesproken, aangezien de veiligheidsdiensten volgens hem "onder immense druk" staan. Juist het harde politieoptreden tijdens de scholierprotesten zorgde al vóór de rellen van het weekend tot maatschappelijke verontwaardiging in Frankrijk.
Het stadsbestuur van Parijs heeft zijn inwoners en winkeliers opgeroepen zaterdag "extra alert" te zijn voor relschoppers die "niets met de sociale beweging te maken hebben". Ook moeten zij voor 12.00 uur hun vuilnisbakken, fietsen, terrassen en tuinmeubilair uit de openbare ruimte hebben verwijderd.
Tweede verdachte brand in LimogesVandaag werd ook bekend dat de politie een tweede verdachte heeft aangehouden voor het in brand steken van het 19de-eeuwse stadhuis van de stad Limoges. Het gaat om een 66-jarige man.
Dinsdag was een 34-jarige man aangehouden voor de brand waarbij de toren van het stadhuis instortte. Deze man wordt inmiddels ook verdacht van poging tot moord op de politieagenten die zich in het gebouw bevonden toen de brand uitbrak. Volgens Franse media behoorde deze verdachte tot een extreemlinkse groepering en was hij al bekend bij de Franse veiligheidsdiensten.
Het onderzoek naar wat er afgelopen zaterdag in Limoges precies is gebeurd is nog altijd gaande. Volgens Franse media wordt daarbij onderzocht in hoeverre de aanval op het stadhuis op voorhand georganiseerd was en welke krachten daar dan achter zouden zitten.
In Frankrijk protesteert men nu al weken tegen de gebrekkige staat van het onderwijs, de hoge kosten van het levensonderhoud en het regeringsbeleid.
In Frankrijk is voor het eerst een menselijke besmetting met het shamondavirus vastgesteld. Begin deze maand overleed een patiënt die de veeziekte had opgelopen. Er wordt nog onderzocht of dat ook de doodsoorzaak was; de gezondheid van de patiënt was al verzwakt door een andere aandoening.
De Franse autoriteiten spreken van een "uitzonderlijk geval" bij een patiënt die al een verzwakt immuunsysteem had. "Op basis van de huidige kennis van dit virus is er tot nu toe geen gezondheidsrisico voor de algemene bevolking", verzekeren de ministeries van Landbouw en Gezondheid.
Het Europese gezondheidsinstituut ECDC zegt de situatie nauwlettend te volgen. Het werkt aan extra testcapaciteit en biedt lidstaten hulp bij het volgen van de uitbraak onder vee.
Europese uitbraakShamonda werd in de jaren 60 voor het eerst vastgesteld bij runderen in Nigeria. Sindsdien dook het op in Afrika, Australië en Japan, maar deze zomer werd er voor het eerst ook een uitbraak vastgesteld in Europa. In juli werden de eerste gevallen gemeld bij runderen in Zuid-Duitsland, Zwitserland en Oost-Frankrijk. Later volgden meer landen, waaronder Nederland en België.
De ziekte veroorzaakt bij runderen diarree, koorts, spontane abortussen en een daling van de melkproductie. Bij paarden, die er ook aan kunnen lijden, lijken de symptomen op een aantasting van het zenuwstelsel. Begin deze maand werd de ziekte voor het eerst bij een paard in Nederland vastgesteld. Ook schapen, geiten en alpaca's kunnen de ziekte krijgen.
De ziekte wordt overgebracht door beten van knutten, kleine steekmugjes. Het ECDC wijst erop dat die vooral in de lente, zomer en herfst voorkomen en verspreiding in deze koudere maanden minder waarschijnlijk is.
Europese variantEr wordt nog onderzocht hoe de patiënt in Frankrijk besmet is geraakt. Dat lijkt te zijn gebeurd in het oosten van Frankrijk. Tegen de ziekte is geen vaccin beschikbaar.
Het virus dat rondgaat in Europa is een andere variant dan het type dat al bekend was bij artsen. Het wordt daarom officieel SHAV-EU genoemd, voor Europees shamondavirus. Volgens de World Organisation for Animal Health is het nog te vroeg om te zeggen of deze variant zich zoals de andere zal uiten als een seizoensziekte.
De laatste websites van de Nederlandse overheid die vannacht nog onbereikbaar waren na het grote PHP-lek van gisteren, zijn nu weer online. De sites Meld Misdaad Anoniem en Overheid.nl zijn weer te bezoeken, net als enkele rechtspraakwebsites en de site van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
Ook NotuBiz is weer online. Dat is een dienst waarmee gemeenten, provincies en waterschappen officiële berichten publiceren. "Na grondig testen zijn alle systemen weer up and running", zo zegt een woordvoerder.
Veel persoonlijke en kleinere bedrijfs-websites zijn nog wel onbereikbaar, omdat hostingproviders die uit voorzorg nog even afgeschermd hebben, in afwachting van de update. Hostingproviders zijn bedrijven die voor klanten de opslagruimte en internetverbinding verzorgen, zodat ze dat zelf niet hoeven te doen.
UpdateNadat het lek gisterochtend wereldkundig was gemaakt door de stichting die de programmeertaal beheert, gingen wereldwijd veel bedrijfs- en overheidssites op zwart. Nadat de stichting een beveiligingsupdate had rondgestuurd, kwamen in de loop van de avond en nacht de meeste diensten weer online. Toch bleven enkele overheidsdiensten voor de zekerheid onbereikbaar tot vanochtend.
Er zijn als gevolg van de problemen met PHP nog geen gevallen bekend waarin er daadwerkelijk data gelekt of gestolen zijn in Nederland, zo meldt een woordvoerder van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Organisaties zijn wettelijk verplicht om het aan deze toezichthouder te melden als er een mogelijk datalek is waarbij persoonsgegevens betrokken zijn.
82 jaar nadat hij door een tikfout spoorloos was verdwenen, is een Duitse onderzeeër uit de Tweede Wereldoorlog teruggevonden in Het Kanaal. Duikers uit Plymouth vonden de U-672 32 kilometer uit de kust van Devon, op 70 meter diepte.
De onderzeeër raakte in juli 1944 beschadigd door een aanval van het Britse oorlogsschip HMS Balfour. D-day had net een maand eerder plaatsgevonden en Het Kanaal werd goed in de gaten gehouden om aanvallen op troepentransporten te voorkomen.
Door een dieptebom was de romp van de U-672 gaan lekken, dus daarom besloot kapitein Ulf Lawaetz het bevel te geven het schip te verlaten. De onderzeeër werd naar de oppervlakte gebracht, de bemanning stapte in reddingsboten en men liet het schip zinken door de luiken open te zetten.
De 52 bemanningsleden werden een dag later gespot door een overvliegend Brits vliegtuig en aan boord genomen van passerende schepen. Ze zouden de rest van de oorlog krijgsgevangen blijven, opvallend genoeg sneuvelde er bij de aanval niemand.
Verrassing en mysterieJarenlang was niet bekend waar de U-672 was terechtgekomen op de zeebodem. De coördinaten van de Britse aanval waren wel vastgelegd, maar op die plek werd nooit een wrak gevonden.
Deze zomer waren diepzeeduikers dan ook verrast toen ze doken bij een wrak dat op kaarten was aangegeven als een stoomschip dat in 1917 was gezonken. Onderwater ontdekten ze echter dat het om een onbekende onderzeeër ging, liggend op zijn bakboordzijde.
"We zagen eerst wat vissen en kwamen toen precies bij de boeg uit", zegt Dominic Robinson, die een tweede duik leidde. "Het mooie aan onderzeeërs is dat ze een mooie romp hebben, scherp als een mes. Dat was het eerst dat we zagen."
Vraag bleef wel wat deze onderzeeër deed op een plek 74 kilometer van waar hij zou zijn vergaan. Robinson en zijn team ontdekten dat er een fout in het papierwerk was geslopen: doordat twee cijfers van een coördinaat waren verwisseld, bleek dat de aanval totaal ergens anders was geweest,
Het maakte de vondst voor Robinson extra spannend. "We kennen het lot van verreweg de meeste Duitse onderzeeërs, bijna alle die in Het Kanaal zijn gezonken zijn geïdentificeerd. Dit was dus een van de weinige mysteries die er nog waren."
De U-672 was in 1943 te water gelaten in Hamburg. De Deens-Duitse kapitein Lawaetz voer er vier keer mee uit voor patrouilles, zonder overigens ook maar één geallieerd schip te laten zinken. Na de oorlog keerde Lawaetz terug naar het vasteland van Europa, hij overleed in 2002 in Kopenhagen.
Nieuwsbrief Tweede WereldoorlogGeïnteresseerd in Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.
Het Europees Parlement heeft het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag gekozen als de winnaar van de Sacharovprijs van dit jaar. Het hof staat onder zware druk van de Verenigde Staten. President Trump wil met sancties het hof platleggen.
"Met de toekenning van de prijs aan het Strafhof erkent het Europarlement het belangrijke werk van het hof bij het handhaven van het internationaal recht en de internationale rechtspraak", zegt parlementsvoorzitter Roberta Metsola.
Wat doet het Internationaal Strafhof?Het Strafhof onderzoekt, vervolgt en berecht personen die worden beschuldigd van mensenrechtenschendingen en dient als aanvulling op de nationale rechtbanken van aangesloten landen. Het hof doet onder meer onderzoek naar genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.
Alle landen in de Europese Unie zijn verplicht om besluiten van het Strafhof uit te voeren, vanwege het Statuut van Rome. Het hof wordt niet door alle landen in de wereld erkend. Zo erkennen de VS, Israël, Rusland en Iran het hof niet.
Het Strafhof, dat volgend jaar met sancties vanuit de VS te maken krijgt, is dankbaar voor de prijs. "Met dat in het achterhoofd krijgt de Sacharovprijs een bijzondere betekenis", zegt voorzitter Tomoko Akane. "Het bevestigt het belang van een onafhankelijke rechterlijke macht en degenen die het internationale recht in stand houden", zegt ze.
Voorgedragen kandidatenDe toekenning van de Sacharovprijs is een politiek besluit. De fractievoorzitters van de politieke groepen in het Europees Parlement bepalen wie de prijs krijgt. Het Strafhof werd genomineerd door de sociaaldemocraten, de op één na grootste fractie van het parlement. De sociaaldemocraten, waar een deel van Pro toe behoort, kregen steun voor toekenning van de prijs aan het ICC van de liberalen (VVD, D66), de Groenen (Pro) en uiterst links (Partij voor de Dieren).
De grootste politieke groep, de christendemocraten (CDA), stemde niet voor het Strafhof. Zij hadden een eigen kandidaat, de Tanzaniaanse oppositieleider Tundu Lissu. Ook het uiterst rechtse Patriotten voor Europa (PVV) had een eigen voordracht, de Iraanse tweelingzussen Taraneh en Romina Rahimi. De tweeling werd vastgezet en gemarteld na te hebben deelgenomen aan protesten in Iran.
Thijs Reuten (sociaaldemocraten, Pro) vindt de prijs voor het ICC "een krachtig signaal". "Het is essentieel dat het Strafhof kan blijven functioneren ter voorkoming van straffeloosheid, ondanks de absurde dreigementen van Trump."
Ook Raquel García Hermida-van der Walle (liberalen, D66) is blij met de winnaar. "Het Strafhof beschermt ons tegen plegers van de gruwelijkste misdaden tegen de menselijkheid. En nu hebben zij onze bescherming nodig."
Andere winnaarsEerder vandaag sprak de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, Navanethem Pillay, in Den Haag. Ze is oud-rechter van het Strafhof. "In een tijd waarin de beginselen van het internationaal recht wereldwijd op de proef worden gesteld, is het werk van degenen die zich inzetten voor internationale rechtspraak belangrijker dan ooit."
Een eerdere winnaar was de inmiddels overleden Russische oppositieleider Aleksej Navalny. Ook de bevolking van Oekraïne en de Iraanse vrouwenbeweging Vrouwen, Leven, Vrijheid hebben de prijs gewonnen.
Wat is de Sacharovprijs?De Sacharovprijs wordt toegekend aan mensen, groepen of organisaties die zich inzetten voor mensenrechten of democratie. De eerste prijs werd uitgereikt in 1988.
De prijs is vernoemd naar Andrej Sacharov, een Russische fysicus en uitvinder van de waterstofbom. In 1975 ontving hij de Nobelprijs voor de Vrede, omdat hij aandacht vroeg voor de nucleaire wapenwedloop ten tijde van de Koude Oorlog. In de Sovjet-Unie werd Sacharov beschouwd als een dissident met ontwrichtende ideeën.
"Ik had gehoopt dat we inmiddels wel het doel bereikt hadden waarmee ik de lijst twintig jaar geleden begon", verzucht Mijntje Lückerath-Rovers. Als hoogleraar Corporate Governance stelt zij al 20 jaar lang dé Nederlandse ranglijst op naar representatie van vrouwen en mannen op topfuncties: de Female Board Index.
Toen ze in 2006 startte met de lijst had ze als doel gesteld dat zowel een derde van de commissarissen als een derde van de bestuurders vrouw is.
Inmiddels is het aantal vrouwelijke bestuurders van de 81 beursgenoteerde bedrijven in Nederland gestegen tot 18 procent. Maar hoogleraar Lückerath-Rovers ziet geen versnelling bij nieuwe benoemingen. Het aantal vrouwelijke commissarissen zit wel boven een derde. Voor die toezichthouders is een wettelijke grens ingevoerd, bij bestuurders is dat niet het geval.
Gemengd beeldVolgens Lückerath-Rovers geeft de lijst van dit jaar een gemengd beeld. "Aan de ene kant zit er al een aantal jaren een stijging in het aandeel vrouwelijke commissarissen, maar anderzijds blijft de stijging van het aantal vrouwelijke bestuurders teleurstellend achter." Bij voortzetting van de huidige trend zou pas in 2044 een derde van de bestuurders vrouw zijn.
Er zijn inmiddels 21 bedrijven met ten minste een derde vrouwen in zowel de raad van bestuur als de raad van commissarissen, een toename vergeleken met zeventien ondernemingen vorig jaar. Daarnaast zijn bij vier bedrijven (PostNL, Triodos, Fastned en Hydratec) zowel de bestuurszetels als de commissariszetels fifty-fifty verdeeld over mannen en vrouwen. Bij ABN Amro bestaan beide raden voor een meerderheid uit vrouwen.
Toen de hoogleraar met de lijst begon was slechts 2 procent van de bestuurders en 8 procent van de commissarissen vrouw. Inmiddels zijn die percentages fors gegroeid naar respectievelijk 18 en 44 procent.
Wettelijk quotum: hoe zit dat?Sinds 1 januari 2022 geldt er een wettelijk quotum voor de raad van commissarissen bij beursgenoteerde bedrijven. Minimaal een derde moet vrouw zijn en een derde man.
Dit jaar voldoen 71 van de 81 ondernemingen uit de Female Board Index aan deze norm. De tien ondernemingen onder deze grens zijn vooral kleinere beursfondsen. Onder een derde uitkomen betekent niet automatisch dat een onderneming de wet overtreedt.
Er is momenteel geen wettelijk quotum voor de raad van bestuur.
Voor haar onderzoek rangschikt Lückerath-Rovers sinds 2008 alle beursgenoteerde bedrijven in Nederland. Na iedere publicatie merkte de hoogleraar dat het publiek debat hierover oplaaide. En dat bedrijven veranderingen doorvoerden. "Zo merkte ik dat bedrijven die onderaan de lijst bungelden, het jaar erna meer vrouwen aanstelden".
Hoewel het voor Mijntje Lückerath-Rovers na 20 jaar tijd een mooi moment is om het stokje van de Female Board Index aan een ander over te dragen, blijft ze betrokken. "Het belang van vrouwen aan het roer moet steeds benadrukt blijven. Bedrijven zouden zich moeten schamen als ze een top hebben die alleen uit mannen bestaat."
Daar ligt volgens de hoogleraar ook een taak voor het personeel. "Werknemers moeten zich blijven uitspreken voor meer vrouwen op bestuursposities."
'Kansen laten liggen'Staatssecretaris Judith Tielen van Emancipatie vindt dat het aantal topvrouwen niet snel genoeg groeit. "Sinds de komst van het wettelijk quotum stijgt het aantal topvrouwen en dat is mooi. Maar het gaat wel langzaam. Vooral als je kijkt naar het aantal bestuurders gaat het echt niet snel genoeg. Organisaties laten daar kansen liggen."
Volgend jaar gaat ze het wettelijk quotum evalueren. Tielen: "Ook ga ik in gesprek met bedrijven, organisaties en vrouwen over wat nodig is om meer schot te krijgen in het aantal vrouwen in de top én in de managementlagen daarnaartoe."
In de Amerikaanse staat Florida is een 35-jarige politieagent opgepakt nadat hij de identiteit van een dode man had aangenomen. In juli 2022 was de agent in de stad Lauderhill op een melding afgegaan om het welzijn van een persoon te controleren. Bij aankomst bleek dat de 71-jarige Dennis West was overleden.
De agent maakte hier melding van, de lijkschouwer constateerde vervolgens dat West een natuurlijke dood was gestorven en daarmee leek de kous af. De agent, Brian Louis Sguros, deed zich bij de lijkschouwer echter voor als goede vriend van de overledene en vertelde daarbij dat West geen familieleden meer had. Hij zou het overlijden daarom verder afhandelen.
In de database van de politie achterhaalde de agent de geboortedatum, het burgerservicenummer en andere gegevens van de man en uiteindelijk trok Sguros in augustus 2022 in het huis van West. Om geen argwaan te wekken bij de lokale autoriteiten betaalde hij uit naam van de overledene gewoon de onroerendgoedbelasting en energierekeningen door.
Nieuwe buitendeur en ramenOok vervalste hij Wests handtekening om een vergunning te krijgen om het huis te verbouwen. Een aannemer die in 2024 langskwam om de buitendeur en enkele ramen te vervangen, herinnert zich zijn ontmoeting met Sguros, schrijven Amerikaanse media op basis van het politierapport. De agent vertelde de aannemer dat West "niet beschikbaar" was. Dat de man al jaren dood was, werd niet verteld.
Een jaar later, in 2025, deed de agent een poging om het pand definitief op zijn naam te zetten en nam daarvoor contact op met het lokale kadaster. Zover kwam het uiteindelijk niet: de fraude kwam aan het licht toen de erfgenamen van de overleden man werden opgespoord door een vastgoedfirma die het pand wilde overnemen.
Verbouwing van meer dan 2 tonNadat dat bedrijf het huis had gekocht, troffen medewerkers tot hun verrassing Sguros aan in het huis. Geconfronteerd met de situatie leverde hij de huissleutels in, al startte hij ook een civiele procedure om de gemaakte verbouwkosten van 214.000 dollar terug te krijgen. De rechtszaak die hieruit voortkwam riep echter zo veel vragen op dat de autoriteiten een strafrechtelijk onderzoek naar Sguros startten.
Hij wordt nu verdacht van fraude, identiteitsmisbruik en het onrechtmatig toe-eigenen van de woning. Zijn verweer is dat hij in het huis trok om te voorkomen dat het zou worden gekraakt. The Miami Herald schrijft dat de agent op non-actief is gesteld zonder behoud van salaris.
Gisteren stelde de rechter de borgsom vast op 25.000 dollar. Nadat hij die had betaald, verliet hij rennend en met twee mondkapjes op de gevangenis.
Een lokaal tv-station heeft de beelden:
De VS en Israël hebben plannen klaarliggen voor een nieuwe aanval op Iran, die de landen willen uitvoeren na de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. Dat schrijft The New York Times onder meer op basis van gesprekken met Amerikaanse functionarissen.
De landen zouden afgelopen tijd hun oefeningen hebben opgevoerd, bijvoorbeeld van luchtaanvallen. Dat doen de landen boven Irak, dat tussen Israël en Iran in ligt. Deze week was de Amerikaanse minister Hegseth van Defensie op bezoek bij de Israëlische premier Netanyahu voor overleg hierover, aldus de Amerikaanse krant.
Amerikaanse functionarissen beweren dat een laatste grootschalige, driedaagse aanval genoeg economische schade kan aanrichten om Iran tot concessies te dwingen. Het is onduidelijk hoe een aanval - bijna acht maanden na de eerste Israëlisch-Amerikaanse aanvallen - de Iraanse regering nu wel op de knieën kan krijgen.
Energie en wapensDe geplande aanvallen zullen volgens Amerikaanse functionarissen gericht zijn op de energie-infrastructuur, nucleaire faciliteiten en wapenopslagen van Iran.
"Ze hebben allebei geen overtuigend verhaal over hoe meer oorlog van toegevoegde waarde is in deze conflictregio", zegt Dana Stroul tegen The New York Times. Ze werkt voor de Amerikaanse denktank The Washington Institute for Near East Policy en werkte eerder voor toenmalig president Biden.
Als de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen doorgaan, dreigt Iran hard terug te slaan. Het land viel afgelopen maanden al schepen en energie-infrastructuur aan, maar Iran deinst niet terug om dat uit te breiden naar datacentra en internetkabels op zee, klinkt het vanuit Teheran.
Tussentijdse verkiezingenEr lagen al meerdere plannen om Iran nog een keer aan te vallen, ook deze maand. Het Amerikaanse en Israëlische leger werden daarvoor in staat van paraatheid gebracht. President Trump zette op het laatste moment een streep door de plannen.
Trump zit in het nauw vanwege de tussentijdse verkiezingen van 3 november. Veel Amerikanen zijn boos over hoge brandstofprijzen als gevolg van de Iranoorlog, die door de VS zelf is gestart. De president dreigt na de verkiezingen zijn Republikeinse meerderheid in Congres kwijt te raken.
In Israël zijn er volgende week parlementsverkiezingen. Op 27 oktober kunnen Israëliërs naar de stembus, wat ook de macht van Netanyahu zou kunnen verkleinen. Als hij de verkiezingen verliest, wordt hij demissionair premier, wat volgens experts een oorlog moeilijker kan maken.
Een lerares die zwaargewond raakte toen een 16-jarige schutter een week geleden het vuur opende op een Amerikaanse basisschool, zegt dat ze totaal geen tijd had om haar leerlingen te redden. "Ik draaide me nog om om de deur te sluiten, maar hij was er al. Voordat ik iets kon doen, schoot hij me van dichtbij neer."
De 54-jarige Becky Drury werd meerdere keren geraakt door de schutter. Een 25-jarige juf en drie leerlingen van 5, 8, en 11 werden gedood, een kind van 7 raakte zwaargewond.
Drury schrijft in een schriftelijke verklaring dat ze op de commotie afkwam toen de schutter met geweld de school in de plaats Bend binnendrong. "Toen ik doorhad dat er buiten iets aan de hand was, rende ik erheen om te kijken wat er was. Zodra ik de schutter zag, rende ik onmiddellijk terug naar mijn klaslokaal."
Dood gehoudenDe schutter, een oud-leerling, had buiten al het vuur geopend op de bestuurder van een auto die hem probeerde tegen te houden. Daarna verschafte hij zich toegang tot de school door een deur open te schieten.
Drury had door dat ze zwaargewond was geraakt. "Op de grond zag ik dat mijn linkerhand bijna volledig weggeblazen was door het schot en ook mijn andere arm was ernstig gewond. Ik kon niet opstaan om mezelf te verdedigen of iemand anders te beschermen, dus deed ik het enige wat ik kon: doen alsof ik dood was in de hoop dat hij me niet weer zou beschieten."
Een collega van Drury gooide een telefoon naar de schutter en wist hem naar de grond te krijgen, waarna een worsteling om het geweer begon. De dader werd definitief uitgeschakeld door een vader van twee leerlingen die op de schoten was afgekomen. Met zijn eigen wapen doodde de vader de schutter.
'Niet te bevatten'De politie in Bend doet nog onderzoek naar hoe de dader het wapen in handen wist te krijgen. Het was volgens een politiewoordvoerder legaal gekocht, maar niet door hem. Amerikaanse media meldden dat het gaat om een wapen van zijn moeder. Een motief is niet duidelijk.
Drury noemt het "niet te bevatten" was er in haar klaslokaal is gebeurd. "Mijn hart bloedt voor iedereen die door deze tragedie is geraakt."
"Ik denk aan hen die gewond zijn geraakt, die we zijn verloren, hun gezinnen, onze school en de gemeenschap in Bend. Ik ben dankbaar voor de goedheid en steun die we deze moeilijke dagen hebben ontvangen."
