Aggregator

Er is ruim een jaar verstreken sinds huisartsen in Nederland de abortuspil mogen voorschrijven. Toch heeft slechts een klein deel van hen de daarvoor verplichte nascholing gevolgd.

Van de 16.000 huisartsen is nog maar 3,5 procent bevoegd om de abortuspil voor te schrijven, blijkt uit cijfers van Fiom, het expertisecentrum voor ongewenste zwangerschappen.

In totaal hebben 568 huisartsen de verplichte e-learning van Fiom afgerond. Fiom verwacht dat het aantal huisartsen met bevoegdheid gestaag zal toenemen.

Als zij de nascholing hebben gedaan, kunnen zij de abortuspil voorschrijven bij een zwangerschap tot 8 weken en 6 dagen. Elk recept moeten ze melden bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Huisarts Peter Leusink, een van de initiatiefnemers achter de wetswijziging, vindt het lage percentage teleurstellend. "We weten uit opiniepeilingen dat 35 procent van de huisartsen de intentie heeft die abortuspil voor te schrijven. Maar dat zien we nu niet terug in de cijfers. De abortuszorg in Nederland is goed, maar niet optimaal toegankelijk voor vrouwen."

Een abortus met een pil bestaat uit twee stappen. De pil met medicijn mifepriston wordt ingenomen en 12 uur later worden er 4 pillen met het medicijn misoprostol ingebracht. Volgens de laatste beschikbare jaarcijfers werden er in 2024 meer dan 16.000 zwangerschapsafbrekingen met een abortuspil gedaan, op een totaal van 39.000 abortussen.

Belangenorganisatie stichting Ava pleit voor de toegankelijkheid van abortuszorg en anticonceptie. "Uit onze focusgroepen blijkt dat vrouwen behoefte hebben aan keuzevrijheid. Sommige vrouwen geven de voorkeur aan een kliniek, andere willen het liever via de huisarts regelen en thuis kunnen doen," zegt woordvoerder Alina Chakh. "Zeker omdat abortusklinieken niet gelijkmatig over het land zijn verspreid en wachttijden kunnen oplopen."

Nederland telt 19 abortusklinieken. In de drie noordelijke provincies is er alleen een kliniek in Groningen. Volgens Chakh kan het voorschrijven via de huisarts zorgen voor snellere en toegankelijkere zorg, vooral bij vroege zwangerschappen. "Het is dezelfde medicatie die ook bij een miskraam wordt gebruikt. Toch is er nog veel onwetendheid over."

Overtijdbehandeling

Voordat huisartsen de mogelijkheid hadden om de abortuspil voor te schrijven, gebeurde dit alleen in klinieken en ziekenhuizen. Sinds 2019 mochten huisartsen de abortuspil al voorschrijven voor een overtijdbehandeling, tot 16 dagen na het uitblijven van de menstruatie.

Huisartsen schreven vorig jaar 602 recepten voor de abortuspil uit, tegenover 235 in 2024, toen zij de overtijdbehandeling mochten uitvoeren.

Bij de Gelderse huisarts Isabel van Hövell-Ullmann spelen praktische bezwaren een rol. Ze schrijft de abortuspil niet voor. "Ik heb tot nu toe goed kunnen samenwerken met abortusklinieken. Voor mij is het belangrijk dat de zorg veilig en goed georganiseerd is, samen met verloskundigen en gynaecologen."

"Er kan dan goed ingegrepen worden als de abortus niet goed gaat. In dat snelle schakelen en samenwerkingsverbanden blinken we in dit zorglandschap niet goed uit."

Dat abortus nog steeds in het Wetboek van Strafrecht staat, werkt volgens haar drempelverhogend. "Je moet meldingen doen bij de inspectie. Impliciet geef je de boodschap dat je tegen de wet ingaat. Dat geeft het gevoel dat het geen 'gewone zorg' is. Bovendien faciliteert het agressie en intimidatie richting zorgverleners en vrouwen."

"Toevoeging aan het vak"

Huisarts Sascha Kotterer uit de Utrechtse wijk Overvecht kiest er wel voor om de pil voor te schrijven. "Het is een mooie toevoeging aan het vak. Een huisarts is een vertrouwd aanspreekpunt en heeft voor veel vrouwen een lagere drempel dan een kliniek."

Ze zegt dat praktische bezwaren collega's kunnen afschrikken, zoals administratieve verplichtingen voor de declaratie en de verplichte scholing. Het is niet ingewikkeld, maar je moet er wel tijd voor maken."

Veel administratie

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) zegt weinig signalen te krijgen van leden over het voorschrijven van de abortuspil en neemt hierover geen standpunt in. Wel hoort de LHV dat de administratieve afhandeling omslachtig is, omdat huisartsen meldingen moeten doen bij de IGJ en declaraties lopen via de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie. "Het is altijd de vrije keuze van huisartsen zelf om dit wel of niet aan te bieden," aldus de vereniging.

Transavia heeft voor vandaag, morgen en maandag alle vluchten geschrapt van en naar Dubai. De luchtvaartmaatschappij noemt de geopolitieke situatie in Iran, Irak en Israël als reden.

Gisteren besloot moederbedrijf KLM al om dezelfde reden dat er voorlopig niet naar het Midden-Oosten gevlogen wordt. Het is nog onduidelijk wanneer het vliegverkeer wordt hervat.

"We begrijpen dat dit vervelend is en voor onzekerheid kan zorgen, zeker als je al onderweg bent, op reis zou gaan of juist terug naar huis zou gaan. Echter staat de veiligheid van onze passagiers en crew altijd voorop", laat Transavia in een verklaring weten.

Omboeken lastig

Het bedrijf adviseert reizigers die in Dubai zijn om zelf een alternatieve manier te zoeken om naar Nederland terug te keren, bijvoorbeeld via een andere luchtvaartmaatschappij die wel nog van en naar Dubai vliegt.

Ook andere luchtvaartmaatschappijen schrappen vluchten naar het gebied. KLM zegt dat het daarom reizigers die dit weekend zouden vertrekken geen vervangende reis meer kunnen aanbieden. Inmiddels zijn 1200 passagiers omgeboekt naar andere luchtvaartmaatschappijen, zegt KLM. De Franse zustermaatschappij Air France gaat wel weer vliegen naar Dubai.

Ook andere maatschappijen wijzen naar de onrust in de regio als reden om niet meer boven Irak en Iran te vliegen. In Iran zijn de afgelopen weken felle protesten tegen het regime in het land hard neergeslagen. President Trump heeft meermaals gezinspeeld op ingrijpen.

Italië tekent protest aan tegen de voorlopige vrijlating van de Franse uitbater van het café in skioord Crans-Montana, waar tijdens de nieuwjaarsnacht veertig mensen om het leven kwamen. Onder de doden waren zes Italianen, tien andere Italianen raakten gewond.

Italië heeft zijn ambassadeur uit Zwitserland teruggeroepen voor overleg. De Italiaanse premier Meloni en buitenlandminister Tajana schrijven in een verklaring "sterk verontwaardigd" te zijn over de vrijlating van bareigenaar Jacques Moretti. Ze willen onmiddellijk contact met de hoofdaanklager van het Zwitserse kanton Wallis.

De Italiaanse autoriteiten vinden dat de beslissing om Moretti vrij te laten onterecht, gezien de ernst van het misdrijf. Ook is er volgens hen een risico dat de bareigenaar op de vlucht slaat en bewijsmateriaal in gevaar komt.

Tragedie

"Heel Italië roept om waarheid en gerechtigheid en roept op tot het nemen van respectvolle maatregelen in de nasleep van deze ramp. Er moet rekening worden gehouden met het lijden en de verwachtingen van de families", aldus de verklaring.

Moretti werd op 9 januari gearresteerd, mede omdat er volgens de autoriteiten een groot risico was dat hij op de vlucht zou slaan. De rechter eiste een borg van 200.000 Zwitserse frank, ruim 215.000 euro.

Dat bedrag is inmiddels betaald, waarna de uitbater gisteren is vrijgelaten in afwachting van de verdere behandeling van zijn zaak. Zijn vrouw en mede-eigenaar Jessica Moretti is ook verdachte maar werd niet vastgezet.

Nabestaanden van de slachtoffers zeggen dat ze niet begrijpen waarom Moretti is vrijgelaten op borgsom. Ook zijn zij bang dat mogelijk bewijsmateriaal verdwijnt.

IJsfonteinen

Moretti en zijn vrouw hebben hun medeleven geuit over de tragedie. Ze hebben beloofd te voldoen aan alle verzoeken van de Zwitserse autoriteiten.

Tijdens de jaarwisseling brak er in hun bar brand uit, die zich razendsnel verspreidde. Op beelden van die avond is te zien dat ijsfonteinen, te dicht bij materiaal aan het plafond komen, dat vervolgens vlamvat. Veertig mensen kwamen om het leven en meer dan honderd mensen raakten ernstig gewond.

De brandveiligheid van het café Le Constellation was ruim zes jaar geleden voor het laatst gecontroleerd, zo maakte de burgemeester van Crans-Montana eerder bekend.

Oud-politicus Jan Nico Scholten is deze week op 93-jarige leeftijd overleden. Dat meldt zijn familie in een overlijdensbericht in NRC. Scholten was in de jaren 70 en 80 Tweede Kamerlid. Hij was ook burgemeester van verschillende gemeenten in Noord-Brabant.

De gereformeerde Scholten was lid van de ARP en - na de fusie met KVP en CHU - van het CDA. In de jaren 60 en 70 was hij burgemeester van de Noord-Brabantse gemeenten Andel, Giessen en Rijswijk.

Hij was tussen 1971 en 1986 Tweede Kamerlid. Daar deed hij zich kennen als een zeer eigenzinnig en rechtlijnig politicus, die sterk overtuigd was van zijn eigen gelijk.

Hij was vaak in het nieuws door zijn botsingen met de CDA-leiding. Bijvoorbeeld omdat hij zich verzette tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland of omdat hij de Nederlandse regering wilde bewegen tot een eenzijdige olieboycot van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.

Met een eenzijdige boycot werd bedoeld dat Nederland alleen zou optreden. Dat zou weliswaar niet effectief zijn, maar dat deerde Scholten niet. Het ging erom dat Nederland "een signaal" zou afgeven. De vraag was dan wel in hoeverre in Zuid-Afrika de bereidheid zou bestaan kennis te nemen van dat signaal, merkte zijn tegenstrever VVD-Kamerlid Bolkestein op.

Ook voor het bezuinigingsbeleid van de kabinetten-Van Agt en Lubbers had Scholten geen goed woord over. Hij stelde dat het bezuinigingsbeleid het sociale gezicht van de christendemocratie beschadigde.

Vluchtelingenwerk Nederland

Onder het kabinet-Van Agt maakte Scholten met acht andere antirevolutionairen deel uit van de groep 'loyalisten', die het regeerakkoord niet onderschreven, maar elk besluit 'loyaal' zouden beoordelen. Omdat het kabinet, dat slechts een kleine meerderheid in de Tweede Kamer had, van hun steun afhankelijk was, kwam er weinig tot stand. De dramatische achteruitgang van de economie maakte ingrijpen noodzakelijk, maar ondanks ferme bedoelingen bij de start van het kabinet, kwam er niets van terecht.

Dat gebeurde pas vanaf eind 1982 met het eerste kabinet-Lubbers. Scholten bleef zich verzetten, maar had in de CDA-fractie alleen nog de steun van zijn katholieke geestverwant Stef Dijkman.

In 1983 stapten ze uit de fractie. Tot woede van fractieleider Bert de Vries namen ze hun zetel mee. Ze gingen door als de Groep Scholten/Dijkman.

Een poging mislukte om een nieuwe partij te beginnen. Dijkman werd later lid van de PPR, een van de partijen die opgingen in GroenLinks.

Scholten ging nog even door als eenmansfractie, maar sloot zich in 1986 aan bij de PvdA. Voor die partij was hij van maart 1998 tot juni 1999 senator.

Markant en eigengereid

In de jaren 80 en 90 was hij de "markante voorzitter" van Vluchtelingenwerk Nederland, schrijft die organisatie in een eigen overlijdensbericht in NRC.

Oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas zegt op X dat hij in zijn beginjaren, als buitenlandwoordvoerder van de VVD, regelmatig de degens met Scholten kruiste. "Aan zijn persoon heb ik goede herinneringen. Zijn eigengereidheid waardeerde ik."

When you’re testing or debugging some mains-powered gear, plugging it directly into the outlet can often be an exciting proposition. If such excitement is not really your thing, you can …read more

In het noorden van Myanmar zijn bij een luchtaanval van het regeringsleger minstens 22 mensen gedood, zegt het Kachin-onafhankelijkheidsleger (KIA), dat het gebied controleert.

Zeker 28 anderen raakten gewond, onder wie kinderen. De bom viel op een gebouw waar op dat moment een begrafenis bezig was. Een woordvoerder van de KIA zegt dat donderdag een straaljager een complex bombardeerde waar rouwenden zich hadden verzameld voor de begrafenis van een man die enkele dagen eerder was overleden.

Het getroffen dorp Kaung Jar in de provincie Kachin herbergt door de burgeroorlog ontheemde gezinnen. In het dorp waren zo'n 500 mensen aanwezig.

De uitspraken van het KIA zijn niet onafhankelijk te verifiëren door de beperkte internettoegang in het gebied. Ook heeft leger van Myanmar de luchtaanval nog niet bevestigd.

Lokale media berichten ook over een ander bombardement door de militaire junta op donderdag. In een dorp in de Magwe-regio had een menigte zich verzameld voor een bruiloft toen een vliegtuig een luchtaanval uitvoerde op het dorp. Daarbij kwamen minstens vijf mensen om het leven, onder wie een kind.

De KIA beschuldigt het regime ervan burgers doelbewust aan te vallen. "Ze maken geen onderscheid tussen burgerdoelen, inclusief scholen, en vijanden. Ze zullen elke menigte bombarderen."

33 jaar celstraf

Grote delen van Myanmar staan onder controle van vrijwilligersmilities. Die zijn na de staatsgreep op 1 februari 2021 opgericht om het militaire regime te bestrijden. Het bombarderen van burgerdoelen is een bekende tactiek van het Myanmarese leger, bedoeld om burgers af te schrikken om met verzetsgroepen samen te werken.

Sinds de coup van vijf jaar geleden is het land zo goed als afgesloten van de buitenwereld. Het leger drukt iedere vorm van protest de kop in. Tegelijkertijd voeren het regeringsleger en het gewapende verzet een zware strijd, waarbij het regime de controle over grote delen van het land heeft verloren.

Bij de staatsgreep werd ook de democratisch gekozen leider Aung San Suu Kyi opgepakt en uiteindelijk veroordeeld tot 33 jaar cel voor onder meer verkiezingsfraude, corruptie en het bezit van illegale walkietalkies. Volgens talloze critici gaat het om een politieke veroordeling om haar buitenspel te zetten. Sindsdien is ze zo goed als buiten beeld gebleven.

Correspondent Mustafa Marghadi sprak vorig jaar de gewapende oppositie in Myanmar en zag het effect van het conflict op de bevolking:

De Gouden Ganzeveer gaat dit jaar naar dichter, schrijver en theatermaker Gershwin Bonevacia. Dat is bekendgemaakt in het NPO Radio 1-programma De Taalstaat.

De prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoon of instituut vanwege zijn of haar grote betekenis voor het geschreven woord in de Nederlandse taal.

De jury prijst Bonevacia als iemand die met zijn veelzijdige werk taal en poëzie nadrukkelijk inzet om mensen met elkaar te verbinden. Bonevacia spreekt zachte taal met een woordenschat en verhalen die naar een nieuwe, inclusieve wereld wijzen, aldus de jury van de Gouden Ganzeveer.

'Ontroerend palet'

"Zijn verhalen gaan over thema's die vaak onderbelicht blijven", zegt voorzitter Kim Putters. "Hij put uit zijn eigen verleden en creëert met zijn ritmes, woorden, beelden een diepzinnig en ontroerend palet van ervaringen. Bonevacia is sterk verbonden met zijn Curaçaose achtergrond en met jongeren die net als hij dyslexie hebben. Hij is een rolmodel."

Gershwin Bonevacia bracht in 2017 in eigen beheer zijn eerste dichtbundel uit. Twee jaar later werd hij stadsdichter van Amsterdam. Daarnaast is Bonevacia ook theater- en podcastmaker. Sinds kort maakt hij ook muziek.

Bonevacia is met zijn 33 jaar de jongste winnaar van de prijs. Hij krijgt op 13 april de Gouden Ganzeveer overhandigd. Eerdere winnaars waren onder meer Adriaan van Dis, Geert Mak en Nelleke Noordervliet.

Op de A2 bij Breukelen in de richting van Utrecht zijn enkele rijstroken korte tijd afgesloten geweest omdat er kraanvogels op de weg zaten. De ANWB laat aan RTV Utrecht weten dat een kraanvogel was doodgereden en een andere vogel in de buurt bleef.

Kraanvogels leven in paren en de vogels waren ook vanochtend met z'n tweeën. Een getuige laat aan de regionale omroep weten dat de andere vogel rond de snelweg bleef cirkelen en er "heel zielig bij stond te kijken".

Een weginspecteur en de dierenambulance probeerden de levende vogel vanochtend te pakken te krijgen, maar dat lukte niet. Uit voorzorg ging de weg deels dicht.

Op camerabeelden die Rijkswaterstaat op X deelde is te zien dat de kraanvogel zich niet makkelijk liet vangen:

De dode vogel lag bij de middenberm en de levende vogel ging daar iedere keer naartoe, zegt een woordvoerder van de dierenambulance tegen RTV Utrecht. In overleg is het kadaver naar de zijkant verplaatst, zodat de andere vogel erbij kan komen en niet meer op of rond de snelweg gaat zitten.

De vogel raakte volgens de dierenambulance erg gestrest van de situatie. "Normaal gesproken nemen we zo'n kadaver mee", aldus de woordvoerder. "Maar hij bleef naar de plek waar het kadaver had gelegen trekken, en over de snelweg vliegen en terugkomen. Uiteindelijk liep hij tussen de auto's in."

De weg is inmiddels weer vrijgegeven. Omdat de vogel nog wel in de buurt is, moet het verkeer tussen Breukelen en Maarssen in de richting van Utrecht voorlopig langzamer rijden.

Geen wilde vogels

In het westen van Utrecht zitten sinds enige tijd twee grijze kroonkraanvogels. De vogelsoort komt normaal gesproken alleen voor in Afrika. Het is niet direct duidelijk of een van deze dieren dood is. De twee vogels op de snelweg zijn geringd en de herkomst van het paar wordt onderzocht, aldus Rijkswaterstaat.

Volgens de dierenambulance komt het dier in ieder geval bij iemand vandaan. "Want dit soort kraanvogels komt niet in de natuur voor", zegt de woordvoerder. Eigenlijk had 'ie twee ringen moeten hebben."

Het Belgische OM waarschuwt mensen voor neptelefoontjes of berichtjes van koning Filip of het hoofd van de Belgische inlichtingendienst, Stéphane Dutron. Onbekende oplichters doen zich als hen voor, met de bedoeling om geld van slachtoffers te stelen.

De dieven zouden het vooral gemunt hebben op mensen die de Belgische koning goed kennen, in de hoop dat zij in de neptelefoontjes trappen. Volgens het OM zijn er sinds vorig jaar al meerdere buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders en Belgische families benaderd via WhatsApp, e-mail of telefoon, waarbij de dieven doen alsof ze van de Belgische koninklijke familie zijn.

"De verdachten vroegen daarbij in een eerste fase financiële steun voor de zogenaamde bevrijding van Belgische journalisten die in Syrië zouden zijn gegijzeld", zegt het OM. De meeste slachtoffers hadden door dat ze werden bedrogen. Een slachtoffer maakte wel geld over.

AI-koning

Na meerdere meldingen over de oplichtingspraktijken was het vorig jaar even rustiger, maar sinds begin dit jaar neemt het aantal pogingen weer toe en zijn vooral Belgische bedrijfsleiders het slachtoffer.

"Een opvallend nieuw element is dat de slachtoffers worden uitgenodigd voor een videogesprek, in een poging om hen te overtuigen dat het effectief om de koning gaat. De beelden in dit videogesprek zijn mogelijk gegenereerd door artificiële intelligentie."

Neppe galadiners

Ook ontvangen sommige bedrijven uitnodigingen voor galadiners van de Koning Boudewijnstichting die helemaal niet bestaan. Er wordt dan gevraagd om het nepevenement zogenaamd te sponsoren.

Wie er achter de oplichtingspraktijken zit is niet bekend. De Belgische opsporingsdiensten onderzoeken de zaak.

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn gisteren duizenden mensen in de vrieskou de straat opgegaan uit onvrede over het omstreden optreden van immigratiedienst ICE. De demonstranten eisen dat ICE vertrekt.

Sam Nelson ging gisteren niet naar zijn werk om bij de demonstratie aanwezig te zijn. Hij is een oud-leerling van een middelbare school in Minneapolis, waar federale agenten eerder deze maand een leerling arresteerde. "Dit is mijn gemeenschap", zei Nelson tegen persbureau AP. "Net als iedereen wil ik geen ICE op straat hebben."

Dit is hoe mensen gisteren de straat op gingen:

Tweeënhalve week geleden werd in Minneapolis de 37-jarige Renée Good door een ICE-agent doodgeschoten. Dat leidt al wekenlang tot grootschalige protesten in verschillende steden in de VS. President Trump zei in een reactie op de dood dat Good moedwillig over de agent was gereden. Video-opnamen laten zien dat dat niet klopt.

Duidelijk is wel dat ICE-agenten na de schietpartij niet onmiddellijk hulp bieden, blijkt uit een analyse van The New York Times. Burgers die hulp willen bieden, onder wie een man die zegt arts te zijn, worden op afstand gehouden. Uit het eerste autopsierapport van Good blijkt dat ze is overleden aan drie schotwonden in haar borst, hoofd en arm.

De regering-Trump legt de schuld bij Good en probeerde ook onderzoek te doen naar haar nabestaanden. Al meerdere aanklagers in de staat namen liever ontslag dan zo'n onderzoek in te stellen. Ook een toezichthouder van de FBI diende haar ontslag in vanwege de wijze waarop het ministerie van Justitie het onderzoek heeft afgehandeld.

Honderd arrestaties

"Wat hier gebeurt, is duidelijk immoreel", zei predikant Elizabeth Barish Browne, die vanuit de westelijke staat Wyoming afreisde naar Minneapolis, waar het gisteren -29 graden was. "Het is zeker koud, maar het is niet het weer dat gevaarlijk is."

Medestander Mariah Furness Tollgaard zegt dat de politie de demonstranten had opgeroepen te vertrekken, maar dat zij en anderen daar geen gehoor aan gaven. Ze blijven steun betuigen aan degenen die zonder enige reden worden opgepakt door ICE, zoals migranten. "We kunnen niet leven onder deze federale bezetting van Minnesota."

Naast de demonstratie in het centrum van de stad was er ook een betoging op de grootste luchthaven van Minnesota, waar mensen die door ICE worden opgepakt op vluchten werden gezet. De demonstranten werden gearresteerd omdat ze de toegang tot de terminal blokkeerden of vertraging veroorzaakten. De politie heeft in totaal honderd demonstranten gearresteerd.

Daarnaast hielden zeker 600 winkels in de staat Minnesota, waar Minneapolis in ligt, gisteren hun deuren dicht uit protest tegen het harde optreden van ICE. Ook werknemers en studenten bleven thuis. Ze riepen op tot een "economische black out": niet werken, geen geld uitgeven en niet studeren.

De jacht van ICE op illegale migranten roept al maanden de woede op van tegenstanders van Trump. Dat is onder meer vanwege de bruuske manier waarop de agenten te werk gaan. Belangenorganisaties voor immigranten zeggen dat ICE mensen met een donkere huidskleur of mensen die Spaans spreken of Engels met een accent systematisch oppakt.

Wat nog voor verdere maatschappelijke verontwaardiging zorgt, is de arrestatie gisteren door ICE van de 5-jarige Liam Conejo Ramos. Een foto van hem met een blauwe muts en een Spider-Manrugzak gaat de wereld rond.

Volgens de autoriteiten werd hij gearresteerd omdat zijn vader aan de immigratiepolitie probeerde te ontsnappen. Zij zijn naar een detentiecentrum in Texas gebracht.

De kou lijkt even uit de lucht tussen de VS en Europa na een roerige week. De Amerikaanse president Trump beloofde Groenland toch niet militair in te nemen. Maar deskundigen spreken van een duidelijke breuk in de trans-Atlantische betrekkingen.

"Als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu", zei de Canadese premier Carney in een veel bejubelde toespraak. NAVO-secretaris-generaal Rutte sprak verzoenend over "discussies" onder bondgenoten. Sommige andere leiders namen afstand van Carney's woorden over een "breuk" of zwakten die af.

"De geloofwaardigheid van de NAVO heeft enorme schade opgelopen", meent Laurien Crump, buitenlandexpert aan de Radboud Universiteit. Het voortbestaan van de NAVO heeft volgens haar voor het eerst echt op het spel gestaan. "Trump zei: 'als we iets niet bezitten, gaan we het niet verdedigen'. Dat is het einde van artikel 5."

Achtbaanrit

Alleen al de dreiging brengt schade toe. In artikel 1 van de NAVO staat dat landen elkaar niet bedreigen. "En de soevereiniteit van Groenland heeft twee weken op tafel gelegen."

Deze week was tekenend voor de nu grillige betrekkingen, zegt Giles Scott-Smith, hoogleraar Transnationale Betrekkingen aan de Universiteit Leiden. "De relatieve zekerheden van de afgelopen 70 jaar worden binnen een dag volledig losgelaten en vervolgens gedeeltelijk herwonnen. Maar je weet niet precies waar je aan toe bent."

Dat zorgt voor veel onzekerheid. "Als elke kwestie zo'n achtbaanrit wordt, wordt het een hele uitdaging voor de NAVO."

Negeren of nieuw pad kiezen

Of dit een keerpunt was, zal later blijken, zegt Markha Valenta, universitair docent politieke wetenschappen in Universiteit Utrecht. Dat verklaart ook de gemengde reacties onder Europese landen. "We zijn er in de EU niet uit of we het herstel van de NAVO willen, of dat het doel is om een parallel veiligheidsapparaat te ontwikkelen."

Sommige lidstaten twijfelen tussen reageren of Trumps provocaties negeren, vanwege het grote belang van de Amerikaanse militaire macht en invloed op de wereldhandel, zegt Valenta. "Aan de andere kant klinkt ook: eigenlijk is de band al kapot."

De EU moet zich nu kunnen handhaven in een wereldorde waar het recht van de sterkste geldt, betogen zij.

Trump is nu effectiever

"Historisch gezien heeft Europa heel goede redenen om dat soort politiek niet te willen: dat heeft Europa vernietigd en verdeeld", zegt Valenta. "En je kunt om soevereiniteit roepen, maar de snelheid waarmee je om iets roept is anders dan die waarin je dat kunt waarmaken."

Toch zal het moeten, denkt ze. In tegenstelling tot zijn eerste termijn laat Trump zich veel meer gelden op het wereldtoneel en is hij effectiever. De weg die Trump is ingeslagen laat zich ook door een opvolger niet snel terugdraaien.

Het gaat namelijk niet alleen om Trump, waarschuwt Valenta. "Trump vervangt structuren door persoonlijke politiek. Op het moment dat hij overlijdt, ontstaat er chaos."

Inmiddels is er een groot netwerk van mensen die zijn ideeën ontwikkelen en nieuwe banden smeden. "De trans-Atlantische verhoudingen blijven, maar met een heel andere identiteit."

Dat beaamt Scott-Smith. "Een terugkeer naar de liberale wereldorde is lastiger geworden. Veel landen volgen die lijn niet meer en Trump versterkt autoritaire staten."

Een voorbeeld van zo'n parallelle samenwerking: Trumps 'vredesraad'. "Een keihard afscheid van de Verenigde Naties", zegt Crump. Veel landen reageerden (nog) niet en anderen weigerden de uitnodiging. Toch is het geen onbeduidend, ongevaarlijk orgaan, volgens Crump. "Dat is een misvatting, want de VS zit erin."

"Trump is echt met een sloopkogel door de wereld gegaan", zegt ze. "Dit zijn maffiapraktijken op wereldniveau. Met deze vredesraad wordt zijn machtsdenken geïnstitutionaliseerd."

De staat van de VN speelt daarin een rol. "De VN is vleugellam, onder andere vanwege de vijf permanente leden die alles kunnen blokkeren. De VN had geen antwoord op Oekraïne, Gaza en Venezuela."

Scott-Smith vult aan dat het voortbestaan van de VN überhaupt onzeker is, omdat de VS veel geldstromen heeft stopgezet. "Het is lastig om in te schatten wat de VN over twee jaar nog inhoudt."

Taal van de macht

Wat de EU kan doen? "Een economische vuist maken en de handelsbazooka op tafel laten liggen, en tóch doorgaan met Mercosur", zegt Crump. "De EU moet zich niet langer in bureaucratie verliezen."

De EU moet zijn economische macht niet onderschatten, zegt Crump. Ze denkt dat de "handelsbazooka" waarmee de EU dreigde zeker effect heeft gehad. "De les van deze week is dat deze breuk niet gelijmd, maar wel overleefd kan worden door de taal van de macht te spreken."

Ze ziet ook een lichtpuntje na de EU-top eergisteren: "Er werd gezegd dat we macht alleen met tegenmacht kunnen bejegenen. Dat vind ik een heel belangrijke stap."

Eigen veiligheidsraad

Daarin is het ook belangrijk om met andere landen op te trekken en zelf een veiligheidsraad op te richten, zegt Crump. Zoals de Canadezen, Noren, maar ook de Britten met hun nucleaire paraplu.

De EU wordt vaak bekritiseerd dat het een bureaucratisch orgaan is, waarin besluitvorming lang duurt. Maar in het geval van crisis, zoals bij Oekraïne, kan dat ineens sneller, zegt Valenta. "Alleen op een moment van crisis wordt er urgentie gevoeld."

"Het is gevaarlijk om nu achterover te leunen", zegt Crump. De Groenlandkwestie moet daarom niet worden beschouwd als een storm in een glas water, waarschuwt ze: "Ik denk dat we moeten erkennen dat Trump een grotere bedreiging is voor onze veiligheid dan Poetin."

If there is one thing we took from [azwankhairul345’s] environmental monitor project, it is this: sensors and computing power for such a project are a solved problem. What’s left is …read more

Bijna 70 jaar nadat hij werd geëxecuteerd voor moord en verkrachting is de naam van de Amerikaan Tommy Lee Walker postuum gezuiverd. Het Openbaar Ministerie erkent nu dat hij helemaal niets met de zaak te maken had.

Zijn zoon Edward Lee Smith, geboren op de dag van de moord, is blij dat er na al die jaren rechtvaardigheid is. "Het brengt hem niet terug, maar nu weet de wereld wat wij altijd al wisten: dat hij een onschuldig man was. Dat brengt vrede." Smith had in 2022 gevraagd om herziening van de zaak.

De 19-jarige Lee was in januari 1954 opgepakt voor de dood van Venice Parker (31). Zij was van haar werk onderweg naar huis toen ze bij een busstation werd neergestoken en verkracht. Hoewel ze volgens omstanders te zwaar gewond was om nog te praten, getuigde een agent dat ze met haar laatste woorden een zwarte man als dader had genoemd.

Honderden arrestaties

Daarmee werd de zaak verbonden aan een reeks aanrandingen door een zwarte man die de stad Dallas al maanden in de greep hield. De politie stond onder grote druk om de zaak op te lossen en arresteerde honderden zwarte mannen in de zoektocht naar de dader. Vier maanden na de moord werd Lee opgepakt na een twijfelachtige tip.

De tiener had geen strafblad en tien getuigen boden hem een alibi voor de avond van de moord: hij was in het ziekenhuis voor de geboorte van zijn zoon. Agenten logen echter dat er wel bewijs was en zetten hem met harde verhoormethoden onder druk tot hij valselijk bekende. Het verslag van zijn eerste bekentenis moest hij onder druk nog aanpassen omdat er feitelijke onjuistheden in stonden.

Het hoofd van de politie bleek later betrokken te zijn geweest bij valse bekentenissen van andere zwarte mannen. Lee zei dat hij had gevreesd voor zijn leven vanwege de methodes van de commissaris, een oud-lid van de Ku Klux Klan. Als zwarte man in het Amerikaanse Zuiden zal hij hebben gevreesd te worden gelyncht voor de moord op een witte vrouw.

Zoons

Ondanks al deze misstanden veroordeelde een volledig witte jury Lee in enkele uren tot de dood. In mei 1956 ging hij naar de elektrische stoel. Zijn zoon Edward Lee Smith had hem toen één keer mogen zien, als 2-jarige.

"Het was moeilijk om op te groeien zonder vader. Als andere kinderen het op school over hun vaders hadden, had ik niks te vertellen", zegt Smith in reactie op de zuivering van zijn vaders naam. "Ik ben 72 jaar oud en mis mijn papa nog altijd."

Op de bijeenkomst waar het OM van Dallas officieel erkende dat Lee onterecht was gedood, ontmoette Smith ook Joseph Parker, zoon van de vermoorde Venice Parker. "Het spijt me wat er is gebeurd", zei hij tegen Lee na een omhelzing. Die condoleerde op zijn beurt Parker.

Het Innocence Project, dat heeft geholpen de zaak recht te zetten, zegt dat de Amerikaanse justitie nog altijd kampt met hetzelfde structurele racisme als toen. "Zwarte mannen worden nog altijd onevenredig veel onterecht veroordeeld bij halsmisdaden, zeker als er witte slachtoffers zijn. De kans is 7,5 keer groter dan bij witte verdachten."

Ook Parker vindt dat er een les te trekken is uit de zaak. "We moeten proberen niet dezelfde fout te herhalen. Dat er een onschuldig leven verloren is gegaan, is onrechtvaardig."

In de provincies Drenthe, Friesland en Groningen zijn vannacht en vandaag door de gladheid tientallen ongelukken gebeurd, zegt Rijkswaterstaat. Door temperaturen rond het vriespunt kan het in het noorden van het land nog het hele weekend verraderlijk glad zijn op de weg, vooral op binnenwegen waar niet gestrooid is.

Op de N31 bij Harlingen in Friesland schoot een vrachtwagen de berm in. Op de N33 in Groningen raakte een busje van de weg en botste tegen een boom. 's Middags waren er opnieuw meerdere ongevallen in Groningen en Drenthe, waaronder op de A7 en de N33, meldt RTV Drenthe.

"Het gaat vooral om eenzijdige ongelukken, van mensen die van de weg rijden of tegen de vangrail botsen", zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. Voor zover bekend zijn er door de auto-ongelukken geen gewonden. "Maar er is wel veel blikschade", zegt de woordvoerder.

Door de ijzel gaan veel voetgangers en fietsers onderuit. Daardoor is het momenteel druk bij het Martini Ziekenhuis in Groningen. Een woordvoerder van het ziekenhuis zegt tegen RTV Noord dat er vooral mensen binnenkomen met polsbreuken, gebroken ellenbogen en gebroken heupen. De woordvoerder verwacht dat de drukte zeker tot in de avonduren aanhoudt.

Het KNMI had vanmiddag code oranje voor de provincies Drenthe en Groningen opnieuw verlengd. In Groningen, Drenthe, Friesland en Overijssel is afgeschaald naar code geel. De waarschuwingscode geldt in de vier provincies nog in ieder geval tot morgenochtend 11.00 uur.

Gisternacht werd er ook al gewaarschuwd voor gladde wegen. Toen gebeurden er ook al enkele ongelukken. Een politieauto botste in het Drentse Valthermond bijvoorbeeld op een andere auto toen agenten te hulp wilden schieten.

Op het Indonesische eiland Java zijn zeker acht mensen omgekomen door een aardverschuiving. Ruim tachtig anderen worden nog vermist.

De aardverschuiving vond plaats in Pasir Langu, een dorp ten westen van de stad Bandung. Zeker 34 woningen zijn bedolven onder modder, rotsen en bomen.

"Het aantal vermisten is hoog, we zullen vandaag al onze zoek- en reddingsteams inzetten", zegt het Indonesische rampenbestrijdingsagentschap. Reddingswerkers zoeken tussen de modder naar overlevenden.

Grond instabiel

Het Indonesische weerbureau had eerder al gewaarschuwd voor hevige regenval in het gebied. Het extreme weer kan nog de hele week aanhouden. Daardoor, en doordat de grond instabiel is geworden, verloopt het reddingswerk moeizaam.

Vorige maand kwamen er bij zware overstromingen en aardverschuivingen zeker 1200 mensen om het leven op het westelijke eiland Sumatra. Meer dan 7000 mensen raakten gewond.

Belangrijke ecosystemen staan wereldwijd "op het punt om in te storten". Deze waarschuwing komt dit keer niet van klimaat- en natuuronderzoekers: het zijn de Britse inlichtingendiensten die de noodklok luiden. Zij waarschuwen dat dit de nationale veiligheid van het Verenigd Koninkrijk in gevaar brengt.

Het rapport is grotendeels opgesteld door de Joint Intelligence Committee, de overheidscommissie die de geheime diensten MI5 en MI6 overziet. De bevindingen zullen veel klimaatwetenschappers ongetwijfeld bekend in de oren klinken, want zij kwamen eerder tot vergelijkbare conclusies.

Waar dit rapport in afwijkt, zijn de bron en de methoden. Niet eerder schreven de Britse inlichtingendiensten een rapport over het instorten van ecosystemen vanuit een veiligheidsoogpunt. De auteurs benadrukken dat dit geen wetenschappelijk onderzoeksrapport is, maar een risicoanalyse waarbij ze methoden gebruiken die gangbaar zijn bij de inlichtingendiensten.

Zes cruciale ecosystemen

Zij wijzen op zes ecosystemen die van cruciaal belang zijn voor de Britse nationale veiligheid: de gletsjers in het Himalayagebergte, de regenwouden in het Amazonegebied, het rivierbekken van de rivier de Congo in Centraal-Afrika, de bossen in het hoge noorden van Canada en Rusland en de koraalriffen en mangrovegebieden van Zuidoost-Azië.

Al deze ecosystemen staan onder druk door een combinatie van klimaatverandering, ontbossing, intensieve landbouw en een groeiende wereldbevolking.

De opstellers van het rapport benadrukken dat het moeilijk is te voorspellen hoe snel dit proces van desintegratie verloopt. Toch waarschuwen ze dat de ineenstorting van ecosystemen op afzienbare termijn kan gebeuren. Zo denken ze bijvoorbeeld dat het kantelpunt voor de noordelijke bossen en de koraalriffen al in 2030 kan plaatsvinden. Daarna is herstel niet meer mogelijk.

Het rapport constateert dat nu al steeds meer oogsten mislukken, weerextremen toenemen en steeds vaker besmettelijke ziektes uitbreken. Dit proces zal zich alleen maar versnellen met grote gevolgen voor de Britse nationale veiligheid.

Meer conflicten, voedseltekorten en pandemieën

Zo leidt het smelten van de gletsjers tot het opdrogen van de rivieren in het Himalayagebied, waarvan naar schatting twee miljard mensen afhankelijk zijn voor de watervoorziening. Dit kan migratiestromen vanuit Zuid-Azië richting het Verenigd Koninkrijk op gang brengen, aangezien de Britten al een grote Zuid-Aziatische gemeenschap hebben.

De mensheid is in grote mate afhankelijk van deze ecosystemen. Een scherpe afname van natuurlijke hulpbronnen leidt tot meer internationale conflicten, waarbij ook de Britten betrokken kunnen raken. Ook wordt de kans op pandemieën groter.

De auteurs zijn het meest bezorgd over de voedselveiligheid van het Verenigd Koninkrijk. De Britten zijn verre van zelfvoorzienend als het gaat om voedsel. Op dit moment halen ze 40 procent van hun voedsel uit het buitenland en importeren ze het grootste deel van kunstmest voor hun landbouw. Zonder actie kan dit in de nabije toekomst tot voedseltekorten en stijgende prijzen leiden.

Opvallend genoeg probeerde de regering dit rapport onder het tapijt te vegen. Het rapport zou eigenlijk afgelopen herfst al moeten verschijnen. Maar Downing Street hield het tegen, omdat het de conclusies volgens dagblad The Times "te negatief" vond.

Afbrokkelende consensus

De denktank Green Alliance diende eerder deze week een Freedom of Information Request in, de Britse variant van een Woo-verzoek. Aanvankelijk weigerde de regering, maar na aandringen publiceerde ze een verkorte versie van het rapport.

"We hebben nog nooit eerder zo'n rapport gezien in het Verenigd Koninkrijk", zegt Ruth Chambers van de Green Alliance tegen de NOS. "Veel conclusies kennen we al. Maar het feit dat dit van de regering zelf komt, maakt het significant. De invalshoek is ook nieuw: inlichtingendiensten die dit probleem door de veiligheidslens bekijken."

In het VK bestond jarenlang brede politieke consensus over de aanpak van klimaatverandering en het beschermen van ecosystemen. Alle grote partijen committeerden zich aan de zogeheten net zero-doelstelling. De Britten streven ernaar CO2-neutraal te zijn in 2050.

Consensus brokkelt af

Het rapport komt uit op een moment dat de politieke consensus aan het afbrokkelen is. De Conservatieven hebben gezegd het aangekondigde verbod op diesel- en benzineauto's in 2030 te willen terugdraaien.

Ook de Labour-regering maakt voorzichtig een terugtrekkende beweging. Ondanks eerdere beloftes maakte Londen op de klimaattop in Brazilië geen geld vrij voor een speciaal klimaatfonds om regenwoud te beschermen.

Chambers vindt dat dit rapport daarom op een goed moment komt. "Juist omdat dit afkomstig is van de inlichtingendiensten zou dit tot gefronste wenkbrauwen moeten leiden bij alle partijen. Dit moet verplicht leesmateriaal zijn voor iedereen in de politiek."

Een jongen van 12 uit Australië die afgelopen zondag door een haai werd aangevallen, is bezweken aan zijn verwondingen. Zijn overlijden komt na een week van haaienaanvallen bij Sydney.

Nico Antic was aan het zwemmen bij een populair strand op een steenworp afstand van de grootste stad van Australië. Nadat hij van een klif was gesprongen, werd hij aangevallen door een stierhaai. Vriendjes haalden hem zwaargewond uit het water, met verwondingen aan beide benen.

"Nico was een vrolijke, aardige en sportieve jongen met een groot hart. Hij zat altijd vol leven en zo zullen we hem ons herinneren", schrijven zijn ouders in een overlijdensbericht. Ze bedanken daarin ook de reddingswerkers en medisch personeel die voor hem gevochten hebben en de vele mensen die medeleven hebben betuigd.

Reeks aanvallen

De aanval op Antic was de eerste in een reeks rond Sydney. Door de vele regen van de afgelopen tijd komen de dieren dichter bij de kust dan anders. Het zeewater wordt er troebeler door, wat de roofvissen het liefst hebben. Bovendien leidden weggespoelde meststoffen tot een toename van plankton, waar weer prooidieren op afkomen.

De dag na de aanval op Antic werd nog een watersporter gebeten, een 27-jarige surfer die nu een been moet missen. Ook werd een jongen van 11 van zijn surfplank geduwd en nam een haai een hap uit de plank van een 39-jarige surfer.

Vanwege de aanvallen zijn meerdere stranden in de buurt van Sydney gesloten, ondanks het warme weer dit weekend. Er wordt extra toezicht gehouden om te voorkomen dat meer mensen in de problemen komen.

Normaal zijn er in Australië ongeveer twintig haaiaanvallen per jaar, met gemiddeld drie doden.

Zeker 1,2 miljoen Oekraïners zitten zonder stroom na grootschalige Russische luchtaanvallen op energie-infrastructuur vannacht. Van hen wonen 800.000 in Kyiv, melden de Oekraïense autoriteiten.

De Oekraïense luchtmacht spreekt van een massale aanval op Kyiv. Het luchtafweer van de stad onderschepte onder meer een ballistische raket.

Bij de luchtaanvallen viel minstens een dode. Zeker vier mensen raakten gewond, van wie twee ernstig. Bewoners werden opgeroepen om naar de schuilplaatsen te gaan.

Naast Kyiv werden ook Charkiv en Soemy getroffen door Russische luchtaanvallen:

De eerste explosies waren volgens The Kyiv Independent te horen rond 01.20 uur lokale tijd (00.20 uur Nederlandse tijd). Daarna volgden meerdere ontploffingen. Op minstens twee plekken brak brand uit nadat gebouwen waren geraakt door drones. 6000 gebouwen zitten zonder stroom.

De aanvallen vinden plaats terwijl vertegenwoordigers van Oekraïne, Rusland en de VS vandaag en morgen in Abu Dhabi gesprekken voeren die zouden moeten leiden tot een einde van de oorlog in Oekraïne.

De Oekraïense buitenlandminister Sybiha zegt dat de aanvallen cynisch bewijzen dat Rusland niet wil onderhandelen. "Vredesinspanningen? Trilaterale bijeenkomst in de Verenigde Arabische Emiraten? Diplomatie? Voor de Oekraïners was dit opnieuw een nacht van Russische terreur", schrijft hij. "De raketten troffen niet alleen onze mensen, maar ook de onderhandelingstafel."

Noodtoestand

Kyiv ondergaat de zwaarste winter sinds het begin van de invasie bijna vier jaar geleden, met temperaturen die 's nachts kunnen dalen tot -12 graden. Al dagen zitten veel gebouwen in Kyiv zonder elektriciteit of stroom na grootschalige Russische aanvallen op de Oekraïense energiesector. Vandaar dat president Zelensky de noodtoestand heeft uitgeroepen.

Lees hier meer over deze zware winter:

Ook Charkiv, de op een na grootste stad van Oekraïne, was vannacht doelwit van Russische luchtaanvallen. Volgens de burgemeester werden meerdere wijken geraakt. Zeker 27 mensen raakten gewond. Honderdduizenden mensen zitten ook hier door de aanval in de kou.

Voordat de onderhandelingen in Abu Dhabi gisteren van start gingen, spraken VS-gezant Witkoff en Trumps schoonzoon Kushner met president Poetin in Moskou. Die ontmoeting leverde niets concreets op.

Podcast De Dag: Kyiv in de kou

De aflevering van podcast De Dag van gisteren gaat over de penibele energiesituatie in Oekraïne. Inwoner Wim Borremans van Kyiv vertelt hoe de stad toch nog functioneert, en hoe het dagelijks leven eruitziet. NOS-correspondent Christiaan Paauwe vertelt vanuit Kyiv waarom het niet meer lukt om de energievoorzieningen draaiende te houden, en wat de verwachtingen voor de komende tijd zijn.

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

When you think of a high performance liquid rocket, what do you think of? Beer kegs? No? Well, when [Ryan] from the YouTube channel “Project KegRocket” saw a beer keg, …read more

Een automobilist die aan de politie probeerde te ontsnappen is gisteravond deels spookrijdend ontsnapt aan de politie. De bestuurder liet bij Midwolde een auto achter om te voet weg te komen.

De politie maande de chauffeur rond 19.45 uur te stoppen op de snelweg A7, tussen Groningen en de Duitse grens. Waarom agenten de auto aan de kant wilden zetten, heeft de politie niet gemeld. In plaats van te stoppen ging de automobilist ervandoor.

Er ontstond een achtervolging waarbij de auto op een gegeven moment ook tegen het verkeer in reed. Uiteindelijk belandde de auto op de parallelrijbaan bij Midwolde in de sloot.

De bestuurder wist weg te komen. De politie heeft de omgeving nog uitgekamd, daarbij werd ook een politiehelikopter ingezet. Via Burgernet werd omwonenden gevraagd uit te kijken naar een getinte man van tussen de 20 en 30, met een bruine tas en donkere, natte kleding. De gezochte persoon is niet gevonden.