Na weken van militaire opbouw, dreigende taal en onderhandelingen-over-onderhandelingen komen de Verenigde Staten en Iran vandaag bijeen in Oman. De gesprekken moeten voorkomen dat de spanningen in de Golf uitmonden in een nieuwe oorlog.
Het overleg in de Omaanse hoofdstad Muscat gaat in de eerste plaats over het Iraanse nucleaire programma, maar de VS en bondgenoten willen ook over andere veiligheidskwesties praten. De Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner, en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zullen bij de gesprekken aanwezig zijn.
Het begin van de ontmoeting stond gepland om 10.00 uur lokale tijd (07.00 uur Nederlandse tijd).
Vergaande voorstellen op tafel
Qatar, Turkije en Egypte hebben vooraf een raamwerk met voorstellen gepresenteerd, zo meldt Al Jazeera op basis van bronnen dichtbij de gesprekken. Daarin zou onder meer staan dat Iran zijn uraniumverrijking fors zal moeten beperken. Ook wordt gesproken over beperkingen op het bezit van ballistische raketten en over de bewapening van Iraanse bondgenoten in de regio. De vraag is of dat bespreekbaar is voor Iran.
Het voorgestelde raamwerk gaat ver. Iran zou drie jaar geen uranium meer mogen verrijken. Daarna zou verrijking beperkt blijven tot minder dan 1,5 procent, aanzienlijk lager dan de limiet van 3,67 procent die was afgesproken in het nucleaire akkoord van 2015. De bestaande voorraad hoogverrijkt uranium (tot 60 procent) zou bovendien naar een derde land moeten worden overgebracht.
Daarnaast zou er een niet-aanvalsverdrag tussen Washington en Teheran op tafel liggen.
Teheran heeft tot nu toe steeds gezegd dat het alleen wil praten over het nucleaire programma in ruil voor het opheffen van sancties. Onderwerpen als het raketprogramma en steun aan gewapende groepen in de regio beschouwt Iran traditioneel als onbespreekbaar. Een lid van het Iraanse onderhandelingsteam zei gisteren tegen Press TV dat alleen het nucleaire programma op de agenda staat.
Praten onder druk
De gesprekken vinden plaats onder militaire hoogspanning. De VS heeft een vliegdekschip en begeleidende marineschepen in de Arabische Zee samengetrokken en een groot aantal gevechtsvliegtuigen gestationeerd op bases in meerdere landen rondom Iran. Daarmee blijft de militaire optie voor de Amerikanen nadrukkelijk aanwezig.
Na het bloedig neerslaan van de Iraanse protesten door het regime in de eerste weken van januari, zijn de spanningen verder opgelopen door incidenten op zee. Zo werd deze week een Iraanse drone uit de lucht geschoten toen die te dicht bij een Amerikaans marineschip vloog, en zou een koopvaardijschip met Amerikaanse bemanning in de Straat van Hormuz zijn lastiggevallen door de Iraanse marine.
Er is ook diplomatieke druk om escalatie te voorkomen. Landen in het Midden-Oosten hebben er bij Washington op aangedrongen om de gesprekken door te laten gaan, ongeacht het format. De vrees is dat het alternatief een militair conflict zou zijn met onvoorspelbare gevolgen voor de hele regio.
Wederzijds wantrouwen
Of de gesprekken tot een doorbraak leiden, is onzeker. Het wantrouwen tussen beide landen is groot, mede doordat de VS onder leiding van Trump zich in 2018 eenzijdig terugtrok uit het nucleaire akkoord dat drie jaar eerder werd gesloten onder Obama.
Ook in Washington bestaat scepsis. Amerikaanse politici zeggen dat de VS bereid is te onderhandelen, maar alleen als dat leidt tot een "echte deal" die verder gaat dan eerdere afspraken.
In juni waren de VS en Iran dichtbij diplomatieke toenadering. Dat proces werd abrupt onderbroken door Israëlische luchtaanvallen op Iraanse doelen en korte maar hevige Amerikaanse bombardementen op drie Iraanse nucleaire installaties.
Sindsdien is de spanning hoog gebleven, maar lijkt er ook een besef te groeien dat verdere escalatie grote risico's met zich meebrengt. Landen in de regio proberen daarom actiever te bemiddelen dan in het verleden, uit vrees dat een gewapend conflict zich snel over de regio zou verspreiden.