De Finse luchtmacht gaat het hakenkruis verwijderen van de vlag van bepaalde eenheden. Het is misschien niet algemeen bekend, maar de strijdkrachten van Finland maken anno 2025 nog altijd gebruik van het symbool, dat berucht is geworden doordat het in de vorige eeuw het logo was van de nazi's.
De reden dat de Finnen er afstand van nemen is dat er pijnlijke situaties kunnen ontstaan nu ze lid zijn van de NAVO. Bijvoorbeeld bij gezamenlijke oefeningen met de VS, meldt de Finse publieke omroep Yle.
"We hadden ermee kunnen doorgaan", zegt de commandant van de Karelia-eenheid, die het oosten en zuidoosten van het Finse luchtruim bewaakt. "Maar er kunnen zich gênante situaties voordoen als er buitenlanders bij zijn. Het is waarschijnlijk verstandig om met de tijd mee te gaan."
Finland is na de Tweede Wereldoorlog en in de Koude Oorlog onder druk van de Sovjet-Unie decennialang neutraal geweest. Maar toen het land in april 2023 toetrad tot het Atlantisch bondgenootschap was het niet meer vanzelfsprekend om binnen de strijdkrachten zo'n omstreden beeld te gebruiken.
Overigens ontkent de luchtmacht tegenover persbureau AP dat het afstand nemen ervan te maken heeft met het NAVO-lidmaatschap. Het besluit zou voortkomen uit de wens om meer eigentijdse symbolen te gebruiken "die beter passen bij het huidige karakter van de luchtmacht".
Blijvend besmet
Bij het hoofdkwartier van de luchtmacht waren de swastika's die daar nog zichtbaar waren op muren en vlaggen al eerder verwijderd. Het beruchte symbool werd begin jaren 20 door Adolf Hitler gekozen als logo van de NSDAP, de partij waarmee hij in januari 1933 aan de macht kwam in Duitsland.
Maar na 1945 was de swastika blijvend besmet en is de toepassing ervan in de meeste landen verboden. Toestellen van de Finse luchtmacht waren tot 1945 nog voorzien van een blauw hakenkruis. Maar op vlaggen, vaandels en als insigne op militaire uniformen werd de swastika in Finland opvallend genoeg in de jaren 50 weer in gebruik genomen, en dat duurt dus nog steeds voort.
Gebruikt sinds de ijzertijd
Het hakenkruis is al duizenden jaren oud. Het werd bijvoorbeeld al gebruikt in religieuze en kunstzinnige uitingen in het oude India en in China, Japan en Korea, maar ook in Europese culturen zoals de Romeinen en de Picten.
In Finland wordt het gebruikt sinds de ijzertijd, vanaf ca. 800 voor Christus. In de 19de eeuw kwam het in zwang op onderscheidingen en de presidentiële standaard. Vanaf begin 20ste eeuw werden toestellen van de luchtmacht voorzien van blauwe swastika's - een andere kleurstelling dus dan de zwarte swastika op rode vlag van de nazi's.
De discussie hierover werd aangezwengeld door hoogleraar geopolitiek Teivo Teivanen in zijn recente boek Hakaristin historia (Geschiedenis van het hakenkruis). Hij wierp de vraag op of niemand in Finland begreep hoe het gebruik van het symbool overkomt in het buitenland of op toeristen die Finland bezoeken.
"Een reactie was bijvoorbeeld: reizen jullie nooit ofzo? Of: jullie hebben toch goede scholen? Krijgen jullie daar ook geschiedenisles?", zegt hij bij Yle. "Ik kan eigenlijk geen situatie bedenken waarom het voor de Finse luchtmacht nu of in de toekomst zinvol is om het hakenkruis te gebruiken in conflictsituaties."
Finse koppigheid
Vanuit militaire kring klinken er overigens tegengeluiden. "Ten eerste gebruiken wij het al sinds 1918, nog voor de nazi's bestonden", betoogt luitenant-kolonel b.d. Kai Mecklin, directeur van het luchtmachtmuseum. "Het is voor ons altijd een symbool geweest van onafhankelijkheid en vrijheid. Het is ook een symbool van Finse koppigheid: we zullen onze rechten en onze geschiedenis niet opgeven. Het is niks om je voor te schamen."
Hij is bang dat het in de ban doen van het hakenkruis ten onrechte de indruk wekt dat het ook in Finland juist wel met het nazisme te maken had.
Maar Teivanen ziet het toch anders. Hij wijst erop dat Finland als buurland van Rusland nog weleens militaire hulp van westerse bondgenoten nodig kan hebben. "En als daar dan een Duits parlement, of een Frans of Nederlands kabinet over moet beslissen, dan helpt het misschien niet. Het is in elk geval een risico."