Rechtbank: Nederland moet meer doen tegen klimaatverandering en Bonaire beschermen
De Nederlandse staat heeft onvoldoende gedaan om de inwoners van Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Ook zijn ze achtergesteld bij inwoners van het Europese deel van Nederland. Dat oordeelde de rechtbank in Den Haag vanmiddag in de zaak die milieuorganisatie Greenpeace had aangespannen tegen de Staat.
Praktisch betekent dit dat de overheid extra stappen moet zetten in de strijd tegen klimaatverandering. Zo moet er uiterlijk in 2030 een plan komen om de Bonairianen te beschermen tegen zeespiegelstijging, de teloorgang van koraalriffen en andere gevolgen van klimaatverandering.
Ook moet Nederland meer doen tegen de uitstoot van broeikasgassen, de voornaamste oorzaak van klimaatverandering. In de wet staat al dat ons land in 2050 netto geen broeikasgassen meer wil uitstoten. De rechtbank vindt dat de overheid met bindende tussendoelen moet komen, om te zorgen dat dit doel ook echt wordt gehaald.
Op dit moment heeft Nederland als doel om in 2030 55 procent minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. Dat is een streefdoel. Al jaren concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving dat de kans "zeer onwaarschijnlijk" is dat Nederland dat doel haalt. Maar daar zaten geen juridische gevolgen aan, omdat in de wet van een streefdoel werd gesproken. Door deze uitspraak zal het kabinet aan de bak moeten.
18 maanden de tijdDe rechtbank stelt nu namelijk dat de overheid binnen 18 maanden moet komen met bindende doelen. En die moeten ervoor zorgen dat Nederland zijn steentje bijdraagt aan internationale afspraken. Zo spraken landen in 2015 af in het klimaatverdrag van Parijs om de wereldwijde temperatuur ruim minder dan 2 graden Celsius, en nog liever 1,5 graad, op te laten warmen.
Demissionair minister Hermans van Klimaat en Groene Groei: "De rechter heeft vandaag een stevige uitspraak gedaan die van belang is voor de inwoners van Bonaire en van Europees Nederland. Met mijn collega's van Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse Zaken zullen we de uitspraak eerst goed bestuderen en komen snel met een eerste inhoudelijke reactie."
'Bonairianen minder goed beschermd'"Ik zie het echt als winst voor Greenpeace", zegt Laura Burgers, jurist van de Universiteit van Amsterdam. "En zeker ook voor de mensen op Bonaire. Voor hen zal het belangrijkste zijn dat de rechter echt heeft vastgesteld: hier is sprake van discriminatie." Volgens de rechter heeft de Nederlandse overheid mensen op de eilanden minder goed beschermd tegen de gevolgen van klimaatverandering.
Concreet betekent dat dat er een plan moet komen om mensen beter te beschermen. Bijvoorbeeld door mangrovewouden te herstellen. Dat plan moet al in 2030 ingaan.
Ook zal een volgend kabinet minder ruimte hebben voor zijn klimaatbeleid. Het moet bindende doelen gaan vaststellen. "Impliciet komt dat ook neer op een aanscherping", zegt Burgers.
Correspondent Caribisch Gebied Dick Drayer:"Voor veel Bonairianen past deze klimaatzaak naadloos in een breder patroon: opnieuw een beleidsterrein waarop Nederland zijn plicht verzaakt richting de Caribische eilanden. Eerder verschenen al rapporten en waarschuwingen over bestaanszekerheid, sociale bescherming, armoede en een ongelijke rechtspositie. De Nationale ombudsman stelde daarbij vast dat inwoners van Caribisch Nederland structureel slechter worden behandeld dan in Europees Nederland en dat die ongelijkheid te vaak wordt gerechtvaardigd met het argument dat de situatie "nu eenmaal anders" is.
Voor veel inwoners voelt de uitspraak van vandaag niet als nieuws, maar als erkenning van hun dagelijkse realiteit. Bestaanszekerheid wordt vaak genoemd als het scherpste voorbeeld. Wie zijn baan verliest, belandt snel in financiële problemen. Sociale vangnetten zijn beperkt en arbeidsrechten blijven achter. Onderzoeken en beloftes volgen elkaar op.
Dat de rechter Nederland met de feiten confronteert is belangrijk, maar het vertrouwen dat dit snel tot echte verbetering leidt is gering. Het gat tussen beleid en dagelijks leven is al te lang te groot."
Een enorme doorbraak noemt Marieke Vellekoop, directeur van Greenpeace Nederland, de uitspraak. "Mensen op Bonaire krijgen eindelijk de erkenning dat de overheid hen discrimineert en hen moet beschermen tegen extreme hitte en de stijgende zeespiegel. Dat betekent dat de Nederlandse uitstoot van broeikasgassen veel sneller omlaag moet."
Volgens de directeur moet dit vonnis vanavond op de formatietafel besproken worden.
Urgenda-zaakDit was zeker niet de eerste rechtszaak over klimaat. In 2019 verloor de Nederlandse overheid van milieuorganisatie Urgenda. De rechter bepaalde toen dat Nederland in 2020 de broeikasgassenuitstoot verder dan gepland moest terugbrengen. Greenpeace verwees in de zaak over Bonaire veelvuldig naar die uitkomst.
In 2024 bepaalde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat Zwitserland meer moest doen tegen klimaatverandering om mensen te beschermen tegen de gevolgen hiervan. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag adviseerde vorig jaar dat landen hun burgers moeten beschermen door klimaatverandering tegen te gaan.