NOS Nieuws - Algemeen

De Noorse kroonprinses Mette-Marit heeft in een schriftelijke verklaring haar excuses aangeboden voor haar vriendschap met zedendelinquent Jeffrey Epstein. Het is de tweede keer dat de prinses reageert op het voorkomen van haar naam in de vrijgegeven documenten over de zaak-Epstein.

"Ik wil mijn diepste spijt betuigen voor mijn vriendschap met Jeffrey Epstein", stelt de Noorse prinses in een verklaring verspreid door het koninklijk huis. "Het is belangrijk voor mij om mijn excuses aan te bieden aan iedereen die ik heb teleurgesteld." Volgens Mette-Marit "weerspiegelt een deel van de berichten die ik met Epstein heb uitgewisseld niet wie ik wil zijn".

Ook biedt Mette-Marit haar excuses aan voor de situatie waarin ze de Noorse koninklijke familie heeft gebracht. "Met name de koning en koningin."

In dezelfde persverklaring schrijft het Noorse koninklijk huis dat de prinses graag dieper wil ingaan op wat er is gebeurd, maar dat dat nu nog niet kan. "De kroonprinses bevindt zich in een zeer veeleisende situatie. Ze hoopt op begrip dat ze tijd nodig heeft om zichzelf te herpakken."

Onder vuur

Het Noorse koningshuis is ernstig in verlegenheid gebracht door de onthullingen over Mette-Marit, die als vrouw van kroonprins Haakon de toekomstige koningin is. Vorige week doken e-mailuitwisselingen op tussen Mette-Marit en de Amerikaanse zedendelinquent Epstein, daterend van 2011 tot en met 2014. De prinses komt honderden keren voor in de Epstein-documenten.

Uit de berichten blijkt dat Mette-Marit contact had met Epstein na zijn veroordeling voor seksueel misbruik. In een van de e-mails vroeg ze of het ongepast is als "een moeder twee naakte vrouwen met een surfplank voorstelt als telefoonbeginscherm van haar 15-jarige zoon".

Ook bracht Mette-Marit in januari 2013 vier dagen door in Epsteins huis in Palm Beach in Florida. Het Noorse koningshuis zegt daarover dat zij daar vier dagen verbleef met een vriendin, en Epsteins huis "had geleend".

Een week geleden reageerde Mette-Marit op haar vroegere vriendschap. Ze zei dat ze een "foute inschatting" had gemaakt en noemde hun contact "ronduit gênant".

Negatief daglicht

De Noorse koninklijke familie staat ook op een negatieve manier in de schijnwerpers omdat Mette-Marits oudste zoon Marius Borg Høiby momenteel terechtstaat voor 38 misdrijven. Hij wordt onder meer verdacht van vier verkrachtingen. Høiby is een kind van de prinses uit een eerdere relatie, en is geen officieel lid van het koningshuis.

Al tientallen jaren is het Noorse koningshuis erg populair onder de bevolking, maar dinsdag publiceerde de publieke omroep NRK een enquête waarin 76 procent van de Noren aangeeft dat hun vertrouwen in de prinses is afgenomen. 44 procent van de Noren vindt Mette-Marit ongeschikt om koningin te worden.

BBB-minister Keijzer (Asiel en Migratie) weigert cijfers naar buiten te brengen over hoeveel asielzoekers gemeenten moeten opvangen. De wet schrijft dit wel voor, maar de demissionaire minister is niet van plan om dit te doen.

Keijzer schuift het publiceren van de cijfers door naar haar opvolger, die naar verwachting later deze maand wordt beëdigd. Kamerleden vermoeden dat ze geen slecht nieuws aan de gemeenten wil vertellen.

Het draait allemaal om de spreidingswet, een wet die de verdeling van asielzoekers over Nederland regelt. In die wet is bepaald dat vóór 1 februari van het jaar bekend moet zijn hoeveel asielzoekers gemeenten naar verwachting moeten opvangen. Uit die cijfers kan blijken dat bepaalde gemeenten meer opvangplekken moeten regelen.

'Kan nog veel gebeuren'

Na vragen van de Tweede Kamer om de cijfers na het verstrijken van de deadline alsnog te krijgen, schrijft Keijzer in een korte brief terug waarom ze de precieze cijfers niet deelt.

Volgens haar kunnen er nog heel veel statushouders uit de asielketen doorstromen naar een woning. En bovendien gaan de strengere asielwetten, die de Eerste Kamer op korte termijn gaat behandelen, ook veel betekenen voor het aantal asielzoekers dat een plek nodig heeft, redeneert de demissionair minister.

Daarom zou ze naar eigen zeggen niet hoeven delen hoe het er nú voor staat. Terwijl het dus onzeker is of en hoe de asielwetten effect gaan hebben en gemeenten over de huidige situatie geïnformeerd moeten worden. In de wet staat duidelijk dat de minister vóór 1 februari de verwachte cijfers moet delen.

Geconfronteerd door de NOS met de constatering dat ze zich niet aan de wet houdt, reageert minister Keijzer met: "O, vindt u?"

Ook ambtenaren wijzen haar op die wet, zo staat in de zogenoemde beslisnota. Dat is een document dat bij openbare stukken hoort om inzicht te krijgen in de adviezen van topambtenaren.

"De afgelopen dagen hebben wij een aantal gesprekken met u gevoerd", schrijven de ambtenaren. "En inmiddels hebt u aangegeven op dit moment de capaciteitsraming niet vast te willen leggen en publiceren in de Staatscourant."

Keijzer maakte na die gesprekken dus een andere keuze. "Ik ga niet iets presenteren waarvan iedereen weet dat het er straks anders uitziet", zegt ze desgevraagd tegen de NOS. "Ik vind het niet verstandig en vind het netjes om het aan mijn opvolger te laten."

Niet populair

Kamerlid Ceder van de ChristenUnie heeft moeite met de aanpak van de demissionair minister. "Het beeld kan ontstaan dat minister Keijzer wil vertrekken zonder dat ze een bepaalde last heeft opgelegd", aldus Ceder. Het is niet populair om tegen sommige gemeenten te zeggen dat zij volgens de wet waarschijnlijk meer moeten doen aan asielopvang, zeker niet met de gemeenteraadsverkiezingen van komende maand in aantocht.

Keijzer reageert dat het haar daar niet om te doen is; cijfers nu delen zou niet een realistisch beeld opleveren. Ze schrijft wel dat er nu in totaal een tekort zou zijn van 38.000 plekken. Maar ze maakt niet duidelijk waar die plekken geregeld moeten worden.

Kamerlid Westerveld van oppositiepartij GroenLinks-PvdA is geïrriteerd en vindt dat de gemeenten duidelijkheid moeten krijgen. "De minister houdt zich niet aan de wet", zegt Westerveld.

Niet de slechtste optie

Het kabinet van aankomend premier Jetten wil doorgaan met de spreidingswet, terwijl het huidige demissionaire kabinet van VVD en BBB er eigenlijk vanaf wilde. Maar die wet blijft dus gelden.

Bij betrokkenen rondom het minderheidskabinet in wording is afkeuring te horen over hoe demissionair BBB-minister Keijzer met deze kwestie omgaat. Tegelijkertijd valt daar te horen dat wat er nu gebeurt misschien niet eens de slechtste optie is.

Want als Keijzer nu alsnog wordt gedwongen om cijfers te delen over hoeveel asielzoekers gemeenten moeten opvangen, vrezen de partijen dat ze te lage cijfers deelt. En dan is het aankomende kabinet misschien verder van huis, want gemeenten kunnen beter meteen een realistisch beeld krijgen van hoeveel opvangplekken ze moeten regelen.

Kamerlid Westerveld van GroenLinks-PvdA ziet voor nu ook even geen verdere opties. "Ik denk dat er niks anders opzit dan te wachten op het nieuwe kabinet." Over ruim twee weken, mogelijk op 23 februari, zal het eerste minderheidskabinet van D66-leider Jetten worden beëdigd.

Van biatlon tot freestyleskiën, en natuurlijk het langebaanschaatsen: de Olympische Winterspelen zijn een vierjaarlijks hoogtepunt voor berg- en ijssporten. Vandaag begint in Milaan en Cortina d'Ampezzo de vijfentwintigste editie.

Dat de Winterspelen er komen, is niet meer vanzelfsprekend. Kandidaat-steden trekken zich terug, en door het opwarmende klimaat kan het ook op steeds minder plekken. Het Internationaal Olympisch Comité maakt zich zorgen daarover.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Ayolt Kloosterboer van NOS Sport is al een week in de Italiaanse Alpen. Hij vertelt hoe deze Spelen zijn georganiseerd. Het doel was om zo veel mogelijk bestaande faciliteiten te gebruiken. Dat voorkomt verspilling, maar het gevolg zijn heel lange reistijden tussen de locaties. Het zijn de minst compacte Spelen ooit.

Rob Ramaker van de NOS-klimaatredactie verdiepte zich in het beleid van het Internationaal Olympisch Comité en de onderzoeken over de toekomst van de Winterspelen, nu sneeuw steeds schaarser wordt door klimaatverandering.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Mattijs van de Wiel

Redactie: Ulrike Nagel & IJsbrand Terpstra

De bitcoin is de laatste weken bezig met een flinke duikvlucht. En daar lijkt maar geen einde aan te komen. In de eerste week van dit jaar schommelde de prijs van de cryptomunt nog rond de 80.000 euro. Vanmorgen zakte de prijs voor één bitcoin naar 51.000 euro. Vorig jaar was de bitcoin op het hoogtepunt in oktober nog meer dan 100.000 euro waard.

Eén specifieke oorzaak voor de onrust over de cryptomunt is er niet aan te wijzen. "Er zijn zóveel mogelijke oorzaken. Het is bijna niet meer bij te houden", zegt Dennis Post, cryptodeskundige bij consultancybureau EY en hoogleraar op Nyenrode Business Universiteit.

De daling van zo'n 25 procent in een maand tijd wordt volgens Post vooral veroorzaakt door flinke onzekerheid op de financiële markten over de wereldeconomie, de geopolitieke onrust in de wereld en de inflatie die wereldwijd maar lastig onder controle komt. "Beleggers vluchten dan naar veilige havens, beleggingen die minder hard schommelen."

Geen nieuw stapje

Beleggingsexpert Jeroen Blokland denkt dat een soort stilgevallen ontwikkeling van cryptomunten meer van invloed is op de scherpe daling. "Bitcoin mist al een tijdje een katalysator", zegt hij. "Nieuws over regulering bijvoorbeeld. Een nieuw stapje dat bitcoin verder helpt op weg naar een volwassen beleggingscategorie."

Twee jaar geleden schoot de prijs van de bitcoin hard omhoog toen grote vermogensbeheerders de handel in bitcoin aanboden. Dat gebeurde met de introductie van zogenoemde exchange-traded funds (ETF's). Zo'n ETF volgt de actuele koerswaarde. Dat maakte het voor meer beleggers makkelijk om in te stappen in bitcoins, waar maar een beperkt aantal van is.

Begin vorig jaar schoot de bitcoin verder omhoog door beloftes van de herkozen Amerikaanse president Trump om de regels voor cryptomunten te versoepelen. Daarvan is vooralsnog niets gekomen.

Zo'n aanjager is er momenteel niet, zegt Blokland. "Die bitcoin-ETF was in 2024 echt een wow-moment. Het maakte bitcoin toegankelijker. Aan zulke ontwikkelingen schort het nu een beetje."

EY-analist Post noemt zulke beleggingsproducten van de bitcoin een mede-oorzaak van de scherpe daling van nu. Omdat de dure bitcoin door onder meer ETF's toegankelijker is geworden voor gewone beleggers, kunnen die ook zorgen voor een scherpere koersdaling. Bijvoorbeeld als veel particuliere beleggers uit schrik massaal verkopen. "Dat hebben we deze week gezien."

De koers zakt ook omdat sommige mensen bitcoins hebben gekocht van geld dat ze hebben geleend, zegt Blokland. Dit worden hefboomconstructies genoemd. Bij die lening wordt afgesproken dat als in dit geval de bitcoin onder een bepaalde prijs komt, je hem moet verkopen. Dat is om grote verliezen te voorkomen. Maar dit soort afspraken zorgen voor een domino-effect waardoor de koers nog meer daalt. "Dat zie je ook hier."

Niet het einde

Slecht nieuws creëert met name bij particuliere beleggers sneller paniek dan bij professionele. Het hoofd koel houden is volgens Blokland belangrijk. "Nu zie je weer mensen onder een steen vandaan kruipen en zeggen dat de bitcoin niets waard is. Particuliere beleggers zijn hier heel gevoelig voor. Ik zeg altijd: kijk even niet op X of LinkedIn."

Post vindt ook niet dat het einde is ingezet van de bitcoin. "De digitale munt is al tig keer doodverklaard. Maar als je in een breder perspectief kijkt, dan is de daling uit 2018 en 2022 percentagegewijs best vergelijkbaar met die van nu. Dus ik denk echt niet dat we nu het einde van de bitcoin- of cryptomarkt zien."