Graanboer Moerat Adzjiëv en zijn medewerkers rijden in de omgeving van de stad Stavropol op tractoren om het gewas van het land te halen. Het begin van de herfst betekent voor de boeren in het zuiden van Rusland tijd voor de oogst. Hij heeft dit jaar een topopbrengst, maar waar al het graan heen moet, weet hij niet.
In het zuiden van Rusland zijn de graanschuren overvol. Normaal gesproken gaat het graan de internationale markt op, maar de Russische graanexport is door de oorlog met Oekraïne gedecimeerd.
"Er zijn problemen met de logistiek, om begrijpelijke redenen", zegt Adzjiëv tegen een cameraploeg van de NOS. "De boeren kunnen daardoor het graan niet verkopen aan de tussenhandelaar voor de export."
Die logistieke problemen zijn de Oekraïense droneaanvallen op de Russische havens in de Zwarte Zee en de Zee van Azov. Het graan exporteren via deze route is te link. Daardoor ligt de Russische graanexport voor 95 procent stil.
Al eerder tijdens de oorlog die Rusland is begonnen tegen Oekraïne kwam de graanexport grotendeels stil te liggen. De Russische invasie in 2022 leidde tot gevechten in de Zwarte Zee en de Zee van Azov.
Onder leiding van de Verenigde Naties sloten de landen later dat jaar een graandeal. Ze spraken af schepen met graan niet aan te vallen. Zo kon het graan weer de wereldmarkt op.
Een jaar later zegde Rusland de overeenkomst op. Volgens het Kremlin werd de export van Russische kunstmest en tarwe gehinderd en wilde het daarom niet meer meewerken aan de export van Oekraïens graan. En sinds deze zomer zijn de aanvallen op graanschepen weer aan de orde van de dag.
Daar zijn zowel Russische als Oekraïense boeren de dupe van. Nu de gevechten aan het front grotendeels zijn vastgelopen, probeert Rusland op andere manieren Oekraïne te raken. Oekraïne wil op zijn beurt dat de oorlog ook voelbaar wordt voor gewone Russen.
De graansector van de vijand is voor beide landen een strategisch doelwit vanwege het grote economische belang ervan. Door de export te blokkeren met aanvallen, proberen ze elkaar economisch uit te putten.
Wereldwijde gevolgen
Dat het graan opnieuw de havens niet uitgaat, heeft wereldwijd gevolgen. Rusland is de grootste graanexporteur ter wereld. Het exporteert normaal gesproken 10 procent van het graan dat wereldwijd wordt geconsumeerd.
In de eerste drie weken van augustus exporteerde Rusland ongeveer 1,4 miljoen ton graan, volgens de Russische Graanunie. Een jaar eerder was dat nog 2,9 miljoen ton. Dat is een halvering. Als die trend zich doorzet, is het het laagste exportcijfer van tarwe, gerst en maïs in de afgelopen tien jaar.
Voor landen die afhankelijk zijn van Russisch graan, betekent het recordprijzen. Vooral landen als Egypte en Sudan halen een groot deel van hun graan uit Rusland.
Verkopen voor de inkoopprijs
Van die hoge prijzen zien de Russische boeren niets. De binnenlandse markt is overvol en daardoor zijn hun verkoopprijzen juist gekelderd. Voor veel boeren levert het zo weinig op dat ze geen zaaigoed kunnen kopen voor het volgende seizoen.
Op sociale media vertellen ze over de situatie. "Het is verkopen voor de kostprijs en quitte spelen, of verlies lijden." Een andere boer zegt: "We kunnen ook wachten met verkopen, maar waarop, is onduidelijk. Er is overal een grote oogst."
De problemen zijn bekend in Moskou. De regering kijkt of het graan vanuit de noordelijke stad Moermansk kan worden geëxporteerd. Die stad ligt ruim 3000 kilometer van Stavropol vandaan.
Ook Moermansk ligt binnen het bereik van Oekraïense drones. Maar omdat die stad een stuk verder van het front ligt, zal de graanexport daar waarschijnlijk minder worden verstoord dan op de routes via de Zwarte Zee en de Zee van Azov.
Voor Adzjiëv en zijn collega's is het wachten is tot het graan weer de markt op kan. "Wie de oogst kan opslaan, doet het", vertelt hij. Maar voor veel boeren is dat niet haalbaar. Hij ziet het somber in: "De meeste boeren gaan het financieel niet redden. Ik denk dat het gaat leiden tot veel faillissementen en overnames."
Voor Oekraïne is het stilvallen van de graanindustrie rampzalig. Het land is economisch sterk afhankelijk van de export:
