Alle stemmen in Engeland geteld: megawinst Reform UK, debacle Starmer
Zoals zich al aftekende is de rechts-populistische Reform UK-partij van Nigel Farage de grote winnaar geworden bij de regionale en gemeentelijke verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk.
Met alle stemmen geteld blijkt dat de partij in Engeland vanuit het niets veruit de grootste wordt, met 1453 zetels in de gemeenteraden. Voor de verkiezingen van donderdag had Reform UK slechts twee zetels.
Ook de Green Party won flink. De groenen krijgen er 437 zetels bij en komen op 583.
De Labour Partij van premier Starmer heeft grote verliezen geleden: de partij verloor een kleine 1500 zetels en houdt er 1063 over.
Labour leed ook grote verliezen in Wales en Schotland, waar parlementsverkiezingen werden gehouden. Het links-nationalistische Plaid Cymru, Welsh voor 'Partij van Wales', werd de grootste in Wales, waarmee een tijdperk van 100 jaar Labour-bestuur ten einde komt. In Schotland won de linkse Schotse Nationale partij voor de vijfde keer op rij de meeste zetels.
Historische verschuivingReform-leider Farage spreekt van een "historische verschuiving in de Britse politiek". In Groot-Brittannië maakten Labour en de Conservatieven vele decennia de dienst uit. Nu lijkt er een einde te komen aan het tweepartijenstelsel.
Correspondent Verenigd Koninkrijk Arjen van der Horst:"Deze lokale verkiezingen waren bezaaid met historische mijlpalen. Reform UK mag zich nu met recht de grootste partij van het Verenigd Koninkrijk noemen. Wat het extra bijzonder maakte, was dat de anti-immigratiepartij van Nigel Farage stemmen van zowel Labour als de Conservatieven pakte.
De andere winnaar was de Green Party, die haar beste resultaat ooit haalde. Die winst was wel een stuk bescheidener dan die van Reform UK, maar de groenen wisten in vier gemeentes een absolute meerderheid te halen. Voor het eerst krijgen de Britse groenen bestuursverantwoordelijkheid.
Het is duidelijk dat de Britse kiezer op drift is geslagen. De arbeidersklasse, ruim een eeuw lang de basis voor Labour, is weggelopen bij de partij van Keir Starmer. In de grote steden liep de aanhang over naar de Green Party; in de oude industriegebieden in het noorden van Engeland ging ze naar Reform UK. Ook de Conservatieven verloren een belangrijk deel van hun traditionele achterban
Dit proces is al langer gaande, maar dat vertaalde zich bij deze verkiezingen voor het eerst in een politieke aardverschuiving. Zo ontstond een uniek beeld. Reform UK trok 25 procent van de stemmen, gevolgd door de Green Party (18 procent), Labour (17 procent) en de Conservatieven (17 procent). Voor het eerst in de geschiedenis trokken de twee flankpartijen samen meer stemmen dan Labour en de Conservatieven."
Starmer zegt dat zijn partij onnodige fouten heeft gemaakt. Toch zegt de Britse premier tegen de BBC dat hij niet van plan is te vertrekken en "het land in chaos te laten storten".
Uitgedaagd wordenIn de aankomende dagen zal blijken of Starmer ook daadwerkelijk premier zal blijven, zegt historicus en politicoloog Casper Kirkels. Binnen de Labour-partij kan Starmer namelijk ook nog uitgedaagd worden. Als een uitdager 20 procent van de fractie achter zich heeft kan die een stemming over het leiderschap afdwingen.
Volgens Kirkels zijn er drie kandidaten wier namen afgelopen tijd genoemd werden: aan de rechtervleugel van de Labour Partij minister van Volksgezondheid Wes Streeting, op links Angela Rayner en ook de burgemeester van Manchester Andy Burnham werd genoemd. Hij zit echter niet in het Lagerhuis, wat een vereiste is om partijleider te worden.
Veel kritiekStarmer ligt de laatste weken zwaar onder vuur, onder meer door de hoge kosten van levensonderhoud en de economische stagnatie. Ook spelen er schandalen. Zo bleek dat Peter Mandelson, die Starmer had benoemd tot Brits ambassadeur in de VS, banden had met de zedendelinquent Jeffrey Epstein.
Voorlopig is Starmer van plan door te gaan. Hij heeft voormalig premier Gordon Brown benoemd tot speciaal gezant voor financiën en voormalig vicepremier Harriet Harman tot adviseur voor vrouwen en meisjes. Harman zou geweld tegen vrouwen moeten aanpakken en hun sociaaleconomische kansen moeten verbeteren.
De stemmen worden tot maandag geteld. Dan zal Starmer een speech houden.