Aggregator

China heeft in 2025 een nieuw record gevestigd: een handelsoverschot van zo'n 1000 miljard euro. De hele wereld koopt naar hartenlust Chinese elektrische auto's, kleding, batterijen en zonnepanelen. De Chinese maakindustrie draait dus op volle toeren, maar vooral voor de buitenlandse markt.

De Chinese binnenlandse markt vertelt een ander verhaal. Gebukt onder hoge overheidsschulden en een vastgoedcrisis piept en kraakt de Chinese economie aan alle kanten. Veel Chinezen hebben de afgelopen jaren hun spaargeld zien verdwijnen. Geconfronteerd met aanhoudende economische onzekerheid houden ze de hand op de knip.

Daarom hebben Chinese bedrijven de buitenlandse afzetmarkten hard nodig. Dat roept ook weerstand op, onder meer in Europa, want het bedreigt het voortbestaan van de eigen industrieën. "We zijn nu op een punt beland dat landen beginnen af te wegen hoeveel meer Chinese spullen ze nog kunnen hebben", zegt Jens Eskelund, voorzitter van de Europese Kamer van Koophandel in China.

Afnemende vraag

De kracht van de Chinese maakindustrie is onovertroffen. De toeleveringsketens, werklieden en logistiek zijn perfect op elkaar ingespeeld en dat bespaart kosten. In China kan heel veel voor heel weinig worden geproduceerd.

Zo heeft meneer Cui een led-displayfabriek in Hangzhou. Hij maakt led-displays in alle vormen en maten. Een groot deel van zijn productieproces is geautomatiseerd, dus hij heeft maar enkele tientallen werknemers nodig om grote volumes te produceren.

Ook hij merkt dat de vraag in China afneemt. "We produceerden vooral voor grote evenementen, maar die zijn hier niet meer."

Daarom wil hij gaan inzetten op de export. "De binnenlandse concurrentie is moordend", zegt hij. "In het buitenland is het makkelijker verkopen, je hebt alleen maar een goed, innovatief product nodig voor een degelijke prijs."

'Race naar de bodem'

Ook de Chinese overheid maakt zich zorgen over de extreme concurrentie en de lage consumptie. Peking is bang voor een 'race naar de bodem', waarbij Chinese bedrijven telkens hun prijzen verlagen om nog maar iets te verkopen en elkaar uiteindelijk kapot concurreren. Op de lange termijn kan dat desastreus zijn voor de Chinese industrie.

Het leidt al tot onrust in China. Mensenrechtenorganisaties stellen dat het aantal arbeidsconflicten over onbetaald loon of massaontslagen vorig jaar is toegenomen. Geregeld is te horen dat mensen van hun werkgever een moeilijke keuze krijgen voorgeschoteld: wil je een flinke loonsverlaging of wil je ontslag?

Pessimisme

Hoe moeilijk Chinezen het hebben, hoor je overal. In Zhengzhou, een van de grootste maaksteden van China, steken de moderne Foxconn-fabrieken, waar iPhones worden gemaakt, scherp af tegen het pessimisme dat overheerst bij de mensen die in aanliggende dorpjes wonen.

"De zaken gaan heel slecht. Overal heeft de horeca het moeilijk", zegt een verkoopster van gestoomde broodjes. De economie is na de coronapandemie nooit meer echt aangetrokken, vertelt ze.

De eigenaar van een ontbijtzaak een paar panden verderop ziet het ook somber in. "De slechte economie raakt mij direct, ik heb minder inkomen en minder klanten." Hij wijst naar zijn zoontje. "Ik moet voor mijn kindje en onze ouders zorgen, maar het ontbreekt me aan geld."

Zolang Chinese burgers weinig geld (kunnen) uitgeven, moet het land dat geld verdienen in het buitenland. Een derde van de economische groei van China in 2025 komt voort uit export. Sinds de jaren 90 is dat aandeel niet meer zo groot geweest. Vooral de export naar Zuidoost-Azië, Afrika en Latijns-Amerika zit in de lift.

"Het is houdbaar zolang de wereld Chinese spullen wil blijven kopen", zegt Eskelund van de Europese Kamer van Koophandel. Pas als landen dat niet meer willen, zal er voor de Chinese overheid een reden zijn minder in te zetten op de export, denkt hij.

Handelsoorlog

Kwetsbaar is de situatie wel, zeker in tijden waarin steeds meer landen maatregelen nemen om hun eigen economie te beschermen. De export naar Amerika is door de handelsoorlog flink afgenomen.

Ook de EU en landen als Turkije en India hebben maatregelen ingevoerd om zich te beschermen tegen de scherp geprijsde (en staatsgesteunde) Chinese elektrische voertuigen. Tientallen landen hebben beperkingen opgelegd aan de Chinese e-commerce, maar voor nu draaien de Chinese fabrieken nog door.

Vier gespecialiseerde zorgvilla's voor zieke en meervoudig gehandicapte kinderen gaan dicht. Ouders reageren geschokt en maken zich grote zorgen over de toekomstige zorg voor hun kind.

Volgens Villa ExpertCare zijn de villa's in Vleuten, Waalre, Wezep en Rijswijk en de daarbij horende intensieve kindzorg "niet langer meer duurzaam".

De zorgorganisatie wijst op onvoldoende kostendekking vanuit zorgverzekeraars, problemen met personeelsbezetting en een bredere verschuiving richting zorg aan huis. Het voornemen is om de locaties per 31 maart te sluiten.

'Heftig besluit'

"Het afscheid nemen van de locaties is een heftig besluit. Ook voor onze medewerkers brengt dit veel emoties met zich mee", zegt directeur Myriam van Haften van ExpertCare. De zorginstelling zegt de kinderen zorgvuldig over te dragen naar andere zorgorganisaties. "Zodat zij ook in de toekomst de juiste zorg kunnen ontvangen."

ExpertCare blijft wel kinderthuiszorg aanbieden. Een deel van de gezinnen kan via die route ondersteuning krijgen. Voor andere kinderen wordt met brancheorganisatie BINKZ naar een nieuwe en passende zorgplek gezocht.

Door de sluiting van de zorgvilla's verliest een groot deel van het personeel hun baan.

Ouders overvallen

Ouders voelen zich overvallen door het plotselinge besluit. Romy Aikema-Seep, moeder van de 11-jarige Qwin, noemt het besluit "dramatisch". "Onze zoon heeft hiermee in de regio Utrecht geen geschikte plek meer", zegt ze tegen RTV Utrecht.

De jongen gaat sinds 2022 naar de zorgvilla in Vleuten. Vijf dagen per week, één keer per maand een weekend en soms ook in de vakantie. Het gezin woont zelf in Vleuten, dus het is een ideale plek voor Qwin, die ook nachtzorg nodig heeft.

Volgens Aikema-Seep gaat het om zorg die niet zomaar ergens anders kan worden gegeven. "Dit is 24-uurs zeer complexe zorg. Als dit soort plekken verdwijnen, weten wij echt niet waar onze kinderen heen moeten."

Een andere ouder, die anoniem wil blijven, benadrukt de impact op gezinnen. "Je bouwt hier vertrouwen op met zorgverleners die je kind door en door kennen. Dat raak je kwijt, terwijl alternatieven er bijna niet zijn."

Op donderdag 5 februari is er voor ouders een informatiebijeenkomst over de sluiting van de villa's.

Met een driedaags bezoek aan China wil premier Starmer een nieuw moment markeren in de Brits-Chinese verhoudingen. Die relatie verkeerde in de woorden van de premier in de "ijstijd", maar Starmer wil nu op de reset-knop drukken. Het is voor het eerst in acht jaar dat een Britse leider China bezoekt.

Het bezoek heeft vooral een economisch karakter. In zijn kielzog heeft Starmer een groot gevolg van vertegenwoordigers van het Britse zakenleven en de cultuursector meegenomen. Het streven is om miljardendeals te sluiten die de stagnerende Britse economie een nieuwe impuls geven.

Starmer toenadering kan rekenen op felle binnenlandse kritiek. Volgens de Conservatieve oppositie maakt de premier een knieval en heeft hij te weinig oog voor de veiligheidsrisico's. "China is niet zomaar een handelspartner", schrijft de Conservatieve leider Kemi Badenoch. "Ze gebruiken handel, technologie en hun groeiende welvaart om geopolitieke belangen veilig te stellen."

Die vrees is niet ongegrond. Dagblad The Times onthulde vorige week dat China in het Verenigd Koninkrijk een netwerk van 75 posten heeft opgezet waarmee het bedrijven en universiteiten probeert te beïnvloeden, kritiek op China de kop indrukt en de Chinese diaspora in Groot-Brittannië in de gaten houdt. Deze week meldde de Daily Telegraph dat China jarenlang de telefoons van Britse bewindslieden heeft gehackt, mogelijk ook die van een aantal premiers.

Diplomatiek koorddansen

Starmer zegt dat hij wel degelijk "de ogen open" heeft voor de veiligheidsrisico's. Gisteren maakte de regering bekend dat ze het Chinese netwerk in Groot-Brittannië beter in de gaten gaat houden. Tegelijkertijd benadrukt Londen het economische belang. China is de derde handelspartner van het Verenigd Koninkrijk en meer dan 300.000 Britse banen zijn afhankelijk van handel met China. Het blijft daarom koorddansen voor de regering-Starmer.

De komst van een Chinese mega-ambassade is een voorbeeld van die diplomatieke balanceeract. De Chinese regering had al in 2018 de zinnen gezet op een ambassade in de Koninklijke Munt, een kolossaal historisch pand in het hartje van Londen. Maar de Britse overheid bleef goedkeuring van de bouwplannen jarenlang voor zich uitschuiven

Er waren van meet af aan zorgen. Het gebouw bevat een aantal ondergrondse ruimtes en uit de bouwplannen van de Chinese regering was niet af te lezen wat de functie was van de kelders. Haviken in de Britse politiek waarschuwden dat China de nieuwe ambassade gaat gebruiken om zijn spionageactiviteiten uit te breiden. Bovendien liggen onder het gebouw gevoelige glasvezelkabels, die de machtige financiële sector van Londen bedienen.

De regering gaf vorige week ondanks alle bezwaren groen licht voor de komst van de ambassade. Het was niet voor niets dat dit besluit een week voor Starmers bezoek aan China viel. Voor Peking was dit een prestigekwestie geworden. Weigering had ongetwijfeld tot Chinese repercussies geleid. Starmer koos uiteindelijk voor de handelsbelangen.

Breuk in trans-Atlantische relatie

De koerswijziging van Starmer is ook niet los te zien van de breuk in de trans-Atlantische relatie met de Verenigde Staten. Toen de Britten in 2016 besloten uit de Europese Unie te stappen, schetsten de Brexiteers een paradijselijk vooruitzicht. In dat beeld kon het Verenigd Koninkrijk een onafhankelijke koers varen in een geglobaliseerde economie, met Amerika als politieagent om de regels van de vrije handel te bewaken.

Maar de wereld is steeds meer gaan lijken op een darwinistische dierentuin waarin het recht van de sterkste geldt en kleinere spelers vermorzeld dreigen te worden tussen de grootmachten.

Sinds de Tweede Wereldoorlog was de special relationship met de VS een onwrikbare pijler van het Britse buitenlandbeleid. Ook voor Starmer was een goede relatie met het Witte Huis van levensbelang. Hij ging de confrontatie met president Trump zo veel mogelijk uit de weg en probeerde hem met vleierij aan zijn zijde te houden. De ruzie rond Groenland heeft laten zien dat die aanpak grenzen heeft.

De Britten zijn op zoek naar alternatieven nu ze niet langer kunnen leunen op Amerika als betrouwbare bondgenoot. China is een van die alternatieven. Het is wel een koerswijziging met risico's. Toen Canada deze maand een economische deal sloot met China, wekte dat de woede van de grote buur. Trump dreigt nu met een importheffing van 100 procent op Canadese goederen.

Het is de nieuwe realiteit voor een middelgroot land als het Verenigd Koninkrijk, zeker sinds het vertrek uit de EU. Ze zijn nog steeds afhankelijk van grootmachten als Amerika en China, maar tegelijkertijd willen ze ook niet té afhankelijk worden van deze landen.

De agenten van de grenspolitie die betrokken waren bij het doodschieten van Alex Pretti in de Amerikaanse stad Minneapolis zijn met verlof gestuurd. Dat schrijven meerdere Amerikaanse media op basis van overheidsbronnen.

Nieuwszender CNN benadrukt dat het standaard is dat agenten met verlof worden gestuurd als er onderzoek wordt gedaan naar hun handelen. Het is niet duidelijk om hoeveel agenten het gaat.

Het incident wordt onderzocht door zowel de FBI als het ministerie van Binnenlandse Veiligheid. Lokale autoriteiten in Minnesota doen daarnaast een eigen onderzoek, omdat zij het onderzoek van de federale instanties niet vertrouwen.

De 37-jarige verpleegkundige Pretti werd zaterdag doodgeschoten, toen agenten bezig waren hem aan te houden. De beelden van het incident leidde tot veel beroering in de VS. Pretti werd doodgeschoten terwijl een van de agenten hem al leek te hebben ontwapend, zo was te zien op beelden.

Ruim twee weken eerder hadden federale agenten van de immigratiedienst ICE ook al iemand doodgeschoten: de 37-jarige Renée Good.

Spanningen

De incidenten hebben de verhoudingen tussen de lokale en federale autoriteiten op scherp gezet. Zo hadden Democratische politici in Minnesota, zoals gouverneur Walz en burgemeester Frey, scherpe kritiek op de inzet van de grenspolitie en ICE-agenten in hun staat en stad.

Walz noemde het schietincident waarbij Pretti omkwam "misselijkmakend" en riep president Trump op de "duizenden gewelddadige ongetrainde agenten onmiddellijk uit Minnesota terug te trekken". Frey zei dat Minneapolis niet van plan is om de federale immigratiewetgeving toe te passen.

Trump schreef vandaag op zijn platform Truth Social dat Frey door die opmerking "speelt met vuur". Het Witte Huis beschuldigde Walz eerder al van het verspreiden van "kwaadaardige leugens".

Wake-upcall

Ook reageerden tal van prominenten op de gebeurtenissen in Minnesota. Zo zei oud-president Obama dat de dood van Pretti "een wake-upcall" moest zijn voor elke Amerikaan, "ongeacht diens politieke voorkeur".

Zanger Bruce Springsteen deelde vandaag op sociale media een nieuw lied over de kwestie, Streets of Minneapolis. Hij zegt dat hij het zaterdag schreef op de dag dat Pretti werd gedood en gisteren opnam "als reactie op de staatsterreur in Minneapolis".

Baas grenspolitie teruggetrokken

Na de dood van Pretti trok Trump wel de commandant van de grenspolitie, Greg Bovino, terug uit de staat Minnesota.

Verder zei de president dat de gebeurtenissen rond de dood van Pretti worden onderzocht. In een voorlopig rapport van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid over het incident bleek dat twee agenten schoten hadden gelost.

De Italiaanse premier Meloni heeft een bezoek gebracht aan Niscemi op Sicilië. De stad werd deze week getroffen door een aardverschuiving bij een klif, waardoor huizen de diepte in zijn gestort.

Meloni maakte een helikoptervlucht boven de stad en sprak met lokale hulpverleners en gemeentefunctionarissen. In een verklaring liet de premier weten dat de regering de infrastructuur zal herstellen en de getroffen inwoners zal helpen. Ook beloofde ze de burgemeester van Niscemi dat ze er alles aan gaat doen om een nieuwe aardverschuiving te voorkomen.

Niscemi is gebouwd op een zandheuvel boven op een kleigrond, waardoor de grond gevoelig is voor aardverschuivingen.

Het zuiden van Italië heeft al sinds zondag te maken met aanhoudende regen en harde wind. In het zuiden van Niscemi zakte door het noodweer over een lengte van 4 kilometer een klif naar beneden. Meer dan 1500 mensen moesten geëvacueerd worden.

Tientallen huizen staan aan de rand van de afgrond en sommige woningen zijn onbewoonbaar geworden. De lokale autoriteiten hebben 150 meter vanaf de plek van de aardverschuiving tot verboden gebied verklaard.

De evacués moeten voor langere tijd een ander verblijf zoeken, omdat het risico op een aardverschuiving volgens de autoriteiten nog groot is.

Vanwege de zware regenval heeft de Italiaanse regering de noodtoestand afgekondigd in drie zuidelijke regio's. Ook is een eerste bedrag van 100 miljoen euro vrijgemaakt voor noodhulp. De totale schade op Sicilië alleen al wordt door de autoriteiten geschat op 2 miljard euro.

Ambtenaren gaan met spoed aan de slag met nieuwe wetten om harder te kunnen optreden tegen schepen in de Russische schaduwvloot. Dat schrijven de demissionaire ministers Van Weel van Buitenlandse Zaken en Tieman van Infrastructuur en Waterstaat aan de Tweede Kamer.

Een Kamermeerderheid had daar op voorstel van D66 in oktober ook om gevraagd. Het is de bedoeling dat de nieuwe wetsvoorstellen nog voor de zomer naar de Tweede Kamer worden gestuurd, schrijven de ministers.

Het gaat om schepen die onder een valse vlag varen om de sancties tegen Rusland te ontwijken. Vaak verkeren ze in slechte staat, wat een risico vormt voor de veiligheid op zee en het milieu. Bovendien wordt vermoed dat de schepen ook betrokken zijn bij spionage.

In beslag nemen

Het is voor Nederland vooral moeilijk om op te treden tegen schepen die net buiten onze territoriale wateren vallen, de Nederlandse Exclusieve Economische Zone (EEZ). De mogelijkheden om daar te inspecteren of op te treden zijn juridisch beperkt, terwijl er wel degelijk gevaar kan dreigen.

De nieuwe wetten moeten het mogelijk maken om schepen met een valse vlag standaard te inspecteren, naar een ankerplaats te begeleiden en in het uiterste geval in beslag te nemen. Er wordt ook gekeken naar wetgeving in landen om ons heen, zoals Frankrijk. Mogelijk maakt dat maatregelen mogelijk die in overeenstemming zijn met het internationaal recht, aldus de ministers.

Christian Dior, Louis Vuitton, Hermès en Chanel: alle toonaangevende modehuizen laten deze week in Parijs hun haute-couturecollecties zien. Maar achter al die pracht en praal is het onrustig in de luxesector.

Louis Vuitton Moët Hennessy (LVMH), het Franse moederbedrijf van onder meer Louis Vuitton en Tiffany, draaide vorig jaar minder omzet, zo bleek uit de jaarcijfers. Ook het luxeconcern Kering, eigenaar van Gucci en Yves Saint Laurent, noteerde in het derde kwartaal van vorig jaar een omzetdaling van 10 procent.

Frédéric Grangié, hoofd sieraden en horloges bij Chanel, waarschuwde in 2024 al voor een lange crisis in de modewereld, veroorzaakt door onder meer "luxevermoeidheid". Wat is de oorzaak?

Chinese afkeer

De luxesector zit inderdaad in een terugval sinds corona, toen consumenten meer te besteden hadden, zegt Ward van der Stee, sectoranalist bij ABN Amro. "Door de stijgende prijzen en inflatie in Europa zijn consumenten voorzichtiger geworden met hun uitgaven."

Ook de geopolitieke spanningen op het wereldtoneel en de dreigementen van president Trump om importheffingen op te leggen of Groenland in te lijven, spelen een rol. "Mensen houden hun hand op de knip; dat zien we terug in hoge spaarcijfers", zegt Van der Stee. "Dat zet een rem op duurdere aankopen."

Volgens retailspecialist Dirk Mulder van ING is behalve de VS en Europa ook China een belangrijke afzetmarkt voor luxemerken, maar ook daar zijn consumenten terughoudender. "Het werd gezien als groeiregio, maar die groeit toch minder hard dan gehoopt."

Dat komt volgens hem onder meer door de handelsoorlog tussen de VS en China. Een andere factor is regelgeving van de Chinese overheid, die consumenten aanmoedigt om steeds meer producten binnen China te kopen.

Van der Stee wijst erop dat Chinese consumenten steeds meer afkeer hebben van Europese en Amerikaanse producten vanwege recente handelsmaatregelen. "Daarnaast worden Chinese producten, denk aan elektrische auto's, steeds beter."

Ben Wubs, hoogleraar Internationale Bedrijfsgeschiedenis, doet onderzoek naar conglomeraten zoals LVMH. Hij zegt dat de luxeconcerns in Europa sinds eind jaren 80 enorm zijn gegroeid door de afzetmarkten in Azië, maar dat het tij nu langzaam begint te keren.

"Chinese luxury groeit", zegt hij. 'Er komen steeds meer Chinese merken in het hoge segment bij die hun eigen markt bedienen en geen belang hebben bij export." Denk bijvoorbeeld aan Songmont, een Chinees luxemerk dat tassen verkoopt vanaf 173 euro, in plaats van 1750 euro voor een instapmodel Hermès-tas.

Rijken worden rijker

Bregje Lampe, hoofd Fashion & Branding bij het Amsterdam Fashion Institute (AMFI), ziet dat de prijzen van luxemerken enorm zijn gestegen, maar dat dit niet betekent dat de kwaliteit er ook op vooruit is gegaan.

"Er is een race to the bottom gaande. Alles moet steeds meer. Er worden zo veel modeproducten en collecties gemaakt en (online) content geproduceerd, dat er steeds minder beklijft."

Bovendien slinkt het imago van luxeproducten doordat ze niet langer exclusief of bijzonder zijn. "Het wordt steeds meer een massaproduct. En de marges staan onder druk. Aandeelhouders willen bepaalde winstmarges en om die te bereiken, worden concessies gedaan op het gebied van kwaliteit, zoals aan de stof, of aan de manier waarop het wordt geproduceerd."

Mensen worden weliswaar elk jaar rijker, maar de prijzen van designerproducten zijn zo enorm gestegen dat ze voor een grote groep nog steeds onbereikbaar blijven, aldus Lampe.

Lampe ziet ook dat er steeds meer kritiek en 'tegenbewegingen' tegen luxe ontstaan. Zo ontstond afgelopen zomer enorme ophef toen bekend werd dat LVMH-merk Loro Piana zijn kasjmier truien liet maken in een Chinees atelier in de buitenwijken van Milaan, waar illegale arbeiders 90 uur per week werkten.

"Er is een groeiend besef dat luxemerken ook bijdragen aan een vervuilende en mensonterende industrie. Kortom: wat zij symboliseren, is niet per se wat mensen willen uitstralen." Vooral de jongere generaties keren zich hiertegen en hebben een voorkeur voor het zelf maken van spullen of het hergebruiken van kleding, zegt ze. "Luxemerken voldoen dan niet aan de behoefte."

Rustiger vaarwater

Volgens retaildeskundige Mulder heeft de luxesector wel vaker te maken met pieken en dalen. Zo had Burberry het een jaar geleden moeilijk, maar het merk is langzaam weer aan het opklimmen en zichzelf aan het herdefiniëren. 'Hoewel de rendementen van modehuizen teruglopen, is er op dit moment geen luxemerk dat op omvallen staat."

Hij is ervan overtuigd dat luxe altijd wel iets is wat mensen blijven kopen. "Als de onzekerheid in de wereld afneemt, zoals de oorlog in Oekraïne, de handelstarieven en de inflatie, zal je wereldwijd herstel zien."

If you’re an old-schooler, you might still go to the local bar and pay for a beer with cash. You could even try and pay with a cheque, though the …read more

Het is record op record bij ASML, de Brabantse maker van chipmachines. In 2025 boekte het bedrijf een recordomzet (bijna 33 miljard euro), een recordwinst (ruim 17 miljard euro) en er is voor een recordbedrag aan nieuwe machines besteld (28 miljard euro). Toch verdwijnen er 1700 banen, zo werd vandaag bekend. Hoe kan dat?

Het is een dubbele boodschap die de top van ASML vandaag aan zijn medewerkers presenteert. Aan de ene kant heeft het bedrijf er een "heel, heel, heel goed jaar" op zitten. Ook in 2026 en de jaren daarna verwacht het bedrijf te groeien.

Aan de andere kant kondigt het bedrijf een reorganisatie aan. "Niet omdat we in de problemen zitten of geld moeten besparen", zegt ASML-topman Christophe Fouquet. Nee, de banen moeten weg omdat ASML denkt dat ze op de lange termijn niet zullen helpen, maar juist in de weg staan.

Te veel leidinggevenden

ASML is een van de grootste bedrijven van Europa. Het bedrijf maakt machines waarmee andere bedrijven chips kunnen maken. Die machines staan in fabrieken van grote chipmakers zoals TSMC (uit Taiwan) en Intel (uit de Verenigde Staten). Die chips uit die fabrieken komen uiteindelijk terecht in allerlei apparaten, zoals smartphones en auto's.

Omdat er steeds meer chips nodig zijn, zijn er ook steeds meer chipmachines nodig. Daardoor groeide ASML de afgelopen jaren flink. In die periode heeft het bedrijf steeds meer leidinggevenden aangenomen, zegt de ASML-top. Dat zijn mensen die zich met allerlei projecten bezighouden.

Het gevolg: de technische mensen op de vloer moeten steeds vaker rapporteren aan al die leidinggevenden. "De ingenieurs zijn 20 tot 30 procent van de tijd kwijt met vergaderingen en praten met verschillende managers."

Als je bij ASML aan een chipmachine of onderdeel daarvan werkt, heb je contact met meerdere leidinggevenden. "Die sturen je allemaal een verschillende kant op", zegt Fouquet. "Als we daarmee stoppen, is er meer ruimte om daadwerkelijk dingen te maken."

'Moeilijk en pijnlijk'

En dus komt de ASML-top vandaag met een "moeilijke en pijnlijke beslissing": 3000 leidinggevende functies verdwijnen, van de in totaal 4500 leidinggevenden die betrokken zijn bij het bouwen van de chipmachines. Het bedrijf verwacht dat 1400 daarvan bij ASML kunnen blijven. Niet meer als leidinggevende, maar wel als technicus.

Van de overige 1600 leidinggevenden gaat het bedrijf afscheid nemen. En ook op de IT-afdeling verdwijnen honderd van dit soort banen. In totaal zegt ASML dus tegen ongeveer 1700 mensen: wij groeien door, maar zonder jou.

En dat is zuur, vindt Arjan Huizinga van vakbond CNV. Want ASML komt vandaag met twee boodschappen: er komt meer geld binnen dan ooit, en toch moet het bedrijf mensen ontslaan. "Dat is het meest ongelukkige moment dat je kan kiezen."

"Zeker voor de mensen die hier straks door geraakt worden. Zij hebben hun ziel en zaligheid voor dit bedrijf gegeven." Huizinga wil dat er voor deze mensen een goede vertrekregeling komt. ASML zegt snel in gesprek te willen met de vakbonden, zodat de medewerkers rap weten waar ze aan toe zijn.

Ambitie op lange termijn blijft

Juist dat ASML de afgelopen jaren zo groeide, verklaart waarom er ook steeds meer leidinggevenden kwamen, zegt financieel topman Roger Dassen. "We maken meer machines en de machines worden ingewikkelder. Die leidinggevenden hadden we nodig om dat allemaal in goede banen te leiden."

"Maar op een gegeven moment trokken we de conclusie dat het te ingewikkeld was geworden." Het slechtste wat een bedrijf op dat punt kan doen, is ontkennen dat er een probleem is, zegt hij. Op de lange termijn is dit volgens de top van ASML dus het beste voor het bedrijf.

Het had niet zover hoeven komen, zegt Huizinga van vakbond CNV. "Als ze zich dit eerder hadden gerealiseerd, was de pijn veel kleiner. Dan had ASML minder leidinggevenden aangenomen. En hadden ze nu dus ook minder mensen hoeven ontslaan." Toch denkt ook hij dat de beslissing op de lange termijn het beste is voor ASML.

Want ASML verwacht de komende jaren te blijven groeien. Daarvoor is meer technisch personeel nodig. Het bedrijf sprak eerder de verwachting uit dat de omzet in 2030 uitkomt op 44 tot 60 miljard euro. Dat laatste bedrag zou bijna een verdubbeling zijn van nu. Die plannen blijven staan, ondanks of misschien wel dankzij, de reorganisatie van dit jaar.

We hebben in Nederland sinds de metingen begonnen in 1901 meer hittegolven gehad dan gedacht. Geen 46, zoals het KNMI vaststelde vóór 2016. Ook geen 32, wat datzelfde instituut in 2016 na herberekeningen constateerde. Het zijn er 39, zo heeft het KNMI bekendgemaakt.

Over het aantal hittegolven bestaat al jaren discussie. Hoe zit dat? En hebben klimaatsceptici gelijk als ze zeggen dat het KNMI "tropische dagen schrapt"?

Vier of één hittegolf in 1947?

Eerst gaan we terug naar 1947, een van de warmste jaren sinds het begin van de KNMI-metingen. Tot 2016 ging het KNMI uit van maar liefst vier hittegolven in dat jaar. Volgens Nederlandse definities betekent dat vijf dagen boven de 25 graden, waarvan minstens drie dagen boven de 30.

Tot 2016, toen het KNMI met nieuwe inzichten kwam. Er zouden niet vier maar slechts één hittegolf zijn geweest in 1947. Die nieuwe inzichten kwamen door wat het KNMI homogenisering noemt, oftewel het gelijktrekken van historische gegevens.

Het KNMI meet namelijk niet meer op precies dezelfde plekken als in 1901. En ook niet met dezelfde apparatuur. Zodra het KNMI van meetplek wisselt, doet het de metingen eerst jaren op zowel de oude als op de nieuwe locatie, voordat het de meetapparatuur op de oude locatie verwijdert en volledig overgaat op de nieuwe locatie.

Op basis van de inzichten en gegevens die het weerstation op die twee plekken heeft verzameld, maakt het KNMI rekenmodellen waarmee het de oude historische gegevens kan vergelijken met die van nu. In 2016 vond zo'n homogenisering plaats en daardoor viel het kwartje voor een aantal hittegolven net de andere kant op. En dus geen vier maar één hittegolf in 1947.

Gegevens zijn openbaar

Kritiek volgde, onder meer van de klimaatsceptische organisatie Clintel. Het KNMI zou "tropische dagen schrappen" in het verleden en daarmee het beeld schetsen dat hittegolven vooral een fenomeen zijn van nu.

Ben Lankamp van het KNMI is het niet eens met die beschuldiging. "Het gaat soms om een verschil van een paar tiende graden waardoor we volgens de definitie wel of niet een hittegolf hadden in die periode. Het KNMI heeft nooit iets geschrapt, onze gegevens zijn openbaar."

Maar nu, tien jaar later, is het KNMI toch opnieuw gaan kijken naar het gelijktrekken van hun gegevens. Wat blijkt: het kwartje valt in een aantal gevallen weer de andere kant op. Toch vier hittegolven in 1947.

Nieuwe wetenschappelijke inzichten waren volgens het KNMI de aanleiding om de zaak opnieuw onder de loep te nemen. Lankamp: "Daarbij hebben we serieus gekeken naar het commentaar op basis van wetenschappelijke literatuur. Een aantal personen die wetenschappelijke kritiek had, hebben we gevraagd het nieuwe rapport te reviewen. Een wetenschappelijk proces is altijd gebaat bij een open discussie."

Zo iemand was Frans Dijkstra, die via een wetenschappelijke paper (financieel gesteund door Clintel) eerder kritiek uitte op de rekenmethodes van het KNMI. Nu is hij tevreden. "Ik ben heel positief over de wijzigingen. Toen in 2016 het KNMI de gegevens ging gelijktrekken, gingen ze bij twee dingen te kort door de bocht. Nu dat is aangepast, kan ik me erin vinden."

Streepjescode ongewijzigd

Een en ander heeft overigens geen gevolgen voor de 'streepjescode' die het KNMI hanteert om temperatuurstijgingen over de lange termijn te laten zien. "Die streepjes krijgen op basis van het temperatuurgemiddelde van dat jaar een kleur", zegt Lankamp. "Maar daar zijn door deze herberekeningen geen wijzigingen in."

Het KNMI is daar heel duidelijk in: de aanpassingen maken niets uit voor de belangrijkste uitkomsten. "Het klimaat in Nederland wordt warmer. Sinds het begin van de twintigste eeuw is de gemiddelde temperatuur met meer dan 2 graden gestegen. We hebben minder koude dagen en meer zeer warme zomerdagen. 40 procent van de hittegolven sinds 1901 heeft plaatsgevonden sinds 2000."

Criticus Dijkstra gaat daarin mee: "We hebben het in dit specifieke geval over beeldvorming over zomerhitte en angstzaaien over hittegolven. Er waren in het verleden dus meer hittegolven, maar dit maakt niks uit voor het temperatuurgemiddelde en dat de aarde opwarmt. Het verschil in hoeveelheid hittegolven tussen vroeger en nu was kunstmatig te groot gemaakt, en dat klopt nu weer. In grote lijnen zijn het KNMI en ik het nu met elkaar eens."

De streepjescode tot en met 2024:

Duizenden kinderen in Nederland hebben geen bril terwijl ze die wel nodig hebben. Verder zijn er tienduizenden kinderen die een bril dragen die ongeschikt voor hen is. Die inschatting maken wetenschappers die in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid de toegankelijkheid van brillen in Nederland onderzochten.

Geen of geen geschikte bril hebben, kan allerlei gevolgen hebben. Kinderen kunnen minder goed lezen en leren en worden in hun ontwikkeling en contacten geremd. "Zonder bril kunnen hun ogen ook verder achteruitgaan of kunnen ze een lui oog ontwikkelen", zegt hoofdonderzoeker Ruth van Nispen van Amsterdam UMC.

Van Nispen is al langer bezorgd over de toegankelijkheid van brillen. "Een paar jaar geleden hoorden we dat oogzorgverleners kinderen op hun spreekuur terugzien zonder de bril die ze eerder hadden voorgeschreven. Ook waren er plotseling meer aanvragen voor brillen bij het Jeugdeducatiefonds en Nationaal Fonds Kinderhulp. Dat riep de vraag op of dit een structureel probleem is. En dat blijkt zo te zijn."

Bijziend of verziend

In totaal hebben 634.000 kinderen in Nederland een bril nodig doordat ze bijziend of verziend zijn, schatten de onderzoekers op basis van bestaande studies. Ze denken dat dit aantal mettertijd verder oploopt, onder meer door toegenomen beeldschermgebruik.

Een deel van de ouders en verzorgers ervaart financiële drempels bij de aanschaf van een bril. Van Nispen en collega's lieten een enquête uitvoeren door Ipsos I&O en daarin zei 16 procent van de ouders daartegenaan te lopen. Ze kopen überhaupt geen bril, stellen de aankoop uit, vervangen een kapotte bril niet of kiezen voor een goedkope optie, die niet altijd voldoet.

Het onderzoek is niet volledig representatief voor de Nederlandse bevolking, maar geeft volgens Van Nispen wel een realistisch beeld. "Kinderen in de groei hebben minimaal jaarlijks een nieuwe bril nodig en gemiddeld zijn ouders daar 274 euro aan kwijt. Waarschijnlijk lopen er dus tienduizenden kinderen rond met een ongeschikte bril", zegt van Nispen.

Brillenbus

De onderzoekers zoomden ook in op kinderen in gezinnen onder of vlak boven de armoedegrens. Bij deze groep zijn pilots uitgevoerd waarin hun ogen zijn getest en er brillen zijn aangemeten. "In die pilots zie je vrij consequent dat 30 procent van de kinderen die een bril nodig heeft, er geen heeft", aldus Van Nispen. "We denken dat 64.000 kinderen onder of net boven de armoedegrens een bril nodig hebben en dat duizenden van hen dus helemaal geen bril hebben."

Fenne (8) en Jay (8) kwamen er dankzij de Brillenbus achter dat ze een bril nodig hadden:

Erik van Halewijn is een van de initiatiefnemers van de Brillenbus, een project dat oogmetingen uitvoert en kinderen aan een bril helpt. Met een mobiele opticien bezoekt de Brillenbus scholen in achterstandswijken. "We komen dan bijvoorbeeld scholieren tegen die veel leerondersteuning krijgen zonder dat bekend is dat ze maar 40 procent zicht hebben", zegt hij. "Dat is dweilen met de kraan open."

Gezond schermgebruik

Om de toegankelijkheid van kinderbrillen te vergroten, adviseren de onderzoekers om kinderbrillen te vergoeden vanuit de basisverzekering. Daarnaast pleiten ze voor vaker screenen van kinderogen. Op dit moment krijgen kinderen een oogtest als ze 4 à 5 jaar oud zijn. Daarna worden niet alle kinderen in Nederland meer getest.

Ook qua leefstijl is er veel te winnen, stellen de onderzoekers. Ze pleiten voor gezonder schermgebruik: neem iedere 20 minuten 20 seconden pauze om in de verte te kijken. En ze adviseren om dagelijks minstens twee uur buiten te spelen.

Minister: onwenselijk

In een reactie noemt demissionair minister Bruijn van VWS het "onwenselijk" dat kinderen in Nederland "zijn aangewezen op liefdadigheid" om een bril te kunnen dragen. "In een land als Nederland mag het inkomen van ouders niet bepalend zijn voor of een kind goed kan zien."

Bruijn heeft eerder al aan het Zorginstituut Nederland gevraagd of en onder welke voorwaarden brillen en contactlenzen voor kinderen in het basispakket kunnen komen. Hij verwacht dat advies eind dit jaar. In afwachting daarvan heeft de minister 750.000 euro aan tijdelijke subsidies beschikbaar gesteld voor fondsen die ouders en verzorgers helpen om een bril voor hun kind te kopen als ze dat zelf niet kunnen.

We know that while the cost per byte of persistent storage has dropped hugely over the years, it’s still a pain to fork out for a new disk drive. This …read more

While it has become a word, laser used to be an acronym: “light amplification by stimulated emission of radiation”. But there is an even older technology called a maser, which …read more

NS sleept de gemeenten Almere en Lelystad voor de rechter. Volgens de treinvervoerder is de subsidie die concurrent Arriva ontvangt voor het rijden van de nachttrein onterecht. Dat bevestigt een woordvoerder van NS aan Omroep Flevoland.

Sinds maart vorig jaar rijdt er in het weekend een nachttrein tussen Groningen en Schiphol, met tussenstops in Lelystad en Almere. Arriva is het bedrijf dat die trein laat rijden.

Dat kan omdat Arriva gebruikmaakt van de 'open toegang'. Buiten de momenten dat de NS rijdt, is het spoor beschikbaar voor andere vervoerders om zo reizigers beter te kunnen bedienen en concurrentie te bevorderen.

Sinds de start van de treinverbinding geven de gemeenten Lelystad en Almere samen maximaal een ton subsidie aan Arriva. Met alleen de opbrengst van treintickets valt de nachttrein niet te betalen, is de gedachte.

'Oneerlijke subsidieverlening'

De NS vindt de ton subsidie voor Arriva oneerlijke subsidieverleningen. Ook zou subsidie niet mogen worden toegekend als een andere treinvervoerder in 'open toegang' rijdt, zegt een woordvoerder van NS. Daarom diende het bedrijf in februari vorig jaar een bezwaarschrift in bij de gemeente Lelystad en Almere.

Dat werd half december behandeld en als 'niet-ontvankelijk' verklaard en daarmee inhoudelijk niet beoordeeld. Volgens de gemeente is NS geen belanghebbende in de situatie.

De woordvoerder stelt dat NS wel belanghebbende is. "Wij hebben ook gesprekken met de gemeente gevoerd over de open toegang-nachttrein en destijds besloten om het niet te doen." NS dacht dat er geen subsidie in het spel zou zijn, anders had het bedrijf misschien een ander besluit genomen.

Nachttrein blijft voorlopig

Zolang de rechtszaak loopt, blijft de nachttrein van Arriva gewoon rijden. De NS wil naar eigen zeggen de nachttrein niet om zeep helpen, maar wil duidelijkheid hebben over de subsidieregelgeving. "In open toegang rijden is een relatief nieuw iets. Daarom zijn we op zoek naar de regels die daarvoor gelden. Die zijn er nog niet", aldus NS.

Wanneer de rechtszaak dient, is nog niet duidelijk.

Sociale media staan er vol mee: verhalen van jonge vrouwen met buikpijn. Heftige, chronische buikpijn, vertellen ze, waardoor ze niet meer kunnen eten. Artsen kunnen vaak geen lichamelijke oorzaak vinden, maar daar leggen de patiënten zich niet bij neer. Zij geven zichzelf de diagnose: gastroparese, maagverlamming.

Artsen voelen zich onder druk gezet om sondes te zetten of operaties uit te voeren. Dan doen ze niet, en dus wijken sommige patiënten uit naar het buitenland. Naar een Spaanse arts, die wel opereert. Zijn ingrepen zijn invasief, peperduur en onomkeerbaar.

Nieuwsuur en NOS Stories zochten dit verhaal tot op de bodem uit, ze reisden daarvoor ook naar Spanje. Yoeri Vugts van Nieuwsuur vertelt erover in deze podcast.

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Meer dan 70.000 inwoners van de afgelegen Pakistaanse regio Tirah zijn de afgelopen week op de vlucht geslagen. Volgens lokale politici verlaten ze het gebied uit angst voor militaire acties van het regeringsleger tegen leden van de Pakistaanse Taliban.

De Pakistaanse defensieminister Asif zei gisteren dat er geen sprake is van een ophanden zijnde militaire missie in het gebied. Volgens hem zijn de inwoners zich aan het verplaatsen vanwege de weersomstandigheden. Lokale media schrijven dat er volgens de minister strategisch is besloten om geen grote militaire operaties meer uit te voeren in het gebied.

"De oudsten in onze gemeenschap zeiden dat we moesten vertrekken", zegt een van de vluchtelingen tegen nieuwszender Al Jazeera. "Ze droegen ons op om naar veiligere gebieden te evacueren."

In het gebied, dat grenst aan Afghanistan, wonen ongeveer 150.000 mensen. Bijna de helft van hen is nu vertrokken en verblijft in Bara. Nog altijd arriveren er vluchtelingen. Zij konden zich in eerste instantie tot 23 januari registreren als ontheemd, maar die deadline is uitgesteld tot 5 februari.

Pakistan beschuldigt buurland Afghanistan ervan dat het terroristen herbergt die aanvallen uitvoeren op Pakistan. Het gaat om de Pakistaanse tak van de Taliban, ook wel bekend als de TTP. Afghanistan, waar de Taliban sinds 2021 weer aan de macht is, ontkent dit.

De TTP heeft als doel de Pakistaanse overheid omver te werpen en een strenge vorm van islamitische wetgeving door te voeren.

Correspondent Zuid-Azië Devi Boerema:

"De Tehreek-I-Taliban is de afgelopen jaren uitgegroeid tot de voornaamste bedreiging voor de veiligheid van Pakistan. Vooral sinds de Taliban in Afghanistan terug aan de macht zijn, hebben ze de ruimte gekregen om zich op te bouwen en te versterken in. Er zouden TTP-trainingskampen zijn in de Afghaanse provincies Kunar, Nangarhar, Khost en Paktika. Dat heeft tot meer en gewelddadigere confrontaties geleid met het Pakistaanse leger.

Ook nu weer zijn het de inwoners van de grensregio Khyber Pakhtunkhwa die getroffen worden door de voortdurende strijd. 2025 was van de afgelopen tien jaar het dodelijkste jaar als gevolg van TTP-aanslagen.

Door vorig jaar verschillende luchtaanvallen uit te voeren op TTP-doelen hoopte het Pakistaanse leger de groep te verzwakken. Deze aanvallen hebben de relatie met Afghanistan onder druk gezet. Eind vorig jaar waren er vredesbesprekingen, maar die liepen na aanvallen over en weer, op niks uit."

De dollar zit al ruim een jaar in een vrije val. Bij de terugkeer van president Trump in het Witte Huis een jaar geleden was een dollar net iets minder dan 1 euro waard, inmiddels is dat nog zo'n 84 eurocent. Gisteren daalde de waarde in een dag tijd nog eens met 1,1 procent, waardoor de dollar op het laagste niveau sinds de zomer van 2021 is beland.

Daarmee krijgt president Trump zijn zin. Hij wil juist dat de dollar goedkoper wordt, zodat de VS meer kan exporteren. "Het klopt dat op korte termijn de Amerikaanse economie zeker wordt gestimuleerd", zegt macro-econoom Edin Mujagić daarover.

"Maar Trump vergeet dat dit op de lange termijn negatieve effecten kan hebben." Door de zwakke dollar kan op lange termijn namelijk de inflatie een stuk verder stijgen.

Trendbreuk

"Dit is echt een forse daling als we het over wisselkoersen hebben", zegt Mujagić. "Sinds Trump hebben we het een enkele keer eerder gezien, maar als je verder terugkijkt komt dit voor de 'veilige' dollar niet vaak voor."

Voorgangers van Trump benadrukten altijd dat een sterke dollar in het belang is van de Verenigde Staten. "Nu Trump juist zegt dat hij een zwakkere dollar wil is dat echt een trendbreuk", aldus Mujagić.

Zowel de geopolitieke onrust als spanningen in het land leiden ertoe dat de Amerikaanse munt waarde verliest ten opzichte van de euro. "Trump kan de dollarzwakte niets schelen", zegt hoogleraar aan de Erasmus school of Economics, Ivo Arnold.

Door de zwakke dollar kan Amerika goedkoper exporteren. Landen hebben namelijk minder euro's nodig om Amerikaanse spullen te kopen. De export van Amerikaanse producten stijgt daardoor, en wakkert de economische groei voor de VS aan.

Voor de Europese Unie kan een zwakke dollar op langere termijn gevolgen hebben voor de export naar de VS. Het is voor bedrijven duurder om hun producten te exporteren, al is dat nu nog niet aan de orde, zegt Arnold.

Midterms

"Deze klap geeft aan hoe zenuwachtig de markt is over het financiële beleid van de Verenigde Staten." Trump wil ervoor zorgen dat de economie in zijn eigen land goed blijft draaien, en lijkt geen oog te hebben voor het oplopen van de inflatie, zegt Arnold.

Het benadrukt volgens hem het kortetermijndenken van Trump. "Zijn prioriteit lijkt nu echt te liggen bij een goede economie voor de komende midterm-verkiezingen". De tussentijdse verkiezingen voor het Congres zijn 3 november, maar gisteren trapte de president zijn campagne al af.

De focus ligt dit keer op de in zijn ogen goedlopende binnenlandse economie. In Iowa had hij het over "de exploderende economische groei die geen andere president ooit heeft kunnen realiseren."

Safe haven

Internationale beleggers kijken daarentegen met grote zorg naar de Amerikaanse economie. "Het beleid van Trump is heel destructief en onvoorspelbaar". Met die onvoorspelbaarheid houden internationale beleggers rekening, en dat zien we nu terug in een zwakkere dollar, zegt Arnold.

Nu de onrust over de dollar groter wordt, kijken beleggers naar andere 'veilige havens' om hun geld in te stoppen. Ze verwachten dat hun geld daar zijn waarde behoudt of in waarde stijgt in tijden van onzekerheid. "Op dit moment zijn dat onder andere de Zwitserse frank en goud, voorheen was ook de dollar zo'n bekende safe haven maar dat is nu veranderd", aldus de hoogleraar.

Vorige week bleek dat pensioenfonds ABP Amerikaanse staatsleningen heeft afgebouwd. Dat zegt iets over het gebrek aan vertrouwen in de financiële stabiliteit van de VS.

Spanningen

Naast de geopolitieke spanning heerst er in het binnenland onrust onder investeerders over wie de president zal benoemen als nieuwe voorzitter van de Amerikaanse centrale bank (Fed). In mei verloopt de termijn van huidig Fed-baas Jerome Powell, met wie Trump in conflict is geraakt.

Trump wil dat Powell de rente sneller verlaagt. Een lagere rente maakt het lenen van geld goedkoper en stimuleert de economie. Op korte termijn kan zo'n verlaging economische groei opleveren, maar op langere termijn kan die de inflatie verder aanjagen, wat de Fed wil voorkomen.

Powell blijft herhalen dat de Fed onafhankelijk van de politiek keuzes maakt, en dat het zijn taak is om de prijzen stabiel te houden. Vandaag maakt de Amerikaanse centrale bank zijn nieuwe rentebesluit bekend. Er wordt verwacht dat deze ongewijzigd blijft, wat de spanning met het Witte Huis zal versterken.

De Nederlandse staat heeft onvoldoende gedaan om de inwoners van Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Ook zijn ze achtergesteld bij inwoners van het Europese deel van Nederland. Dat oordeelde rechtbank in Den Haag vanmiddag in de zaak die milieuorganisatie Greenpeace had aangespannen tegen de Staat.

Praktisch betekent dit dat de overheid extra stappen moet zetten in de strijd tegen klimaatverandering. Zo moet er uiterlijk in 2030 een plan komen om de Bonairianen te beschermen tegen zeespiegelstijging, de teloorgang van koraalriffen en andere gevolgen van klimaatverandering.

Ook moet Nederland meer doen tegen de uitstoot van broeikasgassen, de voornaamste oorzaak van klimaatverandering. In de wet staat al dat ons land in 2050 netto geen CO2 meer wil uitstoten. De rechtbank vindt dat de overheid met bindende tussendoelen moet komen, om te zorgen dat dit doel ook echt wordt gehaald.

Op dit moment heeft Nederland als doel om in 2030 55 procent minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. Dat is een streefdoel. Al jaren concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving dat de kans "zeer onwaarschijnlijk" is dat Nederland dat doel haalt. Maar daar zaten geen juridische gevolgen aan, omdat in de wet van een streefdoel werd gesproken. Door deze uitspraak zal het kabinet aan de bak moeten.

18 maanden de tijd

De rechtbank stelt nu namelijk dat de overheid binnen 18 maanden moet komen met bindende doelen. En die moeten ervoor zorgen dat Nederland zijn steentje bijdraagt aan internationale afspraken. Zo spraken landen in 2015 af in het klimaatverdrag van Parijs om de wereldwijde temperatuur niet meer dan 2 graden Celsius, en nog liever 1,5 graad, op te laten warmen.

Demissionair minister Hermans van Klimaat en Groene Groei: "De rechter heeft vandaag een stevige uitspraak gedaan die van belang is voor de inwoners van Bonaire en van Europees Nederland. Met mijn collega's van Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse Zaken zullen we de uitspraak eerst goed bestuderen en komen snel met een eerste inhoudelijke reactie."

'Bonairianen minder goed beschermd'

"Ik zie het echt als winst voor Greenpeace", zegt Laura Burgers, jurist van de Universiteit van Amsterdam. "En zeker ook voor de mensen op Bonaire. Voor hen zal het belangrijkste zijn dat de rechter echt heeft vastgesteld: hier is sprake van discriminatie." Volgens de rechter heeft de Nederlandse overheid mensen op de eilanden minder goed beschermd tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Concreet betekent dat dat er een plan moet komen om mensen beter te beschermen. Bijvoorbeeld door mangrovewouden te herstellen. Dat plan moet al in 2030 ingaan.

Ook zal een volgend kabinet minder ruimte hebben voor zijn klimaatbeleid. Het moet bindende doelen gaan vaststellen. "Impliciet komt dat ook neer op een aanscherping", zegt Burgers.

Correspondent Caribisch Gebied Dick Drayer:

"Voor veel Bonairianen past deze klimaatzaak naadloos in een breder patroon: opnieuw een beleidsterrein waarop Nederland zijn plicht verzaakt richting de Caribische eilanden. Eerder verschenen al rapporten en waarschuwingen over bestaanszekerheid, sociale bescherming, armoede en een ongelijke rechtspositie. De Nationale ombudsman stelde daarbij vast dat inwoners van Caribisch Nederland structureel slechter worden behandeld dan in Europees Nederland en dat die ongelijkheid te vaak wordt gerechtvaardigd met het argument dat de situatie "nu eenmaal anders" is.

Voor veel inwoners voelt de uitspraak van vandaag niet als nieuws, maar als erkenning van hun dagelijkse realiteit. Bestaanszekerheid wordt vaak genoemd als het scherpste voorbeeld. Wie zijn baan verliest, belandt snel in financiële problemen. Sociale vangnetten zijn beperkt en arbeidsrechten blijven achter. Onderzoeken en beloftes volgen elkaar op.

Dat de rechter Nederland met de feiten confronteert is belangrijk, maar het vertrouwen dat dit snel tot echte verbetering leidt is gering. Het gat tussen beleid en dagelijks leven is al te lang te groot."

Een enorme doorbraak noemt Marieke Vellekoop, directeur van Greenpeace Nederland, de uitspraak. "Mensen op Bonaire krijgen eindelijk de erkenning dat de overheid hen discrimineert en hen moet beschermen tegen extreme hitte en de stijgende zeespiegel. Dat betekent dat de Nederlandse uitstoot van broeikasgassen veel sneller omlaag moet."

Volgens de directeur moet dit vonnis vanavond op de formatietafel besproken worden.

Urgenda-zaak

Dit was zeker niet de eerste rechtszaak over klimaat. In 2019 verloor de Nederlandse overheid van milieuorganisatie Urgenda. De rechter bepaalde toen dat Nederland in 2020 zijn CO2-uitstoot verder dan gepland moest terugbrengen. Greenpeace verwees in de zaak over Bonaire veelvuldig naar die uitkomst.

In 2024 bepaalde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat Zwitserland meer moest doen tegen klimaatverandering om mensen te beschermen tegen de gevolgen hiervan. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag adviseerde vorig jaar dat landen hun burgers moeten beschermen door klimaatverandering tegen te gaan.

(Telecompaper) The UK is pushing ahead with restrictions on Google after last year giving the search giant "strategic market status"...

Nederland slaagt er nauwelijks in om statushouders aan het werk te krijgen in sectoren met grote personeelstekorten. Dat is de conclusie van de Algemene Rekenkamer in een rapport over de inburgeringswet.

De Rekenkamer vindt dat het ministerie van Sociale Zaken moet aangeven wat het doel van inburgering is en daar ook beleid op moet maken.

Lange asielprocedures en het gebrek aan woningen leiden ertoe dat erkende vluchtelingen lastiger een baan vinden en niet de juiste diploma's halen, staat in het rapport.

Ook verplichte taallessen zijn een obstakel. Betaald werk blijkt lastig te combineren met die lessen en er is een tekort aan taaldocenten, staat in het rapport. Een van de suggesties is om taalonderwijs op de werkvloer mogelijk te maken.

Doordat de inburgering langer duurt, worden de doelen van de inburgeringswet niet gehaald. Statushouders kunnen nog steeds niet snel aan de slag en een baan op niveau vinden is lastig.

Docent als flitsbezorger

De inburgeringswet werd ingevoerd in 2022 en had als doel dat statushouders zo snel en goed mogelijk mee kunnen doen aan de Nederlandse maatschappij. Daarvoor is onder meer een zo hoog mogelijk taalniveau nodig.

Volgens de Rekenkamer zijn er verbeteringen in vergelijking met eerdere inburgeringswetten, maar leidt dat tot nu toe onvoldoende tot werk op niveau.

In de periode 2022 tot en met 2024 moesten 64.775 statushouders inburgeren. Meer dan de helft van hen (54 procent) komt uit Syrië.

Zo'n 28 procent van de erkende vluchtelingen die drie jaar geleden startte met het inburgeringstraject vond een vorm van betaald werk. Dat was vaak een laagbetaalde baan waarbij de opleiding en werkervaring uit het land van herkomst niet zijn benut. Zo werkt een verpleegkundige in de horeca en een universitair docent als flitsbezorger, schrijft de Rekenkamer.

Basiskennis Nederlands

Dat zou beter kunnen door het opleidingsniveau van erkende vluchtelingen beter te registreren, constateert de Rekenkamer. Nu is van 73 procent niet bekend wat het opleidingsniveau is.

Doordat asielprocedures gemiddeld twee keer zo lang duren als door de minister was voorzien, kunnen statushouders maar weinig taalles volgen.

Erkende vluchtelingen komen in sectoren te werken waar Nederlands geen vereiste is, als de horeca. In sectoren waar ook een tekort aan personeel is als zorg, bouw en IT is basiskennis van het Nederlands nodig, staat in het rapport.

De Rekenkamer vindt dat de minister sneller moet bijsturen bij problemen, dat er meer naar het individu moet worden gekeken en dat het beleid niet steeds moet worden gewijzigd.

De Tweede Kamer praat in een commissiedebat op 9 februari over integratie en inburgering.