De toeslagenaffaire heeft duizenden jongeren structureel benadeeld. Dit blijkt uit het rapport Het is niet jouw (studie)schuld, dat is gebaseerd op het landelijk meldpunt van vijf lokale jeugdombudsmannen. Meer dan 1800 jongeren werkten mee aan het rapport en deelden hun ervaringen.
Het rapport laat zien dat jongeren, net als hun ouders, slachtoffer van de toeslagenaffaire zijn. Velen groeiden op in armoede, raakten hun thuis kwijt of werden uit huis geplaatst. Ze vertellen dat hun jeugd hen is ontnomen. Al jong werden ze (financieel) medeverantwoordelijk en hielpen ze hun ouders met overleven.
Stans Goudsmit, jeugdombudsman van Rotterdam-Rijnmond, legt uit waarom dit rapport van belang is. "Tot nu toe richtte de aandacht zich vooral op de ouders, terwijl de kinderen vaak buiten beeld blijven."
De kinderen van gedupeerde ouders hebben ook zelf een compensatie gekregen. Voor kinderen die inmiddels volwassen zijn, gaat het om een bedrag van 10.000 euro. Daarnaast is er voor deze kinderen speciale hulp vanuit gemeenten opgezet, om ze bijvoorbeeld te helpen met schulden.
Gezin viel uit elkaar
Een van de gedupeerden die meewerkten aan het rapport is de nu 30-jarige Chantal. "Het toeslagenschandaal heeft heel veel impact gehad op mijn leven. Ons gezin viel uit elkaar door druk en stress", vertelt ze. "We waren thuis met zeven kinderen en toen mijn ouders slachtoffer werden van het toeslagenschandaal moest ik overhaast een studie kiezen voor de studiefinanciering. Zo kon ik met het geld van DUO mijn moeder ondersteunen."
Ze volgde niet alleen een voltijdsopleiding bedrijfseconomie, maar werkte daarnaast ook 40 uur per week bij een drogisterij. "Niet werken was geen optie."
Haar ouders gebruikten haar pinpas met haar studiefinanciering om rekeningen te betalen en eten te kunnen kopen. Pas toen ze 23 jaar was, kreeg ze die terug. "Hun eigen rekeningen konden ze niet gebruiken, want op dat geld werd gelijk beslag gelegd. Ze gebruikten mijn bankpas om te overleven. Dus het is niet zo dat je kunt zeggen: 'Je hebt gekozen voor een lening.' Het was echt noodzaak."
Het verhaal van Chantal staat niet op zichzelf. Veel jongeren leenden bij DUO niet alleen voor hun studie, maar ook om hun ouders te steunen.
Studie en toekomst vaak onderbroken
Ook blijkt dat de toeslagenaffaire invloed had op het studieverloop van deze jongeren. "Ze liepen aanzienlijk hogere DUO-schulden op. Velen maakten hun opleiding niet af, hebben studievertraging of volgen een lager opleidingsniveau. Dat moet inzichtelijk worden gemaakt, en de overheid moet daar iets aan doen", zegt Goudsmit.
Chantal studeerde bedrijfseconomie, hoewel dat eigenlijk niet bij haar paste. "Ik moest door met studeren om de financiering binnen te krijgen. Maar ik had veel liever een andere studie gekozen. Het liefst wil ik maatschappelijk werk doen, maar daar kwam ik pas later achter omdat ik door de geldzorgen en de stress eerder niet de kans heb gekregen om mijn identiteit te ontwikkelen."
Psychische impact en vertrouwen in de overheid
Het rapport laat zien dat veel jongeren kampen met chronische stress, psychische problemen, een laag zelfbeeld en uitzichtloosheid. "Veel jongeren hebben het vertrouwen in de overheid verloren en mijden toeslagen waar zij recht op hebben. Dat ondermijnt de rechtsstaat en het toekomstperspectief van een generatie. Wantrouwen wordt doorgegeven aan de kinderen en kan nog generaties doorwerken", aldus Goudsmit.
Ook Chantal ervaart dat de toeslagaffaire gevolgen heeft voor de toekomst van haar kinderen. "Het gaat nu beter en ik ben gelukkig met mijn man, maar er is één ding waar ik naar streef en dat is dat mijn kinderen nooit geld bij DUO hoeven te lenen."
Nog altijd achtervolgt haar studieschuld haar. "Door mijn studieschuld kunnen we geen huis kopen. En ik durf eerlijk gezegd ook niet eens te kijken hoe hoog die schuld precies is."
Vanmiddag om 15.00 uur wordt het rapport aangeboden aan demissionair staatssecretaris Toeslagen Palmen-Schlangen en demissionair minister Moes van Onderwijs.
"We hopen op een reactie die recht doet aan de jongeren. Ze willen erkend worden net als hun ouders. Ze willen hun studie oppakken zonder opnieuw schulden te maken. Ze verdienen perspectief, en hopen dat ook hun gemaakte schulden worden kwijtgescholden", zegt Goudsmit.